Algemene konst en letterbode
None
heeft over het geheel, maar voornamelijk in die vooraf- fipraak , eenen mannelijken en zuiveren flijl. Evenwelriektde- zeive hier en daar te veel naar dichterlijke woorden en fpreekmanieren , hetwelk zeker moeijelijk te vermijden viel voor eenen man zoo gemeenzaam met de dichters, gelijk hij ^ geweestis. Ook vindt men fomtijds uitdrukkingen , welke te veel naar Belgicismen zweemen — en wat meer van dien aard mag zijn, hetwelk men mijnenthalve kleinigheden fcan noemenin vergelijking van zoo veel fchoone dingen, welke inen in dcze Opuscula ontmoet — evenwel , het mag voor- oordeel zijn of niet — — Pulchrior est pulchro veniens c cor «* pore virtus. De zaken fchijnen ook, rk weet niet hoe, fraaijer , die in eene bevallige taal zijn ingekleed. Te meer v moeten wij Hollanders, die nu Latijn fchrijven, ons op nethcid toeleggen, daar de geleerde wereld de kieschheid, die wij reeds zoo lang in dit opzigt getoond hebben, mec regt toejuicht , en van eenen Hollander niets anders ver- wacht, dan dat hij ieder onderwerp, bijzonder bctrekkelijk n-aaije wetenfchappen, in eene taal behandele , watr over zich, als ik het eens zoo zeggen mag, geen Romeinsch burger zoude behoeven te fchamen. Tot een ofander breng'ik pag.' 37. finu fuo perniciei fovet femina fq. 39. dig- num attentione. 48. collocabo in luce clarisfma. 68. dcbitum fob ere infirmitati humanae . pag. 11. marcs animi . 32. omni- ' potent Deus. 38. idonei firotugnandae r ci public ae. 57. a dele- ver unt in civi fates. 60. folidioris doctrinae . 78 animi detnisfio , voor modestia enz. De Opuscula zijn zeer zindelijk v ge> Digitized by Google ( ®72 } gedrufct, en vrlj correct, cene aardige drtikfout is mij voor- gekomen pag. 20. ab ii Ktytiv , epulari. Lees ejulare. en pag. 1 13 ftaat Lida dum Cyprum nauta fecat mare. lees Cv- prium. Jammer is het, dat de Hr. Waardenburg de uitgave zijner Opuscula zoo kort mogt overleven, en ik bctreur regt hartelijk zijnen vroegtijdigen dood en befchouw denzelven als een verlies voor de wetenfchappen. HANDEL em ZEEVAART , LANDBOUW, HUISHOUDKUNDE en wat daar- TOli BETREKKING HKEFT. I let m E tiro pee sch Suikcrriet. Met dezen naam wordt eene plant aangeduid , den naam van Sorgho of Sorghum Saccharatum her]', dragende , , welke men in Piemont begint aan te Kweeken. Uit hcrhaalde proefnemingen , welke Dr. Arduino, van Padua , gedaan het ft , is gebleken , dat op een wel be- bouwd veld van 840 vierkantc roedui, ten minste tien duizend zulke planten kunnen ftaan. Deze tien dnizend leveren, in dc minst voordeelige jaren, vier duizend ponden fapop, wuaruit men, zoo als Dr. Arduino be- wezen ticeft, racer dan 100 ponden Suiker en 800 pon- den vStroop kan trekken. Hij fcliat voorts, in eeii* zeer omftandig daarvan gemaakten overllag, de onkosten dtr fabrictring van «Soo ponden Stroop op 193 fr. en die der Suiker op 277 fr. I adieu deze berekeningen juist zijn , is het klaar , dat de Sorgho van groot belang voor Europa zijn zou, en dat derzclver cultuuv alle aanmoe- diging zou vtrditncn. Kleiner dan het Suikcrriet van de Ivolonien , maar van de Suikultof in dezelfde even- redigheid voorzien , zou deze plant alle de fchatten ons kunnen teruggeven, die wij zoo vcle jaren aan het an« der halfrond moesten afitaan. Te Haarlem, bij A. LOOSJES Pz. Ter Drukkerije van V. Loosjes to Haarlbu. (Lange Vecrftraat W. 3. N. 6.) Digitized by Google 4 A L G E M 1 E K O N S EN l LETTER-BOD VOOR HET JAAR 1813. N°. 47. Vrijdag den %fien October. Vol^en* KEIZERLIJK TJESLUIT van den atfftcn September i8nf% is de uitgayt van die WsekblaD definltief toegefiaatU B E R I G T E N. P ruissen. De Heer HtRT heeft eene Verhandeling Over den Tempel van Diana te Efezen, welke hij bij de Berlijnfche Maatfchappij def Wetenfchappen , voof eenigen tijd, had voorgelezen, in het liclit gegeven: dc te Verhandeling is in twee deelen gefplitst. In het eerfte haalt de Schrijver twee plaatfen van Titus Livius en van Plinius den Ouden aan , welker fchijnftrijdigheid hij tracht overeen te brengen ; Plinius , zegt hij , wild$ , het tijdperk van den bouw dcs Tempels niet bepalen, en fpreekt enkel van de hoedanigheid en fterkte van het hout, waarvan men zich daarbij bediend heeft. De Schrijver is dus, met Plinius , van gevoelen, dat *er 220 jaren verliepen, ledert de ftichting van dezenTem-* pel tot het tijdperk* dat dezelve na den brand, die hem verteerde, herbouivd werd. Dit aannemende, bevindt men, dat dezelve weinig tijds voor de negenenvijftigfte Olimpiade gebouwd is , welke met de regering van Ser- yius Tullius begint. Door geenen prachtigen bouwaard werd deze Tempel vermaard; deze was het 00k niet, , welke zijnen roein tot Rome verbreidde: de tijd alleen, II. De el. S waarift Digitized by Google ( 9T4 > Waarin deszelfs grondflagen gelegd werden , maakte den- zelven bcrocmd. Na van de giften gefproken te heb- ban , die gedaan werden tot zijnen opbouw door ver- fcheiden Steden van Azie ( of volgens Plinius door ver- fcheiden Koningen) maakt de Hr. Hirt melding van de bouwmeesters , en bepaalt den tijd, waarop deTem- pel voltooid word. Ondcr de genen , die het plan van denzelven ontwierpen, was Ctefiphon de beroemdfte; de Schrijver vermoedt met veel waarfchijnlijkheid , dat deze bouwkunftenaar niets van hetgeen boven de mu- Ten verheven was , zag optrekken , hetwelk eerst door Demetrius en Paconius fchijnt voltooid te zijn. Hoewel men den juisten tijd niet kan vastftellen, waarop de Terapel volbouwd was, meent hij, dat dit niet lang heeft kumien plaats hebben v66r de negentigfte Olira-. piade maar ook niet na de honderdfte. Hij bepaalt naauw- keurig den tijd, waarop dezelve, na verbrand geweest te zijn, herbouwd werd, te weten op het eerfte jaar der honderd en zesde Olimpiade, in denzelfden nacht, waarin Alexander geboren werd. Men kan volgens den Hr. Heer Digitized by Google C 27S ) * \ Heer Joannes Tissel , federt 25 jaren Leeraar in de EvangelUch Lutherfche Gemeente alhier. Behai ve heC nut door zijne Predikatien, bij monde , gefticht, alsme* de door kleinere ftukjes , van zijne hand, in het licht gegeven, (onder anderen: eene Apologie voor de Leer . der Verzoening of dat gewigtig Leerftuk gered tegen de zwarigheden van J. A, Eberhard) heeft hij hetzel- ve zoeken 11 it te breiden door de uitgave van zijne Lcerredenen over , de gewigtigfte gebeurtenisfen uit het leven van Jezus Christus , gewoonlijk genoemd Evangelieu , welke in zcs Deelen uilgegeven zijn en bij het pubiiek gunftig ontvangen werden. Ook heeft hij nu cn dan , zoo wij wel onderrigt zijn , door goede yertalingen van nuttige VVerken aan de Letterkunde en de Voortplanting van Godsdienftige kennis zich welver* diend gemaakt. LE.VEN S S CHETS W 0 \ van den Heer t ' J. A. DE VOS VAN S T E E N W Y K. ( Overgenomen uit de Aanfpraak , voorgcdragen tcropo* tiing der jaarlijkfche Vergadering van de Maat* fchappij der Nedcrlandfche Letterkunde tc Leyden , door derzelver Voorzitter , den Hooggeleerdcn Hecr J. W. te Water.) De Ileer Jan Arend Baron de Vos van Steen- wyk was , bij de oprigting en plegtige bevestiging van deze Maatfchappij in ’t jaar 1766, een gcacht Lid van dezclve, en onder de oudlte nog overgeblevene Leden tho.ns de vierde in rang na de Ileeren Tol/ius9 van IVyn en Tydeman , die, gaat het naar onzen wensch, nog velc jaren in ’t leven gefpaard zullen worden, om ook, aan dit Genootfchap tot roem en luister te ver- ftrekkcn. De lieer de Vos van Stcenwyk had het genoegen uit S a ' een \ % Digitized by Google c a7<5 y een aloud en hoogaanzienlijk geflacht gefproten te zijn , *t welke eeuwen lang in ons Vaderland bekend was , cn vermaagfehapt met de voomaamfte adelijke (lam- men, waarvan bet genoeg zal zijn te noemen Boctze- her , van Borsfele , Burmania , van der Does , Rand- *wyk , Ripper da, Reede , van dcr Dus fen , iSYflf r , Serooskcrkc , Isfclmudcrt, om meer foortgelijke ver- bindtenisfen te verzwijgen. Het is reeds in de veer- tiende eeuwe befehreven geweest in de Ridderfchap van *t kwartier van Veluwe in Gelderland. Naderhand be- vonden zich fommigen van hetzelve in Drenthe en Overysfel. Hendrik de Vos van Stecmvyk onderteeken- de, den elfden vanGrasmaand 1580, wegens het Graaf- febap van Drenthe, de Unie van Utrecht, gelijk mede blijkt uit de oorfpronkelijke uitgave, te Haarlem in jaar 1778 op last van den Raad van State vervaardigd. Zijn Grootvader was eerst Lid der Ridderfchap van Drenthe, daarna van Overysfel; in welk laatstgenoem- de Gewest dit geflacht vooral gevestigd bleef. De over- ledene vverd te Vollenhoven geboren den zesentwintig- llen van Lentemaand dcs jaars 1746. Zijn Vader was Jan A rend Godard Baron de Vos van Stcenvtyky Heer van Nvcrwai, Oldcnhof, Havixhorst, Hogen- hof, Ambachtsheer van Serooskerke en Welland in Zeeland; befehreven in de Ridderfchap van Overysfel; Landdrost van Vollenhoven; en wegens dat Gewest Afgevaardigde ter Vergadering van de Algemeene Sta- ten. Zijn Moeder was Vrouwe Geertruid Agnes Ba - ronesfe van lsfelmuden tot de Rollecate. Zulk eene afkomst was hem zonder twijfel tot groo- te cere , doch zekerlijk niet minder de edele zucht voor de Letteroefeningen , aan welke hij zich van zijne jeugd aan toewijdde. Na behoorlijk voorbereid te zijn, begaf hij zich naar de Hooge Schole te Utrecht, bleef aldaar den tijd van vijf jaren, en genoot toen het onderwijs zco van den grooten Wesf cling , als van andere Iloogleeraren, wier lesfen in de Letteren, Wijsgeerte, het * Natuurlijke Regt, het Romeinfche en algemeene Staats-Regt, hij met lust en nut hoorde. Dat niet zoo algemeen in dien tijd was, en in onze dagen nog minder gebruike- lijk is , de adelijke jongeling rnaakte ecn naarltig ge- bruik der lesfen van den verraaarden Bonnet over de God- Digitized by Google C *77 ) Godgeleerdheid. • Den Akademifchen loop'ten einde ge- bragt hebbende ,. werd hij in ’t jaar 1765 tot Doctor in de Regten bevorderd, en l'c h reef bij deze gelegenheid eene Disfertatio , continent quacfUones , partim exiure naturae , partim ex civili Romano petit as. Hicr bleek , welke vruchten hij uit de. gehoorde lesfen verzameld had. Dit, werd niet minder kenbaar, toen hij, tegen de gewoonte der meeste Edelen in ons Vaderland, zich in de pleitzalen liet hooren, om het regt der onichul- digen te verdedigen. In dit loffelijk vfrerk volhardde hij tot den tijd toe, wanneer hij tot de behartiging van ’s Lands zaken geroepen werd, Sedert het jaar 1770 was en bleef hij een’ geruimen tijd befchreven in de Ridderfchap van Overyslel; en werd hij, wcgens dat Gewest, eerst afgevaardigd in de Oostindiichc Compagnie ter Kamer van Amlterdam , naderhand in den Raad van State , vervolgens in de Admiraliteit te Amfterdam. Vergat nu misfchien de Heer de Vos van Stccrrwyk , onder zoo veelvuldige Ambtsbezigheden en eerbewijzin- gen, den ouden fmaak der letteroefeningen? was all$ lust, om in dezelve werkzaam te blijven, toen verlo- ren geraakt? In geenen deele! Want lioewel geene fchritten , door hem van tijd tot tijd opgefteld , in druk uitgegeven zijn , heeft hij echter cenige aanmerkeiijke flukken in handfchrift nagelaten. Onder deze is van een bijzonder belang eene Historifche Befchrijving der Stad Vollenhoven en van de Nederlandfche Gewesten, zoo verre de gebeurtenisfen van die Gewesten, en bij* zonderiijk van Overijsfel, in verband ftonden met de lotgevallen van die Stai. Indien dit werk door ’sMans kundige hand geheel afgewerkt is , of door iemand kan opgevat en voltooid vvorden , zou het te wenfchen zijn , dat hetzelve vroeger of later in het licht kwame. Het geeft 011s altijd eenig genoegen, als wij verrre- men, dat oude en verdienftelijke gellachtennn ons Va- derland niet uitgeftorven zijn, maar voortgeplant vvor- den en in aanzien blijven. De Heer de Vos van Steen- wyk , van wien ik fprak, had zich in echt begeven met Vrouwe Coenradina Wilhclmina Baronesle van Isfcl- tnuden 9 en hij liet bij zijnen dood, den achtilen van Lentemaand dezes jaars op zijn buitengoed den Olden- hof bij Vollenhoven voorgevalien , uit dit lniwelijk twee s zoons na , Jan Arend Godard dc Vos van Steemvyk en Hendrik Antony Zwicr dc Vos van Steemvijk , genaarad ban ILsfcn: die, met hunne bloedverwanten , het ver- ges van hunnen Vader zullen betreuren, zoo lang zij zelven in het leven geipaard vvorden , om den roem van kun gdlacht te bevestigen en te vermeerderen. No Digitized by Google C *79 > Nadere be paling van ecne flelling des Heeren / Th£nar d, betrcffcnde den Phosphorus cn het rood Phosphoroxydc , voorkomende in den Alg . Konst - ’ en Letter- bode 1813. I. Dl. bl. 378. . • » 1 • * ^ < • * Onder de belangrijke refultaten der, door den Heer Th£nard genomene ,- proeven , welke 011s de Letter- bode , op de aangehaalde plaats , uit de Annal. de Che - tnie (18 12. Jan.)9 mededeelt, vinden wij gefteld, dat zelfs de zuiverfte Phosphorus Koolftof bevat , en dat het rood overblijffel, hetvvelk iften verkriigt, als men Phosphorus in gewone of in Zuurftoflucht verbrand, niets anders is, dan gephosphorde Koolftof. Het is niet te vervvondcren , dat deze opmerkelijke waarnemin- gen dp aandacht der Scheikundigcii tot zich zuller ge- trokken hebben, en het is daarom van te meer belang 00k die proeven bekend te maken 9 die eene ainiere uit- komst gaven, en die dus de algemeenheid van het be- fluit verbieden. De Heer Vogel 9 te Parijs,. heeft, in dezelfde An - nalcs ( Mars 1813.), eene reeks van proeven medege- deeid , betrekkeiijk den invloed „ van het zonnelicht op den Phosphorus , het zii derive zich in eenig vocht , in eene of andere luchtfoort , of in het ijdel bevinde. Hij verkreeg in de meeste omftandigheden , waaraan hij den Phosphorus blootllelde, eene roode ftof, die zich onder verfchillende gedaanten vertoonde , en die , nader onderzocht, rood Phosphoroxyde bleek te zijn. , Noch deze ftof, noch de Phosphorus, aan eene langzame of fchielijke verbranding blootgefteid, leverde hem eenig fpoor van Koolftofzuur; en kon dus 00k geene Kool- ftof be vat ten. Om zich nog meer te overtuigen, dat de Koolftof geen noodzakelijk beftanddeel van den Phos- phorus is, wilde hij het verglaasde zuur, door middel van Water ftoflucht van deszelfs zuurftof berooven; doch eene hev^ge ontploffing deed den toeftel ipringen, zoodat hij hierin te leur werd gefteld. Ondertusfchen heeft de Hr. Th£nard, in hetzelfde Stukje fax Ann ales ( Mars 1813) erkend, dat de ICool- Itof niet in elken Phosphorus aauwezig is, en in den S 4 2uL < a8o ) kniveren zelfs niet aanwezig behoort te zijn: maar dat die Phosphorus, dien hij gebezigd had, daarmede ver- ontreinigd was geweest, zoodat herhaalde overhalin- gen denzclven zelfs daarvan niet gezuiverd hadden. De oorfprong dier Koolftof is ligt te gisfen en het is meer dan waarfchijnlijk , dat de Phosphorus, die niet met bijzondere zorg gezuiverd is , daar veeltijds 'niede be- fmet zal wezen: iets, waarop men waarlijk wel den-- ken mag, om geene verkeerde gevolgen uit zijne proe- ven te trekken. VERVOLG kener PROEVE VAN DE UITCAVE • * < VAN GIJSBERT JAPIX VRIESCHE R IJ M L E R If IN DRIE DEELEN, Naat den ouden echten druk van 1 668, verbeteri met Taalkundige bijdragen voorzieu door A. TEN croeckb hoekstra. • • r Oon dy Lit-tinckenc Eyn-wittert * • • • i Wa dit wirck fchoert mey Zoyli hdnnen, JEf kdaget it mey Momi Unnen, 8uanz-quyz, ’t iz aerne’ nog naern’ to goe ertfe’ , hertfe’, o Lanst , fo booz az tjoe, Ontjou dy naet t’ uwt-Iitc’ne geyen: Iz ommers nolck to ’t portte feyen. /Ian den Laat - dunkendcn Eigen - wijzcn, 'Wie dit werk fcheurt met Zoilus handen. Of het knaagt met Mortiui tanden , Kwan- (*} Zie A. K. en Letterbode bl* 138. » # t r l »> « 1 Digitized by Google C 281 S' Kwanfuys ’t is ergens of nergens goed toe, Hoort , hoort , o Landsman , zoo boos als buitenfpoorig, Ontgeef u niet te uitgelatqne aanmerkingen - ’t Is immers genoeglijk, om ’cr de poort mee te vegen. Litt-tinckene. Laat-dunkend , infolens, fuperbus. Eyn - wit ter t. Eigen -wijs, fibifapiens, autofophos. Schoert. v. Schoerre , fcheuren , fchoren , lacerare. Koaget van koaje of koye kaauwen, knagen , roderearrodere. Hdnneriy handen, manus. * ... Tdnnen. Tanden, dentes, meest tosckcn. Quanz-quyz . Kwanfuys, quafi vero.. # Acme nog naeme ,- ergens of nergens, iets of niets, aliquid aut nihil. 00k beteekent .hec in eenige plaats , alicubi, zoo als op bl. 10 aernc act,. ' t ’ ticrtfe gebied. tijd van herirrcn hooren, audire. Booz , boos, ir^cundus, iratus. Tjoe 00k t joed. Vreemd, zonderling, buitenfporig, minis., abfurdus, en ookTomtijds kwaad, onregtvaardig, pravus, injustus. “ Ontjou v. ontjaen. ontgeven, palam facere, aperire et disfuadere,amovere ex animo ; ct liquefeere; laten of doen blijken; iets uit de gedachtcn laten varen; iemand iets ontraden; en fmelten. ’. Uwt -litfne* Uitgelaten (.eigenlijk) uit den ftal gelaten, emisfus , luxuriofus, effrenus. . Ce yen. Meerv. v. gay of gaey , gade , aanmerking, obferva- tio, animadverfjo. , Hoick. Zaamget. uit noglyk, nocglyk , genoeglyk 9 jucundus , fuavis. amoenus. Ommcrs. (elders) ummers voor immers: men zie Wassen- bergh’s Idioticon; burner oft otnmer oft u/nmer , imm o9r v tamen. Porite , porte, poort, porta, bier anus. feyen9 vagen, vegen, tergere, purgare. . . BREEDER A ANTE E K E NING EN. Littinckene. Alvorens tot de verklaring van die woord over te gaan, dien ik hier kortelijk te melden, dat de dichter mij toefehijnt den inhoud van dit bijfchrift aan Roemer Visscher verfchuldigd te zijn: ten minften bij denzelven vind ik, hoewel niet woordelijk, op de binnenzijde van den titel , (Roemer’s Brabbeling o f ghenoeghelike Boertcn uitmakende een gedeelte van ’t boek getiteld: 7 Loff'vart de Mutfe ende van een blaeuwe Schccn , met noch ander ghenoeghelicke Boerten ende Quicken tot Leyden bij Jan facts Jacobszoon 1612). S 5 Tot * Digitized by Google 1 C ) Tot den Lezcr. ■"V Off hier nu quam een neuswys fot. Die defe Brabbelrng creech by de lurven, En feyde als Momus diet al befpot, Wat heeft defe knecht al papiers bedurven! Wat legter u aen? Weest daer niet in verleghen. ’t Is altyt goet , om de poort daer me te veghen. Littinckene laatdqukend, zich laten dunken. In het tweede Deel bl. 94. yen fuwnerlinge forhlinlinge fen libben en fen flearen. ,, Ondertwisfche wirdefe fo hac<* in littinckne op- • quabbe, allyck dy Ezele, it byld Ifidis kritsfiende, „ fen alle eerbiedingen dy de Goadinue oondien wir- „ de” — d, i. V Ondertusfchen worden zij zoo trotsch en opgeblazen, 'gelijk die Ezel, welke het beeld van Ids dragende, zich verheft op alle eerbiedingen, die de Godinne aangedaan werden. bl. 95- v . '"V 1 *v Nil iz imraen, dy hem tinck je lit dat (leach iz, Wol fo herteleaz, az ien, dy yn wierheite fjochtjendeiir. d. i. Nil is ira mers iemand, welke zich inbeeldc ziek te zijn, Dikwijls veel erger, als hij, die wezenlljk krank is. Zoo 00k bl. 109. wy litte uws tinssje , dat — (de geachte iezer gelieve hier op te merken, dat ’er \n Set tweede deel van Gysb. Japix eene font in 't getal der bladzijden is, beginnendc op bl. 97). v. Bzai mont Tijdfnippering N*. 70. Vrneght gny hoe die Cappoen, wiens kinfoo kael enfchoon,is, Hem dunckcn laet dat hy de Vaer van fyn Wyfs Zoon, is. Anna Bvns uitg. 1553. B. 2. bl. 51. ^ Die nu een Nonne nit haren Clooster treckt Laet hem dunckcn , hij doet God facrificie. Zoo 00k bl. 140 en 195 : in ’t meervoud uitgave 1567 bl. 62. Byn -wittcrt. Eyn . Men vindt bij den Heere Hoeufft in zijnc oude Vriefchc Spreckw. bl. 62, 63 en 64 eene zeef uitgebreide en fraaije verklaring van dit woord, waaraan Ik den lezer verwijze, alleen hierbij aanmerkende, dat dit woord drie beteekcnisfen heeft ; namelijk Eyn. Einde, ende, end. Finis Eetid, end. endvogel Anas Eigen, profirius, a, um. Eyn - wittert is eigenwys. Van wit wetenfchap, kennis. Eng. wit H. D. Witz. Zoo vindt men bl. 13. Wae dy naet ljeaft iz yn forflan Fen f Digitized by Google C ^3 ) Feu JVit in fet ondreag. Sp. Hertfpiegel bl. 119 vs, 249. ]a zin, wit , en verftand , de min kant al verqufsten. Kil. wits, witte , vet. l.wete , notitia, fcientia , prudentin. Wiardas aft fries fVorterb . Encn manne witte unde fynne berouet. d. i. Eenen man van ivryfo/^enzinnenberoofu Roemer Visscher Sinne popp. bl. 72. ,, Sin en IVits twelck in ouze tale is Sinnelycheyd en we- „ tenfchap .” Op bl. 48. vindt men bij onzen dichter Oon-witt'nerz. „ * O Wrad forwrigge’ yn alle dingen! O’k feag dy t’eyn ynn’ eyn - leaz greft’ - kuwU * Wier ’t naet dat fomm’ge Goads beminne, in Trog-filPge, oori- wittnerz , dy ontfchalcke, d. i. ( woordelijk \ O Wereld veroraaid in alle dingen! ' ' O ik zag u ten einde in eenen etndeloozen graf- kuil. Was *t niet dat fommige God-lievende, en Welzalige beminnaars der wetcnfchappen cig. (die in wetcnfchappen toenemen ) u uit bedriegers handen reddeden , (of zoo men liever win u, door’t bedrog te ontjnaskeren , behouden dedenzijn. De flam des woords fchijnt A. Sax. v.A?/*#,fcire, nofeere , intelligere ,agnofce- v re, te zijn. Men zie Lye in Caedmonis paraph, poet. p. 87 v. 14. JVe gevittes vast . gy vat bet niet met uw verftand. * gevitt , vitt , mens, fenfus , intellecciis. Het Goth, vitan: Sued, weta : Decns. vide : Ys\.vita: ’t Eng, / wot fcio: en het HoII. weten zijn alien verwant. Schoert . Scheurt, lacerat. zoo ookbl.78. Schoert deads boeyt (buwt) weer uwt Deads hannen* Verder bl. 61 , 94, 131 , 145, 174, 189, 197, 203, 204, 207 , 223, 227. VanVelthem, Spieg . Hist . bl.64, 1 66, 251, 354 en 264. Van haren hoefde heeft fi gefcort Die hooft clederen, ende hare huuen, Dat fi nchter die fale lluuen * • (door) Ende met alle oec metten hare. (te gelifk) Reinke de Voss B. 3. H. 13. bl. 66. Doch krech he van yii eynen ftod Van yuwen poten twysfehen de oren. So dat em dat fel moste [chore n. B. 4. H. 1. bl. 71. Wunder ysfet, dat myn hertc nicht to fchorde. Renner nnter dem jahre 1532. Dat dat bofe regimente gefehoeret und tho nichte g«* maket wufde. Hier heen behoort 00k bet woord Donder Schore\ by Kil. en elders is fchoore , fcheure > ruptura. Mel« Digitized by Google C a84 ) Mel. Stoke D. 3. bl. 6. Ende quam een Donre fcuere fo groot Dat water van den heraele vloot ' Of ment met backen hadde ghegoten. Ons fcheur , fchoor , is het zelfden met het A. Sax. fcur* Eng. f bower zoo isPf. 104: 30. hagal-fcur denfioris gran- dinis procella: in het Goth, bij Ulphilas Mafc. 4. 37. is fcura vindis eene AVindvlaag. Van dit A. Sa x. /cur fchijnt de Kampernoelje (PaddeftocI) Skurre hat genoemd te 2ijn , omd't zij den vorm van eenen hoed draagt en bij regen- wee r menigvuidig voortkomt. Qyid.Metam . B. 7. vs. 394* door Vondel aldus vertaald: £y won Korintc in ’1 Ent met hare Draeke vlugt, Daer d’oudcn melden, hoe ftortregengroeittot mecren , En Kampernociien in nienfchen kan verkeeren. (Corpora pluvialibus edita fungis. — ) Scur Winsdek par an, ad Filiuw p. 31. In debt noh hutc und jcmerme ze belle drumbe ein bit- ter fchur , der in dein fchnitte funden wirt, dera git in finem hufe rouch der felbe iwarzer Helle. wirt — ^woorde- . lijk) Hem flaac daarom eene bittere ramp nog heden en ten alien tijde te gronde, aan wien deze ondeugd bevon- den wordt, hem zendt de zelfde zwarte Helle voogd rook in zijn huis. d. i. De eer- en geldgierigen worden met . tjelfche ftraf gepijnigd. Hdnncn . Zie IIoeufft’s oude Vriefche Spreekw. bl. 142. Alleen zal ik een voorbeeld, dat men in andere mltak- ken 00k dus fchreef, aanvoeren uit de Zceuwfche Nachte- ,gaal IVJinnemal bl. i<5. Siet mijn neus en mond en ooghen* Siet mijn knijen, mijn elleboogen,. Siet mijn witte Jofters haan , Siet myn blicke-fchoone tadiu Bl. 88. % Help help de muts die lecktl hier ftaanick wear verfet, Hier druppet dour mijn hadtt ! hoe fou men kenne fpaaren. De Zceuwen zeggeii nog Mifancn . d. i. mishanden b. v. in de fpreekwijze dit Misaant my v. mishandigt mij. Zvyltts. ZoTjlus was een geleerde uit Amphipolis (nu Embo- fi) eene Stad vznMacedonien , op de grenzen van Thracien , levende ten tijde van Ptolomeus Philadelphia , en door deze dene daad berucht, dat hij zich verftout heeft Ho- mekus, die buiten tegenfpraak de voortrelTelijkdc aller Dichteren was, in gcfehrilten tegen hem gerigt te beris- pen, waar door hij de befpotting der gehcelc wereld op zich gclnden heeft en tot een fpreekwoord ter uitduidjng cenes eigenwijzen geworden is. Ovid, de Kerned Amor Lib. 2. Ingenio magni livor detrectat Ilomeri Quis quis es ex illo, Zoi’le, nomcn habes. Dion* Digitized by Google C 385 > 4 Dion. Halicarnassus alleen heeft eenigzins gunstiger over hem gedacht, als geioovcnde, dat hij nict zoo zeer uit zielsgebrek, als wel uit waarheidszucht Homerus, Plato en anderen berispt en doorgeftreken heeft. Mfltnus. Momus is, naar ’t geen de Dichters en met name Hesiodus verlieren, zekereGod uit den nacht als Moeder en den llaap als Vader voortgefproten. Volgens hun voorgeven verrigt hi} ze!f geen werk, mnar is alleen be- zig dat der andere Goden met nieuwsgierige oogen gade te flaan, en was ’er iets achter gelaten , of verk-eerdelijk verrigt, dit met de grootrte Vrijheid te berispen; van waar hij 00k zijn naam ontleend heeft, want Mufiog be- teekent berisping , en is tot fpreckwoord geworden Moma Satisfacere. Koaget . Kaauwt, knaagt. Zonder het voorzetfel oer komt bet maar eens bij onzen Dichter voor en wel bl. 127: Hy koyt fyn lippe. Op bl. 119 vindt men den onbepaalden tijd : {erm dy fen herten fyn forbuwn bewearje n fyn Sefelne’ oer-koye' in rjuecht befearje Om fo to dwaen, az Hy uwz dear yn feyt. En verders Pfahn 1. op bl. lyo tweemaal. Men zal uit deze voosbeelden zien, dat men in hec V\ riesch onverfchillig koyt of koaget , zoo 00k in het deel- woord koyd en k6ge zeide: bij Kiliaan is ’t kauwen , kou - wen , kuwen Germ. Sax. Sicamb. Holl. Fland. knauwen mandere: Suiogoth. gnaga rodere; Camb. B. Cnoi : A. Sax. gnagan , gnafan , Cnaegan: All. Chncgan: H. D. Na- gen: \s\, naga: Eng. gnaw: Deen. gnafne : Wa;bij onzen Dichter oerkoye of oerkoayc herdenken ist komt bij Anna Bijns voor als knouwen . 2. bl. 93. Es achterclap duecht , vyilt dit vermaen knouwen So fynt al Sancten, die met Luther aenhouwen. B. 2. bl. 93* Nonnen, die noode in clooster gefpan zyn, Lopen ute, nu fi Luthers moty f cnouwen. Mel. Stoke heeft D. 3. bl. 13. in dezen zin kauwen Hoer menfehe, ende dit woert kauwe. Kauwen , kouwen , in den eigenlijken zin vindt men reedi bij Otfrid B. 2. H. 6, vs. 46. Er was thes aphules fr6u , Joh uns zi leiden er nan kou. ie. Iste (Adamus) porno delectatus et nobis inperniciera id gustavit. Zie Heins, in zijn Ncderd. Poem . bl. 124. Quanz quyz, In het Afcga Boek (een oud Wetboek dcr ~Rustringer Vriezen) vindt men bl. 277. in deze beteeke- nis IVies and fVendcs. Iloewel de Heer Wiarda met omzetting der woorden, als betides wics *er zeer geestig het Holl. en Neder-Sax. quants wies uitfmeedt, komt het mij c *86 ) tnij echter waarfchiinlijker cn minder gedwongen voor te • Jezen wiefand wendes van wiefen ons wijzen , en wend , < wand, quant, fchijn, ’t welk alles van wenden afitamt cn met gewandsweife (nog beden bij de Silefiers en Neder- S. voor quantifies in gebruik} ecn woord uitmaakt. Van liier hebben de II. Duitfchers hun vorwand ons voorwcnd + fel en uit die zelfttandig n. w. fchijnt mij het Neder-Sax. bij woord unvorwandes bij Reinke de Voss 13. 4. Hoot'd. 8. voorkomende zaamgefteld te zijn. Wyl gy fus don dyt unvoiwandes So werde gij Here disfes landes. Dit woord moet niet zeer nlgemeen of bekend zijn, want het Bremer Neders . woord , Strodman nog Richey mclden ’er iets van, unverwandes is dus zender cenig voor - ■ wcndfcl hoegenaamd of misfehien 00k onveranderlijk de oorfprong echter blijft dezelfde. — - Bij Velthem Spieg. Hist. bl. 266. quanfys ; bl. 294. konit quinftquans voor, ’t geen wel zoo wnt na den trant van het Vriefche wiesand wendes helt, en alleen hier aangevoerd wordt, om te too- nen , hoe men oudtijds met die woord omgeiprongen heeft. Acme nog Nacrnc . Ergens of nergens voor iets of titers ; : zoo zeggen wij in de gemeene fpreekmanier ik hoop er - gens op, hi j zocht ergens na, dan de eigenlijke zin is cr- gens alicubi als bl. 10. Fangt de fleande krie aerne aet , Yen dy fit, dy krygget naet. Eni is in ’t A. Sax. locus: frequentius locus fecretior 9 en onderyE , SEni , locus fecretior, habitaculum, domus; . in parap. poet. Caedmonis p. 32. v. 23. Holm- aerne maest. earc Noes. Marinarum domuum maxima, area Noae. Op bl. 220 vindt men bij onzen dichter aernze Mar loavtsje aernze in tjeav, Maar zien zij ergens eenen dief. In het Rhytm . de C. M. exped Hisp . p. 67 indert. zoo 00k bl. 1 15 en bl. 83 Nindert : bl. 47 Nidert. bij v. Velthem Sp. Hist. bl. 23, 40, 185, 220, 295, 4587 470. niegeren , niweren , en nicurrcn. bij IIeinsius in doorl. voorb. Nicvers. • bij A. Bijns uieg. v. 1567. bl. 187. Nerwaerts. in het Heldenboek bl. 130. Niendert. Hertfc . Men zie dit bij den Heere Hoeufft bl. 23. Boos. Boos worden, op iemand boos zijn, iemand boos maken, voor werkelijk tooruig of vergramd: Een boos man of bond voor tot toorn gencigd. Boos fchijnt ecn zeer oud woord te zijn veel overeenkoinst met het oude Lat. peus (waarvnn pejor, pesfitnus) hebbende: Clodids in zijn Tnrksch Lexicon fchrijft aan de Arajjieren bis ’c geen by dePERsiANEN en Encelschen bad is, toe. Van ' . daar , • j \ Digitized by Google C fl*7 > . dflflr, dat in ’c Barb. Latijn bavfia , en ook baudia , boos* heid, boosaardigheid, beteekenr, baufiare , bopare , £<?*- /*» (fran. pousfer) foris facere, malefacere (Tpeciatim) prodere, feloniam committere. Otfrid. 5. vers, ulc. Thia Moyfes unfih leric Thia £0/* est ellu wiht. ie. qnam ec nos Mofes docet, malitia esc omnino nihil. Heldenboek bl. 1 13 en 1 3 1. Ein bofen Hellhunde fchien er da wol geleich. Anna Byns uitg. 1553. bl. 61. • Defe en fullen in gods rycke niet ftallen Maar rollen als ballen In de helfe wallen Bi den boefen vyant , haren radere. Sens vind ik bij R. Visscher’s genoeg. Boert. B. t; N°. 41. Die fyn vyant misprijst, misdoet fyn vrunt, Syn ghebueren haer nering en voorfpoet misgunt Die waarheyt eere en deucht misfaeckt 'En fegt dat misdoen is een werck niet beus Wat dunckt u Roebus? is hy papau of geus. ( Het vervo/g hicrna . ) NIEUW - UITGEKOMEN BOEKEN. % \ * 2671. Leer- en Oefenfchool voor de Jeugd; Tweed® Deels, Vierde Stuk. Gr. 8°. 6\ bl. met 1 pi. opl. 700 exempl. Drukk. van IV. Locke te Rotterdam. Bij denzel- ven aldaar. f 16- : 2672. Nieuwe Verhandelingen van het Genootfchap tot Verdediging van den Christelijken Godsdienst enz. Derde Deel. Gr. 8°. 17J opl. 512 exempl. Drukk. van J. Brill te Leyden. In den Haag bij de Erve J . Thierry en C. Menfing en Zooti . Pr. fr. 4-50 In dit Deel wordt eene met den goudcn eere pry's bekroonde Vcrhande- ling van den Eenv. Heere L. Valk, Predikant te Hoogvliet, gevonden, ter aamvyzing dicncndc, dat al het goede, betrekkelyk eene Godsdicnst- lecr, welke een genocgzaam onderriat tot *s menfclien geluk bcvat in de Helfcls der Wysgccren, zoo voor als na Jezus tyd, te vinden op eene mcer volkomcne wijze en zonder de minfte dwaling door Christus en de Apostelen geleerd is. Wy hopen ecrlang op deze bel angry ke Veihande- ling tenig te komen. 2673. Beoefeningsleer enz. door Ewaldus Kist enz., Tweede Deels, Eerfte Stuk , tweede druk. Gr. 8°. 32^ bl. opl. 600 exempl. Drukk. van Blusfi te Dordrecht. By A • Blmfd en Zoon aldaar.. 26/ 4. De Gronden m^ner Geloofsbeljjdenis, opengelegd voor > Digitized b y Google I C 288 3 voof mijtie Kinderen, door Mr. Hieronymus van Alphen, Derde druk. Gr. 8\ 17* bl. opl. 400 exempl. Drukk. van C. Post te Utrechr. Bii J. C . van Terveen aldaar. * 2675. Geologic, of Verhandeling over de Vorming en Vervorming der Anrde. Gr. 8°. 9* bl. opl. 450 exempl. Drukk. van fV. IVouters te Groningen. Bij denzelven il- daar f 1 - 4 - : * Van die oorlpronkcljjk Hollnndsch Gefchrift, hctwelk in XII- Hoofd- ttukken verdecld is, zullen wij binnen kort verflag docn. 2676. • Vrij-Metfelaars Almanak voor 1813. In 12*. 3J bl. opl. 200 exempl. Drukk. van IJendrikfcn te Rotterdam. 2677. Het Verheugd Rotterdam enz. In 8°. { bl. opl. 200 exeinpl. Drukk. van Demclinne te Rotterdam. Bij Schuuriug aldaar / :-2-: STERRE-en WEERKUNDIGE WAARNEMINGEN. WEERKUNDIGE WAARNEMINGEN* BtJITEN HAARLEM. f BARO- THER- | WtltO- LUCHTS- l8l3 < ME- MOMB» 1 STREEK. CESTELD- Sept. 1 TER. J TER. I HF.ID- r 30. o\ 53 It. N. 0. 29 *S30» 2 60 K. bewolkt; ecn weinig buijig. (30. el 47 N. N. 0. C30. 2$ 48 O. t. Z. 30 <30. 2 i 56 — hclder; windrig. I30* 46 0. Octob. r 30. 0 46 0. 1 <29. si 63 ■ — bewolkt. '-’9* 7* 49 — f29- 47 0. t. N. 2 <29. 7\ 61 0. N. 0. onitrent helder. (29. 8 46 — f 29. 8J 48 0. t. z. • 3 V9- 9 58 0. t. N. omtrent helder. I30. 0 44 N. 0. f3°. 0 42 N. 0. t. N. betrokken; ’savonds 4 3°« ° 54 • O • N regen met wind. ( 2Q. 81 4* O • r-f • >4 • f 29. 6* 59 W. N. W. voonnidd. regen cn wind; 5 V9« 7* 63 — verders bewolku I29. 9I 53 w. Te Haarlem, bij A. LOOSJES Pz. Ter Drukkrrije van V. Loosjns te Haarlem. ( Lange Vceiftraac W. 3. N, j6. j A L G E M K O N EN LETTER BODE, l VOOR HET JAAR 1813. 4 I N°. 48. Vrijdag den 15 den October. Volgcns KEJZERLIJK BESLUIT van den 26ftsn September 18x1* is de uitgavc van dit Wbekblad definitief toegejlaan. ber’igten. X urin,/ den 14 den September* Men berigt van Ge- neve, dat een Franfche Reiziger, de Hr. Henri May- nard, vergezeld van Marie Joseph Contet, van Chamouni, den ouden Gids van den Hr. de Saus-^ sure, den Mont -Role den 13 Augustus 1. i. beklom- men heeft. De Mont-Rofe is, geiijk men weet, tus- , fchen het land van Vaud en Piemout gelegen, en 11430 toifes boven de oppervlakte der Zee verheven. De-' zelve is bijna even hoog als de Montblanc, welke* volgens den Hr. de Saussure, 2450 toifes hoogte heeft; en is 00k met eeuwige fneeuw overdekt. Nie- mand had tot heden ondernomen, om denzelven te be- ftijgeu. De rcizigers van Chatillon, in de Vailei van. Aoste, op Donderdag den 12 Augustus vertrokken* klommen weder van Val-Tornanche tot aan de Chalets (niuteif) van Breuil, 1130 toifes boven de zee gele- gen. Op denzelfden dag, ten elf ure dcs avonds, ver- trokken zij, onder begunitiging van maaniicht, van de\ Chalets van Breuil, met Jean Gras Erin, Jean Bap*. •41. DEEL., JX TISTfii Digitized by Google ( a?o ) TiSTF. Erin , deszelfs Zoon, cn Jean Jacques Erin, * deszelfs Neef, alle inwoners van Val-Tornanche. Op Vrijdag den I3den kwaraen zij , ten vyf ure mor- gens , op den berg St. Theoauie of den Mont- Cervin, 1736 toifes boven de zee verheven, en be- reikten op den middag , ten half ddn ure , den top van den Mont-Rofe, zonder eenig ongeluk of groote moei- jelijkheden te ondervinden , raaar buitengemeen vermoeid door de dunheid of ijlheid der lucht en met door de wederkaatling der fneeuw verbrande gezigten. Op den top hebben zij verfcheiden Franfche en Itallaanfche Mimten nedergelegd van het tegenwoordig jaar 1813. De gklfen hebben de echtheid dezer Reize doen beves- tigen door den Hr. Jacques Maynet, Maire der Ge- meente van Val-Tomanche, die zich toen in zijne zo- merwoning bij de hutten van Breuil onthield. Het is te wenfchen, dat de beminnaren der Geologie eene be- fchrijving dezer reize zullen bekomen, met de waarne- xningen, waartoe zij aatileiding gegeven heeft. Koningsbergen. Men arbeidt hier met veel ijver aan het Obfervatorium en hoopt het binnen kort vol- tooid te zien. De Hoogleeraar Bessel zal ’er het be- lluur over hebben en in hetzelve zijn veibWjf houden. De kosten, aan den bouw van dit voor de Sterrekz/pd? belangrijk Gdlicht befteed, beloopen tot heden reeds 20,000 Rthl. Aan den Botanifchen Tuin; de Ziekte- kundige School; het Taalkundig en het Paedagogiesch Seminarium . en de Boekerij zijn 00k foramen van on- fcheiden grootte ten koste gelegd. Alleen de aankoop cn in orde brenging van den Botanifchen Tuin begroot men op 25,000 Rthl. «* « ' * ' ' Ellwangen. Z.. M. de Koning van Wurtemberg heeft in deze Stad eene Catholijke Univerfiteit gefticht. Derzelver inwijding heeft den 5den Maart plaats gehad; zij zal dezelfde voorregten genieten als de Univerfiteit Frcderik , die mede voor den Catholijken Eerdienst be- itemd is. 'Parys. Den I7den September overleed hier de Hr. Louis Berthoud. Men weet hoe veel de werktuig- lijke kunsten aan de farailie van dezen naara te danken 1 Digitized by Google C a$i > » gehad hebbcn. Ferdinand BerthoBd was <te uitvin* der der groote Chronometers, welker naauwkeurigheid zoo zeer door de Zeelieden wordt op prijs geBeld, ert zijn opvolger Louis Bertiioud heeft derzelver zamen-< ftel tot eenen graad vail volkomeilheid opgevoerd, die niet te overtrerfen is. Nedefig bij zijne groote talenten en eenvoudig van zeden heeft hij vaii de kunst van Hor- logiemaken het aanzien weten ftaande te houden, dat haar aan de wiskundige Wetenfchappen verbonden heeft, Hij heeft , in den vvoord, aan de Zeehorlogien die juist-* he id en volledigheid bijgezet, welke de beroemdile werk- flukketv van dien aard keniflerken, als de Equatiehorlo- gien en Penduies van de Hn. Lepaute* en de werk- tuigen voor de Sterrekundige flelfels van den Hr* Jan- vier^ v Par vs, den \ Jlch October. Men weet, dat op dell lften Mei 1. 1. de Letterkunde den Hr. Delille ver- loor; zijn lijk werd bij voorraad in het kerkhof vap P « Lachaife bijgezet. Den 3oflen dicr zelfde maand be- paalde de Bouwkunstenaar Brooniart , eene teekening van de Graftombe voor den beroemden Dichter gemaakt hebbende , de plaats , waar dczelve moest worden opge- rigt , aan den ingang Van het boschje ter regter zijde van het huis, en den Volgenden Zondag, den 6den Junij* overleed de Hr. Brogniart zelve. Naar zijne teeke- ning wordt thans de Graftombe bearbeid. Hare gedaan* te zal zijn die van een’ ouden Sarcophaag van twaalf voe- ten lengte, tien voeten breedte en zeven voeten hoogte* Dezelve wordt van harden Been zamengetleld , waarvan elke Been een paneel uit zal maken, en zal met eene ijzeren deur gefloten worden. Het bovenst gedeelte zal uit twee Beenen beBaan. De voorname zijde * ten wes- ten, zal met een fraai blok Parisch mariner bekleed worden , waarop men met gouden letteren dit korte op- fchrift zal graveren: Jacques Delille: aan iederen kant van dit blok zal eene traanflesch op den Been ge- graveerd worden. Dit Gedenkteeken zal weldra vol- tooid ziin, wannecr men onniiddelliik het Berfelijk over- bUjffel van den Franfchen Virgilius daarin zal over-* brengwii. • • * t < • T a. Naar den oudeti echten drtik van 1668, verbeterd em met Taalkundige bijdragen voorzien door A. TEN BROECKE HOEKSTRA. ( Vcrvolg van bladz. 287.) Tjoe of Tjocd. Men zie dit bij den Hooggeleerden Heer YVassenbergh in zijn Nys-gierigc Jolle bl. 22. (*) en bij onzen dichter bl. 24, 31, 51, 67, 92 gelijk 00k in fVatfe Gribb. Brulloft bl. 36 en in cen gaerspracck fen twaa Fryfche Hutislioc tvoutir in Tjalle. De Holle waard my licht, ick brochtet oon’ fang In bjaalste Iwd in leelck: do kaammer folle minCchen Jo ronnen om my gaer fo machtich, in jo winfcbeu Bat fe in bolle hien, deer aeck fo fjonge koe Do waerd ick haast verbaasd, in faeg al hette tjoe. In 't motto van ’t familie Wapen der Grovestins komt het evenwel in eenen zin bij dien van onzen dichter ver- * fchillend voor Naet to goed naet to tjocd. Waarvan Hamconius p. 78 de Lat. vertaling geeft. Vibius a Grovestins radendi verticis autor, Nec voluit pravus y nec nimis esfe bonus, dit distichon heeft Duco v. Martena onder de beefcf- tenis van Scheme fVybe (gefehoren Wybe) geplaatst. — naet to goed naet to tjoed is het Hollandfche niet al ' te regtvaardig , niet al tc god loos. Tjoe of Tjoed fchijnt mij veel overeenkomst te hebben met het Eng. odd ftrznge, - queer, wonderfull unaccountable, want men zegt an odd queer fellow, an odd fmell. an odd term or expresfion. Ontjou v. ontjaen, ontgeven. het is ’t denkbeeld van los laten , openen . Zoo zegt men gewoonlijk ontgeev u dat. d. i. laat die gedachten of begrippen varen. ontgeev it daar niets van. d. i. laat daar niets van blijken. Zoo , medo % Taalk. bydragen tot den Friefchen tongval ade Stuk* 1 Digitized by Google C" *93 T • tnede van iets dat bevroren is. dat zal zich ’ door tie* Zon of’t vuur ontgeven . . /- x Verder bl. 109. . > To, to, nu mijn fiel, ontjou dy, (toon uwe krachten) Firdde dy, weyts, wezz naec loom. <. . bl. 225 en 226. • Tillje hollen op, neye Himmel, o red, ’ , , Great portten Goads, o wezz naet ted, \ , , .. O porte, o doarfc, otitjae , raeyts romt. . (ontfluit). bij van Veltijem Sp . Hist, bl. 106. amovere ex aniraou Die Coninc, die wel wiste van defen Qntgaeft hem alien,* en feide daar. d. i. deed hen alien van gedachten veranderen of deed hun deze gedachten varen laten. r r Uwt -/itt'fic, Uitgdlaten. dit fchijnt wel een woord gehe>e! van den Landman ontleend, als ’t vee, dat van.de ftai- Jcn na ’t, land of een hond, die van den band losgeiaten wordt. verder op bl. 32 , 33, 7.9, 89, 139* 194 210. in Nyerupii Symb. ad Litt. Teuton, p. 345 , Emisfus dicitur cervus, quando cervam fequitur* q Geyen het meervoud van gay of gaey. ons gade anitnffd- verfio, obfervatio. #V Zoo vindt men bl. 65. . • Mar Egge! broar , y binne derten . . M In buytte gay ! tinck y ’t fen herten. (Lees) buwtte. Hier is eene drukfout ingeflopen, dewelke ik reeds van den beginne af aan vermoedde, doch niet> wiyt te verhelpen, omdat ik door dezelve van ’t fpoor gehol- pen dit buytte voor een w. woord en wel voor bucten inanghelen perrautare commutare, annziende den wa- ren zin v::n het Zelfft. n. w. nlets wist te bepalen. Dan met het maken van een Glosfarium en woordregister cevens het ganfche boek moetende doorloopen, heb ik do ware lezing op bl. 48 van ’t tweede Deel in den achtfteti brief van den Dichter aan Simen -/Ebbes Gaebema gevon- den. „ De ynnigge frjuene-njue det’it, dat Ion E myn „ rymlerye fo her boppe fortjienfte wirddearret. In al ,, bin ich fo fier naet buwtte gacy , dat ick 't my wirddigje ,, (dy my fo naetigh kin* dat er naet kinstigs yn my iz) „ om fen focken haegfleanden gae<st, az.ick yn Ion5 E „ blinckjen fjog, foroongenamme to wirdden. So iz *t.” etc. d. i. De hartelijke genegenheid eens Vriends is oor- zaak, dat UEd. mijne rijmlarij zoo ver boven verdiensten waardeert. En al ben ik zoo ver niet buiten gade (oplet- . 1 tendheid, opmerking, achtgeving), dat ikhet my waardig fchatte (ik die mij zelven zoo nietig ken, dat ’er niets kunstigs in mij fteekt) om van zulk eenen hoog-vliegen- den geest als ik in UEd. blinken zie, veraangenaamd te worden. Zoo is het enz. \ - 4 • Door deze zinfnedc te regt geholpen was het niec T 3 moeije- C' *94 ) ttoeljelijk, em den waren zin tebepalen, en tevens.cfi regte lezing op bl. 65 te herftellen.' Gay ofgaey is ons gade , obfervatio, animadverfio , nog cverig in gadeflaan engadefoosy negligenter. Den wort el des woords hebben wij gemeen met de inlanders; gaa is blj hun animura attendere, Eg gaac attenao, animadverto, eg gaade atcendi. Zie Hickesii Diet . hlandic , p. 106. — Gdta custodire, fervare, waar van gat custodial, hafa gaet a curam et infpectionem habere, Ihre. De oude Gallen hebben die woord 00k in dien zin ge- bruikt, gaiticr les malfaicteurs , custodire fontes — ■ Charta Philippi Ebroic.pro Jncolis Mellent. A0. 1320, in tabul. prioratus St. Nicaui, p, 72, Les diz habitans de la yllle de Meulant et des Muriaux ae font tenus a gaitier les prifonniers estans en nostre geole de Meulant et des Muriaux. /igait was oplettenheid* om iemand te overvallen, zoo |e?st men in den Roman de la Rofe vs. 14152. Pleur de femme n’est fors qu 'agait. Hors n’est barat, quelle n’agait. (tromperie) *t laatfte is van ’t w. woord agaiter , met oplettenheid be- fchouwen, waar van de Franfchen hun guetter gerrokken hebben. Deze beide woorden komen in den Roman de 4a Rof? nog eens in denzelfden zin voor. Jaloufie la fait fa gaite !’est cil qui trestous nous agaite ftous) Bij Verelius in indice ling. Vet. Schyt. Scand. leest men ga animum adhlbere , attendere, curare, van daat he; zelflft. naamw. gaum attentio, cura, diligentia, Oude Fr. Wett. bij Scotanus bl. 97. gome, Mit dadelijke gome, • AHnga Boek bl. 332 gama. Tha deda God us Hera in grate gama. ^genade) Bij Ihre bl. 704, Hist. Olai Sancti Ilhytmica p, 60. Han fagde them af fina drom Som han haffde gorla gifwit gdm , Enarravit ipfis fomnium fuum , Sicut accurate animum adverterat. Sfom is bij Schilter in het overblijffel handelende over en oorlog van C. den Grooten. Sam p. 14. 