Catholijke Nederlandsche
None
(Vaar het Fransch), Deze groote, deze roemvolle Christelijke instelligen, zijn gedurende de dagen van zinneloosheid in ons land (#rankryk), onteerd geworden. De grond is wee duwenaar geweest van hunne weldaden. Doch zij, die de barbaarschheid hadden overwonnen, die de aar-de door nusteloozen arbeid tot vruchtbaarheid hadden gedwongen, die zich, te allen tijde, voor 't heil dee wereld hadden opgeofferd, hebben niet geaarzeld om zelfs de versmading, ten voordeele hunner breeders te braveren; de Monniken zija op nieuw in ons midden verschenen; Dat God, die han gezonden heeft, hunne hulp en hun bijstand zij! O, hoe lick zijn de voeten dier mannen, die den vrede boodschappen! Helas! onze tijden zijn genoeg beroerd; onze harten zijn genoeg ontrust, ontouverd en ledig. De kwelling en de wanhoop vervullen den individu zoowel,als de. maat-schappij; een doodelijke wind, de.twijfeling, eene.an-geloofs-pest heeft alles deen yer welken en vergessenen; 2 —_ 5 Wr a am. alles lijdt en vergaat. Dat de mannen van gelöst en hoop, de engelen des vredes en des levens, zich derhalve onder ons vermengen om ons op te wakkeren! _De Capucijnen hebben zich in de eerste plaats te Marseille en te Aix en vervolgens te Lyon vertoond, de Capucijnen, herhaal ik, die zoo goedharlig, zoo toegevend en aan het volk zoo dierbaar zijn; de Capucijnen, de beste patriotten van Polen en de gramschap van den Czaar 2606 waardig, de Capucijnen. Die overderflüchtige bewahrtige van de Helvetische vrijheid, an welke, metregt en met de daad, uithofde van huane verdiensten en deugden, alle gezag werd toevertrouwd op den dag, waarop de magistraten hun gezag nederlegden, tot dat er in hunne bedieningen op nieuw voorzien was; voor welke zich de burgers zelfs die van de Protestantsche kantons’ buigen, welke zij als een goed verschijn« sel en als een zegen des Hemels in-hun huis ontvangene: Inderdaad, de zoon van den H. Franciscus, te voet ° gaande en stervende van honger, heeft nogtans ime mer den glimlach van goedhartigheid, van guile en broederlijke meéwaardigheid op de lippen, als hij zijn’ vriend, zijn’ breeder, den man van arbeid en van smarte, ontmoet. Wanneer hij den drempel der stulp oversehrijdt, dan heerscht er groote vreugde in die woning. Uij doet meer dan hulp toebrengen an hun die ia behoefte verkeeren; hij zet zich neder op  de kinsderen de eene of andere godvruchtige en vrolijke geschiedenis; met eene bevende stem stamelt hij een belangwekkende en-moreele klagt uit; hij toont dat de vrede en het vergenoegen kunnen bestaan met een leven, vel van ontbering en boetvaardigheid; bewon-derenswaardige les van onderwerping! Och ja! een huis van Capuchien, brengt meer wezenlijke moralisatie en meer geluk in eenen omtrek van tien uren aan, dan twintig filozofische instellinigen, op eene filozofische wijze bestuurd wordende. En evenwel zijn die sapeurs-pompiers van eenen an- deren leerften, die mannen, welke zich op een held- haftige wijze hebben verzögend, om alle smarten te verzachten, om alle behoeften te leenigen; die onze bee schaving zoo krachtig hebben bevorderd, die door Curistus, met 266 vele religieuse gezinnen de vrij- -heid der wereld hebben tot stand gebragt, die mannen zijn teruggestcoten van de weldaad, welke zijn voor al- Ten hadden verworven. Zelfs, heeft men zich in deze laatste tijden bedroefd, toen men dit heilige en edelmoedige genootschap we- der in ons midden zag. Zijn antieke kap en een wei- nigje baard, hebben dat genootschap versmading en vervolging op den hals gehaald. Het is aan allen ge- oorloofd, om Zich toe te takelen, te kappen en te vermommen zoo als zij maar  vinden om tegen de Capuchien te eischen, zoo zich: verblinde burgers hebben laten vinden, om hun aan te klagen en uit te jouwen, heeft men echter ook an- deren aangetroffen, om hun te ondersteunen, hetzij uit kracht van het gemeenschappelijk regt, het zij in naam van God. hans. vasten, vertroosten en prediken zi}, zonder dat men er zich mede bemoeit of hun kwelt. Wanneer gullen wij den, Capuchini, met zijnen kalen kruin, met zijnen eerbiedwaardigen baard, die zijne borst bedekt en zonder eenigen tooi, dan zijne groove pij, van de hoogte der kansels in de hoofdstad; de losmaking van de goederen der aarde, de almeene liefdadigheid en de opoffering van een ies gelijk ten voordeele yan allen, zien prediken, als man tegen man strijdende tegen het egoismus, ‘tegen bet verachtelijk egofsmus, dat slechts voor zich zelve leeft, dat alles aan zich zelve opoffert. Die prediking brengt, naar men zeet, in het Zuiden, wonderen tot stand, zij wekt den geestdrift der bevolkingen op. Gelooft het, zij zou onder ons, niet minder krachtig wezen. Contraria contrarius curantur 3 het is het tegen der van zeker geneeskundig stelsel: de ootmoedigheid van sommigen vernietigt den hoogmoed van anderen; de Christen-zelfopoffering zal ons genezen van ons noodlottig: individualismus, waardoor-wij onder-gang hebben berokkend. De Christelijke en maatschappel Ike deugden, kunnen niet anders beoefend worden, de maatsciappij wordt niet van hare gebreken gene- zen, noch door het juiste evenwigt der belangen, noch: door geschikte zamenvoegingen, die gelijktijdig alle, wade begeerten van den mensch streelen en boeijen; dat alles is slechts den kanker voeden; de wonde groeit intusschen aan, ze wordt vergiftigd; het maat schappelijk ligchaam verteert, het ontbindt zich. Die besmette Babels behoeven, geene nieuwe, verschrikkelijker en walpscher schouwspelen om hun: voorintenemen, om: van hun toejaichingen en een weinig verlenging in hunne stuiptrekkingen te ver- werven; zij behoeven integendeel, zuive en heilige schouwspelen. Men moet hun onbevlekte maagden too nen. Men moet hen over zich zelvyen ‘doen bloozen; het is eene eerste schrede naar het goede; eene ver- borgene en alvermogende kracht, zal al het overige doen. Aan die menschen, die in de positiver belangen gedompeld zijn, die door vieeschelijke genoegens vers strooid worden, die enkel droomen van rijkdommen en personele genoegens, aan die menschen, die-het algemeen als niets en zich zelven als aliesachten, aan die wreede, walgelijke en menschelijker wijze onge- neeslijke Egoisten, moet men eene onbegrensde be- lao geliosheld tegenstellen, die onbegrijpelijk is voor hunnen verdierlijkten geest; men moet hun mannen van zelfopoffering tegenstellen, die zich zelven vere geten, die zich dagelijks voor hunne broeders opofieren, mannen, die hunne naasten boven alles achten en aich zelven als nieis beschouwen; men moe: hun: — B78 tee de vrijwillige armoede, de daad-werkelijke zelfopoffering en de boetvaardigheid, tegenstellen. Ach! welk eene kracht bestaat er in zoodanige voorbeelden? sa De Carrnursers zijn, onder ons, de Capucijnen voorafgegaan. Nog naauwelijks had de restauratie de plaats van het keizerrij de kracht. Ingenie, toen reeds van de onderscheidene punten des koningrijks, de discipelen van den H. Bruno, naar hunne verwoestte eenzaamheid terugsnelden; het groote Carthuiser - klooster (1) zag, gebukt onder den last der jaren, die mannen weder, welke dat gesticht in de kracht des levens gekend had; in de doodsche eenzaamheid weergalmden op nieuw de godsdienstige zangen, der engelachtige boetelingen. Heilige contemplatien, knoop-ten weder eenen engelachtigen handel aan, tusschen de aarde en den Hemel. In het groote Carthuiser-klooster; daar heeft de H. Bruno geleeid, daar is hij gestorven, daar verwierp hij alle waardigheden, daar zijn zoo vele anderen na hem, verre van-het gewoel der wereld, in de eenzaamheid en in de hemel-sche gedachten, den vrede des harten komen zoeken. Alleen het gezigt van da Chartreuse, doet in de entstelde ziel, kalme rust terugkeeren. Hoe vele bede-vartgangs, hoe vele ontruste bezoekers zijn er aan-gekomen, met door droefheid en wanhoop, overstelptezielen, en hoe hebben zij dezelve eenige daagen daarna verlaten, getroost, met nieuw leven bezield, en geschikt om de reis des levens te kunnen voortzetten; veel gelukkiger dan te voren, wijl zij in deze stille, godsvrucht ademende klooster wanden, om het zoo uit te drukken, geheiligd en gebeterd waren geworden? Ach! het schijnt zelfs, dat, daar een zuivere lucht gunstig is voor de gezondheid des lig-chams, dat een dampkring van heiligheid, niet minder heilzaam is voor het verstand en hart van denmensch. In de laatste jaren der restauratie, op dat tijdstip, waarop men besloten had, om alles aan te vallen wat goed, en heilig was, kwelde men ook de goede een-zaamheid-bewoners van de Chartreuse; men betwistte hun de weinige takken dood-hout, welke zij In de uistgestrekte bosschen, die eertijds hun eigendom waren, gingen sprokkelen. Thans schijnt men ten hunnen opzigte verdraagzamer te wezen; men stoort hun niet meer in hunne rustige eenen; zij heben zelfs een nieuw schuiloord voor boetelingen kunnen stichten, een godvruchtige kolonie is bezit gaan nee men van de prachtige abdij van Bosserville in Loatharingen. Ach! ter liefde Gods, laat die mannen des vredes, hunne, uitsluitend het goede beoogende loopbaan, ogestoord voortzetten, Zijn dan voor zoo velen die af-dwalen, die hunne waardigheid als mensch verzaken. Zijn dan; herhaal ik andermaal, eenige bevoorregtte en edelmoedige wezens, die zich onophoudelijk zuiveren en zich ten offer voor hunne broeders opdragen, te veel? Zijn dan voor zoo vele monsters van grove wulpschheid, verflensten, listigen, onbeschaamden, eerzuchtigen, die rusteloos het gezag en de fortuin na- jagen, voor zoo vele verraders, voor zoo vele onregt- vaardige en bedorvene menschen, die de menschelijke maatschappijen beroeren, verderven en verwoesten; zijn dan eenige mannen te veel, die altoos getrouw zijn aan hunnen God en aan hunne verbindtenissen, die van alles afstand doen, van deeer, van de genoe gens, van, het gezag en van de aardsche goederen# Is hunne belooning naar uwe gedachten voor hun te groot? Ach! mogt hun voorbeeld tallooze drommen: van navolgers verwekken; daar zij zich vermenigval digen, die verzoenende slagtoffers van de misdadenm der aarde, die uitverkorene schepsels, die de wereld doen bloozen over hare bedorvenheid en haar tegen houden! I slaat er misschien geen gelöt aan; doch hat is dus: er bestaan onder de menschen geheimnige betrekkingen; de een bekeert den ander door zijn gebed, deze wendt door eene acte van deugd de gramschap des Hemels af, die over zijn broeder zou zijn uitgebarsten. God vroeg eertijds tien regtvaardigen, om eene misdige stad te sparen. Laat derhalve de regtvaardigen en de heiligen zich onder u versmenigvuldigen; laat dan de deugd, kiemen en ops grocijen in de woestijn, beveiligd tegen elken gewarikken wind. Laat... opdat niet alleen de stad, maar dat de geheele wereld behouden worde. Wirz. (Het Vervolg hierna.) Plaatsgebrek noodzaakt ons, om de reeds ontvangene bijdra-gen ten behoeve der moeder van den Eerwe Heer E. MicHetis en haar gezin, in dit N.° te vermelden: dit zullen wij in ons volgend N.° doen, fis: De geéerde gevers van geringe giften voor het Ivooren Cru: cifiz, worden verzocht dezelve over te maken. ‘Wij heben de plaatsing van eenige aankondigingen tot ons volgend N.° moeten uitstellen. bait AANKONDIGINGEN = J. A. VAN ERTRIJCK, Kommissionair en Pro- cureur te ’s Bosch, berigt de houders van CERTIFI- CATEN den 27/, pCt. en 5 pCt. WERKELIJKE SCHULD, dat hij zich belast met het bezorgen van Nieuwe Stellen COUPONS, ten wiens Kantore dee. zelve na Annonce mede worden uitbetaald. -, Bij J, J. ARKESTEYN EN ZOON, Boekhandelaars te ’s Bosch, zijn een aantal SCHOOLBOEKJES gedrukt, welke z00 wel op Roomsche  een Exemplaar ter visie gezon-, den wordt. AAN BET Bureau van ve CATHOLIJKE NEDERLANDSCHESTEMMEN te Grave, B. N.° 280 — Nummer 46. —— 377 =— 17 NOVEMEER 1838 CATHOLIJKE NEDERLANDSCHESTEMMEN. 7) OVER GODSDIENST, STAAT-, GESCHIED= EN LETTERKUNDE. Als JESUS dit getegd had, hebende de oogen ten Hemel opgeheven, zeide Hii:....- Heilige Vader bewaar hen, die Gy my gegeven hebt, in uwen naam; opdat zy één syn gelyk WY ess veae En ik bid niet alieen voor hen, maar ook voor degenen, die door hun woord in my geloove zullen: opdat zy allen één syn, zelyk Gy, Vader, in my en ik in Us dat zy ook in ons mogen één zijn, opdat de wereld geloove, dat Gy my gezonden hebt. En ik heb hun de heerljkheid gegeven, die Gy my gegeven hebt: opdat ij rouden één zijn, gelyk wy ook één syn. Ik in hen en Gy in my, opdat zy volkomenlyk één zijn: en dat de wereld wete, dat Gij my gezonden hebt. Joann. XVIIe Op dit blad ’t welk alle Zaturdagen met een Nummer wordt vervolgd, kan worden ingeteekend aan alle Postkantoren, en bij de voornaamste Boekverkoopers in het Rijk. in het jaar; het half jaar of kwartaal, naar evenredigheid; zullende de betaling bij kwartalen moeten geschieden. Hetzelve wordt met den Post verzonden v Oer den pris van 8-50 Alle abonnementen kunnen worden opgegeven aan het Postkantoor te Grave; geene andere dan gefrankeerde Stukken en Brieven sullen door de Redactie worden aangenomen. — Aankondigingen worden tegen betaling van 15 Centen den Regel geplaatst. Voor Belgié kan men abonneren aan het Postkantoor te Antwerpen. DE GEVOLGEN DER KEULSCHE ZAAK, Greece eenen reeks van jaren, geleek de Kerk in Duitschland grootendeels naar eenen akker vol van der doodsbeenderen; zij scheen het gevoel van hare gedölijke taak en verheven bestemming, geheel verloren te heben; hare Bisschoppen schikten zich met slaafsche gedweeheid naar de aanmatigingen en eischen van Oncatholijke gouvernementen; met een woord, de Duitschland, scheen haren ondergang met rassche schreden te naderen. — » Ik ga niet verder,” zeide Cuemens Aucust, en Duitschland stond verbaasd en begreep niet, hoe een Catholijke Bisschop bij de ei-schen van den Protestantsch gouvernementen en de bedreigingen van deszelfs minister von ALTENSTEIN, nog even zoo veel moed durfde toonen, als den H. Basitius, bij de vorderingen van den Arianschen keizer VALens en de bedreiging van den hüten, die bij den uitroep zijner verbaasdheid over de stand- hii Poatioheld des. heiligen Bisschops: » Met zulk een digheid heeft nog niemand Mopestus durven Poatioheld des. heiligen Bisschops: » Met zulk een digheid heeft niemand Mopestus durven Poatioheld des. heiligen Bisschops: » Met zulk een digheid heeft niemand Mopestus durven Poatioheld des. heiligen Bisschops: » Met zulk een digheid heeft niemand Mopestus durven Poatioheld des. heiligen Bisschops: » Met zulk een digheid heeft niemand Mopestus durven Poatioheld des. heiligen Bisschops: » Met zulk een digheid heeft niemand Mopestus durven Poatioheld des. heiligen Bisschops: » Met zulk een digheid heeft niemand Mopestus durven Toespreken,” tot antwoord kreeg: “Het is welligt de eerste maal, dat gij met eenen Bisschop te doen hebt. In gewone betrekkingen zijn wij Bisschoppen, de zachtmoedigste, de onderworpendste aller. Menstoutmoe schen, bij de geringste lieden zijn wij zonder hoc- vajardij en hoe veel te meer dan bij hen, die met zulk eene magt bekleed zijn. Doch waar het om den Godsdienst te doen is, daar hebben wij niets, dan God voor oogen en verachten al het overige.... (1).” Nu toonde ook de Aartsbisschop van Gnesen en Posen denzelfden moed; de bedreigingen regenden; maar hij hield, naar de woorden des Bisschops van Cesarea, alleen God voor oogen en verachtte al het overige. De stem van Grecorius XVI had zich laten hooren, en zijne broeders waren versterkt geworden! De alge- meene Herder sprak nogmaals en zijne woorden had- den de kracht des levens; de doodsbeenderen werden ZN. bezielen, de Bisschoppen gevöden de verhevenheid; van hunne roeping en de uitgestrektheid van hunnen pligt, en zij aarselen niet langer, om met bescheidenheid aan hunne Protestantsche vorsten te zeggen; Rome heeft gesproken: de zaak is geéindig, wij gaan niet alleen niet verder, maar wij keeren terug tot den weg onzer pligten. Van de boorden van den Donau, werd onlangs het volgende geschreven: » De beide allocutién des Plaats- bekleeders van Jesus Curistus gelijken naar een een schitterende bliksem, die in een oogenblik de dikke duisternissen verdrijft in welke de leugengeest de wachters, die met het bewaken der heilige stad belast waren, poogden te doeninsluimeren. Terwijl die licht- straat de diepte des afgrands deed bespeuren, is zij de voorbode van den grooten dag der herstelling, naar welken het geheele menschdom, door de kracht der zgaken wordt voortgestuwd.” « Eene diepe sluimering had het Catholijke Duitschland » Bedwelmd; de ketteche vorsten waren er in geslaagd, om op eenige bisschoppelijke zetels mannen te (dred die zich aan hun misdadig ste!sel hadden verkocht (1); de sluijer is verscheurd; de Herder is genoopt tot het volgen der gedragslijn, welke de al-gemeene Vader hem heeft: voorgeschreven, of hij loopt gevar van zich in de oogen zijner kudde te schand-viekken en op zich zelve het brandmerk van velonie en schisma te drukken. De Bisschoppen van Munster, Paderborn, Hrmeland en Culm hebben het edel en moedig, voorbeeld gevolgd ’t welk de doorluchtige Aartsbisschoppen van Keulen en Posen henhadden gegeven. Hulda had zich reeds vroeger verklaard tegen de aan-matigingen van het Keur-Hessisch ministerie en Mgr. von Prär is genoeg bekend als een Preläat, die voorgeenerlei opofferingen terug deinst, als de overtuiging van zijnen pligt hem die oplegt. Ook de Aartbisschop van Kreiburg, de Metropolitaan der provintie van den Rhin-Kreits, heeft insgelijks aan het Badensche gouvernement eene verklaring overgeleverd, houdende » dat » hij zich in eenen dusdanigen toestand bevindt, dat » hij niet nalaten kan, het voorbeeld der Bisschoppen » van Präsidenten te volgen en zich te houden aan de Pausselijke Breve, betrekkelijk de gemengde huwe-liken.” Die stap, zoo schrijft men uit het groot-hertogdom Baden, had men geenszins verwacht, hij heefi eene groote sensatie gemaakt en het gouvernement in groote verlegenheid gebragt. Te Mentz weigert de Geestelijkheid de gemengde huweilijken in te zeigen, als niet vooraf nitdrukkelijk is beloofd, dat al de kinderen in de Catholijke Religie zullen worden opgevoed. — Niets bewijst sterker den staat van afhankelijkheid van de meeste Bisschoppen van Duitsch-f and, dass de aanmerkingen, welke een ministerieel blad zich veroorloofd, betrekkelijk het gedrag door de Geestelijkheid van Menéz gehouden, en het stile zwijgen dienaangaande van Mer. Kaiser, haren Bisschop: dat blad zegt: » Zij, die weten, dat van » twaalf huwelijken, door Protestanten aangegaan wor- » dende, er ten minste negen gemengde huwelijken » zijn, deze kunnen de ongehoorde aanmatigingen der » Catholijke Geestelijkheid, op de regten der Evangelische gemeente begrijpen. Wij vergenoegen ons » met eenvoudig het feit ter kennisse van het publiek » te brengen; maar gelijktijdig zijn wij bereid, om » de bewijzen en de regtskundige ontwikkelingen te » leveren, van hetgene, wat wij beweren. Wij zul- » len met deze enkele vraag eindigen: Is Mgr. de » Bisschop van het gedrag zijner Geestelijkheid onders » rigt? Men kan het naauwelijks gelooven, aangezien — « et de groatste dankbaarheid hem noodwendig aan de belangen van den staat verbinden moet ; want Zoo HIJ ZIJNE. VERHEFFING OF DEN BISSCHOPPELISQ KEN ZETEL AAN DE GODDELIJKE BARMHARTIGHEID TE DANKEN HEEFT, HEEFT HIJ DIE NIET MINe DER AAN DE GENADE VAN ONZEN ZEER DOORLUCH® “TIGEN SOUVEREIN, DAN GROOTHERTOG VAN HESSEN TE DANKEN 1”. Ziedaar. het rassel opgelost en zonder omwegen gezegd, hoe men er over denkt; ziedaar de slavernij van het Priesterschap en van het Episcopaat onder dem scepter der vorsten, die op reden, verlichting en verdraagzaamheid zoo veel prijs stellen! Doch laat eet eseese sv ons‘ aan niets wanhopen; het uur der geregtigheid eheft geslagen en de eerbiedwaardige stem die in het Vatikaan geklonken heeft, zal, tot aan de uiterste einden der aarde gehoord worden. Reeds is de hel in beweging; maar de heilige strijders wapenen zich insgelijks. Duitschland, zal weder een der schoonste gedeelten van de groote kudd Et worden, wie lei- ding aan den Opvolger van Perrus is toevertrouwd. Een nieuw leven is in dat mystieke ligchaam, dat de Kerk is, overal in omlop. Er is eene zoete en uit- stekende voldoening gelegen, in het besehonwen van dat grize Roomsche Rik en overal de voorteekens eener heerlijke toekomst te ontwaren.” De briefschrijver zegt ten siotte: » Behalve over » handelzaken ontvangen wij weinige brieven van bui- » tenslands en wij schrijven er weinig, wyl niemand » lust heeft om zune mededeelingen aan correspond » denten door de polici2 te laten lezen en copieeren 9». zoodat niemand het voorzigtig acht, om iets » hoegenaamd, aan het papier toelevertrouwen (1).” Van eenen anderen kant heeft de Bremer-Zeiiung, het volgende medegedeeld ; » Uit het Osnanrucxscne, schrijft men dd. 25 October: >» Naar het schijnt moet ook het koningrijk Hano- ver, in de kerkelijke geschillen van onzen tijd, zij- ne bijdrage tot de huidige geschiedenis leveren. Se- dert eenige weken kent men hier eene aanschrij- ving van den Wij-Bisschop En Vikaris - General Lirxe, aan de Geestelijkheid dd. 2 October 11., onder het opschrift: Proponenda in Sinodis ru- ralibus, welke onder andere getrouw vertaalde voor- schriften, met betrekking tot de gemengde huwelij- Kkken bevat. » Bij het derde punt, hetwelk in het afgeloopen » jaar ter sprake gekomen is, namelijk dat aan de » openlijke en ergerlijke zondaars alle absolutie moet » worden geweigerd, wanneer zij niet vooraf voldoe- » ning geven en de ergernis uit den weg ruimen, » werd in eene der Synoden de  het » onze enz. Op de daarbij gevoegde vraag: » Of de » heilige Communie, ook openlijk geweigerd behoort » te worden aan zoodanige zondaars, wanneer zij het » Wwagen om met een verstokt gemoed, naast andere » geloovigen tot deze plegtigheid (dit Sacrament) aan » de tafel des Heeren te verschijnen?” Antwoorden » wij: het ritaeel van ons Bisdom bepaalt, even als » het Romeinsche ritueel: » Doch openlijk moeten ge- » weerd worden alle onwagrdigen, als daar zijn, gee » eXcommuniceerden, in den ban gelegden en de zoo- » danigen, die openlijk eerloos zijn, als daar zijn » optuchtige vrouwen, mannen die in concubinage, le- » ven en andere soortgelijke openbare zondaars, wan- » neer hunne boetpleging niet yolledigis, en zij vooraf » voer de openlijke ergernis geene. voldeening gege- » ven hebben.’ Daar nu dit ritueel voorschrijft, welk » gedrag de Zielzorgers te houden hebben, en daar het » duidelyh is, dat zoodanizge euders, welker zonen s of docklers met haunne inwilliging , terwij| zij het nog » Verhinderen kunnen, wanneer zij slechts willen, in |f scene niet Catholijke Religie opgevoed worden, a» met het volste regt onder de openlijke en ergere » ighe zondaars moeten worden gerekend, ver- » mils zt strydig handelen met hetgeen ten allen » igde en op andere plaatsen de algemeene grond- » stelling en voorziening der Catholijke Kerk is, » Z00 MOET AAN DEZEN EVENZEER DE ABSOLUTIE, ¥ ALS HET NUTTIGEN DER H. CoMMUNIE GEWEI- 3 GERD WORDEN. Wanneer zij het dus mogten wae » gen, openlyk aan de tafel des Heeren te verschy- » nen, moeten zy derhalve geweerd worden, ten zy » £9 OPENLIJK door hen voldoening gegeven en de s ergernis zoo veel mogelyk opgeheven zy.” fet moet inderdaad verbazing wekken, dat eene Histige politiek er in heeft kunnen slagen, om het Duitsche Episcopaat zoo diep te doen insluimeren, dat het niet meer scheen te zullen ontwaken. Uit het bo- wenstaande blijkt, welk eene welberekende Protestants sche taktiek de gemengde huwelijken waren; daar er onder anderen te Mentz, van de twaalf huwelijken , die door Protestanten werden aangegaan, konden gerekend | worden, negen gemengde huwelijken te wezen; waar- uit dan ook die anders onbesefbare onverschilligheid is voortgevloeid, die, voogal in Duttschiand, onuit- roeibaar scheen. (Vervolg van bladz. 374). Het volgende is zoo belangrijk, dat wij onze lezers verzoeken, hetzelve met alle oplettendheid te willen lezen en overwegen. HET JANSENISME MET ZIJN PASCAL EN GEHEEL PORT-ROYAL WAS BINNEN DE PALEN DER ROOMSCHE KERK HET WERK VAN WITTENBERG EN GENEVE; EN DE GODGELEERDHEID VAN BOSSUET, den grooten verdediger van, het Gallicaansche Pausdom, wat was zij anfers dan dat zelfde Jansenismus, maar met de heerschende ge-loofspartij onder den scepter van Lopewwisk den XIV“* vereffend?” Ziedaar het Jansenismus zeer naief en beknopt beschreven: het heeft, ondanks zijne uitwendige Cathos lijke gedaante, inwendig zoo veel overeenkomst met het Protestantismus, dat de Calvinisten hetzelve, als het werk van Wittenberg en Geneve beschouwen! Wat y moet men dan denken van Catholijke Godgeleerden, die ondanks de plegtige veroordeeling der beruchtigen van Jansenius, door de Pausen Unsanus VUI en Innocentius X den afker van het Jansenismus, onder de Catholijken En voor albij de jonge Geestelijk- ken trachten te verminderen? Wat me met men denken van hen, die beweren, dat de bestrijding van het Jansenismus, slechts Aaarklovery is....? Intusschen bedriegt zich de Calvinist, die het Jansenismus, voor het werk van Wittenberg en Geneve aanziet: maar de stel- lingen of gevoelens, waarin het Jansenismus met Wit- ienberg en Geneve overreenstemt, hebeneenderlei grond, namelijk het kwalijk begrijpen van den grooten kerklee- raar AuGcusTinus; de voortduring van het Jansenismus heeft denzelfden grond als de voortduring van het Calvi- nismus en van iedere ketterij: — de halsstarrigheid. Het Gallicanismus is de broeder van het Jansenismus: de beruchte artikelen van 1682, door de  zij van hoe veel belang het zij, zelfs voor de eer der nagedachtenis van beroemde pre- jaten, dat zij hunne gevoelens niet plooijen of schijnen te plooijen, naar de aanmatigingen van een heerschzuchtig gouvernement. De Revolutie, ungelo of geboren (een ongelo of, bepälleid der Jesuiten uitgebroed), de Revolutie scheen later als eene roede in de hand van God dat oordeel te zullen volvoeren, dat de reformatie alleenlijk als getuigenis en stem tot bekeling uit Gods Woord had aangekondig. Ook den bittersten haat tegen de Jesuiten, hebben de Jansenisten en Gallikaansche Semi-Jansenisten, met de Calvinisten gemeen: en geen wonder! Daar de Jesuiten de warmste verdedigers zijn van de Catholijke leer, waartegen de dwaalbegrippen, waarin de Janse-nisten met de Calvinisten overreen stemmen, lijnregt Strijdig zijn, en het kan dus niemand bevreemden, hen hier den belagchelijksten blaam van Pelagiaansche beginselloosheid, te zien aanstijgen. Maar het zoo even aangevoerde verraad de grootste onwetendheid. Juist omdat de Jesuiten, zelfs uit de Roomsche landen, door de inblazingen dier ongeloovige philosophen, die hunne principes vit de werken der hervormers hadden geput, waren verdreven geworden, tierde het On geloof en schoot zoo welig op bij dat geslacht, *t welk men van het onderwijs der Jesuiten beroofd had; eneerst, toen dat geslacht tot zijne jaren gekomen was, brak de revolutie uit, die het ongeloof tot vader en de Reformation tot grootmoeder had. Zou de schrijver wel hebben doorgedacht, ‘tien hij schreef: ‘De Revolutie scheen later als eene roede in de hand van God dat oordeel te zullen volvoe-ren, dat de Reformatie alleenlyk als getuigenis en stem tot bekeering uit Gods Woord had aangekon-digd?” In die vooronderstelling toch, zou de Reformatie, de voorlooper, de getuigenis en de stem der Revolutie zijn geweest.....? En is het indaad wel anders, als men de aaneenschakeling en opvolging der gebeurtenissen oplettend overwegts? Was de Reformatie zelve wel iets anders, dan eene groote en gewelddadige Revolutie, die vrijheid tot leus had? (1) Defense de la Declaration du Clergé de France sur la puissance Hcclesiastique. Zal men ook beweren, dat de Revolutie, die in de XVI.¢ eeuw de Noordelijke provincien van Nederland tout eene republik maakte, uit ongeloof geboren werd, dat door de Pelagiansche beginsellosheid der Jesuiten was uitgebroed? De Calvinist, vooral de Neder. Landsche Calvinist behoore zich niet zijn vijandig tegen de Revolutie aan te stellen, daar hij zijn voor-malige heerschappij in Nederland enkel aan de Revolutie te danken heeft! Ye Maar de tijden waren ook toen niet vervuld. Rome laat zich door ongeloof en omwenteling verdrukken, even gelijk zijn zich door het Protestantismus eertijds liet bekampen, thands (zonder evenwel ooit van hare zijn een stap nader te komen) laat verdragen.” Die tijden zullen wel nooit komen dat de Kerk van Rome vallen zal! Dat zij, beurtelings, door ketterij en ongeloof, door protestantismus en revolutie bekampt en verdrukt wordt, zonder ooit overwonnen of ten one dergebragt te worden, is juist een bewijs, dat zij het eenige voorwerp der beloften van Jesus Curistus is? En waarom zou fome zich thans niet even goed door het protestantismus laten verdragen, als het er zich eertijds door bekampen liet? Hoe zou Rome kunnen of willen beletten, dat het protestantismus verdraagzamer wordt; dat deszelfs verstandigste gedeelte de dwaas- Held der vroegste aantijgingen, der beschuldigt, dat Rome het rik van denanti-christ, de hoer van Babel was, sedert lang heeft ingezien, dat velen zelfs eer-bied en achting vocr die grize Moeder-kerk hebben opgevat, en zich tot haar voelen aantrekken? — Dat de Roomsche Kerk van haren kant, nooit eenen stap nader komt, ligt in den aard der zake: de waarheid kan nooit van hare zijde eenen stap nader tot de dwa-ling komen, of zij zou ophouden waarheid te zijn. De Roomsche Kerk kan dwalenden beminnen; elk, die het dwalen moede is, in hare opene armen ont-vangen; maar met de dwaling zelve kan zij in geener-lei aanraking komen, jegens haar kan zij niet toege-vend zijn. Datalles, zoo lang hare ure niet gekommen is, weet zij tot zelfsbehoud en herleving meesterlijk te gebruiken, want wie kent de diepte en geefendheid der Pauselijke staatkunde niet, an welke zelfs het nog niet gansch verloren Christelijke element de kracht vermenigvuldigt. En die toch evenwel zoo zeer ver is van te zijn eene Christelijkke Staatkunde, of naar de han-delingen van Peraus of Pautus te zijn gevormd? Intusschen blijfé zij onder alle wentelingen drijven op de oppervikte der wereld gebeurtenissen, en maakt die in eigen kracht aan zich zelve dienstbaar, met de eene hand zich vasthoudende aan de wereld, maar tevens zich voegende naar haren gang, en buigende voor haren zin; zoekende zielen te winnen, niet dvor de prediking van het smadelijk kruis van Cuaistus, maar door de pracht harer compels de tooverij der haar die-nende kunsten, de verleiding harer veelvuldige zinyerlokkin-gen, waaronder misschien een zeer voorname mag gen Oemd worden die der Muzijk, het element, dat in onze dagen z00 wel der maatschappelijke als der geestelijke wereld tot een soort van voertuig dient van onberekenbaren invloed en kracht.” Als hare ure zal gekommen zijn, zal ook het Iaat- ste uur der wereld geslagen hebben: Want de Heer is met haar tot aan de voleinding der ceuwen! De diepnte en geefendheid der Pausselijke staathunile is het natuurlijk gevolg harer grijze ondervinding, door hare opregteid met voorzigtigheid gepaard, beschaamt. — 381 — zij de staatkunde eener politiek die van gisteren is. De omstandigheden waarin zich Petrus en Pausus bee vonden, zijn van eenen gansch anderen aard, dan die waarin zich de Kerk, welke die Apostelen tot grondleggers had, zich tegenwoordig bevindt; doch in hare ontwikkeling is en blijft zij even groot, als in hare geboorte. CeO S Maar nu de aantijging: dat de Pausselijke Staatkunde, zick met de eene hand vasthoudt aan de le-gitimiteit en met de andere aan de revolutie? — De Pausselijke staatkunde houdt zich noch aan degitimiteit, noch aan revolutie, maar aan de beloften des godde-lijken Opperherders vast. Zij blijft niet driven op de oppervlakte der wereld-gebeurtenissen; maar zij staat onbeweeglyk, te midden van alle wereld gebeurtenissen, met de vastheid der rots!. De wereld gebeurtenissen gaan voorbij; maar de Kerk van Rome blijft; de omwentelingen omringen haar, maar zij blijft dezelfde, en de almagtige Bestuurder van alles, doet gebeurtenissen en omwentelingen ten haren beste gedeijen! Sedert dat de reformatie de maatschappelijhe ord Ein Europäer verhält, is het hoof der Catholikke Kerk niet meer de arbiter in de geschillen der vorsten en volken; hij doet geen onderzook naar de legitimiteit van hen die beständigsten; hij onderhandelt met alle beständige gouvernementen, als de belangen der Kerk zulks vorderen, maar onderzookt niet, hoe-danig hun oorsprong is. En zoo moest het zijn nadat de vorsten hem niet meer als opperste scheidsman erkennen: hij laat hen, om zoo te spreken, aan zich zelven over; hij bemoeit zich niet met de maatschappelijke inrigtingen en constitutien der volken, noch met hunne revolutien; dan alleen als de belangen der Kerk bedreigd, hare leer en discipline miskent, hare Goddelijke regten en vrijheden geschonden worden, verheft hij zijn stem, om de volken te onderwijzen en hun den zin der Evangelische voorschriften te verklaraten. Dat men de encyclieke brieven van onzen tee genwoordigen Opperherder Grecorius AVI met aan dacht leze en men zal zien, dat Grecortwws XVI dezelfde leer predikt, die Perrus en Pauxus gepredikt hebben. Verder kan hij bij de tegenwoordige maate schappelijke orde ‘niet gaan: hij kan aan de volken zegen: ‘Gij zijt verpligt om de van God gestelde magten te gehoorzamen;’ gi moogt niet revolteren; maar de revolutien te weeren, of de volken als. Ook dit is derhalve eene vrucht van de Reformatie. Dat de Roomsche Kerk zielen zukt te winnen, Niet door de predikt van het smadelijk kruis van Caristus, maar door de pracht harer Tempels, is ‘eene grove onwaarheid en hoogstasterlijk in den mond van menschen, die, onder voorwendsel, dat de wereering van het smadelik kruis van CuRistus, AFGONERIy was, de kruisbeelden, zoowel als de beel- den der Heiligen in de beeldstormerijen verbrijzeld hebben en -hetzelve zoowel uit hunne naakte tempels als uit hunne huizen weeren; terwijl in eene Catholijke Kerk het smadelijk kruis van Curistus de voor- naamste plaats op het altaar bekleedt, en zelfs de Jee digstaande predikt (1). De Catholijke missionaris als hij het Evangelie aan de Heidenen verkondigt, heeft door- gaans het smadelijk kruis van Cuaistus‘in zijne hand; _ Waar onze hiissionarissen de Christenen tot doele op- wekken, wordt. ter herinnering aan hunne prediking, een zoogenaamd missie-kruis opgerigt; het smadelijk kruis van Cuaistus‘in zijne hand; is van Curistus prijkt op de torens van alle Catholijke Kerken, en het het heiligt de graven onzer.over-ledenen! Daar onze tempels volgens het gelöst der Catholijken, wat meer zijn dan bloote gehörzalen, daar het heiligdommen zijn waar de Christenen hunnen God en Zaligmaker komen aanbidden, is derzelver pracht, die echter geen volstrekt vereischte is, een bewijs van de milddadige Godsvrucht der gelövigen, die daardoor getuigenis geven, dat hunne liefde tot den Heer niet slechts in bloote klanken en, betui-gingen bestaat. De uitdrukking: Tooveris der haar dienende kunstern, bewijst het doelmatige van het aane wenden der hunsten, ter eere van Hem die de heerlijke talenten om kunstgewrochten voort te brengen, in den mensch heeft gelegt. Alles, wat in de we-reld het oog en oor van den mensch wellustig streelt en tot ijdelheid opwekt, wordt bij ons, tot verheerlij-king van den driewerf heiligen God aangewend! —Slechts de koude Calvinist kan dit afkeuren en too-very noemen. Wanneer wij aan den eenen kant de vorderingen van dat een tijd lang dood gewand Catholismus, aan den anderen kant de ontzettende vorming van het Pantheismus onzer eeuw ga- de slaan, en beide vergelijken met de prophecijen (1!!!) die in Gods Woord zijn gegeven, aangaande eene gedrochtelijke Gods- dienst, die in het laatst der dagen, onder allerlei verleiden en bedrieglijke teekenen, ja wonderen, (!!!) de menschheid ver- leiden, de wereld overheeren zal, tot dat die groote gebeurte> nis, Waarvan niemand den dag en het uur weten kan, aan geheel die herererlijk begin zal maken: dan kan men in twijfel staan, in welken van beide deze groote Vijanden van het waar achtige Protestantismus (!!!) dat is, van de Godsdienst naar Gods eeuwig blijvend Woord, dat seer vaste woord der pro phecy zijne vervulling zal erlangen. Wellicht in beiden.’* Ziedaar een der veuchten van het algemeen en vere standeloos bijbellezen! Het lezen der prophetieen in- zonderheid, doet de ho of den draußen dergenen, die de waarschuwing van den Li. Prerrus: Dat geene prophetische schriften door eigene verklaring uitgelegd worden, dat ziy hunne hersenschimmige droomerijen voor waarachtige prophetien der schrift houden. Giedaar het mishruik van Gods Woord, waartoe het waarachlig Protesantis- mus algemeene vrijheid heeft gegeven; eene vrijheid, die zoo verlokkend is voor den onwetenden maar toch (1) In Catholijke landen en zelfs op de meeste plaatsen van Noord-Braband is ter zijde yan den prediksteel een Curistus- beeld geplaatst. Waarom heeft men in Holland en de andere provincien dit algemeen gebruik latea varen, of, bij meerdere vrijheid niet weder ingevoerd. DE VOLKS-OPLOOP TE KEULEN, De eenstündige demonstratie van den haat en de verbitterering der Catholikke bevolkingen, tegen Priesters, die, als verraders van de zaak der Kerk, dls gunstelingen en werktuigen, van een oncatholijk gouvernement beschouwd worden, waarvan Keulen onlangs het tooneel is geweest, -bevat gewigtige lessen, zoo wel voor de Priesters, die hunne heiligste pligten aan eer en voordeel durven opofferen; aus voer de Staatsmannen, die meenen, dat zij gewöhnen spel heben en den Godsdienst naar hunne inzigten zallen kunnen wijzigen, als zij eenige voor-mame Geestelijken, tot medepligtigen hunner aanslagen tegen de vrijheid der Kerk en de zuiverheid harer leer weten te maken; of dezutken, waarop zij hunnen invloed uitoefenen, tot hooge bedieningen weten te verheffen. Wij zulien aan die gebeurtenis een opgettelijk artikel toewijden; doch wilden alvorens, zoo veel mogelijk, naauwkeurige berigten dienaangaande verzamelen; daar het van het ‘ heogste belang is, om die zaak uit het regte oogpunt te beschouwen. Intnsschen krijgt alles in Pruissen, van dag tot dag een ernstiger aanzien, en de regtschapene Gees- telijkheid geeft dagelijks nieuwe bewijzen van moed en standvastigheid. Zoo verzet zich de gehecie Gees- telijkheid van het Aartsbisdom Guesen en Posen tegen de uitvoering van het ontwerp des gouvernements, om het Seminarie van Posen, naar Breslau te verplaaten, onder voorwendsel, dat de Seminaristen, alsdan het voordee] konden genieten, van het bijwonen der Godgeleerde lessen, aan de universiteit, die, zoo als men weet, verre is van orthodox te zijn. Van eenen anderen kant, heeft de Geestelijkheid wan Aken, met den Ferw. Heer Crarssen aan het hoofd, naar men verzekert, een eerbiedig, maar te- vens nadrukkelijk verzoekschrift aan den Koning van Pruissen gerigt, om op de'vrijstelling en terugkeering des Aartsbisschops van Keulen aan te dringen. — Men zegt, dat de Kanunnikken Finz en Muncu, be- mevens den Vicaris-Generaal Eluscen, tegen wien de werbittering des volks ook meer en meer toeneemt. Keulen in stilte verlaten hebben. Het gedrag van Huscen, die, in geenerlei opzigt, aan de Paussclijke Breve zijner bevestiging als Vicaris-Generaal van den Aartsbisschop voldoet, is de oorzaak eener toenemende verbittering tegen hem, die eene nieuwe tusschenkomst van Rome wel noodzakelijk maken zal. De Prins Bisschop van Breslau, heeft op eene rond- reize door zijne diocese gehad, om den  1 Deel. Breda, PF. P. Srerx, 1838, : Het zal onze lezers aangenaam zijn te vernemen, dat het eerste der reis van Dr. Jan-J. F. Wap naar Rome, het licht ziet. Ook als oorspronkelijk. werk is deze reis belangrijk; maar hoogst belangrijk. wordt zij, door de bezoeken, welke de schrijver bij de beroemdste geleerden van Jenkryk en Italié,. heft afgelegd en betrekkelijk welke, hij merkwaardi- ge bijzonderheden mededeelt. Hij heeft met Cnateau- BRIAND, DE LamarTine, DE Lamennais, Sitvio Pet-. Lico, Manzoni, enz. op zijne uitreize naar de heilige stad gesproken, en een bezoek afgelegd bij Hollands voormaligen koning Lopewix, die den Hollamders nog immer achting toedraagt. Tot ons leedwezen gedoogt ons bestek niet breedvoerig verslag van dit werk, dat: eenig in zijne soort mag genoemd worden, te geven, dat in vileeibaren stijl met de gewone naiviteit des schrijvers geschreven, bij uitstek onderhoudend is, verhevene onderwerpen krachtig schildert en allerwe- ge zijne gevoelige ziel kenmerkt. Wij moeten ons ook hier tot het leveren van eenige uittreksels bepalen: » De indruk, dien de zeventigjarige CuaTeauBaianp op mij maakte, toen hij van uit zijn armstoel opstond, om mij te omhelzen, Jaat zich niet beschrijven; het is ook voor den lezer van weinig of geen belang. Nog- tans moet ik zeggen, dat er veel van BinperpyuK in zijn voorkomen en wijze van ontvangst. opgesloten lag; onder ‘anderen had hij het hoofd ook onwoeld , doch met een doek van wit blasuw-geruite stof; Overigens was. Er hies bizars in zijn meublement of kleeding, wieela De secretaris verliet het vertrek, nadat ik plaats gee nomen had, en nu liep het gesprek deels over zijne thans voor de pers bestemde Mémoires d’outre-tombe, deels over Italié, waar hij zooveel zielen wellust had gesmaakt; hij verzocht mij, zoo ik Prnurco sprak, hem te groeten en te betuigen, dat hij zijne karakters schuldenij van Sanze, in de Tienjarige gevangenschap (XXVIL en volgende Hoofdstukken), dezer dagen, als een proefstuk van stijl en genie, had gelezen, herlezen en uitgetrokken, ter overneming in eene nadere editie van het Hssai sur la Littérature Anglai- $€..00+- Het. vleide hem, te vernemen, dat de Ne-derlanders behagen in zijne schriften schepten; dat zijn Génie du Christianisme en zijne Martirs bij ons vertaald waren; doch, toen ik hem zeide., dat zijn Mutton ook ik (in) Hod/and bewondering verwekt had, vroeg hij: — en het portrait van Lurher dan, z00 als ik het daar geschilderd heb? — Ik gel Off niet, dat uwe landgenoten het gelijkend zullen vinden. — Wat ik zeker weet, was mijn antwoord, is dit, dat he Génie du Christianisme verminkt is uitgegeven, welk hatelijk gebrek later door een onzer geachtste Katholijke Geestelijken, bij wijze van toevoegsel, is verholpen geworden (1). — Z00 te vertalen, hernam de groote man, is misdadig: stemt men met eewschrijver niet in, men vertale hem of niet, of geheel enal, om hem te wederleggen; — maar hem anders te doen voorkomen, dan hij wezenlijk is, verdient verachting! — Hloeveel waarbeid ligt er in deze uilspraak opgesioter! ‘Wie onzer, die ’t hart op de regte plaats heeft, gevoelt zulks niet? Intusschen leverde domme partijdigheid hier te lande, in dat opzigt, helaas, maar al te veelst om bij dit verwijt niet van schaamte te blozen! Het onderwerp kwam op DE LaMNAIS; naar anleiding van ’t geen ik vroegerlas, verwonderde het mij volstrekt niet, te vernemen,.dat CHATEAUBRIAND veel Werk mächtige van den schrijver der Paroles d'un Croyant, schoon hij aan deze, als zoodanig, zijne goedkeuring niet konde hechten: — Wij verschilfen. zeide hij, alleen in de wijze van opvatting, ons oog- punt is hetzelfde; ook ik ben van gedachte dat-de Republikanische geest zal zegepralen over de oude vormen der Monarchie; de strekking van den tijd ge- Jeidt daar henen; maar pe LAaMeNNAIS meent het. oo- genblik dier groote oplossing nabij; ik, daarentegen, bespeur het eerst in de verre toekomste....” | Het. geheele onderhoud van den {&chrijver met den beroemden CHATEAUBRIAND, waarvan wij slechts een uittreksel hebben geleverd, is hoogst belangstellt: wi kunnen ons ook niet onthouden, van het: volgende af: te schrijven: » Zoo even noemde ik den naam van een man, die geheel Huropa belangstelling heeft ingeboezemd, een genie, zoo als er weinigen waren of zijn zullen, doch ‘een yoorwerp van medelijden na den val van het een- niterste in het andere; eens, om zoo. te zeggen, he- viger Paus-zelf, dan Luruen ’ t ooit geweest is; de schrijver der Réflections sur état de l'Église, in 1808 uitgegeven en terstond door Bonaparres police-gezag opgehaald, de groote ontwerper van het Essai sur Indifference; de nederige commentator van Thomsas A Kempis; de Priester aan het hoofd van Avenir; en eindelijk diezelfde de auteur der Paroles d'un Croyant, van het Livre du Peuple en van de Affaires de Rome: DE Lamiennats. — 1k heb hem tweemalen gezien, en eens breedvoerig gesproken, Hij kwam een bezoek bij pe Lamantine afleggen, en dien (1) Het schandelijk verminken van een werk, dat bij onze ebrekkige wettea op den boekhandel zoo gemakkelijk valt en fe uitgave eener getrouwe vertaling voor eenén geruimen tijd, onmogelijk maakt, laat zich door toevoegsels, die, in allen gevallen slechts een gedeelte van het werk bevatten, niet ver. helpen, e Ren. 