The complete work of Rembrandt : history, description and heliographic reproduction of all the master's pictures, with a study of his life and his art
Bode, Wilhelm von, 1845-1929 | Rembrandt Harmenszoon van Rijn, 1606-1669 | Hofstede de Groot, C. (Cornelis), 1863-1930 | Simmonds, Florence
§ 3. The painter should wield his brush boldly, but not like Rembrandt and Lievens, whose colour ran down their pictures like mud ; it should be even and fused, so that the painted objects appear round and plastic by the painter’s skill, and not by the thickness of his impasto. 1714 — 3/(2 — § i ■ Wat de kracht belangt , ik zou wit noch zwart spaaren , alschoon veele waanwyzen voorge- geeven liebben , dal men geen wit gebruiken moet: ecu braaf schilder doet alles. § 2. Men moet zich niet laaten mis leiden door deze of geene manier : volgt alleenlyk de Natuur, zoo gy de konst wil voldoen. Weg met futselen, vroeten en morssen : § 3. tasl uw werk met een kloeke handaan. Even- wel niet op zyn Iiembr a nds of Lievensz, dat het sap gelyk drek langs liel Stu/c neer loope; maar ge/yk en mats, dat uwe voorwerpen alleen door de konst rond en verheeven schynen, en niet door klodderij. From G. de Lairesse, loc. cit. , 22 ' hoofdstuk , p. 324. 1714 No. 4oo. LAIRESSE CENSURES REMBRANDT’S INNOVATIONS IN ART § 1. Although Rembrandt is to be censured for his innovations, his style is not altogether re- prehensible, for it has much naturalness and a commanding vigour. § 2. He had but few fol- lowers and these all fell into disrepute like their exemplar, although some have maintained that he was unsurpassable for colour, light, harmony and ideas. § 3. What then was lacking in his art but style! § 4- Lairesse is not of this opinion, although there was a time when he inclined to this manner, but he has now recognised his error. § 1. Maar het is niet van heden dat men zulke schrandere geesten vind, die door nieuwigheden eenig aanzien onder de doorluchtige Verstanden zoeken te verkrygen. Men heeft ’er verscheidene van dien aart sedert eenigen tyd gezien dock ik zal ’er maar alleenlyk twee noemen , a Is Iiembr and en Jan Lievensz , welker manier wel niet geheel te verwerpen is , voornaamentlyk die van den eersten , zo ten opzigte van zyne natuurlykheid , a Is 00k zyne uitsteekende kragt. § 2. Evenwel bespeurt men , dat hy niet nagevolgd word dan van weinige , welke noch eindelyk met hunnen Voorganger te gronde zyn gegaen; niettegenstaande dat men 'er vond , en nock vind, welke vast s telle n dat het in zyn vermogen was alles ' t welk de konst en ’t penceel kon uilvoeren , hebbende hy alle de beroemdsten van zynen tyd lot heden toe overtroffen : want zeggen zy , was ’er ooit een Schilder die de natuur in kracht van koloriet zo na kwam , door zyne schoone lichten , lieffelyke overeenstemming, zyne zeldsaame en boven gemeene gedachten , enz. § 3. Wat kon hem onlbreeken na zo veele uitsteekende begaafdheden? En is zulks met genoeg om de geheele waereld te verlokken, indie n hy met ingenomen was geweest door een manier die al lange jaaren in de waereld stand gegreepen had. § 4. Maar clezen gelieven te weeten , dat ik met hen in myne gevoelens hier omtrent zeer verschillende ben; hoewel ik niet voil ontkennen , dat ik voor dezen een byzondere neiginge tot zyne manier gehad heb: maar ik had zo haast niet begonnen te bezeffen de onfeilbaare regelen dezer Konst , of ik vond my genoodzaakt myne dwaalinge te her- roepen en de zyne te verwerpen; a Is zynde niet anders gegrondvest dan op losse en spookachtige inbeeldmgen , welke zonder voorbeelden weezende , geen wisse gronden had den, daar zy op ste unden. From G. de Lairesse, loc. cit., p. 325. No. 4oi. LAIRESSE COMPARES REMBRANDT’S 1714 COLOUR WITH THAT OF TITIAN § 1 . Many are of opinion that Van Dyck’s pictures look like water-colours beside Titian’s, because Titian’s have so much power in colour, light and shade, that Van Dyck’s cannot be compared with them, and appear tame and feeble. § 2. This is a ludicrous and contemptible verdict. It is true that the two are very different, but if we desire to mark the difference, we need not go to the Italians, for Rembrandt is not inferior to Titian in colour. § i. Zommige oordelen , dat de Conterfeitsels van van Dyk by die van Titiaan maar waterverw gelyken, om reden dat die van Titiaan zo veel kracht in koleur, dag, en schaduwe hebben , dat die van den anderen daar niet by konnen haalen, ja een koleur, zeggen zy, welke op die wyze voor van Dyk onnavolgelyk is, en daar het zyne zich alles /lets en krachteloos by vertoonl : § 2. waarlyk, een belagchelyk en besc/iimpend oordel. Dock dat van Dyk en Titiaan in koleur veel verschillen, dal staa ik hun toe ; maar dat men in dit geval by de Italiaanen niet belioeft te loopen, om zulks te bewyzen, is 00k zeker: want voor zo veel de krachtige coloriet, indien het daar in bestond, belangt, zo zeg ik dat Rembrant voor Titiaan niet heeft te wyken. From G. de Lairesse, loc. cit., Tweede deel, hoofdstuk, Van het geene in een Afbeeldsel of Conter feitsel, en wel voornaamelijk in die van Vrouwen, is waar te nemen, p. 18. — 343 — 1715 May 23 About 1715 No. 402. THE “ NIGHT-WATCH ” REMOVED The Treasurers of Amsterdam decide to have the Night Watch cleaned, and removed from the large hall of the Kloveniersdoelen to the War Council Chamber in the Town Hall. 17 15 Den 23 Maij. Present de Heeren Pancras, Ve Iters, en Hooft Thesaurieren. Is geordonneert , omrne het groote sink schilderij van Rembrandts hangende op de saal van de Clove- niersdoelen schoon te maken en als dan hetzelve te plaelsen op de Kreygsraatskamer van het Stadhuys. From “ Resolutieboek xi ” of the Treasurers of Amsterdam (covering from October 28, 1711 to January 28, 1723). First published by Dr. Job5. Dyserinck in De Gids , 1890, iv, p. 245. The hall of the Kloveniersdoelen was the place for which the picture was painted. Cf. No. 1 44 above. The “ Kreygsraatskamer van het Stadhuys ” was the smaller War Council Chamber in the Am- sterdam Town Hall, now the Royal Palace. The picture remained there till it was removed to the Trippenhuis in 1 8 1 5. It hung between two doors, entirely fdling the space. Jan van Dijk, in his Kunst en historiekundige beschrijving en aanmer- kingen over alle scliilderyen op het stadhuis te Am- lerdam , first published in 1758, tells us, that in order to make it lit into its destined place, a piece of the canvas was cut off at either end, as might be seen from the “ egte model ” belonging to one Boendermaker. This “ original sketch ”, was however, as is now universally acknowledged, Gerard Lundens’ copy in the London National Gallery. The controversy as to whether the Night- Watch was mutilated or not, is based on this statement. Further details are given by Dyserinck, loc. cit. above, p. 253-276, by Jan Veth in the Tweemaan- delijksch Tijdschrifi , 1899, P- 44 1 (also published separately), and in the Jahrbuch der ligl. Preussi- schen Kunstsammlungen, 1902, vol. xxm, p. 147, and by J. Six in the Bulletin van den Ned. Oudheidk- Bond , nr, p. 199. No. 4o3. REMBRANDT’S REPRESENTATION OF NIGHT About the year 1715 a scurrilous pamphlet was published, which attacked Iloubraken’s Letters of Philalethes , and was entitled : Lyris , Opper Rijm en Schilderbaaz, Niew Opgereze Brieven-schrijver , En nuvollnaaktZwartekunstschraper aan t V, Boertend Heldendigt , Te Abdera Bij Kornelis Setsers. The poem is addressed to one J. M. and signed Bernhar- dus Koulona, a pseudonym hitherto unexplained. On p. 22, fifth line from the bottom el seq. there is an enumeration of the most eminent painters, who in Houbraken’s opinion, surpassed him, and whom he strove to emulate : Lairesse, A. van der Werff, D. van der Plaes, Carel de Moor and G. Schalcken. P. 23, line 12 then continues : En Rembrandt , die den nagt verbeelde te liguurlijk. In zijnen duistren grond. First published by Ilofstede de Groot, Quel- lens tudien, 11, p. 468 et seq. No. 404. PICTURES BY REMBRANDT IN COENRAAD DROSTE’S COLLECTION The picture of a woman adorning herself needs no further evidence of Rembrandt’s authorship than the ornaments, and the vigour of the painting. XXXII. Dit Vrouwtje dat sich hull, behoeft geen under merk, Als 't tooisel en de kracht , dat het is Rembrants werk. Op de Scliilderyen van myn kabinet , in de liar der skouten, en andere die h ten , van de Heer Koenraet Droste. Rotterdam, Pieter de Vries, 1 7 1 7 ’ 4% p- 61. Cf. for Droste R. Fruin’s edition with com- mentary, of C. Droste’ s Overblijfsels van geheu- genis, Leyden, 1873. The picture was obviously the one which oc- curred in the sale of Coenraad, Baron Droste, on July 21 , 1734, at The Hague (Hoet 1, p. 4s3 et seq. ) : No. 49- Een Vrouwtje voor haer Toilet , door Rem- brant , h. 14 d. br. 12 d. . . f. 51.0. The only extant picture of the kind which agrees more or less with the description in dimensions, is No. 817 in the Hermitage (Bode, Plate 4oo) : A young Woman in a red Dress at a Toilet-table , which measures 0.40 cm. by o.33 cm. No. 4o5. R. ROGHMAN A CLOSE FRIEND OF REMBRANDT [Roelant Roghman] was in zyn lyd met Gerbrant van den Eekkout , een groot vrind van Rembrant van Ryn. 1717 1718 - 344 ~ 1718 1718 From Houbraken’s Groole Schouburgh derNeder- lantsche Konstschilders en Schilderessen, Amster- dam, 1718, 8°, vol. 1, p. 174. Cf. also the passage from vol. hi, p. 358, given in No. 43o below. No. 406. REMBRANDT IMITATES JAN PUNAS Jan Pijnas paints in a brownish tone, and there- fore many believe that Rembrandt imitated him in this. [Jan Pijnas'] penceelwerk helde naar den bruinen kant , waarom cele geloocen dot Hembrant hem daar in nageaapt heeft. From Houbraken, loc. cit. , p. 214 et seq. Later writers asserted, on the strength of this passage, that Pijnas was Rembrandt’s master. No. 407. IIOUBRAKEN’S LIFE OF REMBRANDT § 1 . Birthplace, date of birth, parents, early youth, first teachers. § 2. Various versions of the facts. § 3. Anecdote of hisvisitto anamateur at The Hague. 4. His removal to Amsterdam. § 5. His numerous pupils, for whom he hired a loft with separate com- partments. § 6. Anecdote of a pupil who played at Adam and Eve with his model. § 7. His wealth of invention as shown in his varied treatment of the same material in relation to persons, their attitudes, costume and expression. § 8. Exam- ple : Christ at Emmaiis. § 9. Houbraken etches a drawing of this subject by Rembrandt. § 10. He laments the large number of unfinished pictures and etchings, as, for instance, the Hundred Gilder Print. § 11. The amazing nature of the treatment as exemplified in the portrait ofLutma. § 12. Some pictures are finished very elaborately in some parts, while in others the treatment is very slight. § 1 3. According to Rembrandt, a picture is finished, as soon as the artist has carried out his intention. § i4- Anecdote of a portrait-group, in which he painted his dead pet monkey. § i5. There are also carefully finished pictures by him, and many of them have already been sent to France and Italy, where they have fetched high prices. § *6. flie careful manner is that of his early period : the St. Peters Boat in the Hinloopen collection is an example. § 17. Unman, Esther and Ahasuerus in the same collection. § 18. The Woman taken in Adultery and the Preaching of John the Baptist. § 19. Information furnished by Rembrandt’s pupils as to his methods. § 20. He rarely painted a hand well, and rarely had a good female model. §21. Like Michelangelo da Caravaggio, Rembrandt held that everything should be painted from Nature. [Here Houbraken digresses to explain that this is not always possible, as, for instance, in the case of flying or falling figures, persons crying or laughing, etc.] § 22. Discussion as to whether Rembrandt studied his various renderings of facial expression from actual data. Houbraken is of opinion that he did, and that he relied on close observation. § a3. But Rembrandt would not be bound by rules laid down by others. Quotation from Pels. § 24. Rembrandt was overwhelmed with commissions. § 25. He would not allow visitors to examine his pictures too closely, declaring that the smell of paint was un- wholesome. § 26. He is said to have painted a certain portrait with such loaded impasto, that it was possible to lift it up by the nose. § 27. His portraits of himself in J. van Beuningen’s collection and that of the Grand Duke of Florence. § 28. Ilis etchings and sketches. § 29. His Last Supper in W. Six’ collection. § 3o. His manner of finishing his etchings a secret. § 3 1 . Etched portraits of Lutma and Sylvius. §32. According to Houbraken, Rembrandt made little alterations in his plates, to furnish new states of impressions already sold. He quotes instances. Rembrandt made his son hawk them about. § 33. Rembrandt’s pupils and San- drart’s evidence in this connection. § 34. His earnings, property left by him at his death, date of death. § 35. His wife; his intimacy with persons of humble rank. § 3G. His new method of painting consciously and deliberately adopted. § 37. His pupils: Paudiss. § 38. Wulfhagen. §39. J. Ovens. § 1. Dit jaar 1606 byzonder cruchtbaar in ' t voortbrengen aan brace Konstenaars deed 00k op den 15 can Wiedemaand aan den Byn builen Leyden Re mb rant te coorschyn komen. Zyn Vader werd door de tea nde ling Herman Gerritzen can Byn geheeten, zynde een mulder op de Korenmolen tusschen Leyerdorp en Koukerk aan den Byn , en zyn moeder was Nceltje Willems can Zuilbroek genaamt , welke door dat beroep eerlyk aan den kost konden geraken. Onze Bembrant can Byn een eenige zoon zynde , wierden zyne ouders coornemens can hem de Latynsche taal te laten leeren , en hem tot de geleertheit op te coeden, tot welke n einde zy hem te Leyden ter schoole deden. Maar de byzondere drift , die liy tot de Teekenkonst hadde, deed hen can besluil ceranderen, gelyk zy 00k gecolglyk hem bestelden om de fondamenten dier konst te leren by Jakob Izakzen van Zwanenborg, by welken hy bleef om treat den tyd van drie jaren , in welken tyd hy zodanig gevordert was , dat yder zig daar van verwondert hielt , en beslmt maakte, dat uit hem wat groots te verwaghten stont , des beslool zyn Vader ( om dat hem geen gelentheit zoude ontbreken van een vasten grond , tot opbouw van de konst) hem by P. Lastman t' Amsterdam te brengen , by den welken hy zes Maanden bleef, en na dien tyd nog eenige maanden by Jak. Pinas tot hy besluit nam van vortaan by zig zelven de konst te oeffenen , ’ t geen hem wonder wel van eerst af aan gelukte. §5. Anderen willen dat Pinas zyn eerste on- derwyzer in de konst zou geweest zyn . En Simon van Leewen , in zyn korte beschryving van Leiden , zeit: dat Joris van Schoten de leermeester van Rembrant en Jan Lievensz geweest is. § 3. Terwyl hy dan yverig en met grooten lust by zig zelven aan zyner Ouders huis , dagelyks de Konst voortzette , kreeg hy nu en dan bezoek van konstlievenden , welke hem eindelyk aanwysing deden aan een Heer in den Haag, ten einde hy zeker stukje 't geen hy toen gemaakt had aan den zelven zoude vertoonen en aanbieden. Rembrant trok daar op met liet zelve te voet naar den Haag , en verkogt het voor bonder t gulden. Hy, wonderwel in zyn schik en niet gewoon zoo veel gelt in zyn buidel te hebben, verlangde straks om op 't allerspoedigste t' huis te komen, op dat zyne ouders deelgenooten wierden van de verheugenis die hy daar over hadde. Te voet gaan was nu te gering, met de Jachtschuit te varen te gemeen, des ging hij op de wagen zilten , die naar Leiden reed. Wanneer zy nu aan ' t huis den Beil pleysteren zouden, en elk van den wagen afging om zig te ververschen , bleef onze Rembrant alleen op den wagen zitten, by zyncn buit , vertrouwende den zelven niet alleen. Wat gebeurt }er? de kreb naau weg gezet , terwyl de wage naar vast met de rest van ' t volk aan kwam treden , raken de paarden op den hoi , en rennen met hem voort, zonder zig aan ’t keeren te steuren tot binnen de Poor t van Leiden , en bleven voor hun gewone Herreberg met den wagen stil staan daar elk zig over verwonderende , hem vraagde hoe zulks waar by gekomen ; waar tegens hy niet veel praat hielt , maar zig van den wagen en met den buit wegmaakte naar zyne onders, wel verge noegt dat hy dus voor niet en zonder eenige kosten spoediger als anders tot Leiden gebrocht was. § 4. Thans deed hem dit blinkend beginsel de hoop van gelt winning voor uit zien , en zyn konst- drifl op die wyze gespoort nam zoodanig toe in de konst dat hy aan alle konstkenneren genoegen gaf. Dus kreeg hy (als het spreekwoort zeit)de handen vo l werk. En dewyl hy naderhand , zoo om ’t schilderen van pourtretten als andere stukken, dikwils genootzaakt was tot Amsterdam te komen, vond hy goed (ziende dat die Stadt inzonderheit hem gonstig scheen te wezen, en zyn opkomen daar in te voorspellen ) zig met ' er woon daar na toe te begeven , ' t geen was omtrent den jare 1630. § 5. Daar zynde vloeide hem het werk van alle kanten toe ; gelyk ook menigte van Leerlingen , tot welken einde hy een Pakhuis huurde op de Bloem- graft , daar zyne leerlingen elk voor zig een vertrek (of van papier of zeildoek af schoten) om zonder elkander tesloren naar ’t leven te konnen schilderen. En gelyk' er onder de Jeugt , inzonderheit als 'er veel bi) een zyn , wel zomlyts iets klugtig voorvalt; zoo gebeurde 't liier ook. § 6. Want een van dezelve een vrouweleven tot model noodig hebbende, bragt het zelve in zyn af geschoten vertrek. Dit lokte de anderen tot nieusgierigkeit , zoo dat zy op hunne kousen (om niet gehoort te worden) by beurten door eene kleine scheur, met voordagt daar toe gemaakt, het spel betuurden. Nu was het op een warmen zomersen dag wanneer dit voorviel; des de teekenaar of schilder zig zoo wel als het model moedernaakt ontkleedden. Wat dertelc beliandelingen en reden- wisseling tusschen die twee voorvielen , konden de aanschouwers van dit blyspel melden. Engebeurde 't op den zelven tyd dat Rembrant kwam om te zien wat zyne leerlingen deden , gaande om hen te onderwyzen naar gewoonte by den eenen voor en den anderen naa , tot dat hy ook eindelyk by het vertrek daar deze naakte gelieven by een zaten kwam , dat hy wel dicht geslolen vond , en van de zaak verwittigt , eenigen tyd stil dit spel door de gemaakte splete beschoude , tot dat hy onder meer woordenwisselingen hen lioorde zeggen : Zeker nu is 't even of wy Adam en Eva waren in ’t Paradys , want wy zyn beide naakt. Waar op hy met zyn schilderstok op de deur klopte , en met een luide stem tot beider verbaastheid hun dus loeriep : Om dat gij naakt zyt , daarom moet gy het Paradys uit, nootzaakende door bedrei- gingen zyn leerling van binnen de deur te openen; zoo dat hy binnen kwam, liet spel van Adam en Eva stoorde, 't blyspel in een treurspel deed werwisselen , en den gewaanden Adam en zyn Eva met slagen uitdreef, zoo dat zy ter naauw- er nood in ’t afloopen van de trappen nog een gedeelte van hunne kleederen om 't lyfkregen, om niet naakt op de straat te komen. § 7. Hy was in opzicht van de konst ryk van gedachten, waarum men van hem niet zelden een menigte van verschelige schetzen over een zelve 346 — voorwerp ziet verbeelt , ook vol van veranderingen zoo ten opzigt van de wezens , en wyze van staan , als in den toestel der kleedingen ; waar in hy boven anderen ( inzonderheit zulken „ die dezelve wezens en kleedingen , ew/i o/1 het al tweelingen waren , m hunne werken te pas brengen ), m te pryzen. Ja hy munte daar in boven alien uit: en niemant weet ik dat zoo menige verandering in afschetzingen van een en t zelve voorwerp gemaakt heeft ; ’ t welk ontspruit uit aandagtige bedenkingen der meni- gerhande Hartstochten , die op zulk een zaak nood- zakelyk bewogen, en gaande gemaakt in der men- schen wezens inzonderheit door vaste kentrekken zig doen zien , en ook uit de onderscheidentlyke beweginge der lichamen zig vertoonen. § 8. Oni een vorbeeld te stellen: daar Kristus zig door de brekinge des broods van zyne Discipelen die met hem muir Emaus gegaan waren , doet kennen , zyn 'er verscheiden schetzen ( behalven de twee die 'er m druk uitgaan) by de be/ninnaars van de teeken- konst bekent. En geen minder getal afschetzingen zyn 'er van de gestalte der twee Discipelen als Kristus uit hunne oogen verdwenen was , waar door zyverzet, verbaast en verwondert stonden. § 9. \Vy hebben een der zelve die ons best beviel , om den Hartstocht van verwonderinge die daar in waar genomen is, en het verbaast staaren met het gezicht op den led i gen stoel, waar in Kristus een oogenb/ik te voren gezeeten , nu daar uit verdwenen was, tot leidinge voor de noch onbedreve schilderjeugl in plaal gebragt , en hiernevens vertoont. De bedrevenen moeten myn yver niet ten kwade duiden; 't is om dejeugd aanleiding tot opmerken te geven , en die niet ondankbaar zyn zullen myn moeile met dank loonen; want zulke voorbeelden, zdn (gefyk de Spaansche zinspreuk zeit) als de hand die de Ossen met den muil by ’ t water leid. § 10. Maar een ding is te beklagen dal hy zoo schigtig tot veranderingen, of lot wat anders gedreven , vele dingen maar ten halven op gemaakt heeft, zoo in zyne schilderyen, als nog meer in zyn geetste prmtkonst, daar het opgemaakte ons een denkbeeld geeft van al ’ t fraajs dat wy van zyne hand gehad zouden hebben, ingevallen hy yder ding naar mate van het beginsel voltooit hadde, als inzonderheit aan de zoogenaande hondert guldens print en andere te zien is, waar omlrent wy over de wyze van behandelinge moeten verbaast staan ; %11. om dat wy niet konnen begrypen hoe hy het dus heeft weten uit te voeren op een eerst gemaakte ruwe schets, gelyk bliykt dat hy gedaan heeft aan het pourtretje van Lulma dat men eerst in ruwe schets, daar na met een agtergront en eindelyk uitvoerig in print ziet. § 12. En dus ging het ook met zyne schilderyen, waar van ik 'er gezien heb, daar dingen ten uitersten in uitgevoert waren, en de rest als met een ruwe teerkwast zonder agt op teekenen te geven was aangesmeert. § 13. En in zulk ’doen was hy niet te verzetten, nemende tot verantwoording dat een stuk voldaan is als de meester zyn voornemen daar in bereikt heeft, zoo ver dat hy om een enkele parel kragt te doen hebben, een schoone Kleopatra zouw hebben overtaant. Een staal van zyne koppigheit omtrent diergelyke wyze van behandelingen schiet my te binnen. § 14. 'T gebeurde dat hy een groot pourtretstuk onder handen had, waar in Man, Vrouw en Kinderen stonden; dit stuk ten deelen af gemaakt, komt onverwagt een aap dien hy had te slerven. Hy geen anderen doek gereed aan de hand hebbende, schil- dert dien dooden aap in 't gemelde stuk, daar die luiden veel legen hadden, niet willende dat hunne pourtretten by dat van een affschuwelyken stervenden aap zouden te pronk staan. § 15- Egter zyn ’ er nog vele van zyne konststukken, welke in ’t gelieel doorschildert en uitgevoert zyn, in de voornaamste Konstkabinetten te zien, a/schoon 'er eenige jaren verleden vele tot hoogen prys op- gekogt naar I talien en Vrankryk zyngevoert. § 16. En ik heb opgemerkt dat hy in zyn vroegen tyd wel meer gedult gehad heeft om zyne konst- stukken uitvoerig te bewerken dan daar na. Onder verscheide bewys-stalen is dit inzonderheit aan dat stuk te zien dat by den naam van St. Pieters scheepje bekent is, 't geen veel jaren in 't /cabinet van den Heere Jan Jakobzen Hinloopen, voorheen Sellout en Borgermeester tot Amsterdam , gehangen heeft. Want de werking der beelden, en wezens trekken zyn daar zoo naluurlyk naar de gesteltheit van het geval uitgedrukt als te bedenken is, daar benevens veel uitvoeriger geschildert als men gewoon is van hem te zien. §17. Ook is ter zelver plaats een stuk daar Haman Hester en Assweer vergast, door Hem- bran l geschildert, waarvan de Dichter Jan Vos, als een vers land ig konstkenner, den inliout des zelfs, nevens de kracht der byzondere gemoedsdriften, daar in te bespeuren, dus uitdrukt: Hierziet men Haman by Asweer en Hester eelen. Maar 't is vergeefs , zyn borst is vol van spyt en smart. Hy byt in Hesters spys : maar dieper in haar hart. — 347 De Koningis van wraak enraazerny bezeeten. De gramschap van een Vorst is schrik'lyk alsze raast. Die alle mannen dreigl, wort door een vrouw ver- baast. Zoo stort men van den top in 't dalder tegenspoeden, De wraak die langzaam komt gebruikt de strengste roeden. § 18. Dus is ook het stukje’t Vroutje in overspel bevonden, genaamt, by den Heere en Meester Willem Six oud Scheepen der Stadt Amsterdam. A Is ook het stukje de predikinge van Johannes den Dooper , in' t graauw geschildert ; verwonderlyk om denatuur- lyke verbeeldingen der toeluisterende wezenslrekken , en veranderlyke bekleedingen byden Heere Post- meester Johan Six mede tot Amsterdam te zien. Waarom ik ook vast moet besluiten dal hy daar inzonderheit zyn werk van gemaakt, en op de rest zoo veel agt niet gegeven heeft. § 19. Hier in word ik te meer verzekert, om dat verscheiden van zyne leerlingen my hebben verklaart, dat hy zomtyts een wezen wel op tienderhande wyzen afschetste eer hy ’t zelve op paneel bragt; ook wel een dag of twee honde doorbrengen om een Tulleband naar zyn zinlikheit op te tuigen. Maar wat het naakt belangt daar ontrent heeft hy zoo veel voorbereidselen niet gemaakt , maar daar mee- slentyd slordig over heengeloopen. § 20. Zietmen een goede hand van hem 't is zeltzaam , wyl hy dezelve , inzonderheit by zyn por tret ten, in de schaduw weg dommelt. Of het mogt een hant zyn van een oude berimpelde Bes. En wat zyn naakte vroutjes aanbe- langt , de heerlykste voorwerpen voor ' t konstpenceel , en daar alle berugte meesters van ouds af, al him vlyt op hebben gelegt; die zyn ( als het spreekwoord zeit) te droevig om 'er van te zingen , of te spelen. Want het doorgaans vertoonzelen zyn daar men van walgen moet , en zig verwonderen , dat een man van zoo veel vernuft en geest zoo eigenzinnig in zyne verkiezingen geweest is. $21.' Tzal den Lezeren niet verve len, inzonderheit den genen, welke geneigtheit hebben om de behande- lingen der konst volgens de rede en zekersten gront te kennen , 't zy om die tot gebruik te maken of daar van te konnen spreken, op dat zy weeten en verstaan de grontleidingen der onderscheiden begrypen die groote meesters in het behandelen dezer konst hebben gehad , en die zy zig als een grondwet hebben voor- gestelt ; dat ik eens twee groote lichten in de Schil- derkonst in opziclit van hunne wyze van doen in ver- ge ly king breng , en dan myn oordeel, met dat van K. v. Man der gepaart, vrijborstig uitzeg. Deze ver- haalt dat Michael Angelo (Caravaggio) plug te zeggen : Dat alle schilderwerk , 't zy wat, of van wien gemaakt, maar kinder- en beuzelwerk is, zoo niet alles naar 't leven geschildert is, en dalter niet goet of beter kan wezen, dan de natuur te volgen-, over zulks hy niet eenen enkelen streek deed, of hy zette het leven voor zig etc. Van deze meening was ook onze groote meester Rembrant, slellende zig ten grond- wet, enkele naarvolging van de natuur, en alles wat daarbuiten gedaan werd was by hem ver- dacht § 22. Ymant zal licht zeggen, Rembrant heeft zig op het verbeelden der byzondere wezenstrekken wel verstaan, en wort daar in geprezen, heeft hy dit niet op vasten gront gedaan ? Ik antwoort ja : maar op een gront welken ik niet tot een algemeene leiding kan stellen; naardien hy door een wonderbaar vast denkbeelt, de gemoetsdriften in dienoogenblik, wan- neer dezelve zig in het wezen der voorwerpen ver- loonden, heeft weten in te drukken, en zig daar van te bedienen, 't welk alleen een zeldzame natuurlyke hoedanigheid is; waar voor onze leerlessen niet noodig zyn : dienende onze leiding alien om zulken die dat geluk niet bezitlen, door beproefde weegen op te leiden ; om daar toe bekwaam te worden . .. § 23. Rembrant (om een einde van dit pleit te maken) wilde zig aan geene regelen van anderen binden, en noch min de doorluchtigsle voorbeelden volgen van die, welke met het schoone te verkiezen zich zelven eenen eeuwigen roem gemaakt hebben; maar vernoegde zig met het leven te volgen, zoo als het hem voorkwam, zonder eenige keur daar ontrent te maken. Waarom ook de brave Dichter Andries Pels heel gees tig van hem zeit in zyn Gebruik en Misbruik des Too neels, p. 36 dat hij. Als hy een naakte vrou, gelyk zomtyts !>ebeurde. Zou schild'ren, lot model geenGriekse Venus keurde, Maar eer een Waster, of Turflreedster uit een schuur ; Zyn dwaling noemende naarvolging van natuur , Al 't anderydele verziering. Slappe borsten, V erwrongen handen, ja de nepen van de worsten Des ryglyfs in den buik, des kousebands om 't been, ’ T moest al gevolgl zyn, of natuur was niet te vreen. Ten minsten zyne, die gee n regels, noch geen reden Van evenmaligheit gedoogde in 's menschen leden. Ik prys deze vryborstigheil in Pels, enverzoek dal de lezer myn openhartig oordeel ook zal ten bes ten duiden, als niet geschiel uit haat tegen des mans werk, maar om de verschelige begrypen, en onder- — 348 — scheiden behandelingen der konst met elkander te vergelyken , en den leerbegerigen tot naarvolging van hel prysselykste aan te sporen. Want buiten dit moet ik zeggen met den voorgemelden Dichter : Wat was 't een sc hade voor de konst , dat zig zoo braaf hen hand , met beter van haare ingeslorle gaaf Bedient heeft! Wie had hem voorby gestreeft in ' t schilderen ? Maar ag! hoe grooter geest, hoe nicer hy zal ver- wildren, Zoo hy zig aan geen grond , en snoer van regels bindt. Maar alles ait zig zelfte we ten onderwindt! $24. Doch dit alles overgeslagen; zyn konst werd zoodanig in zyn tydgcaclil en gezogl, dat men hem {als hel spreekword zeit) moest bidden en gelt toegeven. Feel jaren agter den anderen heeft hy hel met schilderen zoo drok geliad dat de menschen long naar hunne stukken moeslen wagten , niettegen- staande dal hy met zyn werk vaardig voortging, inzonderheit in zyn laatsten tyd , toen hel 'er, van naby bezien, uitzagof het met een Metzelaars truffel was aangesmeert. § 25. Waarom hy de menschen , als zy op zyn schilderkamer kwamen, en zyn werk van dichteby wilden bekyken , lerug trok, zeggende : de reuk van de verf zou u verveelen. $26. Ook wort ’ er getuigt dat hy eens een pour tret geschildert heeft daar de verw zoodanig dik op lag , datmen de Schildery by de neus van de grondl konde opligten. Dus ziet men ook gesleente en paerlen , op Borstcie- raden en Tulbanden door hem zoo verheven geschil- dert a l even of ze gebootzeerd waren , door welke wyze van behandelen zyne stukken , zelf in wyden afstant , kragtig uitkomen. § 27. Onder een menigte van roemwaardige pour- tretten die hy gemaakt heeft, is ’er een geweest by den HeereJan van Beuningen, dat hy naar zyn eigen wezen had geschildert 't geen zoo konstig en kragtig uitgewerkt was, dat het kragtigste penceelwerk van van Dyk , en Rub be ns daar by niet kon halen, ja het hooft scheen uit het stuk te steken , en de aan- schouwers aan te spreken. Niet min word ook, t geen in de Galery van den Groothartoog van Flo- re ncen nevens de pourtretten, van F. Koning, F. Miens, G. Dou, li. van der Heist , Ferdi- n a ns us \ oet van Antwerpen, M. Musscher, G. Schalken , G. Laires,A. van der Werf K. de Moor, en van der Ncer, hangt , on, dekrackt van 't schilderen gepreezen. $ 28. Dus veel oordeelen wy genoeg gezeit te wezen aangaande zyn penceelwerk. T lust ons {schoon zyn levensrol zig al vry wyd en breed heeft uitgestrekt) noch van zyn naluurhjke en onnavolgelyke etskonst wat te zeggen , 7 geen alleen genoeg zoude geweest hebben am zyn !oem op te houden. Van dese zyner ettelyke honderden onder de printkonstlievenden bekenl, gelyk ook geen min- der getal fan sehetzen met de pen op papier , vraar in de driften fan 7 gemoet nntrentallerhande eooreallcn zoo konstig en duidelyk zig in de wezenstrekken ver- toonen , tint het te eenvonderen is. Toren , haat. droefheit, blytschap, en zoo eoort, alles slaat zoo natuurlyk afgebeell datmen uit de penlrekken lezen kan wat elk zeggen will, g 29. Onder eele die onder die menigte uitsteken is de verbeeldinge fan C/iristus laatste Afondmaal’l geenik by den konstminnenden fan der Schelling heb gezien, thans in handen fan meergemelden Deere Will. Six, hetgeen meer als twinlig Ducatons waard geschal word, schoon het maar een enkele schets met de pen op papier is. Waar uit men besluiten moet : dat hy magtig is geweest op de beschouwinge der menigerhande gemoetsdriften, zig een fast denkbeelt in te drukken. Veel geestige Historian, Beelljes, Porlretjes, en een menigte van Manne- en Vrouwe-kopstukjes zyn door hem met de naald ten eersten, en eele onder die heel uilfoerig in koper geetst, die lot genoegen der liefhcbbers door den druk eerspreil zyn. § 30. Hy had ook een eige wyze fan zyne geetste platen naderhanl te bewerken en op te maken : 7 oeen hy zyne leerlingen nooil liet zien; 7 is ook niet te bedenken op wat wyze 7 zelce gedaan is; dus is die finding ( eeen als de welensehap fan het Gins te koleuren, gelyk het Dirk en Wouter Crabel fan Gouda hebben gedaan) met den uitvinder ten prove gedaalt. § 31. Men ziet fan het Pourtrelje fan Lutma ( om een foot- alle ten foorbeeld te slellen ) drie onder- scheidcn drukken : eerie die ruuw geschetst is, een wat meer opgcmaakt, met byeoeging fan een glas- raam , en eindelyh een uilfoerig en kragtig uitgeeoert. Men ontdekt ook aan hel portretje fan Silfius, dat het op gelyke wyze eerst ruuw geetst is, de teedere tintelschaduwe en kragt daar underhand is inge- bragl, en zoo eel en zagl gehandelt, als doo7 de schraapkonst kan gedaan worden. § 32. Dit doen bragl hem groolen roem en niet min eoordeel by : inzonderheit ook hel kunsje fan lichte eerandering, of kleine en geringe byvoegzelen, die hy nan zyne print jes maakte, waardoor dczelt/e andermaal op nieu ferkogl werden. Ja de drift was in dien tyd zoo groot dal zulke luiden vo or geen rechte liefhebbers gehouden wierden, die hel Junootje met een zander 7 kroontje, 7 Josepje met hel wit en bruine troonilje en diergelyke meer, niet hadden. Ja het Proutje by de kachel, schoon fan zyn geringste, moest elk met. — 349 en zander 't witte mutsje, met , en zonder hel sleutel- kacheltje / iebben , 't geen hy door zyn zoon Titus (kwamsuis le gering voor hem ) liet uitventen. § 33. Daar benevens had hy zoo groot een menigte van Leerlingen die hem yder jaarlyks 100 Gulden opbragten : dat Sandrart , die omgang met hem gehad heeft, getuigt dat hy konde berekenen dat Hembrant , jaarlyks van zyne leerlingen meer dan 2500 Gulden inkomen had. En nochlans was hy ( geltgierig laid niet wel) zoo gelt- liefdig dat zyne leerlingen dit bemerkende , by wylen uit potzery op den vloer of elders, daar t hem in t oog most komen, stuivers , dubbeltjes, schel- lingen enz. schilderen, daar hy dikwerf de hand vergeefs naar uitstak , dogverlegen zynde, daar van nooit iets deed merken. Gelt stopt geen begeerten. § 34. Doe hier by hetgeen hy met liet penceel won , want hy zich voor zyn schildren wel liet betalen. Zoo moest hy noodwendig een grote somme gelt opgeleit liebben; te meer noch dewy l hy geen man was die veel in de kroeg of gezelschappen verleerde, en noch min binnens huis , daar hy maar borgerlyk leefde , en als hi/ aan zyn werk was , dikwils met een stuk kaas en broot , of met een pekelharing zyn maaltyd deed. Nieltegenstaande dit alles, heeft men van zyn groute nalatenschap niet hooren trompetten, na zyn dood , we Ike voorviel in ’ tjaar 1674. § 35. Hy had ten Huisvrouw een Boerinnetje van Ilaarep, of Iiansdorp in Waterlant, wat klein van persoon maar welgemaakt van wezen , en poezel van lichaam. Hoar pourtret zietmen nevens het zyne in een van zyne printjes , daar wy ons van bedient hebben, en zyn Beeltenis doen zien in de Plant Al. onder Ann. Mar. Schurmans. Hy verkeerde in den herfst van zyn leven wel meest met gemeene luiden, en zulke die de konst hant- eerden. Misschien dat hy de wellevenswetten , door Gratiaan beschreven , gekent heeft ; want die zeit elders : Het is goed met uitslekende P ersoonen te verkeeren om zoo da nig le worden, maar wanneerme n dat is, moetmen zig by mid- del m a tige voegen. En hy gaf'er deze rede van : Als ik mijn geest uitspanninge wil geven , dan is hel niet eer die ik zoek, maar vry licit. § 36. Zyne wyze van doen ontrent de konst (schoon in vele deelen te mispryzen ) doet my besluiten dal hy zulks voordachtig gedaan heeft ; want indien hy zig een wyze van schilderen , die naar die van anderen geleek, had aangewent, of zyn penceel op den voet van eenige berugte Itahaanen , of andere hoogvliegers geschoeit , zoo zouw de waerelt, uit vergelykirig van ’t een met het under, zyne verdienste hebben konnen opmaken , daar hy nu , met hel tegen- deel te doen, die proefneming heeft voor uit geloopen , en gedaan als Tacitus van Keizer Tiberius zeit: Dat hy alles vermydde waar uit het volk gele- gentheit konde nemen van vergelykingen tusschen hem en Augustus te maken , wiens gedachtenis hy zag dal by yder aangenaam was. § 37. Onder de menigvuldige leerlingen, die hy in de konst heeft opgekweekt, worden ook deze vol- gende genoeml , die, omdat wy den tyd van hunne geboorte niet welen, voeglykst staan agter him meesler geplaatst, als: Paudis, een Nedersakx (ook by Sandrart gemeld) die naderhant geschildert heeft by den Hartog Al- bert van Bey ere n. § 38. Frans Wulfhagen geboren te Bremen, heeft de behandeling van zynen meester met veel roem weten na te bootzen, en zig ook daar aan tot het einde van zyn leven gehouden. § 39. Juriaan Ovens. Deze was een braaf meester in Historien en Nachtlichten, en bracht groote kracht in dezelve. Van hem is een groot stuk le zien in de Gaandery van ’t Amsterdamse Raathuis , verbeeldende de t'zamensweeringen der oude Batavieren in ’t heilig of Schaaker Bosch, daar Claudius Civilis de voornaamste Hoofden en Edelen , op een gastmaal genoodigt , in zyn belong overhaalt, om ’t juk der Romeinen van hunne lialzen af te werpen. Hy was 1675 noch in leven en schilderde voor den Hartoog van Holsteyn in Frederikstadt. From Houbraken, loc. cit., vol. i, p. 254-274* §§ 1-2 are for the most part an inaccurate para- phrase of Orlers (cf. No. 86 above). The date and place of birth, and the situation of the paternal mill are incorrectly reported ('). The statement that Rembrandt was an only son is a gratuitous assertion of the writer’s, as is also the allegation that the master was a pupil of Jacob Pijnas. Gonstantijn Huygens has been identified as the Maecenas of § 3 (cf. his eulogy of the youthful Rembrandt in No. 18 above), but without any positive evidence. § 4 is again derived from Orlers (cf. No. 86, § 7). § 5. 1 he division of the studio into small compartments by partitions is confirmed by our No. 186, § 3. The opinion expressed in § 7 and § 8 is based on personal observation. § 9. The original of this etching has disappeared, although various imita- tions have passed for it. § 10. The lament over the many unfinished pictures had already been 1. Cf. No. 1 above. — 35o — made by Baldinucci (cf. No. 36o, § 6). § 1 1 . For the various states of the etching of Lutma, cf. for instance, Seidlitz on Bartsch n° 276. § 16. For the St. Peter s Boat cf. Hofstede de Groot, Quellen- studien , 1, p. 1 56, and Bode, Plate 120; for Esther's Feast , cf. No. 247 above; § 18. for the Woman taken in Adultery cf. No. 177 above and for the Preaching of John the Baptist No. ig5 above. § 23. The passage from Pels occurs under No. 352 above. § 24. The number of commissions by which Rembrandt was overwhelmed had already been mentioned by Baldinucci, cf. No. 36o, § 6. § 27. For the portrait of himself at Florence cf. ibidem § 3. § 29. The drawing of the Last Supper is now at Berlin (Hofstede de Groot, Rembrandt's Zeichnun- gen, n° 65). § 3i. The Sylvius is Bartsch n° 266 or 280, §32. the Juno , Bartsch n° 112, the Joseph , Bartsch n° 37, the Woman at the Stove , Bartsch n° 197. The statement that Rembrandt caused his son Titus to sell his etchings is perhaps a remin- iscence of the fact, that Rembrandt was employed in the business carried on by Titus and Hen- drickje. Cf. Bredius and De Roever in Oud Hol- land, 1 885, hi, p. 102. §34. Houbraken is respon- sible for the false date of death, 1674. § 35. The etching in question is Bartsch n° 19. The concluding sentence had already appeared in Le Comte (see our No. 379, § 3), and de Piles (see our No. 38 1 , § 8). § 37. The information as to Paudiss is derived from Sandrart, Teutsche Akade- mie , n, 111, p. 78. § 3g. Cf. No. 249 above for Ovens’ picture in the Amsterdam Town Hall. The concluding sentence is taken from Sandrart, loc. cit., 11, 111, p. 77. 1718 No. 408. FERDINAND BOL REMBRANDT’S PUPIL Be was between two and three years old when he came to Amsterdam. As soon as he came to years of discretion and developed a love of art, he studied it under Rembrandt. Ferdinandus Bol was twee of drie jaren oud , a Is hy in Amsterdam kwani , waar hy tot redensgebruik gekomen, en zig geneigt vindende tot de Konst , onder den Grooten Rem brant zig daar in geoeffenl heeft. From Houbraken, loc. cit. above, p. 3oi. Bol was born in 1616. His parents were well- to-do citizens of Dordrecht. It is improbable that he should have left his parental home at the early age of two or three. His connection with Rem- brandt is first recorded in 1640 (cf. No. 79 above). No. 409. PICTURES BY REMBRANDT 1718 BELONGING TO THE HOUSE OF HAPSBURG et scq- Nr. 6232. 1718 April 8 Prag Inventarium liber dieinder allhiesigenkais. schatz- and khunst- cammer befundenen mahlerein und anderensachen, nemblick In der ersten galleria Fol. 6. 90 Reinbrandl: Fine figur , .so bei einer ampel schreiben thuet. (Corrected to : Kin jangling, so bei einer ampel schreibet). Fol. 26. 452 Reinprant , incognito: Sanct Paulus. [An inventory of the pictures and other objects in the Imperial Treasure and Art Chamber. In the first gallery : Fol. 6. 90. Reinbrandt : a figure writing by a hanging lamp. (Corrected to : A youth writing by a hanging lamp). Fol. 90. 4^2. Reinprant, incognito : St. Paul]. Both pictures occur again in the inventory of the Art and Treasure Chamber in the Castle of Prague, of October 5, 1737, n°6234 : Fol. 6 and 7. 66 Ein jungling so bei einer ampel schreibet 13 " X 1 0 7/3 " Ramen von weissen me tall, Ma- teri Holz , Original von Rem- brandt. Fol. 20 and 21. 216 Sanct Paulus 2 Elen 6 Zollx. 1 Elen 20 Zoll Ramen Vergoldl und Schwarz ; Materi Leinwand, Original von Rem- brandt. [Fol. 6 and 7. 66 A youth writing by a hanging lamp i3"x 10 1/2”, white metal frame, on panel , original by Rembrandt. Fol. 20 and 21. 2 16 St. Paul 2 ells 6 inches X 1 ell 20 inches, black and gold frame, on canvas, original by Rem- brandt.] First published by Karl Kopl, in Jahrgang X der Kunsthistorischen Jahrbiicher des Allerhochsten Kaiserhauses, p. r.xm el seq. : Urkunden , Aden, Regeslen und Inventare aus dem K. K. Slatthalterei Archiv in Prag. The first picture has disappeared, the St. Paul, — 35 1 — however, is still in the Imperial Gallery at Vienna (Bode, Plate 35). The first picture may have been identical with n# ioo of the “ Specification, wasz sich vor Bil— der . . . bei neuer einrichtung der kais. kbnigl. schatzcammer befunden, so geschechen anno 1747 et 1748 ” : Een stuckhl , worauf eine Zauberei, von Rembrand von Rijn. [Specification of the pictures in the Imperial Treasure Chamber, when newly arranged, anno 1747 and 1748 : A piece with an enchantment , by Rembrand van Rijn.] Published, loc. cit. above, p. cci etsecj. : Inven- tare , Aden und Regesten der Schatzkarnmer des Allerh. Kaiserhauses, edited by Dr. H. Zimmer- mann. 