De mensch zoo als hij voorkomt op den bekenden aardbol [microform]
Stuart, Martinus, 1765-1826
Wecks de Godhcid erkennen zu, de be- grippen hiinner voorvadcrs te hcbben vcrr loren, die dcxclven zckerlijk' verpligt wa- rcn aan de, ondcr hun overgcbragte, maar verlornc, Euangelie-leer. Zij zelve re- dekavelen echter uit de wcrkcn dcr natuur tot haren I3ouwmecster; crkennen deszclfs magt, wijsheid en goedheid; zijn genegen, om hem te beminnen en te verceren, en vormen zelfs dit zedekundige bewijs : „ een mensch is geheel anders gemaakt, dan de dieren; deren dienen het eene den anderen en eindelijk alien den nicnsch ten spijze en zijn redenloos; de mensch inteigentlich hecft eene verllandigeziel en is nie- mand op de wereld onderworpen; nogtans is hij bevrecsd voor hcc toekornen; voor wien is hij dan in vreeze? hec moet een grooter Geest zijn, die over ons magt heeft; o dat wij denzelven toch ken, den en ten vriend hadden(i)! De onderfcheiding van ziel en ligchaan Is bij hun niec algemeen. Bij fommigen wordt ook aan geene toekomsc na dit ieven gedacht. Er zijn daartegen, die aan meet (0 Crans b. Iir. Afd. 5. §. 35, "NiiJI,,,,/ dan ecne zk\ of aan de afwezigheid der zlcj buicen het ligchaam, gcloovcn ter verklaing hunner droomen; en 00k, die zekero ziclverhuizing vermoeden of voorgcvcn, het zij omdegelijkheid van aard in ouders en kunders te verklaren. het zij om zich zel-vcn de achting van overledenen toe te eigcn. let onderfcheiden van het Jigchaam, geestclijk van aard, geen ftoflijk onderhoud behoevende, en dan op ecne on. Stoffe wijze in fland gehörenden, is het zielberg der verständigen. Algemein is hun gelöst aan eenen staat des levens na den dood. Onder de zee is hun hemel; de hohen in de kippen schijnen hun zijne toe-gangen. Daar is het ajtijd zomer, altijd dag, altijd zonnefchijn; daaris goed water in overvloeden de visfcherij enjagc gemakijk, of daar zejfs is een grooie ketel alreeds aan de kook. Aldaar komen echrer alieen de goede visfchers en jagers, ook zij die veel leden in het fterven, of bij de geboorte omkwa. n>en; doch alien eerst na eene voorafgaande scharing aan eene ruwe rots, welke zij voor fommigen gevaarlijk genoeg achten, om er bij  zeggen van de wording des eerden mans uic de aarde, en van de vroiivv uit zijnen duim, als medevan den dood, door de vrouw veroorzaakt, en van den zondvloed fchijnt nog con overblijfzel van de begrippen, aan hunno voorvaders door de Noormannen medegeld. Eene eindelijke vernieuwing van alios ftellen zij zich voor, na eene algemeene uitfterving en verbrijzeling der aarde, wier itof door water zal gezuiverd, door den wind weder gedroogd en in schooner ge. daante herfchapen worden, en die op nieuw dieren zal voortbrcngen; wanncer der Pirkfoma, dat is ^lic Daar boven, zal blazen op do geloiKcrdc nienfchcn en zij wcdcr levcn(0. Boven de ziclcn dcr mcnfchen deken de Groenlanden 00k aan groote en kicine Geeston. De eerrten ondcrfcheiden zij in ec-nen goeden en kwaden: met den eerllen zijn hunnc ^/igekoks of tovcnaars gemecnzaam; met de laatrte, — want dezelve fchijnt hun vrouwclijk te zljn, — heeft de y^ngekok te doen, waniieer de visfchcrij niet flaagt, wijl zlj onder de zee woonc en van daar dat kwaad fticht. Himne kicinere geesten worden 00k met andere perfonen gemecnzaam. Zij zijn liichtgeeston, zeegeesten, berggeesten, windgerstcn, fpokcn en af. geftorvene zielen. Om e En tovenaar onder hun te worden Vordt denaauvvlte verbintenis met eenen minderen geest eneene lange afzondering en ont-houding gevorderd onder het geleide van en vermaarden onder het geleide van en vermaarden, (0 Cranz B. III. Afd. 5. §, 3(7 — 38, C 5 if, i h 1 ;( ,1 ten en tovens ccn kunstbedwang over der. reiver uicwLikzcIen op hot ligchnam mcde te doelen, waar bij zich ook de buikspraak schijnt tc vocgcn, die, cinddijk, vcrfchei- dcnc- maalcn wcl gtflj^d zijnde, den waar- zeg'xcr vcrh'ft tot dt-n rang van grooten wig(.hcla:ir, gclijk zij hem noemen. Dexe Jn^eioks, die bovcn dlcn ;^ich toclcg:jcn op de bewaring en vennecrde- ring der -CroetilaiuJjclte kundighcden, zljn ook do gcncesheert'n en wijxen dezcr natie. 2ij, die zclvc voor^even, meer kwaads dan goeds te kunnen doen, zijn tovenaars van eenen anderen en gehaten naam, die der oude vroiiwcn nicest al nagaat, Behalven lict gochelwerk, waarmcde de Angekoks fomtijds gelukkig genoeg werken op de Verbildung der zieken, bepätzeichnete zich hunne grosse voorfchrift eines freunden leerings, waar an zij de bijlhnders en overblijvende zoo wel, als de zieken, onderwerpen; vooral zorgen zij voor de wegwerping van alle kleederen, die befmet kunnen geacht worden. — De amukten, of tovermiddelen ter voorbhoeding, zijn bij ^Qroenlanders zoo GROENLAND. 43 aoo talrljk, als bclagcbclijk, in zoo vcrro zclts, dat de ccn mccnigmaal met die van den indfTon fpot Ci). De V.fotnlanders liebben eine gehcel ci- gcne taai, u'cike zij alleen gcme.n hebbcti mec dc Ksqttlmoos. Derzelver uitfpraak is zvvaar voor de ton-r en hard voor hct gc. Hoor. De veelviiidige Icttcrgrcpen hunner woorden maakcn dcrzelver lezing zcer moei, Jijk. Zij hccfc cchcer zoo vele regelen, dat men aan eenc vroegere bcfchaving moe! denken. Zij is woordenrijk, wordt op ve- lerlcije wijze verbogen en laat zich door allerleije zamenvoegingen van woorden toe in hec oneindige verrijken. Hare naam- woorden hebben zoo vvel Net tweevoudige, als hetenkel-en het mecr-voudige, zoo wei hare vergrooting als vcrkleining. Hare werkwoorden ondcrfcheidcn bet tegenwoor- dige, voorlcdcne en toekomcnde, en wor- den in zesder|eijc wijzen van aantooning, ondervraging, bevel, toelacing, onderfchik- king en onbepaaldhcid gebruikc (a) De 'f O) Cranj n. iir. Afd. 5. §. 3P-.4, CO Cranj  nachten. Den nacht verdeegen zij naar hec op. en onder-gaan van fommige flerren, den dag naar het wasien cii vallen van het water. De aardc rust in hun denkbceld op zuilcn, die nu en dan kraken van ou-derdom en door de tovenaars gedurig her-ileld worden. De herren zijn in hun oog Croenlavders of dieren; de ontraoeting van dwaalfterrcn is de zamenkomst van tweeusters; het verfchieten van cene fter is de hellevaart eener ziele. Zon en en maan zijn G R 0 E N L A r>f a Ernst zijn zustcr op cenc onbotamclijkd wijzc: om hem bijdcn dngtc kcnncn, maak^ te zij hare handcn zvvait cii flocg zc hem in hct gczigc. Van daar draagt hij nog zijn vlckkcn. Vluchtcnde voer zlj ten hcmel, en wcrd dc zon. Ilaar vervolger verandcrl dc in de maan, en wcnteic zich nog onop. houdelijk orn haar hccn, in hoop van haar te agtcrhalcn. Hec noordcrlicht beftant uic afgcllorvene ziclen, die met den bal sprechen en ter jagc gaan. Bij alle dcze her- fenschimmen onihouden zich de Qroenlan^ dors cchtervan allc stcrrenwigchelarij, maar zijn daartegcn zeer naauwkeurige wedrvoor- fpcllers (i). Hunne genees Hunne genees Kunst hceft in fommige op- zigtcn op- zigen konfelijk vorderingen gemaakt. Daar, bij voorbecid, hunneoogen zecr veel lijden van den fchier altijd befncciuvden grond, weten zij eenc outlasting aan der- zelver schwer verzorgen door eene opening naMj hct oog, ja;ijn ^^Ifs hunne vrouwen inllaat, met eenc om-e- bo- CO Craw* fioek III. Afd. <J. §. 45. I I' i" i,,', ! Ich den neuen naar, de oogen te lichten en dd laar weg te namen, zoo dat de kunstbewer king zclden mislukt. Arm- en been-breukett worden door hun herfteld, uitwendige ver- zweringen geopend, wonden geheld. I-,- wendige kwalen laten zij meer aan de na* tuur en hunnc tovermiddelen over. Hunne fnclle overgang uic warme huizen in de felfte buitenkoude, en halfbevrozen vm buiten in de onmatige binnen-warmte; hun gebruik van ijskoud watef iia den zwaarften arbeid en de grootfte ver- hitting, en hunnc afwisfelende zwelgerij en hongersnood worden voor de oorzaken gehouden hunner veelvuldige borstziekten, tering en zijdewee, waaraan zij meestal omkomen (i). De {isrvende Groenlafjder vfordt i gekleed en Gelaarsd, met de beenen onder het lijf gebogen. Na zijnen dood wordt al het zijne weggeworpen en laten zijne buren, die met hem onder ken dak wonen, al het hunne zorgvuldig luchten. Men beweent hem cen uur lang: daarna volgt de begraving. Het lijk wordt ten vengfter uit-ge- (i) Cranz Boek III. Afd. 6, $. 45. Gefängnisse, tcrwijl cene vrouw met ecn bran- dend hout in de hand uitroept; hier is fiet meet te halen. Met graf is op ecne afgelegene hoogte, van stecenen geworden; in hetzelve leggen zij cenig mosch en dckkeii het met ecn vel. Hec lijk wordt, in zeeh honden- of rendieren - vel gewonden of genaaid, door een der naastbeftaanden op den rug getorscht of langs den grond naar het graf geflcept. Naast het graf wordt de boot met het visch- en jagt-tuig geplaatst, of liet mes en naaigcrcedfchap der vrouw. Bijeen kinder-lijk wordt hethofd vaneenen bond geplaatst, opdat de bond, die zijn huis altijd kan vinden, de kinderziel Te regt brenge. Het graf wordt met grotte stellen gefolgten, om het lijk voor vossten en vogelen t.e beveillgen. Al het nagelatene wordt verkocht, om den rouwte verminderen van het aandenkon. Ecn zuigeling wordt meermalen levendig begrüßen met de moeder, ult wanhoop aan je opkweeking en ter verkorting van deszelfs gebrek, maar altijd onder de felrte folte-ringen van het vaderlijke hart. Verlatene en oude weduwen worden zelfs wel eens door eene zoo wreede barmhartigheid leven- ens cen lijk onbcgraven liggen... fsia de begravcnis keert men ten fterfhui- ze weder met stille droef heid, die door den naastbeftaanden afgebroken wordt met eene weeklagt, die bij elke tusfchenpooze door algemeen gcjammer wordt beantwoord. „ Wee mijl" — Deze is de weeklagt, welke een vader aanhief over zijnen zoon. — ,♦ Wee mij ! dat ik uwc zitplaatfe aanfchouw, die nu ledig is; vergeefsch is iivve moeder bezorgd, om uwe kleedcren te droogen! Ziet ! Mijne vrcugde is in de duisternis ingegaan en heeft zich in do „ rotzen vcrfcholcn. Eertijds ging ik in den avondftond uit en verheugde mij; Mijne oogen zogten u en ik verbeidde uwe lenigkomst ! Ziet ! Gij kvvaamt ! — Gij kwaamt al roeijende, van ouden en van jongen omiingeld ! Nooit kwaanit gij le- dig uit zee ! Uwe Kajak was deeds met zeehonden of vogelen beladen ; uwe moeder maakte vuur en bereidde dezel- het toebereide , 't welk gij hade „ opgedaan , zettede zij haaren buurt- en hut- „ genooten voor, en ik nam  N D. 49 Van verre naamt gij den roo-dcn vvimpel der flocpen waar en riepc lide: daar komt de koopman. Gij licpt naar het (Irand en boodt de behulpzame hand, de floep bij de voorfteven vast houdende: dan vertoondet gij uwe zec- honden en het spek, dat uwe moedcr er afgehaald had, en ontvingt daar voorhembden en ijzer tot uvvc pijien. He-laas! die ailes is voorbij. Wanneer ik uwer gedenke, rommelc mij het irgewand! Ach! dat ik kon weencn, gelijk anderen, dan hadde ikhct vermogcn, om mijne smart te lenigen! Wat zal ik voor mijzelven wenfchen? De -o^ alleen is Mij nu aangenaam! Maar '. lij die nader- dc, wie zou mijne vrouw en de overige kleine kinderen bczorgen! Dat ik dan noir eenen tijd lang leva! Echter zal mijne vreugde beftaan in geduurige onthouding vanalles, wat den menfchen lief en aan- genaam is "Na zulk eene weeklagt worde al de overgefchotene spijs gebruikt, het welk dikwijls eenige dagen lang diirt, naar gelang van den voorraad. De vrouwcn dragen nu gefcheurde kleederen, afgefne- den of opgebonden hoofdhaar, en  ondolijk werk-zaam, om door hare zendelingen, hec Christendom te herflellen onder de Groenlanders, voorzoo ver hetzelve zich reeds in de tiefenden cew bij hunne voorvaders door de Normannen gevestigd had, doch waar van hett gehcugen zielfs de flaauwfte herinnering bij hun niet had behouden; en in deze licf-derijkc poging flaagde zij zoo wel, dat zij, bij de vijftigjarige viering van hare stichting aldaar, tellen mogt 11287 gedoopten, 516 avondmaalgangers en 948 getroost ont-flapcncn, aan wclke Christenett de lofgcgeven wordt, dat de onverzetlijkbeid van hunnen aardang op hunne verpligtingen aan den Heiland, en dat zij alzins een leven heben ge- (t) Cramz B.  in zoo vecle opzigten belangrijk en beminnelijk voorkomen en opwicr tc onbarmhartig gemocd de Evangeliswet der liefdealreeds door algemeene voorzieningen in bchocfccn en stichcingen van barniharcigheid de gclukkigflc vverking heeft, zoo dat elk mcnfchcn vriend, al wa-re hij gcn Christen, de uitbrciding des Euangcliums onder hun zoo hartlijk moec wenfchcn, als wij dczclve vurig af bilden, vertoonc ons hct pen feci in nevensgaande print. Alles in dezejve is overgenomen van cranz, wiens iiitvoerige befchrijving aangevuld heeft, hec gecn aan 2ijne afbeeldingen in Dujciijkheid ont-breekt. De man, die zich met zijnne Ka-jak naar zee begeefc, wordt uitgeleid door zijnne vrouvv, wier mocderh'efdc harcn zijn-gcling overal met zich voort. Op beider lip- Ci) Cranz Boek V— -X. Zie de Berichten van de ZetiJclingen der Euangelifche Broederganeen' te onder ite Ikidencn. Aralt. 1798. N». 2, bl. Grenland. Lippen zwecft een gul gefprek, gdijk op bcider gclaat hun aard te lezcn fcliijnt. Ter zijde vertoont zich hunne winterwering (0. (i) Zie bij CRANZ, Plaat III en IV, LAND Dit groote Schfer-eiland van Noord-Jme^ LAND Dit groote Schfer-eiland van Noord-Jme^ Land. Tac. door de Hudson-^x, Hudson-^x, Ihdfon-^xz, en Noordzcc fchier geheel omgevenendoor Quebec aan hec vaste land verbonden, Ji^c op de Noorder brcedte van 50^ tot 62" c, beflaat in lengte iwintig graden. Hct draagt zijnen naara bij wijze van tegenfpraak, 7Xm^ de 'er geen land meer onbcbouwd, dan dit, schoon de Spanjaarden het Terra del lL brador of landdes akker - arbeids noemden. Onmetelijke bosfchen beflaan deszelfs grond • maar deszclfs kusten zijn doorgaans met »js bedekt, en de felfte koude van hct be- vrozen Noorden doet 'er zich niec minder, ^3 dan it "I I- ii I. I I I I i' ' M: I! ■( 1' \\ ?(i I! % ' i I Si 11 p!l -I ,i:5?^^u«23}^5:Sw*" 54 LAND VAN LABRADOR. dan in CrocnJaiid yAi . gcvoclcn fclioon tusHJicn dcxclfdc cvcnwljdigc aanlcirkcls mcr ons vadcrhnd gclcgcn. De botfclien zclvc mogcn raauwcHjks dien naam draircn wci^cns hot krcnpelhout, waartoe zich piin- en (parrc-hoor.icn zclvc, door dc (Ircnghcid dcr luchtllrcck , bcpcrkc zien. Ecn llrnik, wicns blatlcrcn als the kiinncn wordcn gcbruikc, ccn anderc, door de inboorb'ngcn als tabak ten nutte gc- maakt, en ecn weinig kraakbczicii en bosch- bezien zijn de ecnige vrnchtcn , dicn zij voortbrengcn. Naar mate men de zee na- dert, vermindcren zolfs dczc bosfchen en wordc hethout al dunner en kleincr (i). De kiisten zijn genoegzaam van baaijen en havens voorzien , cm welgelegen voor den handel geacht te worden , en bieden eenen zoo rijken voorraad van Icvensonderhoiid aan , dac de armocde des onbebouvvden of wel onbebouwbaren gronds daar door vergocd wordt, lerwijl het tevens in het kreupel- hout aan gcen wild of gevogelte ontbreekt, om ( I ) H E A R N E 'i Landreh naar dm NoorJcr- cceaan. Hoofdft. VI. D. i. bl. aao, aai. iA* )R. fclioon rtlcirkcls invdljlis pelhout, n zclve, bcpcrkc als the re, door iijtte ge- ;n bosch- dicn zlj ' zee na- fchcn en :r (I), in baaijcn I voor den den eenen )nderboiid len of wel vergocd : kreupel- jntbreekt, om 'w NoofJcr- lai.. LAND VAN LABRADOR. 55 om te ftade tc komen , wannccr ftorm of vorst alle visfchcrij belec (i). De voornaamfte bevolking van dit land heefc aan de kusten plaats en wel door men- fchen, die gebecl ondcrfcheiden gcacht worden van de Groenlanders, wier gcbat, taal en zcden genoegzaam bij hiin worden wedergevonden. Hun naam fchijnt bun toc- gevoegd naar hunne gewoonte om raattw vleesch te eten: bij de overige Indianen wor- den zij ook wel met eenen naam bcnoemd, die Flugtelingen beteekent. De Bishaaijers fchijnen voormaals de eerflc vol!:eren van Europa te zijn geweesc, die deze kusten tcr vischvangst hebben bezogt: zelfshecftmen wel cens bewcerd, dat de Esquimoos voortgeplant zouden zijn van defchipbreukelingen van cen Mischkaisch fchip. Anderen hebben ge- meend, in bun de Orcadlb' S weder te vin den, die in de twaalfde eeuw het land van Valles zouden verlaten heben, cm nicuwe landen in het westen te zoeken (2). Deze (i) MOBERij Diction. Hi/lor. (.2) La FiTBAui? Zeden der wiUkn van America.'s Gravenb. 1731. D. I. bl. 28-30. B. I. D4 I'f 1; -* - V van Inin gc-boortcland door de Nooniuwncu, in dc nc-gcndc ccuvv (i). 7a] zijn nice bove-n het middelmatigc van gefalcc, maar breed van fchoii icrs. llunlij-chaamisnocliwclgcmaakt noch llcrk. limine huid hceft ccne vuilc kopcrklciir : fomnii-gen hunncr vroiiwcn zijn nogtans blanker en blozender. Gcrcinigd zouden zij fchicr zoo blank als Eiiropelrs zijn van huid (2). Under him zouden zelfs fommigen gevonden zijn met blond kriillend hoofdhaar, even als bij de noordelijke volkere van Kitropa (3). Zij hebben kieine en vvilde oogen, bree-de en morfige tanden, een aangezigt, het welk (1) Cranz, Hedetid. Hifl. van Groenland. B. IV. AfJ. 1. § 8. en B. III. Afd. 6. §, 44- Msc-KENZiE I'jIjiisei.T.lW- p. 34' (2) IlnARNi. D. I. bl. 2 2 3. Hoofd't. Vr. P. Kalm, Reh door Niord-yimerica. Uir. 1772. D. II. bl. 74. (3) La fiteauD. l.bl. 2p. B. IIIofdft. 5. LAND VAN LATRADOR. 57 welk naar hot vicrk.incc lult, en over hct gchcil ec Onoogelijk, woesen en fclniw voorkommen (i). Himic klccdcrdrapt hcdau nit licndcn van blazon en v'schdarmcn, aan gdijkc lap- pen gefnctlcn en zcer net zamcn gcnaaiil, en van bovcn voorzlen met ecncn kap, dion 2ij over het hoofd halen. Dit hcnui rcikc flcchts tot den middel en wordi aldaarvcrvan- gen door ccncn fchaamgordel. Over dit on- dcrklccd dragcn zij iiet oppcrklecd van rob- benvellcn, hertcnvcllen en andcre huicU-n gemaakt, het welk bij de mans voor en achter in eenen Hip cindigt, bij de vrou- wcn rondom tot aan de knicC-n rcikt en door eenen gordel om hot lijf geflotcii wordt. De dijenn, been en voeten zijn met broek, kouzcn en schocnen of licher met hanfoppen bekleid, die als uit (Sen Ituk vervaardigd schijnen (2). De Rsquimoos dragen gcene oorrirgen, of halskectenen, 00k beichilderen noch be-^0 La Perouze, Foy/igt autonr,ln monje, T. II. p. «3 2. C2) Laiiteau D. H. bl. 313. 'looCdfc. 5. Kalm. D. II. bl. 75. Hearne D. 1.^,2"- Hoofdft. IV. D5 fccprikhcn zV) zich lict p'jiant of dc Intid, gclijk vclc andcrc yfmcrk\incti (i). Oe vromvcn hitcn hct haar grocijcn onder hare kappcn. Sommij;cn dcr mans lioudon hot hoofd gchccl kaal , hctvvvlk ccne ncrkwaardigc bijzondcrlicid is ondcr ccnd luchtrtrcck, wicr fcllc koiide hct natuuilijke dekzcl dcs hoofds zccr aangclcgcn mocst makcn. Zoo ovcrwinc dc gcwoontc hct gevocl en wordt ook hicr ccnc twcede Natuiir (2). Daar zij ntct hct minste faaijcn of plan- ten, en dc grond zclf fchiergcen bruikbaar vocdzcl iiit hct plantcnrljk aanbicdt « Icvcii dezc menfchcn allecn van allerlcije vis- fchcn , walvisfchcn , robben , walrusfen, zechondcn en ook van cenige landdicrcn , waarvan zlj hct meeste dcel geheel raauiy gcbruikcn (3). Hearne, die, in dienst dcr Iludfons - maatfchappij , mecrnialcn tot dcnhandcl met deEs^tdmoos werd gebruiki, had dikwijls gclcgcnheid , om de levcns- wijze van dit arme volk tc zicn. Men kocht (i) Kalm D. II. bl. 177. (2) IIearne D. I. bl. 2 35. Hoofdft. IV. (3) L A Pe ROUSE T. II. p. 032. "Ti:. LAND VAN LABRADOR, s'} koclit fomtijds van luin nkkcn van zcclion- dcn- of robbcn-vcl, in Hen \v:tan van ze vol iraan tc ziiUcn vindcn , maar in wclkc mon ccnc grootc mcnigtc jicrtcn- vlcescli en poon-n van zcchnndcn of zocpaar- den , ook wcl zaim vond : wannccr men dit nu als orniit wedcrgaf , zaii; men do Esqtiimons hot ccn en andcr grcti^ vcrflin- den, fclioon fommigcn dicr zaken iangcr dan ccn jaar in dczc zakkcn warcn j^cwccst ; zelis bcrocmdcn zij zicli nls dan over ccnen handcl, waarbij zij eon dcrdc vaa de koop haddcn te rug bekomen. De- ZQ wijze, oni bunne Icvensmiddclen robe-. waren, behoedt de deutschen welt tegen de bui- tenlucht en vllegen, maar niet tegen be bederf, bet vvielk flechts zoo fchielljk niet voorcloopt en ook minder tocnccmt on- der de luchtftrcck. Dat zuivcre traanolic in de fclfte kou- de niet bevricst, komt bun zjer te ftade, wijl zij den winter zelfs zonder vuur fcbijnen door le brengen C0» gebruikendc ceniglijk deze hoofdftof, om le Imcden en hunne vellen te bereidcn (2). Zoo (i) Hp.AnNE D.I.bI.315. Hoofdft. IV. (a; Kalm D. II. bl. 176. ^ LAND VEX LABRADOR. Zoo lang hun voorrand duiert, hcbben zij, wannecr hun hongert, nict anders te don, dan 'en dier zakken te openen en me'cen gedacht van deszclfs inhoud, zon-cenig vcrderc tocberiding, den maal-tijd te doen; waarbij hcc meir of de ri-vier, alwaar zij hunne ten:cn opflan, him den benoodigden drank verfchaft, kennen-de zij geenen anderen, dan koud water (1), en zijndc daar in, door den nood, zoo weinig kiesch van fmaak en tevens, door de gewoonte, zoo ongevoelig van maag, dat men hun dikwljls het zeewatcr heeft zien drinken, zoo zout als de fterkfte pckel (2). fcheidene hunner kosten zijn niet min walgelijk, dan die drunk, voor het Europeesch geben. Een derzelven,  zon- den maal- of de ri- aan, hiin kennen- ater (i), zoo wei- door de lag, dat ceft ziea ckcl (2). niet min wopeesch liten den make van auwe le- :e ilukjes jna ver- het dier geachc ;rder ge- vor- )ofdft. IV. LAND VAN LABRADOR. Cx vorderd blijkt. Hec vcrgcnoegcn is niet wel te befchrijven, waarmedc zij van die vreemd voedzcl fniulJen, en waarbij zij iianden vol niaden, door de vlicgen in hec vleesch voortgebragt, als tocfpijs gcbruikcn, zoo- dat de opmerkzame reizig.-, bij zijne ver- baztng over zulk eenen maai.ijd, zich ge- drongen vinde de vvijsheid en goedheid . Voorzienigheid te bewonderen, die het geheleiteten den f.naak der fchepzelen gefehlte neu het voedzcl, het voedzcl, het voedzcl, het zij dczciven gcplaatst heeft (i) Bij de eerfte gemeenschap met deze men-fchen vond men hunnen fmaak zo geherl vervreemd van den onzen, dat zij volftrekc weigerden, brood, zuiker, rozijnen, vij-gen en dergclijk dagelijksch voedzel te gebrücken, ja, dat zij, iet daar van proe-vende, het met geene mindere teckenen van walging weder uitwierpen, dan de keuriglle kieschkauw van Europa hunne potagie zou gedaan hebben. Naderhand echter hebben zij ook de kost der Engelfchen, het zij versch, hec  water vermengd drinken CO* llunne tenten zijn gemaakt van on£;c1ooi- de hertenvellen en hebbcn cene ronde ge- daante. Dczelvcn dienen hun echtcr alleen tot zomerwoningen , wijl men bij hun nog de overblijfzcls heeft gezien van veldloot- zcn, uit wicr plaatfing en maakzel , als mede uit de meenigte van beenen, iappen van vellen en andcre todden in dcrzclver nabijheid, duidclijk bleek , dat zij tot een win- terverblijf hadden gedicnd. Zij waren ge- legen aan de zuidzijde eenes heuvels, half cnder den grond , het bovenfte gedeelte omzet met ftaken, aan den top ' ^ene ke- gelachtige gedaante zamengevcw^gd, maar 200 klein , dat ze niet boven i,le zes of ache perfonen konden herbergen , die 'er dan nog ellendig in moesten zaraengefchoold hcbben (2) , en verfchillende alzoo nog aanmeikelijk van de inrigting der Green- land' CO Hearnc D. I. W. 907. Hoofdft. IV. (2) Hearne D. I.bl. 223, 224. HoofJft« ^ LA FITGAU D. II. B. II. Houf'dU. 3. IV, 313 nog LAND VAN LABRADOR. 6^ landfche winterverblijvcn , fchoon daarmcdo ecnerlei door cranz genocmd (^i). I-Iec hiiisraad bcftaat hooidzukclijk iti ftecnen kctcls en houten bakken van allcr- leije grootce , vooits fchotcls en lepcls, uic de hoornen van buffcis of muskus run- dcrcn geinaakt. Ilunne kctcJs zijn (^ehei- teld uic ccnen gofpikkclden graauweii llcen, ondanks wiens grof hcid van korrel en door- zijgbaarheid als Ickllccn, dcze kotels zoo- helder klinken als porcelein; alien hebbeti zij eenen, a^rdig bcwcrktcn, rand, lang- werpig vicrkanc van gedaance en voorzien van ftevige ooren of handvatten , uic den fteea uirgehouwen. Opmerklijker worde deze arbeid, daar al hun gereedfchap bellaat in eenige harde (lee-nenen bijlen.'an een lomp lluk koper, van vijf of zes duimen lang en een of twee breed, YAstgeraaakc aan eenen ftecl van twaalf toe veertien duim, welke bijl zij als eenen beitel gebruiken en met een zwaren. kniippel, in plaats van eenen hamer, in-drijven, zijnde echter zwaar noch fcherp gnoeg, om 'er eenige krach: mede te doeo Cranz B. IV. Afd. i.$. 8. mtUhm'if^mfS/i^ : ..si«^*fet©lap".» 64 LAND VAN LABRADOR. docn (i). Nog heeben de mans cene foorc van troflcls met handvarten van hcrtshoorn, en de vrouvven mcsfon, hc Iden van koper gemaakt, en nog een kicin gerecht, van bei tel, waarmde al bet houtwerk vervardigd vi'ordt (2). Hunne fcbuitjes zijn van buiten gebec van vellen gemaakt, waarvan men bet haar heeft afgedaan. Deze zijde is naar bui- ten gckec.d en zoo glad als pergament. Schier acht ellen is bet vaartuig lang, raaar zeer fmal en aan de uiteinden fpits. Dunne latten en planken geven van binnen de ge- daanie, die van boven geheel overdekt is, behalver in hec midden bij een halfrond gat, omzct met eenen bouten rand, waar aan een vel is vastgemaakt, het welk den Esquimo, die ten halven lijve door die gat kruipt en alzoo plat  bekwaamfte ftuurman op den bestgebouwden bodem, gevende hij in deze kunst den Groenlander niets hocgenaamd toe, noch 00k den Noord- west - kustbewoner van America (i). Zij hebben, behalve deze Kajakkm, 00k hunne groore fchuiten van bout met vellen be- kleed, waarin eenige perfonen kunnen zit- ten en waar in de vrouwen gemeelijk op zee varen (a); zijnde voorts alle de Esquim moos zulke gocde zwemmers, dat zij zlch even gemakkelijk in het water keeren en wenden, als dieren, die zoo wel in het water, als op het land, leven (3). Hunne wapens en bun visch- en jagt-tuig beftaan in boog en pijlen. Fünfte en harpoenen, sprechen en hampenen. De punten der pijlen en harpoenen zijn fomtijds van ijzer, fomtijds van been of tanden van walrusfen, ofookvaneen fcherp stuk fteen. De pijlkokerszijn van robbenvel. Met deze wapenen valien zij ook de walvisfchen en andere groo- (O ZieD. III. bl. 138, i3p. (2) KalmD.II. bl. 176. Vergelbovenbl. ip. LA FIEUDE D. II. Boek 3. Hoofdft. 9. bl. 40. (3) La perouse T. II. p. 233. IV. DEEL. E ^! f ^i^^f^-mmii^M^-. nHf^ifiLfi^^M^^^i, <3!^u^i -U- wiaTOJa'.'>n\w»iftMw—i »i innta 66 LAND VAN LABRADOR. m Pi- 'ft groote zcedieren aan, (i) en wcren zich dapper gcnoeg, wannecr z\} zelve ge- dwongcn wordcn , het hoofd to bicden tcgcn hunnc eigene vcrvolgeri,. Van nctten of ander foorrgelijk vischcui;,' fchijncn zij geen denkbceld te hobben : de iijn en hoek vcr- vangen in den winter flechts de fpcrcn en pijlen, makende de ongelooveiijke nicnigte van visfchen het ook onnoodig , om aan an- der gerei te donken. Hearnk zag ce.no blinde vroinv reer lijkelijk visch vangen , maar op f.-rie plaats , jiegt hij , waar ook de visch zoo cvcfvioedig was, dat men, eenen ilok met een lu omracn huak in het water fte- kendc en denzclvcn met eenen ruk ophalcnde, vrij iioker was , van daar aan een visch te zullen optrekken (2). Een zwervend leven leiden deze men- fchen, waar van bun zelfs dc winter niet verfchooiit. In dat jaargetijde reizen zij al- tijd van meir tot meir of van rivier tot ri- vier, alwaar zij voorraadfchuren van le- vensmiddelen en van mosch tot brand aan- (i) Kalm D. II. bl. 176. Hearne O. I. W. 223. Hoofdfr. IV. (2) Hearne D. I. bl. 214. Hoofdft. IV. LAND VAN LABRADOR. Cj gelcgd hcbbcn. Daar nu die plaacfcn foni- tijds zecr vcr van clkanderen verwijderd en fornmige meiren zeer grooc zijn, flaanzijgc- meenciijk op het ijs hunnc centcn op, en houder; .'zich , in plants van aan vuur tc den- ken , lice welk ccne zoo grootc bclioefce on- derzoo/lrcnge luchcllreek fchijnt, methenge- len bc:<ig in bijten, die zij hakken, wan- neer de visch, 200 levcndig uic het water opgccten , hun fpijs en die water zcif him eenige drank is ^i). Bij deze uiterlle armoede leven zij in de vokommenile vrijheid. Niemand hunner matig zich eenige meerderheid aan over anderen of vordere de minlle ondergefchiktheid, uugezonderd die, weike de kinders aanhiinne ouders verfchuldigd zijn of jong behoftigen aan die genen hunner naastbeftaan-den, die in hunne behoeften voorzien. Alleen de raad en waarfchouwing van bejaar-de beden hebben bij hun cen zeker frezarr, betwelk op de wijsheid der ondervinding be-rust Ca) Zij verkiezen ook het befchaafde maar onderworpene leven geenszins boven hun- Ci) H E A R N E D. I. bl. 2 14, 2 1 5. Hoofdft. IV. (2) HEARNE D. I. bl. 217, a 1 8. Hoofdft. IV. LAND VAN LABRADOR. Hunc eindigc vrijhcid. A lie zorgen wa- rcn zelfs vruchteloos, om einen hunncr, dien men near Quebec vervoerd had, do onwederftanharfi zucht naaf zljne wocs- tcnljcn te vcrrdrijven. Met hartzecr deed hem na zcs maandcn kwellens fterven (i). De la taal des J quimoos (2) is dezelfde met die der Croenlamlers. Die bleck den zende-lingen der Ettangelifke broedergemente volkomen, wannecr een hunncr, der Groenlandsche spake volkomen magtig, in hec jaar 1764 zich in hec land van Labrador begaf en bij de twee honderd Esquimoos aantrof. De eerfte, dien hij van verre toerlep, toonde zich wel in den begin woest en wreed, doch, den toeroeper op zijnne vrijze gekleed ziende en hem in zijnne taal hoorende spreken, schreeuwde hij, van veiigde uitgelaten, luidkeels uir: „onze „vriend is gekommen!" riep vooris zijnne makkermet herhaling van deze vreugdekret, die dan 00k dczen zendeling allerleije vriend-schap bewezen en zich hartelijk verheer. Gedanken, Dac (I) Forfürige dam haute Pepfylvanie et dans Vetatie New York, par tin meirbre adoptif de la Nation Oneida, Paris 1801. T. 1. p. 356,357. (a) Kalm. II. bl. 177, 178. LAND VAN LABRADOR. (Tp 4at hij hun hope gaf, om, wijl hij nu mocsc vertrckken, in cen volgend jaar weder tc keeren. Zints dicn tijd hield de gcmccnte look hare zendelingen in die land, waar an-ders geenc Europeers zrch ooit vcilig oordeclden CO. In het jaar 1797 waren 'er agt-en-twintig zendelingen bij dezc mcn-fchen werkzaam en beliep het gctal der dedoopte Esquimos honderd drie en negentig personen. Over wier hartsgefteld- Held zich de broedergemeinde mogt verblijden (a;). „ Hier uit,— zegt ROBENSON,— blij kc niet flechts de maagfchap der Esqtdmoos en Groenlanders <,mz^K de mogclijkhcid tevens, dac America bevolkt is geworden uit hec Noorden van Europa. Zijn de Noren, — dus vervolgt hij, — in eenc eeuw van woesc- heid, toen de wetenfchappen hare licht- stralen niet begonnen hadden to ver- fpreiden tot het Noorden van ons halfrond, knap genoeg ter zee gcweest, om zich eene (i) Cranz. B. IV. Afd. I. $. 8. (2) Berigten van de zendelingen der Eu^ng, Broedergem. ender dc Hcidcnen.  dan ook nice bevrccmilcn, dat hiin- ne vooroiidcrs, even gcvvoon op zee te dwalcn, als de Tattarcn te land, in ccn vecl vrncgcr tijdpcrk dczelfdc togtcn ge- daan en in G;'o^</^/«^ ccnc voikplanting ach- ter gelarcn iiebbcn iiebbcn (i)." Daar cchtcr de Esquimoos zich nict eeniglijk tot het land van Labrador bepalcn, maar ook in ccne doorgaande flrcck lands worden gevonden, die zich dwars door Jmerica op dezclfdc Noordclijkc breedte uitrtrckt tot het fchicr- c'lhnd ^laslca aan de Noordwestzijde, ja, daar men hunne taal meent opgemcrkt te heb- bcn zoo wcl op de ^leoutifche eilanden, als bij de inwoners van AV/<>«.baai (a), It is The tvvijfeiachcig, of///W, dan wel Europa bet oorfpronkclijk vaderland van dit volk gcwecst zij, zoo dat la perousk dit met rcgt con vraagpunt vcrklaard heeft, het welk niisfchicn niramer op ziilk eene wijze zal worden opgelost, dat 'er geene bcdenke- lijkheid zal ovcrbJijven (3). Nict (1) ROBERTSON ffi^atfc de r/lmeiique. Li V. I V. T. If. p, 1 70, 171. edit. d'Amjlud. 1779. (2; Zie boveu D. III. bl. 150. (3) La pkrouse T. II. p. 230— 230. LAND VAN LABRADOR. Nice gemächtliche valt hätte, rechten to gewinnen van den overzogenen haat, die aller do overzogenen Noord-indienen tegen de Esquimos bezüglich (0 en warvan he aus, op zijnc landreis naar den Töorder-oceaan) was. Er wird ein langen en bezwecken, rechten onderen, om hun aan dekoper-mijn rivier op te zocken. In dozen togt nam elke zwcrvende bezwecken, welke ontmot werden, even wräkzuchig deel. Men bofpicdde ein' delijk de ligging van vljt' tcnten; in dezelven ovcrvicl men de wcerlooze Esquimos in gerusten flaap; men bragt zc alien wreed-aardig "cm, en mishandelde de lijken, der vrouwen vooral, met eene beestachlichkeitig, welke geene befchrijving gedoogt (2). Opmerkelijk is het, dat de Esquimoos niet gewaarfchuwd werden van het dringende ge. waar, noch door de lalrijkc honden, welke men bij hun aan fteenen vast vond liggen, waarfchijniijk om ze te beletten, den visch te eten, die vcrfpreid op de rotzen te drogen lag— welke honden alle van het schoonfteras der fteilooren en spitsneuzen met zeer rui- CO n E A R N E D. T. bi. 16$. iiooWft. nr. (a) Hearne D.I. bI.a05~2i4.H00fdft.IV. E4 Ruge ftaartcn waron, — noch ook door lice rustcloos gevlieg van den OtirustvO' gely gelijk hem de Noord- indiamn noc- men, of wel de Catiadafche uil, vvicns gc- fchreeuw, tcrwijl de vijand op den loerlag, den mcest vastflapenden mcnsch, moest hcb- bcn opgcwckt. Nog zevcn andere ten- ten werden daarna ontdckt, doch derzclver inwoners wisten zicli met de vlugt te red- den (i). Deze vlucht kozen wlj tot onze voorftel- ling der Esquimoos, op welke zlj medene- men, hetgeen hun het aangelcgenst is, hunnc Kanoo of Kajak, hun vischtuig en hunne wapenen. Het onibreekt den man niet aan moed; hij vlugt flechts voor overmagt: dc vrouw is gehec lfchrik en angst voor dc woede Des vijands. De beelden tot dit lafereel leverde ons la fiteau (a), en van de eigenaardigheid der ganfche voorlelling getuigt in het algemeen de vcrze-kering, welke wij vinden, dae hunne na-bu- (i) Hearne D. I. bl. aa7, sap. Hoofdfr. IV. (a) La fiteau D. I. bl. aa7, sap. Hoofdfr. No. 3. LAND VAN LABRADOR. 73 buret! ccncn onafgcbrokcn krljg tcgcn him vocrcn, zoo dat zij onmcdogcnd alle Esqttimoos.diQ zij (Icchts vcrrasfchcn kunncn, griszards vrouwen en kinderszoo wcl, als wecrbarc mans, om hec Icvcn brcngcn (i). Ci) f'oyage Jam la haute Penf^lvaine T. I. png. 357« CREEK - BONDGENOOTSCHAP. I3e naam van yeeks is de bijzondere naam der kustbewoners van Florida. Hunne overwinnende wapenen hebben hun doen zegevic' en over alle de overige ftammen van dat ganfche gewest en van Georgia tevens. Deze alien wisten zij, even als de Romeinen geheel Italie viel eer, onder hun eigen volk in te Iijvcn,het welk jun tot een Mogendheid verhief, die zeer aanzielijk geworden is, zints zij geleerd hebben, den landbouw te waarderen, een bondgenootfchappelijk bewind te flichten, voor de algemeene rust en veiligheid een vorgen en,boveaal,deninvocr vangccst-rijke. ammen, wier bevolking, men zegt, dac zweckend duijjend menfchcn bedraagc (i), en mag met regt een midden-stand geacht worden tusfchcn de E-^-opeefche bij de vereenigde Staten van ^wmVhunne naburen en tusfchcn de woeste horden der Inborelingen, die wij bij ^QNauw-dowes/ies en de,--bijondcrfcheidingdusge-noemde,— Noord-indianen Iccrden kennen. Gaarnevertoevenwijbij eenezoo belangrijke maatfchappij van menfchen, weike wij ons verheugen, dat ba rtr am en milford, zeer naauvvkeurig in veie bijzonderheden hebben befchreven. De ligging van Florida en George, even buiten den kreefcs - keerkring, maar onder eenc Iiichtftreek, wier warmte door de golf van Mexico ten westen en noorden, en door CO Forage dam la haute Penfylvame &c. T. I. p. 3 I (?_3, g. W. B A R T R A M Reizen door Noord. en Zu'd-. Carolina, Georgia Oosr en West- Florida zen. HaarJ. 1797. B. in. [f.,0. bl. 6^2~-62x Mu.^ OKT Memoire ou coup d'Oeil rapide fur met d'écès voyages et man fejour dans la nation Creek, Paris 1809. p. s83./tf;V. I II I 76 CREEK-BONDGENOOTSCIIAP. door de ganfche yltlantlfche zee ten oosten. Wordt verkördigt, wekc verwachten van cene vruchrächtig dezer gevesten, die geenszins onverrücken, blijven bij den opmerk zamen reiziger. De kruidkundige n a r t r a m maakte v.1 daar zijne ganfche reize schier toe eenen kruistogt door het planieren, en sprak met vcrrukking van eenen grond, waar de gedurige oorlogen, tot diildelooze schande voor zljne hoogere. befchaving, in zijn eigen vverelddeel ontroo- ven (i). Boomcn, planten, bloemcn, vruchten, gcwasfen en moeskruiden beflaandenlosfen, op velc plaatfen drasfen, maar overal zer vruchtbaren grond met zulk eenen rijkdom, verfcheiden Held en schoonheid, dat wij ons moeten onirukken aan de verzoeking toe derzelver I'chier eindelooze optelling (2). De otter, wezel, buniGng, racoon, m (1) Bart RAM B. I. Hoofdft. HI. bl. 17, 30, 31. B. 11. H. 4. bl. 141. H. 8. bl. 283, 284. H. 10. bl. 34. (a) Bart ram's ginfche reize door. (b) En CREEK- BONDGENOOTSCI JAP. 77 oposfum, bever, muskusrot, rhcebok, beer, wolf, los, inkhoorn, vos en konijn zijn de aanmerklijkac viervoetige dicren van diegewis (i). Uilen, gieren, arenden, havikken, kieken-dieven, papegaaijen, kauwen, koe-koeks, spechtcn, boomkruipers, ijsvogels, bloemzuigers, klauwieren, vliegenvangers. duiven. Lüstern, leuwrikken, kalkenen veldhoenders, körnens, vin-ken, freuen, kwiklharten, mezzen, zwaluwen en geitenraclkers maken de lijsc uit der landvogelen, die inborelingen zijn van Florida of 'er zich als  B. II. 13. bl. %^4.^aok/' '•:»■ 73 CREEK- BONDGENOOTSCHAP. ¥ In hec geflaclit der flangen , voor zoo ver hct in deze gcwesten te huis bchoorc, on- derfcheidc men de doodelijke ratelflang, de verfchrikkelijke mocasfin - flang , de ge- varelijke bastaard ratelflang, de onfchadelij- ke groene flang, de fraalje lintdang , de ligc tembare en dienstbare kieken-flang of huis- llang, de zeer groote en wild-verflindende pijn- of ftier- flang ; voorts nog de waterflang, de koufenbande-flang jdczwartc flnng, de ko- perbuik,deriiighalsentwec of drle verfchei- denhedenvan adders. In het gcflachtder kik- vorfchen heeft men den grooten van acht toe negen duimen, .den bulkcnden, den fraaijen groenen, den kleinen groenen, den gefpik- kelden,dendraslander en den hooglander kik- vorschen denelfc- kikvorsch. Ook dat dcr hagedisfen is hier zeer rijk (i). De rivieren en meiren zoo wel, als de wederzijdfche kustcn , leveren eenen rijkdom en verfcheidenheid van visch , die naauwe- lijks eenig gewag behoefc (a). De mans vt.i de Cherokezen, Muscogul- ges, Simitiolej, Chkafaws, Chactaws en de (i) Bartram B. H. H. la.bl. 360 — 373. (3) Bartram H. II. bl, i.D.bl. 307 — 3o<?, Wf' CREEK- BONDGENOOTSCHAP. 79 de overige bondgencotcn der Creeks zijn rij- zig van gertalce, fterk van geftcl en zoo wel gcvornid vanledcn, datzij een volmaakc cvenredig menfchelijk Jigchaam voorftellen. Hunne gclaatstrckken zijn rcgelmatig; hun voorkomen is openhartig, hunne houding vol waardigheid. Hun voorhoofd en wenk- braauwen boven al kenmerken dapperheid en heldenmoed, waarraede hec leven en vuur der cogen, fchoon niet groot maar zwart, bij eenen krom gebogen arendsneus in fchoone zaraenftemming ftaan. Alie de daden zoo wel , als de uiterlijke houding dezer mannen hebben hec voorkomen van grootmoedigheid , onaf hankelijkheid en meer- derheid. 