Willem Christoffel Berkenmeyers ... de onveranderde a. c. toegedaan, getrouwe herder- en wachter-stem aan de Hoog- en Neder Duitsche Lutheriaanen in dese gewesten, eenstemmig te zyn vertoont met twee brievan en andere redenen Lutherscher Heologanten: ... 1728
Berkenmeyer, Willem Christoffel.
Waaruit te beſluyten is, dat breekon foveel fy, le t brood biguaay: malen t ſelve te konnen geeven en u\tdeclen, Laat ik dan dit pom eridet cens in de hand ncemen, vraazgende, of dit ſtipt geſchieden maet eigentlyk door breeken ? Wy Luther/che ſepgen van Neen; onſe nicuwen Reform ateur en Allotrioepiſcepus ſeyt van Ji. Ons Neen grondtveſten wy op de Schriftuure, dic ſulks niet vereiſcht, t 4reeken naar den fin der Euangeliften en apoſtelen ſeveel ſynde als geeven; ayldetlen. volgens 't geen hier voor getoont, en met Luthirus, als mede NMauſculus, gens Cereformeerdes Leerzas Getuygenis bewaarheydt is van Koningius vg] vry wel aanmerkende, fchoon men ten opſichte van de pewoonte kriftue en der Apoſteten, t Srertes naar deli letter neemen wiſde, dit fs | DOD echter : * — — * —B 3 * —— 4 — > <A * + 4 — — ———— — ́diW' 22 - um N * FT ö — words —— — * — — — — - aa —— FOR * % by * / . YM 4 Lots 7 ; * * 4 wa i * - y * * , , * L * C x 7 , 3 9 x 8 y 4 | +» *& - 5 L | — > 1 ; 4 0 4 þ os „ 0 i 6 a . k 24 * 17 4 - . 1 93 4 - * 14 2 x. n ; * a | = „ 2 = . 26d aA wy EI * * * 2 — * 2 3 — 4 a 4 L N * f 5 - * $ * 5 29 3 * 5 P , 7 k 8 L i 1 0. 9.. # p E. W» r n : * — 8 * * — i 4 — Nr 1. TI ors A. | echter dit geen zebod raake en flegts gefchied, ten eynde em 't brood uyttedeelen. Welke uytdesling door den Bedicnaar gelchied fynde, en 42 Jommunicant 't ontvangen de, dan eerft volkomen is, om vans 't gebrooken | throvd:. te ſeßgen 1 /y dv femanſabaß en med edeelinge van Christus I,. Poch on fein Koning, perger ſeit en heeft vele die t geheim van de mille nier weeten, daar door om 't Tuintfe geleid: Christus heeft, '4 Broed GE- PROOKEN,, en t geen /,y. gedaan heeft, flaat ors te achter volgen. Dat is volgens 't bekende Een: Christus: Actio cſi noſtra tnſtitutio e Maar deſert Stok- regel giat niet door den beugel. So weitiig zl den Ketter Cerintuus met die Taal door raakte: Jeſus is beſneeden worden, dot - U osk be ſayden. Christus hieſi naar. de Mo/aiſche Wet gewandelt, doet gy of © ven eefns. (29) Anders kon men ſeggen: Christus heeit wer/ig etmaalen gevaſt, t ſelſde ſlaat ons ook tedoen. [aro] Veel meer geid den regel: Aud Fo flum Cr ifti non afftringimur nf Mandatum addatur, [bio] en is toepaſſe- Iyk op 't Avondmaal: Anders zouden wy moeten 't Avondmaal houdey leggende; te Jeruſalem; in cen Herberge; alleen ter Paaſch- it; By Nacht; met ſyyn Twaalven; en bourn dit flechts Mans Leden; te vooren gegen ten kebbende. (cle) Waar zou hy 't Eindé vinden, die hier alles te hervormen beginnen wilde? Chriften eindeſyk heeft 't Brood gebroken, 't is waar; en dit of naar joodſche vyſe, of app londere wvſe, Is 't eerfie, so heeft men Reden te giſſen, dat de Vr heit der Chriftenen fontrent de ſodſche Ceremonies Celegentkeit'gegee ven heben mogt, dat bree ken af te ſchaffen, niemand ted wingen zude, buiten 't Joodſche Land, Vry van de Joodſche Wet, Jeodſch te leeven,. Cal. II. 24. waar in de. Vryheit van Chriften beſtaen, is Chriftenen betaamelyk. Gal. V. I. Is t op bo ſondere wvſe gefchicd, gelypk uit Lac. XXIV. 38. Lyragus, Tamas, Cazetanus en andere hebben willen belluiten 3 ey so 'Zoude | loo ik Fan Bieren een Heiligſe konnen verdienen, To hy van de wyſe Chr us te toonen had; t een hy van Latherus manier te konnen voor» F< en: wertiert. Want de Heilige Scriituur arukt 't niet uit; calvi- „us in Harm. Evarget. bekent ry, ſulks niet te veeten. [dio] En. on: dare de Grroformecrde word 't Brood niet op een en deſelve wyſe gebrooken, tommige van hen 't Is Tara breekende, ſommige anders. Waar is dam dis manier van Eree kan, die Chriftus in acht genoomen en veor geſchregs ven heeft, om oprevolzdete worden? Dat bchooren ten minflen te toonen die met het Brood- bree ken ſo veel op bebben. Anders is t mogely k, Af, eder ye te bedryven in plaats van God te dienen, wanneer wy niet 't geen | Cod bevolen. heeft, op ſodaanige wyis als 't voorſghreeven is, verrichten: En daarom is onzereimt, wat van Christus beveel gewaazt word; Noghs dans 222 — pù â nù tans is dit Van Dieren. „ 154 n e '; RY ; had fo wie 't Brood niet breeke, Christus Cbood en Leere onhiriede; en de Gedarhtenis van Christus le niet maate Sict N. 44. In de geheele Schrift word te vergefs naar Todanig Gebod geſo.ht. Dit men vit die Wooden van Christus: EULKS DOET 79; myn Gedarnter'is, cen Gebod vin Prood-brerken verimerden wil, is dus. Nereimt, dat ſelf van ſyde der Cr formerilen Tulks is af gekcurt worden:; en aanteande- 't belluit van 't Vernietigen der Cedichienis Chriſtue, fe Fe Pan Dieren met recht en reden ſich ſchamen, ſo hy geleerd had f K {chaamen, ander van Avondmaal onderrichten wi::ende, dat hy niet 4 5 weet wat aan dit Woord belanysd : Sul is. dot 101. myner Geancy- 174757, Heet, Chriſlus Gedachtenis onderhoudsn, 't Br ood breeken ; fe 3s immers 't Scheugenis van Chritus verigoren ge weeſt in alle T. g ar * Brood niet gebrooken is; en noch te deſer Uur in alle Hemten- ten, waar men de breeking niet Sade laut. Paulus beſchreft 't anders; naa mel vk, door des Heeren Hood verkondigen 1 Cor. XI. 26. en dat zal geſchieden niet wanneer wy het Brood aan fukjes breeken; maar wan- neer wy het Brood brecken en Avondmaal houden; dat is indien wv van dit gegceven Brood des Sacra ments EEFEN, en van den Kelk des Heeren DRINK EN. v. 26. 2y t zelve heeft ook oale Saabig maker benno, din „e doerz daarom verklaart deſe Woorden de Apoliel; v. 25. C dort, fo dk. Frage tätig.  Hier mag de Gereſormeerde Tanchius voor ons antworden, dowelks- © forftaat, dat de Woorden SU LKS DOET, niet van r Brood breeken te ver. * ftaan zyn. Want hy ſeid, Indica dit 7 was. /o mo ſt niet. alleen de Prekant, maar oe alle communicanten f Brood orceken, *Want de | = pg SULKS, , * 11 4d | g c b. -% J e VERS | 8 a, 5 * L ot ts. in n — 1+ Bp" D NF nb übe L.. Ab 67 dn $2 d inet TITS * 10 94 n : VAIN LS. - +5 3% 3 ds 1 "AL OT Rs Fm a5 \$5533;S. „ 8 Na. enn e enen N ol A eee eee e 4 na * a. — — — N 3 | 10; in it ſelf an indiff e. N *SULKS DOET (cane Eeten en Drinken) gaan alle Communicanten aan. 6 waren ook de Jongeren aan te flen niet als.'s Avondmaal witdeelende, maar ont- ©® pangendes,. Ja men Zou" werder b: flaiten, dad ele cen wan de Communican- *ten doen morſt t geen Chriftus gedaan heeft; naue y, neemen, danken, pec- *ven, en de Woorden van Curiſtus naaſprecken,” en aldus [elf r Avondmaal ho- [1:5] Aan en voor fich ſelve 't brodbreeken a * angeſlen: Is wel! maar gehecl anders is de ſaak geſchapen, nat dat dit Breeken des Broods tot᷑ en SCHIBOLETH' geworden is: En wanneer 't felve met een Dwan der Confécitation, en Drift de Christelyke Vryheyt om verre te sototen aanyedrongen wordt: Ja wanneer daaronder fſchuvlt een onder myninge &er Leere van de tegenwoordigheyt van Christus in 't Sacrament z om dat gevaclen van 't Genieten ſyns Lighams en Bloeds, te verbreeken fio afmede dit van i mondelvke Genieten, onderſchevden fynde van dat buyten. Sale oder den ſchys van 't Herſſen-ſchim der Trans en Conſubſtaat iat ie te verydelen, om welker wil 't Brood-breeken in 't Pauſdom sall zyn aftekeurt. (hio] Of door Voorwendſel van de Vreedheyt des Mirtelaar Doods van Chriſtus te verbeelden, en zyn bitter Lyden ten toon te ſtellen geen grond noch by val vindende in de heilige Schriftuure, so getoont is van onſe Theologanten. [io] *Tecen dan aan en voor fich ſelve indifferent © dat moet ten opſichte van deeſes Gevoclens Grond of Ongrond in noodzaa- kele k, of in onwettig veranderen. By gevolg en indien 't brood-breeken nict meer aan en voor fich ſelve betracht wordt, so is 't niet indifferent. Während als während in der das Indifferent is, kan by geval in Onindifferent Verrändern en worden als van God verbooden. Dies verklaren haar onder de vrye middeldingen niet benen ſölagnige ceremanien, die den ſchyn neben, of waardoor den ſchyn * gegiewen wordt. (om de wervolzing te o als of onfe Gofädenft van den paapiche niet wee! werſchilde, of a's of wy daay niet feer f deer ig van naDτe n. of Wanneer folanige cri moin fot dien eingo orden ve ei ent. en oe nomen, als of daarmede en daardear zeide de Arydige relipien of Keren * Dereenig?, en tot een lige taam georacht waren, of wede rom een torgarph ro? 0 Ds panſdom. en een af uy tinge van. de ſuyverelec re des euangeliums en WaAares * Gods dicnfts geſchiedde, of allengſkent%daary;t volgen Tolide. En'Confiliung der C. Reformerien aut gen ab'choffung diy euangeliſch. Luther ſchen Religion tn Heſſen, [110] _ overwuogen Znde is op deeſe propoſitic, aanma * And het Frood-breekon die Luthriſchen aicht hierin vi lehr auf Christum ſelhüt, als auf einiges Meuſchen Lehre eter alten georauch hen, und denſe lben wuhalten schuldig wyt die reden a19us geantwoordt © Deg Arif 2 — rent r — oY — 2 n. 84 3 hm Ate. aid * 5 — dtd n * Ltd rent [106] thing, if the Church had so constituted * LL e © tritten Punt won der Cerimonie den Bred-brechen Betreffend, erkenses, ur unt abernahl schuldig, vielmek auf Christum schuldig, als auf einige Men ſchen Lehra xu sehen, Daran wir auch eine folke FRACTIION EMH it woot des herren Christi FrACTIONEM falten konnen, quae contrario fine ſuſcipitur, als nemiich des Herren Christi Creutz.igurg damit 4 abludend, und den abweſerden lei Christi aur damit Zubedenten, fondern quae fit propter diſtributionem nontantum panis fed principaliter * corporis Christi, - als des hauptftuks im heiligen Abendmahl, Daher - * der afoſtel Paulus das geſegnete und gebrochene Prod nit analogiam jon Bern Communicationem Corporis Christi, nearer, Nei! derow-gen das Brood in dem Heiligen Nachtmaal des Herren, so wir Administerium uu d ebrauchen,  Herren Car fti gemät ya: Davey wir auch in Ein falt gedinken u glei ßen, td die FRACTION BM an flick © fſolbft, aber nicht MODUM FRACTIONIS wor noth'g Hallen. (mio) N Frég] Go is 't, wanneer Brood-breeken aan sich ſich bei betracht word, dag. t voor indifferent te achten; en wanneer men onderſcheidt Fra- dt ionem diſtributicam & repracſentativam, & inter id quod Iibe- rum & contra necesſarium frustum; in dien fin zen Lutherus Wör- © den te neemen. [oro] Hieran is niet ongelyk de Meening van een on- Fer Leeraaren op 't Synode te Eſchweg, in cen Rymtje wonder fraay uit- zedrukt (Po) Want ruimſchotiger en bondig vind men, die van de onſe deſe Stoffe behandelt hebben, en deſwege aan pehaalt by Rovigins, ſquo} de welke almede gelvkluid ende Woorden des Zanchius invoegende nopens Jo- tanncs 4 Laſco, die sonder breeken des Broods met Melanchthon te Witteberg t Avondmaal genoomen had, op 't laatfte bedschtelyk befluit, hoedaniger wyſe 't Eroodbrecken beide in acht int te houden en indifferent zu. [rio] Ja 't zu hicrop wel toe paſfelyk zyn: Laudamus weteres & noſtris al imur anni. Maar ſo dan paſt fich wederom nict, onſe Kerk daar ever van Keternye betichen; onle Leerars en Voorſaaten verdot men, on- Ar Gemeenten beroeren, en Scheur ingen onder deſelve, Ergernis onder de Fwakken te rokken. . Voor ſeeker 't mag hjer over gebracht worde t teen Lon XIV. ſaat: Verwerrt de Conſcientien niet. v. 3. Die daur cet, (breekt,) die verachte dien niet, die niet cet, (breekt.) v. 15. Lieve, wrderft dien niet met uwe ſpyſe, om wiens wille Cbriſtus geſtorven if. Noch met die ſpyſe die daar is de Gemeenſchap van Chriſſus Lighaam en Bloed, voor ons gebrooken zynde en vergooten 3 * cl 1 DANS 45 72 WWA een N Nee, 2 155 Fe $4 4: . 1 1 * al jt 34 BE, FEE 1 . NO 68, a 4 6 * . gh at pa ? 8.4 F 1 od Ct Ciba re OR: «tn BF rt gs? Va gh: 0% ee AAAS Wd beta bs Ch tgpdoii jen) $5444 yo dee * * » 1 L. To, 2. To, 2. To, 2. To, 3. To, 4. To, 5. To, 6. To, 7. To, 8. To, 9. To, 10. To, 11. To, 12. To, 13. To, 14. To, 15. To, 16. To, 17. To, 18. To, 19. To, 20. To, 21. To, 22. To, 23. To, 24. To, 25. To, 26. To, 27. To, 28.  maar wel fra-faraliva. dienende 't Brood ten Einde t verordent is, uit te deelen, Ten 3. Ind ien 't nieuwe Verbond geen Figuren toelaat. Fen Chriſtus heeft 't gebrooken, ten einde dat 't cen m de- en vitdee. Linge zijn zoude van ſijn Lisbaam; ſo mag'niet geſchieden, om dit Geſchieden van deſe Gemeenſchap te verbreeken. Ten 3. Cbrißus Licham is eigertlyk niet gebrooken; ſo mag 't geen drirgend bewys wezen om *t Brod eigentlyk en anders te breeken. Ten 6. 't Selfde gelt ook on—trent 't Voorbeeld des Paſch Lams, waar uit geene noodſaakel Kheit te verbeelden ſtaat. In tegendeel heeft de Kerk, uit reden, die by Kromayer (tio) te leſen, ſelf de Quweitjes by behouden, dewelke voor i Pauidom, ten minften in die Vyf Ecuwen to de Reformatie in cht ingzin geweſt. Die ook bequazmit zen voor Kranke, voor onde lie-den. En bequaamer dan ſelf e ſtukjes van ander Brood, dierge-like wy Voorbrelden lyken, dat Chriſtus Ligham niet zul lende gebroken word En, do- ſtceken is, Jol. XIX. 34. 26. 27. — — — Wagruit meer Analogiſe nes op te maaken waare; ſulks dat men 't l'étrument om 't Brood te fnvden ot keeken, geheeten heeft LANGEA SACRA, t:ſte Tarnovlo, lib. 2 de IM, t. C. 31. Pp. 1097. ä | „ 3 Wes. 4 [168] Of ongefuurt rond Frood, daarvan (elf de Qereformeerden te Seneef in Lwitjcr/avd sich hebben bedient, sonder daarom van «andere verxettert te worden. Alleewel deeſe Cerimonic mönten aangemerkt worten als Topica en miſchien Chronice. (x10) ten minuten maakt ook on- fe kerk daarvan geen hoodſaakelykheyt, t zy wy geſuurt of ongeſuurt brood daar foe, gebruyken. En handelt Jan Dieren onverſtandig, de Tanden met hem ſlookende, die t Gebruyk der Ouwels niet weder heeft gevilt invocren; nas dat de Gemeente over twintig Jaaaren gewoon Was ander geficeken Broodt tegebruy ken. * ; tA. Fa « «a [108] but rent C106 I thing, if the Church had so constituted it i. 2 — A—— — 8 r '14 © dritten Punt won der Cerimonie den Brod-brechens Beireff:nd, er lenses, ir was albern schuldig, vielnen auf Cariftum sich, als auf einiget Men © ſchen Lehr zu sehen, Daram wir auch eine folke FRACTIONEM © bit woot des herren Christi FRACTIONEM halten kornen, quae con- Etrario fine ſuſcipitur, als nemlich des Herren Christi Creuix.igung damit © abaubilden, und den abweſerden leib Christi aur damit Xubedeuten, jondern © quae fit propter diſtributionem non tantum panis fed principaliter * corporis Christi, als des hauptſtuls im heiligen Abendmanl, Daher - Her afoftel Paulus das geſegnete und gebrochene Prod nit analogiam /on- #Hern Communicationem Corporis Christi, nearer, Nei] derow-gen das Hrood in dem Heiligen Nachimaal des Herren. so wir Adniniſlrireu und * #® eebrauchen, bequemet und ay: fondert wird, halten wir ſo'che unjere FRACTIONEM der Finſetzung des Herren Christi pemas. ye: Dabey wir * auch in Einfalt grd:nken 24 bleiben, id die FRACTION EKM an fick. © ſelbft, aber nicht MODUM FRACTIONIS wor nothig Halten. So ist, wanneer Brood-breeken aan sich ſelle betracht word, daß i voor indifferent te achten; sinno en wanneer men onderſcheidt Fadionem diftributivam & repracſentaticam, & inter id quod libe-TUM & contra neceh ar un sultuuitur; in dien fin zun Lutherus Wörden te nee men. Hieran is niet ongelyk de Meening van een onder Leeraaren op 't Synode te Echweg, in cen Rymtje wonder fray uit-gedrukt (pio) Want ruimſchot iger en bondig uind men, die van de onfe.. deſe stoffe behandelt hebben, en defwege aan fehaalt by Rovigins, ſelle. de velke almede gelvkluid ende Woorden des Zanchius invoegende nopens Johannes a Laſco, die sonder bree ken des Broods met Melanchthon te Wittevergte A vondmaal gennomen had, op 't laatſte bedachtelyk befluit, hoedaniger wyſe 't Broodbreeken beide in acht intz te houden en indifferent zu. [rio] a 't z0u hicrop wel toep Aſſelyk zyn: Laudamus Tellers S noſtris 3 di i mur anni, Maar fo dan paſt fich wederom nict, onſe Kerk daar over van Keternye betichen; onſe Leerars en Voorſaaten verdoemen, onſe Gemeinten bergeren, en Scheur ingen onder deſelve, Ergernis onder de Fyakken te rokken. Voor ſeeker 't mag hier over gebracht worder 't a geen Rom, XIV. flaat: Verwerrt de Conſcientien niet. v. 3. Di. dnar cet, (breekt,) die vcracbte dien niet, die niet cet, (breekt.) v. 15. Lieve, werderft dien niet met wwe ſpyſe, om wien wille brüsstus geſtorven 14. Noch met die ſpyſe die daar is de Gemeſchap van Chriſiſam en Bloed, voor one gebrooken zynde en e a roy we e might as well 12 the Bread, as uſe Wafers, 1108) but Is het indifferent, was rom d men *t niet als indifferent? 2 op FRY niet it. Lighaam van CHEKIS 1085, [yne Gemeente, verbrooken werde]. Wanneer de Kerk het for zeſchikt en niet anders verordent had, o brhoorde men "top die vyſe op te volgen. Want wie mag ſo bot en tout wezen, te ſeggen, dat onſe Voorſaaten niet mede ſo wyſe waren ge-well, om te weeten, wat Christus gedaan heeft, en wat 't aloude g-bruikter Kerke geweſt zy. Maar nu heeft onſe Luther ſche Kerk niet alleen 't Braod-breeken af gekeurt; ten 1. Om dat men Aﬁus on mandator d ie cen Gebod hebben, niet vermengen moet met marndatis. Ten 2. Indien «; Inſtellinge des. Avondmadls niet gewargt van Fredtio a ftrudtiva Orepra-ſentativæ, maar wel pra-faraliva., dienende 't Brood ten Einde t verordent is., uit te deelen. en 3. Indien ien 't nieuwe Verbond geen Figuren toelaat, Ten 4. Christus heeft 't gebrooken, ten einde dat 't cen m de- en ulidee⸗ linge zyn zoude van ſyn Liehaam; so mag niet geſchieden, om dit Ge-woclen van deſe Gemeen� Zuchap te verbrecken. Ten 3. Chorus Licham is eigertlyk niet gebrook en; so mag tt geen drivgend bew vs wezen on t Brood eigentlyk en anders te breeken. Ten 6. 't Selfde gelt ook on-trent 't Voorbeeld des Paaſch Lams. waar uit geene noodſaa kel Kheit te verbeelden ſtaat. In tegendec heeft de Kerk, uit reden, die by Kromayer (tio) te Jelen, self de Ouveltjes by behouden, dewelke voor Pauſdom, ten minuten in die Vyf Ecuwen to de Reformatie in cht ing zun geweſt, [uro] Die ook begquaa mit zen voor Kranke, voor oude lie-den. En bequaamer dan ſelf de sütukjes van ander Brood, dierge-Imke wel onder ons in gebruik zen, dikwyls van wegen grovte Rude noch veel onbequaas mer uit vallende. Niet te denken, wanuer wy Voor—b>elden lyken, dat Christus Ligham niet zu|lende gebroken worden, door-ſtceken is, Jo. XIX. 34. 36. 27.— — — Waaruit meer Analogi/ches op te maaken waare Sulks dat men 't l'espritment om't Brood te inviden of 98 geheeten nee ft LANC EA SACKRA, t:fte Tarnovio, lib. 2 de Ai, s. c, 1. 1909. (168) Of one lurt Tond Prood, daarvan elf de gereformeiden te Ceneef in LZuliſerand sich hebben bedient. sonder daarom van „andere ver kettert te worden. Alhoewvel Geeſe Cerimonie mout konnen aangemerkt Orden als Topica en miſichien Chronica. (x10) ten minüsien maakt ook ons ſe kerk daarvan geen noodſaakelykbeyt, 't zy wy geſuurt of ongeſuurt brood daar toe gebruyken. [y10] En handelt Van Dieren onverſtandig, de Tanden met hem flookende, die 't Gebruyk der Ouwels niet weder heeft gevilt invocren; nas dat de Gemeente over twintig Jaaaren bew n Was ander geſlceken Broodt tegebruy ken. 1 ** a. n — ——_— Rom ay ”Y Py ta thc. „ 4 WW ah. Act * *— * — * — but 2 fingle Miniſter S. [109] and a sine Chingre Gation [110] ought not to take upon themselves to a *. » : N * 5 * 8 n "I |.'| — * 444 * aa. — * — ku n ES 8 ———_—_— 1 4 + 1 1 * — 6— 9 — hats. Att cnt. nt. * —— mn 6— PTR 6 * — [ioo] Geen enkele Domine; van wiens plicht 't is, Ritus eccleflaſFi:o; te ccnierveeren, niet verbaaſteren, (ſiet Gerhard L. L. de M. E. c. „1. § 288) dewelke ook geeven noch neemen kan, tgeen hy niet in handen heeft, noch alleen ophem, maar op de geheele kerk flaat.. Want over Middeidingen | kan ſomtyts de geheele Religie Gevaar loopen. {z10] En men hecft te onderſcheyden een middelding, van de Kerk afhangende; en dat van een of anderen Perſoon ra«kende. (a11) Zen leeraar behoort fich een rechtbegryp te maaken van Middeldingen, als dan zal hem de luft niet bekruypen lichtyaerdelvk daarmeede te handelen; men vindt daar- van onderricht inge in verklaaring e van ſommige artykelen in oaſs_ Concordie P. 2. p. 413. (vergelykt p. 255.) Hier ſeggen onſe Belyders ' *als ſodaanige Dingen onder den paam en ſchyn van uvterlyke middeldingen voorgeſtelt worden (fchoon Hen een andere verve wordt aangeſtreeken) * nochtans in den Grond tegens Gods Woord zyn, deſelve moet men voor *geene Vrye Middeldingen houden, maar als ſaaken van God ver booden, ” myden ens, [bir] ed og „ _ [2:0] Geene particulicre gemeente- Want onſe kerk in voorleeden tyden heeft cervaarmn, wat 3 en ſcheurigen, die baar by naa doodelyk hadden konnen zyn, daaruyt voortgekomen ſyn: Sommige par- ticuliere gemeenten ontrent middeld ingen wat licht ſinnig haar yedraageride, [eri] Want de verandering baart meer quaad, dan de ongelykheyt; Hoeveel fe meer de Afwyking, waarontrent de geheele algemeene Kerk eenſtemmig is? Eene Chriftelyke Gemeente heeft den rasd van Lutherus Sade te ſlaan tegen de hemelſche Propheten gegee ven [di1] Fs iff dir noth, die Chriftliche Freiheit zu bek ennen, und nicht geſtalten, das der Teuffel da ein Gebod, Verbod, Sunde oder Gewiſen mathe, da kennen keine haben uil. Wo du aber holche Sunde laſif® machen ſo iſh kein * Chriflus mehr, der fie ug nehme. Denn mit jolckem Gewiſen verleugnet man den rechten Chriflus, dev alle Sunden wrgnimt, It. Wo man Gebot Varbet Sunde, gute Wercke Gewiſen und Gefahr machen wil, da god Vreyheit haben wil, und nichts gebeut noch werbeut, mufiu über die Freiheit feſt? halten, und immer das Piederſpiel thun, zit du die © Freykeit behaltefs. Noch een fyne les is aan de chriſtelyke Gemeenten gegee ven van onſe ſaalige Belyders 7. c. p. 415 * wy gelooven leeren en bekennen ook, dat in den tyt, wanneer de belydenis wordt vereiſcht, „(daar de Vyanden van Gods woord de ſuivere Leere des Euangeliums * focken te onderdrukken) de geheele gemeente gods en een yegelyk Chriften. Macr byſander de Dienaaren des Woords, als zynde de Voorſtanders van Gods Gemeente, ſchuldig ſyn de leere en wat fo? den grace. In dit Geval, ook in ſod aanige Mid deldingen, men de Tegenſtryders niet wyken, noch gedoogen ſal, dat de Vyanden deſelve tof verſwakking van en ſuyveren godſdienſt, en Voortplanting en Feveſtiging van de A f- radery, door Gewelt of Liſt oparingen, gelyk F ſtaat Gal, V. 1. H. 4. 5 ene Met wat gevaar fodanf ive Verandering beſtäan wordt, is uyt de Veorden van onſe Codſaalige Felvders aftemeten J. c. P. 4: 8. toonende #7 t Caar van afhange © De bevelli ing van de valſche Jeer, W zange! 0048 en Algoder ye, Verdrukkinge van de ſuivere Lrore, infeelyks it Verlies van de Chriſely ke Vryheyt, om welke te bewaaren de heylige Geeft * ſon Kerk belaüt heeft en tenlaatſte beſluvtende; * Cok worden door. | {odaanice Toegtevingen en Se! ykdellinge in de uiterloke dingen, dar. Men roch 5 in de Leere niet Chrüstel vereenigt is, de Afgängen dienst, geſterkt, en daar integren de rechtgeloovigen ſeſt, en in hun Geloove verſwakt, twelk berde een jeder Chrifien by de Saalirheyt van lyn Z. iel fchuldig is te vermyden, gely e o-ſeſtven ſtaat Math, XVIII. Men merk al mede den Chrüstel yver van onſe belyders tegen diergelyke verbaaſtering. p. 418: ſepgende wy verwerpen en verdoemen ook, wanneer fodaavige Middeldingen in 1 Alen voegen aſveſchait worden, als of het de Gemeente Gods niet 1 ſionde ten alle tyden, en op alle plaatſen, naa Gelegenheit, ſo als it voor de kerk oirbaar is, ſich ven cen of meer in be vryhevt tebedienen. Os [112] Nieuwe Cerimonies intevoeren, dewelke by de Kerk. nooit ſyn gewosn gewesen palt geen enkele Domine noch Gemeente; Temeer om dat ſelf de geheele Kerk. niet voegt, nieuwe forten van Gods. dien - ttigheyt in te sätellen. (ert) En fo t al quam te gebeuren, dat nicuwe Cerimonies of Orgers van de Kerk ſouden worden ingevoegt, ſeeker t moſt met meerder Overleg en Conſent geſchieden. (fi) Biertoe moeten wy rekenen deeſe Cerimonie van 't Brood. bree ken, 't welk ten eenemaal by Lufherſche Vreemd en onge v oon is. Dat men my bereden wil door een Oog pgeturgenis, dat die onfe te Rot!icrdam tt ſouden opvolgen, Tulke mag noch wat op de lei fflaan, blyven. Want my is uyt Dedekennus Eonfilia bekent. (pit) Dat ſeeker Leeraar binren Rotterdam ontrent 't F 16:4 Vrybeyt geſopt hebbende, om in plaats van Quweltjes ander rood te neemen en breeken; ſulks dat hy tegen Proteſt en. Verbod te Eric reyſen, 't Avondmaal met Breeking des. Broods gehouden bad; uyt Cn Amt geſet is door it Synode en KRerkraad. Ez. hoewel by. TR der- and. . I 2 we © £ k ” 3: " *s 4 * be 7 N 1 l 4 „ . „ $E 1 oh Ks 5 : 1 \ * FE 4 TSS FF - " "a "7 ? Mt : . _—_ l :. — * ny . — —— — —— — 8223 —— — — 3 8 1 A N q * 1 Lay \ U * - h . x : \ L e FS For the 3d. That he 15 fo buſie to go about to other People and make Differences in Mr. Berkenmeyers Con- gregatiCn, is a great Sin. [113] But he that is unjuſt Ai. * — — es * — —— X * —_— — p n * — — — 9 — * 6 12 c Cre hand niet meer dan twee maal in 't Jaar op fyn nieuwe fatfoen t A.vondmal te adminiſtreeren belooft bad: Nochtane hebben de Theolopanten der Duytſche Academien ſyn Deportement toegeſtemt, en gzoed-gekeurt, noch ſyn Reſtitution aangeraaden, dan onder Voor wierde van fyn Mil. Bedrängen in den openbaar en op alteos te herroepen. Diarom gelöst, zu zu zu geliehen, heben, die 't Ieneſehe Reſponſum met opmerken teleſen hebben. Inzunderheit iſt his. xubeſerg en, (chr y ven die Heeren) der leidige Satan, als ein Find der Cariſliichen kirchen, and turbator ordinis, concordiae & pacis /uche Aurco dicſe Revatien, Cccuſion und Gelegenheit, andere irrtause in die Niederland iſche Euangeliſche Kirchen eixxuſchitben, und weil er siebes nicht thun kan, offentlich, sie verkündet sich heimlich, verkündet sich in einen Engel des Lichts, und wie ersieht er an vielen orten profiifres hat, als sie tentiret er noch Calviniſmum per pranifragium unvermerckier wey/e einzuführen. Waar 't | mooges JIyk onder Luther/e 't intevoegen, sio moſt. 't op die Voet geſchieden, ge- jyk Konig iu (hit) becft aangeraaden; niet gelyk de Voor belden sün, die voor den Degen komen. Van ſodanige Ver baaſtering onfer Cerimonicn heft met Dietricus sänger. (iii) een Afkeer en Walgen, die een Voorflander is van de Waarheyt - des Euangeliums, en de Christelyke Vryheyt. [113] Sende is 1, en groot Quand. welk bekennen moet een, wie er abet Lielen Je wardeeren. Warneer 't gebewren Zoude ontrent Nereldſehe Chederen, i geen Van Dieren bedryft,.aangaande CD Rem, en WHoord, i Heilig Amt en Lielen; wie kan ſeggen wat ban hem bel omen wozt,. Secker Mn, Jo Kebe, {k1ii) die een V yand der Pietiften zvn wil, verraadende en open- baar maakende Ire avgen/chein- and handgrcifliche Lugen, Hetrug und Þalſch. Heit, durch die heilige Dreifaltigkeit und dero heiligen Fogel in iugen Geister veruandelen, dewelke heiligen,  all they will for the future part of such Ministers. The 4th. You have done very well, dearly beloved Friends in arms from the Service of your Church, and better you will do, if you hear him no more, since he is like to destroy your Congregation. Neither take up with such Men, till they can show necessary Testimonies from some Constitutions in Europe, of their Lawfulness and likewise a 900 Conversion. For the rh. We are of the same Mind with the venerable Consistory at Amsterdam, And so, dearly beloved Friends, we bore you will take our Answer in good Part, and send a Copy of it, or the Original to Mr. Berkenmeys in Congregational at New York and Albany, to be read there. Not that we find any Authority more than other Ministers. But we M nabe Stachsen, (k11) Dat Van Diren my in myne Gemeinde te onder cruy pen poogt, is so quaalyk misdaan, det hy, al waare hy de wett igſte Leeraar, verdient had, Eer en Amt te verliefen (lit) 1114 Dat zyn Hileams en Judaas wegen; waat beg in en einde is de Loon der Qugerechtigheit. [115] De Heope kon vervult worden, waar geen Petov erde Calaten zun. Maar de Klagte van Hieronymus word meer maals bewaarheit, dat die er klappen konnen als een nan te meeſt gelden. (mit) [116] Wonder wel is de guten Raad over een komende met Chry, oftoams Ant. woord op die Vraage: 07 mon „% ertige Leeraars mold goho; ſaamen 2 On. wettig? (hernam deſclve) Wat is dat te ſeegen? So O de Leer en St. Goſien J ved, en laat hem aper al ware ly niet flechts ron Men ieh, Naar ſelf een E e Hoe ane danganrade t Les den 22 Bed, M ancrff we: a te Ves. [21] 7 „ oe 6 1: „ have a Precedent in Ecclesiastical History, [117] That if any Church did forsake the Truth, or commit Dis- orders in any kind, other Churches did sometime take In 8 Upon ” ns; ah — 6 9 * * ——@CC@uu_KKc,.},_ ſy. „„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„ Ach allem mutiwwillen über ihre Gemeine herrschen wollen, konnen nicht leiden, das fie von anderen iher schuldigen Gewiſen s- und Ampt-Gebuhr er- ©tnerf werden, und werrathen fich damit, es Geistes. Kinder fle zu zu. Van Dieren meg t neemen so als hy wil. Wil hy den Raat van Godgę- lrerde niet aan neemen, so zal hy ondervinden dat 't Spreekwoord, van fe Snyder-tafel genoomen, Waarheit z: Lang "naaien kort den Dradt. Ondertufſchen komt hier uit de nieuwe Kerkelyke Hiſtori ook te pas, doen tufichen de Lluterer-che Academie te Halle eenig Verſchil van wegen de Pietiſterye gerceſen was met 't Stads-Ministerium, dat boven die Anno 1692. M. Nov. augezielte hochamt Commissar [011]. cene andere 1700. van den 13 April of in de Maand van Junij gehörenden worden is, volgens beveel van ſyne Keur-Vorſtely ke Doorluchtigheit, waartoe een buiten landſch Theologant, D. Johan Fiſcher, Koninklyk Sweed/che General-Superintendent in Liefland, President van 't Opper-Consistorie, en Pro-Kantzelier van de hooge School te Pernaw, neffens twee Keur-Vorſtelyke Geheime Raaden verordent was. Meter diergelyke Voorbeelden uit de aloude Kerken-geſchiedenis heeft D. Hulſeman met vry beknopte woorden beſlooten ; {p11] toonende dat de Y- ver voor Gods Eer, en de Liefde jegens de Geloofs Broederen geneegäam zy, die Leeraars daartoe aanteſetten. De Natuur der Zaake vereiſcht ook geen andere Rechters; ſo als Puffendorf leert. [qui], Paarom hebben wy reden E. E. Sweed/ch Con ſiſtorie in't Aangeſicht der Chriſtelyke Kerk te danken voor 't Getuigenis der Waar heit hierdoor verſegelt en aan ons betoont. Zou de Uitkomſt niet naar Wenſch volgen, ſo zullen ſy, die de Waarheit niet aanneemen, noch gehorsaamen willen, ſo veel weiniger Verſchöning vinden aan den Dage des Oordeels  and the whole Congregation to God's fatherly Care, remaining, dearly beloved Friend: Faro constant true Well-Wishers and Brethren Philadelphia the gift Day of October, 1727. Plur Traberg, Minister at Racoon. 7 onas Lidman, Andreas Windrufwa, Pastor. Provost at Racoon. Minister at Penneck. Samuel Heſolius, bats. 