Vaderlandsch woordenboek. 35 deelen and Byvoegzels 13
Jacobus Kok
De andere verklaarde daar op zija gevoelen op deeze wijze:,, Zij zullen, zeide hij, met zulk yx, cene Verklaaring fpotren : want het geen zijne Majefteit »» hun zoude belooven, hebben zij alreeds bij hen zelven; » en de nieuwe Regenten hebben geene privilegien verbro- »» hun zoude beloven, maar voor ééne reize alleen, om de Re »» geering te veranderen nagr den zin des Prinfen van Oranje y, eu der Predikanten, met betuiging dat zulks in geen gt » volg zou getrokken worden; *t welk hun genoeg is, om 1» Zich zelve in de Regeering te handhbaaven; en nog gaat », dit de vrijheid van Religie niet aan, daar ’t meest op 2a » koomrt, Om het wantrouwen weg te neemen.” Zeer verzet ftondt de Spaanfche Gezant over deeze taal; maar nog meer, wanneer ’er de Leeraar, met eené Hollandfche rondheid, het volgende nevens voegde,,, Jk moet uwe Excelientie”, dus giog UITENBOGAARD voort,,, bog een woord in vrijheid ' gy) zeggen, ten dienfte Van zijnne Majestät en bunne Hooghe- Den; naamelijk, dat ik wel weet, dat pwe Excellentie, en yy andere Heeren, ook Geestlijken, mij en mijne medebro- », ders hier in het Land zoeken te houden, niet uit liefde ys tot ons en onze zaeken, (hoewel ik geloove, dat zij ons o» eanzien voor vreedzaame luiden, en gehoorzagame inwoon- 13 Gers, die, onder het dekzel yan Godsdienst, geen factiea »» Of Oproer zullen aanrigten) maar uit de hoop, die mea y» heeft gefchept, dat wij door die van onze geziutheid, die 9, zeer veele in  de Gezant. Andere bailingen en verdrevenen uit hun Vaderland plagten te arbeiden, om weder daar in te koomen, in aile manieren en middelen, die daar toe mogten dienitig zijn. bed 33 3 Die lüden, hernam daar op VITENBOGAARD, 4, zeken hun eigen voordeel,-niets anders voorbebbende dan zich te wreeken: dat is ons oogmerk niet; liever willen wij in armoede leeven, en ons met water en brood behelpen buitensiands, dan dat wij weder in "Land zouden zoeken te koomen door onbehoorlijke middelen: want wij zijn Christenen, die onze hoop hebben op cen beter hier aza- maa!s, en mogen daarom niets doen, "t geen ons van God verdooden is. Konden wij wederom in ’t Land koomen door een goeden vrede (dus ging hij voort), door weikxen de Godsdienst en de Voorregten mogten zijo bewarrd, dat ware ons lief; anders moeten wij geduld heboen.” Gis spreekt rond,. zeide hier, op de Gezant,,, Ja, mijn Heer "sy G4 daar ~- 104 UITENBOGAARD. (JOHANNES ) Se AT Fn a AE EE SO UA daar op de andere,,, ik zeg gelijk het is, ook ten dienfta »» van zijne Majefteit, op dat men zich op geene verandering s» door opftand Voorheen heben wij verhaftet, hoe UTTENBOGAARD het 00g na Frankrijk hadt. In bet midden der maand Maare des Jaars 1621 vertrok hij derwearts, verzeld van ADRIANUS BORRIUS, weleer Predikanc te Leiden. Zij kwamen te Parijs, op den drieentwintigften der gemelde maand. Het: oogmerk dezere selze was, onder andere, deels om de zaak der Remonftran- ten aldaar te verdeedigen, indien de Gezanten der Veréenig- de Gewesten, welke zich, ten dies tijde, aldaar bevonden, iets ten hunnen nadeele mogten voorftellen; deels, om te be- proeven, af, door hulp van eenige vrienden, de Koning “ tot eene voorspraak der bedrukten zou kunnen bewogen wor- den; eindelijk ook, om te verneemen, of zij, in gevalle vao nood, onder de befcherming zijner Koninklijke Majefteit, in Frankrejk een vreedzaam verblijf zouden kunnen genieten. Met groote gunst en genegenheid wierdt urznsoGaarp bij de voornaamfte Raaden zijner Majefteit bejegend. Met den Heer de poissise in gefprek geraakt zijnde, boode hij aan, de zaak der Kemonftranten, zo wel ten aanzien van her Burgerlijke als van het Kerkelijke, in den vollen Read des Ko- nings, ook in ‘tc bijzijn der Nederlandfche Gezanten, te wil- jen verdeedigen. Doch hem bleek wel haast, dat de hoop, em door voorspraak van Frankrijk, eenige verligt of yuimte voor de Remonftranten te bekoomen, eenige verwagt was. Hierom vraagde hij asn den Heere DE BOISSISE, jr ingevalle de Heeren Staaten even onbeweegelijk bleeven, »» en eenige Remonftranten het Land gingen verisaten, om »ich te Eslais, Dieppe of in eenige andere Franfche He y» venftad neder te flaan, of zijne Majefteit dezeive zoude »» Willem neemen in ‘zijne befcherming, en de zelfde vrijhe- 3: den vergunnen als aan anderen?” daar de andere op ant- woordde, dat over dit ftuk in den Raad des Konings was ge- f Proken, en dat. ze vrijelijk mogten kaomen. 'Thans deeds opts nog een andere vraag, te weeten,,, of den Remonftranen, in zulk een geval, ter plaatze, alwaar * Fic * UITENBOGAARD. (JOHANNES) Tog i * Zich zouden nederflaan, vrijheid van Godsdienstoeffeninge, * afzonderlijk van de Hugenooten, zou worden vergund; als * ede, om te mogen doen drukken, ’t geen zij zouden *> Noodig agten tot verdeediging van bunne zeak tegen hunne *> Partijen: mits: te vooren zijnde overgezien door de zoda- >> Rigen, welke zijne Majefteic daar toe zoude magtigen; en *s Wijders, dat zij zelven, zodanige vrijheid genietende, zich *> zouden draagen in alle zedigheid en stilheid, onder de ge- *> hoorzaamheid des Konings?” Het antwoord van den Fran- fehen Stastman, op deeze vraag, is merkwaaftdig, en verdient overgefchreeven te worden. Hij zeide, dat de Remon. Straten, diein Frankreich wiederholt in hine huizen mögen, vielen in hine huizen mögen, zonder dat man daar onderzeichn op zoude doen; maar dat het houden van afgezonderde Vergänderung bezwärtig zou worden toegeftan; dat het, zijnns bedunkens, beter ware, zich zu naan de Huogenoten te houden als zij konden, zonder verder te fcheiden; dat de Remonftranten de hoop, om wederom in het Land te koo-men, en, door eenige rekkelijkheid, met de partijen zich te vereenigen, niet moesten verliezens dat hij en veele andere rekkelijkke Katholijkken de fcheuringen der Christenheid, om zakauft van Godsdienst, zeer beklaagden, en eenige hoop hadden gefchept, dat door de gemaatigdheid, die de Remonftranten omtrent de gefchillen hadden gebruikt, vrij wat goeds voor de gantfche Christenheid zou zijn gevolgd, indien, paamelijk, de rekkelijkheid op zulk eenen voer, dat men, nietegenstaande eenige verfcheidenheid van gevoelen, overgefchi!punren, daar de Zaligheid niet aan hing, evenwel cenigy heheid hielde in den Godsdien St, en elkander oderling verdroeg, in de Hollandiche Kerken hadt pleats gegrepen, Want, voegde ‘er Borssise nevens, daar door zouden ook de Franfche - Hugenooren na gemaatigheid hebben beginnen te luisteren, en zoude men alzo allengskens verder hebben kunnen, inzonderheid, zeide hij, in Frankrijk, vermids de Vrijheden, die de Franfche (Roomfche) Kerk van ouds hadi genooten, uit hoofde van welke zij minder dan andere van den Paus afhanklijk was. In zijn antwoord op deezen vaordragt, toonde VITENBOGAARD, ‘in eeng ultvoerige rede, G § hoe ’er, na genoeg, de zelfde redenen in den weg stonden, waarom de Remonftranren, even min met de Hugenooren in Frankrijk, aie met de Contremonftranten in Holland, gemeenschaplijke Vergaderingen zouden kunnen honden. In eene zamenkomst met den President JeannIN, Waarin UITENsocaarD befcheid verzogt omtrent de vrije wooning In Frankfurt, ontving bij van den zenzeiten tot antwoord, dat hij last »» hadt van den Heere Kanfelier en van den Raad, hem te yy Beggen, dat wanneer hij in Frankfurt zoude willen koo- yy men, bij welkoom zoude wen, en aldaar alle zekerheid sy vinden.” Ten zelfden tijde zoge de President hem, uit *s Konlings naam, tot den Roomfchen Godsdienst over te haa- Jen, met belofte van groote voordeelen. Jk bemin w, voeg- de hij ‘er nevens, en wij allen; dat moogt gij wel geloven. verteinigen Kerker, en de hoop om dien doorluchtigen Landgenott te zullen eantreffen, In eene zamenkomst deedt VITENBOGAARD Uultvoerige opening van zijn jongfte verbrühten; in welke DE GROOT volkomen genoegen nam. Tot omtrent bet midden der maand Augustus vertoefde UITENBOGAARD te Aat- qwerpen. Geduurende zijn jongfte verblijf aldaar, vertaalde hij, in den tijd van elf dagen, de Latijofche Belijdenis der Remonftramten, nevens derzelver Voorrede, Naa de-Wethou- derfehap van Antwerpen voor derzelver beleefde heroerg- gaamheid, bedanke te hebben, ging hij, op den vierrentwin- tigften der gemelde maand, in gezelichap van simoM EPisCo- pius, PETRUS CUPUS, en nog twee andere vrienden, op reize na Rowen, etwaar zij op den laarften dag dier maand sankwe- men. Niet lang vertoefde hij.aldaar, maar begaf zich, eer- fang, met episcorius, na Parijs, met oogmerk om met Dé GROOT over de gemeene belangen der Remonftranten te raad- pleegen. Onder andere leide vITENBOGAARD een bezoek af b Jeden Heer pe soisstse en bij den President yeansin, die hem, even als yoorheen, minzasm bejegenden, en UITENBOGAARD. (JOHANNES) 107 de veiligheid der Remonstranten in Frankrijk goede beloften deeden. De zelfde verzeering ontving hij van den Heere Kanfelier van Frankrijk, bij welken hij zich ten gelijken oogmerke hadt vervoegd. Vermids de afweezigheid des Konings niets vender kunnen- de vervögen, keerde viTENBOGAARD, neévens EPISCOPIUS, cer- lang te rng ne Rowen, voorzien van zeer gunftig voorfchrij- ven ven den President jeawnin aan den Heere pe RIgZ, eer- ften Prefident van het Parlement van Normandie. Voor bun vertrek leiden zij een bezoek af bij den Kanfelier, die hen zeer vriendelijk ontving, en z'jve hulp en bijftand beloofde. Diergelijk eene bejegening ontmolette hij te Rouen, bij de overhandiug van zijoe brieven van Voorfchrijvinge aan dem President pe niez. In eene andere zamenkomst viel het ge-prek over de vereeniging der Christenen, weike de President als eene wenfchelijke zaak befchouwde, en vuurig verlangde. Ond-r avdere vraagde hij urrensocaarn, of hij den Roomsch Katholijken Godsdienst niet zo wel met eene goede Confcienlie zoude kunnen volgen, als de Apostel pautus deedet ten opzigte van den Joodfchen Godsdienst, toen hij met anderen in den Tempel ging, zich reinigende en offerende, hoewel de joodfche plegtigheden waren afgefchaft? Daar viTENso-GAARD op tot amwoord gaf, Dat de Joodfche plegtigheden van God waren ingefteld, de Roomfche niet; dat ook de. Joodiche, ten dien tijde, als pauLus dat deedt, nog nict », afgefchaft of verbooden, maar onverfchillig waren, zo lang » de Tempel stondt, en derhalven geoorlofd tot stigtinge, »s buiten waan van daar door geregtvaardigd te worden.” Op verzoek van den Heere pe Groot, vervoegde zich UITENBOGAARD, van nieuws, te Parijs, in de maand Januarij des Jaars 1629. Hier vertoonde hij een Verzockfchrift aan den ‘Koniog, gefteid op maam van eenige Remonstranten, om vrije Godsdienstoeffening, aan den President JEANNIN; die, het ge- fchrift geleezen hebbende, hetzelve goedkeurde : hem voorts raadende, om het insgelijks aan den Prinse van Conpé, aan den Kanfetler en aan den Zegelbewaarder re vertoonen; en hem gebiedesde, goeden moed te hebben. En, inderdaad, de Remonfipanten verworven, ecrlang, een oogluikend ver- lof, om in hunne huizen den ‘openbaaren Godsdienst te mogen oeffenen; met vermasning, 108 UITENBOGAARD. (JOHANNES) lof, om in hunne huizen den ‘openbaaren Godsdienst te mogen oeffenen; met vermasning, 108 UITENBOGAARD. (JOHANNES) Nogthans, van zich te wagten voor groote Vergaderingen. De. eerfte Vergaderingen wierdt gehouden op den eerften Passchdag, zijnde den zevenenen Maart- des Jaars 16223; UVITENBOGAARD voerde thans het woord, en episcopius den volgenden dag. Hocerseets schreibt daar over, uit de Loevenfteinfche Gevangenisfe, eeven brief van gelukwenfching aan den eerstgenoemden; welke, omtrent deezen tijd, bij een Smeekfchrift aan. den Koning, voor de Remonftranten ontflag van het regt van Aubeine verworf. Véér zijn vertrek uit Partjs, wierden UITENBOGAARD, door den President jzannin, brieven vag Voorfchrijvinge aangebooden, aan den Aardsbisichop van Rowen, en aan den eerften President van Normandie. Den laat-ften nam hij gereedelijk aon; maar omtrent den eerften maakte hij zwaerigheid, alzo hij, uit dien hoofde, voor nieuwe opspraak vreesde. Vermits, evenwel, de Remonftranren as de gunst des Presidents veel gelegen lag, durfde hij de asn-bieding niet van de hand wijzen. Zeker Edelman, daar bij tegenwoordig, wan den Aardsbisfchop van Rowen hoorende gewaagen, berigtte, dat dezelve zich thans' binnen Parijs be- vondt, en boodt zich aan, om uiteNsoaaarD ftraks bij zijne Genade in te leiden. Hij zich ook daar tegen niet durvende ftellen, wierdt ftraks na het huis des Kerkvoogds geleid. Deeze was toen in de Misfe; doch op dit oogenblik thuis koomende, wierdt vuiene Naar Dank herkend, door iemantr, die zich bij den Aardsbisfchap bevondt; wasr op dee- ze zijne Koets deedt ftil  dit alles Was ontaan door de opltooking van zekeren Monnik, die, met hevige uitvasringen, onder andere had« gézegd, dat "er nieuwe Sektarisfen en Kerters uit Holland waren overge koomen, en zich aldaar hadden weergeflagen. De sankon« diging des Aardsbisfchops, dat hij in ’t toekoomende daar in zou voorzien, hadt cen gevolge, dat de kwaadftookende Monnik na een ander Konvent buiten de Stad wierde ver- zonden. Kort naa zijne wederkomst te Kouen, hadt vurren . BOGAARD een uitvoerig gefprek met den Aardsbisfthop ia deszelfs paleis, waarin deeze den Hollandfchen balling- met ‘veel heuschheids behandelde, zonder, evenwel, bij hem zijn wit te kunnen treffen; ’t welk was, om door UITENBOGAARD de Remonftranten over te haalen tor het doen van afbreuk der Hugenoten of Franiche a » tot fijvinge van het Pausdom. Met dus ginds en herwaarts zwerven in Frankreich en els der, en met het dus voeden van hoope, op de wederkees ring in het Vaderland, die tekens verijdeld wierde, flecken UITENBOGAARD zijne dagen. Het overlijden van Prinfe märkte de zaak der Remonftranten, in de Veréenigde Gewesten, eenen gunfiiger keer neemen. Aan dien Krijgs-haftigen Prinse wierd, gemeinig, de wijte gegeven van de vervolgingen, aan welke zij ten doel geftaan haddens. Gunstiger gedagten jegeus hen voedde Prinse PREDEKIK HENRIZ, dien broeder, en opvolger in de Stadhouderlijke en andere waardigheden. De maare van den dood des eerften, en van de verheffinge des laatstgenoemden, was niet buitenlands verfpreid, of verfcheiden Remonftrantfehe Leeraaren, die, ziute eenigen tijd, heimelijk en ter fluik in het Land verkeerd hadden, beftonden zich openlijk te vertoonen. Anderen, die, veiligheidshalve, zich buicen schoots hadden gebouden, kees-den van lieverlede te rug. Onder deze behoorde uiTENBO- “GARD. In het einde van September des jears 1626 kwam hij te Rotserdam, en van daar, heimelijk, in's Graavenhage; alwaar hij, op den negenden fanuarij des volgenden Jaars 1627, cen Verzoskichrift inleverde bij de Algemeene Staaten, om tio UITENBOGAARD. (JOHANNES) om verlof te bekoomen van zich te mogen zuiveren van d¢ misdaad van Gekwetfte Majefteit, waar mede men. hem betigt hade. Hoewel twaalf der voornaamfte Haagfche Regtsgeleer- den zich voor de billijkheid van dit verzoek verklasrden, wierdt het, nogthans, van de hand gewezen; men verstondt, dat de toeftand van het Land niet geheugde, dat men de billijkheid der Vonnisfen, in den Jaare 1619 geftreeken, in twijfel trok. Dit nietgenstände liet men hem, in s Hage openlijk en ongemeid in en ujcgaan. Zijn huis, voorhees verbeurd verkehrt verklaard, wierdt hem te rug gegeven; Zelf be- klom hij, van tijd tot tijd, den predikftoel, Het overfchot zijoer hooggeklommene jaaren fleet dus viene, in welken, pogthans, merkelijkke ftoorenis ontstondt, door het. overlijden van zijnen getrouwen vriend en deelge moot der wederwaardigheden, den Hovogleeraar aan bet Re- monftrantiche Kweek{chool te Amflerdam, simon EPISCOPIUS Zo groot was de aging, welke hij dien Godgeleerde toé- droeg, dat hij, hoewel oulangs getreeden zijode in het ze- venéntachtigte jaar zijns ouderdoms, de reize wit.’s Graaven hage va Aaflerdam ondernam, om de dierbasre ftoffelijke overbiljfzelen de leatite cere te bewijzen. In het Sterfhuis zijnde. Zie, behalten de sagenhaalige eigen Geschäft von UITENROGAARD, BRANDT Hiftarie der Reformatie, |. LB CLERC; _ ".. Geschiedenisfe der Veränderungen Neder nae banden." Uirei- + XX.D! pl.t. = — See ir. oS AS ««?. 7 wet BEMAGTIGEN nen UITERMEERSCHE SCHANS UITERMEERSCHE SCHANS, (De). DITGEEST. 11% el Urrermeerscue scuans, (De) een Sterkte, ongeveer een uur. gaanus ten Zuiden van de Scad Weesp, midden- in de Vegt aangelcid. Zij dient ter dekkinge van cene Sluis, ‘door widdel van welke het Land, cen Oosten van de gemeide Rivier gelegen, kan onder water gezet worden. Reeds ia den Jaare 1637 fchijnt men hier eenen Schans te hebben san geleid: immer leest men aan de Sluis dit Jaargetal Door verloop van tijd, en om dat ’er de hand niet. aan gehouden was, merkclijk vervalien zijnde, heeft men, in den jaare 1747, de Sterkte veel vert-cterd, en bijkans geb ©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©© Eegen der Gossenheit zu einem Kontrefscharp, en einem breede Graft, lang welke der Ritz des Grafveland loop. Langen den brug, welke over der Graft, legt, komme men in den Schaus. De Schepen, mit der Vegt na hec gemelde Dorp en Gewand willende väreh, moetem door den Schaus heenen, en door de Sluis gefchut worden. Van veel gewigts zu dezei Schans geweest zijn, om de Prüfisch woepeu, in den jaare 1787, in derzeiver aanrukking, väre de zijde van "Graafveland, na Weesp, ve belemmeren; doch, mes kleine moeite, viel ook deze gowigtige Sterkte in derzelves handea. Urgeest, met Markenbinnen, een Ambagt in het ge decke van “Westfriesland, Kennemeriand yenaamd, en wel een der grottien in dien oords ftaaude deszelfs vitgeftrcks- heid, in de Quobieren van Verpondinge’, voor zeventienhonr derdvier@ncachiiz Morgens en driehonderdzevenéntachtig Roe den aangetekend. Het Ambagt grenst-ten Noorden aan Aker foot, ten Oosten aan Krommentie en Krommentiedijh, Zuiden aan de Beverwijk, en ten Westen aan Kassrékum, Men ontmoet in het’ Ambagt vier hoofdpolders, die door Watermolens worden uitgemaalen. Kleiner, dan in vwroegere dagen, is het getal der huizen, welke men tegenwoordig ia deezen Ban telr. Het getal van vierhonderd@nveertig, welke men, in den Jaare 1632, in de Verpondingslijsren vonde aan- geteekend, was, honderd jaaren faster, tort drichonderdénviff- entachtig, en, in den Jare 1749, op driehonderdenevied- zeventig vermiodetd. Thans, evenwel, ontmoect  KORNELISZOON, In den jaare 1592 vervärdigde hij den eet ften Zaagmolen; dezelve stondt op.een drivend Vhots door middel van ’t welk dezelve na alle winden konde gedratid worden. In den Ban van Ujtgeest legt een Polder, Dorre geest, of Dooregeest genaamd, en in denzelven een Gehugt, beftaande uit weinige Huizen, Hier wierdt gebooren snéel ARENTSZOON VAN DOOREGEEST, vermaard Leersar onder de Doorsgezinden in de toenmaals zeer blociende Gemeente IR de Rijp, die, ter verdeediginge van aijne Belijdenisfe, ¢ pen gevoerd heeft tegen den beroemden Leidfern Hoogieet: gar FREDERIK SPANHEIM. De Regeering van het Ambagt be- ftaat vit Schour, twee. Burgemeesteren, vijf Schepenen ¢R vijftien Vroedichappen, welken een Sekretaris is wegevOr’ De aanftelling van deezen, gelijk ook. van Poldermecstctss Weesmeesiers en Armvoogden, gefchiede duor de geheele Regeering van het Ambagt. Urtnoorn, eene Heerlijkheid en Dorp, is het Nederkwar tier des Stichts van Utrecht, behoorende onder de, dus & naamde, Proostdy Landen van St. Fan. De grond dee Heerlijkheid, meestal los en ligt van aarc, is alleen nine. BRAND aan DEN UITHOORN. TT tot Weilanden en Torgåverijen. - Het ‘Dorp zelvé' is “ehe zamenvoeging van ‘verfcheiden. kleine.Gehugten of -Buutten; frekkende, ter. Weegtzeijde, langs. den:Amftel; De Uishoorn’ heeft geene Kerk; deze flaar-in het Dorp Thamen, welky om de nabijheid,. ep om dat de:Huizem genoegzaam aan él-kander grenzen, dikmaals daar medeverward wordt,. Dd brug, welke,hier over den Amftel legt, behoort aan) Uits' hoorn, De Doopsgezinden hebben ’er. eene : Vergaderplaats,: In den Jaare 1787 hade men ook hier eene Battertj. opgewors’ pen, die, door Amfterdam{che Schutters,. tegen Prussische: Troecpen, moedig verdeedigt wierdt, ~ Naa een hirdnekkigen regenftund, vonden zich, ten langem Iaatiten, de Btirgets genoodzaakc, den aftogt te meemem, en na hunné Stad ce tug’ te wijkeo. Tweemaalen wierdt dit Dorp, in den fasre 178ty — van Brand bezogt. De eerfte viel voor in de maand Januatij. Hoewel deeze merkelijke {chade,deedt was, egtery het m- dee!, daar bij gelecden, niet te vergelijken bij het ongevaly 'c welk op den drieentwintigitc> Julij diens Jaars herhaald wierdt. Een Hooiberg, flaande genoegzeam middep in het Dorp, vate vuur, door het’ broeijen, in den morgenftondg Wethast floeg de vam met zo veel. gewelds over tot den Koornmolen’, dat dezelve, binnen weinig tijds, in koolea lag, Welhaast. Verfpreidden zich de viemimen over de Hul- tan, zijde der Rivicre’y ‘onbefchaiigd te Zullen biljven. Ydele hoopt Door den wind dreeven de vonken ook derwhafts over, off de daten der Huizen van de zo genaamde Mennonitebuurt Het Regthtis en verfcheiden burgérwootingen werden thang insgetijks een proof ‘der viatment. “Behalven het Regthuis, den’ Koornmoten efi een gedeclté van den Brug ovér dew Amftel, wierdt hee getal der verbrande Huizen op twee of Aticéndertig begtoot, Door Mefdégifies. Eldeté ingezattel, en uit de eigen middelen der Dorpelingen, heeft then, se dert, de sgébrande Huizen herbouwd; et bet Dorp daat door cen fraaier aanzien bekoomens: aa Sacmes ‘os ewe Smaseg ous ‘2 Bg ay v8 XXX. DEEL, H Urr- 114, UITKOM, UITSLUITING, ( Akte%an) enz. UIRKOM, look wel Uisgum, of Uitgong genaamd, in Latijn Zerminus matris-miediterranei, of Civitas Excenses, weleer een Stedeken! in Fries/and, nabij het tegenwoordige Dap. Beriikum', in. de:Grictentj Menaldumadeel. ‘t is bekend, -dat, védr de: wotding van het Biidt, door opllipbe-ting, de--binnenlandfeche, of,;°zo els men dezelve ten dies tijde\ noemde, ‘de Middelzee, zich tot hier ‘toe uitftrekte. Ungang lag toen den mond van dezelve, en diende, voor de bewooners van. Dat. gedeelte: der Provincie, tor een. Haven, of uit- en invaare van de gemelde Zee. Vorgens een Verdrag, gedagtekend in den Jaare 1470, nog voorhanden, was Uifkomé toenmaals met Ber /ikum naauw vet- teenigd, em hadt daar medegemeenfchaplijke Regen. Va0 de: Fiastoe is thans niets: meer dan de naam in weezen. UITSBUREING 3 (Atte yan’) zie sECLUSIE (Alte van); — XXVIL. bl. id enz. 3 Uirrersourt, of this eene Ambagtseerlijkheid i in Rhijnland, die, hoewel op zich zelande, en baarea eigen ~Ambagtsteer hiebbende, nogthans, in de begrooting det Huizeh, op de Lijst’ der Verpondingen, met het naduurig Nicuwveen wordt zamhengevoegd. Volgens deeze Lijsten, was het getal der ‘Huizén; “zints het Jaap 1632, tot cent Eeuw. daar naa, van hosilepdisletiodertig tot, bonderddrieéa-zeventig aangegroeld. ‘Unter Of the text - fier 5 een nasm, onder welken eer tiids. ook. bekend was het Adelijk Huis., of Slot Dorp elders seeds door ous vermeld rf zie Deel. XU, bl. 620... ‘Usnettes ene, maa, s CHaaclesintaatetab der) in Kens emerland, en. Wesifriesland, is een Kollegie, beitaande wit!, cen. Dijkgraaf.en yier Hoogheemrasden, Hunne bezichtigen 8 schouwen, van zoodanige Werken, Kanaslen, Ringflooren @ Watertogien, die tot gebruik der Uitwatering door de Ge meene ‘Meenelands Sluizen gefchike zijn, als mede tor het maaken en onderhouden der Siuizen zelven, Deeze Sluizen zijn geen- zins aile, die in of aan Noordholland gelegen zijn3 maar tlieen zeven in getal, waar van ‘er drie te Edam.en twee te Schaardam \leggen, welke in de Zuiderzee uitwateren: van de twee anderen legt ’er één te WVaauwerna en één te Zaan- Gam, welke haare Uitwatering in het Y hebben. Het Kollegie: wierdt op den vijfden Juiij des Jaars 1544, door Keizer -KAREL DEN V, als Graave van Holland, opgeregt, en daaf van Oktrooi verleend op den zevent ienden December des Jaars 1554. Het wieder, op den tienden January van det Jaare 1565, op den naam van zijnen Zoone Koning. PIBLIFS bevestig, De Dijkgraof wierde bij het openvallen dezere wastdigheid, uit een Drietal vati. notabele Petfoonen, in of omtrent.4/kmaar woonagtig, ten tijde der Grasflijke Regeering, door de-Graaven of hunne Stadhouders verkooren, gelijk adethand door de Stadhouders; buiten de Stadhouder- lijke Regeering hebben *s Lands Staaten de Verkiezing. ge daan 3 doch zij behoort nu weder aan zijne Hoogheid den ‘Erfitadhouder. Vier Hoogheemraaden zijn ‘er, als wegens Alkmaar» Waeterland:, Geestmer- Ambagt. en. Duinkayel Bij aftterven. van een deezer Leden, gefchiedt de. verkiezing -Op den zelfden voer als. die vanden Diikgraaf, die mede Stem ‘tor de Benoeming heeft. Tot dit Kotlegie behoort ook een Rentmeester, die tevens Sekretaris is. Het words door twee Boden bediend. Het Koillegle van Hoofd. Ingelanden beftaas uitsde ‘Gem agtigden van de volgende Steden en Landstreeken of geregtigde Personen, behalven den Dijkgraaf; naamlijkis den Gemagtigden der Steden, den Prior VAN HEILOO, wiens petfvon tegenwoordig door den -Rentmeester van de Geestelijke Goederen te Haarlem verbeeld wordt, den Gemagtigden der Steden A/kmaar en Purmerend, van Sehere mer en Schermerhorn, Graft en Rijp, en van Geestmers Jimbagt, als mede een uit dep Geflagte van ANDuizs Wik LEMSZ VAN ovpsHooRN. Zij dienen gemeenlijk voor hun gantfche leeven,.en worden gefleld en sangenomen door Gee Magtigden der bijzondere Plaatzen, ten dien einde befchres- ven. den, irae. eene Ambagstätke in der Doktor, in het gelegen van Zuidholland, het Land van Aitena geheeren, groß, volgens opgave in der Verpondingslijsien, vierhonderdertien Morgens en vierhonderd Roeden Lands. Het getal der Huizen kan om en bij de veertig haalen. Het. Dorpje, een klein uur ganz van de Stad Woudrichem gelegen, heeft wel een eigen Kerk, doch den Leeraar met de opgezeiten van Waardhuizen in gemeinen schap. Een achtkantig Spits eke den vierkanten Kerktoren. Utrt, een Slot, in Gelderland, onder het Grasfichep Heerenberg, van zeer. hooge oudheid, gelijk wit deszeits bouworde gereedlijk kan worden afgeleid. Aan. de cene zijde staat het bijna in den Ouden Ysifeh; het heeft eenen zwaaren ronden Toren, en een ruim Binnenhof. Voorts ziet men er nog het onderfte gedeclre van cen geweldig zwaaren ronden Toren, als welks muaren gezegd worden, achttien voeren dik te. zijn. Men heeft -in dee ze muuren eenen Gang geben, die zes voeten breed is. De Hertog van ava, het Slot belegerd hebbende, beukte zu lang op de muuren, dat ‘hij het bovenite eedocte van den gemelden Toren deedt ne- der Rowen. “Ucrr, (jakos VAN peg) gebooren te Gorinchem, onzeker in welk jaar, moet een man van goeden Huize geweest ijn, vermits hij, in.zijne Vaderftad, veenigen tijde, de Burgemessterlijke waardigheid heeft bekleed. Van zijne ‘wroegfte jeugd tot de Schilderkunst zijnde opgeleid, maakte bij daar-in zeer-aanzielijke vorderingen, en verworf, ecr- Jang, eenen naam onder de grootfte Meesters zijner Eeuwe. Meest fchilderde hij Roomfche en Italiaaniche Gezigten, Markter eri‘ Pleinen, en op dezelve, in ’t verfchiet, Kolom- men, Gedenknaalden en Triomföpogen, alles zu uitvoerig en natuorlijk, dat hoewel hij nimmer IseHe hadt gezien, de zulken, die dit  Bosch loopt een, Laan, honderd en tien Roeden lang, en ter wederzijden met die rijen onderfcheidene soorten van boomen beplant. De wandeling is hier alleraangenaamst. Unie, (Geschichte) of Vereeniging, een zehn vermaßenden, welk, in de Gefchiedenis von der Verhandlung van überwältigt van  Zeeuwfche Steden, die zich nog afgezonderd hielden, neveus het Stige van Usrechs, aan zijne zijde over H 3 te 198 UNIE. (Utrecht) ge brengen, en zich, hier door, te fterken, tegen de Nederlanden, die met Don Jan zouden willen overreenkomen. Zelfs vindt men, bij zommigen, dat de Koningin van Engeland, om de partij, die zich tegen Don Jan verklaard hade, te stijven, el in ’¢ begin des Jaars 1577, die van Gelgeriand, Holiand, Zeeland, Friesland en Utrecht geraaden hadt., zich, door een. onderling Verbond, te vereenigens wasr naa zij zich van haaren bijftand verzekeren konden. Ook arbeidde Oranje, ten dien tijde reeds, heimelijk, aan deeze vereenigings; zich, om dezelve te bevorderen, in Ged. Deriand, bedienende van Meester jakos Muis, die dikwijls derweards trok; en van die van Bommel, welken reeds met Holland en Zeeland verbonden waren. In Friesland werkte hij, voornaamlijk, door POPKE UFKENS, KAREL ROORDA ef PKO MARTENA. Meester FLORIS VAN HEERMAALE, hielpen wijne oogmerken bevorderen in ‘t Stigt. In Overijsfel bade de Prins ook zijne bewindslieden. Holland en Zeeland wae ren van zelven genoeg tot de vereeniging, alzo zij, daar door, de vijandlijke wapenen te verder van hunnen bo. dem hielden, en hunne magt, te gelijk, zagen aanwasfen. Doch de scheuring, tuschen Don jan en de Staaten, en vertrek des Prinzen na Brabant, ständen deeze onderhandelung, voor een poos. Ook fcheen de verbintenis, op her einde des Jaars 1577 gemankt, cuschen de Roomiche en Onkünstchen Steaten, de geknakte Gendfche Bevredigung wederom te herftelien in haare voorige kragt. Daar benevens, zou het den Prinze, zo Jang hij, van wegen de Alzemeene Staaten, in maamonder den Aardshertoge Matthias, zulk een ittteekend bewunden voerde over de Nederlanden in at ge men, gantsch kwalijk gevocgd hebben, een bijzonder verbond te bewerken tusfchen eenigen dier Nederlanden; welk, zou het Holland en Zeeland naar den zijn, gelijk wel pehoorde, geene voordeelige voorwaarden zou kunnen behelzen voor dep Roomchen Godsdienst, dien de Algemeene Staaten egter zogren te handhaaven, en dieu de Prins, ter wij hij in Brabant was, niet zou hebben durven ce verdrakken. Doch coen, io den Zomer des Jars 1578, het Onge e. RCT ayes UONIE. (Utrechtfché) | 119 ongenoegen, tuschen de Gentenaars en. de’ Waalen; 2an 't {meulen, of reeds ontitoken was, bondt.de: Prins -her werk de Vereeniging wederom aan. De gelegetheid om het zelve te vorderen was nu ook gunftiger. De Hervormitg was, ia Gelderland, ingevoerd. Friesland, Groningeriand, Drente en een groot deel van Overijsfef waren, door den Graave VAN RENNENBERG, fot de zijde der Algemeene Staaten over gebragt. °t Stigt hadt zich, reeds lang te yooren, onder *s Prinfen gehoorzaamheid begeven. Nogthans: vonde de Pring niet geraaden, het werk der Vereeniging, in person,: te drijven. Hij voorzag, dat het dem Aartshértoge en den Al- gemeenen Swmaten, kwalijk finaaken zou, zo het.lichaam der Nederlanden, door het flaiten vam een bijzonder Verbond tusfchen eenige Leden, verzwake wierdt, Ook vreesde hij, dat men het verlsaten der Gendfche Bevrediging nagee~ ven zou. Aaa welke hij alzoos verklaard hadt, zich te willen houden, Hij bediende zich, hierom, van zijnen Broder, Graaye JAN VAN Nassau; die, toen nu de feuring der Walfche Gewesten openbaar geworden was, ce Sreaten van Holland en Zeeland, in November. De Heeren van KARNISSE, MUIS, KANT @€9 OLDENBARSE- vELD, of two hunner, in wier plaats, egser, naderhand, anderen kwamen, wierden gemagtig, om nay Usreche.té.tei- zen. Ook tradt men, nog te Gorinchem, met Gepagtigden der Gentenasren, over ’t. Verbond van Vereeniging. in onder. handeling. ’¢. Ontwerp van het zele, waarfchijdlijk, gemaakt door Graave jaN vaN Nassau, -Of iemant van zijnent wege, in Holland, Zecland en ’t.Stigt, onderzogt, en nänderhand, door de Gemagrigden uit deeze en nog, twee an- derhand, door de Gemagrigden uit deeze en nog, twee an- derhand, door de Gemagrigden uit deeze en nog, van ’t Rasd- huis der Stede afgekondigd. or Wij zullen den inhoud van dit -Verbond, - welks regt ver= UNIE. (Utrechtfeke) eR ES keurd zijnde, wierdt, naw ’t wegraimen van eenige zwaarig. heden, op den drieentwintigften Januarij, te Utrecht, vaste gefteld, en op den negenéntwintigften, openlijk, van ’t Rasd- huis der Stede afgekondigd. or Wij zullen den inhoud van dit -Verbond, - welks regt ver= UNIE. (Utrechtfeke) eR ES keurd zijnde, wierdt, naw ’t wegraimen van eenige zwaarig. heden, op den drieentwintigften Januarij, te Utrecht, vaste gefteld, en op den negenentwintigften, openlijk, van ’t Rasd- huis der Stede afgekondigd. or Wij zullen den inhoud van dit -Verbond, - welks regt ver= UNIE. (Utrechtfeke) eR Sind, tot begrip onzer Hiftorie, dikwijls te pas koomr, hier omstandigijk en fomtijds’ met de ‘eigene woorden in- Igsfen. In. de Inleiding, wordt gezegd,, dat die van het s» Vorflendom Gelder en Graafchap Zufen, die van de »» Graafichappen en Landen van Holland, Zeeland, Utrecht » en de Friesfche Ommelanden tusfchen de Eems on de 1» Lauwers, gezien hebbende, dat, zedert de Gendfche Be. » vrediging, de Spanjaards, met Don jaN VAN OOSTENRYK 9 n en anderen hunner hoofden, getragt hebben, de Nederland. x» che Gewesten te overheeren, en van een te {cheiden » tot gy derzelver yiterfte bederf, racdcaam gevonden hebben, » zich, nog nader en bijzonderer, met elkanderen te vere » binden. Dat zij egter, hier mede, niet voor hebben, de »» algemeene Unie of Vereeniging, bij de gemelde Bevredi- x ging, beraamd, te verlasten; maar dezelve veeleer nog » Meer te fterken, zich te bekwamer tegen hunne vijanden 1, © verdeedigen, en verdere onderlinge verwijdering te » voorkomen. Dat, bij de Afgevaardigden der gemelde Lan- » den, hier toe, door de hunnen, volkomenlijk gemagtigd, y tn gemelden einde, zijn vastgefteld de volgende punten, y Sender sich, in allen gevalie, bij deezen, se willen ont« yy frekken van ofte uit den Heiligen Roomfchen Rijke, J+ 55 Dat de genoemde Landen zich » Met elkanderen, yer- » binden’en vereenigen, om » 4@m eeuwigen dage, vereenigd n 6 blijven, op gelijke wijae, a/s of zif maar tine Proving nt 64@ Waren, zonder zich, door eenigerlei verbond of han. Jx deling, van wat natur ook, van een te leaten fcheiden, qo CNRerminderd nogthans een tegelijhe Provincie, en de y dijzondere Steden, Leden en Ingezetenen derzelven, hun m H€ bijzondere Privilegien, Privilegien, Voorregten, ‘loffe~ 4 Hike eu welherbragte Gewoonten, en alle andere Gereg vy 4igheden: wosr in zij elkanderen niet alleen niet hioderen, wt Miaay. Zelfe handhaaven en befchermen gullen, des soods, ; oa ’ a» Bez UNIE. (Utrecht/che) rae EE »» met iff en goed. Doch zullen de gefchillen, die de Pro- »» vincien, ‘Seden of Leden dezer Vereeniging, over de y» genoemde Geregtigheden, met elkanderen hebben, of krij- y» gen mogten, moeten beflegt worden bij den gewoonlijken », Regter, goede mannen of minnelijk verdrag, zonder dat » de andere Provincien, Steden of Leden, zo lang partijen »» zich den Regter onderwerpen, zich daar mede zullen mo- i, gen moeijen, ten ware zij mogten goedvinden, een = »> drag te helpen bemiddelen. 2. 4, Dat de genoemde Landen, ingevolge van dit Ver »» bond, elkanderen zullen moeten bijffaan, met Kif, goed 9» 6” bleed, tegen alle geweld, hun, onder den naam des »9 Konings- of van aijnent wege, sangedaan; "t zij ter oor. Zaakée van de Gendfche Bevrediging, van 't opvatten der »,Wapenen tegen Don jan, van 't aanneemen des Aardsher= 9» Cogs MaTTHias tot Landvoogd, met al wat "er uit gevolgd x» is, of zou mogen volgen; of zelfs onder schijn van den »» Roomscn-Katholijken Godsdienst, met de wapenen, ce »» Willen herftellen of invoeren, of ter zaake van eenige s» nieuwigheden, in de genoemde Landschappen voorgevallen, »» zedert den Jaare 1558, of eindelijk, om dit Verbond van 9 Vereeniging; evenveel, of dit geweld eenig Land, Staar, 1» Stad of Lid in 't bijzonder, of allen in 't gemeen wierde aangedaan. 3. »» Dat de gemelde Provincien elkanderen ook zullen s» Moeten bijftaan, tegen alle in- en witheemfche Heeren, 3» Landen of Steden, die haar eenig geweld, ongelijk of oor- »» log zouden mogen willen aandoen, mids dat deeze bij- vy ftand, bij de Generaliteit van weeze Unie, bepaald wot- », de, met kennisfe en naar gelegenheid der za »» ake. 4. 4. Dat de Grenzen en andere Steden, van welke Provin. «, cien die ook zijn mogen, des noods,. bij raade en op be- »»» vel deezer Vereenigde Provincien, zullen verflerkt worden, », 7en koste van de Steden; en van de Provincien, in web >» ken zij gelegen zijn, mids de Generalit daar toe de »» helft draage. “Wel verstände, dat, indien de genoemde »> Provincien geraaden mogren vinden, eenige nieuwe frerk- »»en ia eenigen der gemelde  wollen Lakenen, Hoornvet Ein bezahlen Landen, Slagtvee, Paerden, Osfen, dit Verkogt of verruld worden, goederen, der Waage homen Ein bewilligung, gereaden, vielen zal. Ook zal men Hier te befteeden de inkomften van ’s Konings Domcines, Das afrek van de lästen, op dezelven ftsande. Dat de genoemde middelen., bij gemeen faade, Verhoogd en verlaagd sullen worden, naar vereisch van Zanken, en allecnlijk verstricke tot gemeene befcherming, Ein tot het geene de Generalit verder zal moeten dra- gen, zonder tot iets anders te mogen worden bekeerd. 7+ 55 Dat de Grenzen en ook anderen, des noods, 6% »» houden zullen zijn, te ontvangen zodanige bezetting, as » de Vereenigde Provincien, bij rade van den Stadhouder »» der Provincie, daar de bezerting gelegd zal worden, goed- y» Vinden en haar belasten zullen: mids deeze bezetting, doof ys de Vereenigde Provincien, betaald worde, en dat de Kapitcinen en Soldaaten, boven den algemeenen Eed, ook ys eenen bijzonderen Eed doen aan de Stud of Stede en Prosy vincie, waar in zij gelegd zullen worden: ‘t welk, 1e »» dien einde, in derzelver Artikelbrief zab worden gefleld. ys Ook zal men zulk een’ Krijgstugt houden, onder de Sob », Gaaten, dat de Ingezetenen, geestelijken en waereldlijken, y» diet onrcdelijk bezwaard worden, noch eenigen overlast v.lijden zullen. De bezetting zal ook, niec meer daa é s» burgers en ingezetenen, van Imposter en Excijnzen V"l »» zijn, en de Generaliteit zal den, Ingezetenen Logijsgeld ve Ye frecken, als tot hier toe, in Holand, gebruiklijk & ap WECSi is. 8. 5, Dat, om ten allen tijde, door’s Lands Ingezeere- 9 nen, te konnen worden bijgeftaan, binnen eene maand naa, » de tekening deezes, ten langften, de Inwooners van elke » Provincie, van achten tot zestig jaaren oud, zulien wor. » den opgetekend, op dat men, ter eerfter zamenkomite der, © » Bondgenooten, hier op zou kunnen belluicen, zo als men, 1» ter meeste verzekerdheid der Vereenigde Landen, bevin.. ys den zal ce behooren. 9. Dat men geen Befland of Vrede fluiten, geenen Gouverneur, aanvaarden, noch eenige imposs of Contributie infelie, de Generaliten van dezen Vesbande aangagn sze, dan met gemeenen raad en bewilliging der voornoemde Provincien, Doch in alle andere gaaken, ’t beleid dezier. Verbindtenis en 't goene daar van afhangt betreffende, zal Men zich fchikken, near ’¢ geene bij de meerderheid van, de stemmen der Provincien geflooten s@/ worden; xullende deze stemmen worden ingezameld, zo als, tot nog (oe, o ter Vergadering der Algemeene Staaten, gebruikelijk geze weest is: en dit alleen, bij voorraad, tot op eine nadere. Schikking der gezamenlijke Bongenooten. Doch indien ‘t, gebeurde, dat de Provincien, in zaaken van Bestand, Vre. w, Oorlog of Belasting, niet overeen konden koomen, se zal het gefchil, 4 provifie, verbleeven worden aan de s Heeren Stadhouders der gemelde Vereenigde Provincien, mu ten sijde we xende, die het zuzelye bijleggen, of daar over, naar behooreen, vitipraak zullen doen: zullende zij, sy in geval zij elkanderen. niet mogten konnen verstänen, zuike »» ODpartijdige Bijzitters of thegevoegden mogen kiezen, als »» Zij raadzaam zullen oordeelen, en partijen gehouden zijn, » zich te voegen, gasr "t geene, op gemelde wijze, zal zijn » uitgefproken,. «HO. 59 Dat gepen der genoemde Provincien, Steden of » Leden derzelyen, eenige Comfoederatien of Verbondem met. x» Cenige sabuugige Heeren of Londan sullen mogen maa-. xy Aen, buiten bewilliging der Bondgenooten. II. yy Dat, zo eenige nabuurige Vorften, Heeren, Lan-. »»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»» "Ya, unie. (Utrechifche) O, dear toe, bij gemeinen raade en bewilligend der Provincien, "Y zullen mogen ontvangen worden, "12., Dat de Provincien, in 't stuk der Munte, en in den "9 loop van 't géld, met elkanderen, zuilen moeten overreen- s" komen, volgens de Ordonnantien, hier op, met den eer- "ften, te maaken: welken de eene, zonder de andere, niet > zal mogen veranderen." 