Herinneringen uit de loopbaan van een Indisch officier
Willem Adriaan Rees
"Gy zegen dat in de 2de klasse van discipline; waarom heeft men a niet met slagen afgestraft?" "Ze zeggen dat ik den korporaal Willemsen met de bajonet gedreigd heb, en nu kom ik voor den krigsraad. Maar ik weet er mij niets van te herinneren." "Kent go mg nog?" "Taatse keek mij eenige seconden oplettend aan, en zeide toen: "Dag, hiitenant, hoe maakt u 't?" "Acht jaren geleden was Beijer mgn school- en speelkameraad geweest. Wy hadden zamen soldaatje gespeeld, en yermoedden toen niet dat wy elkander nog eeimiaal als werkelgke soldaten zouden we^rzien. Al onze vacantie-uren hadden wy te zamen doorgebragt, alle guit^nstreken zamen overlegd, zamen uitge verdend en er zamen de straf voor geleden ; als vriendschap op dien leeftgd bestaanbar was, waren w g vrienden geweest. Geen wonder dus, dat ik onwillele keurig zyn hand aannam, en zgn groet beantwoordde. Doch on- middellijk m^n positie herinnerende, liet ik er op volgen : DHet doet nqj leed u alB arrestant hier te vinden, Beijer! Ik zie op de lijst, dat gg gesuspendeerd sergeant z^t ; gg sch^jnt dus op geen goeden weg te zjn." En mg tot den onderofficier wendende, zeide ik : j)Laat de sergeant Beijer zich kleeden, en breng hem dan bg my in de wachtkamer." Baarna den provost willende verlaten, hield Taatse my aan de dear staande met een : ))Een woordje, als *t u belieft, luitenant!* »Wat is het?" »Luitenant I als u my drie gulden wildet leenen, dan zoudt u my een groote dienst bewyzen. Ik heb nog schuld, en ben er verle- gen cm." Hoe onbeschaamd dit verzoek ook was, ik zag op dit oogenblik alechts den ongelukkige, diep gegonkene voor my, dien ik nog wei- T^ jaren geleden als een ryk, benyd, gelukkig mensch gekend had. Ik gevoelde medelyden, gaf de drie gulden, en sloop weg. Een schoolkameraad, die zich in het verderf stort. "Beijer!" sprak ik, toen de sergeant hem in de wachtkamer gebragt en ik de deur gesloten had, igg ziet thans in ray uw vroe-geren speelgenoot; neem een stoel en sigaar; zet het »luitenant" voor een half uur op zijde, en vertel my eens hoe lang gij gesuspendeerd zijt." "Och!" antwoordde hg, ))ik ben hier al veel te lang, bgna een half jaar. Beroerd land, ik won dat ik doodgevallen was toen ik overteekende. Een onderofficier heeft hier een hondenleven; den geheelen dag in 't touw, en in het geheel geen uitspanning. Was ik maar in den Haag gebleven, stom dier, dat ik ben! Hier ga ik naar den bl Hebt u niets te drinken?" "Daar staat wijn en water. — In den Haag hadt ge een pleizingrig leven, dat zal ik niet tegenspreken, maar waarom besloot gij bij het indische leger over te gaan? Waarschijnlijk om spoediger de epauletten te verdienen, dan gij die in den Haag met al zgne ge-noegens kondet verkrjjgen?" "Nu ja" I had er veel doorgerold; in een ongelukkig oogenblik verbond ik mij om naar de Oost te gaan." "Waarom ongelukkig? Ik heb er nog geen minuut spjt van gehad." "Ja gg! een offider! Maar voor een onderofficier is er letterljk niets, niets, niets! Als sergeant a 1 1 y d in dienst, week, theorie, exerceren, wacht en nog eens wacht, en dan altyd met die bruine venelende Javanen, daar geen woord mede te wisselen is, of met die zwgjte nikkers, waarvan ik misseljk word als ik hun eigen-aardige lucht maar in den neus krjjg. Bah, wat een beroerde boel! En aan uitgaan, geen denken; geen tjjd, geen geld, geen permis aie, maar wel in de doos gaan, als men eens uitsnijdt. — Hebt u niets anders te drinken? wat krachtigs? een grogje bij voorbeeld?" "Neen, Beijer, in dit klimaat heb ik geen behoefte aan jenever." Ik houd dien zelfs voor schadik. Maar ik merk tot mijn leedwe- zen dat gij er anders over denkt, nu gij op dit uur sterken drank verlangt. 't Is ongelukkig dat gij u zoo weinig weet te schikken naar de omstandiglieden ; ik erken dat het leven als onderofficier niet bij- zonder aangenaam is ; maar het is immers een proeftd dien gij, als zoo vele anderen, moet doorstaan. In plaats van dit te begrij- pep, beproefdet gij langs een verboden weg en door ongeoorloofde middelen u afleidingte bezorgen, is 't zoo niet?" ))A 11 e s is hier ongeoorloofd. Voor nonsens-dingen kreeg ik een paar malen politie-kamer. Eens op een avond dat ik toevallig vrjj was, — neen, ik had toch arrest voor een bagatel, — ga ik met een kameraad den weg van Meester Cornehs opwandelen. Daar lag een villa, waar het er altijd z66 vrolijk uitzag, waar drie, vier jonge meisjes muziek maakten en lachten en pret hadden, dat ik er meer- malen een uur v66r was blijven staan. Ik had besloten m Daar Coute qu'il coute te introduceren, en droeg mijn guitarre aan een nieuw blaue lint om den hals. Wij slopen ongemerkt het het het bimien en verscholen ons achter een boschje, op eenige passen van de voorgaler. Toen de dajnes moe waren van het musiceren en v(5(5r kwamen uitblazen, waar eenige heeren een partijtje zaten te maken, toen begon ik een preludium te spelen en hief vervolgens een ro- mance aan. Grij hadt die verbaasde gezigten een moeten zien bij de onverwachte serenade. Gij weet dat ik een goede stem had; nu is zij nog veel voller en uitgebreider geworden; ik haal de ut-di6se. Bij het einde van het eerste couplet hadden de heeren de kaarten neer- gelegd; de dames stonden bewegingloos te luisteren. Na het tweede couplet giugen een paar der nieuwsgierigste meisjes de trappen af, maar hielden halt, toen zij ontdekten dat de romance niet uit 150 wan; en toen ik geheel ophield met zingen, liep men om het snclst naar het boechje, wa Google amit wg mi teyoonciign traden. Menverzocht ong om bumen te komen; wg maalctea ons bekend en kwamen er rond voor tdt, dat de serenade een poging was om weder eem in tainoeD^^ gezelschap te komen, waarvan wg zoo lang yerstoken ge- wee«t waren. Mgn makker petOleerde van geest en aardigheden, ik zong nog eenige malen, en zoo bragten wg een heerlgken avond door, die eindigde met een keurig souper. Ik behoef u niet te zeggen, dat w|j menig glafi wijn op aUerlei onderwerpen dronken, en onuitputtelgk in toasten waren. Enfin, tot zoover ging alles goed ; het was middemacht gepasseerd en wg stapten op. Waren wy toen maar regebregt naar het kampement gegaan en door de kali ongemerkt in de kazeme teniggeerd, dan zouden wij er met een kleinigheid afgekomen zgn. Maar ongelukkig krggt mijn makker het in het hoofd, om nog een brandy-grogje te willen drinken bjj een Chinees, wiens huis in onzen weg lag. Dit voor- utel beviol my. Wy kloppen aan, maar de Chinees die slapen wilde. Komt oerst voor den dag toen wij zijn deur opengetrapt hehben. Hij bodient ons met zijn deur opengetrapt hehben, dat wij verpligt zgn hem te straf-fon ; hy zet het op een schreeuwen, en de patrouiUe, die daar langs komt, pakt ons in. Provoost ; en later nog eens provoost, en ein-doiyk gesuspendeerd. — Geef eens een andere flesch." Hoor eens, Beyer 1 wilt gy my nog als uw vriend beschouwen, ovon ids wy hot vroeger waren? verwerp dan den raad niet, dien ik u goven »U. Gy holt naax uw verderf, omdat de verandering van tooatand voor uw geestkracht te groot was ; gy voelt en weet het, i\n daarom xoekt ge in den drank uw heil. Wilt geg my dat beloven?" Bejeg der belöffenden het, maar hiel geen word. Drie maanden later worde hiel teruggezet tot soldaat, en kwam voor goed bij de js'e kompagnie. Door bedwelming zijn geweten in slaap wiegende zonk bij al dieper en dieper, en werd geplaatst in de 2**® klasse van discipline. Op mgn dringend verzeek aan den bataillons-komman- dant werd de eerste toepassing van rottanslagen nog ingetrokken. Ik beproefde het onmogelijke om hem tot besef, tot inkeer tebren- gen. Hij had ongeopende brieven in zijn kist liggen; ik brak die open en las ze hem voor. God! welke brieven; bladen vol gebeden en smeekingen eener moeder, wier hart dreigde te broken omdat haar zoon nooit een woord tot haar rigtte; welke aandenlijke, steenen vermurwende taal van engelachtige zusters, die wisten waarom die berigten weg bleven; die 't voor moeder geheim gehouden hadden, omdat de tijding moeder dooden zoude; die in ie- deren regel de fijnste snaren van zgn hart poogden aan te roeren en den gevo Elloo, brooder het leven der moeder afbaden. Alles te vergeefs! Beijer was verloren! Maar de man, die de d6»^r op de bank uitgestrekt werd, w a s Bei- jer niet meer! hij, die d5Ar onder de slagen jankte en brulde, w as niet meer de zoon zijner moeder. Het was een trage massa pezen en knoken, met een mechaniek dat onder het slaan geluid voortbragt. Het was een door den drank gevormde idioot; een l^k, dat z^ne ledematen nog bewoog, als er de polen eener galvanische batterij aan gehouden werden! En toch — ik moest mij omkeeren; ik k o n de afstraffing niet aanzien. IV. Oostersche avondvertellingen in den luijerstoel. Wanneer ik de avonduren, doorgebragt in het luitenant-paviljonen -te Weltevreden, in man geheugen terug roep, dan gevoel ik mij, door de herinnering allen, reeds vrolijk gestemd en veijongd. Der heerschte bij de groofe verscheidenheid ook de meeste over- eenstemming ; dMx was ontspanning na een werkzamen dag ; ieder sprak er wat zgn geest getuigde, en de gezellige kout werd gedu- rig afgebroken door Itdd gelach. Hoe luchtig en gemakkelijk gevoelden wij ons in onze gestreepte huisjassen of witte buisjes, terwijl er twee o^ drie doorzweete uniformjassen, naast zoo vele vochtige hemden, voor de bggebouwen te droogen hingen ; hoe koel en heerlijk was die voorgalerg, waar het verfrisschende bergwindje zacht en aangenaam door he^i speelde! Dan zag men langzamerhand de verschlingende bewoners uit huime huizen komen, ieder gevolgd door een jongen, die den lujerstoel digt bij een pilaar plaatste ; want de luijerstoel behoorde er bij, om het genot der rust Volkomen te kunnen smaken. Geen stoel met stellen veeren en van fijn bewerkt Ieder, och neen! een heel envoudige stoel van licht waroe-hout, laag op de pooten, met rot-tan-zitting en hellenden rug, die zich juist naar den vorm van bet licham voegde, een stoel voor f 5. — koper, bij elken Chinese in het kamp te verkrijgen. Zulk een stoel was onontbeerlijk en een onmisbaar meubel in het huishouden van elken dienstdoende; zonder dien stoel geen veradem, geen reactie, geen mijmering; ik zou haast zeggen, bij gebrek aan zulk een stoel, was er geeu gegen, geen leven voor den baar mogelyk. ^ De luijerstoel maakt u ongemerkt den bvergang van europesche tot indische gewoonten gemakkelijk , en is de oorzaak dat het ac- climatisatieproces zonder scbokken plaats heeffc. Op dien stoel ge- legen , denkt gij in den beginne aan Nederland ; en omdat g^' er zeer gemakkeljjk in ligt , zijn die overdenkingen ook niet van de onaangenaamste : want er is verband tusschen een gemakkelijke zit- plaats en den aard uwer mgrneringen. Konden die stoelen spreken , van veel weemoed , niaar ook van berusting en vrolijke overdenkin- gen zouden zij getuigen. Gelukkig zgn zij stom ; want ieder heeft den tol betaald , ieder is korter of langer melancholiek , heimwee- achtig geweest ; maar men scbaamt er zich over , en zal het nooit bekennen , voor dat men wat ouder is geworden. Het morgenschot heeft u gewekt ; gij werpt den bantal goe- 1 i n g (rond , langwerpig kussen) van u af , opent de doorzigtige gordijnen , wEiardoor dozijnen nijdige moskieten in hun eersten dag- slaap gestoord worden ; gjj gaat — bjj gebrek van een badkamer — naar den put om u te laten sirammen. Onderwijl is 't bijna dag geworden. Een sterke Jcop koflSj staat gereed ; en een sigaar opste- kende , gaat gij een genotvol kwartier met het hoofd achterover in den luijerstoel zitten,,om de laatste ster te zien verbleeken en een schoonen dag te zien aanbreken. Gij hebt eenige uren in loopende dienst doorgebragt , geexerceerd, militaire wandeling gemaakt , op wacht of op de jagt geweest , en. Komt te huis. Voorzigt trekt de jongen de door en doorbezweete kleederen van uw lijf, terwijl gij reeds, halverwege. de operatie, neergezonken zijt op den luijerstoel en den jongen. baas laat over uwe onderdanen. Eenmaal in de nachtbroek gestoken, vergeet gj na een half uurtje aUe vermoeijenissen, en zijt gg weder voor nieuwe geschikt. Zit een tijd lang aan de schrijftafel ; als gij baar zijt, breekt, zelfs bij dien ligten arbeid, het zweet u uit ; maar een oogenblik verpoozing op den lug er stoel verkwikt, bekoelt u. Staat gij op van tafel, het is om neer te vaUen op den luijer- I. T stoel ; want in den beginne is alles corvee, en de luijerstoel de toe- vlugt van ieder. Geen wonder dus dat men zich in Nederland, na zoo veel loffcuittingen op luijerstoelen gehoord te hebben, de indi- sche maatschappij algemeen op luijerstoelen voorstelt, en er dikwgls de gevolgtrekldng uit ma. akt, dat men er zijn leven op lujergtoelen slät, ja dat men er 1 u i is. Het is te vergeven dat men hier moege- Ijk begrgpt, dat de luyerstoel een geneesihiddel is te gen de lui- heid, en de morplune genoemd kan worden, die kaknte geeft^ na een koortsachtigen, werkzamen dag. Met elk officier verschwert dus tegelgkert gegen den luijerstoel in de vorgeler. Zj die het avond-appel ingenomen het lästst, komen het laatste, met uitzondering van een enkelen, dien een mooi boek te huis houdt. Soms in een paar groepen, maar doorgaans alien b^-eengezeten, worden de latten der armleaningen uitgeslagen, om tot steun voor de beenen te dienen, of deze laatsten tegen een pilaar gezet ; eii dan vangt het gekout aan. Is er zelden gebrek aan discours, wanneer een tiental officieren by elkander zitte, te Batavia zeker noort. WO men de zaken het bataillon betreffeiide ook al onaangeroerd laten, de andere korpsen van het gamizoen geven overvloedig stoff tot commentarien. En dan de beoordeeling van kapiteins en hoofdofficieren — welk een uit- gestrekt veld! En de vergel^kingen tusschen de wijze van dienen bij verschillende korpsen en wapens! en de behandeling der soldaten van verschillende natien! en de kans op oorlog! en de verhalen van hen, die reeds oorlogen hebben bijzonderheden dier plaatsen mededeelen. Kwamen zij er kersversch van daaii, dan was het onnoodig hen op het a p r p s te brengen;] want dan waren zg er vol van, en gaven dikwgls zelven aanleiding, dat men met hunne verhalen den spot dreef. Berings bgv. was een jaar op de kust van Guinea geweest, een verschrikkelijk vervelend land, waarvan anders niets hoege- naamd te zeggen viel. En toch wist Berings alljährlich gelegenheit te vinden om de kust aan te halen. Sprak iemand van eten, dan hoorden wy dat de Afrikanen op de kust gedroogde ratten op de «mrkt ver-bochten ; van geld, dat men op de kust gedroogde ratten op de «mrkt ver-bochten ; van gezondheid, dat geen kust-bewoner gezond was, zonder dageljksch gebruik van een rieten klis-ma-'pompa. Als Berings sprak, dan was het tien tegen een, dat wj vam de k u s t en de klisma-pompa's zouden hooren. Zoo hadt ge van Steel, die ergens op Borneo, ik gelöstete Sambas, civiele en militaire gezagbebend geweest was en de indische Don Juan gendemd werd. Het kostte moeite om er achter te komen, hoe hj aan dien bijnaam kwam; want informerde ik er my naar, dan regende het kwinkslagen, en dan riep ieder-een lagchend uit: ))toe ja, van Steel! vert el Kobert de geschiedenis van uw sulthane nog eens." Maar van Steel, die wel medelachte, liet het toch aan anderen over, om n^j in te lichten, zeggende dat hJQ zijn parelen niet meer voor de zwjnen wilde werpen. "GiJ moet dan weten," begon, op mijn herhaald verzeek, Gefifers een te vertellen, dat Sambas een land is, waar de vrouwen iijn-gevoeliger, teederder en vooral dankbar er zijn dan ergens ter wereld. Van Steel heeft er ons een staaltje van medegedeeld, dat wL verdient aJgemeen bekend te zgn, en door ieder ethnograaf, psychekK)g, ja door Balzac zelfs met belangstelling zal vernomen worden." "Ferm! een prachtige Inleiding. Paar zal wel wat op volgen!" Zegt van Steel. "Het Gouvernement, voor wien die karaktertrek der Sambasse- liimea geen geheim is, draagt naturallijk altjd zorg, dat die edele eigenschappen zooveel mogelijk geSerbiedigd worden, en is zeer keurig in het benoemen van officieren, die daar ambtshalve met de bevcttking in aanraking moeten komen." "Het zal u dus niet verwonderen, dat van Steel werd gekozen, toen er een andere gezagbebber benoemd moest worden." "Wel neen, naturallijk niet," dat spreekt van zelf," Monk het van alle kanten. Niet alleen van Steel, maar ook de dokter was een modelman, en in de hoogste mate vatbaar om de fijngevoeligheid van die wilde vrouwenschaar te begrößen en hare teederheid met platonische gelatenbeid te bewonderen. Tot bewgs dine het volgende feit. Het gebeurde eens dat zeker hoofd's nachts droomde, dat zijn der de vrouw hem ontrouw was geworden. Misschien had hij den avond te voren geen amfioen genoeg gerookt, om aangenamer di'oomen te krjjgen. Misnoegd was hg van het leger zgner eerste vrouw opgerezen, had gedurende het rijst-eten geen woord gesproken en een toomigen blik op zijn derde geworpen, toen deze hem het water toereikte, waarmede hij zgne vingers moest wasschen. Dit was genoeg om haar wanhopig te maken, en de handen aan zichzelve te doen slaan, zijn neemt het kapmes, waarmede zg een oogenblik te voren nog een k lap pa (kokosnoot) opende, gaat op den grand van den s o e m o e r (put) zitten, sn^dt zich door den strot, en stort toen in de Die verschiedenen Verschiedenheiten, nicht wäre, was die overgevoeligheid een mensch al niet toe kan brengen! Deplofin hatte de eerste en de tweede vrouw, en de drie bgwij-ven toeschieten. De zelfmoordenares wordt uit het roodgeverfde water gehald, en op een matje gelegd. De geheele harem, die haar voor dood houdt, plaatsen hare matjes achter de dames, en nu begint het huil-concert, dat volgens de maleische rites bij elk sterfgeval aangeheven moet worden. Hebt gg al eens zulk gejammer gehoord?" "Nog niet," verklaarde ik. Nu, dat is de moeite waard. De tranen en appeläre van onze dames zijn daar niets bij. Het rouwgeklaag over onze zelf-moordenares noopte den dokter, die in de buurt een visite maakte, om eens te gaan zien, wie zich hier gepermitteerd had zonder zijn hulp te sterven. Bjj het Ijk komende, verzocht hg de vrouwen een oogenblik het concert te staken, en dadelijk hield het geween op. Daarop zijn onderzoek beginnende, ontdekte hij dat er geen slagaderen afgesneden waren, en de doode niet goed dood was. Hg legt de zieltogende eerst op de zijde, ten eindehaar van het water dat zg had bumen gekregen te ontlasten, toen we€r op den rug, krggt naald en draad uit zgn trousse en naait den strot digt. Vervolgens laat hg haar voorzigtig op de bali-bali dragen, legt een verband, en verband, en verband aan het verbaasde publiek, dat het concert vooreerst niet kan doorgaan, omdat hij hoop voedt dat het leven terug zal komen. )Ieder is verstomd. Ophouden met weenen! het leven terugko- men! en dat zouder priester, zonder gewijd water te sprenkelen, zonder den koran open te slaan, en zonder een half uur gebeden te prevelen, dat is inuners onmogelijk! Maar ziet! de toewan dokter verlaat het lijk niet; hj zit op den grand der b a 1 i-b a 1 i; hij laat het lig- chaam van de drenkeling droog wrijven; hg opent nu en dan hare oogen en blijffc onophoudelijk den pols voelen. Hij lacht noch spreekt. — Allah is groot! zij beweegt zich, zij herleeffc! Is dan de God der christenen magtiger dan die van Mahomet!" »Al8 er een zendeling bij de hand geweest was, had hij mooge zaken kiinnen doen." »Om kort te gaan, de vrouw genas volkomen en hield slechts een lidteeken aan den hals, dat haar niet kwaad stond." »'t Is, also hij het zelf gezien heeft," merkte van Steel lagchend aan. >Hebt gij niet gezegd, dat het idteeken haar niets minder mooi maakte, en het u wel duizend gulden waard zou » Zijn wanneer gij er zoo een kondt vertoonen? Ik roep u tot getuigen, mijne heeren!" Nu ja, als het een souvenir van een lanssteek of klewanghouw was," hernam van Steel. ))Dat spreekt van zelf. — Om nu verder te gaan ; op zekeren dag zit de dokter dood op zjn gemak pilletjes te draaijen, toen er een lange slier menschen zijn erf komt opwandelen. Het waren alle leden der familie van de wonderbaarlijk herstelde , in hun rijk- ste kleeding uitgedost ; en ieder droeg iets of werd gevolgd door koelie's die wat droegen. De doktej ontving hen met deAghmlach op het onbaatzuchtig gelaat , en zag in weinig oogenblikken een dispens-voorraad voor verscheidene maanden aan zijne voeten lig- gen : pikoFs rijst , inlandsche suiker, kippen bjj dozjjnen aan staken ■r hangende , vruchten bjj hoopen , een k i d a n g (ree ), eenden , en wat al niet meer. Toen de bezoekers achtereenvolgens op den 158 grond plaats i^omen luadden , begon de herstelde cen is p e e <; h , -die Faa Steel nog wel e^is oEal wiUen herhalea/' »Vo]fltrekt niet ; 'J zou jammer ajijn u het wo«rtl te ^ntomieii. Sla maar door." DZoo als gy wilt. De quintessence van haar aanspraik kwam hierop seer : ieder lid barer femilie wilde den toewaa dokter een bewjjs van dankbaarheid aanbieden ; ook z jj deed 't en reikte hem tegelijkertjd een paar fijn geborduurde muilen oyer — rood fluweel met goad gestikt, is 't zoo niet, van Steel? — maar zg gevoelde te goed, dat dit alles geen belooning was voor de bewezen dienst ; en toch, zjj bezat niet meer om het den toewan aan te konnen bieden. De toewan dokter had haar zoo veel, z66 oneindig veel, hg had haar het leven geschonken ; daarom.... was zg gekomen om z i c h-z e 1 v e aan den toewan te geven! Denn formele liefdesverklaring derhalve, met bruiloft en huwe- Ijjk op den koop toe. Neen, laten w^' het kind bij den naam noe- men. Van liefde was hier geen sprake, maar wel van dankbaarh^d, van ongekmistelde, hartverhelfende dankbaarheid. Vergeet voor eea oogenblik de europesche maotedtappg, waar men met zulkke dank- baariden niet veel op heefb; verbeeld u au geen blaoke vrouw, die uit dankbaarheid zich blozend eA weenend in awe armen werpt, maar een natuurkind, zedig en kalm, diep gevoelende maar niter- Ijk koud, vervuld met gevoelans van dankbaarheid, maar onver- mogend om hare erkentelijkheid te toonen, zieh nederwerpende aan awe voeten, terw^l zij in haar eenvoud zegt : ))neem mg, wantik bezit niet anders!" moot gy dan niet bekennen dat zulk een ka- rakter grootsch en edel is, dat het onze achting verdient, in stede van den vloek die een oppervlakkige zedemeester over haar uit- spreekt, omdat zy zich zelve weggeeft? Wie weet, hoeveel tonen en zuohten het beslait haar heeft gekost om de banden te verbre- ken, die haar aan haren wettagen man verbonden, om op te hoaden een echte vroaw te zijn, ten einde de byzit van een blan- ke te worden. Zonder de a d a t te schenden, vemederde zg zich immers? Ik vind zooveel schoons in die hand "Stop! — h^ — daar gaat hj we^r de lucht in!" répontwee, drie stemmea te gel^k. "Mooi woord — opwroeten!" "Opgewroeten waren," ging de verteller met onverstoorbare kalmte Yoort. "Het was een dier huwelgken, die zoowel in de beschaafde als in de onbeschaafde wereld götten worden; een huwelk, waar de Hemel niet mede te maken heefb. De jeugdige B a t o e (vorstin) was echter nog een kind, yermaakte zicb met hare dienaressen in den harem, en bevroedde met dat haar gemaal haar geheel yeron-achtzaamde." "Bänden den dood des sulthans hadden er een menigte plegtigheden en feesten plaats, die de Batoe, thans sulthane, niet weinig afiei-ding hadden bezorgd. Maar men kon niet zeggen dat de sulthane yrolker werd. De onschuldige spelen met hare volgelingenmishaagden haar ; soms verständig de was, waarmede het opgespannen te bakken katoenen Meed begoten moest worden, in de tjantieng (het schuitje), zonder dat zg het bemerkte ; soms rustte de naald van het bordunrwerk een uur achtereen, en niemand diirfde haar te storen, wanneer ze mgmerend luisterde naar het gekir en gekoer der duiven uit de pohon assam (tamarinde-boom) die den dha-1am overschaduwde. De jonge sulthane znchtte dikwgls en diep; de jonge sulthane was vrouw geworden, en..., beminde." "StLlte 8. V. p., mijnheeren ; ik stel voor, dat ieder die hem in de rede valt, een pakje manilla's boete betaalt." "Top! aangenomen." De sulthane beminde dus. Maar wie was het, die opdatjog gemoed zoo grooten indruk gemaakt had, wiens beeldtenis haarim-mer voor den geest zweefde, en in haar borst een vuurgloed had ontstoken die haar dreigde te verteren? Wie was de gelukkige, die deze geweldige omkeering in het binnenste der maagdelijke sulthane veroorzaakt had, een omkeering die zigtbaar was in de zigtbaar was in de zigtbaar? Hier zit juist de knoop. Van Steel beweert dat de sulthane, en wj gelouven dat van Steel het beminde voorwerp was. Ik zal u zetf laten oordeelen. Dop zekeren avond, 't was zoo donker als het hier in Indie slechts zijn kan, wanneer al het licht van maan en sterren door het z ware, oondringbare wolkendek onderschept wordt, — op zekeren avond wordt onze brave van Steel verrast door een geheimzinnig bezoek van de siltthane. Als gij langer in dit land zgt, en weet dat een hooggeplaatste inlandsche vrouw nimmer op eigen gelegenheid visi-tes maakt, en hoogst zelden verder komt dan de pandopo van havat gegen gelegenheid van een groot feest, zult gij het on-gewone en stoute van dit bezoek eerst in zijn geheelen omvang kunnen bevatten. Door de achterdeur het huis ingeslopen, had zj zich reeds op een sofa neergevleid, voor dat onze vriend van zijn eerste entsteltenis bekommen was en zijn compliment kon maken. Het zal zoo wat elf nur geweest zijn, de kans om ander bezoekte krggen was dus gering; evenwel verzocht de jonge schoone om de voordeur op het nachtslot te draaijen en de gordijnen goed te sluiten. Toen van Steel, tot overmaat van bezorgdheid, ookde achterdeur verzekerde, had hg den tijd twee oude vrouwen, die haar begeleid hadden, in een hoek der achtergalerg waartenemen, waar zij zich geheel op haar gemstalleerd hadden. Wat er daarop verhandeld is, kan ik onmogelijk vertellen, omdat ik 't niet weet, want hetgeen van Steel ons er van gezegd heeft is heeft is heeft mooi, maar archi-vreemd. Onze discrete vriend toch houdt staande, dat de sulthane uiterst verlegen was en zich gedroeg, als gevoelde zij berouw van haar handeling; dat zij daarom haar bezoek zeer kort maakte, en na eenige banale vriendschaps-betuigingen en verzekering van vertrouwen op den toewan ko m/m a n d a n afbrak, om even geheimzinnig weg te gaan als zij gekomen was.'s Ander en daags wam er e En afgevaardigde van de sulthane, met de boodschap dat zgn meesteres gisteren avond moelet brat (zwaar van mond) ge- weest was en niet had durven uitspreken wat z^ te zeggen had; dat zg hem daafom uitnoodigde om dien avond op hetzelfde uur, in den dhalam bg haar te komen, werwaarts de boodschapper hem geleiden zoude. «Gg ziet das, dat ging een gangetje; de schooner liet er geen gras over groeijen. Van Steel zag in zijn verbeelding de gewapen- de sbirren van den ijverzuchtigen sulthan reeds in hinderlaag liggen, voelde het koude staal van vergiftige krissen reeds door zgn Ijjf dringen, en toch meende hg het verzoek niet te mogen afslaan. Niet-komen zou voor haar een beleedigung zijn; zijn immers ook Beg hem geweest; hij kon de vormen der beleefdheid zoo niet met voeten treden. Misschien had zg hem iets mede te deelen, waarbg de politiek, de belangen van het land in het spel waren. Als er eens een oproer dreigde, bg voorbeeld; neen! hg zou, hj moest gaan." "Aan de k u s t is er ook een oproer door een vrouw ont- dekt," viel Borings hem in de rede. "Boete, hoor! een palge manilla's!" schreeuwden alien te gelp )>Sapada! minta satoe boengkoesroko samaboed- Jang toewan Berings." (Wie is daar! ga een pakje sigaren aan den bediende van den heer Berings vragen). Ik dacht wel dat de k u s t er bg gehaald zou worden." Toen de lagchers we^r bedaard geworden wasen, vervolgde de verteller: }i)Van Steel bragt een dag door, 5f vol hoop en verwachtmj, 6f van angst en onzekerheid, naar gelang wg hem al of niet ge- looven. In ieder geval kropen de uren uiterst langzaam Voorbij. Plukte hij bloemen, maakte hij maleische verzen voor de sulthane, of schreef hij zijn testament? hij alleen kan het ons zeggen. Ge- noeg, in het nachtelijk uur laat hij zich onder den donkeren tama- rinde-boom brengen, en verder in het slaapvertrek der sulthane, waar een sterke geur van bloemen hem in de neusgaten dringt. Hg valt niet aan de voeten der schoone, hg omhelst niet hare knien, hg drukt geen vurige kussen op hare handjee, zweert haar evenmin eeuwige Uefde en trouw tot den dood ; niets van dat al ; dan kent gij hem niet. Hij zet zich zedig op den rand der met b an t a 1 a (kussen) beladen b a 1 i-b a 1 i, en wacht op het woord der sulthane » Ja! z3q was gisteren moeloet brat, maar n u wilde zg spre- ken; nu moest hare schroomvalligheid wjken voor de kracht der jalouzie; want haar hart brandde en verteerde van gloegende lief- de. Sulthan Machmoet had een b^'zit, en die bezocht hij dagelgks. Machmoet haar gemaal, wist wat liefde was, en zag haar niet aan, omdat zij een kind was! Zij een kind! zij, die van ont- roering sidderde gelijk de bladen van den palmboom, wanneer hij in haar nabijheid was ; zij, die haar medeminnares verscheuren kon, gelgk de tijger zgn prooi verscheurt. Zij, een kind! zij, die het bloed van een onrein dier drinken zoude, om een en kel liefdevol woord van zgne lippen te hooren; die van wanhoop hare kleederen tot flarden scheurde, als zij's nachts op haar eenzame sponde aan Machmoet dacht. Maar Allah was groot, en detewan kommandan magtig! H^ was ook goed, de toewan kommandan, en zou haar ter hulpe Snellen, nu hij haar vertrouwen genoot. H^ zou zgn in vloed op den sulthan doen gelden ; h^, de goedertierene, zou meldelflden heben met een armei vrouw, — en nu lag de sulthane an de voeten van Steel, omknelde met hare armei des kommandants knien, terwijl hare r^ke, glanzige golvende lokken over zgne beenen hingen, en hare tranen's mans model-pantalon doorweek-ten! Zy smeekte hem z66 teeder ; Allah zou hem beloonen en in het parades duizende h o e r i s tot zijn beschikking stellen ; de Toewan Besaar (Groote Heer, gouverneur-generaal) zou hem eeren en in rang verheffen • want door hare vereeniging met Machmoet zou zij het leven schenken aan kinderen, die onder hare lei-ding tot trouwe dienaren zouden opwassen. Wat meest van Steel doen? Hj kon wel niet anders, dan haar zijn bemiddeling toezeggen, haar tot geduld aanmanen en een riem onder het hart steken. En toen hij hare tranen gedroogd had, en door hoopvoUe woorden den lieven gHmlach weder op haar gelaat zag komen, spaedde hj zich weg uit het vertrek, waar liefde, haat, puntige krissen, verleiding en doodsgevaar uit elken hoek ophemloerde* )Welk een edel gebruik van Steel maakte van de vr-iendsoliap die Machmoet voor hem koesterde; welk een diepe kennis van hat menschel^ke hart en welk een tact om met een inlandsch vorst om te gaan hg aan den dag legde, bl^kt uit het feit dat sulthan Machmoet thans reeds drie troonsopvolgers bezit, waarvan de eerste onder z^ne talr|jke namen ook die van kommandan telt : All- Musthapha-Eommandan-Baroedin, enz." V. Wat oosterlingen gevoelen, denken en doen op'sKonings verjaardag. ))Hoe verder van den Pans, hoe beter Christen," zegt het spreek- woord. Ofschon nu elk spreekwoord geen evangelie is, en het evangelie niet overal evenzeer geeerbiedigt wordt, is dat spreekwoord toch in zekeren zin toepassel jk op de wgze van vereering, die OBzen Eoning in de kolonie te beurt valt. De klokken luiden en spelen, de vlaggen wappe, en, de trogen paraderen op's Konings fife boortedag d^i4r in Indie, zoowel als hier in het moederland. In beide landen viert men feest, juicht en jubelt men. Toch is eronderscheid in de manier waarop, in de gevoelens waarmede men feest viert, juicht en jubelt. In noordelijk Europa is voor den eenvoudigen burger de Paus oneindig meer dan een mensch, die zich voedt en het voedsel ver- teert, die na waken ook slapen moet, en na een groote wandeKng vermoegenis gevoelt ; hy is een verheerijkke wezen, wiens zegen meer waard is dan goud, wiens gebed regtstreeks naar zijn adres gaat en altijd verhoord wordt ; misschien draagt h^' wel een straalkrans om het hoofd, enz. Voor den Bomein is diezelfde halfgod niemand anders dan de jonge priester, met wien h^j voor vj-en-twintig jaren op het coUegie was, dien h^ later heeft zien opMimmen in rang en die, eindel^jk met de hoogste waardigheid bekleed z^nde, in staat is zy^ sehoelmakker aan een goed baantje te lielpen, als h^ zich zyner maar geHeft te herinneren. Van der jeugd af wordt in het gemoed van den Nederlander achting en liefde aangekweekt voor den vorst, die, gesproten uit een beroemd geslacht, den Bchepter zwaait over millioenen onder- danen. In Nederland derhalve. Wäar die vorst leeffe, waar menchem zijn en hulde bewijen kan, is de vreugde bij de viering van zijn geboorteest even groot als naturwissen. Maar in Indie, waar tienmaal meer onderdanen leven, die ge-woon zijn reeds voor'sKonings vertegenwoordiger de knie te bui-gen, die dezen vertegenwoordiger reeds zoo magtig en verheven zien in Indie, is het prestige van het koningschap nog veel grooter. En geen wonder, waarlijk! De inlander ziet dat de militairen de kleuren van den Koning op den hoed, zijn naam letter op de knoopen dragen. In naam des Eonings hoort hät de regters het vonnis uitspreken, het je vere de Koning! Weergahnen bei auf einer verwendigen van blanken, en onder dezelfde kreten ziet hij dat de soldaten zich in het vuur op de lansspitsen werpen, wonderen van dapperheid verrigten en de nederlandsche driekleur planten opieder punt, waar het gezag van dien Eoning betwist wordt. Hij die op duizende mijlen van zyn vorstelyken zetel nog z66 gehoorzaamd wordt, wiens magt zich uitstrekt tot over den grooten waterspiegel, en die in zgn toorn den Toewan Besaar kan verpletteren, hij moet wel onbegrgpelgk groot zijn, en bijna goddelijk verering verdienen. En de Europeaan heeffe eerst regt begrepen, dat hj zijn vaderland lief heeft, nadat l^j het vaderland verhiet; hij heeft die Hefde zien toenemen naar gelang hg langer in Indi toefde, en het is Voor het den blühenden dag, Konings geboortedag, wunneer het dierbare vaderland zich in feestgewaad tooit, en Neuernlands in wonners dankbetuigingen uitstorten, en bidden voor's lands roem en welvaart, waaraan hij immers o o k arbeidt, al heeft h^ daar- voor het land verlaten; hg gevoelt zgn hart sneller kloppen bij de gedachte dat zijn brooders in Nederland op dezen dagz^ngeestdrift deelen, dat hij in weerwil zgner verwijdering, toch Nederlander is. Ja, op dien bidden dag, op's Konings geboortedag, gevoelt hiJ sterker dan ooit dat Eoning en Vaderland hem na aan het hart liggen; en al dringen z|jne vreugdegahnen niet door tot aan den troon van zijn vorst, toch juicht h^ uit voUe borst )>leve de Eoning 1 Het geschutgebulder heeffc den feestdag aangekondigd. Tromgeluid en trompetgeschal weergalmen reeds vroeg in den morgen. Greheel Batavia is vrolkonnte ontwaakt. Heerschutz er anders bij het aanbreken van den dag kahnte en stiite, nu bemerkt men overal leven en dräkte. Ordonnancen rennen in voile van de vartlangsdebedauwdeplemen. Ambtenaren en kooplieden, allein in het militaire kleed gestoken, hangen de wapens om en rijden naar de verzamelplaats. Binnen een half uur zal het eenzame Waterloo-plein een heerlijk schouw-spel opleveren. Eeeds zgn de nevels van den vochtigen bodem opgetrokken en de daken van het paleis door de eerste zonnestralen rood gekleurd. Daar klinkt het hoornmuzgk van een bataillon infanterie, dat uit een opening tusschen twee officiersblokken het plein opmarcheert. Een schoon corps, bgna negenhonderd man sterk. Ziet eens, welk een houding, welk een gemak, welk een juistheid van bewegingen bij bet in bataDle komen! Het bataillon dat nu uit die andere tusschenruimte deboucheert, doet in geen opzigt voor het eerste onder. Wat verheft zich dat verkleurde en aan flarden geschoten vandländer. Trotsch in het midden Der gedreren! Een sterk gedreun kondigt de nadering der artillerie aan. Het is een batterg zesponders, die in draf het grasveld oprjdt en met evenveel juistheid de Ign van bataille nadert als de batterij drie- ponders, die haar op den voet volgt. Maar nu ständigen stöcken in alle rigtigen op; nu schallen troppen van meer dan 6en zu de; nu rofifelen de tamboers zonder ophouden; nu stroomt het naar den Leeuw van Waterloo. Dat zgn de escadrons oost-indische kavallerie op hunne kleine rappe paarden, die in draf naar den linker vleugel regden, voorbält het baalillon sohuttertj, dat zich op de eereplaats, op den regtervleu gel gaat plaatsen. In die huzaren dar, met nette uniform, herkend gij de schutters te paard. En die twee kompagnien afzordonnende? dat zgn de sappeurs met hunne korte geweren en zware gereedschappen op den rug! Drie zijn van het paradeveld zgn bezet. Op de vierde ver- zamelen zich de officieren zonder troppen, meest alien te paard staf-, administratie-, genie-, doortrekkende officieren — stellig wd honderd paren schitterende epauletten. Bondom het plein, buiten de kasoemba heg — welk een bont gewemel van dtiizende toeschouwers! Hoeveel open rijtaigen met schoo- ne dames in een Ligt werden morgen-toilet, het zware haar eenvoudigt tot een k o n d e h (wrong) gedraaid en met eenkele frissche per- sische roos getoord! De generaal, vergezeld van zgne adjudanten, is bedaard aanko- men rgden. Be militaire kommandant gaat hem te gemoet. Het is nog geen zeven uur; zou hjj-zelf de parade wiUen kommanderen? ))De Toewan Besaar zal komen," zegt een jong soldaat, die blg- de is dat hij Z. Excellentie eens van nabg zal zien. )Ik mag wel lijden dat die wegblijft; 't is wat mors en voor een burger met een stalen pen (zwarten rok) aan en een kagchelpijp (burgerhoed) op te defileren. Ik paradeer nog Kever voor een gepensioneerd tweede-luitenant-titulair. " ))Zie eens! wat komt daar van de sluisbrug?" Trommen en trompetten maken een einde aan het ge^rek. De leger-kommandant, gevolgd door een drom van officieren, galopeert den gouverneur-generaal te gemoet. Deze op een groot zwartpaard gezeten, en begeleid door zijn staf, salueert militairement, want heden heeffe hij, ter eere van's Konings verjaardag, den uniformrok aan, de generaals- epaulet ten op de schouders, de sabel op zijn en steek met pluim op het hoofd. Men kan wel zien dat het zijn alledaagsch pakje niet is, maar het doet den soldaat toch genoegen, voor geen burger te moeten paraderen. De Toewan Besaar rijdt stapvoets langs de geopende gele-deren, maar let minder op deze dan op de ooren van zgn paard, dat zich trouwens al S een schaap gedraagt, zelfs sds het de muzgi passeert. Nu vangt het defileren aan; adjudanten rennen keen en weer om orders over te brengen en jalonneurs te plaatsen. De gouverneur-generaal is tevreden; het publiek ook, de troepen ook. VI. Een lief roosje, dai slechis wiegelen kan op den ranken siengel. 