De mensch zoo als hij voorkomt op den bekenden aardbol [microform]
Stuart, Martinus, 1765-1826
dc Natuur zclvc hem beter gclccrd,dan dik- vvijls dc lainiligllc Opvocding hicr in {laagc(i), FoRSTER bckl igt zich , dat men ccncn jong- ling hccfc in Jiuropa gcbragt , wicns onbe- valiig en hoogbruin gclaac oneer deed aan do algenieenc fchoonhcid der Sacieteits -TAhn- ders , ondcr welkcn men zcIJcmi nlkc middel- maatigc aangczichten , als bet zijnc was, aan-i treft , en, zcU's bij bet gcringsr gemeen , fchatjrs zulk ccnc zvvartc huid vindc C'^.\ Ge- brek aan anderc oorfpronglijke afbccJdingen lice ohs voor die werk ten zijnen aanziengee- ne kens, maar vcrplicht.de ons tcvens toe dczc perzconlijkc opheldering. licidcr kleeding is gckoozen naar de go- woone en vrij verfchillendc dragt der Eilan- ders, die zomtijds in eenen losfon rok van dc heupcn tot de knieen , dan weder in eenen bloo^ (O C'-iOK D. V. b', 40, 41. (2;) Cocii D. V. bJ. 339—343. Het mlsnoe- gen vnn forster ,'cbijnt zclfi invloed gch^i.d te heb- '..len op zijn oorded over OMAi'sgeest, dien hij doni en kinderfichtig noemt, fchoon hij erkent, dat hi] in hct fcii.-akfpel flanmcrklijic vorderde, en dat de Stnatkunde der Engclfchen wel zorg droeg, cm iiem gcnueL<:xantn even ouvcrliciit (oc da zijnen ;e doeu W^derUeeren, I riltfTfcii'iiTilinrin'i ■■ ^u.^.4yjii!imtjj|Miii-. * ^j^-f^p^^^^i_a I. i , dan dik- n {laagt(i), cncn jong- iciis onbe- lecd aan do uts - Eilan- Ivc middel- was, aan-« gemeen , t ro. Ge- 'bceJdingen anzicn gce- tcvcns toe laar de ge- dcr Eilan. ;n rok van. ;r in eencn bloa- ITet mlsnoe- ^chii.d te heb» dien hij dom ent, dnt hi) , en dnt de eg, om hem nen ;e doen U L T E T E A. 1^7 biotc 1 gordcl vnn fraaijc vcdercii , of ook Avcl in bcidcn tevcns belhat, gclijk hicr bij dc vroiuv: niaar die ook zomtijds met dc 0//r- lici/fc/,c nagcnoeg ovcrccnkomt , in wclkcn dc man voorkomtCo. In al den tooi hecrschc cclitoi- veel mccr fmaak en losheid bij d-/.c, dan hij dc o\'CT\gc Societelts-mmikn;, ja zcUs ccnc zoo groote vcrandcrlijkhcid en grillighcid, als bij ceiiig Europeesch volk , 700 dat ook Iiunne dragt telkens vcrandcrt bij clkcn niciuven inval, die weldra in zvvang komt (2), Ook bij Jmn wordt hot oorcie^ raad flechts aan ednc zijdc gcdfagcn , en daartoe alles gcbruikt, wat ilhittercnd ,'gcu. rig of zcidzaam is (3). Zij zaiven zicli hec hoofd met welrickende olic C4;; en houdcn bovenal hunnc kinders in de allerbcvalligste Idecding, zoo dat de reisgcnooten van cook ,gctuigdcn, nooit licvcr noch beter gekleede kin- («) Men vcrgelijke bij cook D. II. pj. ,, met a V. pi. ,8■^ en D. VI. pi. 45* met D. ]].' .pi. 12. en D. X. pi. 8p**. (2) Coo. D. X.hl. 210. D. VI. bl. 334.0 (3) Cook D. I[. bl. 27. Ct) Cook D. VI. bl. 355. f^ 4 0 •f '1 .1 nsv w |68 U L I E T E A. \m% kiiulcrs gc^icn te licbbcn Ci). In hct algc* niccn zijn de bcvnlliujhcdcn in tooi en z\vici% Koo wcl, als ill gcflaltc, bonding en gcbaar, hicr gchecl lundtigcn , tn Ichijnc bet gan-. fchc vulk voor zinvcrmaal< te iccvcn. t Dans en toonecllpcl inzondcrhcid bcbi ben order bun den rang van hoordbezighct den ingenomen, in wier uitvoering zij dan pok zckeren trap van vordcring bcrcikt bcb- bcn , die opmerklijk genoeg in do oogen van den wijsgcerlgen en gcfchicdkundigen 7'ooncclbereboiiwcr zijn moot. D(i dans wordt onder bun voornaamlljk door vrouvven uitgevoerd , op bet niaatge- hi id van den Otahciifchcn trommel en neus^ fluic, en onder bet bclluur van ccncn man, diCy mede danzendc, den trant der zangwijt ze neurict, of dc figimren der danzercsfen, in dc niaat fprekende , opgeeft en alzoQ Palletmccstcr zou mogen ,'r .;tcr Verfebei- dciie ligchaanisbuigingcn en ..ilcrhandc gebaar^ den , onophoudlijke 1 /^'cgingen der armen en ecn geduurig Ipel met dc vingers niaakcn baaren dans zcer Icevcndig , hoogsibevallig ^xP onnaarvolglijk, Voor bonding , wending (l) CopK D II. bl. as, A. In hct algC". tooi en zwici^ ig en gcbaar, jnc hec gan- L'evcn. I idcrheid hcbt lool'dbczighc-. lering zij dan bcrcikt hcb- in do oogen ;hicdkundigcn voornaamlljk • hct niaatgC' iniel en ncus- 1 ccncn man , der zangwij'* danzercsfcn , ;ft en alzoQ n Verfchci- hando gobaarr :n der armcn ngers niaakcn loogstbevallig ing, wending **...._ r •S< W ^.J^ -^-^o. IMAGE EVALUATION TEST TARGET (MT-3) HiotDgraphic Sciences Corporation l& CIHM/ICMH Microfiche Series. CIHM/ICMH Collection de microfiches. Canadian Institute for Historical Microreproductions / Institut Canadian de microreproductions historiques %"■ HK' '■ItW' U L I E T E A. 169 en gcbaar kiczcn zij cchtcr de zedigflic ge. ihltcn nice; offchoon zij nog vcrrc af blijvcn van die onbctaamlijkhcid, welkc onze naakt- fchijnende Schouwburgdans van tijd tot tijd nannccmt. De lange en mini gcplooide rok- ken dcr UUetecfche danzerosfen bcwaarcn ten minsten eenc kicschheid , die do gewoonc dartelhcden haarer ovcrige vvcndingen nicer vermaaklijk, dan gevaarlijk , doct zijn. Ter- vvijl cchtcr > vingcrbcweging zoo cierlijk als fnel, dc winding der armcn zoo bevallig als vlug, het gehcel zoo afgemeten als dar- tcl en los is , mishaagt den Ettropeer , die ge- M'oon is, alle de Bevalligheden cp de toppen van den half ontflootcn mond zijncr fchoo- ncn bij cen te vinden ^ boven alle verbcelding hct gediiurig en affchuvvelijk vcrtrekken van den, anders zoo bekoorlijkcn , Ulieteefchen mond, die nu ecns zijdwaards in de hoogte opgetrokken, dan ecns grijnzcndc verlengd cn onophoudlijk in zulk cene trillende en ftuiptrekkende beweging der misvormde lip- pen wordt gehouden, als of de Kramp met alle zijne verfchrikkingen zich op den throon der Licfdc en Bevalligheden had gcplaatst. Zulk een dans duurt flechts tien minuten ° L 5 lang. IS I i I M'l; u i.'f! n! m^:' 170 U L I E T E A, Inng, en wordt door het tooncclfpcl afgewis- feld (i). Het zelve fchijnt mecscal door mnnnen te worden uitgcvocrd , even als het aloude 'Criekfche tooncelfpcl (2) , en den dans tc vcr- binden met het tooneclbcdrijf ^3), gclijk de Opera bij pns den zang met hctzclve verbon- den heeft. Al fpoedig ontdektc men , fchoon nog geheel onkundig in dc taai der cilanders cenc ccnheid van daad , rcgelmaadgheid van ftuk en verdeeling in vier bedrijvcn C 4 )• Weldra merkte men op , dat in een zcker tusfchenfpcl twee benden opkwamen , door twee Opperhoofden aangevoerd, van elkan- deren door bruine en witte klceding onder- fchciden. De bruine bende verbeeldde eenen . Ilecr (l) Cook D. II. bl. 25. Forster bij cook D. V. bl. 251. en volg. In de oogen vnn cook was de dartelheid vnn geflalten en gebaarden der dnnze- resftn boven al!e befchrijving flerk. Zijii rcisge- noot verzekerde ccliter , dnt de kuifche oogen der En^clfche dames in dc Opera nnar veel grooter onbe- taanilijkh?'^<*n door haaren waaijer gluiirden. (2^ "lad 00k zijnen blijfpeldans. Bartiie- 1.EMV ii: . van Aiiach. D. VII. Hoofdfl, 72. (3) Cook x. II. bl. 27. , ^[4) Cook D. II. bl. 27. o A. fpcl afgewis- r mnnnen te hct aloude I dans tc vcr- 0, gclijk de ;clve verbon- ncn , fchoon dcr cilanders ladgheid van rijvcn (4). in ecn zckcr uncn , door , van elkan- ;ding onder- eeldde eenen Ilccr • ;r bij COOK D. vnn COOK wns den der dnnze- Zijii rcisge- che oogen der grooter onbe- rden. ans. Barthe- fdfl. 72. U L I E T E A. i7i Heer met zijne kncchts, de witten eenen troep dlcvcn. De Heer gaf den 7ijnen cencn korf met fpijs in bewaaring: dc dicven poogden den zclven , on dcr allerleije wcndingen van den dansjte flclcn. De knechts zctteden zich voords neder rondom den korf en viclen tcgen den zclven in flaap: dc dievcn haalden dien nil zeer voorzichiig v^rcg , en gingen met hunnen buit door , waarna dc zorglooze knechts ontwaakten en ronddansten zonder eens aan het verlies te denkcn ^1). — In cen ander tooneelftuk waren zeven fpelers, en ook eene fpeclfter , de dogter eenes Op- perhoofds, waaruit tevens het gevoelen der Eilandcrs wegens den tooneelfpclers kan wor- den opgemaakt. Met zelve hcetedc de Dief^ en beftond hoofdzaaklijk in ecn diefrtal , door e.nen man met zijnen makkcr op zulk cene meesterlijke vvijze gcploegd , dat de volkoraenheid der Eilandcrs in dit misdrijf maar al te duidlijk in het oog viel. Dc diefftal werd echter ontdekt, maarniet, voor dat de dief met zijnen buit was doorge- gaan. Daar na ontftond 'er een gevecht tus- Ichen den dief en zijnen makkcr met de (1) Cook D. II. bl. 33. ,: .1 ' .1 ,1 .. ■;m! il-;i m \miii^ '171 U L I E T E A. gcncn, die op hct gocd hadden behoorcn te pasfcn , wclkc laatflcn , fchoon vicr tcgcn twee , van hct tooncci gcklopt wcrden , hct welk de dief en zijn maat in zcgepraal vcr- lietcn (i). — Met ftuk , genaamd het kind komt ^ bcrtond in de vcrtooning eener baarcn- dc vroinv , gcfpeeld door ccnc bende groote briiine manspcrzooncn , cen van welken ccncn grootcn knaap van omtrond zes voeten ter vvaci'cld bragt , die tcrrtond hct tooncel rond- iicp , met cen grooten ftroowis agccr zich , welke hcni met cen toiuv cm den middcl hing. De jonggeboorcn krceg eene dnikking op den neiis , waaruic do gewoonte bleek dcr platdrukking van den neus dcr kinders. Ilct ganfchc fpel dwong den ernstigcn cook zeivcn hct vermaak te erkcnnen , hct gccn hem deszelfs nicuwhcid en grappigheid ge- geven had (2). Forster betuigt , dat hij zcer hartlijk mocst lagchen, vooral toen de pasgeboorcn groote kaercl zoo fncl liep, dat de danzers hem bczwaarlijk konden agter- haalen , terwijl ovcrigcns dc vrouwen aldaar gee- ( 1 ) Cook D. V, bl. 45. (2) Cook D. VJ. bl. 94, 95. "lit ■ \. E A. idden behoorcn icon vicr tcgcn [K wcrden , hct I zcgepraal vcr- naamd hef kind ig cencr baarcn- ic bende groote n welken ccncn zes vocten ter ?c tooneel rond- vis agccr zich , oin den niiddcl cene dnikking cwoonte bleck us dcr kinders. ernstigcn cook len , hct gccn rappigheid ge- tuigt , dat hij vooral toen dc • fncl liep, dac kondcn agter- rouwen aldaar gcc- U L I E T E A. »73 gecne crgcrnis hoogenaamd in de ganfchc vertooning vondcn (i). Met tooncclfpel van Ulictea moct diis ccn cigcnlijk* kluchtfpcl van den allcrgcmccnilcn rani;; hcetcn, en kan bczwaarlijk den naani van ccn fchuldloos vcrmaak dragcn. Indicn toch dc bcfpotting dcr plcgtigfte tijdrtippcn bij dc gcboorte van ccncn mcnsch als gccne hcilig- fchennis dcr Naumr gcacht moct wordcn : de zcgepraal dcr dieverij ten minsten een recht- llrceksch zedcnbcderf moct genoemd worden. Ilet wordt vervangcn door den dans der vrou- wcn , en deze weder afgcwisfcld door ccn nieuw tusfchenfpel , van wclke ecnc groote mcnigte voorhanden is , fchoon zij alien van gelijkfoortigen aart zijn. Dit vcrmaak , bet wclk ganfchc dagen onder den naam van Hel- ya voordduurt , vrordt nier flechts door hct Opperhoofd gcgevcn, die zijnc tooneel fpelcrs heeft, maar wordt dagelijks aan het gemecn vergimd , voor 't wclk ccne zvvcrvende troep fpeelt (2). Bij cen dier fpelcn kvvam* de praalzucht en onnozelheid tcvens dezer Ei. landers op het belagchelijlcfte uit , daar eene .;t.y»;-:-.: . ' - ' -^ : ^.., der (i) Cocii D. V[. bl. 332. _| ,, ■ (2) Cook D. Vf. bl. p(5, 97- ;;i ■).' ■■ U 1.1 J74 U L I i: T E A. dcr aanwezlgc vrouwcn , van dc iiitflckendrte fci oonhcid en blankhcid op die ciland, bc- koord wt-rd door het gezicht van ccn klccn hangfloocjcn , het welk haar een fclialklchc nia- troos in het cor hing. Die cieraad wcrd haar ras te zwaar: maar het was haar nict mogelijk, 'er zich van te ontflaan. Ilij had den llcutcl weggcworpen. Troostloos over haare gc- ftrafte praalzucht verwicrvcn haare traanen de voorfpraak des Oppcrhoofds , die llukken docks en varkcns ten losprijs van haar oor bood , voor welks ontfluiiing men cindlijk cenen welpasfenden fleiitel vend (i). Behalven de dicverij (2) , wclke in hcc tooneel bemoediging en ondcrwijs aantrcft, en het misdaadig aandeel aan de Otahchfchs buitenfpoorigheden , aan wclkcn zich ook dc fchoone teina-mai zoo zecr fchuldigmaakte, dat zij door cook op zijne tweedc reize , als eene Arreoij zwanger en gereed bcvonden werd, cm het kind, welke zij drocg, van kant te maakenCs), — hccft dc gcheele aard (i) FoRSTER bij COOK D. V. bl. 358. (2) Cook D. X. bl. 175. (3) FoRSTER bij COOK D. Vr. bl. 331. Met? fprak haar 'ilaarover aan, mnar zonder vnicht, cens- deels wijl zij veel te leevcudig van guesc was, ora be- A. c uitftckcndrte c ciland, be- /an ccn klecn fclialkll-Iic nia- :^ad wcrd haar lice mogelijk, lad den llcutcl ver haure gc- are traanen de ' die llukken van haar oor men eindlijk d CO. welke in hcc wijs aantreft , de Otahcitfchs n zich ook de huldigmaakte, :cdc reize, als reed bcvonden ij drocg , van ft dc gehcele aard 1. 358. ' bl. 331. Men. , ler vriicht, ccns- a guest was, om U L I E T E A. 175 aard van dit volk ccne onwcdcrihianbaare bcminlijkhcid. llotzclvc is gul, gcrcgcld, kcurig en onvcrmocid in hct gustvrij ont- haal van vrcemdclingcn (i), en bezit cone aandoenlijkhcid van hurt , die hoogsc bckoor- liik is (a). Veclvuldigc traanen flroomdcii uit allcr oogcn bij cooks vertrek, en toeii men hct rif uiczcildc , zag men nog dc uitgc- ftrektc armen der tederheid (3). Ook hier moet de haaijentand dc blijdfchap uitdrukkcrt over de terugkomsc van lang afwezige vricn- den : het gclaat dcr oude vrouwen allccii fchijnt echtcr aan dezc fchriklijke plichtplcc- ging te wordcn opgeoffcrd (4). Met treur- ge- bepaald gevestigd te kuiinen worden , ten anderen , wljl men de taal des lands niet mngtig genoeg was. ^ Zij beloofde echter , liaar kind wel in hot leeven te * willen houden , wannecr men hct wilde komen han- len, en dan ecne bijl, een hembd en eenige roode vedercn in de plarts gaf, welk alles zij nog onder zoo vecl dattel gelach zeide, dat men aan geencii ernst kon denken. Ci) Cook D. V. bl. 47. (b) Cook D. V. bl. 17. Forster bij cook D. V. bl. 363. (3) Cooic D. VI. bl. 107. Forster bij cook D. VI. bl. 345. - (4) Cooic D. VI. bl. 92, 93. ■: ■ '' I : I !( i' \ i \T lliitoill 176 U L I E T K A. !: gcbaar bij lijkplcgtii^hcdcn fcliljnt liicr al mo- de aan bcjaanlc vrouwcn aanbcvolcn , die daartoc zondcrling gcklccd en gchccl zwart gcmaakt zljn (i). lift Vcrniitt dor Ulictccrs is Iccvcndigcr , dc fmaak kcurigcr, cii dc vaardighcid groo- tcr,dan bij dc Otahdters (2). Anders bczittcn zij dczelfdc kunstcn en handwerkcn , van welke laatilcn het keurige koraahiiandjcn aan den arm van tf.ina-mai ccn (levallig Ihal op- Icvcrt. De tijdrcckcning is 'cr eelitcr zoo gcbrckig , dat het onmogclijk was, uit dc verhaalen dcr Ulietecrs den juistcn tijd dcr ondcrvvcrping te verncmcn van hiin ciland aan dc inwooners van Bolabola , fchoon dczc , zoo hoogstbelangrijke , gebcurcnis binnen het kort tijdliellek van dc laatlle dric jaarcn was • voorgcvallen (3). Schoon over het algemccn in Godsdicnst zoo wel, als in overige zeden, overcenkoms- tig met de Otaheitcrs , heeft eehter dit ei- land, gelijk alle dc overige Soc'tcteits -axhri' den zijnc bijzonderc Theogonie of Goden- ge- (i) FoRSTER bij COOK D. V. hi. 359. (2) FoRSTER bij COOK D. VI. bl. 333, 234, ,. (3) Cook D. X. bl. 203. A. nt liicr al mo- cvolcn , die gchccl zwnrt Iccvcndigcr , dighcid groo- lulcrs hczittcn *vcrkcn , van ilniandjcn aau ■allig Ihal op* !r ccliccr zoo was, uit dc listen tijd dcr liiin ciland aan fchoon dczc , nls binncn hct >ric jaarcn was in Godsdicnst overccnkoms- cchtcr dit ci- oiic'teits-cihn- e of Goden- 1. 359- * >1. 333. .•34. U L I E T E A. 177 gcfcliicdcnis, en Is ai;^oo do ganfche Go.ls- dicnst hct zondcrlingllc llclzcl van vccigo- dcrlj C I )• I" iuinnc bcvatting hccft elk mcnsch ecn bij/onder vvfzcn in zich , 't wclk naar den iiidruk dcr ziiinen handeic en uic cnkclc bcjjrippen gedachtcn zamcnllelt, hct wclk ook na den dood overig blijft en in de houtcn beclden woont, die om dc bcgraaf- plaatzen gerteld word«m. Wcgcns de onllcrf- lijkheid dcr Zid was alzoo bij hun gccn twijfel: maar wcgcns eenen cigcnlijkcn ftaat van vcrgelding na den dood fcheen ook hicr gccn dcnijbceld hocgcnaamd (2). Hct bljgcloof is bier vcelvuldigcr en de rang-onderfchciding haatlijkcr dan op Oiaheite, daar men bier aan Booze Wezens dcnkt, bou- ten beclden van de Godcn maakt, verfchel- dcnc vogels heilig houdt , en zelf's dc Go- den niet fehijnt gcmcen tc willen bcbben met de flaavcn (3). Men heefc 'er echtcr ecu algcmeen Iluis des grooten Gods, hct wclk niet anders is, dan ccne verdraagbaarc kisc of !, ".; ' • -: '.::-.. ...%.,," .■•;-* » -- '•:v t'l ark (i) Foi::,TEa bij COOK D. VI. bl. 338, 33?.* (a) FoRSTKR bij COOK D. IV. bl. 340, 341. (3) Cook D. VI. bl. lor, loa. I. DEEL. M I 1. Til I ;|:i( m ; 4; .1 'M ftitiku'^ 1 i M 1^ t;8 U I. T E T n A. ark f die den rclzigor ran dc aloudc vcrbonds- ark dcr "jjomlu hcrinncrt ( i ). lichulvcn hiiniie I'riestcrs heblicn zi) ook Tickcrc Lccraars, wicr bcpaald wcrk het is, hct volk to onilerwijzcn in dc Fabcllecr; ge- lifk zij Iict tevcns zijn, die voor do bewaa- ring dcr aardrijkskundc, llcrrekiindc en lljd- rcckcning zorgcn. Hun jaar is vcrdocld in vecrticn niaandcn. Tot de Gcnccskunde dcr iW/V/^/Vj-Kilandcr-i in Iicc algcmecn bchoort zekerc ledcnwrijving , wicr vcrbaa/icndc uitwcrking tot hcrllel van alio afmatting, door cenc Hgtc aagraaking en prikkcling der fpieren met dc tedcrgcvocliijc loppca dcr vlugilc vingcrs, dc rcisgcnootcn van COOK zclve ccnmaal ondervondcn (2). lloogstopmcrklijk is cindlijk bij alle de .SrtaW^/Vf-Eilanders dc gewoonte , om dc lijkcn van beide kunne riict tc begravcn, voor dat in dc openc lucht :il hct vlecsch van de becndcren is wcggcteerd, tot aan wcl- ken ii)d toe zij bunne oflcrs van broodvrncht , visch en andcre Iccfmiddclcn voor dczclvcn ne-* (l) Cook D. II. bl. <) , r. (=,) CouK D. V. bl, 310. FoRSTER r. 361. («/•>•»*«**»*•>**»:■■ Tl A. Jtlc vcrhondj- biicn /A) ook wcik hct is, abcllccr; gc- (or de bcwaa- undo en lijd- 'ticn iiiaandcn. cits -E'lhrnlcr"! ledcnwrijvinp; , ot herltel van aagrnaking en tedcrgcvoclii^c : rcisgcnootcn ondcn (2). '< btj alle de 3nie , om dc te begravcn, x\ hot vlecsch I, tot aan wcl- n broodvrncht, voor dczclvcn ne-* U L I E T i: A. K9 rcdcrlcgircn , ten gcfclicnkc cchter voor dc (lodon en nkt ten ccbmikc van do Ziclon dcr afi^ellorvcnen, die voords door een plegcigen Hjkbewaarer Ichijncn gQJiend te worden en van tijd toe tijd de luiltle dcr <)vcr,:;eblcjvenen ontvangen in veelvuidigc traanen niet llcehts, niaar ook in bloed, het geen dc roiuv aldaar , door den liaaijecand uitgcdriikt , op rtukkctl docks doet llorten(i). Ci^ Cook D. I. b!. 2; ■ 33.1. m # .♦ • , 'I :)RSTER r. 361. M » SAND- i'.i- «:r- 1 •SIM SANDWICII-EILANDEN. I3ezc naam fs door cook gegeven aan eene- grocp van eilanden,tusfchen i8''54' en aa'is' Noorder-Breedte gelegen, en zich uitftrek- kendc van ipp'S^' tot 2o8°6' Oostlijke leng- te van den middaglijn van Greenwich (i). Hlj oncdekte dezelverr op zijnen derden togt rondom den aardbol in Louwmaand van hec jaar 1778. (a) , en had niet meer reden om te denken , dat dezelven door geenen Europeer voor bem bezogt waren, als om bet tegcndcel te vermoeden , fchoon het dicp (1) Cook D. X. bl. 345« Vo^a^c de cook T. IV. p. 23. (2) Cook D. X. bl. 298. en vols. King Troifiane f1|| NDEISr. geven aan eene i8°54' en aa'is' 1 zich uitftrek- Oostlijke leng- Greenwich (i)» tien derden togt wmaand van hec iet meer rede'ii en door geenen waren, als cm n , fchoon het dicp King Troi/ieme in volg. :.| SANDWICH-EILANDEN. 184 dien ftilzvviigen van alle vrocgere zeereizi- gers hem dc cer dcr ontdekking volkomen toeilaan (i). De geheck- grocp bcflaat uit de twaalf eilan- dcn, Owhij/iee, M'M'ee, Rami oi' Ourauai , Morotlnnee o^ ' Blorokinnee , Kahowrowee of TaJioorewa, Blorotoi oiMorokoi^ Woahoo of Oahoo , Atooi of Atowi , NeeheeJmv of 0.-7^^- heow , Oreehona of Reehona , Tahoora en Modoopapapa of Komodoopapapa. Met laatfte alleen is onbewoond, en wordt flechts door do overige eilanders bczogt, om 'er fchildpad- den en zcevogels tc zoekcn (a). De erkend- ... m^ (i) De wildheid en Tjevreemding der eilnnders bij T\\\\t eerste ontmoeting deedeii hem vastllellen, dat zij niinmer Etiropeen hadden gezien: maar hunne liennis aan het gebruik van ijzer viel hem zeermoei- lijk te verklaaren. Hunne vedeien mantel en helm ge- leeken voords in zijue oogen zoo volmaakt naar ou- dc Spaanfchc dragt , dat hij het naauwkeurigst on- dcr/oek deed naar eene vroegere landing van vrecm- delingen : maar men vond fchijn noch fchaduvv van cenige overlevering deswegens. Het befluit uit al- les was, dat een Amcricaamch rooffchip of Spaamck fchip bij deze eUanden zou moeten fchipbreuk gele- den hebben. Cook D. X. bl. 302-333. • King T. IV. p. <S6, 67. (2) King T. IV. p. 23 , 24. M 3 i (:• :l-.! r- .«i 1; f; Ml i8a SANDWICH-EILANDEN. nis van cook voor de verdienstcn van zijnen befchcrmer en weldocner den Graafvan sand- wich gaf aan alien gezamenlijk den boven- ftaanden naam (i). Owhijhcc is het grootftc en nevens IVoahoo het magtigfte dezer eilanden , aan wier Op- perhoofden de bewooners der overige fchij- nen onderworpen ce zijn (a). Hec eerstge- nocmde eiland hceft zeer hooge bergen , wier kruin met fnecuw bedekt is, en eenen grond die duidlijke fpooren draagt van Folcanifche uitbarstingen en verwoescingen , zoo dac het zelve op zommige plaatzen de grootfche en ontzettende Natuur vertoont. Hec laacile is het fchoonfte van alien door zijne grocnende heuvelcn, afwisfelende bosfchen en weiden, en welbeboiiwde vruchtbaare vlakten (3). De liithtftreek van alle deze eilanden fchijnc gemaatigder te zijn, dan die der eilanden van America op dezclfde hoogte. De eb en vlocd gaan 'er gcregeld. Het regert 'cr dikwijls, maar niet lang aan een, en de Thermometer teekende 'er geduurcnde het vcrblijf van cook voor de gemiddelde hoogte 83°. De- (i) King T. IV. p. 24. C2) King T. IV. p. 8 3. (3) King T. IV. p. 24 — 42. •■■^'''-'-■^•^'mtmss^mrmnKimMmmimmisimc^vn^. ten van zijnen raafvan sand- a den boven- evens IVoahoo aaii wicr Op* overige fchij- Hec eerstge- bergen , wicr 1 eenen grond m Fo'.canifche , zoo dac het grootfche en Hec laacile is jne grocnende 1 en weiden, lakten (3). ilanden fchijnt r eilanden van e eb en vlocd : *cr dikwijls , Thermometer alijf van cook • De- SANDWICIT -EILANDEN. 183 Behalven varicens , honden en rotten vindc men 'cr gcen viervoetig gediertc. De varkens zijn 'er in ongcloodijkc menigtc. Dchondon. acijn kort en kroni van pooten, lang van rug, incest grof van haair, ftcil van oorcn , traag van g^ng en wordcn nevens de varkens ten voedzcl alleen gchouden (i). De vogels zijn ""er niet talrijk in foort maar iiitllckcnd in Ichoonheid: de hocnders ftrekken 'er bijzon- der ten fpijsgebruik ^a}. Het plantenrijk is 'er min trotseh dan weldaadig, en kenmerkc 'or zeer juist den verfchillcndcn grond, op jwclken het grocit. De boomen zijn 'er niecstal kleen van gewas, maar vruchtbaarer tcvens dan op andcre Zuidzcceilandcn. Het ziiikcrriet miint 'er tiit. De zoetfte en zap- rljkfte wortels ten dagelijkfchen fpijs wegcn 'er van zes tot tien ponden , waarbij de zoete en de gewoone aardappels den overvloed vol- maaken , terwijl veelerleij welriekend kruid den aang'enaaraften leevensbalzem door de lucht verfpreidt (3). De visch en andere zee-. voord- (i) CookD. X. bl. 356. King T. IV. p. 42 44. (2) Cook D. X. bl. 319, 323, 354. 355. KiNG T. IV. p. 45. (3) Cook D. X. bl. 319, 348, 301, 350, 33i>. 34P' ^^^"^ T. IV. p. 46. M 4 it • : i m Q %mi^ 1 111 1 1 184 SANDWICH-EILANDEN. voordbrcngzcis fcheencn 'er min overvloedig, niet zecr gocd noch talrijk in foorttc zijn (i> Eindlijk vindc men 'cr vcrfcheidcne ftcencn, voor den JNlijuItot kundigcn van genocgzaam aanbcLing (2). De Sat]dwich-¥Jhr\dcrsfchi]x\enzoozckeT met de Societelts -Eihndcrs^ Friendfchaps - Eilandcrs en i\7^//!M' - Zeelanders , op welkcn ontzaglijkcn aflhnd 00k van elkanderen ge- Icgcn, afkomstig van cene en dezelftle ftain, als het zcker is , dat eenheid van af komst in de onderfcheidene Volkercn van Europa duidlijk te befpeuren valt. Hunnc ovcreen- komsc in taal , uitfpraak en veelvuldige ge- bruiken wordc hier voor ten bewijze aangc- vocrd (3). Hunnc ligchaamsgcftalte is over het alge- mecn beneden het middenmaatige , maar door- gaands welgemaakt , ftcrk en vhig. Dc kleur dcr huid is bruin, en mag ten naastcnbij ca- ftan- (i) Cook D. X. 1)1. 355* ' (=) Cook D. X. bl. 352. (3) Cook D. X. bl, 390. King T. IV. p. 5i' FoRSTER beftrijdt dit gevoelen, doch naar het ons voorkomt tegen de bnarblijklijkheid zelve aan. Bij COOK D. X. bl. 325. 0 NDEN. [1 overvloedig, Dortte zijn (i)t idcne ftcencn, n genocgzaam jnen zoo zcker Friendfchaps - rs, op welkcn jlkandercn ge- dezelfile ftam , \ van afkomst 1 van Europa lunnc ovcreen- /eclvuldige ge- bewijze aangc- over het alge- ge , maar door- lug. Dc kleur 1 naastcnbij ca- ftan- G T. IV. p. 51' loch naar fact oiis i zelve ann. Bij SANDWICH -EIL AN DEN. 185 ftanjebruin hceten, mids men daarbij de zeer vcrfchillende tinten van die kleur in het cog houdt. Zommigen zijn 'er donker van kleur. Hun gelaac is regelmaatig , maar niet zeer fchoon , en 'er is eene aanmcrklijker gclijk- hcid in grootte , kleur en gedaante bij beide de geflachten, dan cook elders aantrof. Verrezijn zij echter af van eigenlijke leclijkheid. Het min zachte en blinkende dcr huid mag aan de onthouding worden toegefchreeven van olie- inwrijving , elders in gebruik ; en hunne don- kerer kleur aan het meer of wel geheel naak- te in hunne gewoone dragt (i). De oogen en tanden.zijn over het algeraeen zeer fraai: alleen fcheelen zij een weinig met de eersten , en fchendcn zij de laatfton door zeker gods- diensiig gebruik (2). De knop van den neus is een weinig plat , het welk aan dezelfde ge- woohte, als bij de Sockteits -IL'ihn^Qrs , cm elkanderen met de neuzen te begroeten , wordt toegefchreeven (3). ., -1 . - £^ (i) Cook D. X. bl. 300, 355, 357. Kino T. IV. p. 52. 53. (2) Cook D. Z. bl. 357. King T. IV. p. 54, 98. (3) KitHC T. IV. p. 53. Ms - , ■I jykiiii f 186 SANDWICII-EILANDEN. Eigenlijke nationrialc trckkcu zogt cook bij hun tc vergccfsch : zonimigcn vend hij naar Europeers gclijkendc. Wcinigc voorbceldeii ontmoetcdc hij 'cr ook van /waarlijvighcid: doorgaands warcn 'cr dc mans ranker dan de vrouwcn. Ondcr de voornaarac luidcn vondt men dc fchoonllc , onder hct gcmeen warcn zeer vcelc wanrtaltigc mcnfchcn. Ovcri- gens mocst de fchoonhcid bij de mans gezogt worden in dc jciigd, alvoorens bet misbruik van den Avit • drank ook bier dc affchuwe- lijkfte misvormingen van bet gelaat had voord- gebragt(i). - ■ . -- • - '. Hct haair van dczc cllanders icbijnt na- tuurlijk zwart te zijn: bij de mecsten had het door zckcren pocder cenc bruine klcur. Het wordt bij de mans ter vvcdcrzijde toe aan de ooren weggefcbooren , maar ter breedte van eene hand in vollen wasdom gelatcn op den kruin, van het voorhoofd af tot in den nek , waardoor het , zeer dik en krullend Rijnde , naar den kam van eencn hebn gclijkt. Zommigen bedienen zich van valsch haair , en la- (0 Cook D. X. bl. 300, 357- Kino T. IV. p. 54. 55. i<;ir^iiS^Xv^i^A''A^is^se:i^ca,t^ ANDEN. 11 ZOgt COOK blj vend hij naar gc voorbceldeii zwaarlijvighcid: ns ranker dan jmaamc luidcn ider hct gcmecn :nfchcn. Ovcri- de mans gezogt IS het misbruik r dc affchuwc- elaat had voord- "-« 'i . i -'V * ders icliijnt na- ie mecsten had c bruine kicur. edcrzijde toe aan laar ter breedte dom gelatcn op 'd af tot in den dik en krullend icn hehn gclijkt. ^ralsch haair, en 57. Kino T. IV. s;andwicii-eilanden. 18;? laten hctzelvc in langc lokken over den fchoii- der golvcn. IMj dc vrouwcn vvordc het voor op het hoofd langer, dan van agtcrcn,gcV;ni- den : niaar ook bij haar hccfc liicr omtrcnd nicer flordighcid d.m zwier plaacs, dowijl hct 'er gchcel ontbroekt aan 't gecn ecn kam zoii mogen heeten. Rleest allc do mans dragcn hunne baarden, zommigcn flechts dc kncvels, het Oppcrhoofd alleen fchijnt cen glad gelaac tc mogen hebben (O* De bevolking van allc de Sandwich -Zi' landcn is niet zoo groot, als de uitgeftrekt- heid en vruchtbaarhcid van dcrzelver gronden fchijnt te kunnen dragcn. Onderlinge krijg wordt hier van alleen de oorzaak geacht. Volgendsde bereekening van king, den maat- ftaf van cook volgende, zou deze ganlche bevolking 400,000 menfchen belopcn (a). De aard dezer volkeren , hoe fchriklijk ook in de oogen van hun , die aan den moord van COOK op Owhljhse gedenkcn , zonder op (i) Cook D. X. bl. 300, 359, 3^0. King T. IV. p. 63. St. Sauveur p. 2'.'. (=) Cook D. X. bl. 35P, 3>'5. King T. IV. r^ 5". \m f . ..; ! iiiiiil f~~ 11 188 SANDWICII-EILANDEN. dc omftandigbcdcn dicr gcbcurcnis te zicn, is alzins gcblcckcn, f;ul, gastvrij, ccrlijk in den handcl, trouw in vricntffchap , tcdcr in huwclijksmin, zorglijk voor klndcrcn te zijn. Gcmengd van clianktcr cusfchcn het losfc en diirtclc dor Socictcits-EW-MKhrs en het crn- iligc en ftaatige , 't vvclk aan dc bcwooncrs dcr /?/^//r/^/;-Eilandcn wordt tocgcfchrcc- vcn , heerscht bij hun ecnc bUjmoedighcid van hart, die met het vcmuftigc en vinding- rljkc van hunncn gccst Iccvendig uit dc git- zwarte oogcn llraalt en eencn icder llhijnt aan tc fpreken door den hclderen opflag van het ahijd om hoog gchevcn gclaat (i). Dievcrij en hocrerij had 'er wcl vcelvukUg plaats aan boord der fchepcn , wclke hun bczogccn : Hiaar eene dieverij , fchier onwederftandlijk in vcrzoeking voor mcnfchen , die verftands gc- noeg hadden , om hunne bchocften , bij het zien van vecl bcfehaafdcr menfchcn,tc gcvoc- len , voor wien alles nieuw en zeer veel zoo hoogstbelangrijk was,maar in wien de kindshcid dcr redcn nog zeer weinig vermogt over dc (i) King T. IV. p. 57—59. Cook D. X. bl. 320, 358. King T. ill. p. 453- "'^^^A ^vJyTWfflfrjJBUMBiaaN ^j-wy^4::ttfia»->KSUiU!<J^»1tt(A«t^^ VNDEN. SANDWICII-EILANDEN. 1S9 rcnis te zicn, /rij, ccvlijk in bhap, tcdcr in jidcrcn te zijn. en het losfc en s en het crn- i lie bcwooncrs It tocgcfchrcc- blijmoedighcid igc en vinding- idig uit dc git- cder llhijnt aan » opflag van hot : (i). Dievcrij ildig plaats aan hun bezogccn : vcdcrftandlijk in ic vcrftands gc- locften, bij het chcn , te gevoe- n zeer vccl zoo ien de kindshcid rermogt over de * be- Cook D. X. bl. bcgcerlijkhcid van het hart ; — en cene hoererij allccn ondcr het laagstc gcmccn , tcr- wijl bij voornaamc luiden zcHs cene cdcle ja- locrsheid op het gcdrag dcr vrouwcn plaats had (i). Al het hicr bcfchrecvenc ftaat met onmis- kcnbaare trekkcn afgctcckend in de bcidc beel- dcn, welken dc oplettcndc en wcl geOaagde < Teekcnkunst uit atliccldingen naar het leeven" hecft overgenonicn. Dc man is kaneena , een dcr Oppcrhoofden van Owhijhee , van een ftcrk , wel gccvcnredigd en kloek gellcl , met jrclaatstrekken vol regelmaatigheid en uitdruk- king , met zwarte en vimrige oogcn , met eene losfc en bcvalligc doch aliijd manlijke houding (a). Zijn gcest was ten uitcrllcn Icer- (i) Cook D. X. bl. 320. Kino T. IV. p. 1 02. IMwi moet de uitvocrige en naauwkeurige gefchiedenis vart den dood van cook lezen , cm te erkenncn , dat geen geftrafta dievcrij aanleiding tot deuzcivcn gaf, maar wel vijandlijkc roof in ecne foort van openbaa- ren krijg, van welken krljg de oorzaak in vee! mis- verftand , uit wederzijdfche onkiinde van taal ge- booren , en in veel onvoorziciitigs aan dc zijde dcr Zngelfchiti zeer duidlijk te viuden is. — Ku\o T. III. p. 124. (2) Kino T. III. p. 385. ! i> t a a ill ipo SANDWICII-EILANDEN. gicrig, zijn gczond vcrftand vcrbaazcndc, zij- nc bcvfltting vluggcr, dan men bij ziilkc vol- kcren ontnioct. Ilij hicld nict op tc vragcn naar dc gebruiken, zcden, rcgccring, volk- rijkhcid en voordbrcngzelcn van Ltigehind; naar dc oorlogcn en wapcnen , naar den fchccps- bouw en dc huizcn der Ettropeen ; ja zclfs zcer naauwkeuriglijk naar dcrzclver Godsver- ecring (i). Dc vrouw is even zorgvuldig af- gebecld naar eene oorfpronglijkc gelijkenis, waarvan wij cchter gcene nadcrc befchrijving ontmoeten, maar wier gclaat en gansch voor- komcn ten minsten volkomen beandwoorden oan de fchets, die van der vrouwen gcftalw en aard is gegeven (a). De Weeding der ^^w^ir/VA-Eilanders ver- cischt, bij dezcjuistc af bedding, flechtseene 9m (i) King T. IV. p. 59, 60. (2) Beidcn zijn te vinden bij king T. IV. p. 52 en 54. Dc man hecfi echter zoo veel bij deze overncmJng in fchoonheid van gelaat vcrloorcn , nis de vrouw gewonncn : het we)k ons de liefde der waarheid doet aanmericen, terwijl de cerbied voor de Kunst ons verplicht, eens vooral te doen merken , dnt het eigenlijke en volmaaUte pourtrait alhicr eenc vordering boven het mogelijke zou zijn. '•■»^;^aijs;^a»aia;foia»i!aiaaate3eatW{a*'' ANDEN. LM-baazcndc, zij* n bij zulkc vol- et op tc vragcn :gccring , volk- van KngeUtnd; naar den fchccps- opch't's i ja zclft zclver Godsver- 1 zorgvuldig af- lijke gelijkcnis, ere befchrijving en gansch voor- beandwoorden rouwen gcilalte i-Ellanders ver- ing, flcchtseene en- KiNc T. IV. p. 52 zoo veel bij deze :lant vcrloorcn , ills ens dc liefde der jl dc cerbied voor nl tc doen merken , mrtrait alhicr eenc )U zijn. f il \m ssssssssaE^eas^ss"' ' ^ SraB* SANDVVIc'n-EILANDCN. 191 cnkcKIc aanwijzing. Dc \mn hccW dc Maroo of den Iclia, mi^ordcl «>iii den middcl, die door- gaands do t'cni.ii;t' Uccdingvan licmuitmaaktCO. Als Oppcrhoofd liccft hij ccncn immchtniden liuU en helm op liet hoofd , die hem een zc- ker Sfyaanscii voorkomen gcven. De grond- rtof van den mantel is gcvlochten , op vvclko dc fchoonllc roode , geclc en anderc vedcrcn zoo fterk zijn vascgehccht , dat dc oppcrvlakte bij hct rijkst fluweel kan worden vcrgclccken , waarna xij in zachtheid <:n in glans gclijkr. De hchn is gcmaakt van teencn met nctwcrk over- dckt en fliiit al/00 om hot hoofd, fehitterende voords op gclijke vvijzc , als de mantel , met de fthoonrte vedcrcn , en maakcndc met dcnzclve;: con volkomen praalgewaad uit (a). Man ca vrouw hebben eenen onderfcheidcn waaijcr of vliegcnlap in de hand, mcestal van kokosvezc- len aan een glad en gepolijst handvat vastgc- maakt , en voords vveder met kostbaare vederen vcrrijkt (3). Bciden dragen anders ook ge- mccnlijk een halscieraad van allerleijen aard, ■', ■ ,: i-- ' -■-'/ '''^ ■" waar CO Kino T. IV. p. 65. (2) Cooii U. X. bl. 321, 322, 3(J2. Kk\o T. IV. p. 66, 67. (3) King T. IV. p. ^4. v; * p M II ■IS ft: Bl 192 SANDWICH-EILANDEN. waar mcde dc vronw allccn hier is getooid. Zoms hangen zii 00k cen gefnccden mcnfchen- bccldjen van been of houc op dc borsr. De kleeding dcr vrouwen beftnat in een Ihik docks cm den niiddel vastgemaakt en tot de helft der dijcn hangende, of 00k wcl, gelijk al- hier, over den fchouder gcfiingcrd en boven de heupen, opgefchort. (1). De ooren wor- den niet doorboord (2): daartcgcn zijn hier armringen in gebruik (3). Het beprikken van dc huid is ook hier onder mans en vrouwen even gemeen als op de Societeks -Eihndcn: raaar , behalvcn deeze zonderlinge kunstbewerking in de jeugd , fchijnt men ook den rouvv over eenig zwaar verlies door nieuwe beelden in de huid voor altijd te willen uitdrukken. Fi- guuren van menfchen en dieren zoo wel , als bloote lijnen en hoeken , komen alzoo op hec ligchaam voor. Het gelaat dcr vrouwen zelve is dikwijls met elkander kruizende rechte lijnen misvormd. Beenen , dijen en armen zljn cch- ter bij de mans de voornaamste plaatzen ter CO King T. IV. p. f)3 ,67. (2) Cook D. X. bl. 360. (3) Cook D. X. bl. 3$i. .-A4*s^S4^ffi»i;w«^iwa«*sfite^«*i!«*«**^^ r [LANDEN. 1 hicr is getooid. ifnccden mcnfchen- op dc borsr. De It in een Ihik docks : en tot de hclfc >k wcl, gelijk al- cilingcrd en boven I. De ooren wor- laarccgcn zijn hicr huid is ook hicr even gemeen als : raaar , bchalvcn bewerking in dc n rouvv over eenig ve beelden in de uitdrukken. Fi- diercn zoo wel , als komen alzoo op het t dcr vrouwen zelve lizende rechte lljnen en armen zljn ech- aamste plaatzen ter be« 67. mo SANDWICII-EILANDEN. 193 beprikking, gelijk hier kaneena naar een ten vocten uitgeteekend man is overgenomen. Bij de vrouwen vindt men de uiterile fpits der tong zomtljds getatoueerd (i). Gcene eigenlijke bcfnijding, maar eene an* dcre dergelijke gewoonte heefc hier plaats, misfchien aan een bcgrip van reinhcid alleen toe te fchrijven ., wijl voor dezelve ander"* geene Godsdicnstige of Natuurkundige reden wordt opgegeven (ii)» ^ Even onkundig is men gebleeven wegens het eigenlijk gebruik van zeker flag van helmen of liever maskers , waar van 'er een op den grond ligt afgebeeld, en het welk de oogen en den neus alleen vrij laat, terwijl de onderaanhangende reepen den mond verbergen. Dezelve is als een helm vercierd met eenen kam van heesterkruid, en fchijnt in het voor* beeld , waarnaar hij is genoomen , teeke- ijen te dragen van menigen houw en flag ; everiwel zag men de eilanders flechts cwee* maalen met die hoofdbedekzel , en deed (i) Cook D. X. bl, 33^, 353. King T. IV. p. 64 , 65. — De teekening is naar king T. III. i>. 213. pi. 62. (2) Cook D. X. bl. 3<!^3' La Perouse Reite D, J* hi. i(J4. *• I. DEEL. N W^^ 194 SANDWICH-EILANDEN. dcrzclvcr koddige vrolijkhcid dan aan allcs be- llalvcn ecnigcn fchroom voor vijandlijkheden dcnken, van waar men dus nice wcct, of men- bij dezeafbeelding aan eenen eigcnlijken helm, dan wel aan een masker, ce dcnken heefc (i).' Van dc wooningen van dit volk levert de teekening almede cene afbeelding op. Dezcl- ven gelijken mc-csc naar dc eigenliikc rictda- ken onzcr fchuuren,indicn vvijaan dezelven in^ onze gedachtcn allc tinimering van onderen be- ncnien. De ingar,^ is zecr laag en wordt va» binncn door een belchot gefloorcn , het welk ge- hecl weggenomen moet wordcn en dus naar geene draaijende deur gelijkt. Zij ontvangen gcen ander daglichc dan door den ingang , en 2ijn alzoo ten nachtverblijf of fchuilplaats in flcgt vveder alleen gcfchikt. IMen bcvond ze zcer zindlijk, befprcid met droog gras en voorzien van matten , om op dezelven te zit- tcn en te flapen. Deze wooningen ftaart dorpsgewijze bij elkanderen, maar in aller- leije (i) Kino T. IV. p. 68 , 69. pi. 65 . <56. In- dien men nan de fchipbreuk van een Spannsch fchip bUjft denken , valt het gemaklijk genoeg den ridder- helm wcdertevindcn als fpeelgoed in de hnndcn van dit nog kinderlijke volk. La perouse dcnkt ami eene vroegere gcregeUle gemecnfchap met de Span- jaardtn. — /i«a« D. I. bl. 145— I4(J. •t^^^s, m>^*— :\NDEN. Ian aan allcs be- vijandlijkheden t wcct , of mew igcnlijken helm , cnkcn heefc (i). volk leverc de ling op. Dezcl- Mgenliikc rictda- j ann dezelven in van onderen be- aa; en wordt vaw ircn,het welkge- dcn en dus naar . Zij ontvangen • den ingang , en of fchuilplaats in IMen bcvond ze : droog gras en ) dezelven te zit- wooningen ftaart , maar in aller- leije . pi. 65 , 66. In- I ecn Spannsch fchip genoeg den ridder- ed in de hnndcn van PERousE denkt ami fchap met de Span- 45— I4(J. SANDWICH-EILANDEN. 19^ Icijc richtingcn, zondcr ecnigen regel. Der- zclvcr huisraad bcflaat in kalcbasfchillcn tot flcsfchcn voor drank en tot bakken voor fpijs , bcneverts ccnigo platte houten bor- dcn ( I ). In den grond zelven fchljnen dd eilandcfs holcn to hcbben voor den uitcrllen hood (2); tcrwijl zij, aan den zeekant , hunno dorpcn met muuren dekken van , in de zort gcdroogde, fteencn (3)* Hun voedzel is voornaamlijk uit hctplan* tcnrijk ontleend: evenwcl gebruiken zij nice flechts humic dieren en visfchen tot fpijs, maar verftaan zich tevens op hct inzouten en droogcn van den visch . en op het in den pe- kel leggen van het vleesch hiinner Varken3 en honden (4). Hunne fpijsbefciding is zeef fcindlijk en kenmerkt reeds eene aanmcrklijke befchaaving , daar zij zich van zout en pepeH wetcn te bedienen, en de gebraaden of ge*. kookte fpijs hun verkieslijk boven de raauwe *^» (1) Cook D, X. bl. 3<J3 , z6\. King T. IV. p. 70, 71. La PEROUSE D. I4 bl. i6oi (2) King T. III. p. 474. (3) King T. IV. p. 704 (4) Kino T. IV. p» 71* Cook D. X. M. 34^* N a W\ rfrf :!■* :! m % © ■Mi» m 1 t n i<>6 SANDWICH-EILANDEN. is , wclkc zij echtcr ook gebruiken CO- Voor elk dorp fcliijnc cenc algcmccne bak- fcerij tc zljn, die met. glocijcnde ftecnen wordt geftooks (2). Met gelicfdst gcbak was ecneT^/To- podding, flcchts wat wrang vat> fimak in den mond der Engelfchen {i) , die zich. echter zoo- zccf so goed decden bij hun vcrblijf op Owhijhee, dac de cilanders hunne toenemendc welgcdaanheid opmerkten eu 'er hun beleefde verwijten over deeden (4). Hunne maaltijden worden met gebeden en oilers aangevangen* Tetwijl de ^va - drank, bercid wordt door aommigen , h«fren de ove- rigen eene» lofzang aan , die door de eerftcn wordt vervangen , terwijl de laatllen drinken , en door dezen nogmaal wordt herhaalt, ter- wijl genen denzeiven gebruiken , too dat men eindlijk een gedeelt* op den g»ond plengt ten offer aan de Goden , met wier plegtige aan- roeping voords de maaltijd aanvangt. De Voornaamen laten zich bier bij bedienen door de gemeenen, die hun zelfs met de uiierfte op- (1) St. SAUVEim p. 2T. (2) Cook D. X. bl. 3*<f* (3) Cook D. X. bl. 36S. (4) Kino T. III. p. 4' 3- 9.4 •)i>ieii<si>isu«*' ■.'m^^aim^* .ANDEN. gebruiken CO' algcmccne bak- acijcnde ftecnen licfdst gcbak was wax wrang vat> gelfchenii)^ die d decden bij hui> le cilanders hunne opmerkten en 'er • deeden (4). I met gebeden en I de ^«<J- drank n T h«fren de ove- ie door de eerftcn J laatllen drinken , »rdt herhaalt, ter- iken , too dat men 1 grond plengt ten wier plegtige aan- jd aanvangt. De • bij bedienen door ,fs met de uiierfte op- SANDWICH-EILANDEN. 19? oplettcndheid de fpijs in den mond fteken. De vrouwen eten niet met de mans uit de- zelfde ifchotcls, maar fchijnen toch gcMjktij- dig met bun en tcr zelfde plaais te mogen fpijzigen (i). Hunne leefwijze is zcer eenvouwdig. Zijftaan op met den opgang dcr zonne on rnsten we- dcr ecnigen tijd na het genot der frisfche mor- genlucht. Do Voornaamen houden zich be- zig met het maaken van fchuiien en matten; de vrouwen bewerken het dock, en de ge- meencn zijn met de visfcherij en den land" bouw bezwaard; terwijl de uuren van uit- fpanning vervlicgen in veelerleije tijdkor- ting(a). * - De handwerken dezer cilanders munten uit door netheid en vemuft. Hun dock wordt G^ gel^ke wljs berefid als te (kaheite, maar befchilderd met zulke bevallige kleuren en figuuren , als een Europeefche ftofFenwinkel kan opleveren. Zij weten het zelve ook in baanen aan een te zetten. Het vernisfen, lij. (1) Cook D. X. bl. 367, 340' King T. IV. f. 7*1 97. St. SAlTVEUa p. 2 2. (a) King T. IV. p. 73. N 3 g«*^««»»" ij.)'i li 198 SANDWICH-EILANDEN. Jijmen en polijsten van ftecn zoo wcl , als van fchclpcn, gaat hun zeer vaardig en zeer kcu- rig af. Hunno gerccdfchappen zijn 00k uit mecr dan 66n ftuk ic zamengcftcld en de waar- dij van hct ijzcr wordt bij hun voor hctzelvo onbereckcnbaar gcacht. Zij kcndcn dcze waar- de nict (lechts, maar wistcn ook terftond h« fchranderst gebruik te maaken in hunne za- mengefteldc wcrktuigen van het ijzer, 't wclk men hun gaf (i). 