Johannes Egede in Mattheus Stach, bladzijden uit het leven der eerste zendelingen in Groenland en Labrador [microform]
None
Hoe zelfzuchtig en zelfs diefachtig de meesten van hunne gasten ook waren, de zendelingen wilden ze niet van zich stooten. Zij hoopten vroeger of later door aanhoudende vriendelijklieid , eenigen van dit volk voor betere dingen te winnen. Met vreugde merk- ten zij op dat sommigen die gebleven waren bij de avondgodsdienst en het gebed en gezang liadden aange- hoord, bijzondere belangstelling schenen te toonen. Zij vroegen verlof ora terug te komen , en deden ver- scheidene vragen over de bedoeling der zendelingen, en wilden weten waarom zij nedcrknielden, tot wien zij spraken, enz. Behalve liunne dagelijksche zamen- komsten tot gebed , zonderden de broeders iederen avond een uur af om zamen te spreken over hunne zending, over de verscliillende moeijelijkheden , de hoop en de zorgen die daze roeping lienbaarden, opdat de cen door de ondervinding van den anderen mogt leeren. Ell opdat niets den innigen broederband onder hen mogt breken, besloot ieder zichzelf te onderzoeken en afte vragen of hij geloofde dat zijne roeping eene God- delijke was , en of hij voornemens was daarin te blijven volharden, hoe groot ook de beproevingen mogten wezen , welke hij zoude hebbeu te verduren , zoo lang hij, volgens zijn geweten zoude kunnen ';2li, m 129 .t als eren. van m ze later m dit merk- bij de lange- oonen. !U ver- ingen , it wieu zamen- Lederen lunne e hoop idat de leeren. u mogt God- ariu te eingen :duren, ku.niicn Eeggen, dat hij zijn pligt als een getrouw dieiistknecht tiaar zijn beste verinogeii had volbragt; — of tot dat God, uaar zijiien ondoorgrondelijken raad, hein van dit arbeids- eld zoude wegnemen. Gedurende eenige weken over- cluchten zij deze vragen bij zichzelve, waarua, zij den utslag van hun zelforiderzoek aan elkaiider mededcel- den. Toen bleek het, dat Christiaan Stach nooit roe- ping had gevoeld zijn geheele leven aan de Heidenen te wijden. De reis naar Groenland had hij als proef cndernomen, en om de phiats van eenen afwezigen bre- der te vervangen. Hij wilde nogtaus op zijneu tegen- woordigen post blijven, totdat God hem zoude ver- plaatsen of totdat hij Door de Broedergemeinde te Herrnhut teruggeroepen zoude worden. Christiaan David was naar Groenland gezonden, ten einde zijn twee jonge onervaren breeders behulpzaam te zijn tot de vestiging van een zendingspost; daar dit ge- daan was, wilde hij den volgenden zomer naar Herrnhut terugkeeren en zich ten dienst en ter beschikking van zijn broederen aldaar stellen. Niet lang hierna nam hij afscheid, met de belof te, dat de Groenlandsche zending altijd eene voorname plaats in zijn gebeden zoude bekleeden, en hij haar met kracht in Europa zoude helpen ondersteunen. Mattheus Stach, Frederik Boehnsch en Johannes Beck läden zich in leven en sterven an de zending gewijd. Zij waren vast besloten oiu te blijven gelooveu, ook waar zij niet zouden kunnen zijn, En te liopen zelfs tegeii hope. Zij wilden hunue onderneming iiet laten varen tot dat zij met voile vrij-moedigheid voor God kondeii betuigen, alles gedaan te hebben wat menschen konden doen. En bij deze gelegenheid sloten zij een wederzijdsch plegtig verbond om 1. Steeds in gedachte te houden dat zij in dit land waren gekomen steunende op God hunnen Zaligmaker, in wien alle volkeren der aarde zullen gegend worden. 3. Beiden, door woord en daad, naar de vermogcns die God hen gegeven had, iedereen bekend te maken dat Jezus de wereld verlost heeft door zijn eigen bloed, opdat de harten der Heideuen door deze leer tot de gehoorzaamheid des gelöds mogten gebragt worden. 3. Te zamen in broederlijke liefcle te leven, de een des anderen geestelijke gaven, bun door God geschonken te erkennen en zijn naaste uit-nemender te acliten dan zichzelven. Spoedig had den de zendelingen behoefte aan al den troost dien het bewussten van eenheid hun kon schenken; want de opregheid en de kraclit van hun le on- vrij- fedaan 3 deze verzij in iinuen zullen i, naar een be- 3ft door en door mogten e liefde sn, bun aste uit- ercbil- te docn le geven slijke be- Hem te bloemen verbond jbruiken.aan al lun Icon van bun geloof zouden op eene zware proef gesteld worden. De mildheid waarraede een uitstekend weldoener aan liet Deensche hof, in vroegere jaren in hun levenson- derlioud voorzien had, is hierboven vermeld, Sedert dieu tijd was geen nieuwe leeftogt hun gezondeu. Zelfs was de voorraad welken Erederik Bochnisch en Johannes Beck Achtergelaten had den, vergeten geworden door hen die hem zouden opgezondeii hebben; hij werd noot in Groenland onvangen. De visclivaiigst enjagt van 1735 wareu zeer ongunstig. In de kolonien hecrschte eenale schaarschte van voedsel, en de zcii-deliugen waren niet bij raagte geweest eenigen voorraad van visch en rendiernenvleesch op te doen. Hunne gezouten levensmiddelen waren gebruikt en niets bleef hun over dan eenige scheepsbeschuiten. Christiaan David, die u op zijn terugtogt was, zoude hunnen nood aan de broederen te Herrnhut bekend maken; maar de winter was op handen en verscheidene maanderi moes-ten verloopen voor dat de schepeii de kolonie konden bereiken. De Deensche kok)nisten hadden medebjden met hunne ellende, maar waren niet bij magte om haar te verzachten, daar zij zelve in verlegenheid zaten. De eenige toevlugt die den broederen bleef, was zij dezen konden overhalten het hun af te staau. Want gegen der Europeanen was bedreven in de vangst de- m Itl ''' Itl ''' l(. ' 132 zer dierei; slechts den inlanders, in hunne kaijakg gezeten, die zij met eene onnavolgbare handigheid bestuurden, gelukte liet zeehonden te vangen. Maar de Groenlanders wilden volstrekt niets van hunne vangst afstaan; zelfs de mannen die gedurende den vorgenen winter ruimscboots door de goedbeid der zen- delingen ondersteund waren geworden, weigerden nubun, tot welken prijs ook, eene bete voedsel te verköpke. Tot verschooning van deze oudankbare zelfzucbt moeten wij in aanmerking . Nemen, dat de inboorlingen voorände den winter, bun leveu met vasten en feestvieren doorbrengen. Als er veel voorraad is, ZKKUOjrUt.WANOST l.N GuO}:.M.A.\U If "J 1.13 heft volk cle gewoontc zijiic maaltijtleii geliecle nacliten voort te zetteu, en zicli met spijzen zoo volte proppen dat het den Europeanen ongeloofelijk toe-schijnt. Maar als stormaclitig weder of buitengewone opiopooping van ijs hen belet zeehonden of iets an-ders te vangen, zijn zij genoodzaakt dagen en weken lang hun leven te onderhouden, door het eten van zegrass, van het leder hunner schoenen, oude tentbe-deksels enz. Geen jaar verloopt waarinjiiet verscheidene inusuhen van gebrek omkomen. De broeders achten zich Nu gelukkig, wanneer zij eene genoegzame hoeveelheid raosselen en zeegras konden vinden om de kwelling van den honger te stillen. Het kleine overblijfsel van hun meel lieteu zij zooveel mogelijk uitdeijen, door het met eenige vetkaarsen te kooken; en hoe walgelijk dit geregt hun een paar weken vroeger zoude toege-schenen hebben, nu waren zij er zielst dankbar voor. In de onzettende koude van de Noordsche streken sein, dieren vor de Noordsche streken sein, vor de Noordsche streken sein, vor de Noordsche streken sein, vor de Noordsche streken sein.  begaven hun bijna de krachten nadat zij langen tijd geröstet hadden. Zij moesten den nacht doorbrengen op eene onbewoonde plaats, welke hun geene andere schuilplaats verschaffen dan een gat, hetwelk zij in de sneuw gegraven hadden, en waarin zij zich nederlegden tot dat zij genoeg uitgerust zouden zijn om zich door hard loopen warm te houden. Gelukkig voor hen was het nog te vroeg voor de scherpe winterkoude. De inboorlingen die de armoede en ontberingen van de broeders gadesloegen, waren verwonderd dat zij lust hadden om op zulken afstand van hun eigen land en in zulk een slechten en ellendigen toestand te wonen. Zij waren niet karig in hunne spotternijen over deze dwaasheid, zooals ze hun toescheen. Dikwijls zeiden zij: ,/Uwe landgenooten moeten al heel slecht zijn, daar zij u niets zenden , en gij zoudt dwaas zijn hier langer te blijveu." In dezen tijd van tegenspoed werd de hoop en de moed der broeders staande gehouden door het geloof dat hun Hemelsche Vader hen niet verlaten zoude: //Wij weten niet,'^ schreven zij in hun dagboek, ,/wat Hij met ons wil doen. Wij bemerken alleen dat andere beproeviugen ons wachten. Even wei- nig weten wij wat zijne hand in het verborgen onder de 135 Heideuen werkt. Diepe tluisternis schijnt hun hart eii geest te bedekken. Toch gelooven wij, dat het werk ten laatste zal gelukken; en als Hij ons beproefd zal hebben zuUen wij zonder twijfel zijne heerlijkheid aanschouwen/' In het dagboek dor zendelingen vindt men vele voorbeelden van Gods voorzienigheid dankbaar ver- meld. Zoo vonden zij, bij voorbeeld, ecn* dooden wittea walvisch, dieu de zendeHngen en het scheepsvolk van de Deensche volkplanting te zaraen deelden ; het vleesch was rood als rundvleesch en smaakte bijna eveneeus. Later worden hun een jong zeevarken geschonken door een en Groenlander, die de moer gevangen had. Nog werden zij eenen door tegenwind naar eenige rotsen gedreven, waar zij eenen arend bespeurden die op zijn nest zijn nest zat. Zij schoten hem, en nadat zij met raoeite naar boven geklommen waren, vonden zij vier groote eijeren, behalve den dooden vogel. Deze voorzag hen niet alleen van voodsel maar ook van pennen, waaraan zij juist groote behoefte hadden. Maar raeer dan door deze tijdelijkeuitreddingen werd hunne smart verzacht en hun hart vertroost door de goed-heid en voorkomendheid van eenen inboorling, Ippegau genaamd, die eenen weg van dertig mijlen zuidwaarts aflegde om hen te bezoeken. Zij hadden hem slechts eens te voren gezien. Op een van hunne zomertogten, toen zij verdwaald waren en in het blinde tusschen de if I M^ 136 hun onbekende eilanden rondroeideii, ontmoetten zij toevallig Ippigau. Hij gedroeg zich zeer vriendelijk jegens hen en bragt. hen op den goeden weg terug, en nu, te midden van hunne diepe ellende, waarvan hij ochter niets wist, "sverd zijn hart bewogen om hen op te zoeken en het aanbod te doen hun geregeld al het zeehondenvleesch te verkoopen, dat hij zoude kunnen missen. Toen de lente kwam ontviel hun deze hulp en werden zij zoo zwak door gebrek aan goed voedsel, dat zij hunne boot niet langer sturen kon- den. Toch bleven zij op God vertrouwen, en hun geloof werd niet beschaamd. Op zekeren dag in Mei, toen zij juist hongerig en verraeid van eenen vergeefschen togt om voedsel te zeken terugkwamen, werd hun berigt dat een Hollandsch schip aan wal gekoraen was, hetwelk een vat met levensmiddelen voor hen medebragt. Deze hun zoo welkome gave kwam van eenen vriend uit Amsterdam, die hun persönlicijk onbekend was. Zij was door eenen brief van den gever vergezeld, waarin hij de zeude-iingen vroeg of zij hem met hunnen toestand en met hunne behoeften bekend wilden makeu. Later werd de zending voor een groot deel door de bijdragen van dezen edelmoedigen weldoener en zijne vrienden ondersteund. De onderstand dien hij hun nu verleend had redde hen niet alleen uit hunnen tegenwoordigen nood j maar hielp hen ook om beter den winter door In on- had Blood, e ko- Men dan het voorgaande jaar. Want de gomeent te Herrnhut, vvclke sleclits bestond uit arme bannelingen, die werken moesten voor hun dagebjkschi brood, kon sleclits een karigen voorraad levensbehoeften naar de broederen in Greenland zenden. Desniettemin zoude de huisbouding der zendelingen eerstdaags vergroot worden door de aankomst van de inoeder van Mat- theus Stach, die weduwe was, en van zijne twee zusters, van welke de oudste twee en twintig, de andere slechts twaalf jaren telde. Zij kwamen bier om de buishou- delijke belangen der zending op zicb te nemen, en langs elken geopeuden weg aan bet welzijn der Groeuland- scbe vrouwen en kinderen te arbeiden. Mittheus begon Terstond zijne zusters in de Groenlandscbe taalte onderwijzen, en bare vorderingen, voor al die van Anna, de jongste zusteut, gingen zijne verwacbten. Later bewegte beide met zendelingen en mogten tot op boogen ouderdom in de dienst der zending werkzaam zijn. Tegen bet einde van den zomer scbepte Christi- aan Stacb zicb naar Europa in, om met de broeders te Herrnlmt en elders, over den toestand en de voor- uitzigten der zending te beraadslagen. Nadat bij eerst Duitscbland bezocbt bad, vertrok bij naar Holland en naar Engeland, in welke twee landen eenige der voornaamste vrienden van de broeders woonden. Aan dezen delde bij alles mede wat gedaan was en fin M m 138 vroog hen dringend om raad met betrekking tot de toekomstige voortzetting van het werk. Eenige nut- tige wenken werden hem gegeven, maar men was al- gemeen van gevoelen dat veel aan de Christelijke voorzigtigheid der arbeiders raocst overgelaten worden, in zulk een nieuw en afgelegen M m 138 voorzigtigheid der arbeiders raocst overgelaten worden, in zulk een nieuw en afgelegen M m 138 voorzigtigheid der arbeiders raocst overgelaten worden, in zulk een nieuw en afgelegen M m 138 voorzigtigheid der arbeiders raocst overgelaten worden, in zulk een nieuw en afgelegen M m 138 voorzigtigheid der arbeiders raocst overgelaten worden, in zulk een nieuw en afgelegen M m 138 voorzigtigheid der arbeiders raocst overgelaten worden, in zulk een nieuw en afgelegen M m 138 voorzigtigheid der arbeiders raocst overgelaten worden, in zulk een nieuw en afgelegen M m 138 voorzigtigheid der arbeiders raocst overgelaten worden, in zulk een nieuw en afgelegen M m 138 voorzigtigheid der arbeiders raocst overgelaten worden, in zulk e Oord. De eenige regel dien men voorschreef was, dat wanneer de zendelingen eindelijk zoo gelukkig mogteii zijn, om zielen voor Christus te winnen, zij alsdan hunne godsdienstoefenning in de zamenkomsten der inboorlingen, zooveel mogelijk zouden inrigten naar de wijze waarop de broedergcmeente hare eeredienst en de kerkelijke tucht uitoefende. Wat de tijdelijke belangen der zening betreft, zoo beijverden graaf Zinzendorf en andere vrienden zich aanstonds, om de noodige maatregelen te nemen ten einde te verhoeden, dat zulke tijden van ontbering en ellende, als Christiaan en zijne medgezellen het vorige jaar hadden doorgestaan niet meer zouden voorkomen. Hoewel het tegenwoordige vooruitzigt der zending niet veelbelovend was, deed nogthans het verhaal. Van Christiaan Stach in veler harten levendige belangstelling ontständig. In Holland vraagde en jongeling, Margraaf genaamd, vergunning om zich an dit werk te verbinden. Hij werd dien ten gevolge tot de dienst der zending gewijd, reisde met Stach naar Koppenhagen en van daar naar Groenland, naar in zeer welwillende woorden de verzekering van des Konings gocdkeuring ontvaiigcn te hebben. Margraaf was ech-icr niet in staat lang in dit barre klimaat te werken. De zware ligchamelijkc zoowel als geestelijke arbeid, die ieder der zendelingen op zich nemen moest was te veel voor zijn krachten. Het eerste jaar van zijn verblijf in dit land Vvcrd gekenmerkt door een bijzonder strengen winter. Het dagboek van een der Europesche bewoners meldt dat sterke dranken als water be-vroren alwys het vuur geplaatst; het gezouten vleesch werd als dikke stukken ijs uit de tonnen gehouwen, en als het iu den pot werdgedaan, was de buitenste kant geheel gaar, voordat men het bin-nenste met een mes kon doorsteken. In den schoor-steen van zijn kamer kwam het ijs door de pijp, zelfs totiu de opening van den kagchel, niettegenstaande hat vuur den ganschen dag brandde. En als hij des morgens opstond, waren zijne kussens dik met rijp bedekt, veroorzaakt door het bevriezen van zijnen ad gedurende den nacht. Voordat de koude inviel , waren de broeders naar eene menigte eilanden zuidwaarts getrokken, waar zij eenige inlanders vonden, die zij vroeger reeds gezien hadden en onder deze ook hun ouden vriend Ippe- gau. Hij ontving hen vriendelijk, raaar was weinig genegen te luisteren als zij met hem over godsdieu- stige onderwerpeii wilden spreken. De andere Groen- landers gaven duidelijke blijken, dat zij wel is waar t |i ^ri >m 140 vcrlieugd waren eeii bezoek van de zendelingeii te ontvangcn, maar iiiet wenscliten dat zij laiig in deze buurt blcvcn. Maltheus Stadi die gaarnc vorderingen in de taal wilde maken, overreeddc hen ecliter om hem te vergunncn ecnige wckcn onder hen te verkee- ren. Hij vond zijnc gastheeren zcer vcrander^'"'' f //Somtijds/' schrijft hij, ,/liusteren zij als ik hun .le plaats uit dc Schrift voorlees, verklaren dat zij alles gelooven vvat ik zeg, en wenschen dat ik langer zal blijven om hun meer te verhalen. Dan weder gaan zij verstoord been en bevelen mij stil to zwijgen/' Het ergste cvenwel was, dat zij dikwijls de heilige dingen waarover hij sprak, tot een voorwerp van on- beilige spotternij maakten. „Mijn hart,^' zegt hij, //is dikwijls in vuur ontstoken, als zij mijnen God be- spotten/' Alle kinderen waren zijne vrienden, z pen hem te geraoet zoodra hij kwara. Sonitijds veizia- melde zich eene kleine groep rondom hem, die aan- dachtig luisterde als hij met hen sprak en hen onder- vroeg, daar hij op deze wijze trachtte hunne jonge harten eenige kenuis der Christelijke waarheden in te prenten. Maar zoo als men kan denken, was deze belangstelling kortstondig. Mattheus kwam bij tijds in Nieuw Herrnhut terug om het Kersfeest met zijne broeders te vie ren. Nooit hadden zij een levendiger bessere van het onder-scheid, tusschen de vreugdevolle herinneringen en ver-wuchten die deze lieilige dagen liuii hart inboe-zemdeii, en de sombere onwetcndheid en liet ongeloof waarin de Groenlanders verkeerden. Toch leefden de zendelingen in eene gespannen verwachting, ja liadden bijna cen voorgevoel van het aanbicken van een schloosen morgen over de nachtelijke duisternis in Greenland. //Wij willen gelooven," zoo schreven zij aan hunne vrienden in Duitscldand, //dat de TIeer nog groote dingen in Groenland zal doen. Houdt niet op God to bidden dat Mij zijne geuade in de harten van Dit arme volk open bare. Tot dus verre läden de broeders gemeind, dat zij in de eerste plaats den inboorlingen over liet bestaan van God en zijne goddelijke eigenschappen raoesten spreken, en hun zijne regtvaardige wettcu in de straf die de overtreders wachtte voor oogCi houden. Zij liadden wel is waar als regel aangei men, om vooruamelijk de verlossing van zondaren duor den Heere Jezus Christus te verkondigen, maar dacliten dat het in de eerste plaats noodig was in het hart der Groenlanders een gevoel van verantwoordelijkheid jegens eenen almagtigen en regtvaardigen Schepper, benevens overtuiging  hunner hoorders dan deze. In liet begin van Junij kwara een gezelschap Zuid-landers, dat op weg was naar liunne zomervischvangst, Nieuw Herrnbut bezoeken. Zij waren den zendelingen weg en kwaraen van een gedeelte des lands, waar men noch van christen-onderwijzers, noch van hetgeen zij leerden gelioord bad. Al de breeders waren afweig, en met den arbeid buis bezig, bebalve Johannes Beck die een vertaling afscbreef van de vier Evangelie. De vreenidelingen sloegen bem een oogen-bbk met verwondering gadc, en vroegen liem toen wat hij deed. Zoo goed mogelijk legde bij luin zijne werk-zaambeid uit, waarop zij verdeir vroegen: „zeg ons toch eens wat gij gesclireven bebt." Hij las bun Eenige plaatsen voor, en toen let ben een gesprek aanvan-gende, vroeg bij ben of de geest die in ben was, door welken zij begrijpen, denkeu, bopen en vreezen konden, sterven zoude, als bet ligcbaam stierf? Allen aiitwoordden: „Neen.",/Maar", zeide Beck,,/\vaar zal de geest blijven, als bet ligeliaam sterft?'^ Eeni-gen zeiden: //Daar boven'^, terwijl zij naar den bemei wezen; anderen zeiden: //Daar benedeu in dezee." Want de Groenlanders badden verschillende denkbelden betreffende bet verblijf der afgestorvenen • eeni-gen plaatsten bet onder de narde of in de diepe spleten der rosten de lanen waren, die er lienen leiden; en aufderen stelden bet, daarbo ven, "boven den regeuboog." En wie", vervolgle Johannes Beck, „maakte liet ligchaam dat sterft, en den geest die niet sterft, en de aarde, de zee en de luclit?" Zij antwoorddeen: "Weten het niet, niemand heeft liet ons ooit gezegd. Maar het is zeker een zeer magtig en groot persoon geweest?" //Voorzeker", zeide Johannes Beck, „het is ieinand in wien alle magt, alle wijsheid, alle goedheid woont, die de heinelen en de aarde schiep, en alles wat daarin is. Hij maakte alle diugeu goed, en ten laatste fchiep Hij den mensch naar zijn eigen beld, opdat die mensch Hem lief mogt hebben en volmaakt gelukkig zijn, door het gehoorzamen aan zijn bevelen. Maar de mensch was zijnen Maker ongehoorzaara en ging door eigen boosheid En ewende verloren. Toch had de Schepper medelijden met hem, en de almagtige Zoon van God werd mensch, om de menschen van het verderf te verlossen, door zelf de straf hunner zonden te dragen. Het volk luisterde aandachtig en met stilte, en Johannes Beck vertelde hun uitvoerig, met een brandend hart en een tong, zoo spraakzaam als zij nooit te voren was geweest, hoe Jezus geledeu had voor de verlossing der menschen. Toen, zijn boek weder opnemende, las hij hin het verhaal voor van des Heeren strijd in Gethsemane. Zoodra hij geeindigd had trad een van de Groenlanders, Kajarnak genaamd, naar de tafel toe en zeide met grooten ernst: "Het mij nog eens, want ik wil ook zoo gaarue gered worden!" Deze woorden zegt de zendeling, welke ik nog nooit te voren van eenen Groen lander had gehoord, deden mijn hart smelten en mijne oogen van veugdetranen overvloeijen, terwijl ik de geschiedenis verhaalde van des Zaligmakers leven en sterven, en mijnen hoorders den weg des behouds trachtte te verklaren door het gelöff in Hem. Zijn hoordera waren op verschillende wijze aangedan door dit onderhoud. Toen hunne nieuwsgierigheid bevredigd was, begonnen eeni-gen het onderwerp te ernstig te vinden en slopen stil weg, Anderen legdeii de handen op hunnen mond, om volgens Groenlaudsche gewoonte hinine verwunderte te tooneii, en verlangdeu dat de zendelingen hen leeren zouden wat zij tot dezen  terug en toonden zooveel belangstellung, dat zij den geheelen nacht bleven om meer te hooren. Kajarnak inzonderheid had eene levendige herinnering belionden van de dingen die hij gehoord, en van de e'ebeden welke men hem geleerd. I had to God op te zenden; en hij verklaarde dat hij dikwills zijn hart geneigd en als het ware gedrongen gevoelde om te bidden. Alles wat hij van de zende-lingen hoorde herhaalde hij aan zijn meisten; maar het was hem het grootste genot zijn vrouw  in de nabijlieid zijner und verwijzers te zijn. //Het is duidelijk schrijven de zendelingen in dezen tijd, dat het Woord van Godenen zeer diepen indruk gemaakt heeft op liet hart van dezen man. Als wij hem de Schriften v( Jaren, begint hij als van zelfs te bidden, en dikwijls is hij tot tranen toe bewogen. Zijn vlugge bevatting en de blijmoedige aanneming der waarheid zijn verwondering-wekkend, als men die vergelijkt met den tragen, onverschilligen aard, welke over het algeraeen de iu-boorlingen dez lands kenmerkt. Is eene An was Belang die ook An het Blijde n wan- andsclie ti juiste van zijn wij hem hij ons Onder deze nieuwe en gelukkige omstandigheden ging de zomer voorbij. De tijd van de rendierenjagt, die met grooten ijver en goed gevolg in de nabijheid der Baalsrivier werd voortgezet, was nu gekomen. Een groot aantal huisgezinnen vereenigde zich gewoon- lijk tot de jagt; de vrouwen en kinderen omsingel- den een terrein, waarop men wist dat vele rendieren aanwezig waren, en door langzamerhand voorwaarts te trekken, dreven zij deze schroomvallige dieren in de enge middenruimte, waarop men werden gedood. Ook hadden de vrouwen de gewoonte een aantal rendieren naar een enge baai te jagen, waarop Jagen. de manuen zich in hunne kajaks begaven, om hen met pijl en boog af te makeu. De arbeid van den dag werd veelal gevolgd door een feest of dans in den avond, en deze jagt was bij de Groenlanders een geliefkoosde bezigheid daar zij veel voordeel en genot opleverde. Do zendelingen waren dus meer bedroefd dan verwonderd, toen de meesten der aandachtige toehoorders, die zich in den laatsten tijd rondom hen verzameld hadden, afscheid namen om zich tot de jagt te vereenigen. Zij beloofden echter naar Nieuw-Herrnhut terug te keeren zoodra de jagttijd voorbij zoude zijn. Kajarnak aileen weigerde te gaan. Hij kon het denkbeeld niet verdragen gedurende euige weken van alle godsdienstig onderwijs versto-ken te zijn, en hij Vreesde dat hij, als hij van zijnc Lieidensdie längeren oder wenig zu verdienen werden voor de blijde boodschap die lij zoo kort geleden had leerei waardereu. Dit was maar alte zeer het geval met zijne medgezellen. Zij keerden wel is waar in het begin van den winter naar den zendingspost terug, maar de godsdienstige indrukken die zoo levendig schenen, waren uit hunne harten verdrongen, en na eenige weken verlieten zij voor goed deze streek. Zij deden al hun best om Kajarnak te bewegen met hen te vertrekken, stelden hem met sterke kleu-ren de moeijelijkheden voor. Die hij zoude hebben verduren, en vergeleken de banden die hem door zijne nieuwe medgezellen en bezigheden werden opgelegd, met de wilde ongebonden vrijheid van hun eigeu Leveu. Hunne bewegrenen waren echter vruchteloos, want hij had een schat gevonden, waarvoor hij be-reidwillig was grooter offers te brengen, dan die welke door zijn medgezellen werden aangewezen. Door bet verlaten zijn makker werd Kajarnak van de groote boot, de tent en andere bezittingen beroofd in welke hij eeu gelijk aandeel met hen had. Gedurende korten tijd bragt hem dat in groote moeijelijkheden, maar hij droeg zijn verlies met het grootste geduld. De zendelingen ontdekten dat hij thans voor de derde keer door de kwade bejegening zijn er kameraads tot armoede vervallen was, en meenden daarom vast dat erschil-lij zoo laar al erden ar den ruklien harteu or goed lewegen eigeii Jitelos, liij be- ilan die en. Door van de berofd jdurende tklieden, geduld. de derde faads tot I vast dat d-e Heilige Geest zijn hart reeds voor het Godsrijk had toebereid, eer hij nog van eenen Zaligmaker had gehoord. Behalve Kajarnak en zijne vrouw vestigden zich ougeveer twintig inboorlingen gedurende den winter te Nieuw-Herrnhut. Zij vereenigden zich dage- Hjks tot gebed en godsdienstig onderwijs, en des Zondags werd een groot gedeelte van den dag besteed aan deze oefeningen en aan het lezen en zorg- vuldig uitleggen van een gedeelte der Schriften. Langzamerhand vertaalden de broeders verscheidene gedeelten der Moravische Liturgie in het Groenlandsch. Ten dienste huniier leerlingen vertaalden zij ook eenige Duitsche gezangeu, en zij bemerkten dat de vvaar- heden van het Evangelie een. Die per indruk op de inlanders maakten als zij in verzen waren uitgedruckt, dan het geval was wanneer zij in proza werden overgebragt. Het getal hunner hoorders werd iia het Kersfeest door de groote gestrengheid van het weder vermeerderd. De buitengewone koude welke het begin van het jaar 1738 kenmerkte is reeds verineld; de vorst die het jaar 1739 aanbragt was iiet minder gestreng. De omliggende zeeen waren door ijs ingesloten; de visch-vangst en zeehondenjagt waren gedurende verscheidene weken gestremd. Vele menschen kwamen van honger om; vele anderen van koude, omdat zij geen zeehon-denolie konden ode de lampen te vuUen. I !f 150 warmede zij liumie woningen verwarmelen. Eenigen vlugten naar Godhaab en bezwoeren de Deensche kolonisten om hun nood te verligten, en vijftien tot twintig behoeftigen werden in Nieuw-Herrnhut geherbergd en ge-voed. Toen zij nog verre van de volkplanting ver Wunderd waren en bemerkten dat hunne levensmidde-len ten einde raakten, namen de raannen van dit gezelschap hunne kajaks op het hoofd en reisden zoo spoedig mogelijk over het ijs, om hulp in te roepen voor hunne vrouwen en kinderen. De broeders, door eenig scheepsvolk van Godhaab vergezeld, begaven zich terstond tot deze liefdedienst op weg; maar storrnachtig weder en het ijs stelden hun zoo vele hinderpalen in den weg, dat eene week verliep eer zij deze arme schepselen konden bereiken, die tien dagen lang op de sneeuw gelegen, en ter naauwernood hun leven gelegen, en ter naauwernood hun leven gelegen, en ter naauwernood hun leven gelegen. Gedurende dezen winter gevörden de zendelingen zich dikwijls gedrongen God van harte te danken voor hunne veranderde omstandighedeu. Slechts twee jaren gedrongen hadden zij de grootste elleiide verduurd, door den honger veroorzaakt, zoo zelfs dat zij zich gelukkig rekenden als zij de beenderen en den afval konden koopen welken de Groenlanders zelve wilden wegwerpen. Nu hadden zij niet alleen genoeg voor hunne eigene behoeften, maar spijzigden ook dagelijks een gezelschap iitgehoiigcrcle merisclien aai Imniie tafel. Zij badeu met hen, en beproefden zoo tevens de zielen dezer arme raenschen te voeden. Velen luisterden met aandacht als hun bet Evangelie werd verkondigd, en toen de lente terug wam en de meeste vlugtelingen. Nach hunne woningen ernen, verno een liuisgezin hunne tent bij de zendelingen op te slaan. Allen beloofden zich den volgenden winter in de nabijheid van Herrnhut te zulleu vestigen, opdat ze verder in de dienst van God oder-wezeu mogten worden. Zoodra het weder zulks toe-liet ging Kajarnak met verscheiden der catechisan-ten naar Kangek, waar zij voor eenen korten tijd hunne woning opsloegen in de hoop zeehonden te vangen. Johannes Beck vergezelde hen om over zijne kleine kudde te waken, en ook om het Evangelie te verkondigen aan de vele Heidenen die daar en op de omliggende eilanden woonden. De robbenjagt was voorspoedig, maar het gezelschap van Nieuw-Herrnhut verlangde zeer haar zoo spoedig mogelijk ten einde te brengen. De verandering Die Kajarnak ondergaan had en in mindere mate ook de anderen, die nog niet zoo vele vorderingen gemacht hadden in godsdienstige kennis en ondervinding als hij, was duidelijk zij genoodzaakt waren dagelijks met de onwetende Heidenen te verkeeren. Deze bragten bijna alle nachten met maaltijden en danspartijen door, en vieiden aldus den gelukkigen uitslag die hunne werk- m Ml 152 zaamheden bekrooiule. Voor deze uitspattingen hadderj de catechisauten alien smaak verluren, en als hun da- gelijksch werk geeindigd was, trokken zij in stilte terug, en eenige woorden en begonuen zooveel hun doenlijk was elkeu dag met gebed en eenige woorden tot sticliting door den zendeling gesproken. Johannes Beck vond somtij ds gelegenheid met de Heidenen te spreken, en van dezen tijd af aan bezochten hij en zijne broede-reu meernialen deze eilanden. Zij ondervonden dat het door gedurige oefening hun veel gemakkelijker viel zelve te spreken en zij zich veel begrijpelijker voor de inboorlingen wisten uit te drunkken. Somtijds waren deze zeer bewogen als zij naar hen luisterdeu, maar tot dus verre gaven zij nog gevonden, hoewel zij grooten prijs stelden op hunue bezoeken. Aau den anderen kant waren de broeders dikwijls zeer geschokt en bedroefd over de barbaarsche handelingen welke door dit volk bedreven werden. De beste en de slechtste eigenschappen van hun iatuurlijk karakter vertoonden zich het duidelijkst in den huiselijkeu omgang. In het algemeen betoondon de ouders groote liefde voor liunne kiuderen,  vadermonord te begaan, vonden geworden gelegeuheid om hun wreed voornemen ten uitvoer te brengen, als geen Europeaan in de nabijlieid was. De dagboeken en brieven der zendelingen maken gewag van de dank-baarheid der inlanders, nadat deze zich bekeerd hadden van deze snoode werken van het onwedergeboren hart. Zij deelden met blijdschap mede hoe de vrees voor de zonde, de dankbaarheid jegens God en de liefde tot den naaste, zich thans in de kleine kudde, an hunne zorg toevertrouwd, openbaarde. Kajaruak was zeer bezorgd voor zijne ongeloovige landgeuooteu, en smeekte hen dikwijls toch niet langer te blijven in de duisternis, onbekend met huunen Schepper, die nu zijn Woord tot hen gezonden had. Tijds stortte hij met grooten aandrang des harten, een kort gebed uit, en smeekte God om hen te verlichten en zich zelven aan hen bekend te maken. Maar zij konden niet langer de bede van Kajarnak, om met zijn huisgezin in de Gemeentc dos Verlossers te worden ingeiijfd, afwijzen. Op het Paaschfeest van 1739 legden Kajarnak en zijne vrouw, die nu de na- men Samuel en Anna kregen, voor eenc groote ver- gadering van Europeanen en Groenlauders , eene krach- tige belijdenis af van hun geloof in Christus. Nadat zij verklaard hadden dat zij alle heidensche gewoonten en bijgeloovigheden vaarwel zeiden, en besloten hadden met Gods hulp in gehoorzaamheid aan zijne geboden te leven, werden zij met hunne twoe kinderen door Mattheus Stach gedoopt. De woorden van de doop- formule : //Ik doop u in den naam des Vif^p*-*! r^ les Zoons en des Heiligen Geestes p>n f • od^^ maakten eenen diepen indruk op tuu die eene ernstige begeerte aan den dp ^er legden om ^i» W 1 " " loo ,. //AU jarnak, ilte tot oor zijn 3n voor- ine leer- .e iiieuw uitbrei- rkt wor- in tegen- )eUjtleiiis. [Cajarnak, Lossers te feest van lu de na- ■oote ver- ;ne kracli- s. Nadat ;ewoonten |en haddeu geboden |eren door de doop- od" llegden om in'het voorregt te deelen dat hunne vrienden was geschonken. Gevoel van dankbaarheid en blijmoe- dige hoop op toekomstige zegeningen, vervulde alle harten in de kleine zendingsgemeente. Maar deze aangename vooruitzigten verdwenen spedig op eene treurige wijze. Wij hebben reeds aangestipt dat Groen- land een land zonder wetten was. Over het algemeen was het karakter der inboorlingen niet onderhevig aan sterke hartstogten, noch genigd tot wrcedaardige harts- togten. Daden van geweld of moord zouden zeldzaam gepleegd zijn geworden, ware het niet door de bloed- wraak die van vader op z Ou overging, zelfs tot in verscheidene geslachten. Nu en den versloeg de een den ander in cenen plotselingen aanval van wrok of zelfs met voorbedachte kwaadwiiligheid; maar meestal ontstond de bloedwraak uit de verdenking van too-verij, wanneer een man of een vrouw door de Angekoks of toovenaars beschuldigd werd, den dood van een ander door betoovering en bezwering te hebben veroorzaakt. In al deze gevallen aclitfcen de betrekkingen van den gestorvene zich gebonden zijn dood te wreken. Zij wachtteu gewoonlijk op eene gelegenheid om den moordenaar van hun bloedverjwant in het geheim te dooden, en zij konden Imnne wraak jaren lang inhouden, indien dit noodig was, om des te zekerder van hunne prooi te zijn. En het was ni^t alleen de moordenaar. ar zelf wiens leven zij zochten; zijne fe 15G kinder, ouders, bloedwrewne, ja zelfs zijie biirtin werden somtijds door deze bloedwrekers omgebragt, en zoo werd zulk eenen wraaktooneel door een tal van moor- den voortgezet, waarvan gelieel onschuldige menschen dikwijls het otter werden. Onder de verwanten van Kajarnak die met hem te Nieuw-Herrnlmt woonden, was de broeder van zijie vrouw, Innungeitsok gegen angekommen. Eenige jaren te voren was deze door eenen Angekok beschuldigd, dat hij zijn zoon betooverd had waardoor deze gestorven was. De Angekok had zich ecliter o]) eenen grooten afstand ten noorden geves- tigd, en de beschuldigde, die geheel  verantwoordelijk, en geheel onbekend met de Godde-lijke wet was, stelden de Denen hem veder op vrije voeten. Twee van zijn gevolg die vroeger in Godhaab ladden gewoond en in Gods Woord onderwezen wa-ren, werden met stokskgen gestraft. De vrees van de bedreigde personvn werd door deze handelwijze erder vermeerderd dan Vorminderd, want zij scheen hun meer geschikt om hunne vijanden te verbitteren dan hen neci ic zetten. Okkomiak vooral meende steeds in groot gevaar te verkeeren, en Kajarnak kwam tot bet droevig besluit om zijn bloedverwant veilig naar zijn eigen volk in het zuiden terug te gcleiden. De andere leden der familie wildeu niet alleen achterblijven, en na eenen korten Tijd waren nog maar wei-nige leden over van de kleine geräsente, waarop de zendelingen met zoo vecl hoop en blijdschap hadden neer-gezien. Unze harten waren zeer bezwaard, zeggen zij, de zendingspost, door zoo velen van hare inwoners verlaten, scheen plotseliug in een woestijn herschapen. Niet lang daarna word editor de eenemaheid verlevendigd door de aankomst van een en twintig boften met Zuidlanders, die Kajarnak en zijn gezelschap op weg ladden ontmoet en van hen, volgens liun zegen, zulke wonderlijke dingen van God ladden gehoord, dat zij wenschten verder omtrent dit onder-werp te worden iugelicht. Tegen het einde van den zomer kwam Siinek, een der vlagtelingen met zijne geheele huislioudiiig terug, en zijne komst werd gevolgd door die van alle Groenlanders, welke gedurende de schaarsclito in het begin van het jaar hier geherbergen en gevoed waren geworden. Aldus was eene talrijke vergadering van inlanders verzameld en woonde gedurende de wintermaanden op den zendingspost. Men betoonde eene algeineene begeerte naar onderwijs, welke echter met veel ligtzinnigheid gepaard ging. //Nu eens/' zeggen de zendelingen, //zijn onze toe- hoorders slaperig en onverschillig als wij trachten hen te onderwijzen; dan weder is liunne belangstelling wakker en levendig en wenschen zij gretig in eens vroom te worden/^ De kinderen gaven Imn de meeste blijdschap. Eenigen van hen leerden tamelijk goed lezen in den loop van den winter : zij hechtten zich zeer aan hunne onderwijzers, en toen de ouders in het voorjaar den zendingspost verlieten om naar ver verwijderde visschersplaatsen te trekkeii, namen de kinderen ^^ boeken met zich mede, die de zendelingen ^PPWf;" eicl ver- itig boo- scliap op lun zeg- ideu ge- it onder- van den met zijne werd ge- ureiide dc irbergd eii irijke ver- iide gedu- post. Men pnderwijs , ,ard ging. onze toe- .cliten lien ingsielling iio; in eens (le meeste lelijk goed llitten zicli ouders in naar ver namen de lendelingen 159 voor hen haddeu gereed gemaakt en geschreven , en die, behalve gemakkelijke leeslessen, ook korte gebe- den en voorscliriften behelsden, welke naar liunne vatbaarlieid geevenredigd waren. In het begin van den zomer 1740 trouwde Frederik Boelinschi met Anna Stach. Te midden derfesstelijkheden verscheen hun geliefde bekeerling en vriend Kajarnak in hun midden, tot vreugdevolle verrassing der zending-familie. Hij was een jaar afwezig geweest en had de blijde boodschap door hemzelven ontvan-gen, aan menigen Zuidlandschen Heiden bekend gemacht. Tn het begin, zeide hij, hadden zij met verwondering en genoegen geluisterd, maar toen het hun na korten tijd ver'ælde en zij alles belagchelijk maakten, Het hij hen ongemoed. Hij had zorgvuldig gertacht zijne eigene huisgenooten te onderwijzen en in de eenzaamheid toegang gevonden tot zijnen God en Zaligmaker. Maar tegen het einde van zijn verbiijf aar, had zulk eene Vurige begeisterte naar onderwijs en naar het gezelschap zijner leermeesters zich van het gemacht, dat hij teruggekommen was. Thans was hij vast besloten zich nooit weder op zulk en afstand van hen te vestigen. Later bleek het dat de woorden van Kajarnak en de stille welsprekend-heid van zijn onberispelijk leven, veel meer invloed hadden uitgeoefend dan hij dacht. Tusschen drie en vierhonderd menschen verlieten lant?zamerhand hunne Maar de meesten van hen kwamen in Nienw-Herrnhut nadat Kajarnak tot zijne ruste was ingegan. Kort na zijne terugkomst op den zendingspost werd het getal hoorders en leerlingen aanraerkelijk vergroot door buren die van de naburige eilanden kwamen en ook van plaatsen verder ten Noorden gelegen. Eene der nieuw aangekommen was eene jonge vrouw, die herhaaldelijk gevraagd had in dienst der zendclingen genomen te worden. Tot dus verre hadden zij -gewei- gerd dit verzoek in te willigen, omdat zij vreesden dat zij eerder gedreven werd door de begeerte naar tijdelijk voordeel dan naar godsdienstig onderwijs. Nu kwam zij echter weder, en zeide met tranen, dat zij niet langer met haar heidensche landgenooten kon leven, die haar haaten, omdat zij zich niet meer met hunne gewoonten wilde vereenigen, Zij werd vriendelijk opgenomen en verzorgd tot Kort na zijne terugkomst op den zendingspost werd het getal hoorders en leerlingen aanraerkelijk vergroot door buren die van de naburige eilanden kwamen en ook van plaatsen verder ten Noorden gelegen. Eene der nieuw aangekommen was eene jonge vrouw, die herhaaldelijk gevraagd had in dienst der zendclingen genomen te worden. Tot dus verre hadden zij -gewei- gerd dit verzoek in te willigen, omdat zij vreesden dat zij eerder gedreven werd door de begeerte naar tijdelijk voordeel dan naar godsdienstig onderwijs. Nu kwam zij echter weder, en zeide met tranen, dat zij niet langer met haar heidensche landgenooten kon leven, die haar haaten, omdat zij zich niet meer met hunne gewoonten wilde vereenigen, Zij werd vriendelijk opgenomen en verzorgd tot Kort na zijne Dat de broeders eene plaats voor haar gevonden hadden m het huis van een der Deensche kolonisten. Hier maakte zij voldoende vorderingen onder de leiding van den heer Drachart, Deensch pre kant te Godhaab, in de Christelijke gods-dienst en werd ten einde van twee maanden gedoopt. Twee andere jonge vronwen, die zelve de waarheid zende-huniie leereii Kajar-Nieuw o;c2;aaTi. 5st werd s^ergroot men en 111. Eeiie luw, die idclingen iij.gewei-vreesdeu brte naarrwijs. l^u dat zij jeden Icon racer met friendelijk ne plaats een der, unde vor-vacliart, jike gods-gedoopt. Waarheid Haddeii leeren keinen, lieteii geeue gelegeiihoid voorbij- gaaii deze aau hare bureii aau te prijzen. Eciie van haar bezat groote natuurlijke begaafdlieid en bleek eene zeer nuttige lielpster in bet zendingswerk onder hare vrou- welijke hmdgenooten te zijn. Zij was de eenige onder haar eigen geslacht en onder hare medgezelien, wier hart terstond geopend werd voor bet Evangelie. Toen de zendelingen voor bet eerst dit volk bezocbten, bemerkten zij, dat toen alle anderen met onverschilli^heid of tegenzin naar hunne woorden luisterden, eene dochter des huizes haar gezigt met de lianden beJekte oin hare tranen te verbergen en hoorden haar zacht nikken: //O Heer! laat nw licht door deze zeer groote duisternis dringen Van dien tijd af was zij gewoon zich naar eenzame plaatsen tusschen de rotsen to begiegen, om te bidden. Een van do breeders die haar bij loeval zag knielen op een eenzame plaats aan de kust, half achter een klip verscholen, vroeg haar waarom zij knield. Omdat ik nu begin te gelooven /' antwoordde zij. //lederen dag bid ik God, ora mij geiadig te zijn/' Hare gebeden adeniden de begeerte van een verslagen hart. Eens hoorde men haar zegen: //Heere Jezus! Gij weet dat mijn hart geheel bedorven is! Maak mij er in waarheid bedroefd over, iieem mijne slechte gedachten weg, en vorm mij naar uweu wil. En daar ik nog maar weinig van uw Woord sweet, geef mij uwen Heilig eti Geest, dat die mij on der wiederholte ai het on der wiederholte, en de waarde die zij hechtte ai het on der wiederholte, werden door hare lässt bei der zendelingen, werden door hare lässt bei der zendelingen, werden door hare lässt bei der zendelingen, ja met een het, die een zeldzaamheid, was in een Groenlandsch gezin. Eindelijk onlvugtte zij en vond een schuilplaats bij Anna Kajarnak te Nieuw-H rrnhut. De zendelingen begonnen, nur haut tot den doop voor te bereiden. Hare vreugde was groot toeu zij met het wezeii en het doel dezer heißge instelling bekend gemacht werd. //Nu," zeide zij, élööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööö ge- schikte uitdrukkingen aan de hand gedaan, welke geene taalkennis ons in staat zoude gesteld heben te ont-dekken." //Het getuigenis van onze gedoopte Groenlanders," zeggen zij verder, //en vooral van Kajarnak adc te Let on- laastbe- ier dat behaii- aet eene Groen- .nd eene rnliut. oop voor i met het kend ge- Jezus eeu lij gezegd gevoeld.' Ike Baaui [s verm eld idelmgeii en ver- broeders, erzamelen |elien, m Idelijk ge- |elke geene ;ii te ont- ,te Groen- li Kajarnak ea Sara maakt eenen magtigen indruk op huiine hei- densclie landgenooten, die tegen lien niet dezelfde tegen wijs tegen ons hebben gemaakt, bijv. „Gij zijt een ander soort van menschen als wij; deze dingen mogen goed zijn voor u, maar wij hebben ze niet noodig;'^ of:,/wij hebben geenen tijd deze dingen te leeren; zij zijn voor ons te hoog, wij moeten visschen." De Ileidenen zageu hunue eigene landgenooten en huns gel . Jeden zu zieren zieren zieren, dat ziele wen nie werden möglichst werden möglichst werden, en zieren hoorden hatten vrij en met blijd-schap den lof van hunnen Verlosser verkondigeu, die hen geroepen had uit hunne vroegere duisternis tot bet licht. Het zwervende leven van dit volk maakte dat het nieuws zich wijd en zijd verspreidde. Een ganz schap dat uit eene meer verwijderde streek kwara, (men meende van de Ostzijde omdat hun dialect niet goed te verstaan was) luisterde met verwundering en graagte naar de Evangelische verhalen. Voor de meesten van hen strekten deze nieuwe en vreemde verhalten slechts ter bevrediging van nieuwsgierigheid; maar in het hart van twee van hen, een broeder en zuster die weezen waren, schloot het zaad diepe Wortelen. De verandering die in lüne denkwijze en in hun gedrag plaats greep, gaven hunnen medgezellen zulk eenen anstoot, dat toen ze op een grooten afstand aan het visschen waren, het overige van het gezelsohap in liet geheim wegvocr en hen völiet. De twee jonge lieden, dus door hunne aardsche vrienden verlaten, zochten en vonden een iiieuw tehuis bij hunne Christelijke latidgenooten te Nieuw-Herrnhut. 