De Oost-Indische Braakloop. (Cholera Asiatica) ... [electronic resource] : Uit het hoogduitsch vertaald en met een aanhangsel naar de laatste waarnemingen vermeerderd door Dr H.H. hageman, Jr
Canstatt, C. (Carl Friedrich), 1807-1850 | London School of Hygiene and Tropical Medicine
Omtrent de cholera angost, valt aan te merken, dat deze in eene ware vrees, van door de ziekte aange-tast te worden, bestaat, met de inwendige overtuging van den lijder, dat hij, zoo dit gebeurt, zal sterven. Doorgaans is deze toestand des nachts het endragelijkst en gaat met verscheidene der boven vermelde veschijnselen gepaard; de pis is verzadigd, leverpis, wordt spaarzaam afgescheiden, de smaak is bedorven, eetlust ontbreekt; groote lusteloosheid tot alle bezigheid. Onder de verschijnselen van de cholera zelve merkt dezelfde schrijver aan, dat de koude van de huid bij choleralijders alle proeven tot verwarming trot-seerde, die hun hoogst kwellend zijn en hun lijden zeer vermeerderen. Hiermede komt wel overeen, dat de inboorlingen van Huanuco Tegen deze ziekte Jas op den buik aanleggen, en inwendig warme limonade of wijnsteenwater toedienen. Doch de meeste hevige gevallen met sterk braken en dunne, waterige, aschgraauwe ontlastingen, eindigden doodelijk, terwijl an de kust, waar men inwendig ijs en uitwendig warmte aanwendt, het getal sterfgevallen zer gering was. (Eisenmawn in Canstatts Jahresbericht, 2ter Jahrg. Bd. H. S. 559). Als een voorbeld van de zoogenemde cholera sicca, den gevaarlijksten vorin, verhaft v. Gdttceit bet volgend geval. Een krachtige, steeds gezonde man van 40 jaren, had over dag 3 — 4 dunne stoeJ-gangen gehad, zonder zich anders ongesleld le voe-len. Des avonds bij hel uiltrekken zijner laarzen voelt hij hevige kuitkrampen, schrikt daar zeer van, neemt tevens groote geslagenheid, beklemdheid van de borst en een voorgevoel van den dood waar. Hij wordt snel koud, de pols staat stil, branding in de maagstreek, steken in de onderkraakbeensstreek, een stikkend gevoel doen zich op. Na een braakmiddel, dat eens naar beneden, niet naar boven werkte, was hij den volgenden morgen om 9 uren een lijk. Her kenning De epidernische cholera onderscheidt zich van de cholera nostras in hare heviger graden door de werkeloosheid van het opium, dat men in twijfelachtige gevallen als proefmiddel kan gebruiken. Doch eene vergissing is hier dan alleen mogelijk, wanneer men nog niet zeker is, dat de cholera werkelijk is uitgebarsten (von Gettereit). Volgens sommige artsen is ook uit de anamnesis op te maken, of een gegeven geval sporadische cholera is of niet, inzonderheid uit het voorafgaand gebruik van zalm, komkommers met azijn en enz.; tenvijl ook in de sporadische cholera nooit eene secundaire koorts (cholera-typhoide) zou voorkomen (Ray, Salter). Spencer Thomson geeft als onderscheidende kenmerken op, dat 1) de oorzaken in beide ziekten verschillen. De Aziatische cholera verspreidt zich en neemt in uit-breiding toe, en is aan geen jaargelijde noch aan eene afzonderlijke plaats gebonden. De sporadische cholera Meesten tot den nazomer; dat de verschijnselen van beide ziekten meestal merkelijk verschillen: de Aziatische cholera valt soms plotseling an, en zoo een voorbodentijdperk haar voorafgaat, is dit slechts kort; terwijl in de sporadische een lang tijdperk voorkomt, gedurende hetwelk de bewerktuiig al meer en meer en meer ziek wordt, onder den invloed van hygienische voorwaarden, en niet door de broei-jing van een specifiek vergift, tot dat zij tot uitbarsting komt, welke de genezing der ziekte uitmaakt. In het verder beloop der Aziatische cholera is het dan ook bewezen, dat het braken en de buikloop slechts se-cundaire verschijnselen zijn, die ook geheel kunnen ontbreken; terwijl in de sporadische daardoor de hevigheid Der ziekte bewegen wordt, die door de uitputtende werking dezer ontlastingen doodelijk afloopt. Ook is de aard der ontlaste stoffen verschillend, tlaar in de sporadische cholera de lever altijd in hare verrigtin g gestoord is en galachtig braken nimmer in de Aziatische cholera voorkomt. Geschiedenis der ziekte. Yolgens von Reider (Zeit-schrift der K. K. Gesellschaft der Aerzte in Wien, 4. Jahrgang, 2. Jahrgang, 2. Jahrgang. 1848) vermeldt, dat man in Sanskritische en oude Chinesche geschrijten reeds de beschrijving der Aziatische cholera aan-treft, zoo ook bij Hippocrates, Celsds en anderen, doch zonder aanduiding van haar epidemisch karakter. In het jaar 1031 zou uit Oost-Indie een weg hebben gebaand en in de 13de eeuw zijn zijn zulke epidemien in het Zuiden van Azie waargenomen. Alle epidemien zijn van Oost-Indie afgekomen. — In de epidemie van 1817 6 en volgende jaren zijn alleen Griekenlaad, Sardinie en Korsika vrij gebleven. Over den loop der cholera-epidemie in Nederland. zie men Tooral A. C. G. Sherman, Specim. historico-medicum de cholerae Asiaticae ilinere per Belgium Septentrionale. Traj. ad Rhenum 1835. Oormken. Von Gattel von den größten der cho-lera in eene van het Oosten naar het Westen voortgaande onzigtbare en onriekbare uitwaseming van de aarde, welke op zulk eene wijze plaats grijpt, dat elke plek der tegennaturijk werkzame aardopper-vlakte haar nieuw verwekt. De ontwikkeling van dit onweegbaar beginsel duurt op verschillende plaatsen een verschillenden lijd en houdt dan op, even als met haar de ziekte begint en eindigt. Waar het miasma bijzonder gunstige omstandigheden tot zijnne voortbrenging aantreft, of >vaar de menschen meer onvankelijkheid daarvoor hebben (in steden meer dan Op het land, kort bij rivieren meer dan op een astand daarvan) vestigt de ziekte zich voor een langen tijd, terwijl de ontwikkeling van het aardvergift voortgaat en de smetziekte al verder verspreidt. De ongedeld van enkele streken, plaatsen of huizen verklaart hij uit de ongelijkmatigheid van de uitwasemingen, die de cholera voortbrengen, even als de vorming van den nevel des avonds ook niet overal gelijkmatig voortgaat. De lucht zou het voermiddel, maar niet de oorsprong en verbreidster van het miasma zijn. Vox Reider daarentegen beschouwt als oorsprong der cholera een eigenaardig ziekmakend beginsel in de lucht; dit zoude blijken uit de rigtning der epidemie, die steeds van het Oosten naar het Westen naar het Oosten, zoodat daar-door de luchtstroom van het Oosten, zoodat daar-door de luchtstroom van het Westen wordt gerigt; de zijsprongen der zijsprongen der zijsprongen van het Noorden. En het Zuiden zijn volgens het de Moussonwinden, die periodiek tusschen de keerkringen maanden Noord-Oost en even lang Zuid-West waar-jen, te wijten; door het afvloeijen van de rivieren ontstaat eene gelijke trekking der luchtstroomen, waar-door het miasma altijd stroomopwaarts gaat; en waar de luchtstroom stuit, b. v. in plaatsen aan den voet van bergen gelegen werkt het miasma ook sterker en langduriger; de luchtstroomen zijn volgens v. Reider ook bij wijze van strooken verdeeld, en daaraan is het toe te schrijven, dat enkele plaatsen enz. door de cholera gespaard blijven. — Beide deze uitleggingen komen echtcr daarop neder, dat de eene even zeer als de andere, of ook wel als alle andere dergelen. Ike tot het rijk der gissingen behoore. In dit opzig is eene waarneming van Dr. F. Prdner (Die Krankheiten des Orients vom Standpunkte der vergleichenden Nosologie betrachtet. Erlangen 1847. S. 373 — 380) niet onbelangrijk, daar zij schijnt aan te toonen, dat atmospherische opmerkelijke veranderin geworden, wel de cholera in verband staan met het uitbarsten van de cholera. Ilij zegt, sprekende over de aan-komst der cholera in Arabie in 1834/35: »Wij za-gen reeds te Beyrout en later nog in Palestine vele dagen na elkander reeds weinige uren na den middag bij groote hitte de lucht geheel betrokken, de zon ging altijd dof, meest met een groenachtig licht onder. Na haren ondergang zag men eenige malen plotseling een slerker licht zonder herkenbare oor-zählige, andere malen een zeer lange avondschemering met een sterke, gloeijende, in het koperachtige loo-pende roodheid. In het vlek Fiki (Palestina) merkten Wij ook omstreeks dien tijd des middernachts een vurig luchtverschijnsel op, dat in de gedaante van een gestaarten vuurbol van het Oosten naar het Westen trok. Deze en dergelijke verschijnselen in den dampkring vielen niet slechts ons en al onze reisge nooten in het oog, maar omstreeks op denzelfden tijd schreef een Fransch geneesheer in Suez in zijn dagbdek : » Sinds het begin der ziekte volgde een lange schemering op het zonlicht, dat reeds lang was verdwenen, en zij duurde nog verscheidene uren daarna voort. De hemel vertoonde een mat licht, dat des avonds en naar gelang het tot de grenzen van den gezigtseinder naderde, schakeringen van een onaangenaam geel met nog leelijker rood gemengd vertoonde. De maan, die  de oorzaken der cholera is in weerwil van veelvuldige bemoeijingen op dit punt niet tot zekerheid gebragt. Wij kunnen de zeer uitgebreide polemiek, die over ditonderwerp is gehouden, niet opnemen; en het eind-resultaat is steeds hetzelfde gebleven, als het door Canstatt opgegevene. Men vergelijke hieromtrent the British and Foreign Medical Review. Vol. 23. p. 313 en The British and foreign Medico-Chirurgical Review. Vol. I. p. 236. Voorbehoeding. Uit een overzigt van hetgeen om-trent het ontstaan en de verspreiding der cholera bekend is gemaakt, trekt de schrijver eener recensie van eenige werken over de cholera in the British and foreign Medical Review. Vol. 23. p. 344 de volgende besluiten: 1) Quarantaines, ge zondheidskordons en andere affectuingsmaatregelen kunnen word en afgeschaff, omdat hat nut daarvan niet stellig bewegen is. Ten zelfden tijde behoort iedere noodelooze bloot-stelling van lijders, van hunne ontlastingen, kleede-ren en engen, in plaatsen, waar anderen verkeeren, en elke onmiddellijke omgang tusschen de zieken en gezonden, die niet vereischt wordt voor de verzorging, verpleging en behoorte geneeskundige behandeling der lijders, te worden vermeden, ais een maatregel van voorzorg en tot voorkommen van noodeloos kwaad. Doch hiermede is natürlich niet gemeend, dat men de lijders aan hun lot moet overlaten. Daar vochtigheid, en plantaardige en dierlijke uitdampingen krachtige middelen schijnen te zijn tot verspreiding van het vergift. Mosten de woningen der armen zoo droog en luchtig worden gemacht als mogelijk is, en het gouvernement tevens zorgen, dat meuwe woningen slechts op geschikte en droog gebouwd. De cholerahospitalen moeten verplaat worden uit lage en vochtige gedeelten van de stad, waar de ziekte regeert, en moeten eigenlijk op een droogen grond liggen, met nog vrijer doortogt van de lucht dan andere hospitalen. Op sommige plaatsen, zou het uilhoofde van de bijzondere manier, waarop de cholera tot een straat of een weg bepaald is, waarschijnlijk door een aantrekkende magt, welke sommige bodems of an-dere plaatselijke invloeden daarop uitoefenen, wel raadzaam zijn, om, zoo het mogelijk ware, de inwoners van een gedeelte der stad, dat sterk door de ziekte was aangetast, te doen verhuizen. Alle klassen van menschen moeten zich wachten voor de voorbeschikte, welke aan de werking van het. Miasma eigen schijnt te zijn. Deze neemt toe door ziekten der spijsverteringswerktuigen, voor al door waterachtige buikloop, en door alle zedelijke en ligchamelijke invloeden, die de krachten vermin- deren en den tonus der bewerktuiging vernietigen. Angst voor de ziekte moet voor de opname van het miasma te zijn. Behandeling der voorboden, naar von Getterett. De cholerarommelingen zijn op zich zelve niet van belang, en kondigen alleen dan buikloop aan, wanneer zij met stinkende winden gepaard gaan. Zoo er geene leverprikkeling bestaat, wijken zij het best voor melissen- of kruisemuntthee, of aqua nucis vinousae. De choleramaagdrukking wordt veelal door eene zuurdeegpap verd. reven; helpt deze niet, dan bezige men bloedzuigers of koppen; ook is acetas sodae soms nuttig. De buikklopping. Een zuurdege op de wervelkolom tegenover de kloppende plaats. Hierbij, als ook bij de maagdrukking, regele men de dieet, verbiede alle geestrijke, bittere, specerijachtige middelen, late beweging in de opene lucht maken. Waar stoelgang ontbreekt, des morgens een klein lavement van laauw water. De cholerapijn met verstopping vereischt lavenementen met laauw water, een zuurdeegpap op den buik, is de pijn erger dan een weinig nitras sodae met of zonder laurierkerswater. Voegt zich zurvorming bij de buikpijn, dan bij tevens tragen stoelgang bicarbonas sodae eenige malen daags, in kleine giften van 8 — 10 grein; bij brei-achtige of eenigzins dunne stoelgangen, kreeftsoogen tot g — 1 eijerlepel. De misselijkheid. Zij wordt het best tegengegaan door acetas sodae 3j — 3j/3 op %i? water met 9/? tra-gacanthom, a. u. 11. Ook 5j van dit zout op spiritus Mindereri theelepelsgewijs in koud water genomen. Daarbij, waar stoelgang ontbreekt, lavemen-ten van laauw water. In geval van neiging tot buik-loop kan deze soms door de azijnzure soda toenemen, en dan kan men afleidingen op de maagstreek door koppen of bloedzuigers of eene spaanschevliegenpleister maken. Prikkelende specerijachtige middelen mijde men streng, zoo onder hun gebruik misselijkheid is ontstaan; zoo ook warme soepen en dranken, diehaar verergeren. Soms wijkt zij ook voor prikkelende middelen, zoo als tinctura galangae, capsici annui, mits er geen spoor van leverprikkeling bestaat. De buikJoop. Zoo deze in het begin behoorlijk dadelijk in zijn ontstaan wordt uit den we Germund, komt de ontwikkelde cholera zelden tot uitbarsting. In de eerste soort van den buikloop (zie boven voorboden) helpt opium voornamelijk. In de tweede soort is opium werkeloos. Hier passen aqua of tinct. en extr. nucis vomicae in slijm, muskustinctuur, bloed-ontlastingen op den bovenbuik, calomel in kleine gefüllten (— y gr.) In de derde soort zijn opium en braaknootbereidingen heilzaam; bij jonge voorwerpen zou soms eene kleine aderlating dienstig kunnen zijn. In de vierde soort doet kreeftsoogenpoeder herhaaldelijk theelepelsgewijs toegediend nog het meeste nut; opium is hier vergift en de braaknoot werkeloos. — Bij elken buikloop is een weinig witte-brood en goed gefiltreerd of koud gekookt water in kleine hoeveelheid, of ook thee in kleine hoeveelheid, of  volgende behandeling bijzonder in aanmerking verdient te komen: a) Voorbehoeding: vermijding van alle uitspattin- gen, zorg voor gezonde woningen, vermijding van alle ophooping van menschen in beperkte ruimten; goed voedsel, vermijding van vette en zwaar te ver- teren stoffen, warmhouden van den buik en van de voeten, verdrijving van de hitte des daags, bij het opkomen van buikloop gedurende den choleratijd vermeerderde zorg- vuldiglieid, aromatieke dranken, dieet, vermijding van stoppende middelen. b) In  vertoonen. — Opwekking van rijkelijk zweet, het zij door heete zweetdrijend-aromatieke aftreksels, die echter slechts voorwaardelijk aanprijzing verdienen, of door middelijk op de huid werken; heete baden, stortbaden, dampbaden; eene zeer doelmatige manier om in het bed zelf een dampbad in te rigten, is: dat men aan iedere zijde des Jijders een gnoegzaam groot stuk levende kalk in vochtig linnen geslagen legt — Rhabarber, calomel en andere purgeermiddelen voor matige gevallen. — Onder alle omstandigheden moet de lijder, al zijn ook voor matige gevallen. — Onder alle omstandigheden moet de lijder, al zijn ook voor matige gevallen. tet eerste tijdperk zeer jee- ring, het bed houden, zijn voedsel tot rijstslijm be- palen. voor het tweede tijdperk (ware cholera): Be- halve de voortzetting der reeds genoemde middelen : ijs, opium in groote giften ; bij een zeer snel beloop met prikkelende stoffen, groote spaanschevliegenpleisters op den buik. Voor het derde tijdperk (cyanotische cholera): voornamelijk pogingen om eene vermeerderde werk-zaamheid der huid voort te brengen door alle beschikbare in- en uitwendige middelen, zoodra zij word en verdragen; de doelmatigste zijn welligt edele wijn, bovendien heeft men koffij, mostaard, spaan-schevliegen, terpentijn, ammonia, kamfer enz. aan-geraden. Voor het vierde tijdperk (dat van terugwerking) : het behanden van de terugwerking op een matigen trap, behandeling der bijzondere soort van plaatselijke postvatting. Zijn er geene ontstekingachtige plaatselijke aandoeningen meer te duchten, dan worden voorzigtig prikkelende middelen (kinawijn) aangewend. In het voorgaande hebben wij zoo kort mogelijk de voornaamste punten van onze kennis van de cho-lera naar latere schrijvers bijeenverzameld, en hopen daarmede nog in enkele opzigten den aard, de be-handeling enz. der cholera te hebben toegelicht; hoewel wij ons geenszins vleijen, dat dit verslag geheel volledig is geworden, meenen wij toch het belangrijkste, dat in latere tijden is bekend gemaakt, te hebben opgegeven, en geen nutteloos werk te hebben verrigt voor den praktischen arts, indien, het geen God verhoede! de Oost-Indische gesel ook weder ons land mogt bezoeken. Dr. C. CANSTATT, Hoogleeraar te Erlangen J Lid van verscheidene geleerde Genoolschappen. UIT HET HOOGDTJITSCH Dr. C. CANSTATT, Hoogleeraar te Erlangen J Lid van verscheidene geleerde Genoolschappen. UIT HET HOOGDTJITSCH Dr. C. CANSTATT, Hoogleeraar te Erlangen J Lid van verscheidene geleerde Genoolschappen. UIT HET HOOGDTJITSCH Dr. C. CANSTATT, Hoogleeraar te Erlangen J Lid van verscheidene geleerde Genoolschappen. UIT HET HOOGDTJITSCH Dr. C. CANSTATT, Hoogleeraar te Erlangen J Lid van verscheidene geleerde Genoolschappen. UIT HET HOOGDTJITSCH Dr. C. CANSTATT, Hoogleeraar te Erlangen J Lid van verscheidene geleerde Genoolschappen. UIT HET HOOGDTJITSCH Dr. C. CANSTATT, Hoogleeraar te Erlangen J Lid van verscheidene geleerde Genoolschappen. UIT HET HOOGDTJITSCH Dr. C. CANSTATT, Hoogleeraar te Erlangen J Lid van verscheidene geleerde Genoolschappen. UIT HET HOOGDTJITSCH Dr. VERTAALD EN METEEN ANHANGSEL NAAR DE LAATSTE WAARNEMINGEN VERMEERDERD DOOR i Dr. H. H. MIAQLIN I V. Jr. UTRECHT, C. VAN DER POST Jr. AMSTERDAM, C. G. VAN DER POST. 1848. JZ I 848. 