A history of England principally in the seventeenth century
Ranke, Leopold von, 1795-1886
Salmerknecht in beyde alternative dat Vrank meest speculett hoe Lotteringen te krygen. Ick en kan geen reede vinden waerom Vrankr by de doot van d' Ceur-Prins van Beyeren soude profiteeren. Hoe men dit groot werck sal negotiercn vinden, indien men speculeerde op den voorslagh voor Savoyen, soo is het onmogelyck om yets te Weenen te negotieren, maer indien men wilde op den Aerts Hartogh gaen, soo soude men aenstons de negotie aldaer kunnen aenvangen, maer Tallard geeft genogh te kennen, dat hy eerst de saecken met my wil hebben geadjusteert, dat my niet weynigh en embarasseert, ick sal met verlangen U. Ed. sentimenten hierover venvaghten. Ick approbeere tenemal U. Ed. raisonnement op de conduite die daer te houden is omtrent het geene Vranck. nu heeft voorgeslagen, ende U. Ed. sal hebben vernomen dat ick ten naeste by dien conform met den G. van Tallard heb gesprocken, maer gelyck ick U. Ed. in myne laeste heb gescreven soo sal ick werden. gepresseert om my verder te verklaeren, en' het is seecker dat Vranck. niet en sal leyden dat wy tot Weenen doen negotieren voor en aleer ick met haer eens sal syn wegens de conditien, ende ick vrees weynigh sullen willen relacheeren van d' propositien, die sy nu hebben gedaen 't welck ons niet weynigh en sal embarasseren, wat partey te kiesen. — Ick ben van intentie morgen den G. van Portland aen G. van Tallard te senden om Hem noghmaels op dese gehele materie te sprecken, waervan hy U. Ed. met de naeste post reeckenschap sal geeven. — Kensington, 24 Februar of 6 Maert 1699. Den G. van Portland sal U. Ed. met dese post reekenschap geven van het geen hy aen G. van Tallard van mynent wege het geen het geen begrypen. — Ick meen dat het geheele werck daerop aenkomt dat men vooreerst aenkomt dat men voor der größeren, traght te doen begrypen dat sy door de doot van d' C. Prins van Beyer en niet en behoort te profiteeren, want so lang als sy sullen pretendeeren vermeerdering van haer partage sal men beswaert konnte voor der negotiatie kunnen voortgaen, ende evenwel is het klaer dat nu haer eenighste ooghmerck is om Lottheringen op een manier ofte het ander te krygen, en' ick vrees seer dat daer van niet sullen relacheeren, voornaementlyck als ick haer voororgaende conduite considered, ende dat den Co. van Vranckr. selfs aen Mr Jersey heeft Geseyt, qu'il falloit se contenter aussi, het geene een teken is dat sy sullen persisteren by haer eerste propositie, gelyck sy gewoon syn van niet te willen toegeven als sy eens een voorslagh hebben gedaen en naderhandt in plaets van die te verbeteren ordinaris verslimmeren, alhoewel in aparentie nieuwe doen, soo dat men sal moeten verdaght syn op expediente om equivalents voor te slaen indien men deze negotiatie syn voortganck sal willen laeten nemen. — Kensington, 7/17 Maert 1699. Ick niets verders op die materie voor het tegenwoordigh aen U. Ed. heb te scryven desselfs raisonnementen seer approbeerende. Kensington, 14/24 Maert 1699. Den G. van Portland sal U. Ed. constandigh berichten van het geen verder tusschen den G. van Tallard ende hem is gepasseert, waeruyt U. Ed. sal sien dat het schynt het ultimatum van Vrankr. te syn om Navarre ofte Lottheringen by de voorgaende partage van den Dauphin te hebben, soo dat ick meen dat men sigh haest sal moeten determineeren ofte men op die voet sal willen tracteren, ende vervolgens de negotiatie tot Weenen entameeren, wantick niet en geloof dat Vrankr. in deze conjuncti verder te brengen sal syn, en' vervolgens is het een swaere deliberatie wat te doen, waeromtrent ick gaerne U. Ed. naerder sentimenten met den eersten soude willen vernemen. — Kensington, 25 April of 4 May 1699. Ick moet U. Ed. met groote droefheyt seggen dat eyntlyck den G Van Portland sigh heeft gerettet en dat geen persuasie hem heeft kunnen wederhouden. — Ick heb nogh met groote moete verkregen dat hy de negotiatie met Tallard sal continueren. Ick kan U. Ed. niet genoegh seggen hoe my dese voorval chagrinneert, ende te meer om dat ick alles heb gedaen om d' G. van Portland satisfactie te geven dat eenighsins met reede kont bestaen, maer en verblinde jalousie heeft moeten prevaleeren. Kensington, 5/15 May 1699. Ick meen dat de drie Corps van myne Gardes egael naer haer proportie moeten draegen de koste van haer betaling en' het laeste concept van d' staet van Provintien te halen, soude by provisie kunnen werden geintroduceert, maer ick ben seer bekommert dat de betaling seer Langsaem by sal koomen, behalve het kost dat onmogelyck by d' officiers kan werden gedragen. — Hamptoncourt, 7/17 November 1699. Het schynt uyt het discours dat men het groote werck alhier wil negotieren en niet in den Hagh, het geene evenwel on mogelyck sal soo lang de difficulteten by de Leeden van den Staet sullen continueeren. Ick en hoor nog niet van d' overkomste van G. van Tallard noghte oock yets verders uyt Frankr. 't geen niet te gemoet en sie als in het laeste van dese weeck, alsoo voor van dagh myn Ambs geen audientie en heeft kunnen hebben van d' C. van Vrankr. soo dat ick voor het tegenwoordigh U. Ed. op dese important materie niet naeders heb te scryven. In this connection we may insert the two following short letters which passed between Louis XIV and William III. Autograph Letter of William III to Louis XIV, 27 November re 1699. Monsieur mon frere. Ayant fait venir le Comte de Jersey, mon ambassadeur extraordinaire, qui s'en retourne auprès de vous, j'ai cru ne pouvoir avoir une occasion plus propre à vous temoigner la satisfaction du traite qui vient d'être fait puisque cela me donne lieu d'espère qu'il y aura à l'avenir une estroite liaison et correspondance entre nous ce que je souhaite avec tant d'ardeur et à quoi je contribuerai de mon coste tout ce qui pourra deprendre de moi, dont j'ai charge mon ambassadeur de vous assurer plus particulierement et combien je desire votre amitie estant veritablement. Monsieur mon frere Votre bon frere A la Haye, 27 Novembre, 1669. William R. Reply of Louis XIV. Versailles, 8 Decembre 1669. Monsieur mon frere. Je me sers avec plaisir du retour du Comte de Tallard, que je renvoye auprès de vous pour vous assurer encore du désir que j'ai de vous donner des marques de mon estime particulier et de la sincerite de mes sentimens, estant Mr. mon frere. Votre bon frere Louis. Heinsius to the King. 'S Hage, 6 May 1699. Sire! Ick hebbe geremarqueert, Eerstelyck dat in het een point nu nader overgeven poseert, dat sigh engageert om het Milanois aen den Hartogh van Lotteringen overtegeven voor syne staten, daermedeick vaststelle dat aen Uwe Majest. soude laten om die verwisselinge by den Hartogh van Lotteringen. Ten tweede remarqueere ick dat in d' eerste voorslagh de späense Nederlanden absoluyt assigneert an de Cheurfurst en in de tweede merckt een alternatyf om die te gven ofen den Cheurfurst ofte die te doen erigeren in een republikanische. Waerom a'ldaer een onderscheyt mäecken ende oft het indifferent in 't een en 't andere geval soude weesen weet sick niet, dat point komt eenighsints overen met het gene ick Uwe Majest. aleer voor een uure gedagte hebbe gescreven om de späense Nederlanden te doen cartonneren. Ten derden staet te considereren dat in de voorslagh ten behoeve van den Hartogh van Savoyen de Koningg van Vranckryck bedingt desselfs staten en Savoyen boven 't geene in d' eerste voorslagh aen Vranckryck soude komen ; daer omtrent considerereickick dat daermede wil wegnemen de Swarigheyt die wy al lange hadden gepretendeert, dat den Hartogh van Savoyen, door het accoord en Spagnen en Vranckryck ombrage soude gevon en daerom hen niet geerne sien geproveert. Ten vierden, merck ick dat aen den Hartogh van Lottheringen boven het Milanois nogh wil geven het Montferat, dat aen Savoyen dependeert en hem daertoe te persuaderen, maer ick sie niet wat equivalent daer voor in d' eerste voorslagh soude komen om Lottheringen te kunnen krygen. — Het is evident soo als Uwe Majest. scryft dat de laeste voorslagh is slimmer als d' eerste, want vooreerst moet ons groote but syn, Vranckryck niet magtiger te macken als nodigh is, en behalven dat by d' eerste voorslagh, men als by d' eerste partage pretendeert het Milanois, soo eyst daerenboven by dese nogh de Staten van Savoyen, waerdoor aenstonts konnen hebben 't geene wy vreesen dat door syn groote overmacht naderhandt soude krygen. Ick kan my oock n Verbefolden dat Vranckryck dese tweede voorslagh anders doet als om daermede d'eerste smakelycker te maken dewyl wel weet dat niet acceptabel is, alhoewel men klaer kan sien, dat Lothringen gaerne soude hebben en daertoe na alle apparentie nogh meer moeyte sullen doen. Ick vinde door dese tweede voorslagh geene reede om van myn sentiment in de myne van den 24 Feb. gemelt te veranderen en sal die reden niet repeteren om Uwe Majestytt niet de incommoderen en vervolgens vaststellende dat men op den voorslagh ten behoeven van den Erts Hertog eerst soude kunnen handelen, sal het voomaementlyck, boven de pretensie op 't Milanois, op de methode aenkomen. De Grave van Portland adviseert my dat de Grave van Tallard sigh op dese wyse hee ft geexpliceert oft dat syn Koningh het met Uwe Majestyt soude moeten eens syn, dat sy door een secrete art. als voor desen ofte ten minsten dat Uwe Majestäts woort tot verseeckeringe moste geven; hoeverne ende waertoe men de Keyser soude willen brengen, dit laeste was des noods het geschikste ende het sechste en soude eerst konnen werden gedecreteerd, alhoewel mede soude moeten vaststellen maer dat in effecte soude moeten worden gehouden, of het een tractaet was. Ick beken dat ick seer hard daer tegens aensie dat men het werck alvoreens met Vranckryck adjustere, daer men met de Keyser daer-over eenigsints kann sprecken en dewyl by myne vorige desaengaende deredenen hebbe gealligeert, sal ick my daertoe alleen refereren, evenwel moet ick daerbey voegen, als Vranckryck sigh met de voorgaende partage wilde te vreeden stellen, dat ick o Ordele dat men met geen reden van deserve soude konnen weygeren, om ten minste dat point vasttestellen, dewyl men andersins seeckerlyck soude schynen te reculeren 't geen meen niet dienstig te weesen. Het werck is in waerheyt seer delicaet want nu Vranckryck inclineert tot het huys van Ostenryck, is hy in staet om immediaet met hem te spreecken ende oock selfs in secretesse te koomen, tydens wy erst gedaen hebben, de Keyser soude dickmaels ligtelyck iets toe-staen op de presuppoost dat van ons nergens na soo veel soude krygen enden dey sponden doen en dat wy als dan nog al blyde souden wesen met dat de Huys ons te allieren. Ick soude tot besluyt onder Uwe Majst beeter gevoelen om de redenen in myne vorige gemelt als nog oordeelen: 1. Dat men wel soude konnen handelen op de voorslagh ten behoeve van den Ertz Hartogh. — 2. Dat Men Vranckryck niet meer soude konnen toeleggen als by de laeste partage gedaen is. — 3. Dat men de handelinge op die gronden met den Keyser soude behooren te entameren ten sy by wege van mediatie ofte directlyek. Maer dewyl de Fransen daermede niet te vreeden sullen wesen, soo om dat eenige seeker heijt sullen willen hebben, om geen tyt te verliesen om hare intrigues en brigues op een ander wyse voort te setten, al om dat wel weet dat ons door engagementen buy ten postuyr stellen om iets met anderen te konnen doen en men evenwel een afkomste van saecken soude moeten maeken, soo moet ick Uwe Majesteit in bedencken geven oft niet voor een temperament soude kunnen dienen, dat, men een seeckere gepraesigeerde tyt stellde om met de Keyser over die Successie te handelen en binnen die tyt de saecken niet afge-daen synde, oft dat de Koning van Spagne moghte komen te sterven, dat Uwe Majesteyt Alsdan met de Kon. van Vranckryck, die saeck soude traghten aftedoen. — En dewyl deselve met Uwe Maj. wort te vree-den is, dat Uwe Maj. van nu af soude vast staen, dat de Koning van Vranckryck ofte den Dauphin alsdan soude werden geaccordeert desselve partage die met het eerste tractaet toegestaen en geaccordeert is, mits dat de Kon. van Vranckryck oock aen syn zyde vaste stae dat de spaense Nederlanden hem of an de Churfiirst ofte soo Uwe Majest dat soude mogen goetvinden op die wyse soude het intrest van Vranckryck en Uwe Majest provisionelyck wesen gesalveert en soude Vranckryck het voordeel hebben sigg daer aen te konnen houden ofte niet, soo sy de rade soude werden en men soude alle op middelen kunn En denken tot een generale accommodement, en de Koning van Vranckryck niet willende, souden wy maer voor een sekeren tyt vorbonden en daer na in staet om onse mesures te neemen. — Hage, 27 Maert 1690. Na het scryven van de mvne, hebbe ick ontfangen Uwe Majest hoogstgeachte Mission van den 24. deser, en oock by missive van den G. van Portland verstaen de nader voorstelling door de Grave van Tallard gedaen namodyck om de geheele Successie van Spagne, soo die aen de Prins Electoral was geassigneert te laten volgen aen den Erts-Hartogh, mits dat mede aen Frankryck daer uit liet Navare off Luxemburg, na myn oordeel geeft deselve in dese laeste voorslagg alleen na, dat in plaets de spaense Nederlanden aen de Churfiirst van Beyeren ofte tot Uwe Majest dispositie hadde gelaten, die nu laet aen Erts-Hartogh, dewyl de voorslagh van Navarre of Luxemburg slimmer is als de verwesseling van 't Milanees met Lottheringen. De Grave van Bercheyck heeft alreede soo hoogg getild aen Guipus Coa dat ick niet anders heb kunnen merken oft hy was daerover meer bekommert als hy wilde uyten, als Navarre daer nogh soude bykomen hadden de Fransen seeckerlyck en open deur in Spagne, wat een accrois, de provintie van Luxemburg aen de Franse magt soude wesen is mede bekent, behalven als de spaense Nederlanden aen den Erts-Hartog komen die plaets deselve om te communicatie met de Steeden van het Ryck te meer nodigg sal syn. Ick kan dan niet anders oordeelen oft d' eerste voorslagh van Lottheringen soude nogh beter wesen als dese laeste, maer daer omtrent valt weer die consideratie, dat het kan gebeuren dat den Hartogh van Lottheringen daer toe niet te disponeren soude wesen, als wanneer Vranckryck soude sustineren, dat hy het Milanois soude moeten hebben en soude alsoo vervolgens krygen 't geen men hem 348 EXTRACTS FROM THE 't minst wilde geven. — Ick vermeen dat het is een seer swaere deliberatie ofte men aen Vranckryck meer sal geven als by de voorige partage die was alreede soo hoogh genomen als menschelycker wyse die behoorde genomen te worden, ende dat niet als uyt de uyterste necessiteyt, daer is nu eer minder als meerder redenen om die te vermeerderen, dewyl de Koningk van Spagne in beeter constitutie is, maer 't is niet de reden maer de begeerte die by Vranckryck geconsulteert werd, en men siet klaer dat alles alleenlycke daerom te doen is ingevalle dese negotiatie met interventie van den Keyser en d' andere geallieerdens gedaen wierde en niet met ons in particulier, soude ick geene de minste bedenckelyckheyt hebben, om te per- sisteren van niet meer te konnen geven, als de vorige partage medebrengt, en ick kan my niet verbeelden, nu men -de geheele conduite van Vranckryck siet dat hiermede sigh in oorlogh souden engageren, als op die voet de negotiatie voort te setten, maer nu \vy alleen syn en Vranckryck soo considerabel offerts aen de handt geeft, tot voordeele van den Keyser, soude deselve heel ligt deselve kunnen omsetten vooral ingevalle die niet van d' intentie van Uwe Majesteyt was verseeckert en gelyke de Keyser syn particuliere interest vooral beoogt, soude die in dat geval ligt niet om meerder te verkrygen willen hazarderen. Ick hebbe niet wel kunnen verstaen uyt het scryven van de Grave van Portland, oft den Grave van Talard op de voorslagh die Uwe Majestie hadde laten doen en waerop hy een expresse hat gesonden, antwoord heeft bekommen en dat dese nieuwe voorslagh daer op is gevolgt, dan of hy tot het doen van dese voorslagh al ordre moet hebben gehad te vorens, om dat Vranckryck op Uwe Majestie insinuatie en dat de partage niet soude vermeerderen ligt nogh iets soude hebben konnen beproeven alhoewel ick het niet gelove en oock dat sulk niet soude doen oft het most al op het uyterste wesen gekomen, dewyl ick gelove dat daermede seer swanger gaet. Deringe van de Franse macht, dat ick beken, dat ick niet als met de grootste tegenstreigheyt myne gedagten daer heen kan wenden. Ick gelove aen d'ander zyde niet dat Vranckreyk het werck seer ligt sal laten varen en ofte hy voor soo lange eenige hoope heeft, sigh aen den Keyser soude addresseren is mede bedenckelyck, sie oock soo geen quadt gevolgh daer in, dat men niet als met de grootste tegenstreydighevt daer toe komt, en soude daerom Uwe Majesty in bedenken geven of men niet noghmaels soude kunnen persisteren by de swarigheyt die men vindt van de partage te verhoogen, ingevalle Uwe Majestyt om de constitutie van saeken in Engeland als anders daer omtrent bedenckelyckheyt  dat die successie by voor overden van den Erts-Hartogh voor de Coningh van Spagne en ook by overlyden van deselve vastgesteldt werde op dat men niet weer genootsaeck werden ondergaen, ingevalle men eerst negative konde bedingen volgens het oogvvit van de saeck, dat Vranckryck niet soude konnen succederen om die overmagt voortekomen, en voorts dat de Ertshartog in voege als vroeger, stervende de successie soude vallen op syne volgende broeders, susters en descendenten, maer door dien nogh alle ongetrout syn is oock te bedenken of daeromtrent niet mede behoorde te werden voorsien. Ten tweeden, valt te considereren ofte men niet soude konnen vaststellen, dat de spanse Nederlanden altydt Soude moeten volgen de kroon van Spagne ende vervolgens door geene successiert, contracten huwelycks voorwaerden ofte anders daervan gesepareert en gealinieerdt soude behoren te worden. Ten derden. — Soo men d'accord valt sal men het seer moeten secreteren om den Kaysers niet begeerte daer in te doen komen en niet te vallen in de voorschr. inconvenienten en haer het willen laeten — dat eenigints een separatie in gemoederen soude macken, want de saeck voortgaende sal men sigh seer naeuw met den Keyser moeten setten en sal de Keyser nadere en perpetueele verbintenesse, met den Hartogh van Lottheringe moeten maken om het werck tegens Vranckryck altyts in eene goede balance te kunnen houden en dat de Keyser nalts bequaem moge wesen den Hartogh in Ital. Ich te assisteren en guaranderen. — Ick hebbe niet kunnen afsyn Uwe Majes dese myne ginge consideratien te laete'n toekomen. Op het werck van de Guardes hebbe ick Uwe Majesteyt myne ge- daghten, die met den Hartogh van Brandenburg hadde gecommuni- ceert, geadviseert ende sal Uwe Majes1 uyt de overgesonden lyst en staten by den Heer van Slingeland, klaer kunnen worden geinformeerd, hoe danigh die saeken konnen worden gevonden na Uwe Majesteit intentie, ingevalle Uwe Majesteit het liefst heeft by reductie soo ick de meeste gevoelens vinde soo sal Uwe Majesteyt die reductie maer eerst soo hoogh stellen als die gelieft en 't gene te kort komt moeten vinden op eenige van de 20 Comp. soo by cassatie sal het best moeten vinden om een of twee man te reduceren, soo dat Uwe Majes* kan kiesen 't gene liefst heeft en het kan vinden als boven. — Ick blyve met het diepste Respect Sire Uwe Majesteyts Onderdanigste getrouwe Dienaer P. Heinsius. 'S Hage, 27 Maert, 1699. CORRESPONDENCE OF WILLIAM III. 1699. 351 Heinsius to the King. 17 July 1699. Sire. Eyntelyck hebbe ick schryvens van d' Heer Hop ontfangen dat de Keyserse Ministers hem op syn voorstel hadden geantwoord, daarin bestaande : 1. Dat de Keyser oneyndig estimeerde de hertelyke sorge die Uwe Majest. voor de gemeene saake en het Auguste huis was dragende. 2. Dat of wil de Keyser, indisputabel geregtigt tot de geheele suc- cessie, en vermeinde dat de geallieerde magt kragtig genoeg soude wesen om dat regt volgens de tractaten te maintineren, hy egter de rustende vreede voor den oorlog soude praefereren en sig daarom voor de quaestio an moste declareren. 3. Dat evenwel reserverende syn regt op het quomodo aen 't welcke verstont dat de declaratie van de questie an niet soude konnen praejudicieren. 4. Dat vervolgens genegen was te hooren de propositien tot een accommodement by Vrankryk te doen, mits daarin gerustheyd gevonden werde. 5. Dat die gerustheyd niet vont in de reservatie van Navarre en Guipuscoa, dewyl alsdan Spagne minder soude wesen als Portuguel, altyts geexponeert sullende syn aen de Fransen en niet bequaem om restitentie te doen. 6. Dat Vrankryk sig soude moeten verklaren op alle deelen van successie. 7. Dat men soude moeten weeten of Vrankryk die begeerde voor den Dauphin of ymant van syne kinderen, of wel voor een ander prins. 8. Dat ingevalle Uwe Majest Geliefde Vrankryk te sondeeren op habe pretentie en dat Uwe Majest den Keyser geliefde te laten weten op wat wyse het accommodement meest securelyk soude konnen worden aengegaen, de Keyser blycken soude gepasseert. Dat de Keyser desireerde te weten op wat wyse, op het kragtigste de guarantie soude werden gepasseert. Dat dewyl den uitslag van dese negotiatie onseecker was, de Keyser versogt het renouvellement van het secrete Art. van de groote alliantie. De Heer Hop voegt en' by, dat niet de minste apparentie siet dat de Keyser Navarre of 't Milanois sal cederen. Ick meine evenwel dat de sake albereits nu in een seer groot spoor is gebragt, en soo als men eygentlyk by provisie g Eedesireert heeft. — William III to Heinsius. Kensington, 7 April of 26 March 1700. Het is seer facheus de slappighe van d'Hreu van Amsterdam, want hetselve de reghte middel is om ons in een oorlogh 't involveeren 't geen wy alle gaerne voorquamen, ick vrees dat Vranckryck ons weynigh sal helpen om hetselve te prevenieren, maer ick twyfele of tegenwoordigh met Denn' sal willen aenspannen. Het secours dat Botmar eyst is seer reedelyck, alhoewel ick vrees dat den Staet qualyck sal willen resolveren om hetselve te doen marcheeren eer het casus entreert, ende dan soude het le laet kunnen syn, daerom dien ick by tyts te werden geautoriseert om de nodige orders daertoe te geven. Ick wil hoopen dat door U. Ed. raisonnementen de Hren van Amsterdam wat hartiger sullen werden, ick ben bleyde dat de Out Burgems de Vries so O is in het noordse weesen, maer seer leet dat suche sentimenten heeft in 't reguard van den staet van oor-logh 't geen vrees veel uyt de maximes van d' Wilde voortkomt, kan qualyck twyfelen of indien deze conjunctie wel wort waergenommen ofte de Provincie van Vrieslandt sal kunnen werden gepermoveert om den staet van ocrlogh voor dit jaer te continueren, ende dan magh men hoopen voor het toekomende meer ingressie in d' Reguering van die Provincie*te krygen. Hamptoncourt, 7/17 May 1700. Ick geef weynigh geloof aen 't geene den Hart, van Wittenberg aen U. Ed. in secretesse heeft gescreven wegens d'ofTres van Vranckr. om met Denemk 't allieeren, ick gelöt wel dat sulke propositien door Denemk aen Vranckr. syn gedaen maer niet door Vranckr. aen Denemk, ende ick hoop dat van sulcke negotiatie niet en sal vallen, maer volgens de declaratie van de Franse Ambassadeurs in den Hagh als alhier, kunnen wy niet verwaghten dat Vranckr. yets verders sal doen tot de vreede in 't noorden als goede officien die ick vrees van weynigh vrught sullen syn. Hamptoncourt, 17/28 May 1700. Het menaceeren van d' Co. van Poolen komt my vreemt voor, ick hoop dat in d' Republikaner daer weynigh reflectie sal werden op gemacht, maer men kan daer door oordeelen, dat hy den oorlogh traght de continueren, 't wel "Kick oordeel dat het grootste opstaekel sal syn by Danemark om tot een accomodement te koomen." — Ick ben niet seer gestight in d' conversatie van d' Hartogh van Wittenberg met Chamilly, 't geen niet seer over een enkomt met het geene hy aen U. Ed. heeft gescreven enkomt met het geene hy aen U. Ed. heeft gescreven enkomt met het gene hy aen vvil doen gelooven." — De conduite van Brandenburg is weynigh sinceer, maer men kan van sulcken ministerie anders niet verwaghten. Hamptoncourt, 7/17 Juni 1700. Het schynt my toe dat de saecken in het noorden seer ten beste syn verandert en nu een favorabel occasie om een vreede te sluyten, daer syn twee difficulteyten die ick meest aprehendeere, dat is dat Vranckr. de Deenen te veel sulle willen favoriseeren en' aen d' andre kant het Huys Luxenburg den Har* van Holsteyn wat te stip op syn reght sal willen doen staen, het eerste komt my het swaerste voor, want daer kunnen wy by Vranck. weimgh toe contribueeren, maer het Huys Lunenburg mogen wy wel wat vorscryven. Ick meen dat U. Ed. extraordinaris wel over alle saecken met den Gr. van Briord heeft geraisonneert, seedert is my niets voorgekomen van G. van Tallard. Het is my seer leet dat ick U. Ed. moet seggen dat de saecken in 't Parlem* van Schotland seer qualyck gaen, dat de menschen aldaer als raesent syn wegens haer Colonie van Darien. Dat men in Enge- land niet en sal willen ley den 't geen my niet weynigh en em- barasseert, ende te meer nu chagrineert, dat het myn belet voor als nog myn vertreck naer Hollandt, daer ick meer naer verlang als oyt ende vrees seeckerlyck seeck te werden indien ick langer hier moet blyven. — Loo, 30 Juli 1700. Ick meen dat U. Ed. seer wel heeft geantwoort aen d' Franse Ambassadr raeckende de twee pointen van d' accesie in d' Groote allantie van d' successie van Spagne, ende het Noordse werck. Ick ben tenemael van U. Ed. sentiment datter niet verder nodigh is als een simple acte van accessie in allantie sonder een formel tractaet, als het gepractiseert is geworden in d' allantie gedurende den oorlogh, endende voor soo veel de guarantie aengaet dat is in het tractaet gecomprehendeert en' is reciproc, daer soude kunnen eenige particuliere caesus syn die men soude kunnen excisieeren. Het is my seer leet te sien de mesures die Vrankryck wil nemen in 't regard van 't accomodement in 't Noorden 't geen oock naer RANKE, VOL. VI. A a EXTRACTS FROM THE Myn oder de kleerel klaerelyck nu doet sien dat sy hetselve soecken te trainen ende geen afkomste te maecken ten waere volkomentlyck tot satisfactie van Denemk Ick moet U. Ed. bekennen dat werck nu my begint te bekommeren, niet siende hoe het tot een promt ac-comodement te brengen dat soo hoghlyck ons interest is. Ick vrees dat wy door de wapenen Denem. verder sullen moeten pousseeren dat oock al seer dangereus is. — Dieren, 18 Aug. 1700. Heb huyde aen adm. Rooke dien conform ordre gesonden om geen verdere acte van hostelityt te ondernemen, als het geene absolut nooselyek was tot defentie van het ondernomen werck, niet twyfel-ende ofte mogelyek voor de receptie van dese ordres hy de tyding soude hebben ontfangen van een stilstand van wapenen ofte de vreede selfs. Ick heb geen orders aen Almonde gesonden want indien in het ordonneere de groote Hollandsche scheepen op te senden sonder van gelycke d' Engelse. Soude het soo qualyck in Engelandt werden genomen, dat in het niet soude justifliceeren, ende ick hoop dat wy met de naeste post uyt noorden sullen verstaen het sluyten van d' Vreede ofte ten minste van een stilstand van wapenen ende in sulcken gévalle kunnen. Onse beyde Esquadres te huys koomen. — Dieren, 12 Sept. 1700. Het sal seer nodigh syn dat men die devoiren aenwendt by de Con. van Sweden en Polen. Waer van U. Ed. mentioneert om tot de Vreede te willen verstaen, sick sal van's gelycke doen, het is my leet datick tegenwoordigh niemant in Moravien heb, soo datick aldaer niets kan doen, maer heb aen Stanope gelast om uyt mynen naem aen den Ambr van den Czar in den Hagh ernstigte spreecken en de dehorteeren van den oorlogh. Ick heb het tractaet tuschen Vranckryck en Poortugael gelesen, maer soude my daer in niet kunnen inlaeten als met eene generale admissie volgens de concepten van accessie en' acceptatie en als U. Ed. voorslaet dat den staet soude doen. Ick voorsie dat als U. Ed. dit uyt mynen naem aen d'Franse Ambassa sal seggen, seer 't on vreede en geombrageert sullen syn, maer ick meen dat ick de reede tenemael aen myn Zyde heb, ende het fatsoen en leyt oock niet dat men soo soude werden vervangen, het is waer dat indien den staet en ick in dit tractaet niet en komme dat hetselve vervalt als het me leyt; — daerom kunnen eenigh expediente gevonden werden om het selve te accomodeeren ick sal tamelyck faciei syn mits dat het cederen van die twee steeden wert uyt gelaten. CORRESPONDENCE OF WILLIAM III. 1700. ets van den Aerts Hartogh, want het by veele seer vremt soude voorkomen om een successie te guarandeeren sonder te weeten wie. Ick heb myn gedaghten seer laeten gaen op die verwisseling van Napels en Sicilien tegen Savoyen en Piemont en 'begin daer meer sin in te hebben als ick in het eerste hadt. — Het is my seer leet te vernemen het groot danger van leven van Con. van Spagne, ick moet nogh al hoopen, dat hy voor ditmael nogh sal echapperen, maer men kan niet vreemt vinden dat Vranckryck haer precautien tydelyck wil nemen. U. Ed. kan de Franse Ambassadeur uyt myn naem verseeckeren dat ick stipt by het tractaet sal blyven, hopende dat haer Con. van gelycke sal doen, en gaerne met haer concerteeren de middelen van executie in cas van dat droevigh ongeval. De devoiren die sy te Weenen willen doen aprobere ick tenemael, 't geen oock van onse kant dient gesecondeert, ende sal het seer dienstigh syn dat G. Goes op ons versoeck een expresse aen syn Hof depecheert. Van het scryven van Schonenberg dat U. Ed. de franse Ambassadeur uyt de naem van de Staet en my will presseeren van te verklaeren aen Spagne, niet te sullen accepteren d'offres van de Monarchic voor en frans Prins, ok vrees dat Vranckryck daertoe beswaerlyck sal komen, ende evenwel is het conform het tractaet, ende wy souden andersints light de dupe syn. — Hamptoncourt, 12 Novemb. 1700. Ick heb desen avont onfangen de droevighe tyding van het over-leyden van den Co. van Spagne, den eersten deser, door een Expressen van Mr. Manchester van J. van Fontainebleau, neffens een brief van Schonenberg van eersten dezer gescreeven weynigh euren naer den doot van Con. van Spagne, die in faveur van een soon van den Dauphin soude hebben getesteert en de Cardinael Protecareto Regent aengestellt van de geheele Monarchic tot dat het testament soude syn geopent, U. Ed. sal naer myn rekeningh ten naeste by op den selfeten tyt deze droevige tyding hebben ontfangen. Ick kan nu qualyck meer twyfelen ofte den Keyser sal het tractaet van partage aennemen, de twee maenden die gestipuleert syn om sigh te verklaeren is seer kort, daerom dient geen tyt verlooren te werden om het keyserse Hof te presseeren tot acceptatie. — Ick A a 2 EXTRACTS FROM THE geloof dat Tallard nu weder haest hier sal syn ende my presseeren om te verklaeren wegens d'Echange van Savoyen en Piemont, tegens Napels en Sicilien. Volgens het scryven uyt Vrankr van myn Ambass. heeft Torcy aen hem gesproocken over dat werck en al veel empressement getoont om doer toe te komen soo dat wy niet sullen hasarderen om niet soo schielyck ons te verklaeren, endeick weet niet ofte het nu wel kan geschieden sonder prealable Kennis van het Keserse Hof. Hamptoncourt, 8/19 November 1700. Het is seeker indien den Keyser sigh submitteert aen het testament dat wy daertegens niet en kunnen doen, soo dat eer men iets positifs kan resolveeren men moet weeten wat den Keyser sal willen doen, ick oordeel nu dat ick niemandt extraordinaris tegenwoordigh in dit geval voor als nogh aen dat Hof kan senden voor en aleer men weet hoe het werck daer sal werden opgenomen insonder heyt als ick considerere de tegenwoordighe sentimenten van de menschen alhier die mogelyck sullen veranderen, want daer is hier niets seeckers nogh dat lang deurt. — Hamptoncourt, 18/29 November 1700. Eergisteren heb ick te gelyck ontfangen U. Ed. brieven van den 19 en 23, en huiden die van d' 26 deser, de laeste schynt my wat beter hoop te gven dat de menschen in Hollandt dit groote en onverwaghte voorval wat meer beginnen te aprehendeeren als in het erste, sick wenste dat ick U. Ed. het selfde oock hier konte scryven, maer tot myn groot ledtwesen moet seggen dat de menschen even stupied blyven. Op een brief van Haer H. M. heb ick best geordert van in gene-rale termen 't antwoorden dat men eerst moet weeten hoe het by den Keyser een men eenigh positive resolutie konte nemen ende seeckerlyck dit is oock myn sentiment, maer ick en kan niet begrypen het discours dat den G. Goes aen U. Ed. heeft gevoert, als of Engeland en Holland het werden most begann en dat den Keyser daer in soude konomen, want het is evident dat wy geen reght heben om yets tegen Spagne 't ondernemen, maer dat den Keyser syn pretensie willende maintineren wy hem dan soude kunnen assisteren. Godt weet of ick het Parlement alhier daertoe sail kunnen induceeren, hoe nootsaecke-ick het oock soude oordeelen, maer dat wy yets soude beginnen moet men niet dencken, ick distinguere het affront dat Vranckr. Aen ons heeft gedoen van het tractaet aftegaen sonder ons consent, ende het geen de successie van Spagne raeckt daer in kunnen wy niet werden geconsidereert als partie, als in cas van den Keyser 't CORRESPONDENCE OF WILLIAM III 1700. 357 assisteren indien hy syn reght wil doen valideren, ende sick ben volkommen gepersuadeert door U. Ed. raisonnementen dat het beter is voor on dat den Keyser pretendeert de geheele successie, als nu in het tractaet van partage in te treeden, maer ick twyfele ofte men soude kunnen sustineeren, dat de groote allantie nogh subsisteert, waer door wy verbonden waeren den Keyser in syn reght tot de successie van Spagne 't assisteren, naerdien het tractaet van partage seedert is gewannt en dien volgende die all Antie te hebben gederogeret, soo dat men in sulken geval vrees ick genecessiteert soude moeten syn, om eene nieuwe allantie te maecken. Het is my seer leet te verstaen dat den G. Goes aen U. Ed. heeft geseyt dat de trouppes van den Keyser in geen staet soude syn als in het voorjaer naer Italien te marcheren want dan vrees ick dat het laet sal syn, want seeckerlyck Vrankr. sal sulcke mesures midderweyl nemen dat het seer difficiel sal som sigh meester van het milanees te maeken, indien by het keyserlyck hof tegenwoordigh volgens haer ordinarisse gewonte met longeurs wert geprocedeert, sal ons in de uyterste vergelegentheyt brengen want voer en aleer wy de resolutie van dat Hof weeten en kunnen wy geen mesures nemen; in middels sullen wy soo by de Franse als Spaense werden gepresseert om ons te verklaeren. Met de laeste hebben  den Ceurvorst om de spaense Nederlanden in Leen te houden vrees ick niet sal aengaen, maer konte hy het goevernement voor syn leven krygen het waer een goede saeck. U. Ed. Sweet dat volgens het testament de conninginne de keus heeft, van vier gouvernementen van Napels, Sicilen, Milaen ende Spaense Nederlanden, men soude door Schonenberg dienen onder de handt te doen arbeyden dat de conninginne de laeste niet en koos, want deen soude dee Ceur vorst van Beyeren niet alleen gefrusteert syn, maer ick oordeel gans niet voor ons interest dat sy daer komt, ende daerom vrees ick dat Vrankr. haer daertoe sal traghten te persuadeeren, vooral moeten traghten te behouden in de Spaense Nederlanden te trouppes van den Staet en daer in kan de Ceurvorst wat in doen en U. Ed. moet dat vooral aen dese Richard Sterck impreecken als ick alhier aen Meyer heb gedaen en nogh doen sal. — Het is wat vroegh dat Briord al. Begint hooghe tael te voeren ick vrees dat het daer niet by sal blyven, volgens het scryven uyt Vrankr. en sal Tallard niet hier komen een dat ick my sal hebben verklaert; ick geloof dat den Heer van Heemskirk op syn aenbrengen een sleght bescheyt sal ontfangen. — Ick blyve onveranderlyck  d'allantie met den Keyser en suster synde van den C. van Pals men aen die kant geen meer securitet soude kunnen vinden, waeromtrent ick gaerne U. Ed. gedaghten met den eersten soude willen weeten, om mesures daer naer te nemen. Indien in desen tyt, eer wy ons hebben verklaert, de späense ofte fransen ordres aen den Ceurvorst van Beyeren sonden om de trouppes van Staet uyt de Garnisoenen te doen vertrecken, dat hy het niet soude doen, maer ons de beloofde tyt geven van twee maenden om daerop ons te verklaeren, maer hy sal seeckerlyck geen meer trouppes van den staet, nu in Garnisoen admitteeren, ende ick soude meinen, dat het niet dienstigh soude syn om tegenwoordigh meer troupp. Es derwaerts te senden, voor en aleer men genoodsaeckt is tot een rupture te koomen, om aen Vrankr. dat pretext wegh te nemen, om te beginnen. Ick moet U. Ed. rond uyt verklaeren, dat ick van opinie ben, dat ich onmogelyck is, van met dat volck die den Staet tegenwoordigh in dienst heeft, de Spaense Nederlanden te kunnen diffendeeren tegens Vranckryck in weerwil van de Spaense, maer de Spaense alleen en syn niet maghtigh om de trouppes die wy daer nu hebben, met gewelt te doen vertrecken, maer indien sy dan in syn krygen sullen van de behondenis, se van de Spaense Nederlanden, die ons het tractaet van partage hadde doen aengaen, ingevalle Schonenberg sulcke conventie konte sluyten met de teegenwoordigh Regenten van Spagne, voor de komste van den Hartogh van Anjou, konten wy seeckerder mesures nemen ofte hem 't erkennen Coninck ofte niet In alle gevallen en kan ick geen quaet sien dat Schonenberg dit tenteert, men sal daeruyt altoos kunnen vernemen wat gedaghten de Spaense Ministers hebben, want so lang als wy den Hartogh van Anjou niet hebben erkent so bennen wy tot niets geengageert. — Ick soude U. Ed. wel voorslaen Quiros hierover te spreecken, maer ick vrees dat hy alte goet Frans is, U. Ed. sal daer best kunnen van oordeelen. — Wat de constitutie en sentimenten alhier aengaet en kan ick U. Ed. Niet veel meer seggen als ick in myn voorgaende heb gedaen, hoe advers men hier oock voor den oorlogh is, soo heb ick reden te gelooven dat men de Spaense Nederlanden niet en soude willen abbandoneren, maer ofte men ty deling de noodighe voorsinige sal doen tot derselfe assistentie, daer leyt de groote difficulteyt waeromtrent ick onophoudelyck sal arbeyden om de menschen hetselve te begrypen. — Ick meen dat ick U. Ed. brief volkomen heb beantwoort, de brieven uyt Hollandt van voorlede vrydagh en syn nogh niet aengekomen, sick heb uyt Franckr. ontfangen copie van het antwoort dat Forey aen Heemskerk heeft gegeven, het is een lang raisonnement, dat seer light was te refuteeren, maer ick vrees dat het nogh al veel luyde sal verblind. En met dat soete woort van vreede. Ick blyve onveranderlyck U. Ed. goede Vriendt. — Hamptoncourt, 10 December 1700. 