Het plantenrijk (regnum vegetabile) : phylogenetische schets
Suringar, W. F. R. (Willem Frederik Reinier), 1832-1898
W. F. R. SURHAGAR, Het Plantenrijk (Regnum vegetabile). Phylogenetische, schets. AHNIFEMN-NLJEGEN HEX PLANTENRIJK W. F. K. SUEINGAK HET PLANTENRIJK (Ueinum vegetabile) Phylogenetische schets LEEUWAEDEN HUGO SURINGAK 1895 Leeuwarden — Cooperatieve Handelsdrakkerij. De hierbij gegeven scliets in stainboomvorm werd door mij ontworpen ten gebruike by de academischen lessen en met bet doel om de algemeene verwandschapsbetrekkingen van bet Plantenrijk in een aanschouwelijk beeld voor oogen te stellen. Als wandplaat vergroot, deed zij reeds goede diensten; bet scbebe eben eben eben eben, da wen  tusschen deze omvatten de opvolgende boofdgroepen van bet plantenrijk, en nog een deel der zijtakken aangebracbt. In 't algeineen is de voorstelling voortgezet tot die fainiliegroepen, welke bet eerst,onder den naani van klassen, door Bartling zijn voorgesteld, ook door Endlicher zijn voorgedragen, door Bindley bonden (alliances) en door Bentham en Hooker deels coborten, deels reeksen zijn genoemd, en, elke op zich zelve; bij verschillende scbrijvers min of nieer verschillend begrensd en benoemd zijn. Zijn zijn bier genomen naar de reeksen bij EicnLEii, drink 1890), voor de  bet bezit zij van een dezer werken , verdient tevens aanbeveling bet raad- plegen van Engler , Syllabus 1892, Grosse Ausyahe. Bij zelfstandig , dieper doordringen wordt , nit den aard der zaak , meer uitgebreide litteratunr vereiscbt. De beginselen der natuurlijke metbode , in. a. w. van bet opsporen van bet morpbologiscb verband tusscben de leden van bet Plantenrijk , ingevoerd door A, en L. de Jussieu , en door A. P. de Candolle en anderen nader ontwikkeld, zijn door niij bebandeld in Zakflora , 8ste druk , Iste afdeeling, bl. 29 e. V. , waar tevens de bouwstoifen zyn aangegeven voor eigen oefeningen op pbytograpbiscb gebied. De ontwikke- lingsleer is daar genoemd maar niet nader besproken. Hier zij voldoende, aan te stippen, dat reeds Linnaeus, door bet eigenaardige der natuurlijke verwantscbap getroffen , bet vermoeden uitte , dat daaraan een werkelijke , genetiscbe samenbang ten grondslag zou liggen ; dat zicb vervolgens, in de eerste belft van deze eeuw^ aan de band van planten- *) Een nieuwe drnk liiervan is in bewerking. 7 palaeontologie en planten-geographie, voor liet Plantenrijk (gelijk voor liet Dierenrijk) de ontwikkelings- of afstam- mingsleer lieeft gevormd , en dat daarbij door Darwin liet beginsel der natuurkeus is ingevoerd. Bij die ontAvikkelings- of afstammingsleer gaat de rangregeling der kenmerken naar bun gewicht , over in de vraag naar de meest waarscbijiilyke tijdorde van bun ont- staan ; terwijl zij , volgens de tbeorie der natuurkeus , ge- aclit worden , in opvolgende geslacliten , uit toevallige afwijkingen van bet vooraf bestaande, bewaard^ bevestigd en versterkt te zijn , doordien zij , in de onistandigbeden waarby zulks plants greep , nuttig waren. De verwähnten wordt, in dezen zin, phylogeMie, de verwähnten zinnen, der naturlikte metboden als de voorbereider en wegwyzer tot een, van lieverlede en zooveel mogelijk op te sporen, Averkelyken stainboom bescbouwd. Terwyl nu de bierby gegeven scbets in boofdzaak beantwoordt aan betgeen zicb met den loop der tijden uit de natuurlyke rangscbikking der de Jussieu’s ontwikkeld beeft, valt in de eerste plants op te inerken, dat men, uit een pbylogenetiscb oogpunt, bet Plantenrijk niet eerst in Pbaenerogamen en Kryptogamen, en deze weder in ondergroepen te verdeelen beeft, maar, van beneden af, de ontivikkelingstrappen beeft te volgen, al is bet ook dat men daar-door, altbans in den beginne, groepen van zeer verscbillenden omvang aan elkander tegenover stelt. Uitgaande van de eenellige vormen, lieeft men eener-zijds den kleinen tak der Coeuobiales, anderzijds de weefselplanten met celdeeling; na de Tliallopkyten de bebladerde-planten ; dan de scbeiding tusscben cel- en vaatplanten r eindelijk de Pbanerogamen, eii, binnen deze, na de Gymnospermen, eenerzijds de Monocotyledonen, en onder deze de Apetalen, de Eleutbero-petalen en de Gamopetalen, met de familie-groepen van deze. De nadere studie der onderdeelen van bet Plantenrijk, waarbij deze als zoovele ontwikkelingstoestanden worden opgevat, geeft aanleiding tot de vergelijkende bescbouwing van een aantal verscbijnselen, waarvan bier slecbts eenkel kortelijk zi] aangest ipt. De Coenobialen, d. i. celfamilien vormende planten, bebben een door vereeniging van oorspronkelyk vrije cellen samengesteld licbaam, maar in deze ricbting blijft bet bij weinige en eenvoudige, boewel sierlijke, vormen. Ook de zeer groot-cellige, en in de eencellige vormen door een soms zeer sterk verscbillende ontwikkeling van de underdeelen der enkele cel uitmuntende Sipboneeen brengen bet niet ver. De Cbaraceceii kunnen als bet toppiint dezer ontwikkelingsreeks worden bescbouwd, maar bebben een licbaamsbouwd, die door celdeeling wordt ingeleid. In algemeen gaat ile groote ontwikkeling van liet Plantenrijk vandaar nit, waar de enkele cel nieer op den acliter- Grond, de celdeeling en rolverdeeling tussclien de cellen en weefsels op den voorgrond treedt. De vereeniging van aanvankelijk vrije deelen vinden wij nog bij vertegenwoordigers van de ineeste afdeelingen der Wieren onder verschillende vormen, in de plasmodien der Myxomyceten, bij de Zwammen in bet liypbenweefsel. Daar veordt, door inenstrengeling of aaneenbecliting van vrij ontstane deelen, een kraclitiger gebeel verkregen. AVeldra echter maken deze pseudo-parencbymateuse toe-standen plaats voor die, waar de sainengesteldheid van den bonw nit de ontwikkeling van top- en segmentcellen direct voortspruit, Gebeel ontbreekt ook bij boogere planten de eerstgenoenide wijze van versterking van betlicbaam niet. De bijlvomende wortels der boomvarens, die, in massa ora den stain vergroeiende Als 'tware bet ontbreken van secundairen diktegroei vergoeden, eeniger- mate ook de ora den stain zicb viebtende bichtwortels van soinraige vijgebooinen, leveren er nog voorbeelden van. Maar zij wordt zeldzainer; daarentegen stijgt, ra\et de steeds boogere inorpbologische difFerentieering en verbinding, de biologische en pbysiologische en pbysiologische saraenwerking in andere opzicbten. Associate van verschillende individus eener zelfde soort vinden wij bij Bladniossen, waar de kiissenvorraige zoden van Barbnla’s en Ortbotricba op raiiren, van Leucobrya 10 op den grond, zeker in groote mate dienstig zijn om het weinige vocht, dat zy ontvangen, zoolang mogelyk te bewaren. Het Spbagnetum is als liet ware een groote spons, waar ook de afgestorven generaties aan dit werk deelnemen. By lioogere planten liebben wij de weiden, de bossclien, als voorbeelden van ffezellicjen en zeker ook elkander steunenden groei. Verschillende soorten van planten verbinden zicli syinbi- otischi in de korstmossen ; onder de lioogere planten kan men daartoe brengen liet voorkomen van slinger- en klim- planten, epipliyten, schaduwplanten en verdere planten- geographiscl Je comjilexen, waarin deels een stryd, deels een liarmonie, een voortdurend wisselende evenwiclitstoe-stand valt waar te nemen. De speciale vorm van parasitisme, zeer iitgebreid voorkomende bij de Zwammen, vindt onder de lioogere planten nu en dan nog, zelfs zeer merkwaardige, maar tochi betrekkelyk spaarzame vertegenwoordig. Eene vereeniging van oorspronkelyk vrije cellen of cellen, die door liet geliele Plantenryk stand boudt, is de bevrucltig, die weldra in de plaats treedt der eenvoudiger conjugatie. Bij de in het water groeiende Wieren door in dit element zicli bewegende sperniatozoiden te weeg gebraclit, lieeft zij by sommige Zwammen plaats door on middellyke vereeniging van den bevruclitenden celtak met de eicel, als voorspiegeling van de verbinding, bij lioogere planten, tussclien stuifmeelbuis en kiemcel. Bij de Bladen en Levermossen zijn liet wederom sperniatozoiden, die, of- schoon de plauten met hare geslachtswerktuig’en in de lucht groeien, toch, wegens de kleinte der plant, voor liun transport over liet noodige water (regenwater en dauw Kunnen beschikken. De Vaatkryptogamen, door haar vaatstelsel in staat om zicli hooger in de lucht te verhefsen, en ten deele zelfs tot hoomen opgroeiend, brengen hunne geslachtswerktuigen aan de laag blijvende loofgeneratie voort, en behouden daardoor voor de verrichtung van deze organen ook in dit geval dezelfde gunstige voorwaar-den. Met het oog op deze biologische verhoudingen, zijn de Blad- en Levermossen als Arcliegoniatae nanae, en de Vaatkrvptogamen als Arcliegoniatae inversae op de schets aarigeduid. De hoogst ontwikkelde onder de Vaatkryptogamen keeren weder tot het waterleven terug. Uitzondering is dit daar- entegen bij de Phanerogamen, die trouwens, de Monoconyledonen door hare talrpke vaatbundels, de Dicotyledonen door hare talrpke vaatbundels, de Dicotyledonen door hare ren secundairen diktegroei, met voile kracht voor het luchtleven zijn toegerust. Zij behouden de vrouwelijke wisselgeneratie aan zich verbonden, en de microsporen (pollenkorrels), die de mannelijke voortbrengen, worden in de lucht, door wind of insecten, naar de vrouwelijke overgebracht. Yandaar de schei-ding als Aerogamen van de Kryptogamen als Thjdrogamen. De toestel die, bij de Phanerogamen, onder de benachman van bloem en vrucht, de geslachtlijke wisselgeneratie voortbrengt en vergezelt, biedt door de samenvoeging van verschillenden gewijzigde bladorganen, en door verschillende entwicklende, vergroeiing en oniutputtelijke versclieidenlieid en onutputtelijke versclieidenlieid aan. Terwijl bij de laagste organismen, als de Wieren, de kenmerken, die op den boiiw van liet lichaam betrekking hebben, de meer belangrijke zijn, en de fructificatie, om bet zo nit te drukken, nog meer onbestemd is, treden bij de Plianerogamen de fructificatie-organen boven die van bet voedingsleven op den voorQTond. De vertakkingen alle te volgen zou bier te ver voeren. Bijzonderbeden blijven bet best l)ewaard voor de m Endebehandeling. Vermieden melden, dat bet mij wen-schelijk is voorgekornen, de Apetalen als afzonderlijk groep naast de Eleutberopetalen te bebouden en aan baar boofd de Aristolochialen met de Chepbyllaceen en de groep der Centrospermeeen, en de overgang langs dien weg tot de planten met losbladige bloemkroon, mij minder naturlik vorkomt. Aan bet boofd der Eleutberopetalen zijn de Umbellifeeren geplaatst, an den top van een perigynischen zijtak de Leguminosen, an dien der Gamopetalen de Composieten, reeds en terecht door Adr, de Jussieu, als de boogste familie van bet Plantenrijk bescbouwd en vermoedelijk ook de jongste. Naast de groepen of reeksen zijn sommige familien, met 13 andere letter en tusschen (), afzonderlijk genoemd, met bijzon- dere bedoelingen. Nu en dan geschiedde dit, oni ver- scliillen van opvatting omtrent de natunrlijke plaats van een groep of familie aan te duiden. Voorts zijn , door gestippelde overlangscbe lijnen , de lioofdtakken , en door horizontale de epigynisclie, perigynisclie en liypogynische toestanden gesclieiden , nl. alle drie in bet linker gedeelte der figuur voor de Eleutliero- en Ganiopetalen , alleen de epigynisclie van de beide anderen in bet recbter deel, voor de Monocotyledonen en Apetalen. De roode lyn in de figuur stelt de lijnscbikking van en naar de Candolle voor, B. en A. L. de Jussieu, de grondleggers , na Linn^us , van de natuurlyke methode, begonnen bunne rangscbikking van bet plantenrijk bij de laagste planten en klommen vandaar tot de boogere op. In eene lyn kan dit niet ge- scbieden. Van eenzelfde punt gaan telkens verscbillende reeksen uit, die men niet achter, maar naast elkander wenscbt te plaatsen. Het is juist de boomvorm met zyne vertakkingen , die een beeld van de natuurlyke verwant- scbap geeft. In een boek kan men ecbter niet anders dan de groote groepen, en de kleinere binnen deze, telkens acbter elkander bebandelen. Ten einde daarbij plotselinge spron- gen zooveel mogelijk te voorkomen , bebben reeds' de oudere de Jussieu’s lusvormige aansluitingen gemaakt, als 14 b.v. door de telkens herliaalde omkeering van de volgorde der : Hypogynen , Perigynen en Epigynen in de naast lioogere afdeelingen. Daardoor kwamen dan overeenkoni- stige vormen der opvolgende afdeeling telkens naast elk- ander. Ook in rangscliikkingen van later tijd zijn zoo- danine aausluitingen niet zeldzaam. De Candolle lieeft deze kleine kunstgreep door een grooter concessie vervangen. Hij neeint nanielijk de lussen veel grooter en brengt een breede lyn door bet gelieel. Nu en dan inoet liij afbreken, maar dan is de overgang van dien aard, dat bet geen misverstand geveii kan. Hij begint, juist omgekeerd als de Jussieu, bij de boogste planten, naar bij meende met de boogste, om tot de lagere af te dalen. Het zijn de Ranunculaceeen, waarinede bij een aanvang neemt. Hij bescbouwde deze als de boogste, om dat in bare bloemen alle organen voltallig en onvergroeid voorkomen. Dit was eene dwaling, waarop later door Adr. de Jussieu opinerkzaam werd geinaakt. Vergroeiing, en zoo ook abortus, is geen eenvoudiger, maar een meer ingewikke. Ideal to the most profound. Intusschen was die dwaling een gelukkige. Want geene plantenfamilie is meer gescbikt voor uitgangspunt, bij eene erste kennismaking met bet plantenrijk, dan juist die der Ranunculaceeen. Vandaar uit voert zijne lijn tot andere typen, waarbij, in verschillende opzicbten, de toestand meer iigewikkeld wordt. Opgeklommen tot de Compo-sieten, den lioogsten vorm, daalt af, langs de Corolli-floren, naai- de Monoclilamydeeen of Apetalen, schijnbaar eenvoudige, maar inderdaad voor een goed deel zeer inge-wikkelde vormen; daarnaast iieemt zij de Gymnospermen op; vervolgens springt zij over op de Monocotyledonen, om ten slotte tot de Kryptogamen af te dalen, Naar de rangschikking van de Candolle werd de beschirijving van bet gelieele plantenrijk in bet wel Bekende standaardwerk, den Prodromus Regii vegetahilis, aangevan-gen en, voor de Phanerogamen, gedurende den loop dezer eeuw, door een aantal geleerden voortgezet. De meeste flora’s van verschillende landen werden naar diezelfde rangschikking ingerichtet, en eene nieuwe revisie der geslacbten door Bentham en Hooker, geschieden in den laatsten tijd volgens diezelfde nietbode. Het is een practische belang, dat in bescrjvende werken, M^aarvan men doorgaans meerdere tegelijk beeft te rädigen, de plantenfamilien ongeveer in dezelfde orde worden aangetrolfen, en tevens, dat deze volgorde eene eenvoudige zij, waarvan men den draad gemakkelijk kan vastbouden, De lineaire metbode van en naar de Candolle beeft dus zowel belang in paedagogiscb als in practische opzicbt. Terwijl de tak- of stamboomscbikking uit een wetenschappelijk oog-punt bet boogst staat. Beide moeten dus woi'den gekend, en wel zooveel mogelijk in baar onderling verband. Het is met die bedoeling, dat de roode lijn in de figuur is aangebracbt. Van cle eencellige vormen gaat zij langs de Myxomyceten, aan de zijde der Fungi, naar liet Dierenryk. De Myxomyceten zyn nu eens bij de planten, dan eens by de dieren gerekend. De zaak is van geen groot gewiclit, want zy staan op de grens. De naakte cellen, de amoeba-acbtige beweging, wijzen naar bet dierenrijk; ook bet parasitisme. Want bet dierlyk leven is bet parasitisrae op bet plantenryk, consequent en tot de boogste vormen doorgevoerd. Intusscben komt zulks ook ten voordeele van bet plantenryk, want bet bespoedigt en verbetert bet gebrüik der stoff van vorige generaties ten beboeve van meuwe. Het is dus, ook afgezien van bijzondere betrekkingen, die op de bevrucbting, verspreiding der zaden enz. betrekking. Bebben, een verbouding van wederkeerig dienstbeton, m. a. w. een booge vorin van symbiose. GAMOPETALE ComptdUtI Ie G N U M VeGETABILE. Ii77t SJWXOA//. Htt f1atitri,r V k VUtOUtAillteMUtH r f9 .s. 