Onze eeredienst
Kuyper, Abraham, 1837-1920
Zette God aan een waarachtig geloovige een uitwendig teeken, op wat wijs ook, dan had men dit oordeel van den Kerkeraad of van de Gemeente niet noodig. leder kon het dan zien, ook de Dienaar des Woords, en geen aarzeling of onzekerheid ware mogelijk. Doch dit is niet zoo. Er is geen uitwendig kenbaar teeken. En evenmin be- zitten wij het middel om op onbedriegelijke wijze in iemands hart te gluren, om waar te nemen, of hij van binnen dood is, dan wel leeft. Men kan dus niet anders afgaan dan op wat hijzelf uit in woorden, gedragingen en werken, of gelijk het kortweg heet, in belijdenis en leven. Daaruit moet het blijken. Daaruit moet het oordeel worden opgemaakt. En het is de hoogernstige taak van den Kerkeraad voor alle 372 BEDIENING VAN DEN HEILIGEN DOOP. leden der Gemeente dit niet slechts eenmaal te constateeren, maar steeds op de geheele schare toezicht houden, of het eens gevelde oor- deel niet later weersproken wordt. Dit nu kan de Kerkeraad in een Gemeente van duizenden zielen onmogelijk zelf volbrengen. En dan alleen heeft het oordeel van den Kerkeraad zedelijke waardij enbetee- kenis, zoo de geheele Gemeente daarin meewerkt, en zoo er onder- ling toezicht en opzicht over elkander is. Hierdoor nu is er vanzelf een band gelegd tusschen de bediening van den kinderdoop en de geheele Gemeente, en het is uit dien hoofde dat noch nooddoop, noch doop in een apart vertrek buiten de Gemeente, toelaatbaar is. De Gemeente moet weten, aan welke kinderen de heilige Doop wordt toegediend, en hij die voor zijn kind op den Doop aanspraak maakt, moet in het midden der Gemeente verschijnen, om voor aller oog daar te staan als iemand, die zegt den Heere te belijden en bij de schare der geloovigen te willen gerekend worden. Alle verantwoordelijkheid hangt dus aan de vraag, of hij die met zijn kindeke alzoo voor de Gemeente treedt, door die Gemeente als een broeder gekend is, en als een geloovige bij haar te boek staat. Niet, alsof hierbij een geestelijke goudschaal ware aan te leggen. Men kan en mag niet anders oordeelen dan naar uitwendige teekenen, let- tend op het voorafgaand oordeel van den Kerkeraad. Maar op dien eisch als eisch kan noch mag iets worden afgedongen. Heel ons stelsel van den kinderdoop wordt beheerscht door den regel, dat het kindeke uit geloovige ouders geboren, op den Doop recht heeft ; en elke verslapping in het daarbij letten op het geloof van de ouders ondermijnt de Doopbediening, en daarmede den grond- slag der Gemeente. Het Verbond Gods moet heilig gehouden worden, en het is juist dat afscheiden van geloovige en ongeloovige ouders, waarin het Ver bond als heilig moet uitkomen. LXXXVII. Bediening van den heiligen Doop. (Vervolg). Staat alzoo vast, uit wat hoofde met name de kinderdoop in de vergadering der geloovigen moet worden toebediend, dan moet ook in de wijze van bediening des Doops deze beweegreden, die hier BEDIENING VAN DEN HEILIGEN DOOP. 373 heerscht, tot haar recht komen. Inlijving in de Gemeente van een van elders ingekomen breeder gaat, in plaatselijken zin, zonder eenig cere- monieel toe. Een opzettelijke ontvangst of verwelkoming heeft nergens plaats. De inlijving daarentegen van een kindeken greep, naar Gere- formeerde ordening, steeds in het midden der Gemeente plaats, en zulks niet ter eerster instantie, omdat de Doop in de Gemeente inlijft, maar omdat voor het kindeken het recht op den Doop opkomt uit zijn ouders, voor zooveel deze tot de Gemeente behooren. De Doop is VerbondszegQ\ en dit zegel wordt daarom alleen op het voorhoofd van zulk een kindeken gezet, indien zijn ouders in die bepaalde Gemeente in het Verbond Gods besloten zijn. Vandaar, dat bij den kinderdoop in de eerste plaats de aandacht der Gemeente gevestigd moet zijn op hen, aan wie het kindeke het Dooprecht ontleent, en eerst daarna zich op het kindeken zelf kan richten. Dit gaat zoover, dat kerkelijk nooit eenige maatregel verordend is, om te voorkomen dat men geen kindeken onderschoof. Men neemt aan, dat het aangebodene kindeken metterdaad het kindeken van dien man en die vrouw is, al ware in een groote Gemeente misleiding zeerwel denkbaar, en al laat zich zeer wel een beweegreden voor de eigenlijke moeder van het aangeboden kindeke denken, om niet zelve voor de vrucht van haar schoot op te komen. Want het is wel zoo, dat voor- legging van het geboortebriefje gevraagd wordt, maar wie weet niet hoeveel geboortebriefjes in een stad als Amsterdam beschikbaar voor gebruik gereed liggen, van kinderkens die kort na den doop stierven. Zulk een moeder, die zich schaamt over haar zonde, en toch haar kind niet ongedoopt wil laten, kan op die wijs haar doel bereiken zonder haar eigen naam bloot te geven. De naam van haar kindeke staat dan wel niet in het boek, maar zij weet dan toch, dat haar on- gelukkig wicht tenminste gedoopt is. Doch gelijk gezegd, op de identiteit van het kindeken heeft zich de kerkelijke zorg nooit gericht, en terecht, want zulke misleiding mag bij ,,geloovigen", — en alleen de kindekens der ,,geloovigen" hebben op den Doop recht — zelfs niet ondersteld worden. De eenige zekerheid die de Gemeente behoeft is daarom, dat hij, die het kindeke aanbiedt als zijn kindeken, als ,,geloovige", en dus als lid der kerk bekend sta. Meer kan geen publieke eisch zijn. Dat hierbij de vader de handelende persoon moet zijn, spreektvan- zelf. Ook de moeder kan desvereischt handelen, of desnoods een toeziend voogd, zoo de moeder niet kan ; maar het optreden van den vader moet regel zijn, en alleen zoo hij of overleed, 6f ziek ligt, of 374 BEDIENING VAN DEN HEILIGEN DOOP. afwezig is, treedt een ander in zijn plaats. Er moet getuigd worden, getuigd dat dit kindeke het kind van hem en zijn vrouw is, en bij al zulke handeling laat men, waar ook, niet de vrouw optreden, om te zeggen : Dat kind heb ik van dien man, maar geldt het getuigenis van den man, dat hij dit kindeke bij zijn vrouw gewonnen heeft. Het voorkomen van geboorte uit een ongehuwde vrouw is en blijft een schande in de Gemeente, en moest onder geloovigen zelfs niet ge- noemd worden. De regel voor den Eeredienst en van wat er mede samenhangt, kan noch mag deswege, tenzij men de eere der Gemeente te grabbel werpt, niet anders ontleend dan aan de onderstelling, dat het kindeke in wettig huwelijk geboren is, en dat wettig huwelijk brengt naar de ordinantie des Heeren mede, dat niet man en vrouw als twee naast elkander staan, maar dat ze als hoogere eenheid gelden, en dat deze eenheid alzoo bestaat, dat niet de vrouw maar de man het hoofd van het gezin, en ook het hoofd der vrouw is. Zoowel op burgerlijk als op kerkelijk terrein treedt daarom niet de vrouw, maar de man op, zoo dikwijls er omtrent iets het gezinsleven rakende, te getuigen of aan te geven valt. Dat de moeder de eerste dagen in de kraam ligt, en dus niet dadelijk komen kan, is wel waar, maar niet dit is de grond voor het optreden van den vader. Die grond ligt alleen daarin, dat hij het hoofd der vrouw en het hoofd van zijn gezin is. Er moet hier getuigd worden voor een geval van herkomst en afstam- ming, en zulk een getuigenis vraagt men niet aan de vrouw, maar aan het hoofd van het huisgezin. De tegenwoordigheid van den vader bij de bediening van den Doop is daarom als regel vereischte. Hij moet voor het oog der Gemeente verschijnen ; de Gemeente moet weten wie hij is ; moet hem als een van haar leden kennen ; en de Doop moet aan zijn kindeken in het midden der Gemeente worden toegediend op grond van zijn getuige nis, dat dit aangeboden wicht zijn kind is. Natuurlijk komen ook hier uitzonderingen voor. Het kan b.v. zijn dat wel de moeder, niet de vader lid der kerk is, en zoo zijn er meer afwijkingen van den regel. Maar naar die uitzonderingen kan de regel voor den Eeredienst zich nooit richten. De regel richt zich naar wat in het gewone geval plaats grijpt, en het gewone geval is, dat vader en moeder beiden leden der kerk zijn, en alzoo als geloovigen bekend staan. Moet alzoo de vader als verwekker van het kind voor het oog der Gemeente verschijnen, dan volstaat het niet, dat hij ergens achteraf in een bank wordt gezet. Hij moet optreden, zoodat de vergaderde Gemeente hem zie, en wete wie hij is. Meer nog. Als er tegelijk BEDIEN1NG VAN DEN HEILIGEN DOOP. 375 meerdere kindekens gedoopt worden, dan moet hij voor het oog der Gemeente zoo met zijn kindeken erbij optreden, dat blijkt voor welk kindeken hij als de vader optreedt. Nu kan dit het duidelijkst zicht- baar zoo geschieden, dat hij zelf het kindeke in zijn armen houdt op het oogenblik dat het den Doop zal ontvangen. Alleen, dit is geen vereischte. Het is geheel voldoende dat hij er bij sta, en heel de Gemeente zie, voor welk kindeken hij als vader handelt. Zelfs mag niet verheeld, dat de vader in den regel niet de meest geschikte per- soon is, om het kindeken in zijn arm ten Doop voor te houden. Het is stellig aesthetisch schooner zoo dit door een vrouw geschiedt. Een vrouw heeft daar meer slag van. Een kindeken in de eerste levens- jaren is gemeenlijk beter aan de hand van de vrouw dan van een man toevertrouwd. Hiermede is niet bedoeld, dat het juist de moeder moet zijn. Dit raakt de heel andere quaestie van het uitstel van den Doop. In dit verband wordt er alleen nadruk op gelegd, dat de vader, om zijnerzijds te verrichten, wat zijn plicht is, kan volstaan met zijn kindeken, onderwijl het gedoopt wordt, bij te staan en dat hij zeer wel het kindeken voor den Doop kan laten ophouden door een zuster of andere bloedverwante, door een vriendin of zelfs door een baker. Niet het ophouden bij den Doop, maar het presenteeren voor den Doop is het eigenlijke wat de vader te verrichten heeft. Is de moeder tegenwoordig, dan is het meest natuurlijk, dat man en vrouw, onder wijl de vrouw het kindeken in haar armen houdt, voor het Doopbekken of de Doopvont toetreden. Liturgisch volgt hieruit, dat de Doopbediening zoo behoort plaats te hebben, dat heel de Gemeente zien kunne wat geschiedt, en vooral hierin schiet men veelszins te kort. Ontbreekt in het Doophek elke verhevenheid, is het Doophek gelijkvloersch met het overige deel der kerk, dan kunnen alleen zij, die vlak bijzitten, door de tralien van het Doophek ongeveer zien, wat plaats grijpt. We zeggen ongeveer, want meestal is er aan de binnenzijde van het Doophek een zitbank, waarin menschen zitten, die het doorzicht belemmeren. Maar al ontwaren zij die vlakbij in het ruim zitten nog iets, zelfs dit gaat teloor voor wie verderaf in de kerk zit, tenzij men, gelijk soms geschiedt, opstaat of op zijn stoel klimt, wat dan voor anderen weer alle gezicht afsnijdt. Het is daarom dat we hier herhalen, wat we reeds vroeger als eisch stelden, dat het terrein, waarop de Doop zal bediend worden, een verheven platvorm zij, zonder banken aan den voorkant, zoodat ieder in heel de kerk klaar en duidelijk zien kunne wat er plaats grijpt. Het in zwang gekomen Doophek is hiermede lijnrecht in strijd, in 376 BEDIENING VAN DEN HEILIGEN DOOP. zooverre hierdoor het gezicht der Gemeente veeleer belemmerd dan bevorderd wordt. Dit nu keuren we beslist af, in zooverre het in rechtstreekschen strijd is met de beweegreden, die noodzaakt om den Doop in de vergadering der geloovigen te doen plaats grijpen, en alzoo tegen den grondregel van onze Gereformeerde Doopbelijdenis vloekt. Alleen indien op een geheel open, eenigszins verheven plaats, de vader met zijn kindeken (door wie dan ook gedragen) voor het oog der gansche Gemeente verschijnt, komt de Verbondsgedachte tot zijn recht. Nog iets anders voegen we hieraan toe. In kleine Gemeenten kennen alle leden der kerk elkaar onderling op het eerste zien. In zulk een Gemeente is het daarom voldoende, dat de man openlijk optrede, zoodat ieder hem zien kan, om de zekerheid te geven, dat ieder lid der kerk wete, wiens kindeken den Doop zal ontvangen, en de Gemeente in staat te stellen om te oordeelen, of de vader tot de Gemeente behoort. Maar dat is zoo niet in grootere Gemeenten. In grootere Gemeenten treden er herhaaldelijk vaders met hun kin- deren voor den Doop op, die op het eerste gezicht bij geen der aan- wezigen bekend zijn. Men ziet een geheel onbekend persoon verschijnen, en weet niet wie hij is. Dat nu mag niet. Op die wijs wordt aan hetgeen de Doopregel eischt, niet genoegzaam voldaan. Hieraan nu ware tegemoet te komen, of zoo, dat v66r elken Doop de naam van den vader en de moeder door den dienstdoenden ouderling werd afge- lezen ; of wel op zulk een wijze, dat bij den ingang der kerk een lijst werd opgehangen, waarop de namen der ouders in juiste volgorde stonden opgeschreven. Het is zoo gansch verkeerd, dat men in de vergadering der geloovigen zoo angstvallig het noemen van namen schuwt. Zoo moest, als er voorbede gevraagd werd of dankzegging, voor het gebed, de naam genoemd worden van wie de voorbede of dankzegging vroeg, en zoo ook moest voor den Doop de naam bekend zijn van wie zijn kindeken ten Doop presenteeren zal. De indeeling van de Gemeente, die te talrijk blijkt, in kerspelen zou ook hier voor- deel opleveren ; maar voorshands ontbreekt alle uitzicht, dat dit denk- beeld algemeen zal worden toegepast. We vorderen wel iets. Vooral de groote afstanden brengen wel van lieverlede te weeg, dat men zich almeer went, om in een bepaald kerkgebouw op te gaan, maar dit proces moet nog veel verder doorwerken, zal het ooit tot indeeling van onze groote Gemeenten in vaste kerspelen komen. Het dusgenaamde ,,naloopen" van dezen of genen prediker zit den meesten nog te zeer BEDIENING VAN DEN HE1LIGEN DOOP. 377 in het bloed. Toch zal ieder toestemmen, dat ook de bediening van den Doop er bij winnen zou, indien door kerspel-indeeling kon bereikt worden, dat ieder bij den Doop van zijn kindeken voor dat deel der Gemeente optrad, waarbij hij meer persoonlijk bekend was. In afwachting hiervan zou aflezen of in lijst ophangen van de namen der Doopvaders voorloopig uitweg bieden. LXXXVIII. Bediening van den heiligen Doop. (Vervolg.) Tegen het verbinden van den kinderdoop aan de tegenwoordigheid der moeder, gaat verzet uit, indien het strekt om den Doop noodeloos uit te stellen, of ook om de Verbondsgedachte, die zich in de eerste plaats aan den vader hecht, bij de bediening van den Doop teloor te doen gaan. Niet het sentiment, Gods Woord stelt hier regel, en die regel ge- doogt zoo min het straffeloos ongedoopt laten wegsterven van zoo honderden kinderen, als het verlagen van den vader tot een overtollige figuur, niettegenstaande naar hem de afstamming rekent, en alzoo de natuurband van het genadeverbond. Dat bij dit verzet enkelen het spoor bijster raakten, en een actie tegen de moeder gingen drijven, als ware het opkomen van de moeder ten Doop een soort Doopbederf, moet worden betreurd. Aldus eert men de rechte beginselen niet, maar ondermijnt ze. Mits nu maar de sentiments-vrienden, die het voor de moeder opnemen, hunnerzijds niet vergeten, hoe het sentiment, door de moeder voor den vader geheel in de plaats te schuiven, zich aan onze belijdenis vergreep, en hierdoor vanzelf deze overdrijving uitlokte. De bediening van den Doop is aan geen dag gebonden. De be- snijdems, die Oud-Testamentisch termijn bepaalde, verschoof het Sacra ment acht dagen, waaruit valt af te leiden, dat de juiste termijn van den Doop tusschen de zes en de dertien dagen zal liggen. Is nu bij voorspoedige kraam de moeder, zonder zich te wagen, tot opgaan naar Gods huis, binnen zulk een termijn, in staat, hoeveel pleit er dan niet voor, om ook haar de vreugde te gunnen van bij de Doopbediening van haar kindeke tegenwoordig te zijn ? Alleen maar, sterkt ze niet zoo spoedig aan, dan mag ze niet zodzeer in moeder- 378 BEDIENING VAN DEN HEILIGEN DOOP. liefde te kort schieten, dat ze liever haar kind blootstelt aan het gevaar van ongedoopt te sterven, dan zichzelven deze vreugde te ontzeggen. Wie de beteekenis van den Doop vat en haar kindeke liefheeft, doet dit dan ook niet. Met wat goeden wil is alle moeilijkheid te dezen opzichte daarom zeer wel te boven te komen. Geen dwang, drang alleen lost hier alle moeilijkheid op. De Kerkeraad leide, maar heersche niet. En het instrument om ten deze goede orde te her- stellen, worde gezocht in degelijke prediking, die den Doop recht zet, en het sentiment, zonder het te verachten, terugdringt binnen zijn wettig perk. Noodig is de tegenwoordigheid van de moeder stellig niet, doch mits aan den vader de plaats blijve, die het Verbond hem aanwijst, en het sentiment het Sacrament niet ontziele, is ze niet ongewenscht. Niet ongewenscht, om de vreugde die het haar zelve schenkt. Niet onge wenscht voor den vader, die in zulke oogenblikken de vrouw zijner liefde gaarne bij zich ziet. Niet ongewenscht ook om den indrukvan het heilige, dien het op de moeder kan achterlaten. Toch is men hiertoe alleen dan gerechtigd, zoo men inziet dat de tegenwoordigheid der moeder in geen enkel opzicht een essentieel deel der Bediening is, en dat nooit om de moeder de eere van het Sacrament door noode- loos uitstel mag verzaakt, noch de vader teruggedrongen. Niet de moeder, de vader vertegenwoordigt de Verbondsidee en de moeder doet dit dan alleen, als de vader of ongeloovig, of verhinderd is. Doch dan doet zij het plaatsbekleedend, niet uit zichzelve. Het beantwoorden der Doopvragen komt ten principale voor reke- ning van den vader, als het hoofd van het gezin, maar niets belet, dat de moeder er mede instemme. Doch mits die onderscheiding blijve, zou elk verzet tegen het medebeantwoorden van de vragen door de moeder stellig met de Christelijke opvatting van het huwelijk in strijd zijn. Laat men ook ten deze elkander geen juk opleggen, maar in liefde stichten en opbouwen, en keere men voorshands alleen zijn verzet tegen de valschelijk ingeslopen gewoonte om den heiligen Doop als regel tot drie, vier en meer weken na de geboorte uit te stellen. Daarin is bij hem, die onderricht is, de verachting van het Sacra ment openbaar. Ook in zulk geval echter overtuige men en heersche als Kerkeraad niet. Mits de Kerkeraad door prediking en huisbezoek den rechten regel inprente, komt de zonde der Sacramentsverachting niet voor zijn rekening, maar voor rekening van den vader, die ze begaat of gedoogt. BEDIENING VAN DEN HEILIGEN DOOP. 379 De geheel andere vraag, wanneer de Doop moet bediend worden, is niet voor alle kerk op eender wijs te beantwoorden. De grootte der Gemeente maakt hier zoo machtig verschil. In een kleine kerk, waar eens of tweemaal in de maand een Doop voorkomt, kan men zich zoo geheel voegen naar den wensch van den vader. Als vaste regel aan te nemen, dat de Doop altoos in de na- middaggodsdienstoefening zal plaats hebben, of anders des avonds, heeft daar geen reden. Vooral sinds de namiddagbeurten in veel kerken doodbloedden, gaf het zelfs den schijn, alsof men den Doop verschoof naar een minder bezette beurt ; gevolg waarvan geweest is, dat tal van personen in jaren geen Doopbediening bijwoonden. De morgen-godsdienstoefening geldt als regel voor het Sacrament van het Avondmaal, en er is geen enkele gegronde reden, waarom ook het Sacrament van den Doop niet des morgens bediend zou worden. De bediening des avonds heeft veel tegen zich, en alleen de al te drukke opkomst in de morgen-godsdienstoefening kan het gebruik om des avonds te doopen, rechtvaardigen. Men heeft voor den Doop zekere plaatsruimte noodig, en waar die ontbreekt komt de bediening niet tot haar recht. Vandaar, dat men in groote kerken zich wel genoodzaakt zag den morgendienst niet voor den Doop aan te wijzen, en zich te bepalen tot de middag- of avonddiensten. Wel heeft men ook beproefd, afzonderlijke diensten uitsluitend voor den Doop te bestemmen, vooral in Kerken, waar soms twintig en meer kinderen tegelijkertijd voor den Doop werden aangeboden, maar deze wijze van doen vond toch in Gereformeerde kerken geen ingang. Het hoofdbezwaar, dat hiertegen werd aangevoerd, was, dat in zulk een dienst meest uitsluitend de Doopouders met familie en vrienden opkwamen en de Gemeente niet verscheen. Als bezwaar is ook wel aangevoerd, dat de Doop het zegel op het Woord zet, en alzoo niet anders mocht bediend worden dan na een uitgewerkte prediking des Woords ; doch dit berustte blijkbaar op misverstand. Wie, gelijk in de Grieksche en Roomsche kerken, en soms ook bij de Lutherschen, een kind doopt zonder dat er eenige openbaring des Woords bij is, maakt zeer zeker het Sacrament te los van het Woord. Doch zoo was het door hen die voor afzonderlijke Doopdiensten ijverden, nooit bedoeld. Wie dit deden, bedoelden dat er steeds aan de Doopbediening een kortere prediking zou vooraf- gaan. En gaat het alzoo toe, dan is er geen enkele reden te bedenken, 380 BEDIENING VAN DEN HEILIQEN DOOP. waarom op die wijs de band tusschen Woord en Sacrament niet ge- eerd zou blijven. Reeds de lezing van het formulier voor den Doop geeft een keurige en aangrijpende uiteenzetting van alle hoofdwaarheden des geloofs ; en waar dit formulier niet afgeraffeld, maar langzaam en plechtig uit- gesproken wordt, kan niemand zeggen dat geen prediking des Woords plaats grijpt. Die prediking is zelfs schoon en plechtig, en met de gebeden vormt dat formulier een hoogst leerrijke, diep opgevatte en zuiver beleden uiteenzetting der waarheid. Een predicate, die wel niet breed en uitvoerig, maar in haar soort een juweel is. Ook bij het Avondmaal heeft men al meer ingezien, dat het vol- strekt niet noodzakelijk is, een breed uitgewerkte rede aan de bediening van het Sacrament te laten voorafgaan ; en vooral zoo te voorzien is, dat heel een reeks van tafels zal te bedienen zijn, heeft men niet zelden ook bij dit Sacrament met het enkele formulier volstaan. lets wat zich uitnemend wel verdedigen laat, en waar veel voor pleit. En kan dit bij het Sacrament van het Avondmaal, waarom zou het dan niet evengoed kunnen bij het Sacrament van den Doop ? Neen, de bedenking tegen afzonderlijke Doopbeurten ligt in hetge- vaar, dat de Doop aldus buiten de Gemeente zal omgaan, en verlaagd zal worden tot een plechtigheid onder de familie. Zooals bij huwe- lijkssluiting de plechtigheid meer een familiekarakter draagt, zoo zou het dan ook bij den Doop worden, en daartegen moet worden ge- waakt. Dat mag hier niet. De Doop moet in het midden van de ver- gadering der geloovigen worden bediend. Het geldt hier het Verbond, en het Verbond kan en mag van de Gemeente niet worden losgemaakt. Doch is het uit dien hoofde gewenscht, den Doop in die samen- komsten der Gemeente te bedienen, waarin de Gemeente in menigte opkomt, hieruit volgt evenzoo, dat de Dienaar, die de vergadering leidt, rekening heeft te houden met wat hem wacht. Weet hij vooruit, dat er een breede Doopbediening volgt op de prediking, dan mag hij, zal de bediening van den Doop niet in overhaasting toegaan, zijn pre diking niet te breed opzetten. Duurt toch eerst de prediking over den normalen tijd, en merkt de Gemeente dat er dan nog doopen volgen, dan overvalt velen die naar huis moeten, een gevoel van teleurstelling, dat ze nog niet weg kunnen, en enkelen loopen zelfs weg. Dit nu mag niet. En doet de Dienaar, om zijn gehoor niet te lang op te houden, dan zijn best, om den Doop zoo vlug mogelijk te bedienen, dan heeft er niets minder dan ontheiliging van het Sacrament plaats. BEDIENINQ VAN DEN HEILIGEN DOOP. 381 Met het oog op de Doopbediening die volgt, moet de predicatie kort worden gehouden, zoo, dat er overvloedige ruimte van tijd voor een rustige en kalme bediening overblijve. Alle overhaasting schaadt in het heilige. Haast is echt aardsch. Haast is in de hemelsche heer- lijkheid een gansch onbekende factor. I LXXXIX. Bediening van den heiligen Qoop. (Vervolg.) De voorslag om de Doopbediening aan de predicatie te laten voor- afgaan, ging uit van het droeve feit, dat maar al te dikwijls na afloop der predicatie deze en gene de kerk verliet, om door de Doopbedie ning niet te worden opgehouden. Hoe goed ook bedoeld, was die voorslag dan toch altoos een toe- geven aan een verkeerde neiging, er voor uit den weg gaan, en nu het aanwenden van een slimheid, om den onwillige toch bij de Doop bediening tegenwoordig te doen zijn. Dit nu mag niet goedgekeurd, tenzij de omzetting op zichzelve onverschillig is. Het kwaad van het wegloopen als de Doopbediening begint, had drieerlei oorzaak. In de eerste plaats een algemeene onverschilligheid voor het Sacra ment. Ten tweede een voorstelling, also! de Doopbediening alleen de familie van het kindeke aanging. En ten derde vermoeidheid, als gevolg van het aanhooren van een te lange predicatie. Het in de derde plaats genoemde behoort inderdaad, gelijk we aan toonden, gemeden te worden. De Bedienaar des Woords weet vooruit, of er Doopbediening zijn zal, en behoort zijn predicatie daarop in te richten. Een gewone dienst mag in geen geval over de twee uren gerekt wor den. Zelfs is dit reeds lang genoeg ; en vooral een Dienaar, die niet over buitengewone gave van boeiing voor zijn gehoor beschikt, zal wel doen daarmede ook bij den duur zijner predicatie te rekenen. Moet nu voor rustige, kalme bediening van den Doop, met inbegrip van de gebeden en het gezang ruim een kwartier beschikbaar blijven, soms zelfs twintig minuten ; en is voor nagebed en nazang nog een tien minuten te rekenen ; dan moet de Doopbediening uiterlijk een half uur v66r het einde aanvangen. En heeft men nu te doen met een 382 BEDIEN1NG VAN DEN HEILIGEN DOOP. Gemeente, waarin aan de waardeering van den Doop iets hapert, dan zal men wel doen, met de Doopbediening uiterlijk vijf kwartier na den aanvang der godsdienstoefening te laten beginnen. Juist toch in zulk een Gemeente moet de bediening van den Doop door zeer kalme en rustige bediening weer in eere komen. Het tweede kwaad, d. i. de gedachte also! de Doop alleen de familie van het te doopen kindeke aanging, moet door catechisatie, prediking, en verschafte lectuur worden tegengegaan. Zich ergeren helpt niets, en maakt onbekwaam, om beterschap aan te brengen. Lang en diep ingewortelde misstanden kunnen niet dan zeer langzaam overwonnen worden, en niets is valscher dan de inbeelding van den prediker die denkt, dat hij met eene duidelijke predicatie de denkbeelden omzet. Eer de Gemeente weer inleeft in het Verbond, de beteekenis er van vat, begrijpt hoe het Verbond ook nu nog alle kerkelijk leven moet beheerschen, en hoe vooral het Sacrament van den Doop met het Verbond staat of valt, is niet zelden een gezette prediking van twee, drie jaren nog te kort. Toch moet dit geduld-werk ondernomen worden. Mits men de fundamenten van den Doop weer recht legge, verdwijnen al zulke averechtsche voorstellingen tenslotte vanzelf. Verreweg het moeilijkst te boven te komen, is de derde oorzaak van dit kwaad, t. w. de algemeene onverschilligheid ten opzichte van het Sacrament, die vooral in mystieke kringen nog in onderscheiden deelen van ons land wordt aangetroffen. In hoeverre deze oorzaak ten deze mee- werkt, ontdekt men terstondaan de onverschilligheid jegens het Sacrament van het heilig Avondmaal. Tal van personen, overigens zuiver in de belijdenis en die door hun wandel geen ergernis geven, leven rustig tot op hun ouden dag voort zonder het Avondmaal des Heeren geregeld te zoeken. Bij den een ligt dit aan intellectueele eenzijdigheid. Het leerstellige schijnt dan het een en al, en daarom alleen de predicatie waarde te bezitten. Bij den ander daarentegen is het mystieke eenzij digheid. Alleen aan het leven der bevinding wordt dan waarde toegekend, en men zegt Avondmaal met Jezus te houden in de ziel. Dat het ook kan voortkomen uit onvroomheid, is hiermede niet ontkend. Doch dit blijve hier buiten rekening. We hebben thans alleen het oog op wie bedoelt, God te vreezen en in zijn wegen te wandelen. Nu is het alleszins begrijpelijk, dat wie aldus het Sacrament van het Avondmaal voorbijgaat, ook voor de bediening van den Doop, die hem zelven niet persoonlijk aangaat, weinig of niets gevoelt. Tegen dit kwaad nu komt het aan op de Ordinantien des Heeren. BEDIENING VAN DEN HEILIGEN DOOP. 383 Het is toch hier alleen de vraag, of wij te beoordeelen hebben, hoe de dienst Gods zal zijn, of wel dat Gode hierover alleen het zeggen- schap toekomt, zoodat wij in blinde gelatenheid ons aan zijn bestel hebben te onderwerpen. Had het Gode beliefd, enkel een dienst des Woords en der gebeden in te stellen, er zou voor het Sacrament in de kerk des Heeren geen plaats zijn. Doch dan ook omgekeerd, nu het Hem goed heeft gedacht, een dubbelen dienst, dien van het Woord en van de Sacramenten, in te stellen, nu komt aan ons daarover geen oordeel toe, maar rust op ons de plicht, om alzoo tweeledig dezen dienst in stand te houden. Het is daarom vooral de strijd tegen den eigenwilligen godsdienst, de strikte onderwerping aan de ordinantien des Heeren, die hier tegen- gif moet bieden ; en eerst zijdelings kan en mag daarbij komen een poging, om het doeltreffende van de Sacramenten als onmisbaar deel van den Dienst duidelijk te maken. Hoofdzaak mag dit laatste niet zijn. Zelfs voedt men daardoor, zoo het te sterk geschiedt, de valsche voorstelling, alsof ons oordeel hier maatgevend ware. Eerst wanneer alzoo de oorzaak van de verachting van den Doop blootgelegd is, kan op de wijze die we aangaven, dit kwaad gestuit worden. Zoo intusschen gingen de voorstanders van den Doop v66r de pre- dicatie niet te werk. Ze bepaalden zich tot het nuchtere feit, dat er nu en dan menschen de kerk uitliepen als de Doop begon, en zonnen nu op een middel om hun dat te beletten. En nu zeiden ze tot zich- zelven : Als het deze lieden blijkbaar in hoofdzaak om de predicatie te doen is, dan zullen we den Doop voor de predicatie brengen. Dan moeten ze wel blijven, en is het wegloopen hun belet. Hun voorslag kwam dus feitelijk op een kunstje neer, een slimheidje, en is reeds als zoodanig in het heilige niet waardig genoeg. Vooral van de zijde der Groningers is zoo iets vaak beproefd geworden, en gelukkig heeft het Gereformeerde besef er meestal beslist tegen gereageerd. Wel werd die voorslag dan nog aanbevolen uit anderen hoofde. De bakers met haar kinderkens behoefden dan niet zoolang in de consisto- riekamer te wachten. De aandacht der Gemeente was dan nog onver- moeid. De indruk van de predicatie werd dan door de nakomende Doopbediening niet verstoord, en zooveel meer. Zelfs voor den pre- diker heette het, dat gezorgd moest worden, wijl hij na de predicatie in te gespannen toestand verkeerde. Het was z66 veel plechtiger en meer indrukwekkend. Doch wat men van dien aard ook aanvoerde, het gezonde besef had in onze kerken van meet af den regel gesteld, dat de 384 BEDIENING VAN DEN HEILIGEN DOOP. Doop volgen moest, en steeds heeft men zich terecht in verreweg de meeste Gemeenten aan dien regel gehouden. En zoo blijve het. Eerst komt de prediking van het Evangelic, en op de prediking volgt de Doop. Zoo was het bij Johannes aan denjordaan. Zoo was het bij het optreden van Christus' kerk in de wereld. En deze regel mag niet opzij worden gezet, om eenige onverschilligen te lokken. Het Sacrament staat niet op zichzelf. Het komt als teeken in ter bezegeling van een beleden waarheid, en daarom is het logische eisch, dat de predicatie voorop blijve gaan. Zijn er dan enkele min kiesche Gemeenteleden, die zichvoorshands nog aan niets storen, en anderen door hun weggaan durven ergeren, zoo worde dit aanvankelijk stil gedragen. Gedragen zonder toorn en zonder boosheid, als droef gevolg van gemis aan helder inzicht. Wat alleen baat, is de volhardende poging om dit inzicht, dat ontbreekt in de predicatie, allengs aan te brengen. Bovendien, er behoeft nog niet aanstonds aan gewanhoopt te wor den, om vooral in een dorpsgemeente zulk kwaad vrij spoedig te voorkomen. Indien men hem of haar, die zich daaraan schuldig maakt, in den loop der week opzoekt, en zacht en ernstig vermaant, zal het kwaad in verreweg de meeste gevallen al spoedig verdwijnen. Zelfs de enkele opmerking, dat zulk heengaan den prediker hindert en velen in de Gemeente aanstoot geeft, zal ook zonder verder betoog volstaan, om beter practijk te doen zegevieren. Waar zulke Gemeenteleden niet tegen kunnen, is hoogheid, als ze aanstonds bestraft worden. Hun gebrek aan inzicht is een gevolg van een fout in hun opvoeding, en daardoor kunnen ze niet aanstonds het verkeerde van hun doen inzien. Met strafheid en hardheid vordert men meestal niets. Nog zoovelen in de Gemeente zijn geestelijk kranken, wier krankheid een gevolg is van een gebrekkig verleden in de kerken. En wie nu aanstonds tegen het noodzakelijk gevolg van dezen gebrekkigen toe- stand toornend optreedt, wint niet, maar stoot af. Het is er mee als met den geneesheer in het krankenhuis, die bin- nentrad en begon met zijn patienten te beknorren. Wat bij zulke kranke toestanden noodig is, is het geduld der liefde, de wijsheid om de oorzaken ervan op te sporen, en de gevatheid om het juiste medicijn aan te brengen. BEDIENING VAN DEN HEILIOEN DOOP. 385 xc. Bediening van den heiligen Doop. (Vervolg.) Vooral in groote Gemeenten, met talrijke Doopen op eenmaal, is het gewenscht dat de Kerkeraad een bepaald uur stelle voor de aan- gifte tot den heiligen Doop, en dat die aangifte door den vader zelf geschiede. Een aangifte enkel bij den koster ware intusschen in strijd met het heilig karakter van den Doop. Een koster bekleedt geen kerkelijk ambt en mist op geestelijk terrein elk zeggenschap. Daarom moet de aangifte gedaan worden bij een lid van den Kerkeraad, en daar de aangifte gemeenlijk wel zal plaats hebben op Zaterdag, en de , Dienaren des Woords juist op Zaterdag zich aan de voorbereiding van nun predikdienst hebben te wijden, zal het eisch zijn dat een der ouderlingen de aangifte namens den Kerkeraad in ontvang neme. Toch is met dit in ontvang nemen zijn taak niet afgeloopen. Voor den Doop van een bepaald kind moet de Kerkeraad ook toestemming geven. Dit is geen eisch waar men den regel volgt om alles te doopen wat in het Doophuis wordt ingedragen, maar gelijk hier boven in den breede betoogd is, kan en mag de kerk van Christus dit standpunt niet innemen. Kinder- doop onderstelt een geheiligd zijn van het te doopen kind krachtens zijn geboorte uit geloovige ouders. Bij de aangifte moet dus onder- zocht, of de vader, en c. q. de moeder, op het boek der kerk als lid- maten staan ingeschreven, en niet geroyeerd zijn. Hieruit volgt dat de aangifte moet plaats hebben in zulk een lokaal, waar de boeken der kerk ter inzage gereed liggen. Misschien zal het zaak zijn, ook hierbij het kaartenstelsel in te voeren, althans in grootere Gemeenten ; maar in elk geval moet de ouderling, die namens den Kerkeraad toe- stemming tot den Doop zal geven, hebben kunnen nazien, of de kerkelijke stand van den vader den Doop wettigt. In kleine Gemeenten, waar de ouderling elk lid der Gemeente van aanzien kent, vervalt deze noodzakelijkheid, maar in grootere Gemeenten verwaarloost men den ernst, dien het karakter van den Doop steeds eischt, zoo men op het enkele zeggen en beweren van den vader afgaat. Bij invoering van het kerspelstelsel zou dit uiteraard eenvoudiger kunnen toegaan, en ook waar het kerspelstelsel niet is ingevoerd, zou men den Doopvader uit een bepaalde wijk de aangifte op een afzonderlijke plaats kunnen laten doen, of ook enkele wijken kunnen combineeren naar het aantal kerken. Al te groote toeloop toch in eenzelfde lokaliteit heeft altoos ten gevolge, 25 386 BEDIENINQ VAN DEN HEILIGEN DOOP. dat met de aangifte de hand gelicht wordt. Maar hoe men het ook inrichte, steeds moet het voor den dienstdoenden ouderling mogelijk zijn, het lidmaatschap van den vader en zijn niet-geroyeerd zijn te kunnen nazien. Na afloop van dit onderzoek kan de ouderling hem ondervragen, of hij alsnog de Belijdenis der kerk gestand doet, en hem dan een toelatingsbiljet uitreiken, dat hij bij den koster heeft te presenteeren, om tot den Doop te worden toegelaten. De gewoonte, die nog veelal bestaat, om dat onderzoek te doen plaats hebben tusschen de morgen- en middaggodsdienstoefening, is af te keuren. Er is dan geen tijd. Alles gaat onverantwoordelijk oppervlakkig toe. En bleek de zaak niet in orde te zijn, dan is het uiterst moeilijk, op zulk een oogenblik, als de kerk reeds aangaat, den doopeling vooralsnog af te wijzen. Herhaaldelijk is het dan ook voor- gekomen, dat wel de stukken niet in orde waren, maar dat toch toe- lating tot den^ Doop plaats greep, onder belofte van den vader, dat hij het ontbrekende den volgenden dag brengen zou. Dit nu heeft geen houding. Het toont dat men de zaak niet ernstig opvat en in het nazien der stukken slechts een formaliteit eert, die in het heilige zonder beteekenis is. Daarom kan op aangifte des Zaterdags niet genoeg worden aangedrongen, mits met dien verstande, dat ook het toelatingsbewijs reeds op Zaterdag moet zijn afgegeven. Hoogstens kan men vlak voor het aangaan der godsdienstoefening nog rekenen met de aangifte van een kind, dat eerst des Zaterdags geboren wordt ; maar zoo gehaast is men met den Doop gemeenlijk niet. Is de vader overleden, geen lid der kerk, op reis, gecensureerd, of ook ontbreekt hij, dan treedt vanzelf de moeder in zijn plaats ; ook dus de moeder van het buiten echt geboren kind. Dit nu levertgeen bezwaar op, zoo de moeder reeds genoegzaam uit haar krankheid hersteld is, om in persoon op te komen, maar wel zoo het voortduren van de kraam of ziekte haar thuis houdt. De hierdoor rijzende moei- lijkheid heeft men van oudsher opgelost, door in zulke gevallen een getuige te eischen, die, door de moeder gemachtigd, namens haar optreedt, en bij de bediening van den Doop de vragen beantwoordt. Bij voor-overlijden van den vader is hierbij de voogd als vanzelf aan- gewezen, althans zoo hij lid der kerk is. Anders moet een ander lid der familie optreden ; alleen zoo er zulk een lid niet beschikbaar is, een vriend of bekende. En is er geen getuige te vinden, dan behoort een der ouderlingen als zoodanig op te treden, mits hij dan ook wel zijn verplichting>ersta, om meer bijzonder op de opvoeding van het Jdnd, waarover hij getuige was, toezicht te houden, Maar bijzonder BEDIENING VAN DEN HEIL10EN DOOP. 387 is dit aan te bevelen, zoo de vader geen lid der kerk is, en alzoo het gevaar niet denkbeeldig is, dat door hem het kind, is het straks op- gegroeid, van de kerk zou worden vervreemd. Juist in zulk een geval is het zeer raadzaam, dat de ouderling, door als getuige op te treden, zekeren band aan het gedoopte kind hebbe en op zijn opleiding voor het lidmaatschap der kerk toezie. Het moeilijkst is men er aan toe, zoo de vader in rechten ontbreekt en het kind buiten echt verwekt is. Het oordeel dat wel eens ingang vond, alsof een onecht kind, om de zonde der moeder, per se van den Doop ware te weren, is onhoudbaar. De Schrift zelve leert ons, hoe uitnemende geloovigen in diepe zonde kunnen vallen, en uit het feit, dat een zondig meisje verleid is, volgt nog in het minst niet, dat ze niet alleen gevallen, maar ook vervallen zou zijn. Op zichzelf is het reeds een zware kastijding, zoo zulk een meisje met haar schande pu- bliek voor de kerk moet komen ; en zoo ze dan toch, uit liefde voor haar kind, op den Doop staat en zich aan dit te schande worden blootstelt, ligt hierin veeleer een aanwijzing ten haren voordeele. Maar natuurlijk gaat deze regel niet zonder nadere bepaling door. Er moet bij wie in zulk een zonde verviel, blijken van berouw en boete. De onboetvaardige zondares verzaakt haar geloof, en kan aan dit verzaakte geloof geen recht ontleenen voor den Doop van haar kind. Er is uit dien hoofde met zulk eene zondares afzonderlijk te handelen. De Doop van een onecht kind zal daarom in den regel niet aanstonds kunnen plaats hebben ; en dan verdient het aanbeveling, dat de aan- gifte voor den Doop van een onecht kind niet plaats vinde tegelijk met de aangifte der in echt geboren kinderen. De veelszins gevolgde regel, dat zulk een aangifte bij den wijkpredikant geschiede, is daarom zeer zeker aan te bevelen. De predikant kan dan met de moeder spreken, nadere informatie naar haar inwinnen, en scherp toezien, dat eenerzijds de moeder den zegen van het Verbond niet afsnijde, maar ook anderzijds het Verbond niet ontheilige. Tevens zal dan alles in het werk zijn te stellen, om de moeder ten huwelijk te bren- gen. Ook het spreken met den man die het kind verwekt heeft, zal daartoe noodig zijn, en ook bij hem van berouw en boete moeten blijken. Heeft men daarentegen te doen met een geval, waarin niet uit te maken is, wie het kind verwekt heeft, dan staat men voor hoererij, en zal de vraag of de moeder nog als eene geloovige is te beschouwen, door den Kerkeraad moeten beslist worden ; een te nemen beslissing waarbij dan wijkpredikant en wijkouderling den Kerkeraad van informatie zullen moeten dienen. meer werk maakt van een onecht kind, dan van een kind in echt ge- boren, maar juist dit is de regel van geheel het Evangelic, dat aan wie in zonde viel, meerder zorg wordt gewijd, en met het oog op de moeder, en met het oog op den man die het kind verwekte, en met het oog op de Gemeente. Door niets toch is de zonde der zinnelijk- heid in de Gemeente zoo heerschende geworden, als juist door de zorgeloosheid waarmee de Kerkeraad maar al te vaak zich van zulk een critiek geval heeft afgemaakt. Natuurlijk pleit er veel voor, om bovendien in al zoodanige geval- len, waarin de vader of ontbreekt, of niet kan opkomen, den Doop uit te stellen tot tijd en wijle de moeder zelve in staat zal zijn om op te komen en haar kind ten Doop te presenteeren. Alleen zoo toch vindt men den noodigen tijd, om voor een goeden getuige te zorgen en desnoodig, zoo er zonde in het spel was, den ernst van het heilige tegenover die zonde te handhaven. Uitstel van den Doop, als de va der er is, enkel met het doel om de moeder tot hoofdpersoon te ma- ken, is een neiging, die moet worden tegengegaan ; maar als de vader er 6f niet is of niet kan optreden, en de verantwoordelijkheid van den vader op de moeder overgaat, is het zaak dat de moeder dan ook optrede. Slechts in e'en geval behoeft dit niet. Indien namelijk de moeder, vooruit wetende dat de vader niet zal kunnen optreden, vooraf den predikant onderricht en den Kerkeraad in de gelegenheid stelt om het optreden van een getuige en de verschijning van de moeder bij den Doop van haar onecht kind te regelen, ontstaat de mogelijkheid om dit uitstel te voorkomen ; althans zoo de moeder zelve tegen zulk uitstel bezwaar heeft. Dit verloopt echter in zulke bijzonderheden, dat hier- voor geen algemeene regel te stellen is. Op een dorp, in een kleine Gemeente, regelt zich dit dan ook vanzelf, en de moeilijkheid komt eerst op, zoo men in een groote Gemeente te doen heeft met perso- nen, die nagenoeg niet bekend zijn en met wie men voor het eerst, bij het opkomen van zulk een geval in aanraking komt. lets waaruit opnieuw blijkt, hoe verkeerd men deed met ten onzent de kerspel-idee prijs te geven. Het is juist de ontstentenis van kerspel-invoering, die op het punt van den Doop het heilige zoo vaak schade deed lijden. BEDIENING VAN DEN HEILIGEN DOOP. 389 XCI. Bediening van den heiligen Doop. (Vervolg). 