Herinneringen uit de loopbaan van een Indisch officier
Willem Adriaan Rees
Wederom is het Waterloo-plein bezet met voetgangers , miters en rgtuigen. Om half-elf is een bataillon infanterie en haye ge- schaard van af de sluiswacht tot aan het Groote Huis. Een half uur later zal , onder het lessen van kanonschoten , de gouvemeur- generaal , in een geheel met goud geborduurden rok , in een staat- sie-koets naar het Groote Huis rgden , om de gelukwenschingen van de verschiUende collegien te ontvangen. In een groote wachtzaal zijn alle autoriteiten vergaderd ; de reg- ters in zwarte toga's , de officieren van land- en zeemagt — die niet in dienst zijn — in groot uniform, de ambtenaren der secre- tarie , van finantien , middelen , cultures , politie , enz. alien in pontificaal; de hoofden van Arabieren en Chinezen in hunnationale kleederdragt , — kortom de chefs en vertegenwoordigers van alle geconstitueerde hgchamen , die in 's lands dienst zgn en eenig ge- zag voeren of eenige betrekking bekleeden. Het is een hoogst in- teressant rendez-vous voor een nieuweling ; aan het hof van den Koning heeffc h|j nooit zooveel goud en borduursel zien blinken. Het verwondert hem echter zoo weinig sterren en kruisen op die rijk-gestikte borsten te zien. Hij is nog ^verig aan het onder- vr^en naar de rangen en waardigheden van al die vreemde rok- kendragers , als de deuren opengaan en een bode ))de Hieeren van de regterlgke magt" roept. De zwarte toga's scheiden zich nu af van den bonten troep waar onder zg gemengd waren , en begeven zich naar de audieutiezaal. I. 8 170 Tien minnten later worden »de Heeren van de zeemagt" a^eroe- pen; wederom sortering, yerzameling en afbogt van een troep on- der leiding van den vlootvoogd. Eindelgk gaan sde Heeren van de landmagt achter dengeneraal naar de andientiezaal. Daar hangen de levensgroote portretten van al de doode gouvemeurs-generaal, van de goede zoowel als van de wade; Op een verhevenheid onder den troonhemel staat deleven-de gouvemeur-generaal in al zijn glorie, naast hem de raden van Indig met deftige tronies, en op de trappen der estrade de adjudanten, die de lirst vormen om die schoone schildee. Als alle ofäcieren in digte rgen om den troon vereenigd zijn en gebogen hebben, treedt het legerhoofd yoor, buigt nog eens, en spreekt zgn wensch nit. De gouvemeor-generaal beantwoordt de geluk-wenschen; en nadat er van weerskanten nog eens is geben, marchert het korps officieren der landmagt af. Spoeden w^ ons naar hnis om den groot-tenuerok droog te knnnen het avondunr. Het is bal in de Harmonie. Twee-doizend nitnoodigingen zgn door den resident namens den gonremeur-'generaal rondgezonden aan al-ien, die in eenige betrekking staan met Het gouverneement. Het front van het societeitsgeboben is met lampions verlicht; de drie of vier in elkander loopide en uitgestrekte zalen zyn slechts door kolonnades en bogen van elkander gescheiden en vormen nagenoeg een geheel. De gasten komen in grooten getale op ^i brengen hunne dames in de tweede danszaal. Daar zitten honderde sdioone vroawen in driedabbele rgen langs de gedecoreerde wanden ; een betooverend gezigt ! Aan het hoofd dier zaal staan eenige sopha's , bestemd en ten deele reeds bezet door de vronwen der hoogste ambtenaren; een defkig gezigt! De binnenntimte is gevuld door schitteroide uniformen en stgf geborduurde rokken ; een verblindend gezigt ! Alles bHnkt , tot de oogen der menschen toe. De ligte en door- zigtige toiletten , de schoone kapsels en welriekende bloemen , de essences wier geur zich met dien der bloemen vermengt , maken de atmospheer bedwehnend en brengen de zinnen in verwarnB^. Nog is het feest niet aangevangen , maar er ontstaat bewegiing 171 onder die groote massa ; m^i breekt de gesprekken af en maakt niimte. Men hoort het wapengekletter der huzaren , kommando's , geweren presenteren , en eindel^k de sta&auziek , die met voile kracht het wWilhelmus" aanheft. Nu verschgnt de Toewan Be- s a a r met zgn echtgenoot , met z^n hoistoet , met zjjn praal , met zyn prestige ! Aller oogen baden zich in het reine genot van den landvoogd te mogen bewonderen ; de dames nemen het toilet der gouvemante op , en beginnen. reeds hare opmerkingen te ma- ken. Spoedig wordt de marsch gespeeld ; het is een teeken dat het bal wordt geopend. De Groote Heer biedt met een glimmer zijn arm aan de vrouw van den vice-president van den raad van Indie; deze laatste vraagt van de gouvemante de eer haar zijn arm te mogen aanbieden. Alle groote mannen volgen het voorbeeld; ieder weet vooruft, welke dame huj de eer moet aandoen of mag hebben den arm te jHre-senteren, naar gelang de dame de echtgenoot is van een lager of hooger ambtenaar. Het is een officiel feest; alles gaat er dus officiel toe. De plaatsen der dames, ofschoon niet genummerd, hebben ieder hare bestemming, en wee! de dame, die inbreuk opiemands regten maakt. Eindelijk heeffc c h a c u n z^n c h a c u n e an den arm, en nu zet de eskorte zich met aUe deffcigheid in beweging, volgens rang en ancienniteit. Wat zgn die dames aan het hoofd der kolonne gelukkig! Wat werpen zg met Ueve glachjes vernietigende blikken om zich been. Hoe goedhartig schouwen zg neder op haar, die den wand blyven gameren en die zg in het voorb^gaan bgkans onder haai' golvend Kleed bedelven! Während hoe uitgestrekt de zaal ook zijn moge, zijn is te klein om de promenade algemeen te maken. Vrouwen van controlelirs, kompetens, kapiteins, vrouwen onder de 500 per maand ('s mans traktement wel te verstaan) in ^^n woord, hebben dus nog geen gelegenheid de schoonheid van haar toilet ten toon te sprelden. Wacht nog maar eenige jaren, de promotie gaat spoedig! Boven in de zaal is een quadrille voor de hooge hanzen. Het bal is in vollen gang en menigeen vergeet dat het een ofGlieel bal is. Ik heb een jong meisje aan den arm, dat er uitziet als een roosje. Nooit heb ik zoo veel gel^kenis gezien tusschen een vrouw en een bloem ; kleur, reuk, fijnlieid van bladen, dat donsachtige op het gevoel, dat buigzame van den stengel. Ik ben een dol liefhebber van bloemen ; nu was ik natuurlgk verrokt, en merkte niet op wat er om mg been voorviel. Het roosje bad zich door mg laten me- de voeren en op al betgeen ik gesproken bad nog niets dan »ja" gezegd ; maar ik sprak ook zoo snel, en dat »ja** dat uit die fijne frozenlipjes kwam, was welsprekend genoeg, omdat bet meisje bare wimpers dan ^n oogenbKk opligtte en twee fonkdende dia- manten liet zien. De eerste maten van bet eerste figur zgn reeds gespeeld om de quadrille's te doen formeren. Toevallig zie ik op, en ontmoet een stroven trotscben blik, daar naast een dito blik met spotacbtigen glimlacb ; ik wend bet boofd om, en zie een woedenden blik, een blik van iemand die op bet punt staan naar mg toe te loopen en ng een sottise te zeggen of in bet gezigt te slaan. Ik begröp er niets van, keer mj om, om te zien welken vis-a-vis bet lot mg gegeven beeft, maar.... nu gaat eir een licbt voor mg op! — de gouvemeur-generaal staat tegenover mij! — ik sta in de quadrille der booge banzen! — Verlegen maak ik een diepe buiging en trek baastig af, bet rooq'e medeslepende. Waarom beeft bet roosje mg niet gewaarscbuwd! Ocb! z^ is even baarscb als ik ; zg is pas veertien jaren, zy kan slechts wiegelen op baar ranken stengel, en nu en dan twee pnrperen blaadjes openen om »ja" te lagcben. Dit is alles wat zg kan, maar zg is tocb een mooi roosje! Het oordeel van Elise over de indische dames en heeren. Hefte de hoofdzaal in denanvang slechts tot een tooneelgediend, waarop de voorvechters en hoofden der bataviasche maatschappy aJs paauwen en hanen, als faisanten en kalkoenen, in al hun pracht en trots figfureren en hunneschoon gekleurde vederen wijd uitspreiiden, van lieverlede is de schaar der bewonderaars gedund en het aantal dansers dermate toegenomen, dat ook de aangrenzende zaal door de schoone sexe bevolkt wordt. Hier paradeert men minder met kapsek en toiletten, hier bespiedt men minder de bonding, de ont-moeting, de gesprekken der grooten, maar men is er naturlgk, anvallig ; men vermaakt zich, men geniet. Heerscht d^§*r de st^ve etiquette, met al haar proza ; hier beweegt men zich ongedwongen, hier vindt men de poezij der jeugd. Slechts op het punt van intrigues schijnt men in beide zalen niet voor elkander te willen onder-doen ; overal wordt evenveel geintrigueerd, maar niet met dezelfde bedoeling. Bedelt men hier om een handdruk, om een blik, daar bedelt men om eer, om gezag, om geld. Men bedelt dansende, drai, de muziek. En als de dans geeindig is, veegt men het zweet zijns aanschgns af, en is men gewoonlk d44r minder goed geslaagd dan hier. Piena, gilt hier 1 ik waande u reeds goed en wel te Padang." God-dank dat ik u eindelgk vind, Robert! Ik loop hier vrjj verathen rond, en het hoofd loopt mij om in dit gewoel. Wilt gg mgen dienst bew^zen?" Ja, wel zes, — maar zeg dan eerst hoe gj hier komt. Hebt gg Bchipbreuk geleden, of is Padang in de zee gezonken?" Ten naaste bij," antwoordde hij snel en gejaagd. ))Een kust- vaarder, die iek was en geen levensmiddelen aan boord had ; — een arabische kaptein, te trotsch om een chnstenhond aan te zien ; — matrozen, die gaan bidden als de storm opsteekt, be- paald ellende en zunr bier, zooals de soldaten zeggen. Na drie da- gen van armoe en gebrek, terug gekomen, uitgehongerd. Ik zal u dat alles later vertellen, maar hoor nu. Na lang zoeken heb ik Leo- nie gevonden ; d44r zit zit, regts van den derden boog, naast haar verwenschte moeder. Gg weet dat deze ons engagement heeft ver- broken, en bewerkt heeft dat ik niet te Batavia geplastst ben. Zg wil een kolonel of een resident tot schoonzoon hebben. Zie maar een hoe lief zij dien goudrok toelacht; Leonie schijnt alle dans-offertes van jonge officieren te moeten weigeren, arme meid!" ))Het eerst van al, naturlik; maar ik heb mij niet vertoond. Ik moest u eerst hebben. — Ga gij nu naar mevrouw van S. en stel haar voor eens rond te wandelen. Geef Leonie een teeken pm te blijven zitten, dan voeg ik mg aanstonds bg haar, want ik moet haar spreken. Toe, rep u, voor dat de dans begint." Mevrouw van S. is charmant; zij overlaadt mij met lieve verwijtingen. Hier schgnt zg beter op hare plaats dan aan boord, waar zg een zeer hulpbehoevende vrouw was. De propositie om eens te wandelen bevalt haar maar ten halve. Zou zg op een dans gerekend hebben? Zg neemt mijn arm toch aan, en gelast Leonie te blijven zitnen haar stoel te bewaren; met een verjongd hart Werpt zij zich nu in den wemelenden menschendrom, en drukt mijn arm vast tegen haar Unkerboezem, en nu is z g het, die m g laat wandelen. Slechts wanneer wij in de nabijheid van Leonie komen, dring ik in een tegenovergestelde rigt. Als Pienema zgn tijd maar goed besteedt, dan is de opoffering nog zoo groot niet. Gedurende elke pauze toch speelt destafm Zu zeigen der operatik; de uitvoering is voortrejffelgk. De oogen genieten dus even goed als de oogen. Ginds staat een monster-buffet, dat druk bezocht wordt door dorstige lieden, dieluideom Danggor assam (rgnwgn), anggor meirah (roode wgn), ajer blanda (hollandach water, selters), er gegen. Een troep klerken met mooge lokken en geele wangen schänt er planton te hebben; zij zgn tegen hiuine gewoonte spraakzaam en b^na luidruchtig. Yerder op is de speelzaal, waar kalmte en whist elkander de hand geven; na af-loop der eerste dansen zyn de groote hanzen derwaarts getrokken. Mijn dame will de zaal in hare geheele lengte door; maar ik verzet er m^ krachtig gegen. Want ook ik heb eensklaps een kennisinhet cog gekregen, die zich met een andere dame in een stiUen hoek heeft teruggetrokken. Ik heb Eliseherkendenbrengmevrouw vanS. ondanks haar tegenstribbeling, ondanks de moeite 6m door de menigte te dringen op hare plaats terug. Gelukkig ontwaar ik dat Pienema met zijn Leonie ook op het pad is gegaan; ik beloof mevrouw dat ik hare dochter zal gaanzoeken; maar spoed mij naar Elise. Als de vrouwen wisten wat zijn vermogen door iemand met naturlgke vriendelgkheid, ik zou haast zeggen met militaire vrjmoe-digheid te ontvangen, als zog die gedwongen schroomvalligheid, die aangeleerde bedeesdheid, die kunstmatige zedigheid, zoo hemelsbreed verschillend van de aangeborene, van zich af konden zetten; zy zouden nog oneindig aanvalliger, en in Indie over het algemeen minder vervelend zijn. Toen Elise mi] Zag naderen, stond zij op, ging met uitgestoken handen mg eenige schreden te gemoet en verwelkomde mij als een vriend. Ik werd als zoodanig aan haar vriendin voorgesteld. Er viel veel te praten. Indrukken der aankomsten erste dagen in Indi€ ; plannen en vooruitzigten, herinneringen der reis ; tiding uit Nederland, enz. "Wat meest frappe," zeide zij onder anderen over de vrouwen sprekende, "bis de bijna openlgke vertoonde speculatieest van ieder meisje om een goed huwelijk te doen. Die hier geboren en getogen zijn, azen op haar vyftiende jaar reeds op een man, en achten zich gecompromitteerd, zoo niet onteerd, als zy op haar a^httiende jaar nog ongehuwd zyn. Zy zien in elkander slechts me-dedingsters, en in een meisje dat uit Holland komt de gevaarlykste, daar die met geen ander oogmerk in Indi kan gekomen zgn, dan om te trouwen. Het is belagchelgk, en maakt, wat het ergste is, bet yerkeer van vrouwen onderling onaangenaam. De mannen an er niet minder aanmatigend door dan elders; en. men zou dit toch kunnen yerwachten bg het gebrek aan vrouwen. Er is iets oostersch, es mahomedaansch in hunne beschoawing dervrouw, altgdgetemperd en bedekt door westersche vormen — dit is mgne opvatting, denk daar aan. De man acht zich ger^^tigd de hand eener yrouw" te vragen zonder dat heeft leeren kennen, zonder haar van toegenegenheid gesproken te hebben; zgn rang en zgn maandelgksch traktement geven hem den moed om brutaal voor den dag te ko- men, de ^delheid om te gelooven dat zgn voorstel aan ieder wel- kom zal zijn, en de onverschilligheid om zich een weigering niet aan te trekken." Hebt g g dat al ondervonden,''las Elise nit m^ne oogen. Bem behoefu niet buitengewoon gede te zgn om de sensatie op te merken, die de aankomst van een europesche vronw hier op trouwlustige mannen maakt. In de manier waarop men bekeken, aangesproken, gevleid en gevolgd wordt, ligt evenwel te veel fet- tigs om iemand, die zich zive respecteert, aangenaam te zijn ; en daarom ben ik bl^de vrg spoedig naar de bantamsche binnenlanden te vertrekken, waar de schoone natuur mij duizend maal meerwel- kom zal zijn dan de hulde van het bataviasche mannenpnbliek. Maar gy, Robert! zyt gg nog altgd vol illusien? Bevalt het leven u hier, en is er kans om spoedig te velde te trekken?" Wat het laatste betreft, Yolstrekt niet ; 't is overal vrede en rust, ontzettend rustig. Yoor het overige ben ik zeer tevreden in den kring waann ik mg beweeg. Wat er daar buiten in de euro- pesche zamenleving voorvalt, is m^ nagenoeg onbekend. Wg miU- tairen zijn er mm of meer buitengesloten, anders had 4k zonder twgfel u althans opgezocht. Met on gediild heb ik den dag van he- den afgewacht, in de hoop van u te ontmoeten. Het zoeken ind dwarrelende menschenmassa maakte mg half dronken. Had ik u niet gevonden, dan had ik menschien iu het gewoel geworpen en getracht mg in die vrol^ke drukte geheel dronken te maken." Sinjo's op een officielal bal. Het dansen en kartspelen scheen opgehouden te hebben, want waren de eenige overgehouden. Elise nam mgn arm om naar de zaal te gaan waar gesouperd werd. Daar zaten eenige honderde gaeten aan groote tafels rgkelgk met spijzen voorzien, terwijl een aantal jongens in liverij geMeed de gasten bedienden. Het getal toeschouwers was echter nog grooter ; de stafmuziek speelde onop- houdelijk ; het geheel maakte een levendig, vrolfk, schitterend tooneel uit. / Op een teeken houden alle gesprekken, ook de muziek op. De gouvemeur-generaal heft zich van zgn zetel op en houdt een volgeschonken wijnglas in de hand. Hg spreekt een toepasselijken toast uit en drinkt op de gezondheid van den Eon in g. Hoera! leve de Koning! klinkt het uit ieders mond en de kurken springen paffende van de flesschen, en de mousserende diampagne stroomt en bruischt in de glazen. De twee muziekkorpsen, het europesche en het inlandsche, vallen te gelijkertyd in met het )) Wien 't Neerlandsch bleed," en het vreugde-alarm en de ludruch-tigheid der menigte is boven alle beschrängig groot. Het heefl mijn opmerkzaamheid getrokken dat dezelfde heeren met zwarte lokken en gele aangezigten, die in den vooravond de wacht aan het buffet hielden, zich thans in een digten drom aan het buffet hielden, zich thans in een digten drom aan het hoofd der eerste tafel ophouden, waarschijnlijk om de groote hanzen die weder naar rang en traktement geordend zitten, tezien sousen. Zog hebben stellig iets in den zin, want gedurig komen zij ietwat digterbij. Zoodra de gouverneur-generaal opstaat en alle gasten de bewegging volgen om naar de danszaal te trekken, werpen de sinjo's — de heeren in questie — zich op de leegge-maakte stoelen. Het gaat niet zonder duwen en dringen, ja zelfs met zonder twist: want die plaatsen zijn een standje waard. Lekkere wgn, de beste schotels, de fijnste gebakken, en dan de eer om op den warmen stoel van een hoofdambtenaar te mogen zit-ten! "Voor wat jg mij drukken? ik eerst hier." "Perrek! (verrek), jg drukken mij." "Ik perrek met jou, t a u! (h) Ooor je). Dit appel op het fatsoen schjnt te helpen. Er wordt schriftke- IJjk gegeten en gedronken. Naarmate de schotels leeger worden neemt de spraakzaamheid toe. ))Lefen de Konik!" waagt er een bijna hardop te zeggen, ter- wjl hij het glas leegslurpt waaraan een oogenblik vroeger Zijn Excellentie's lippen kleefden. ))A1 de mooge meidens!" grinnikt een ander, die zit te kokhaJ- zen en een teug noodig heeft om te kunnen voortgaan met zich vol te proppen. »Marie toch niet perliep (verliefd) met jou," plaagt hem de eerste. Allah! Zeker zj perliep met jou! — Zg altyd bly op mg, als zg aan mij zien." It is kluchtig dit gesprek aan te hooren, maar wij worden door den stroom menschen medegesleept, die naar de buitengelen dringen om de iUuminatie en het vuurwerk te zien. Om uit het gedrang te geraken, gaan w^ door een zijdeur naar buiten. Elise, die niet zoo als de meeste dames gedecolleteerd is en de koele nacht-koelte niet vreest, wil liever langs den grooten weg wandelen. De dräkte aan de frontz^jde der Harmonie is niet minder groot, doch van een anderen aard, Een onafzienbare sleep van equipages staat. langs den rgswgkschen weg; op de verbreeding van dien weg, bevindt zich een groot aantal open wagens met dames die van hunne hooge zittingen het dansen gadeslaan; de overige ruimte is met inlanders bezet, met heeren en dames die een luchtje scheppen, met draagbare kraampjes, enz. ; en die bonte menigte wordt beschenen door het helle licht van duizende lampions en van de rood, wit en blaauw. Gekleurde von den het vuurwerk. Terwjjl het dansen weder aanvangt, wandelen w|j verder. Verkwikkend waait de landwind, helder fonkelen de sterren, de lucht is wekiekend en groot het genot van de nachteljke kalmte. Daar b i n n e n joelt en woelt het onstuimig; de lucht is er verstikkend, het licht verblindend, de muziek en de dans bedwelmend; men genet er als in een droom. Maar b u i t e n beseft men het genot van het oogenblik. Daar b i n n e n stoot men aamechtig nu en dan een enkel woord uit, dat nog wordt afgebroken door het stof dat in den geopenden mond dringt. B u i t e n lokt alles uit tot vrge gedachtenwisseling, tot vrge uiting van hetgeen er in uw ziel omgaat. In 't kort, daar b i n n e n duizenden die my onverschlüg zijn, en b uit en een, die mij d Was ik nu maar een ro- manschrgver, en had ik geen wjjfje, dat dreigend den vinger opheffc cm nqj te verbieden verder te gaan, ik zou u een uurtje schilderen vol gevoel, vol hoop en vrees, vol ro Zengeur en maneschjn; het zou een treffend en boejjend hoofdstuk geworden zgn, steUig het beste myner »Herinneringen", maar ce que femme veut IX. Waarin Robert goed praten heeft over pligt en gevoel. Mijn horlogie wgst drie uur, en nog altijd viert men feest. De stafmuziekanten heben hunne instrumenten opgeborgen en spelen nu met vorken en lepek, glazen en fleschen. De longen der inlandsche dansmuziekspelers houden het langer vol, ofschoon de toonenvalscher en schraler worden en de turksche trom nu en dan solo's gefföt. Die nu nog dansen zijn de echte liefhebbers, die dansen om te dansen, en minder keurig in hun smaak worden naar gelang de danswoede hen bezielt. De dames, die tot nu toe wacht-meestertje gespeeld hebben, komen thans aan de beurt, en trachten de schade in te halen. Zg springen hooger van den grond, maken groote passen, sluiten beter aan, en laten hunne dansers niet los, uit vrees van ze te verliezen. De groote massa is echter afgetrokken; men beweegt zich thans gemakkelk tusschen de gasten, die in gropeen om tafels en op sopha's onder een glas wijn zitten te praten. Ik vind Pienema gezeten bij een troepje officieren; hij doet zijn best om vrolgk te schgnen, drinkt het een glas Wien na het andere, maar er blijft een wolk over zgn voorhoofd hangen. Natuurlijk zijn de dames het onderwerp van het algemeen gesprek, en als er van tijd iemaiid zgn buurman wat influistert, dan is het waarschijnlijk nog een confidentie over een dame. Een uur later is de danszaal verlaten; om het buffet wordt het hoe langer hoe luidruchtiger. De sinjo's spreken een onverstaan- bare taal, lagchen als gekken, drinken aJs sponsen en worden nu en dan eens handgemeen. Het feest loopt ten einde. Ik breng Pienema naar z'n logement, en blig nog een sigaar bg hem rooken. "Waarde Robert," zegt hij eindelk, "laat mein lieb, als yriend een räd geven. Laat nooit uw oog op een meisje vallen, voordat gij ten minste de dikke epauletten hebt. Een jong mensch met een hart is hier een incongruiteit. Ik heb nooit zoo'n land gezien, mg nooit zulk een tjrannieke inmenging van het bestuur met partikuliere zaken kunnen voorstellen. Maar het is zoo; ik heb de zekerheid dat ik mgn verwundering aan mijn engagement te danken heb. Yerbeeld i, dat de militaire kommandant mg op den schouder kloppende, nadat ik Leonie weder op haar plaats gebragt haar, mg toevoegde : "Nu, vriendje! 't is maar goed dat gij naar Sumatra gaat, want gij zoudt het hier toch niet lang gemaakt hebben." "Waarom niet, kolonel?" vroeg ik verwonderd, ))heb ik mij dan onbehoorlgk gedragen." "Bedaar maar, ventje! dat is het geval niet, maar gij legt het te drk aan; goede reis naar Fadang!" liet h^* er spotachtig op volgen en keerde z" ich toen om. Ik vraag u, waarom mag men geen affectie betoonen, waarom mag men iemand niet Hefhebben? Was er kwestie van trouwen, la bonne heure; maar ik vraag niets, ik denk er niet aan om iets te vragen. Het beeld mgner Leonie ongestoord in mijn hart te dragen, en als spoorslag te doen dienen om iets m e e r dan m|jn pligt te doen ; om zelfe op een eenzame plaats gelukkig te zijn, met het vooruitzigt om eenmaal mij met haar te kunnen vereenigen, dat is alles wat ik voor het oogenbhk verlang." »Welnu, al dwingt men u het engagement te verbreken,' kunt gg elkander toch trouw blgven." ))Als Leonie het karakter van Elise had, ja, dan vreesde ik niets, maar zij is zacht en toegevend ; zg is gewoon hare moeder blindelings te gehoorzamen. En die moeder heeffc reeds een keuze voor haar gedaan -, duizend gulden per maand, inspecteursrang en spoedige promotie voor de borst ; een kerel, die zoo zeker van zijn zaak is, dat hg bgna niet heeft omgezien naar 182 spoedige promotie voor de borst ; een kerel, die zoo zeker van zijn zaak is, dat hg bgna niet heeft omgezien naar 182 spoedige promotie voor de borst ; een kerel, die zoo zeker van zijn zaak is, dat hg bgna niet heeft omgezien naar spoedige promotie voor de borst ; een kerel, die zoo zeker van zijn zaak is, dat hg bgna niet heeft omgezien naar spoedige promotie voor de borst ; een kerel, die zoo zeker van zijn zaak is, dat hg bgna niet heeft omgezien naar spo Sign aanstaande, en een partgtje whist ging maken. Leonie wilde hem niet noemen, anders had ik wel middel gevonden om hem van haar te doen af- zien. Het militaire spreekwoord ftdienst gaat boven godsdienst," moet gg thans in toepassing brengen. Laat ons geheel voor den stand leven, dien wg boven alles verkozen en liefhebben. Laten wj ons niet uit het veld slaan door een eerste telegraphelling. Laat ons eerst eer en roem trachten in te oogsten, en dan naar een paar vriendel jke oogen omzien ; eerst Koning en Vaderland dienen en daama den liefdegod. Ik spreek als een schroevendraaijer, dat weet ik wel, maar ik meen het toch goed. En nu vaarwel! Laat spoedtg wat van u hooren.' Met een vierspan op reis. Eenige maanden zgn verloopen. Op den weg naar Bantam rolt een reiswagen, getrokken door vier paarden, in snelle vaart door het effene, doch vruchtbare bataviasche onundeland. In liet open rjjtuig zitten twee officieren in burgerkleren, de beenen lang uit- gestrekt met het gemak van millionnairs, doch met vrolgker gezig- ten. Het gesprek is zeer levendig en wordt slechts nu en dan afge^ wisseld door een forschen trek aan de sigaar. Hinne jongens, net- jes aangekleed, met de krissen krardg in den gordel gestoken, zitten niet minder tevreden in den achterbak. Men kan het him aanzien, dat zg niet-gewoon zijn zooveel bluf te slaan. On^ler denbskopeen mime trede staan twee loopers, met de hoofden regts en links bui- ten het rgtuig hangende om den gang der paarden in het oog te houden. Bij een bogt van den weg springen zg vlug van de tree, rennen naar voren, helpen den koetsier zijn wending maken, ^V pen met hunne korte zweepen in de lucht, laten eenige malenmet kracht een ))ssji-ssji'* hooren, en hernemen hunne pla Sästen achter op. Een paar kleine koffers en de trompen van twee jagt. Maken verder den heer Satters zittende, was mij vallen, dat ik het plan had om eenige dagen verlof naar Bantam te vragen. "Wagen?" had Satters gevraagd. "Of ik per wagen denk te reizen? bepaald niet; hoe zou & ^^ aan komen?" De uwe? zoo indiscreet ben ik zelfs in gedachten niet geweest." ))Bah! — wanneer?" ))Mijn plan is overmorgen te gaan." ))Hoe laat?" ))Zoo vroeg aJs ik rjjpaarden kan krijgen ; tegen half zes in den morgan." »Mandor!" Een bediende trad voor, en kreeg in drie korte woordenen even zoo veel gestes order, om te zorgeA dat overmorgen ten half zes, de reiswagen bj mg voor wsis. Met indische gelatenheid had ik mij die indische hulpvaardigheid laten welgevallen, geen complimenten meer gemaakt, op zgn best een kort ))dankje" gezegd — want dit is het eigenaardige van de indische manier om elkander een dienst te bewijzen, dat men liefst geen ))danJge" hoort, en complimenten schuwt. Zonder veel moei- te had ik van Krieger overgehänden oen we^r glad getrokken, toen wij beiden tegelijk ons bij hem aamneldden ^ maar bij slot van rekening het verlof toegestaan ; en nu vliegen wij >))Hoe laat? Over den grooten landweg van post. Aan ieder station vinden wij een versch vierspan geheel opgetuigd klaar staan, dat in weinige seconden met het gebruikte verwisseld wordt. Eenige duiten worden door mjn jongen aan de oude loopers uitbetaald ; de nieuwe beginnen met frissche krachten hmi ))ssji-ssji!" aan te heffen ; de koetsier, die onbe^egelijk op den bok is geble- ven — misschien uit vrees dat zijn gegalonneerde hoed van den hoofddoek zal glijden — legt de zweep over de paarden, ligt de teu- gels hoog op, stoot ook een »ssji-ssji" uit, en verder we^r gaat het in sterken galop. Wij waren aan het lastste posthuis gekommen en zouden den groten weg verlaten. Onze aanständige gastheer had hier eenige regaar-den voor ons gereed staan ; zijn bediende bood ze ons aan, met de groten zgns meesters. Er waren ook eenige koelie's bg de hand gehouden, die onze koffers in rottan-lissen aan hunne draagstokken hingen en er op een sukkeldrafje mede afmarcheerden. Van Krieger en ik deden een keuze, stegen te paard en reden weg, gevolgd door onze bedienden die, de jagtgeweren en bandoulière dragende, zeer in hun schik schenen te zijn en hunne moedige paardjes, meer dan noodig was, met twijjes en andere kunstmiddelen aanzetten. De weg liep door een heuvelachtig land, goed bebouwd en zeer błolijk; want behalve de kampongs stonden hier en daar op het veld nog afzonderl^ke huizen yan inlanders. W^ ontmoetten echter zelden iemand op ons pad. Zafen w^ al in de verte menscken over den weg gaan, naderbij komende waren zg verdwenen. Ook de Kälter schenen heden weinig bezocht te wezen, en de enkele landbouwers die wfj op eenigen afetand ontwaarden, keerden on den rug toe of verstopten zich. "Den wonderlgk land," merkte van Krieger aan; "de bewoners schynen hier wel menschenschuw te zijn. De Samatraan is vrger, dat verzeker ik u; hg doet geen stap om u te ontwgken noch om u te ontmoeten, tenzij hg u noodig heeft." "Het is zeker javaansche beleefdheid om verstoppertje te spelen, aJs zg Europeanen zien naderen." "Diet precies. De Javaan gaat op zgde van den weg nedrhurken of stggt af aJs hg te paard zit. Is zgn paard mskk, dan gooit hg het den trensteugel over het hoofd en houdt dien ne^rgehurkt in de hand." Maar nooit loopt hg weg om zich te verbergen. Hier zgnwg onder Soendanexen ; dat volkje ken ik niet." »De Bantammers hebben den naam niet van tot het poikje der Java-bevolking te behoore, dank aan de vroegere sulthansregering, waaraan Daendels een eind gemaakt heeft. Een derde der bewoners zgn van adellgke afkomst, bggevolg verwaand, hd en dom ; een ander derde is priester, bygevolg dom, Ini en verwaand ; en het laatste derde, dat den adelen geestelgkheid naSapt, dns alleen maar Ini en dom is, zal nog wel het beste sgn. Zoo lets zegt P. P. Boorda van Eiyainga er van in ign huid- en volkenkonde. Yoor mgn part konnen de inwoners nit mgn radins blgven. Ik verlang meer oin keunis te maken met digte wild«nu8aen en weelderige bosschen, met wilde zwgnen en herten. Rijgtvelden en kampongs, vruchtboomen en tortelduiQes heb ik in den omtrek van Batavia al genoeg gezien.** »Wacht maar," hervatte van Krieger, ))v66r ons vertoont zich 187 188 wacht maar," hervatte van Krieger, ))v66r ons vertoont zich wacht maar. reeds het gebergte, en war bergen zijn, zijn ook wildernissen. Gij zult nog genoeg kunnen dwalen en jagen. Wy versnelden onzen gang en naderden meer en meer de donkere bosschen, die de heuveltoppen bedekten. De bodem werd steenachtiger, de streombedding op zgde van den weg dieper en nen en dan wam een vaste rotsmassa te voorschgn, terwgl de aardlaag in dikte afam. Op drie palen afstands van bet landgoed, werwaarts wij ons begaven, lag een gehucht. Een soort van pandopo noodigdeons uit om de paardwi een oogenblik rust te geven. In de schaduw van een groten doerian-boom stond een warong (kraampje); eenpaar in-landers waren juist gereed hun middagmaal te gebruiken, maar onze nadering deed hen plotseling verdwigen. Van Krieger ging op delege bamboe-bank zitten en kocht een tros pisang-radja, om de paardden te trakteren. Overal elders," zeide h^, )waar ik de bevolvingzoo schuwvond als hier, zou ik aan een naderend onheil, aan opstand of iets der gelijks geloven. Zie eens aan; die kerels hebben hun rijst niet half verorberd; hun m ang k o k (kop) met koppie dawon (kof- fij van bladeren) is nog vol. S'atau (kweet het niet) prevelde zg. ))'tl8 een dom kalf," vervolgde van Krieger, en zich nu tot den bediende van den landheer wendende : »H^ mandor! apa sebabnjaietoe orang samoea lari?" (waarom loopen alle men-schen hier weg). ))Dia tra biasa ketemoe orang bland a" (zjj zjjn niet gewoon Europeanen te ontmoeten). ))Praatje8," bromde van Krieger, ))het gezigt van den mandor staat 188 I ! mg ook niet aon ; hg gluurt aJtijd regis en links, en durfb a nooit in de oogen te zien.' ))Hoe is het nn, kameraad, waarom zgt gg op eenmaal zoo somber gestemd?" »Ik ben in dezelfde stemming als heden morgen, maar ik gelof nooit dat het hier pirns is. Ik meen teekenen van verstandbonding op-gemerkt te bebben tusscben den mandor en die kerels, die op den loop zgn gegaan." dlIs bet dan vreemd dat zjj  Eedang Oedik, dat schulden een uur met müdenen koffijboomen beplanten berg. Het was auch middag; de zon scboot bare stralen bijna loodregt op den vruchtbaren boden neuer, en de bitte was zeker de reden dat ook bier een buitengewone rust beerschte. Ziel de bonden en tamme berten, die vreedzaam bij elkander in de voorgalerg lagen, verroerden zicb ter naauwemood en verwaardigden zicb niet om de aankomst van vreemdelingen aan de bewoners te yerkondigen. XI. Eerste kenteekenen van een naderend onwedr. Elise's yader, de heer Sielberg, een man klein van taille, maar taai van gestel, met kort gesneden grgs haar en een levehdig krakter, is reeds in het jaar 4817 als nulitair in Indie gekomen, heeffe het tot overste gebragt en toen zijn pensioen genomen. Hij maakte de oorlogen van Palembang, Boni, Sumatra en Java mede, werde twoemaal gedecoreerd en is nog altjjd een soldaat in zijn hart. Uit gewoonte draagt hj steeds een stgve das en sporen. Zgn vrouw, sedert kort overleden, is de schuld dat hj in der tgd den degen aan den wand hing en landheer werd. Den dag na onze aankomst reden wy vijf uren te paard door kof- ^-bosschen en langs indigo-velden, en werden ingewyd in de geheimen der indische landhuishoudkunde; w^ begrepen reeds dat de nienw gegraven s 1 o k k a n (sloot, kanaal) twee honderd b ah o e's (bunders) land tot s a w a h s (rijstvelden) hervormen zou; dat de indigo'savonds gesneden en'snachts bewerkt moet worden, en dat de kofi^boomen niet te digt by el Kander mogen staan en niet geheel zonder schaduw mogen blijven. Bij al die nieuwe zaken leerden wij een schoon land kennen en genoten volop van de prachtige naturafereelen, die zich gedurig aan onze oogen voordeden. Overste Sielberg, want zoo hoorde hij zich het liefst aanspreken, was overdag van top tot teen landheer en wist dan slechts van waterleidingen, pelmolens en landbouwkundige zaken te spreken, maar *& avonds kwam het militair h^ boven ; dan werd hij weSr Long en geraakte vol vuur bg de herinnering aan den tempo dholo (den ouden tgd). Dien avond had h^ den Java-oorlog onderhanden en was onuitputtelgk in allerlei episodes van het bivak- leven. Het ontging evenwel n4jn aandacht niet dat Elise afgetrokken was ; zq had iets gejaagds in hare bewegingen. De oorzaak er van werd n4J later duidel^k. Toen omstreeks elf ure ieder zj'n slaapvertrek had opgezocht, en van Krieger en ik naar de onzen in de bijgebouwen gegaan waren, sloop een oude vrouw (nen§li) ons op z^de en verzocht ons namens de n o n n a om ge^eed te blgven, daar z^ ons bezoeken wilde wanneer in het hoofdgebouw alles in rust was. Ons logies lag ongeveer zestig schreden van het hoofdgebouw; tegenover on Google Sebren bevördigen zich de stätigen en de bedeutendenwohnen, en enden beschäftigen, en ander beschäftigen, door hooge vruchtböcken. De lucht was nicht helder; slechts de sterren zonden hare bleeke stralen op het aardrjk en lieten de belommerde plaatsen in volkomen duistemis. Wy wachten het Eiangekondigde bezoek in de galery af. De n § n e h ging haar meesteres vor, met de bede om haar binnenskammerte te wiUen ontvangen. Die oude vrouw," sprak Elise snel, "daar aan mjne voeten zit, heeft mij zien geboren worden, gezoogd, en tot mgn vgfde jaar verpleegd. Zij beschouwt mij als haar eigen kind. Als geg haar leed bij m^'n vertrek naar Nederland en hare aan waanzinnigheid grenzende vreugde bij mijn terugkomst gezien hadt, zoudt geg hare liefde en trouw geen oogenblik in twijfel trekken. Welnu, heden is zij kermende voor mg neSrgevallen en heeft mij bezworen met de mijnen Kedang te verlaten. Hare mededeelingen zgn verward en ondulijk, maar de slotsom er van is, dat ons een ongeluk boven het hoofd hangt. Hoort wat zij vertelt: "Er is een groot vorst uit het graf opgestaan; hj is door Allah bestemd om het land van de blanke overheerschers te verlossen." Daarom heeft Allah hem een magt geschonken, die slechts de heiligen in het parades deelachtig zu. He is onkwetshaar, en kan zich nogzogen maken; hj rydt op een wit hert en heeft aan spijs of drunk geen behoefte. Oder de elementen voert hg heerschappij; hg laat het naar goedvinden regenen, — ja doet in zgn toom de aarde sdhuddeiip" " Dot nu toe hebben slechts eenige haft en priesters degenade ghad dien zendeling van Allah te mogen aansohouwen. Yermkt over zgn majesteit, hebben zg op een geheimzinnige w^b eenige ontevre-den hoofden en asukhangers bekend gemaakt met bet groote nien'WB en het heerl^k verschiet, dat zich voor land en volk opent. Deze hebben op hun beurt hunne yrienden en vertrouwelingen weder ingelicht, zoodat het aantal geloovigen spoedig is toegenomen. Ook de aangenomen zoon der n ^ n 6 h behoort tot hen. Geloovigen en za-menzweerders hebben een.doel; wie aan het sprookje geloft Zal den zogenannten vorst gehörzamen en den opstandenen. "Dat de opstand op handen is, blicht uit de verkuring van den persön, die zogenannte gaf niet meer in onze woening den nacht door te brengen." "Wie is die persön?" viel van Kxieger in. De mandor, die una nächte Eedang geleid heeffe. Deut geg hem niet ontbieden T Mal sprak Elise tot de oude vronw, »durft g|j in de duistemis de woning van den mandor op te zoeken?" Dnrf 't." Welnn, speed n tot hem en laat hem voor ons verschijnen." Dagen, de oude, »genade voor mijn kind! hg is mgn oogappel." Dagen zal geen kwaad geschieden, ma! het is om hem er voor te behoeden dat ik hem ontbied. Vertrouw op mjne woorden." Dobat, tobatr zuchtte de brave vrouw en sukkelde daarop naar buiten om zich van den opgedragen last te kw^ten. Dobat, tobatr zuchte de brave vrouw en sukkelde daarop naar buiten om zich van den opgedragen last te kw^ten. Dagen, eerste raad is hem te arresteren en door zachtheid of ge- weld tot een geheele bekentenis te brengen van hetgeen hg weet. Maar waarom hieldt gy dat alles voor uw vader geheim?" Diese vreesde dat hä er geen gelöt aan zou slaan. Hg denkt dat het volk hem lief heef, omdat hij inderdaad als een vader voor ieder hulpbehoevende zorg draagt ; en hij yergeet dat men op geen inlanders rekenen kan, wanneer de priesters hon zand in de oogen werpen, hunne dweepzucht door fanatieke verteUii^en opwekken*, en hen tot moordpartijen aanhitsen. Uw toevalHge tegenwoordigheid deed mg besluiten om u vooraf te waarschuwen ; weUigt zijt g^* in staat middelen te beramen ten einde het kwaad te voorkomen, of, zoo het daarvoor te laat is, mgn vader tot kahnte en Yoorzigtigheid te stemmen. Gg bezit de noodige bedaardheid, Eo- bert! op den oceaan heb ik u bewonderd, toen ons een onheil bo- ven het hing. Ook nu verlaat ik mg geheel op uw beleid." Just kwam de n ^ n ^ h we^r sluipende binnen. Zij beefde over het gansche ligchaam, uitte slechts halfgesmoorde kreten van he- Vige entstehenenen en berigteten met afgebroken volzinnen, dat noch de mandor noch zgne fanulie in huis was. Zg had de deur gesloten gevonden; ook de näheren waren verlaten; het gevaar wsbs dus dreigend. 