Algemene konst en letterbode
None
„Ei, Hoordersl kent u geene liefde toe voor uwe Stid, j, zoo zc bekoeld wordt door hare rampen! noemt u geene Leydenaars, zoo uwe liefde voor Leyden, met L/yden. „verwoesting, verfiltauwt! Dat gevoel moet op en van wege haren jammerlyken dag in meerderen yver ontvlamd z\n. In teget spoed wordt de vriend gekend. Wie in ’i huis, waar hy te voren vreugd en genoegen gedeeld had, nu den jammer deelt en het geklag, weiken daar aan vreugde en genoegen zyn opgevolgd, en, juist om den tegenfpoed. „aan dat hui* te naaower zlch aanklamf, hy is de eChf# „vriend. Die het buis verlaat en mydt, omdat *er armoedo „is "oor rykdom, tranen voor gejuich, eene troostelonza " weduwe met verlatene kinderen voor eene blvde familie, ,, hy was een fchynvriend en is een ontaarde. Uve knech - " ten hebben velgtvallen zelfs aan haar puin, zy hebben " medelyden met haar gruis." Bedefiond op den eerften Zondag na den ontuttenden ramp " dtr St ad Leyden, op den 1 a January, over-, gekomen, gehouden in hit Kerkgebouv der Remonfir an- ten, des namiddags ten twee uren, doer Jan van Ciuns, Predikant by de Doopsgcztnden aldaar. Te Leyden, by en J. Henkoop, mdcccvh. Ook deze Leverede van den Heer van Geuns, reeds door vroepere fchrifien met lof bekend, verdient met de daar hy gevoepde Gebeden de grootfte aanpryzing, om het gezond verstattd, het hartelyk gevoel, en den Godsdienstigen ernst daarin heerrchende. Naar aanleiding van de warden van Jefsias, Hoofdft. XXVI. v. 9. stelt de Redenaar zxh drie Vraigen ter beantwoordinge voor, de eerfte, vat moeten wy van het gebeurde denken? de tweede, hoe moeten vy ont verder daar onder gedragen? de derde, vat mogen wy vertrouven? De korte tyd, dien hy ter vervaard'gmg van het opftel had, en de nog voorrdurende ontfteltenis en verwarring der gemoederen gedoogden natuurlyk geene breed-voerige ootwikkeling der byzonderheden, welke Ter beant-woord der drie straks gemeldet vragen door hem worden voorgefteld; maar die ontwikkeling is nogtans geheel voldoen-de aan het oogmerk en mag met regt bondig penoemd worden. By het antwoord op de eerfte vraag worden de Gods' dienftige gevölens en aandoeningen gefchetst, welke de ramp, der Stad Leyden overgekommen, by hare bewoners moet opwekken. In het tweede gedeelte zyner Leerrede fchildert d« Redenaar, in eenige voorname hoofdtrekkcn, den invloed* dien dezelve op hun gedrag moet hebben; terwyl hy in bet laatfte met een kort woord de gronden van vertrouwen voor bet toekomende ontwikkelt. Eene enkele proeve moge voortter regtvaardiging ftrekken van den lof, dien wy aan deze Leerrede hebben toegekend. Zie bier In de erfte plaits, hoe de Eerwaarde van Geuns in de Jnleiding en kort tafereel van de ramp oplmgt. Puns de Efecten. Op Maandag den 16 Maart 1807, in Amsterdam. Boitenl A-neHk 5 prCt.. lot 1 ) iito 4 ptCt.. 99)1 ico kito peconfoUd. by Sap- fcorst a 4) ptTt. 68 1 ) Andeelen by Hope&Obmp. enz... 1091109) Kusleni 5 prCt.. 861 187 Zvcden 5 prCt.. 9j| > 9 1 Denenusrken, Toll. 4 prCt. 9a) » y8 kto t.een en Wi«fe!b. 4 prCt. 97) « 98 kito Kroon 4 prCu • 97 « ) *■«»« 5 prCt.. 49j>5li INDEX. Keizer 4) prCt. • 43 *44 ditn 4 ptCr.. 4*1* 4Sf Sparge 5 prCt.. 89 * 951 dito 4) losb. van 1807. 96)197 Engeiani. Annuiteiten 3 prCt. «3 FranJ'cht Rep* GeconfoHd. renten •. og a t Diro Certif. by K. Wisfeurs. Op Londen, 36 fl — Paiys. 5) Bin- Digitized by Google 99 > BlNNINLA NDtCHL Bedeckte Republik. National Schuldbrievcn t $ ptCt. 404-41 ditas Jpfct. 35i* 36 Lossen uit de heffing van 18ro. a 3 prCt. 40I341 dito 1801. a 3| prCt.. 47$ »| dito Domtinen. 4 prCt. 70 a i dito Vrywillig a 5 pCu 67 1 4 GEBOORTE-, TROUW- en STERFLYSTEN. Het petal der Dooden, eedorende de iaatstverlopene Week, it geweest: te Jmflerdam 184; en te Haarlem 33, onder welke laatflen 11  Dito vrywillig a 5 prct. 65 i > 4 Zeeland. Obligation a a prct. jaJ 33J Hrlet/and. Obligation a a ptCt. • 30 a }a Agio van de Bank. STERRE- en WEERKUNDIGE WAARNEMINGEN. WEERKUNDIGE WAARNEMINGEN,  — en fneuwbuijen. '29 94 at?# • 16 4 fay. 8 | 35 W. N. W., fheeuwbpijun ;.’s avonds (29- 7 37 w. fnecuw met harde wind. 29* 31 28 2. O. 1 1 fa9* >4 1.324 N. W. bewolkt; tusfeben 1 7 * (29. 34 | 16 * N. t. 0. be den betrokketi. tap- 54 1 26 < — Te Haarlem, 11 A. LOOSJKS Pz. Digitized by Googlt ALGEMEENE KONST- £ N LETTER-BODE, VOOR HET JAAR 1907. N°. 13. Fry dag den 37 Maaft. B E R-I. G T E N. VITLANDSCHE. IM^unchen. Onze Akademie der Weltenfchappert if teg£nwonrdig volkotnen georganifeerd ; zynde bet plan, *t welk de Comroisfe, met dit werk belast, ontwöpfen had, door den Staats Minister, Baron van Montglas, goedgekurd en vervolgens door den Kooing bekrachrud. De Heer Jacobi is, gelyk men verwacht had, tot voorzitter der Akademie benoemd en de Heer Schlichter-Exoll, van Gotha, tot algemeenen Secretaris. Under de refidearenden leden telt men twee Wysgeeren, wiet fällig lyflregt tegen elkair ge-chreven hebben. Deze zijn de H. H. Schelliao etf Weiller. De eerfte was Hoogl. te Wurtzburg, vad waar hy zich, zoodra het Vorllendom van dicn naam, by het Pretburglche Tractat, onder Ostenryki'ehe Heerfchappy kwart), naar Beijeren beg if. De nieuwe Voorzitter zal, binnen kort, een ftuk tügen, waar in hy de werkzaamheden zai opge>enwaar toe men rckent, dat zich de Akadcroie zal bepaaten En vor der geist, die haar nioet kide Med L. Dssiu N twy« Digitized by Google 5 - j C 194 >- ttvyfelt in geenen deels of die ftuk zal zelfs voor Bultenlan. ers van -beläntig zyn. De Heer Nietiummer, -een der raeest beroemde Geleerden van Wurzburg, en die, gelyk Schelling, federt eenigen tyd van daai vertrokken was, is her- waarts beroepen van Bamberg, om de plaats te bekleeden van algemeenen Opzigter over de Stichtingen van het openbaat Onderwys voor de Hervormden in het Koningryk van Beijereb. i INLANDSC HE. Be Haag; Men verneemt dat Dostor Kesteloot bezig is met betervardigen van eene Hollandsche Geneeskundige Staatsregeling <if Geneeskundige Regtsgeleerdheid, en wel in ’t Latyn, waar voor hy reeds ledert et telyke iaren de vereisch.e bouwftoffen heeft verzameld uit de buitenlandsche Werken, opzettelyk over dit enderwerp gefehreven, gelyk van Frank, Asnemann, Pit tick, in Duitschland ; Fader 6, Mahon, in Frankryk ; Vefaca, Cardilt en. in Italien. De Heer Mireee, Sccretaris der Komraandemehten Van Z. M. den Koning, Ridder der Koninklyke Order «n Scbryver van een Werk, ten titel voerende: it la Phyjiqut We get ale , is, naar mer. vemeetnt, door het ln- ftitut van Frankrvk- tot een zyner Corresponderende Le- den , voor de Klasfe van Phyfica en Matheiis , be- noenid. . ** t Haarlem. Het volgende Stuk , ons ter plaatfing *Pegezondcn> zvnde, konden wy geenziDs aarszelen, om bier aan, by de eerfte gelegenheid, te voldoen. * * I ! ' I I n . Deerniswaardige tocfland der Bewoners van, de 1 ; Amjltrdamfche Eilanden. Dit jaar 1807. teekent zich voorzeker met drukkende rampen, byzonder rtok voor ons Vaderland. Na het treffend ongeluk, aan de Stad Leyden, den ia Janua- ry, nvergekomen, heoft eene vreezelyke Storm den 18 February gewoed , welke , hoe wel eene algemeerre ramp, die de kusten overal met lyken en fchipbreuki- 1 Digitized by Google tc goedereh bedtkt herft,- echter meer byzondef eeh Volk, hnedarog her onze is, moest treffen , welks grond- pcbied, yoor zoo groor een gedeelte , uit inlandlche Zeeen, Meeren, plasfen cn rivieren befiaar % een Volk , dat by dd Scherpvaart en det. Vischvangst levende, die waterfih door niiddel van grootcre en Ueindere VaaftingeiV, even zcei als het Ldnd, bewoont en onop- houdelyk op dezd en in werkzaamheid is. Om dijl fiechts aan re halen, de fchadens welke het gewcld vad dien Storm afrt Steigers en ariJcre werken aan het Y6 enz. te /injlerclam heift veroorzaakt, is zeer aanmef- kelyk en beloopr vele ouizende Gls. Maar de rampen, vooral in g'emelde, vooral in g'emelde, vooral in g'emelde, vooral in g'emelde, Stad, en lieunpyler van *t geheele Land, beperken zich niet binnen deze fchadens. Haar drukt een nog langdoriger kwaad. Op de Eilanden Oostenburg, Tf'ittenburg, Katttnburg vinden de bewonera eeniglyk hun beiraan in het Sc beeps ti turner- Ambacht, wodk nu, daar noch op ’s Lands, noch op Compagie’s, noch op byzondere Scheepswerven, door de droevige tydsomdandigheden. iets gcwerkt wordt, geheel liil daar, zoo dat de Arbeidsman, die uit de ver-dienden of het loon van dat Ambacht het eenige beftaan voor zich en zyn Gezin moest vinden, thans nieta kan verkrygcn, waar door hy ip zyn nooddruft en die van Vrouvv en Kindereii voorzien kan. De kommer, arraoede En einde, hier uit ontdaande, is, onder deze menfehen, tot zulk eene hoogte gekloramen, dal indien in dien dringendeh nood niet spodig en kracht-dadig voorzien worde, een groot aantal derzelven doof den hunger moet omkomen. Velen dier Eilanders liggen ziek uit gebfek; velen zyn niet dan uitgeteerde gevoelen, dat, hunne kjndertjei ora brood fchreijen, en hunne handen naar hunne vermagerde Vader en Moedera, re vergeefsch uitfteken. En wat is vatr dien das befahren tofeifand, zoo daar niet ip voorzien kan worden, te wachten? Niemant, ondertusfehen, wane, dat deze ellende hlfir vergroot is. Ummer weet men, dat voorheen aan icdet Bier Lands- en O. I. Compagnie’s Werven, omtrent Koo roan pleeg te arbeiden: en wat ziiHen dan nu dlfl Lied'n aanvangbii? Waar zullen 400 i',300 verarmde hoisgezinnen toevlugi \iiqden 7 Eu zoucltn dan dezo tllendigeti tkt eene evefl"2oh‘ biilyfte" aanlbraak op dd “Ns Mid. Erdelmoedige hulp hunner Landgenooten, als andere ontelukkigen, heben? Wy zeggen Landgenooten. Want, behalve dat de Stadt Ing. zeteren reeda zoo vele jarea die ongelukkigen hebben ondeileund; behalve dat het geral van hun, die door zich zelve niet beftaa kirnen, maar den onderftand der Amllerdamfche Ingezereten beobachtet, en genieten, tot ointrent 40.000 zielen, dat is, ein deel van Stadt Inwoners, geklommen is, behalve zoo vele Godshuizen, die door de Sud orderhouden worden, en meer dan oioit yol zyn van bchoeftigen, is de stillfhande brood winning, die thans de bicklagenswaardige Eilundcrs drukt, geen Stads, maar Lands ramp, daar het bekend is, dat door de algetneene rampen van den oorlog, welke to-Land gevo Errd wordt, en tot dat de alle krachten Das werven ropt en ui'put, van ’s Lands wege nieu op ’s Lands Werven gearbeid wordt, en dit ftilftaan van, ’s Lands wege de aroevige bronwel dezcr ellende op die E'l mdcn is. Men meende dit ecn etl ander ter kennisfe van onze Landgenooten te moeten brengen, of, gelyk in andere gevslkn, zoo 00k hier hunne weldadighcid mogt wor- den opgewekt, om jets tot verzaebting van het lot van zoo vele deerniswaardige Lieden toetebrengen. N. J. van Gent, op de Westermarkt; Wynand Wit- mond, op de Prinlggracht by de Wetering'tra^t, et Evemt van Voorihuyzen Wz., op het.Cattenburger plein, zyn met de zorg voor die ongelukkigen be- last, indien de Chrfstelyke mededeelzaamneid hen daar toe in Einige Statistische Büchern nofte DENEMARK. Denemarken befährte een opperlakte van 9,708 vierkante Mylen, en heeft eene bevolking van #.463,000 zielen, verfändig in 83 Steden, i,oai Kastecien, 7,000 Dörpen, en #746 landboeven; bedragende 353, op de vierkante Myl. Men rekent het getal der Hütse-Kopenhagen op 100,975, Hee getal der Burgerlyke Amptenarcn it 56,773, dat der Geettelyken 68, aap. Digitized by Google. 6er Koptieden en gegnede Burgers 516/15, der Zee-Vanderung 274,478, der Boeren 637,758, der Hütse-Kapelle bedienden 758,97a, der Noodlydenden 109,748. De Regeringsvorm is onbefrieden Monarchal. De Landraagt bellaat in 75,000 roan; te wenen 58,850 voet-knegteft T 10,533 Paardevolk; 3,299 Artilleris’en, en 0035 man, in bez etring liggende. De Zeemagt befahren in 19 Linie - Schepen, 15 Fregatten, 8 Briks, 1 Rotter, 1 Schebek, 1 Yacht, en 13 Kanooneer booten, zamen 58 Zeilen, gewapend met 2,014 ftukken Kannn. De Inkoroften van den ilaat bedragen 10,201,000 R.b. waar van jaarlyks befteed word voor de Landmagt 3,947,000 R.b. en voor de Zeeraagt 1,220,000 R.b. De publieke febald beloopt omtrent 18 Mill. Rrh. Deenfche Volkplantingen bevatten nog 70,362 Inwonera, naro. Tranquebar, in Oost- Ind. 39,858. Christianburg en. aan de kust van Guin<*e 3,000, die van Groenland 6046, en deT Weit - Indische Eilandtn St. Thomas, St. Croix en St. Jan te zamen 32,382. Sedert de laatte 40 jaren is de bevoUcing in Denemark aanmerkelyk toegenoraen, door hec heilzaam gevolg vnn eene ingevoerde verdeeling der woeste Meenstege. Dus heeft men van 1769 tot 1801, op de Euanden Fiunc, Laland en Falfler een aanwinst van 39000 zielen verkregen. In Seoland en het Eiland Moen telde tnca in 1768 niet boven de 268,000 zielen, die reeds in 1787 tot 304,000, en in het het jaar 1803, ipet 90,000 zielen daar bovea vermeerderd warcn. Hec getal der nieuw gebouwde Boerenhuizen bedraagt reeds 5000. Taamemingen wegent to importing ran ten R u fitter, get oart den \ fieri OS 0 ter itoO, in het Canton Schwytz. Nooa... Vervolg van findt. 184. Eetiige berigten hebben gemeld, dat deze omkeering van lunmca eo eenea zwavalacbtigca leuk vergeztid ging. N j M*as Digitized by Google C tft > de gelofwaardigfte getuigen, die ik hieromtrent gtrae$« plecgd htb, hebben cieu van dit alias befpeurd. Men zegt, dat ’er k'denbranders op den weg ran deze florting aan het werk waren, en bet is mngelyk, dat de verstronijing van hunne brandende ovens gelegenheid gaf, oin eenige vlam t^f aien. De meeste bewerkers der Landstreck bevestigen, dat de inftorting peon de minuten of misfehlen vef minder geworden liegt, eben den dezeive ten gelyken tyd in het'obensr eil oder gedeelte ran den berg opgemerkt is geworden. Höweld deze verezelt geworden, ich den dezeive ten gelyken ttekeu buvage, welker optellirg belangryk is, dewyl zy, i n het topkjär mende, de inwoners aeudep konnen overhalen, zich van het gevaar te; verwyderen, eben omdat zy de gevoigen, jyp detoa, aak, waarasn de fnelbcid der infloriing toetefchryveiv isv. Een inwoner vail Spirzbuch, eben landhovel, omtrent op tweederde ran de hoogte dÉjs bergs gelegen, Tioorde Tiszcheji de roiiln,' ten twee ureii na den middag' jHort vah ge^ Jtraik, dat hy aan bovebnatuUri)ke oorzaken 'roefemfeef. Hjf daaldp weldra tot'Anh'af, bm eenen geesi'eiykeH'ie vetzoAil kW, hetzelve te komeB verdryven.*.Zie D&r AtrgfaU ley Got'dau von J. 11. MEiBtt.n 1 » d /l 'tltl.’mjftA '• - Byna op denzetfden tyd,. maar te >Und(r Stethtmv gehuch^ aan den voet van den ■ berr galfgcn, zug Mbk'i'W tyne fpade in den grond (ifkei)de, om jyoru^flttppwfljeP^ 4e aarJe met een iigt gedzjiis en een foort- yap gej&tnr legal- |yn ponfd opfpringen. Hy hield weldra( pp iritjt; umjijen,,- ging zyuen bn ret) vap.’dit vetf - chytifel berigt ueyptr, tos»ro6 Zy gee 11 acht in het.ggfaef florfgyp, ’,, i \. De Herders, die nog dp dd 15laatfen ttorren, tusfcbetl dezo1 t\»ee verb’lyven in iiggende ^ hebtren my’gesegd, dat, 1 vatil “morgens tf den ganfeben dag door, de berg geldid gemächt b'd tot het oogenrlik, waarop do inftorting gefehiedde met de fnelheid van den b|d^6i|^m^ulk eene fchuddiag, dat, te 5t, Anne en Arth, doi^e^TFtpffidt^lfkTlSir'a? verwoeste plaaifen verwyderd, al het huisraad der woningen hevig b^. W05& wefd. Te Sttfwy/iT e#£nw«f, ftechrs andartralveSnyl van bdrto#>Beel afgelegen ;*'Wft men niets gevocld poch ge- hoord. Het gedruis,- dar d#'gebedrtenis vooraf ging, kwam uit het losbreken der iaag voort, die ingeftort is; zy begoa toen Erst füllte te zakken te glyden, wauneer alle hare deelen losgeraakt waren. Ik heb dtfti top van <JeA ftuffibwg bekiomroen, vdn de Oo*. felyke ayde, het dorp St. Anne doortrekkende; de helling is overa! zacht, en mea z«^ ^eZelve te' paard kui nen befygen; jnen vond op dezen weg niet dan wyngaarden, wcilanden, <fn dun gezaaidc tlennebosfeheif; men wordt nergoni, geduren. Opklimming, tie tot gewär, die de groebare aarda Q c lea fen sofetstilc verstreten; men *:or flechts hier en dear grootirf biokken PoddiOKfteen boven uiiibtken; maar dete biokken Byn reeds finds lang loSBeraakt. Mill find! die bc.tenal in eene foori van kteine breed* ondiepe dalen, wasr mede de berg hier «n d»ar van zyn top tot (fen voet overdtkl is. D.-Ze fchynen »e getuig<*n, dat de Ruffiberg, in verfchillende tyd- perken en op rerfchillende ponten van deszelfs oppervlakte, inftortingen heeft opgeleverd, overeenkomtiig met die, weike onlangs pi a at s gehad heeft. '• < * i De top (*) van den Vrg is niet ingeftorr, derelre beflaat is een regte borizonrale lyn, die twee cell weinig hellerde . En met graszoden bedekte vlakken in lieh.wret-nigr, het een ftrekt zich naar een punt nit, gciegen tusfbhen het Zdgcr Meer en het Meer Epcri; hei andt're vtak doiremepen daalt naar het Lowemfohe Meer »f. Op deze laatfle oppervlakte en omtrent een toife beneden den -fop,- beeint de inffotth'g merkbaar te worden. De weg, welken zy gevnlgd heeft, was, voor de gebeurtenis, een weinlg gootsgewyze uitgehold, of U*>. den vorm van een ondiep dal na.tr den voet des bergs, maar dezelve was in de boopte ttiest hoi; en men zag langa, dezen ganfehen weg in de lanueryen en in de bosfehen biokken van Poddingfteeoen verfpreid en halfweg in do grocibare sards' bednlven. Osservé kommen van deze fenstörung, of een van deszydelingfche uiteinden, aan den kant van Schwytz gelegen, toont duidelyk, dot, op den geheelen wegder inflorring, de bovenfte lagen rvgtflandig op de onderfte gazt zyn, ter oorzake eener ledige ruimte, tusfehen dezelve gerormd, in den met hare oppervlakte en do heHing van den berg ovenwydige rigt. Deze zoom verloonr eene fteilte of flanden mnur, dien men voor de iuftorrmg niet zag: de hoogtc van de fteenftorting, wyst amtrent den top van den Ruffiberg de diepte der verzakking en Ct): deze fteilte is byna 14 voeten Itoog, naar den top van den berg; maar zy vermeerdert onmerkhaar, en vee) la-ger, of op de heift der laaifte hoogte, kwam my derive, op het oog af, meer dm ico voeten hong voor. Zy ver-ewynt daarna lafigzamerhand onder de overblyfzeien ran do allotting. De rots, waar uit deze muur beftaat, is van. kalk- (•) Emyds was 'cr op dezeu top een Vesting, die in de sloude oorio-, fen, welke de iZwitfers tegtn de Oostenrykers nieesten volliouden, voor een voorpost jedlend liceft: hoe wel deiwegens onderrigt, hee ik op die plaits fecn förderer van mctftlwerk of eaiig gtboirw kutinen ondekkin. Men heeft my echter verzekertl, dat da or van nog cenig blyken overgebleven zyn. CIO Deze aanwy/ing kan alleen jnijt zyn, wat aangaat den gtond dige by den top dcs bergs gelcgen, oni dat fltchts in die Ibtek det verzakking, tf-oder eenige fciiokkeu, dc be weeing na.r den bvdetn dec vailci heeft pints Nf Digitized by Google (JO® ) Jralkaobtige en leemachtige Z-'.ndfteen, in lagee fefchikfj wa,ir van men alleen de doorfoyding ziet; zy nntaarden door de werking van het water in mergeJ en daarua in leem; dc gemakkelykst te ootbinden detlen voor deze vloeiftot zyn die van het leem- Die, waar zy minder vat »p heeft, zyn die van den Z wd'leen; ten minfle over het alg.mten; want deze verfchiW iende lagen fchynen niet alien voor eene even gemakke Digitized by Google lykc opiotfing vatbar. Derzelver oppervlakte, in de hongfte dee- len van den berg, loopt naar den bodem der vallei af even- wyd'g met de helling van den Ruffiberg, onder een hoek van 25 graden, Deze hoek is kleiner in het midden en aan den - voer van den berg; wart deszeifs belling tu.sfchen den voet er, top, is in de gedaante van een boog, welka chords in do luchr meet ondt-rfteld worden. Deze muur en all? de lagen, waar uit dezelre beftaat, zyn fchuin* met de rigring van de fteenftorting, door ir$(dt, fchier regtlhndige klo^tn door, fpeden. Deze lagen Zmdfteen en leem liggen op elkanden evenwei vlak onder den top, zag ik tusfehen beiden eene laag kooU gtuis, in leem ingemengd. Deze Uag was geen duim dik . Het bovenst gedeelte van de fteilte is bedekt dan eeua met grogibare aarde, dan eene met groote Poddingfteenblokken , die'z'co niet met de Zandfteenen vermengea en van eenen . verfcnillenden aard zyn. Gedeeltelyk heeft de zwaarte deier binkken op de lagen verzachte Zmdfteen derzelver verzakking veroorzaakt, en eiudelyk derzelver val naar den bodem der vallei. Men hegrypt daarenboven, dat de onderfte lagen voor de (vivonfte hebben kannen epgclost zyn , door bet indriogen van water door de kloven , waar van ik hier boven reeda fprak- Deze vloeiflof, na tot het onderfte oiteinde gekomen tc zyn., is tusfehen de oppervlakten van de aan dlt uiteiode op elkander ftnotende lagen ingedrongen ; ovenwydig met der- fctdver uppervlakte naar den voet des bergs geloopen en loe in de ganfeht let gte opgelost. De regiftandige donrfnede dezer fteilte, evenwydig met ba< re lengie, komt my voor grootendeels toegefehreven te moe- ten w rden nan een met Kalkfpath gevulde ader of klove, dio nu a)s een vernis de oppervlakte bedekt ran den muur,. door de mzakking voor den dag gekomen. Deze ader of klove, cus regtftandig verfebeide lagen Zandfleen doorfoydende , h^eft tusfehen derzelver deelen eene onophoudelyke verbre- Jcrng van zamenbap^ daargelleld , die eene gav? en langs eea enKel vlak 'loopenoe braak veroorziakt heeft. De WfStelyke zoom van ae Iteenftorting eindigt oRmerk- baar en vertoont njei , gelyk deQjftelyke, pen’ regt op than, pen muur of eene fnel afloopende helling. Ik zal nu fpreken van de ruimte tusfehen deze zoomen of yan de (ieenftoiting zelf, Jk geidw reyds, dat (Id top van del) berg eene regie hori- ' - ?ou*J Digitized h c jo! y Ivn is, die twee hellende vlakken met grastoden b*» dekr en e.kander in de gednante van een dak onderftuttende, ar*reenigt. Omtrent eere toife onder dezan t9p, en over een*. horizontal* leogte van 260 fchreden , begin! de grand on- mrtbbwr , net eene belling- van a 5 graden , rich ic verdecleo *n in een* verzacnte en met zoden bedekte leemaarde fple- •m t* vertooi en, die dikwyls fcnuins liggen leu opzigte van 4en loop der fteenftorting ; zy zyn zoo veel te breeder en te dig*er by een , naar mate zy verder van den top dea bergs verwyderd zyn. Men  all een op den top van den Kuffiberg. Io den ganzen loop der ftenftorting 1 (reft men, oaar men me zeide, (lecbts eenige kleine (lukken 1 tan; maar ik zag die allecn in de hoogte. De ongefcbonde (laat der graszoden, tusfchen de spelten, waarvan Ik zoo even sprak, begrepen, toont dat er, digt by den top van den berg, ge«n* inftorting heeft plaats gehad, maar alleen eene verzakking, die blykbaar wordt door de fieilte van Zandfteen, aan welker voet men dezelve vindt. Haar getal varmeerdert, naar mate men af daalt, en weldra vermenigvnldigen zy zich en verbreejen zy zie zeer, dat men alleen brokkeu leemurde gewaar wordt; hier en omtrent der tig toifs onder den top des bergs, ziet men een Sparrebosch, dat geheel tynen (land met de laag grand, waarop bet groei* de, verwisfeld heeft. Men is zeer beducht voor den eindelykeo val van dit bosch; maar deze vreeze komt my voor, ten minds voor als nog, niet zeer gegrond te zyn, dewyl de igtakking dadelyk gefchied is. De fcbok, daaruit on t da an, gjf aan den tegenwoordigen grand eenen devigen stand. Het bosch self rust op een op zyn hoogst 25 graden hellend up-pervlak, en deze belling is te gering, om het veel wegs te Doeo Aelegen, door middel van haar alleen. Eenige boomen zullen misfehen (osraken en ohtworteld worden; maar zy zuilen niet ttfit de andere overblyfzels der inftorting naar den voet van 4*0 berg glydeo, dan wauueer de laag Zaud en Poddingfteen, N 5 ~ waar- Digitiz C aoa 7 wwrop zy fteunen, zal vergaan en door de werking van hen water geweeke zyn. Maar dece oplosiing fchynt eene langw reek* v«n jaren te vorderen..> irr In een haodfehrift (*) van 1353, wordt verhaald, dat *bf: een dorp Rothett. geheeten beflone op dc plaats van. den berg, waar as iaatlle inflorting gabeurd is. By sverlevering^* door verfeheiden gtdenkteekenen bevelling, weet men, (ton dit dorp door eene, aan de laaifte omtrenr geiyka Digitiz Geburie. nis vemoest en dat betzelve langzamerband en vooral federt-honderd jaren, op de puinboopen van bet oude, is herboowd. govorden. Men kan moeilyk uit bet veriedene tot bet toekomende befluiten in gevallen, zoo weinig voor berekening vatbwr; maar bet komt my voor, dat, wilde men eenige gu fin gen bitromtrent wagtn, er mecr dan eene eeuw noodig zal syn, dm deze weeking te veroorzakeu. 1'« i (Het vervolg in onze eerstktmende. Y '* r.i.. r..U" '■ *;:i. r : V -,. • 1 q i-.fl * » • o li. >*»! w t\$U d*» i O'. '/.*.!. ( •• t.» 1.' -to <_•; Op het Afbeeldsel van de Eerstk / Tooneelkunstenar.es, qo} Ls'j Co T. gri".. ft VROUWE.  - v D. W.“ H. Z I E S E N I S. - i'-b (‘W.if* V '1. , C- '..Wicqi l \ * ■_ •... Staar Norland! op dir betid; zie of deze edle trek ken, Dte houdibg, deze West, baar met uw oog ontdekken, Die Feb os Tempel- Konr tot eetiwige eer verstrefet; Uaar oog dat biikfms (chict ; ’t gelait dat liddfing wekf, Wanneer ze als Macieths p*6, dooreerzucht fd aan *t Waken, Bedwelmd, den monrddtdk zwaalt en droomend waant te waken } 1 Of, 3is Medea, w< edt, -door auoht tot moord verblind, Ett yslyk in oie woede- 00k'verlche lauren wint. Docb zachter kan- haar kunvt hot teeder harte boeien, W» ze in E// rides ftnirt elks oog ddet trauen vloeien; .... Of {*")Dir&ergf»UbeyGoMeu-itony.ff.Mejtr. t Digitized by Google Of, als Zefmire, ons »t fchoon dtr k'mdertieiJc maalt, S ■»** Tetwyl bee teerst gernel van.ft rrirodlyk aanfehyn ftraalt. i;M Elk zucht om Feira’t zwak, in 3r*fbca.miD omdokeo-, iiv; Elk juiehr, alt MeropJ baar Ega£ ziet gawroken, ' Wanneer door hare konst een moeder zegepraalt. t- Gyl die den Roetn verdienr door owe vlyt behaalt* *o- in tt Wie voIgt uw glorie fpoor? EHc vreenjclling, ttpgeiongan t< Bewondert deed* met ons uw ga&oos fcunsivermogeo, ah*.'. Dat set tn t-wintig jaar Apolloos Tempel febraagt » no > ic „ En. waar elk Neerland» ban zoo fter zyn roem op draagtf,t Ala ’t jukhend handgeklip tuigt van elks geestwervaeriog,? „ Wen gy *i tooneel bet reed t, bezieit -door dankbre ontrocriBg,. Dat lang des hemela gunszonsiuw be/, it verleen },ii L *t. Zoo roeme de If -God Seeds op Holland. Meipomnetth. 1807. <>-.!M. D. «p-> <, mv; - t ‘ r «t/'» n«r «.<= Jt' eruert n 1 ni 1 n 'it-', ■jt:f*jtr.K>rn,« i. tut^t n tutu : J /,1 ib:,..tdf.ftfl n»<j „ NIEUW - UITGEKOMRN BOEKCNv*b u ♦I r./ v..shill *>b n;.» *• 1. • t»v, tor,« Letreie o»n# gr Wtdeh htitengeyhtne 'onheilen en'tyton* d*r dat,’het W* de St ad Ley JeV dear Hit fringe* Vtosn sen fchip met iuskrnid geladen,gefrof]en heeft'np  Dooptgezinden tm Mar (Ingen. Uitgegeven ten yeordetfe van de dngnlukdig*  zonder still te (hat) by bet onebristelyk vooroer-deel, door den Heiland beftreden, uit het buitengewooenr geval, daarin vermeld, gepatte aenleiding tot het voordragetfc van eenige andere aanmerkingen betreffende in *r algemeinde onheilen en voornamelyk dat, waae door Leyden getroffen werd. In de eerfle plaats geeft d* Eerw. Hobkstra eene fchets van de najuor en uitgeftraktbeii der straks genoemde ramp, welke verre bet grootfte gedeelto van deze nog gee* vel drukt beflaande Leerrede inneemf. Met bet grootfte genoegen lazen vv deze keurige en met veei gevoei vervaardigde fcbeti, en willen onze Lezers in dit andoenlyk genoegen doen deelen door boo bet voigende ter proeve voor te houden: „Hoe vere voor te houden de geruste in-,, woondert, zeifs ddn oogenbffk te voren, denken, dat die t, vreeafelyke ftorm, waar van zich nergens eentg reeken vertoonde, op de diepfte iliite en kalmte volgen zout Gebeel, onkundig van het gevaar, dat bun boven bet hoofd hing,' „Kite ieder gernateiyk zyoe gtwone bezigheJen voorr. Do werktnan arbeidde met verdobbeiden yver, om des te f, vryer, zoo hy hoopte, nog eenige uuren van denzelfden i avond in at midden van zyn gezin door te brengen. Do n onderwyzer had zyne jeugdige leerlingen rondfom zich ge- „febaard, decide hun trouwhartig zyne let fen mode, en be- n schpuwde met genoegen haone vorderiugen alt de aange- n name vrngien van zyne vlyt en zorgen, nieta minder ver- n moedende, dan dat by nu voor de laatfte maal dit genoe- gen flnaakte, dat hy voor de laatfte maal sprak, en ftrake •i daarna met zyne kwekellngen in betzejfde graf begravea „ sou worden. Zonder eenig gevaar te vrezen, zat de wyt- (i geerige letterminnaar in eenzaambeid zich verdiepende in •i verbeven befpiegeiingen en vol van de strelende hoop van » lets tea nutte der Maatfchappjr, tot vorlichtipg of verbetfe- M ring van zyne natuurgenootcn te zullen uitvinden. AO-, i, deren  Ecbt-ft geooten zaten in vredo te zamen, elkaoder onderhouden-n d* over de voorvallen van den dag, of zich verraakende H met de schuldeloze vroiykheid van hun spelend kroost. — n Maar ach! boe plotfeling veranderdeo alles van gedaaote, toen alt uit een onderaarafcne kolk bet vlamraeod vuur a* lokbcrttte met een vervaarlyker en nooit getioorde.i flag, waar van het gebeeie land in den wyden omtrek daverde, die de ganfche Swd tot in hare grondzuilen deed fesselnden, en ooget bhkkelyk haar overdekte met wolken v*tt „ zwavddampeu en r<‘kend puin I Toen te geiyker tyd de „ zwaarfte gtbouwen by ryen ii ttomen, met cen krakend. Geweld verpflichtet in bunnen val a! Wat leven bad en kottbaar was I Toen de verbryfelig het rickeieod geluid door de straten verfängende tot in de afgelegende boeken so zicb onder dat alit bet gegen der verfängenden en bet. Op de schöne, wur ran wy het begin vederfecten, viel eingegeben op den aard der sake gepatte Men kin gen, bysondpr. Eingerigt om zyne loeho orders tot liefdadigbeid op te wekken, welke de 4 laitfta bildzyden der Leerred oitrmkro. Deze bözonderheid alieen doet genoegznm zien, dat de geinelde bedenkingen met zeer uitgeveikt ktmnenzyn; ook vertoonr zich bier in der Daad eene oppervlakkigheid, weike wy, by de openbare oitgate alihani, gaaroe hidden weggenoows gezien. "Im; "Kort Berigt aangeanpe een hier ten law" DE, NIEUWUNGS VLRVAARDIGD 1 Z E E - H O R O L O G I E. brief nrjzc medegedeeld aan den Sefrjvtr van dii ' Bind, door den Heoglcraar VAN B E E C K-C A L K 6 E N. Meermalen gaf ik, door uwen L. Bode-, aan ofu pa- bliek berigt van de voortreffelyke Pcndule, welke zich op den Sterrewacht dezer Hoogefchool, fime nu by** - een jaar, bevindt. Het ftrekt roy tot geen gering < genotgen zulk een Werktuig, door een inlandfche hand vervaardigd, dagelyks te gebruiken; maar niet minder is het genoegen, waar mede ik u by deze berigte, dat ik van denzelven verdienftelyken Kumtenaar Knebel, fed<rt het laatst van 'T voorfeden jaar, een Zeehorologie op den proef heb, welka gang, zoo verre die my tot hier toe bleek, uitmuntend in, Men verlangde, dat de Heer Knebel een gelyke proeve zyner belt waaraheid, als die by in de Pendule had aan den dag gelegd, 00k in '1 waken van een Zeehorologie geveo zoude. —— Vol yver zette hy zich aan 't werk, en leverde, binnen drte raaanden, het Uurwerk, van welka gang de nevensgaande opgave tot een ftaal verftrekt. Gang Digitized by Google eGattg.rM tot tarsi (ieoo ver my bekend ft') alhier t* J^ande veryaardigd Zeehorologie, gedurende de tnaand January 1807 opgcmaakt, uit vergelyking / goo met de'Pendulc van dcnzeftrtn maker, aft *v ■; ‘ met Stetrckundige vaarnemingen. 0,7 i So —  , zy is, gelyk die der meest geroerade Werktuigen V3n die1 foort. - — Het werk is bevat in een cylindrifche Doos van omtrent 4 dtiim. hoog en 3 dtiirn. miJdelhn; deze fiangt tusfehtn twee asfen, eveD als He: gewone Zee- Jtonijias; het gehed' is befloren in eeh kisrje van by- Ians een cubit q voet groove. * De feconde - wyzer is tfxdentrisdf van den miftut- en tiur- wyzer; het Horolo- gfe k'an ruim dertig oren gaan; m’aar wierdt door my ftecds om de 24 uren opgewonden. Hriewel de veran- dcring der luchrgefteldheid in kodde en \Vafrme, gedy- rtnde de triiand January, we I ni’et groot .geweost zy, was zynogtans detk ger.neg dru te todnen dat heC Idurweiir niet merkbaar Van dczelve tfe lvden had. M:er achte ik overtnllig totdof van dit Horologie ttf * *.ggen; het wdk, daat iiet het ceilte van dit four t is, door Digitized by Google C toy > door den Hew Knp.bel vervaardigd , rvneo de* te grooteren roem verftreit, naar mate wtlligt gee- ne der beroondlte Werktuigkundigen in dityak, emdit met alle de aarmoediging , die zy gennteif,' Vobrde terfteaml zoo gehikkig, als de Heer KnebelI hi# $ geflaagd zyn. Ook geeft dit de fchoorfld uhzlgtcn voor ’t geen men van zulk een man te wachten heb- fce, indien zyne talenten, naar myne -wenfcfien.en *po- gingen, overeenknmftig het geen zy waardig zyfi aaft. gemoedigd en beloond worden, ’t ivelk ik van den y.ver en van het verlicht oordeel der geenen, die ondef on* Ihier toe gemagtigd zyn , billyk Jurve verwacht^o.i Ik heb de eer *y met oprechte athting te noeme* enz. < *> . . I* 3 i • <t HANDEL en ZEEVAART, HUISHOUDKUNDE EN WAT DAAR TOE BETREKRINC HEEET. Pktzn d k t ErrscT.EN. Op Maandag dec 23 Maart 1807, in Antfterdam. Boitenlandschc. Anerlkti 5 prCt. dito geconfolid. by Stap. horst a 4{ ptCt.. 68 Andre len by 1 lope & Comp. enz..■ 109a iap{ Rutland 5 prCfc... 8? a $ Zveden 5 prCt... 93) r 94 Venemarken, ToD. 4 prCt. 9a} « 98 Aito f-eenen Wisfelb. 4prCt. 97} • o# Aim Kroon 4 prCu • 97 » | Aim Kroon 4 prCu • 97 » | tmrrr 5 prCt. « - 50).51) BiHN IN LANDS CHS. — Bataaffche Republik. 3n& Keizer 4} prCt. dtto t ptCt.. Spanjc 5 ptCt. '. s 90 a 95I dito 4 1 losb. van 1807. 96} a 97 Engeland. Aufügereten j- — • prCt. ■ 6-Ja | Freund Rep. Geconfolid. - renteo Dito Certify by K. & H. 69, a WkfeiftHirs. 1 Op Londen. nict trenoteerd. - E«n*. i Otrt National Schuldbrieven a j prCt... 40)341 Alto a i| prCt.. 35)33* I/mrntcn uit de liefBng van 98 a tfprCt. 47 4 * 4* Dito uit de liefBng van 1800. a 3 prCt.. 40)141} dtto i8ci. a j§ prCt.. 47} a ) Aim Doineinen. 4 prCt. 70 » j Aito VrywiDig a 5 pCU 67 1 j Reicripticn Losb. na den Vr.de. 5 <|iw Holland. Obligatien en RecejHstn a a} prO... sail 34 Dim vrywillig a « prCt. 64)1} Zeeland. Obligatien a a) prCt. 32) • 33! Wetland. Obligatien a 2 piCu • 30 a $• Agio van de Bank..  de laatstverlorene Week, b *e»eesi: te Amjitrdam i<5g; en te Haarlem jj , ondar wtue laatflen j beneoen de la Jaren. Te Tourt is den 10 Maart overladen , de Oud - 7. -ldaat Jean Thurel , in den ouderdom van jo8 Jaren, De' Keizer Fad dezen gryzen Krygsman, die meer dan 70 Jarer. in dienst geweest was, een jaarlyks pei.fioen van uoo Fr tnegetegd en hem teveos met het Lidmaatfchap van het Eer-Lecioea hefcbonkeo. 5TERRE- en WEERKUNDIGE WAARNEMINGEN. WEERKUNDIGE WAARNEMINGEN, *807, Maart BOITBK HAARLEM. p «ARO- I THE*- ( m*SR 1 Lt-THTV C HE- 1 HOME- I TMIK I OESTRUV l ter. ( tu. 1 warn. 1 Him. IS < J29 3i 29 3 Ian <f 1 r. mm »9 < I “V- St 1 37 j w* 1 1*9 7 1 *»t ! W. U Z. , vet: harde wind ; wolkeft. t«9 *♦ ’ 35 m- t. !•* - \ '30- of ,30. I 30. 1 itSmuM \ 30 It | 41 1 w.w. t. w. voo.midd. betrokkcnj 3° 2» I d | N. n. w. verder bclder. Jo 4 1 30 1 r. 1 ■H So- at SO- 5 30 5t 38 , 0. N. 0. 4 « I «■ 33 ' N 0. * « r30. 6 30. 6 SO. 6 34 41 3at 0. n. a a t. n. 0. bclder; harde wind. 14 1 *30. 5t 3°. 5 AO. 4 33 1 0, ( 4> t a n. 0. cm treat bclder, 35 I n. 0. ( t De vorige naclit ti gnden. T 1 Haaelkh, »i A. LOOSJES Pc. Digitized by Google A L G E M. E E N E K O N S T- LETTER-BODE, VOOR HET JAAR 1807. Vrydag den 3 April. B E R I G T E N. W47 ii. Vv > vV • •• UITLANDSC HE. Copenhagen. De Scheeps - Kapitelin cn Chi f van ten Scalded Lovernösen, beeft eene nieuwe Kaart in \ licht gegeven van de Eilanden van Ferro, naar eene ^fteekening, in de Archi en der Admiralität berusten- de, en daar by eene aanwvai.g en breedvoerige be- fcbryving gevoegd van de Havens dier Eilanden. De -Heer L; beeft daar tnede geen geringen dienst bewe- zen aan-de Zeevarenden, vermits men tot nog toe  belangryke befchryving der Eilat den van Nieubar, eene klei- De ArchipcI in Oost-Indien. Deze Eilanden zyn la in fetal, waar van het grobttle de lengte van in en do reedte van myten-heft. Derzelver voortbrengfelk en Ankergronden konnen ’er eenmaal eene zeer btlangryke bezttting voor Denemarken van maken. De lucht is ’er wel tot heden niet zeer gezond, maar men beeft reden ora te denke’n, dat deze zwarigheid wddra zou weggenoraen zyn, wanneer men de bosichen, waarme-de die Eilanden bedekt zyn, liet vullen. London. Het eerfte Stukje der Flora Graca, van wyl" En den Hdbgl. Sibthorp, is, iff de maand Augustua des vongen fkars, m 'c licht verfchenen, bevattende 50 agezette platen. De uitgave wordt beliuurd door Dr. 