De mensch zoo als hij voorkomt op den bekenden aardbol [microform]
Stuart, Martinus, 1765-1826
I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I.I. voecen hecfe, doet hem (lout en vaardig zijn in den strijd (i). Ook hier heeefc plaats, hec gcen elders zoo vele rampen teelt « dat de personlicke gefchillen der Opper- hoofden de algemeine ellende der onder- danen vcroorzaken. Er was bloe^.usfchen GAiKA en CONGO, das was de uicdruk- king van den laatften, die daarom naar gee- ne Engelfche bemiddeling wilde hooren C^}. Hec wapentuig van den Kaffer is zijne fagaal, welke hij Omkonto noemc. Hij ver- ache de vergiftigde pijien zijner naburen^ en rekenc ze zijnen moed onwaardig. Hij 2oekc alcijd zijnen man op en kan zijne fagaai niec werpen, zonder ongedekt tegen hem over te fta An. Ongelijkheid van wapencn brengen hem niec tot aarzeling: zijn moed en zijn hare makrn alien verfchil van dien aard gelijk. Hij voerc een fchild van omtrenc drie voecen hoog, van buffelvel daar (i) Barrow D. I. bl. 267, 368. (2) Barrow D. III. bl. 139. V. Deeu M ff f j jLjM t?n K A F F E R S. daar het op zijn dikftc is , gemaakt , en grijpt ook, wannecr hlj den vijand nader blj gekomcn is, cene knods ter hand van twee en een halven voce, iiit een ftuk hout of wortel van drie of vier duini middel- lijns , aan het eind veel diinncr uidoopen- de, weike knods hij ook op eenen aflland van vijfcicn of twintig fchreden uoeltref- fend werpt (i). In vredcstijd dient hem de omgckcerdc knods , door hem Keerle ge- noenid, tot een wcrktuig voor den land- bouw, waarmede hij den grond onifpit (a). ■ Voor het aangaan van den krijg heeft •cr een krijgsfeest plaats , waarbij twee bok- ken worden gebraden , terwijl het Opper- hoofd de redcnen van den oorlog ontwik- kelt, waartoe hij met ovcrlcg der oudften bcfloten heeft. Dit gedaan zijnde , fnijdt hij een ftuk vlecsiJi van het gebraad , eti zegc (i) Le vaillant D. ir. bl. 261, 262. (i) Barrow D. I. bl. 262, 267. la het woord Kecrie komt evenwel de R voor dio » ARROW gezegd heeft, dat ia .. taal 'nooie gebruikt wordt ; gelijk dezelve .liet voor- komt in eenig ander woord op de lijst , die hii mededeelt. Mislcliien is /uv;/c de Ilottentotfeke benamiii^. K A F F E Pv S. i;-9 maakt , en jand nader r hand van 1 ftiik hout im middel- uidoopen- nen afltand n uoeltref- dient hem Keerie ge- ' den land- ^mfpit (a), krijg heeft i twee bok- fiet Opper- og ontwik- der oudften nde , fnijdt ■braad , eti zegc iSly 252. . En ziec men hun in verwarring suchten; den dood verkennen de oncer vergeenden, brengen him de overmagc allecn de nederlaag toe (3). Schoon zwar geworden en met den dood worftelende, one flipp hun zelfs gcene zucbt, vielmecklagc einigc wccklagc (4). Elders gaat deze eigene hardvochtigheid met wreedheid jegens de krijgsgevangenen gepaard: maar bij de Kaf- (O Damberger T. I. p. 198, ipp. (3) DAMBERGER T. I. p.?iO. D. V. B. T. I. p. 144, Barrow D. I. bl. 160, Kaffers heerscht na de overwinning alle menfchelijkheid. Een vrolijk krijgsgezang kondigt de tehuisgezange kondigt de tehuisgezange van het overwinncnde heir en doet de tehuisgeblevenen genoegzaam vee flachten, om hetzelve te onthalen. In de kraal gekomen, fluit men cenen kring rondom het Opperhoofd, die zijn heir afdankt en met het zelve het feest viert onder vrolijk gezangen. De krijgsgevangcne worden mede genoodigd aan das feest en er minzaam bij behandel. Tevens wascht men de wonden der gekwetten met het fap uit eene vrucht, naar de wilde pruim gelijkende, Ogma- tome en Kulaniie bij hun genoemd (i). Men begint daarna eenen dans, van tijd tot tijd door gezang afgebroken; eindelijk verdeelt men de krijgsgevangene vrouwen, die van dat oogenblik af als inborelingen worden behand, terwijl men aan de krijgsgevangene vrouwen, bewandert men aan de krijgsgevangene, van dezea bedicut men zich bij wooen. De vrpclit is zeer annfenaam van fmaak, naar worde halfrijp geplukt en, wanneer zij beginc te rotten, gegeten; haar fap fmaakt als onze most, doch wordt in iiriQ niaand de fcherpfte azijn, van dezea bedicut men zich bij wooen. K A F F E R S. ing alle jgsgezang bet over;eblevenen Jtzelve te fluit men ofd, die J het feest De krijgs- odigd aan i behannden der; vrucht, Ogma- An tijd tot delijk ver-iwen, dieigen wor de krijgs. ge- van fmaak, leer zij befinaakt als de fcherp" :h bij vroo- gevangen mans butten aanwijst, welke zij betrekken kunnen, om 'cr gelijke voorregten als de ovcrige inwoncrs te genieten. Zelfs laat men krijgsgevangene echcgenoo- ten bij clkanderen en fchenkt men ze eenig vec, om hunne huishouding op nieuw to beginne (i). Geene onmenfchclijkheden van anderen zijn in (laat de Kafers aftebrengen van deze edelmocdigheid. Gei.jk hunne gene- genheid en zachnnocdigheid voor him vee reeds zeer befchamend hebben afgelloken bij de wreedheid der Kaapfche boeren jegens hunne osfen, zoo geeft dezelfde fchrijver, die ons tot die tegenftelling de ftof heeft opgelevcrd, ook hier een tafereel, waarin het karakter van de Kafers in den oorlog dat van diezelfde wreedaards fchrikkelijk ten toon stelt. De Kafers vonden de achtergelatene vrouvven en kinders der boe- ren, die voor hun gevluchc waren, Zij de- den ze geene belediging Of boon aan, niaar behandeligen ze met achting, en zonden eenen Hottentot de vluchtende boeren achter nL, om hun te zeggen, dat, als zij hun- ne (k) DaUBCRGCK T. I. p. 211 — 212 Ms S.i 1 ■t ^ V 18a K A F F E R S. ne vrouwcn en kindfrs wilden losfen voor ecnc gcringo hocvcclhcid kriiid en lood en iwaalf Ihiks vcc, zij zc tcrllond zoiidcii ovcrgcvcn. Ecn der bocrcn herkend den ifotientot, die dezc boodfchap bragt, voor cenen knanp, die tc vorcn in zijncn dicnst was gcwccs:, en Iciioot hem opftanndc voce tcr ncder. Die rvrccd bedriif wcrd spoc- dig bij dc K . Ajfers bckend, maar de gcvan- gcnen werden, ondanks den moord aan hun- ricn boodfchapper gcpleegd, vrij gelat( :i, vciToeijcnde zij, gclijk zij zcidcn, on- fchulditjcn cm lict Icvcn tc brcngen, maar hopende welhaast gciegenhcid te zuUcn vinden, om op hare mannen den dood van hnrinen gczant tc v/rcekcn (^i). Tot vrodcsondcrhandclirig bcdicncp zicli dc (:) Barrow D. F. bl. 1^4 — 16S. — Zij vooral D. IV. bl. u 2'— 223. Le vail f.ant vfrmeldt de onmenfcnelijkheid van et-iien boer ach- tcr Jiv:ti):tjcs'io<i''tt, die nnn de Ki.f.rs met kniiJ in fchiooc t!;ovuldc' on VtTna^ic'de fiispbaanloopeii sis Olid ij7.(,'r verkoclii, -.vcle door hun in Iiec vuur {^elcjjd, oni to: fai^nnijcn verfineed te wor- sen, vaneen floegeii cii do fcliriklttlijkftc woii- den a*!! de onvooi>edachte werkliedcn loebrag- ;tn. — J>. K. bl. i6l~-i6z. K A F F R R S. 183 nsfcn voor ;n lood en nd zoiiiica kendo den ragt, voor K Inn dicnst Ande voce Verend fpoc- ' dc gcvan- rd aan hun- •ij gelatcn, den, on- igen, maai" te zuUcn 1 dood van icncn zicli de 65. — Ziil V A I I L r, A N T Ml boer ach- J met kriiiJ phaanloopeii hun ill Iiec led te u'or- lijkftc woii- cn toebrag- Ae Kafers van eencn zcndcling, dicn ;:ij eencn p^rerlcMc nocmen y en die zijnc kom^c en oogmcik bij de vijanden aankondigc door zijnc figaai op den grond to werpcn en met opcnc armcn naar hun toe te ko- mcn Ci). Hoc dapper van aard en ligt verwin- nende door dc klocktc en llcrkte van hun geftel, beminnen de Kafers den vredc zeer ver bovcn den krijg, terwijl zijc Hoc Als die deugden in grooten mate bezitten, die het huizelijk gekik zer bijzondern bevorderen. Als cen Opperhoofd een bezoek ont-vangt van aanzien, neemt hij den vetften os uic zijne kudde en verdeclt dien onder zijne gasten. Bes avondos voor dac barrow uic's^io- nings dorp zou vertrekken, kwamcn 'cr Uieer dan duizend bij een, cm de vreeni- delingen te zien, en toen dezen zich ge- reed jnaakten om te rug te keeren, beval c A I K A, vier osfcn te flachten en het vleesch onder hun te verdcelen; terwijl hij voor hec Gczantfchap 'er drie had beitemd, die hij (1) Barrow D. I. bl. 231. M 4 Sfl4 K A F F E R S. hij met cigcne handcn uit ■A}nc kuddcn hat) uitgczogt (i). Nice flcclits vreemdclingcn van aanzien of landgcnootcn en ondcrdanen vinden deze gulhcid en gastvrijhcid, maar ook enkelde hiilploo/5C reizigers en noodlijdonde natuur* genootcn bovcnal. Dc ocnzaam zwcrvcnde DAMDERGER zag zicli alzoo dooF dcti Mampa eener kraal minzaam bij de hand gevat en naar cene hutgebragc, alwaar hem eene uitgefpreide mat aangewezenen een buP- felsvel toe dekzel gegevcn werd , terwijl €ene vrouw hem haar korfje met melk bood (a). Elders ontmoetede hij twee jon- ^tKaffers^ die, van hem vernomen hebben- de, dat hij als vriend kwam, hem naar hun- ne kraal geleidden, onder het gerocp: „ zje daar ecn blanken vriend!' Mecr dan vijCti-r perfonen fchoten daarop uit, onder welke een cud man hem de hand bood en heni vroeg , van waar hij kwam. Men ontving hem voorts even gul en gastvrlj , maar de nieuwsgicrigheid van vclen , die hem om- ringden en niet nalieten hem van hec hoofd toe (i) Rarrow D. I. bl. a85, C?) DAWUCROkR T. I. p. 83, kuddcn hat) .'an aanzicB vinden deze >ok enkclde tide natuur* zwcrvcnde door dcti >ij de hand alwaar hem en een buf- d , terwijl met mclk j twee jon- en hebben- n naar hun- ocp: „ zie dan vijftig idcr weike >d en heni en ontving , maar de hem om- hec hoofd tot K A F F E R S. 1P5 tot de vocicn te bctasten, hem con wcinlj^ verlegen makende, verkänderde de grijzaard zijncn moed, zoodat hij zelfnu lloutcr wor- dcride een jong meisje bij den arm nam en oinhelsde. Hicr ovcrlachte hct ganfchc gc- zclfchap, en velen ricpcn : „ dat is lief; dat is lief!" Het meisje zelve bleef zon- der de minstc verlegenhcid in zijnc armen en fcheen, in de beminnelijkOe onfchuld van hart, bekaord door zijne licftalligheid; zlj ging kort daarna hare moedcr alles vcrlialen, en toonde zich grootsch op de voorkeur, waar mede do vrecmdeling haar onderfchei- den had. Hare moedcr noodigde nu ook den vreemdeling in hare hut, en Mj zou den ouden man gcnoegen gegeven hebben, indien Hier ist das neueren Jahr 1797 (Irandde een jilmerlkaansch fchip tusfchen de monden van de Keiskamma en Kaffirien. Zoo drahet voik aan land kwam, beftaande in zuftig perfonen, werde het omfingeld door de Kaffiers van wien zij zich eenen oogenblikken dood voorftelden; maar derzehrer Oppcrhoofd gaf terllond bevel, een os Zijnndc derzclvcr gczigt cenc onwcd.'rftnanbr.rc vcrzocking hunncr bcgccrlijklHiJ; votr hct ovcrige vvcrdcn zij vcilii, oaii de \vo!"inij; van ccncn dcr volk- plantcn gcNragt, van wion zij vijf rijks- daaldcrs voor den kapirciii. en sc^ gclijke fom voor al hcc volk voor Ininne gcnomcnc nioclte. In hiet jähr to voron had cen Ostindisch chip onder Gerechtigkeit vlag fchipbreuk gelegen op de kust dcr volkplanting tusfchen de BoscsuKLis en Zo)idags - rivicr; de bocrcn van vcrlcheidone gedeclten der kist, van de hoogc kloof af tor. aan hct Kaffcrland toe, waren 'cr alien op afgekomon, niot om de fchipbrcukclingcn bij te laaan, maar oin hct vvrak tc plundcren van al, wat zij maar aan land konden krijren; en de ecnige man, die zich de nioclte gaf, om eenig good van den kapicein eti zijnc officiercu te bergcn, werde door ccncn zijncr geburcn met ecn ijzcrcn bout hoc hoofd ingcflagcn (i). Ge- Ci) Barrow D. I. Lf. 25P, iCo, K A F i' i: II s. 187 n de ship- elvcrglim- I dc klco- vcr gczigt ig hunncr vvcrdcn zij dcr volk- vijf rijks- :cM pclijke , als ecno ic nioclte. ')ostindisch •brcuk ge- ; tusfchen ivicr ; de cltcn der )i: aan hct op afge- lingcn bij plundcren nden krij- de nvjcite ipicein cti oor ccn bouc lice Ge- >. CeJurcnde ccn vcrblijf van zcs wckcn on- der tcneAV,^t7/i7i? horde vcrnam n a m h f. a- CEugccn hiii/cTijk gefcliil, noch hoordo hij den man ccncii mccstcrachiigcn toon vocrcn. Elk nam zijne bczighcden met den n-.ccs-ten Ijvcr vvaar (^\), De vrouwcn zijn 00k zccr gocdaardig, en vcrtooncn vcc! Icvcndig hjid en blijmocdighcid; zij zijn zcdig zondcr aclitcrhoudcndhcid, niL'u\vs;icrig /.ondcr ovcrlast, vrolijk inaar nooic onbclchaanid, darti.1 zondcr oiigoboiulcnhcid (1). Zij zijn zclfs zcer kinscli on uitcrniatc zcdiji;, llhoon zij, uit hooi'de van hare manicrcn, die zccr vvijd verllhillcn van hare macrcn, vcrdachc kunnen wordcti. Wannoer men bij voorbccld aan cm jong meisje vraagt, of zij reeds getroiuvd is? z ul zij dit niet cnckcld onckcnnend bcnntwoordcn, niaar tevcns ha- ren mantel opflaan en haren boezem vcrtoo- ncn (3) De vcclw'ijverij n bij dc lutfjcn geoor- lofd, (i) Damukrgf. R T. I. p. 147, (2) Barrow D. I. bl. 22a. (3) Baerow D. I. bl. 973. m « iil'!' i88 K A F F E R S. lofd, zonder dat dezelve eenige ongelegenheit vorzugskommen, om dat die gebruik alleei plaius hcefc bij de Opperhoofden. De ombelligenden lateii hct gemeinen zeiden te nieren, den zijnclwe door koop moet vcrkregen worden; ook is der zeigen verkennen een der oder, dieflechts aan de Opperhoofden vergund worden en wier aaneming hun rang dikwijls meer vordern, dan zij zelve wel Eouden verkennen. Die dochters worden aangemert als het eigenendom der oiders, die haar ganze verkennen. Der zeigen wird es een os of een paar koeijen; zijnclweilige zijnclweilige zaak, met welke men zich weinig oubt. Wanneer er Aanzoek gedaan wordt tot de koop, toont het meisje zelzeich noort vieigcrachtig, maar merkt zich an als een voorwcrp van handel. Verneemende, dat de koop getroffen is, toont zij zich niet verwonderd, noemt zich niet long een zelfs weinig belangte ftellen in liare standverwissling. 'Er heeft geene vrijaadje, geene mededeeling van tederheid of liefde jegens elkanderen plaats; men reakt zich flechs yrolijk, men I s. lenfge ongelegen- Ic gebruik alleeii ;rhoofden. De ;mcen zelden toe men, dewijl do- <regen worden ; : oriderfcheiden- jpcrhoofden ver^ miing hun rang 1 zij zelve wel Iters worden aan- der Gliders, die erzelver gcwone ■ koeijen; zijnde I eene vrij onver- men zich weinig aanzoek gedaan het meisje zel naar merkt zich liandel. Ver- roffen is, toont noemt zich niec weinig belang iwisfeling. 'Er :ne mededeeling gens elkanderen 3CS VToIijk, men K A F F E R S. Et en das, fomtijds geheele weken lang, naar gelang van het vermögen der twee huisgezinnen: deze feesten hebben allcem bij de ecrfte huisgezinnen; de volgende gaan in stilte voorbijken plaats; de volgende gaan in stilte voorbijken plaats; de moeder houdt met de een hand die barer dochter vast, terwijl hare andere twee melkkorfjes draagt. Een helderbrandend, vuur schijnt het heiligdom, "Waarbij de bruidegom zijne gade opwacht; tout het zelve genaderd, neemt de vader het voorfchoot der dochter weg en vertoont haar geheel ontbloot aan den bruidegom. Nu treedt de moeder met hare melkkorfjes toe en laat beiden daar uit drinken, terwijl de wederzijdfche nabeflaanden elkanderen de huwelijksgift uitleveren. Daarnabindt de getrouwde man een ander voorfchoot om den middel zijner echtgenoote onder velerleije plegtigheden, le kennen gevende, dat nie-mand van dien dag af aan regt heeft, era heeft zelve te binden of te ontbinden. Ten hat- Inatflen flach men cenig vcc, hct gcen ori- dcr de bruilofcsgnstcn wordt uitgcdccld, dicJ zicli vrolijk makcn, tcrvvijl hct jonge paar zich naar de hut van des mans oudcrs be- gceft. Den dag daaraan bouwen de naaste bloedverwnntcn eene nicuvve hut, en bren- gen 'er de jong getrouwdcn in, die zij daarbij tevens in hct huishouden zettcn Ci)* Het ftaat aan den man, om het huwclijk op te zcggcn aan zijne vrouvv : maar zij is verpligt met hem te leven, zoo lang hcc hem behaagt ; op ftcrkcn aandrang echter' wordt 00k haar wcl eens ecne fcheiding toegeftaan, maar als dan is zij 00k verpligt terftond de kraal tc vcrlatcn. Die ongc- lijke rcgt veroorloft den man nog tans geen geweld. Zijnne vrouw flaande, zou hij in de diepftc verachting ftaan bij de ganfchc horde (-)• Jaloershcid is den Kaffers bij- zondercigen, volgends d amber ger (3): doch dat zij gaarne hunne vrouwen aan vreemdelingen geven, daarvoor (lechts eene kleine vergelding vergcnde, en dat de vrou- ' wen, (1) Damderoeh T. I. p. 88, 8p. (s) Damseroer T. I. p. ill, 14^, izt. l%'V*r;'^''>'gS!'ftrtV^?^-^''-'i*iai^ K A F F E R S. m ict gcen ori- gcdccld, die c jonge pciar s oudcrs be- ;n de naaste Lit, en bren- in, die zij zettcn Ci)* lec huwclijk r : rnaar zij zoo K A F F E R S. m ict gcen ori- gcdccld, die c jonge pciar s oudcrs be- ;n de naaste Lit, en bren- in, die zij zettcn Ci)* lec huwclijk r : rnaar zij zoo K A F F E R S. m ict gcen ori- gcdccld, die c jonge pciar s oudcrs be- ;n de naaste Lit, en bren- in, die zij zettcn Ci)* lec huwclijk r : rnaar zij zoo K A F F E R S. m ict gcen ori- gcdccld, die c jonge pciar s oudcrs be- ;n de naaste Lit, en bren- in, die zij zettcn Ci)* lec huwclijk r : rnaar zij zoo K A F F E R S. m ict gcen ori- gcdccld, die c jonge pciar s oudcrs be- ;n de naaste Lit, Lang hcc irang echtf nc fcheiding ook vcrpligc Die onge- logtans geen , zou hij in de ganfche Kafers bij- SRGER (3): rouwen aan (Icchts eene dat devrou- wcn, I, 8p. , 14^, 2:f. Dven , zelfs in de tegcnwoordigheid van hare mans , geene uitlokkingen fparen , was de ondervinding van LE VAiLLANT (i). De eerstgenocmde reizigcr had cene andere on- dervinding , wclke het ens , na zoo vcel goeds van dczc nienfchen gczegd te heb- ben , — hct gecn ons zclfs gaarne eenige ver- dediging voor deze onbetamelijkheid zou hebben docn bijbrcngcn, uit overdrevenc be- ginzelen van gastvrijheid ontlecnd, — zecr bcdroeft tc boek te moetcn (Icllcn. De fchoonzoon van zijncn gastheer in zekcre horde nam hem waar bij het hout halen uit een bosch , en wilde hem door het ui- terfte geweld tot het affchuwelijkfte mis- drijf dwingen; hij beklaagde zich daaro- ver bij deszelfs fchoonvader , maar fidderde op deszelfs fpotternij als met eene bcuze- llng, die bij hun algemcen was ; evenwel voegt DAMBERGER er bij, dat dit mis- drijf (lechts gcmcen fchijnt te zijn bij en-^ kelde horden, die bijzondcr woest zijn en wier kwade zeden alzoo geenen fchand* vlek behooren te werpen op het karakter der overigen (2). ATen (1) Le VAILLANT D. IT. b?. l6 \ , 26$. (2) Damuerger T. I. p. 1^6 — 193. mi h 192 K A F F E R S. Men zu zu, dat de Kajjferfche vrouwetu uitermate vruchtbaar zijn en meermalen twee dan een kind ter wereld brengen, ja dat driclingen hij haar niet zeldzaam zijn CO. Wanneer de man over de onvrucht- baarhcid der vrouwe klaagt, nemen haar de ouders terug en geven haar aan eenen andcren ; blj dezen kinders krijgende > is de eerfte verpligt, herftelling van eer te ge- ven en de Godheid te bidden, dat zijn- ne valfche befchuldiging niet aan hem be- zogt worde (2). In elke kraal zijn af- zonderlijke hiuten voor kraamkamers, welke geen man mag naderen ; in dezelven zonderen zich de vrouwcn 00k maande-lijks af. De verlosfing kost haar fchier gegen arbeid of fmarten; dezelve voelen- de naderen begeven zij zich naar de vrou- wen-hut en worden 'er bij geflaan door hare vriendinnen. Na verloop van vier da^ gen keeren zij reeds weder tot hare echtge- nooten, Indien de jongeboren een zoon is, onthaalt de vader zijne vrienden, is het eene (i) Barrow D. I. bl. 270. (9) Dambeker T. I. p. iSo. He vrouwetf mcermalen brengen, ja eldzaam zijn eonvrucht- nemen haar an eenen genden is de eer te ge- 1, dat zij- lan hem be- raal zijn af- imers (i) , wel-in dezelleven oder maande-haar fchier Ive voelen-ir de vrou-eftaan door van vier da' jare echtge-en zoon is, m, is hec eene l^ir.d dochter, dan vergasc de moeder hare viiehdinnen (i). Daar men gecne kreipele of gebrekkige menfchen bij de Kafcrs aantreft, is mert wel cens in het denkbeld gevallen, dac zi] wanfchapen kinders terllond bij de geboorte om het leven brengen : maa^ de moeder van gaika toonde zich over de navraag, die barrow hicr na deed, zeer verstoord en verzekerde hem dat eene vrouw, weike tot zulk eene daad bewilligde, uit de zamenleving zou verflochen worden (2). Zoodra een kind gebofeh Is, wordt het naakt op den grond nedergelegd, en bin- nen zes of zeen maanden begint het reeds te loopen (3). De vader trekt zich de op- voeding der jongens, de moeder die der ineisjes aan. Wat derzelver gewöhn bezig- Heden aangaat; terwiji de grootvaders voct der- (^1) Le vaillant D. tl. bl. iERGER T. I. p. 146, 180. C) Barrow D. I. bl. 270, (3) Barrow D. I. bl. a^o. 254. DaM' V. Deei,. N 1^ lii P f^ w. K u u p 'n ; Engehch Gczantrchap meer dan vljf iiren gaans van daar waren gebievcn. Wanncer de man ziek vvordt, nccmc ccn ander man uit zijne nabcJlnandcii zijnc zaken waar, gelijk die dcr vroiivc, bij hare ziekte, door ecne andere vroiiv worden behartigd (2). De Kaffars zijn aan geene huidgebrcken onderhevig. De kinderpokken hebben zij, volgens barrow, snaar eenmaal gehad bij de ftranding van ccn (i) Bamberger T. I. p. 17p. Le vail,* -,ANT D. II. bl. 260. (.2) Dambercer T. I. p. 177-  hoog gotimmenden. In de ecrite derzielen gegen meusch vindicnd, deed hij zicb küd hooren, cm te vcrnc- inen, waar blj zich tbans bcvond, en boor- de toen cene doflo stem, die hem fchccit te beantvvoorden, zonder dat bij iemand zag uitkomen; zicb derwaards begevend licbbende, van viraar bij de stem vernam, herbaalde hij vrucbteloos zijne voorbij te gaan, zag bij cencn man de but iiirkrui- pcn i die de kinderziekte allcrfcbrikke- lijkst had, en vernam. bij, dat Chq zcs hutten eenigUjk gefcbikt waren voor zulke sicken, die ult de horden werden verwij* dcrd en overgelacen aan bun eigcn lot ("a). Daar nii het Ilratidcn van het Europcfche fcbip (i) B/^RRow D. r, bl. z%6. C2) Damberger T. I. p. i(Jp, 170.  heeft tiM- gcbragt , wol veertig jarcn nioct gclcdcn zijn, blijkcns den oudcrdom der gefchondcno K<^fcrsy kan hct die zdfdc befmetting nice gcvvccsc zijn , wclkc dambkrger ontmoct hcefc, maar moet dczcll'dc zicktc nog een- ■ inaal later gewocd hcbben ; en hlcrtoe be- fluic BARROW zclf , dcwijl ecn Opper- hoofd , die nJet boven de dertig jarcn oud ithccn, al mcde door dc kinderpokken ge- fchonden wa?. „ Ilct is ondeniisfchen op. inerkelijk, zcgt hii, dat eene ziekte, wcl- kc men onderllck iiit bet noordelijk ge- dceltc van dat wcrelddecl oorrpronkelijk te zljn , en die zich van daar verfpreid lieefc door alle dc oorden der aarde, nict land- cigen fchijnc aan de ziiidclijke flreken van dat zclfde land, en dat dcrzelverbefmettende uitwcrkingen , daar e«nmaal overgcbragc zjjndc* nict bcilendig gebleven ztin (i)." Zcor vecl verfchillen dc Kaffhs van hunne naburen in de behandeling hunner dooden. Eigenlijke begravenisfen gefchic- dcn maar allecn aan de lijken van hunne Oppcrhoofdcn en van hunne kindercn. De cci- (a) Barrow D. III. bl. 151 > IS'* r 1 5 - ?■ V^rrf'iSS'tSf-* K A r F E R S. 197 leefr aftn- t gclcilcn I'hondcno ittiiig nice I ontmocc nog een- ■ Icrtoe be- n Opper- jarcn oud akkcn ge- >lchen op- lite, wcl- delijk ge- )nkelijk te reid liecfc nict land- reken van jfmettende vergcbragc zijn (i)/* l§h's van ig hunner jn gefchic- van hunne lercn. De cci- 152. Erkenne, vorden geworden, dicp in den fernen geworden in den kralen, of in den plaaten, vvaar de offen des nachts vor den; derselvcr graf worden kocpelsgevijze met eenen löpilen liegen bedeckt. De lijken der kinderen worden gegragen, vierde door de nachts vorgebrannten, zijn. De lijken der overigeren worden door hct gezin buiten de kraal gedragen en in een opene kuil gelegen, die aan de geheeler hofen is, en a! vvaar zij spodig door de wolven worden weggehänden. Drie dagen lang sorgen de nabend hatten hier tegen door hct gedurig brannten van vuur, mischien eenigijk om te vorkomen, dat gecne schijndoden door het gedrere. verfcheurd worden. Wanneer de wolven na deze dagcn de lijken weg, flepen, heben de nabeftaanden daarvan gecne de minste aandocning ; 00k treft hct hun niet, wanneer zij het overfchot der verfcheurde lijken hunner vrienden zicn liegen ; de wolven zelve worden wcgens die hun bedrijf heilig gehouden door de Kaffen, zoodat zij nooit ondememcn, om er cenen van tc doujen, waarvan hec gevelg is, dat deze dieren in grooten getalo. ing, welkc de ontbln- ding van opccngelUipcldc lijkvn kon voorc- brengen (i). I let trlrcgc, cindclijk, der Kafcrs doct bij het ovcriijJcn van den vadcr dc man- nclijkc kindcrcn en de niocder de nalatcn- fchap met elkandertn dcclcn. Dc dochtcra crvcn nict; zij blijven bij hare brooders of bij hare mocdcr, tot dat zij ccncn man vin- dcn. Als zij bij het leven barer ouderj trouwen, krijgen zij tot hiiwclijksgocd ecni- gc (lukkcn vcc , naar evenredighcid van dct^ vvedL-rzijdfchen rijkdom (a). Twee volkcren bchoorcn blijkbaar tot het geflacht dcr Knfers , van wclkc wij nu jiog met eon cnkcld woord moctcn gewa- gpn , dc Gen aquas en G'icys/iquas. Do «erfl:en fchijncn uit de vcnncnging van Kaf- fcrs en J^doStentctten geborcn , de laatile uic (i) Barrovv' D. I. bl. 29 i y 292. Lb VAILLANT D. 11. bl. 264. DaMBERGER T, I p. 1C2, i83' (3) Li VAILLANT D. If, bl. z6%, 254, *«A»'-'>A&3n»«ifMwii(*si,,ti!afea(Kijajjas.i^^^ K A F F E R S. 199 n lictwclk cnst docn, )kring bc- ilc ontbin- ion voorc- ufcrs doct r dc man- le nalatcn- c dochtcra :)rocders of n man vin- rer ouderj >gocd ecni- id van dct^ laar tot het kc vvij nu ;tcn gevva- quas. Do g van Kaf- de laatfle uic 292. Le B E K u e R T, 6% , 354. Uit die der Kälte en New York. Conquas häben de meisten overcoucen neten de Hottentotschs zeden, er zijn 00k reeds gcnocg'taani vcrrdwcn ondcr de Holtentotschs zodac dcrzolvcr naam schick in vergeteiltig gcraakt. De G'.eys' quas fchijnen de taal der Namaqiias tönen. Zij munten uit door de licftalllgheid en kuischiheid tevcns barer vrouwcn, en door de algemeinen edelmocdigheid van bunten aard: niaar bovcn al zijn zij opmerkelijk door de halve onimanning, welkc algemeinen bi) hun plaats heeft en door den vadcr zelveii gewordenijk bij de geboortc van het kindte werk wordt gefield. Sonuijds gefchiedc dit ecrst met het derdc jaar van het kind en zelfs later. Men heft gegisc, dat zij door dit bedrijf de ic groote vermenigvuN diging zouden willen verhocden, als mede, dat zij dc fnelhcid in het loopen daardoor zouden bevorderen Zij zelve, daarover ge- vraagd, hebben aan levaillant eene reden opgegeven, welke hij fchier te be- lagchelijk hield, om ze voor te dragen, Het (l) LS VAILLANT D. V. bl. 251, Barrow D. I. bl. 301. N4 % I let zou, namclijk, con onderrclicldlngstcckea Zljn, door Inmnc vooroudersbcdacht, cm cl- kandcreii in dcii Krijg met huniic nabiircn to ondctkcnncn. Voorzi.Iccr hcMien naaktloo- pcndc volkcrcn daartoc f^eliccl cingene on- dcrfchcidingtctkcncn nan hunnc Icdcinatcn noodij;, gclijk die ook bcvondon wordc jian de niccsti- volkcrcn, wicr krijgsgcvan- gcncn nls (lavcn vcrkochr wnrdcn ; maaic dat daartoe ccn kennicrk zou gckozen zijn, liet welic de fchaanitc bcdckt houdt, kan ?lch die rcizigcr, ondanks dit bcriL-t der Qheysjiquai znUa, na:iiiwclijks vcrbccl- den (i). Dat de Kajfers zclve gccno oorfpronkft^ lijkc inboorlingen dcs lands zijn wordc on- bctwistbaar gcacht. Van allc kantcn om- ringd dear volkeren , die in kicnr, gc- laaistrekkcn, geftalte, ncigingcn, Icvcnswij- ze en taal van hun zcer vecl verfchillcn , fchijnt het ongcrijmd tc gcloovcn, dat zij hnn oorfpronkclijk vaderland bcwoncn. In-» dien men ecnigc gisfingcn wilde maken over hunncn oorfprong , zcgc narrow, zou men Hiogelijk niet ver van den wcg zijn , waa- necr CO !-« VAiCLANT D. V. bU 2JI-—358, »- * .^ ^ ^ ^X&tk.~i^fSii^^---^ Kiel h?<:^^^esi*v>ft£ ' ildlngstcckea ache, 0111 cU c naburcn to en naaktloo* cigenc on- e Iccleinatcn indon wordc krijgsf^cvan- irJcn ; maaip ckozen zijn, houdt , kan c bcrij.;t der ks vcrbccl- oorfpronkft- n wordt on- kantcn om- klciir, gc- n, Icvcnswij- verfchillcn , vcn, dat zij woncn. In>» maken over )vv, zoumen g zijn , waa- nccr aji-— 358, K A F F E R 5. »,^ neer men hun lifoM voor n ''damnielln^eii dcr zwcrvendo jiniburen onder den naarn van Ueditins bekcnd , die zich door alio dcclen van /Ifiica vcrlprcid licbbcn. Mun- nc hcrdcrhjkc lovcnswljs, hiinnc gasrvrijhcid jcgcns vrecmdclingcn , hunnc tcntsgcvvijze huttcn en de bcfnijdenis hunncr zoonspleiteii alien voor deze vcrwantfchap. Ilunne klcur allecn ftaat dozen opnierkzamcn reiziger hierblj in den wcg: (i) dezelve is hem cchtcr donkerdcr voorgekomcn dan aan le VAiLLANT, wicn wlj gcvolgd zijn in de af bedding dcr Kafjln. Als nog mlsfende, hct goen ons bar, Kow heeft do den verwaalten van hct naauw- kciirigc penlcel des childers daniell, die hot Gezantfchap heeft vergezeld, heb- bcn vvij den Franfchen reiziger blj dcze afbcolding mocten volgen. De man en vroiuv verlaten hunncn hut en bcgevcn zich naar hunncn koornakker, terwiji zij over hct vee fpreken, het geen in het fchoonst verichiet graast. De regen- dreigende luchc heiden den man- tel (i) B^RRflw D. I. bl. alio, 0. III. bl. ^f 5 11 lii ,A^* m .»« (I ■ «! i'^ J 4ft» K A F F E R S. tel doen om de schouders flaan. Zij houdc den mclkkort'in dehand, om 'erde voile ai- jers Der kocjen in te ontlasten; hij draagt fagaaijen, om het vce te befchcrracn en jagc te maken op het wild. Beider vertrouwelijk gefprek is op het gul gelaat te Jczen; en de ganfche houding van den man mag als eejie proeve beoordecld worden voor de uitdrukking van al dac kioeke en cdelc, hetgeenden/v^/i;ronderfcheidt. Men zal hun flechts wac donkerder van kleur ber geren: maar bier voor roepen wij Qnze vroe-gere ontfchuldiging in (i). (i) Zie Le vAif.LArJT p. II.  ver- het gul gelaat te ding van den man loordecld wordeti al dat kioeke en onderfcheidt. Men der van kleur ber sen wij onze vroc-r i). p. II. bl. 154. PI« MA- ■J w 'I'M ii *MXf| ^"^:i^ipK^^aiSW^5Ril^^iB@^^^P'?ffla'^at„^W3^fi^^ MAD AG A S K A R. Xlec celand, thans algemecn bij dezen naatn bekend, werde door de Portugezen in den jarcn 1492 ondekc, en St. Laurens gewöhnlich den naam van hk Dauphine aan; bij de cilanders zelen hec Madecasfe. Ilec ligt longs de oostkust van Africa op de zuidcrhrccdte van ii** toe 25^ 25'; deszelfs grootlle brccdte wordt op honderd en twin tig Franfche mijlen gerekead, en ache hon» dcrd zulkc mijlen rnaken deszelfs omtreic uic S-i , Jit M A D A G A S K A R, uic (0* ^^'^^ ^3 h^' grootfie eiland cer bekcndc vvcrclJ, en wordt door allc zce uic H. Varende volkcren van Etiropa bezog, bon-der dac zich een derzclven van Madagm-hat-^g\\cq\ meester heefc kunnen maken, Deszclfs zuidhock ftrekt zich nieer naar Africa: de meer spitzc noordhoek kromc en wijkt mcer af in do IndiJ'chc zee. Tea noorden is hec land met hemelhooge bergen bczct, die door vermakclijke dalen wordon afgewisfeld, en met groote bosfchen facflagen, wier altijd groene boomen den blil doen tejiigfpringen van derjclver bout, inaar wier rottende bladcren tevens de hichc bederven voor de derselijkc adenihaling. De oostkust van Madngnskar is te vecl ge-chroomd door de rcizigars wegens de wreedheid van hare woeste bewoncrs, cm bckend genoemd te worden. De cost- en z undkusten zijn bet voornamelijk, met weike zij ens hebben gemeinen gemaakt (2% Alom wordt het eiland door groote ri-vie- (i) Prevost ////?. Befchr. D. XIII. bl. 23 r. (2) SONNERAT Reizc naar Oo%t - Indicn cz China y in 1774 — 1781. D. II. bl. 050, a66, 367. Pkevost D. XIII. bl. 332. I A R,- ;e eiland Jer door allc zce- bezogc , zon- van Madagai' unnen maken, ;h nieer naar rdlioek kromc "chc zee. Tea nelhooge ber- jke dalen wor« oote bosfchen boomen den er;clvcr bout, evens de liichc lenihaling. De s te vecl ge- I wegens de ewoncrs , om De oost- en melijk , met 1 gemaakt (2% )or groote ri» vie- , XIII. W. 23 r. Oost - Jiulien c: bl. 350, a66, 13'- M A D A G A S K A 1\. 503 vieren hefrrooid , en bet hccfc veelvuldige bronncn vun hct zuivcrlle water (i), welkc cchter het nadccl nice kunncn wcg- ncmen der talrijke mocrasfcn , die door do groote hocvcelhcid van planten, die 'cr in rotten , onophoudcnlijkcene bedorvcnc luchc uitvvazemcn (2;. De grond is overal vol dcirilof , als talk, kool , Hilpetcr en ijzcr; ook vcrmoedt men 'cr goud- en zilvererts, het wdk men cch- ter nooit gcvonden heeft. De inwoners verzekercn, dat bun goud en zilver bun door de /Irabieren in bet begin der vijf- ticnde eeuw aangebragt is. Topazen, opa- Icn , amathisten en doorfcbijnende heldcr zecgrocne yliguemarines zijn de cdele gefteen- tcn, die men 'er rijkelijk aantreft Cs)- Ba- canen , an an as fen , tamarinden , granaten j oranjes , citroencn , gember en indigo , zijn de in hct oog valiende voortbrengze- len van het plantenrijk , welks weelderigheid het opmerkelijk maakt , dat hct koren en C) Prevoit d. xrir. bi. 252. (2) SOMNERAT D. II. bl. 277, Ii7t. {3) Prevost D. XIII. bl, 855, 25^. u \ ' \> If W 't: -'5S»fc.i. :jj { I. i' 1)' I. 1 h 506' M A D A G A S K A R de 'vijndok 'or nice ovcnl tot rijphcid kiiii- Ijen komcn Ci). De rivicrcn van Mad/7.^C!:askar zijn vol Visch, dc poelcn vol infectcn, dc bosfcheil tol wild en gcvogelte. Alcn vrcest 'cr voornatnclijk de krokodillcn, dc wolven, dc adders en dc Acololan^ die huisraad eit klccdcren doorknaagt: daartcgcn bewonderc wen 'er dc Kamdcon, blj wicn men de klcur van bet voorwcrp, waarop dit dier 2ich bevindt, zlcc doordringcn door ^de Oogen, even als eene kleine Itraal wijn, in cen glas met water vallendc, het allcngs rood Hiaakt^ en de glimvlieg, die dcs nachts dc bosfchcn verlichc en de huizen fchijnt in brand te z Hiaakt^ en de glimvlieg, die dcs nachts dc bosfchcn verlichc en de huizen fchijnt in brand te z Hiaakt^ en de glimvlieg, die dcs nachts dc bosfchcn verlichc en de huizen fchijnt in brand te z Hiaakt^ en de glimvlieg, die dcs nachts dc bosfchcn verlichc en de huizen fchijnt in brand te z Hiaakt^ en de glimvlieg, die dcs nachts dc bosfchcn verlichc en de huizen fchijnt in brand te z Hiaakt^ en de glimvlieg, die dcs nachts dc bosfchcn verlichc en de huizen fchijnt in brand te z Hiaakt^ en de glimvlieg, die dcs nachts dc bosfchcn verlichc en de huizen fchijnt in brand te z Hiaakt^ en de glimvlieg, die dcs nachts dc bosfchcn verlichc en de huizen fchijnt in brand te z H etten (a). Drie zecr onderfcheidene soorten van mcn- (chen bevolken Madagaskar, De eerfte ia zecr zwart en hcefc kort gekrocsd haar; zij alleen fchijnt 'er oorfpronkciijk te zijn. Zij, die dc twccde foort uitraaken, bewoned eeni- (0) PREVOST D. XIII. bl. 242—.25<?i SOMERAT zegt, dat in een der zuidelijko gevresten wijngnarden zijn, die, In het wild groei-jende, vrij goede druiven seven. D. If. bl. 270* (2) Prevojt D. XIII. bl. 237—.249. K A R» ot rijphcid kiiri- 'iskat' zijn vol n, dc bosfcheil Men vi'ccst 'cr , dc wolven, He huisraad eit gen bewonderc wicn men de raarop dit Dicr Ingen door de Itraal wijn, in et allengs rood ; des nachts de zen fclnjnt in Often van men- Dc eerfte ia ckrocsd haar; ikclijk te zijn. ken, bewonen eeni- I. 242 2$6i it zuiiielijko ge- het wild groei* D. If. bl. 27 Ot !37— 249. M A D A G A S K A R. Enige binnenlandscheiten, heben conchriken, heben conchriken en lang liebhaar; zij worden iValambous genommen, en luen men de eerllen in eenen gedurigen oorlog; men aclic him min sterk en racer lui in ucn arbeid, en hunne gefachtsercken brengt men tot de Maleitsche. De derdc foort woont an den. zuidhoek, en op fommié plaatfen lang de vvestkust; zij stamt van de Arabier en af, maar her inner c zich niets nieer dan deze afkomsc, befchouwenden zich ab kinderen der zee, cm dac dezclve hunne voorouders in dit land geworpen heeft. Zij schrijven de Macasferche taal met Arabi j'chs letters en gebruiken daartoe ze keren boomlchors en cen fc hnj fit i ft, op de wijze deY India/ieii; de letters, pas gefchrcven zijnde, zijn niet zecr Jecsbaar, doch wordon met het opdroogen der fchors zwarter. Deze mcnfchcn worden aloin voor gelcerden ge- houden, tot wien men toeviuc;t nccmt, wanneer men eenig onrust gevoelt, offers moct doen of voorteckenen wil gadeflaan; 00k hcbben zij een uitfliiitend regc verkren, omdicren tedooden: doch zij verliczen dit vGorregt, wanneer zij varkcnsvlccsch c:cn, hebbcn^e z-j zuik ecnen afivecr van die dier. emm- I I M A n A G A S K A R. «iat zij niet  fchcnfoort 0)» wier daddijk bcflaan cclv tcr den onderzoeker der naturclijke gc- fchledcnis van den mensch nog nice vol- komcn gebleken is. Zij zou beftaan in een gansch geflachc van blanke dwcrgen* Esquimoos of Quiwoos genaamd , waar van men hec volgendc vcrhaald hecft. Zij be- wonen hec hoogc gebcrgte der binnenlan- den en maken . indien gij hun de fpraak en met dezelve de rede ontneetnt) den over- gang uit van den menseh tot den aap; zij 2ijn blank of ten minscen bleeker dan alle bekende zwarten; hunne zecr lange armen reiken tot aan de kniecn ; bij de vrouwen zijn de borsten naauwelijks tc bemcrken , wanneer zij niet zoogen , en wanecr zij zoogende zijn « moet de niclk der kocijcn het gebrek aan zog vergoeden. In verftandelijke verniogens ech- ter betwisten deze Esquimoos den voorrang aan dc vcrnuftigfte Madagasfen; ook zijn zij werkzaam en krijgsliaftig, zoo dat zij nim- mer door hunne naburen hebben kunnen on- (0 SoNNiRAT 0. II. bl. 250, 251. iiii. -i^mawsf- 'flVt- : A R* voorbij hunne le vlcrde men- k bcftaan cch* laturclijke gc- nog nice vol- ou bellaan in nke dvvcrgen* nd , waar van lecft. Zij be- der binnenlan- I de fpraak en tit, den ovrer- den aap; zij seker dan alle lange armen le vrouwcn zijn •ken , wanneef zoogende zijn^ ;ebrek aan zog ermogens ech* den voorrang ;; ook zijn zij > dat zij nim- sbben kunneii 00- 50, 251. 