A history of England, principally in the seventeenth century
Ranke, Leopold von, 1795-1886
The value of the king's correspondence with Heinsius for European history has already been recognised by Grovestins, and I have laid stress on it in the course of this narrative. It begins in April 1689 ; I have already said on what occasion. It is of a comprehensive character from the first, and becomes ever more and more impor- tant and confidential. I will content myself with citing one letter from the earlier part of the Heinsius collection, a letter of William to the Prince of Waldeck, describing his expedition to Ireland; and one of Heinsius him containing the first germ of the Barrier Treaty. 278 EXTRACTS FROM THE Exlrait d'une lettre de Sa Majeste1 au Prince de Waldec, e'er He de Kensington, le 22 sept. 1690. J'arrivai avant-hier en bonne saute* d'Irlande etant parti de Tarme'e aupres de Limmerick, il y aura demain quinze jours, dont je resolus de faire lever le sie'ge, a cause que la saison de Tanne'e e"tant fort avancee en ce pays-la, et les pluies venant a continuer, il aurait 6t6 impossible d'emporter la place et de se retirer si on y auroit &6 oblige", sur- tout la grosse artillerie, de plus ayant manque* de se loger dans les dehors que Ton auroit emporte's par trop de chaleur de nos troupes qui m6me auroit emportd d'assaut la ville, si Ton avoit fait sa dispo- sition pour cela, car la br£che se trouva meilleure que Ton auroit cru, et les ennemis se retirant par la quand nos gens les chasserent du chemin couvert et d'une demi lune, ce qui fut cause qu'ils les suivirent et n'observerent point 1'ordre qui leur e'toit donne de nettoyer le chemin couvert et de s'y loger et de n'aller pas plus loin. Et comme ils se trouverent sur la br6che ils ne pousserent pas plus avant, trouvant quelque mechant retranchement que les assie'ge's avoient fait, quoiqu'il ait eu divers qui le passerent et meme de nos officiers et soldats pris prisonniers dans la ville. Tout ceci comme vous pouvez juger causa beaucoup de confusion et empescha que le logement ne se fit et fit tuer et blesser bien de gens mal a propos. Get accident devoit necessaire- ment retarder le sie'ge et aussi manquant de diverses choses, dont nous avions besoin, je cms que le plus seur e'toit de ne point continuer, puisque Tissue ddpendoit du beau ou du mauvais temps. La raison qui m'avoit oblige* d'attaquer cette place, quoiqu'il y eut une si forte garnison y ayant la plus part de toute 1'infanterie ennemie, qui selon le dire de tous les deserteurs de la ville passoit douze mille hommes, e'toit, qu'em- portant cette place, je mettois fin a toute la conquete d'Irlande, et les autres places tomboient d'elles meme, si au contraire en prenant les autres comme Korck et Kingsale, ce que j'aurois facilement pu faire, les ennemis pouvoient toujours passer 1'hyver dans la province de Con- naringh, dans les places de Limmerick, et encore Galoway et Slego. Ainsi ils pouront faire le meme a present et le plus grand mal est le chagrin de n' avoir pu venir a bout de ce que Ton avoit entrepris, ce qui auroit infailliblement reussi, sans les petits accidents qui se ne peuvent ecrire. Mais le bon Dieu ne Ta pas voulu, ainsi il faut avoir patience et Ton a assez de sujet de Lui rendre grace des grands suc- ces, qu'Il m'a donne's plus que Ton n'auroit pu attendre, quoique je n'aie pu mettre fin a une affaire qui m'auroit mis en e*tat d'assister mes amis avec plus de force au dela la mer, ce qui a e'te' la principale raison, pourquoi j'ai plus hazarde, que je n'aurois fait autrement. J'es- pere pourtant que cet hyver je pourroi mettre les affaires d'Irlande en CORRESPONDENCE OF WILLIAM III. 1690. 279 tel £tat, qu'a la campagne prochaine ma presence n'y sera plus requise et que j'aurai assez de moyen d'assister les allies avec plus de force que je n'ay pu faire jusqu'a present et de passer la mer moi-meme, surquoy j'espere de vous entretenir de bouche au mois de novembre, en quel terns je fais e"tat d'etre en Hollande dtant impossible que j'y vienne plus tost a cause que le parlement ne peut commencer sa session qu'au commencement d'Octobre. Heinsius an Wilhelm III, 27 April 1690. Sire! De Hr Burgemr Borrel heeft my op huyden bekent gemaakt dat de Hn Burgemrs van Amsterdam hare gedagten hebbende laten gaan over de constitutie van de Spaanse Nederlanden eenige speculation gehadt hadden, of by dese tyts gelegenheyt niet wel dienstigh ende ook doenlyk soude wesen dat eenige steden in onse handen wierden gestellt 't sy onder pretext van versekeringe van onse penningen aan de Spaanse geleent ofte andersints; dat ook goet gevonden hadde my daarover te laten spreecken dogh alleen by wegen van consideratie de keur 't selve 't eenemal aan Uwe Maj4 ordeel overlieten. Ik hebbe geantwoort dat ik Uwe Maj* daarover wel soude schryven, ende dat ik albereyts voor desen desaangaande gesproken hadde, maar dat darin residerende, heel veel bedenkingen soo ten opzigte van de lasten die den staat soude staan te incurreren, als van de quade effecten die 't selve, soo uyt hooften van jalousie als vermits de diversiteyt van re- ligie, soude konnen produceren. Ik hebbe alvorens dit discours mit den Heer Boreel gehouden te hebben, op 't vertreck van den Heer van Dyckvelt met syn Ed. desaangaande gesprooken ende hebben gemeynt dat in de val men bespeurde dat de Spaanse continueerden in deselve conduite als voorheeren ende dat deselve hier en daar na't exempel van Mons veel faciliteyt voor de kransen mogten betonen, dat men by tyts op middelen soude moeten dencken om sigh van 't gene voor den staat alder essentsieelst mogte wesen, te assecureren, syn Ed. heeft aangenomen op alles een wakent ooge te houden . .. It would be well worth while to have Heinsius' correspondence also printed in full, since the Grand Pensionary was at the same time the King's minister for foreign affairs. I hope the two will be published together at the Hague, and am not here anticipating such a publication, but only satisfying a want on the part of historical students. I purposely select such letters as Grovestins has not already given an abstract of for the use of historical readers, and print them word for word from the originals. Their value increases with each year ; from the 28o , EXTRACTS FROM THE concluding ones we learn to sympathise with the King's position ; they end only with his last breath. Extraiis des letlres du Roi Guillaume III a Heinsius. Kensington, 22 December 1691 of i Januar 1692. Ick kan my niet genoegh verwonderen hoe het mogelyck is, dat tot Weenen sulcken verkeert concept kan werden opgenommen om aenstaende campagne defensive 't ageeren in Piemont, waer d' eenighste plaets is dat met hoop van succes yets notabels tegens Vranck : kan werden ondernomen. Ick ben verbleyt wegens de Con- ferentie diengaende gehouden met G. van Winditsgrats door U. Ed. eu Vorst van Waldec, dee my omstandigh heeft beright van syne sentimenten wegens de verdeelinge van trouppes voor d' aenstaende Campagne en 't geen daer verber aen dependeert, 't welck tenemael conform myn sentiment is, en deent met alle kraght te werden gearbyt om het tot effect te brengen in sonderheyt tot Weenen, en vooral dat aldaer alle gedaghten werden aengespannen om offensive in Piemont te doen ageeren, tot welke eynde ick mede ordres heb gesonden aen Mr Paget, en Heemskerck dient te werden gelast om neffens hem en Amb. van Spagne doertoe onophoudelyck 't arbeyden. De Chicane die den keurvorst van Brandb. doet wegens de dree reg. paerden te doen begrypen in 't getal van 6000 man is onverdragelyck, en dient niet te werden geadmitteert, maer getraght te doen redresseren endien den tyt het kan leyden hoe wij sullen contribueren tot de dree batt. tot Luyck, dient wat naerder eclairsicement. Aengaende 't geen U. Ed. my scryft wegens de mediatie van Danemarck sal met veel om- teghtigheyt moeten werden gentamiert. Ick havde gaerne evenwel willen weeten, wat conditie van vreede sy reedelyck soude oordeelen 't geen mogelyck door het ministerie van Brandenb. soude kunnen werden geweeten sender grot e*clat. Kensington, 29 December 1691 of % Januar 1692. Uyt de laeste brieven vyt Spagnie sie ick met groot leetwesen, dat het werck van 't saiseeren van effecten van Galionen geen goeden uytslagh sal nemen, soo dat den Keurvorst van Beyeren weynigh assistentie heeft te verwaghten. Kensington, 5/15 Januar 1692. Ick ben al seer bekommert wegens d'intensie van de Paus om extraord. besending over al te doen tot bevordering van een vreede, dat seeckerlyck seer quade consequentie sal hebben ende ick sie niet hoehet te beletten sal syn, ten minste niet van onse kant; als het CORRESPONDENCE OF WILLIAM III. 1692. 281 soude kunnen geschieden sal het door het buys van Oostenrijck moe- ten gedoen werden, waertoe dient te warden gearbeyt. Ick weet niet meer op het subject van Piemont te schryven als 't geene ick by myne laeste heb gescreven, als mede aengaende Beyeren ende Spaense. De concerten diende seeckerlyck tijdelyck te werden gemaeckt ende insonderheyt het reguleeren van de trouppes in die Arme'en, maer het geene in de Spaense Nederlande, sal moeten gedaen werden, sal dat concert tot myn overkomste secreten werden uytgestellt en middeler- weijl alles geprepareert, insonderheyt tot een defensie, want daer sal het voor eerst meest op aenkoomen. Kensington, 16/26 Febr. 1692. Ick heb gesien een brief van de G. Straetmann en syn Soon alhier, die den expressen van Weenen hier hadde gebraght van den 5. deser, dat het tractaet tuschen den Keyser en Hanover was geslooten, dat 6000 man voor Hungarien soude leveren en in de Alliantie treeden die tuschen den Keyser, Spagne, den Staet, ende my is gemaeckt, maer versoght, dat het moght werden gesecreteert voor alsnogh. Alswede, dat Munster 4000 man soude leveren. Ofte nu hierin eenigh verandering is gevallen, weet ick niet, maer het is ongehoort jae belaghelyck, dat den Staet ofte ick i2om Rx. soude contribueren om Munster te verobligeeren de 4000 man naer Ungeren te senden. Indien dese tractaeten met de Keyser tot effect koomen, wil ick hoopen dat Saxen wat traitabelder sal syn, maer men dient hem niet te neglegeeren, maer alle redelycke satisfactie geven en ick hoop dat het geoffreert pension aen Sheoning van goet effect sal syn. Ick soude seer nodigh oordeelen gelyck ick voor dese aen U. Ed. heb gescreven, dat den Keurvorst van Beyeren kont werden bewogen om nogh twee reg* te voet die hy op de been heeft, naer Piemont te senden, waer toe ick wel yets soude willen contribueren, maer gans niet tot onderhout van de twee die hy daer alreede heeft. Het is my nu oock onmogelyck om eenighe nieuwe werving in Switserland aentestellen, en den tyt van 't jaer is mede al te verlopen om voor dese Campagne eenigh utilityt daervan te hebben. In 't Leger by Betlehem, 2 Juni 1692 't Morgens ten 8 uren. Den goede Godt sy daerover gedanckt ende gepreesen (victoire ter zee) ende geve verders dat des vyants vloot tenemael magh gede- strueert syn geweest, en de dat wij oock een goet Succes mogen hebben in 't ontsetten van Namen. 282 EXTRACTS FROM THE In 't Leger by Betlehem, 2 Juny 1692. Ick vinde by de brieven van gisteren uyt Engelandt, dat aldaer geapre heerdt wierde dat van Duynkercken eenige embarquement wiert geprojecteert om een desente in Schottlandt te doen, en alhoewel dese victorie soo soude dat kunnen werden geexecuteert 't welck light soude syn te beletten want daer syn in de Maes twee fregatten ende in Zeelandt meen ick oock twee die geconjungeert met de Vriese scheepen, soude voor Duynkerken kunnen kruysen tot dat Cap* van Zyl met syn geprojecteerde esquadre uyt de vloot war gekoomen, die tot dese dienst is geprojecteert. In 't Leger to Ramillies, 21 Juni 1692. Ick heb doen depescheeren d'ordres aen L* Ad1 Almonde en Cap. van Zyl volgens de concepten van den Secret, de Wildt, en ick beken dat ick oock van syn sentiment ben dat den tyt van 't jaer te veer is in geschooten om een esquadre naer de Middelandsche Zee te sende om ijets van effect te kunnen effectueren. Den Hr van Dycvelt sal U. Ed. informeeren met dese expressen dat de Conventie met Hanover geslooten is. Het sal nu ten eersten door den Staet dienen te werden geratificeert en de penningen daertoe nodegh gefurneert. Ick weet niet offer eenige promter penningen daertoe soude kunnen werden gevon- den, als die den Gn1 Schuylenbourg heeft genegotiert op mynen naem die by den Staet soude kunnen werden overgenomen. In 't Leger tot Genappe, 28 July 1692. Ick approbeere seer de Concepten van Wintervloot en het esquadre voor West Indeen. Ick sal in de maand van Oct. well 300 landt- militie uytvinden om in die expeditie te werden gebruyckt, ende ick meen dat men alles daertoe in alle secretesse behoorde te vervaerdigen, maer ick meen dat dat esquadre a part behoort 't ageeren ende niet met de myne te cunjugeeren, waerontrent den G. van Portland U. E. circumstantielder sal berighten. Ick heb het Concept dat den Hr de Wilde my heeft toegesonden wegens een esquadre voor de Midde- landsche Zee naer Engelandt gesonden, deselve aprobeerende, ende niet twyfelende ofte hetselve sal in Engelandt oock syn approbatie vinden, soodat U. Ed. deselve naer Spagne kan doen senden, en daer over met Castelmoncayo confereren. Ick ben 't enemael oock van opinie dat het nu te laet soude syn om het groot Schip van 't Noorder quartier naer de vloot te senden ; maer dat men sigh van dat volck andersints met meerder voordeel soude kunnen bedienen. CORRESPONDENCE OF WILLIAM III, 1692. 283 1 8 September 1692. Ick heb U. Ed. in eenige daghen niet kunnen scryven by gebreck van tyt. Ick geef U. Ed. in bedencken ofte deselve in conversatie met Lelieroth, niet soude kunnen te pas brengen dat Vrank : scheynende de Westfaelse Vreede aen Duytsland te willen geven ende niets verklaerende wegens Spagne, den Staet en my, het op die voet onmogelyck soude syn eenegh mediatie te kunnen accepteeren, veel min tot een Congres te verstaen. Voor en aleer men mede wist de Condition voor Spagne, want wat den Staet ende my aengaet wy hadde niet de eyschen, ende insonderheyt Vrank. sigh hebben verklaert aengaende een van de parteyen, het oock reedelyck was, dat sy sigh verklaerde in 't reguard van anderen, want andersins is het waer dat Vranck niet als separatie onder de geall. soeckt vreede dat Sweden interest met en is. Det syn soo maer myn rouwe gedaghten, die U. Ed. beter sal weeten te matureren, want myn gedaghten gaen alleen maer daer heen, om is het mogelyck te kunnen verneemen wat Frank, in desen tyt aen Spagne soude willen geven om de vreede te hebben, en ick kan niet seen als het ongeveer op dese manier. Lelienroth word voorgehoude, wat quade intensie hy oock magh hebben, dat hy daer veel quaets mede kan doen ofte dencken dat wy soo seer naer de vreede verlangen, 't welck seekerlyck de wegh niet en is om deselve te hebben. Ende als de Franse maer soude mercken dat den Staet ofte ick daer toe inclineerde, sullen sy seeckerlyck geen aennem- elycke Conditien voorslaen. Hoopende in 't korte U. Ed. te sien, sal ick my verder op dese importante Sack mondeling beter kunnen expliceeren. Kensington, 26 November of 6 December 1692. De confirmatie van de doot van den goeden Vorst van Waldec, be- droeft my seer, en is voor de republicq en my een irreparabel verlies 't welck alle syne vyanden al te vroegh sullen moete bekennen, syne trouwe ende goede diensten meriteeren wel dat den Staet syn versoeck op syn dootbed quamen toe testaen. Ick verneem met leetwesen datter niet sal vallen van 't geen ick aan de C(eurvorst) van Beyeren had voorgeslagen ende hoe het nu met dat arme landt sal gaen weet Godt. Ick meen dat de bekommernisse voor Coblens wel syn gefondeert. Ick heb U. Ed. in een van myne voorgaende gescreven dat ick meende dat den G. van der Lippe behoort te werden versoght om het commendement te nemen, niet alleen van de plaets maer van alle de trouppes die daer ontrent soude werden gelegen, en dat soude dienen te geschieden door den Keyser en den Ceurvorst van Trier selfs. Ick magh wel leyden dat den Staet eenigh geschiet en 284 EXTRACTS FROM THE amonitie derwaerts sent, maer het dient yser canon te syn, want wy het metael niet wel en kunnen spaeren, ende als het sal geschieden, hoe eer hoe beter. Het is my lief datter aparentie is, dat den Hr Hop in syne negotiatie in Dennemarck soude mogen reuceren. Ick meen dat men dat werck om 5om R. min of meer niet en behoort ongedaen te laeten en ick soude oock van den Hr Hop sentiment syn, dat het beter is aen de ministers pensionen te geven als een present voor eens. Kensington, 29 November of 9 December 1692. De Saecken in 't Parlement gaen seer langsaem voort ende werden dagbelycks veel onverdragelycke ende impertinente resolutien genomen die my niet weynigh en chagrineeren. Ick men evenwel, dat ten laeste sy gelt sullen geven, maer niet genoegh, en te laet om op alles tyde- lyck de nodige voorsieninge te doen, t'welck van de uyterste prejudice sal syn. 1693. Kensington, 30 December 1692 of '9 Januar 1693. Ik heb eerst huyde ontfangen U. E. brief van 2 Jan., het scheynt dat men altyt in ongerustheyt moet syn want nu dat ick ben bevreyt van bekommering voor Huy, en heb ick tegenwoordigh niet weyniger voor furne en het gevolgh 't geen 'verlies van de plaets soude kunnen veroorsaeken, voor my ick en kan voor het tegenwoordigh daer anders niet in doen, als traghten met patientie oftewaghten den uytslagh die den Goeden Godt daer in sal willen geven, ick en vindt niet dat in U. Ed. brief eenige materie is, daer antwoort op wert vereyst, ick ben dezemael geconvinseert door U. Ed. reedenen dat de negotiatie van Hr Hop dient te werden gecontinueert en nog niet afgebroocken, en men sal ook moeten afwaghten, wat den Hr van Heckeren in Sweden sal kunnen doen. — ick blyve onveranderlyck Kensington, 4/14 Febr. 1693. Het is myn seer leet dat ick U. Ed. noghmaels moet seggen de langsaemheyt dat de saeken in 't Parlement mede gaen, dat ick nogh niet kan gissen, wanneer deze Sessie een eynde sal nemen, en vervol- gens niet wanneer ick in Hollandt sal kunnen syn, waer naer ick so seer verlnag. — Kensington, 21 Febr. of '3 Maert 1693. Ik admireere de bereytwilligheyt die in Hollandt is om alles op te setten tot defentie tegens den maghtigen Vyant, 't welck CORRESPONDENCE OF WILLIAM HI. 1693. 285 my soo veel te meer chagrineert, dat ik van myn kant soo veel naer proportie niet en kan contribueren, ick weet niet hoe het my mogelyk sal syn te contribueren in werving en onderhout van 4000 Switzers. De middelen die het Parlement my heeft gegeven fallende soo veel te kort, schieten volgens de nootsaekelycke kosten die ick haer heb opgegeven, soo dat ick my in 'grootste vergelegentheyt vinde van de weerelt. U. Ed. kan dencken hoe my dit moet chagrineeren, behalve de bekommerlycke coristitutie van saecken aen alle kanten daer ick soo weynigh redres in kan sie"n. — Kensington, 10/20 Maert 1693. Het Esquadre Scheepen dat ick had gesonden de koopvaerdey- scheepen in d' Bay van Biscayen te convoyeeren en met eenen het Franse Esquadre optesoecken, heeft het ongeluck gehadt aen het landeynde door een vehemente storm seer gedevaliseert, weder terugh geworpen sijn in Torbay, synde eenige van myn oorlogh scheepen die haer groote mast hebben verlooren. Soo dat ick tot nogh niet wel en weet ofte het voors : Esquadre sal kunnen voort zeylen als het was geprojecteert, 't geen my niet weynigh en chagrineert, want met alle aparentie hadt men eenigh goet succes de verwaghten, maer den goede Godt heeft het voor dese Reyse soo niet belieft. — De saecken in 't Parlement syn nu meest afgedaen, soo dat ick niet twyfel of aenstaende Maendagh ofte Dynsdagh ten uyterste de Sessie een eynde sal nemen, en ick dan seeckerlyck de week daer aen sal vertrecken. De Amb. van Spagne alhier heeft my geseyt dat in Portugal nu wel eenige goede dispositie soude syn, ick meen dat den Minister van Staet behorde te werden gelast om met die van Spagne aldaer te concerteeren alsmeede met de wyse oftemen yets tot adventage van geallieerdens seude kunnen negotieren. Loo, 9 May 1693. Den G. van Portland sendt U. Ed. met deze expressen de seeckere advisen van dessynen van Denn : en Wolfenb : daet kan nu geen swaregheyt syn om die declaratie aen Denn : te doen, maer naerdien den Hr Hop is vertrocken, heb ik aen myn Minister tot Hambourg gelast deselve aen Erenschild te doen, het is nodigh dat den Staet het doet aen Lente door U. Ed. en van gelycke door Goes in Denn : aen de ministers selfs. Men sal nu ook moeten verdaght syn op het Esquadre voor de Oostzee, waerover ik U. Ed. naerder sal spreecken, 286 EXTRACTS FROM THE het sal myn onmogelyck zyn langer dan twee daghen in den Hagh et verblyven. — In 't Leger tot Parck, 13 July 1693. Ick en sie geen aparentie hoe het mogelyck sal syn om soo ras de groote vloot te kunnen verstercken met Hollandsche Scheepen, als het in Engelandt werdt versoght en dat mogelyck wel nodigh soude syn, want die gedestineerd voor het Esquadre in de Oostzee en kunnen zoo ras niet gereed zyn en die te nemen van 't Esquadre van Noordzee zal van weynigh effect zyn, en Selve syn op die post ook wel van nooden, hoe het met de Convoyen staet en weet ik niet. Ick sal gaerne wegens deze geheele zack de consideratie van Hr de Wilde verstaen. . . . Ick meen da men in alle gevallen behoort voort te vaeren met het Equi- peeren van 't Esquadre voor d' Oostzee, om die te kunnen gebruycken, daer de noot sulcke soude vereyschen, ick meen oock dat men be- hoorde indaghtigh te syn wegens het revictualieeren van de Vloot, tot hoe langen tyd, soude ik selfs niet wel weeten, maer Meen half Octo- ber voor groote scheepen genoegh soude syn. — Wegens het Winter Esquadre meen ik dat niet minder kan zien als voorleeden jaar, maer hoe de consenten van Zeelandt en Vrieslandt te krygen en weet ik niet. — Ick refereer my wegens de verdere saecken aan 't scryven van G. van Portland en Hr van Dyckvelt. — In 't Leger tot Lembeck, 26 Aug. 1693. Ick heb met deze post noghmaels ordre positif gesonden dat de Vloot naer Cadix zoude gaen en dat men dezelve soude traghten te Victualieren tot den eersten January, het laetste vrees ick dat onmoge- lyk sal syn by gebrek van tyt en insonderheyt van Gelt en oft het eerste dien volgende sal werden geoptempereert en durf ick U. Ed. niet verseekeren ; Alhoewel ick niet seer bekommert ben voor een de- sente tegenwoordigh in Engelandt soo meenick evenwel dat ordre aen 't Esquadre voor Duynkerken kruysende behorde te worden gesonden om te volgen d' ordre in cas van noot die haer van wegens de Coningen soude werden toegesonden en ick meen das deze ordres aen 't voors : Esquadre behoorde te werden gesonden door den Staet liever als door my 't geen ick verzoek dat V. N. Wilten spoedig te be- sorgen, Ick heb aen Commdr vand1' Dussen d' ordre gesonden volgens het concept van Hr de Wilde, en referere my verdere aen 't geen den Hr van Dycvelt en G. van Portland U. Ed. zullen schryven. — In 't Leger by Lembeck, 27 Aug. 1693. Ick ontfang soo aenstonds U. Ed. brief van gisteren, uyt twee posten, die my uyt Engeland syn gekoomen, daer de tyding all was CORRESPONDENCE OF WILLIAM III. 1693. 287 dat de Vloot van Vyant in d' Middelandsche Zee was, en kan ick niet sien d'atter gedachten syn om onse vloot naer Cadix te senden, spree- kende all van d' groote scheepen op te leggen. Ick vrees dat myn ordres niet en sullen worden geobedieert en dat door manquement van vivres en tyt om 't selve te bestellen, soo dat ick vrees dat U. Ed. syn mesures wel magh nemen dat daer niet van sal fallen om de geheele vloot naer Cadix te zenden. Ick meen dat de visschery vooral dient geprotegeert en de scheepen voor Duynkerke daertoe te gebruyken. In 't Leger tot S* Quentins Lenneke, 29 Aug. 1693. Ick ben seer bekommert wegens dat Deense werck en ick meen dat men nogh alle middelen behoorde aentewenden om het 't accomoderen, alhoewel ick geenvoorslagen daer omtrentweet te doen. Branded soude naer myn oordeel de bequaemste syn om middelen uyt te dencken en voorslaen, waer over U. Ed. met den Hr Smetteau gelieft te con- fereren als ick oock alhier sal doen met Brandenb. Minister en met den Hr Scholten die myn dunckt het werck soo seer niet en aprehendeert als ick. Als de Trouppen van Deenemark maer d'Elve niet en passeeren soo soude nogh middelen van accomode- ment syn, maer geschiet dat, so moet den oorlogh seeker volgen. In 't Leger tot Sr Quentins-Lenneke, 14 September 1693. Ick scryve met deze post nar Engelandt wegens hed Esquad. naer Cadix volgens het concept van Seer, de Wilde, maer ick moet U. Ed. tot myn leetwezen seggen, dat weetende hoe langsaem in Engelandt die Saeken voortgaen vrees ick seer dat het een langen tyt sal syn eer die Scheepen gereet sullen sien om Zee te kiezen, en men sal oock moeten bedaght syn wat men van dat Esquad. zal willen detacheeren om verder in de Middelandsche Zee tee gaen want ick weet dat d'Engelse Negotianten seer presseren om een Esquad. aldaer te hebben, soo dat men in Hollandt syne Mesures oock daer naer sal moeten nemen. Ick voorsie seekerlyk dat dit Esquadre niet tydelyk genoegt tot Cadix sal kunnen syn om het inkoomen van de Galioenen te protegeeren, soo dat ick daer omtrent in de uyterste bekommering ben. — In 't Leger tot Rihovey, 21 September 1693. Ick heb gisteren avont en deze Morgen ontfangen U. Ed. brieven van 19 en 20 dezer. Ick sende met dese post d' ordres naer Engelandt volgens de Concepten van Secret, de Wilde, en pressere soo veel doenlyck om haer Scheepen de vervaerdigen, maer ik met 288 EXTRACTS FROM THE U. Ed. noghmaels tot myn groot leetwezen seggen, dat ick seer vrees dat dezelve seer laet sullen bykoomen. Ick ben seer bekom- mert wegens het Deense Weesen, en sie weynigh aparentie van accomodement, niet twiefelende of se syn tenemael met Vrankeryck geengageert. — Kensington, 14/24 November 1693. U. Ed. sal der uyt hebben vernomen myne sentimenten wegens de negotiatie van Hr van Dyckvelt. Ick wenste seer dat deselve tot conclusie konte werden gebragt en voor al dient te werden gepre- venieert dat de negotiatie, is 't doenlyk, niet magh werden afge- broocken, want ick van U. Ed. sentiment ben, dat als dat soude gebeuren, Vrankr. aenstons publieq soude maeken, de Conditie van Vreede 't welck ons niet weynigh soude embarasseren en op veile plaetsen pernitieuse effecter causeeren. — Kensington, i/n December 1693. Daer is niet aen te twyfelen of men waght in Vrankr. naer d' uytslagh van eenige negotiatie om den man van den Hr van Dycvelt naerder orders te senden, die evenwel nu al moeten syn aenge- komen, en sal men in patientie verwaghten hetselve te vernemen, wenschende zeer dat de conditie eenighsins aennemelyck mogen syn, want naer de wereltse saecken my toeschynen, staet het beter de vreede te maecken voor d'aenstaende Campagne als daernae, vreesende dat wy dan in geen veel beter staet sullen syn als tegenwoordigh, — Alhoewel de saecken alhier in 't Parlement sigh wat beter schicken als in 't begin, en geven my meer hoop van een goede eynde, daer is niet als den tyt, die te beklagen is, dat voorby loopt, 't welk niet en kan werden geremedieert hoe schadelyk het oock is. — Kensington, 2/12. Maert 1694. Ick weet selfs niet was best is ofte Molo syne Corespondentie in Vranckryk continueert ofte niet U. Ed. sal dat best kunnen van oordeelen, koste deselve een equivalent uytwercken voor Luxembourg het was wel te pyne waert dat hy een Keys deroom naer Vrankr. maeghde, sender 't welck onmogelyk zal zyn tot een vreede te geraecken. U. Ed. kan wel begrypen dat ick hem unmogelyck op syne brieven kan antwoorden soo dat U. Ed. myne complimenten sal dienen te maeken en hem doen begrypen dat ick selfs niet wel en heb kunnen antwoorden. — Ick heb met verwondering gesien de satisfactie die Vrieslandt pretendeert, 't welck onverdrogelyck is, want den Rang tegens den Heer van Holstein te decideeren is ondoenlyk. Dit syn CORRESPONDENCE OF WILLIAM III. 1694. 289 pretensie die men formeert om dat men geen accomodement en soeckt en om te voldoen aen beloften gedaen en Alfeldt, alsmede dat de Provintie haer Gedeput hebben gedesadvoueert, wegens het arresteren van Deense sceepen. Kensington, 6/16 Maert 1694. 'T scheyndt dat Vrankr. Denemr. in den oorlogh niet en wil enga- geeren zonder dat Swede daer mede intreedt en ick sie uyt een relatie van Faliteau, dat mogelyk Denem. nu met den Staet en my wel soude willen concludeeren, ick meen dat desen tyt nu diende te werden waergenommen en dat Brand wiert geautoriseert om met Denem. tesluyten in ons Naem, want den tyt moet werden waergenomen met sulcken veranderlyck volck, en ick ben al continued bekommert dat indien de G. van Oxenstern in Swede quam de sterven in desen tyt, soude die croon seeckerlyk andere mesures nemen en daer is ons soo seer aengelegen van die twee noordeser Croonen te separeeren, dat wy geen occasie moeten laeten voorby gaen om daertoe te geraecken. — Wy verwaghten alle uer de brieven van voorleden vrydagh, heb- bende twee daghen begonnen weder te vriesen en een stercken Nord- Oosten Wint gewaeyt. — Ick heb eergesteren de facheuse tydingen ontfangen dat Bart met 8 oorlogh Scheepen en 22 Coopvaerdysch.ee- pen, in Duynkerken is geraeckt in 't gesight van ons Esquadre die eenige uren jaght op hem hadden gemaekt. U. Ed. kan niet gelooven hoeseer my dit chagrineert, vreesende datter al weder negligentie ofte quade conduite is geweest, niet tegenstaende al de voorsorghe die ick hadt genomen. Ick heb doen opontbieden den Officier die het Esquadre heeft gecommandeert om van syn doen rekenschap te geven. — Kensington, 30 Maert of 9 April 1694. Wy manqueren nu allhier vier posten uyt Hollandt 't geen niet weynigh chagrineert en is, want wy om buyten kennis syn van 't geen in d' werelt passeert, soo dat ick seer naer brieven verlang en hadt gehoopt die nu al te sullen hebben, want den dagh voor eergesteren, is de wint favorabel geweert, maer sedert weer in 't weste gekomen. — Het droerigh ongeval in the Straet en heeft my oock niet weynigh gechagrineert, maer tegens Godts handt is niet te doen als deselve om meerder genaden voor het tockomende te bidden en het verlies zoo veel doenlyk te herstellen. — Ick hoop nogh in d' weeck naer Paeschen van hier te vertrecken, waer naer ik seer verlang. — KANKE, VOL. VI. U 29o EXTRACTS FROM THE Kensington, 6/16 April 1694. Op het Deens werck en weet ick voor het tegemvoordigh niets meer te seggen als dat wanneer ick in den Haagh sal syn gekoomen, dat men dan serieuselyck sal moeten overleggen wat mesures men sal kunnen nemen. Wegens het groot werck van de Vreede heb ick U. Ed. in myne laeste geschreven, dat ik oock niet en weet doerom- trent yets meer te doen ofte te seggen tot myne komste. Ick vinde het brieflfe een halft seer koel en ick ben van U. Ed. sentiment dat men op die manier oock moet antwoorden, want het schynt klaar dat sy door die wegh niet meer en willen negotieren. — Loo, 23 May 'smorgens. Volgens alle advisen trecken den Vyandt sigh van alle kanten te saemen, in dien den Baron van Heyden in den Haegh nogh is, so gelieft U. Ed. hem seer ernstigh te presseeren om de Brand, trouppes alle te saemen te trecken sender eenigh tydverlies. — Het sal onmo- gelyk syn dat d'Artillierie van den Staet te velde kan gaen indien de bedienden niet eenigh betaling ontfangen, ik versoeck dat U. Ed. het wil besorgen. Ick sal U. Ed. morgen verder schryven. — In 't Leger tot Roosbeeck, i July 1694. De saecken in Sweeden en staen my gans niet aen en het is goet dat U. Ed. aen Heeckeren heeft geschreven van eenige Ministers te traghten te gewinnen, maer men moet haer geen gelt geven voor en al eer dat men van haer verseeckert is, gelyck Vrankr. doet, want andersins men zeer faciel bedrogen wert. Men dient oock een wakent oogh te houden op Brandb, het waer goet dat Ham derwaerts ging als hy syn saecken in Saxen sal hebben verright. — U. Ed. dient met Smettau wel te spreecken, maer met circumspectie want wert daar yets met Brand, gemolieert hy zal het secreet van de Mis niet weeten. — Den Sindicus Piccard presseert my seer om een keer by my in 't leger te doen, 't geen ik wel magh leyden en ick versoeck dat U. Ed. het hem wil laeten weeten, volgens zyn schryven moet hy nu in den Hagh syn, hy vrees voor een affront dat ik versoeck, dat U. Ed. hem wil afweeren, so veel mogelyck, want seeckerlyck hy dient trouw en wel. — In 't Leger tot Roosbeck, 5 July 1 694. Ick heb dezen morgen ontfangen U. Ed. brief van den 3. dezer met de facheuse tynding van 't rescontre van Hidde de Vries met Jan Bart. Het schynt of den Hemel ons wil straffen, want menschelycker CORRESPONDENCE OF WILLIAM III. 1694. 291 weyse hadt het soo niet moeten afloopen. Het is oock een groote onvoorsightigheyt van Hidde de Vries geweest, synde Meester van d' Coopvaerdeyscheepen hy dezelve niet d' eene have ofte d' andre niet heeft gesonden. Weetende dat Jan Bart in Zee was, en hoe hy sigh heeft geweert vrees ick maer sleght te syn geweest, naer dien hy soo ras is gekomen. Ick kan niet begrypen waer myn sceepen syn geweest, alsoo seeckerlyk daer Vier niet veer van daen hebben gekruyst en Ordre hadden om te conjungeeren, het scheynt een fatalityt in dit geheel werck te syn en ick vrees seer voor de gevolgen. — Ick hadt al een geruymen tyt geleeden ordre naer Engeland ge- sonden, om meer van myne Scheepen by dit Esquadre te doen komen, maer myn ordres werden langsaem geobedieret, ick twyfele even- wel nu niet dat de Vloot er is of sullen opkoomen want het de laet is. — In 't Leger tot Roosbeck, 8 July 1694. Het chagrineert my seer om te Zien dat de Rescontre met Bart soo schandelyck is afgeloopen. Men moet met alle rigueur doen procederen tegens die Capt8 die haer devoir niet hebben gedaen. Het is my onmogelyck U. Ed. te informeeren wat resolutie in Engelandt sal syn genomen wat verder met de Vloot aldaer te ondernemen, manquerende twee posten. Ick hadt ordre gesonden ofte het mo- gelvck was nogh yets te ondernemen dat sy de Militie aen boordt soude houden want indien de Franse kust niet en wert ten minste geallarmeert soo krygen alhier al dat Volck op ons hals. Dit is het eenighste ooghmerck die ick daer in heb, want sy hebben geen landt Militie genoegh om yets groots de kunnen ondernemen. Ick en sie niet datter veel scheepen van nooden syn, om uyt de Vloot te de- tacheren om een suffisente Esquadre in d'Noordze te hebben, inson- derheyt als myn Scheepen daer by sullen syn, Dat is oock de Reede waerom Willem Bastianse dat Esquadre niet en kan Commandeeren en hed een simple Cap* sal moeten syn. Ick twyfele seer ofter 150 Man in d' vier Compe in den Hagh sullen syn en ick vrees dat het in 't weerelt wat gerught sal maecken ofte men soo benoot was om volck, andersins ben ick daer wel mede te vryede. — In 't Leger tot Roosbeck, 9 July 1694. 'Smiddaghs. Naer het afgaen van myn brief van gisteren avond, heb ik U. Ed. brief van 7. ontvangen alsmede twee posten uyt Engelandt waer uyt is verneem, dat alhoewel nogh niet positif was geresolveert hoeveel Landmilitie op de Vloot te laeten, de resolutie lagh om dat Esquadre weder te senden op te Franse kust om deselve to alarmeeren, en te U 2 292 EXTRACTS FROM THE sien ofter yets soude kunnen werden getenteert soo dat ick niet en twyfel of die Vloot sal met de eerste goede windt weder in ze sleeken. Ick sende U. Ed. hiernevens d' Ordres voor de Visschery volgens de Concepten, maer ik geef U. Ed. in bedencken ofte het nogh nodigh sal zyn om die aftesenden, alsoo my uyt Engelandt wert versekert dat den shout by Naght Hopson met 12013 Scheepen tegenwoordigh op de breede veerteen is, die alleen suffisent is Bart aentetassen, hebben de by sigh dree o vier Scheepen van d' derde Rang, de vier o vyf scheepen van myn die op de Breede Veertien hadden gecruyst en met de Hol- landse soude conjungeeren waeren naer de Gon Vliet geloopen by abuys van Ordres in deselven tyt als Hidde de Vries die ongelukkige Rancontre heeft gehadt gelyck ik uyt de Engelsche brieven verneem, het scheynt een Fatalityt in dit geheele werck te syn geweest ende het is om'alle patientie te verliezen datter altydt in Engelandt soo veel abuysen en negligentie in ordres syn. In '{. Leger tot Roosbeck, 12 July 1694. Ick vrees dat myn Esquadr. nogh niet in zee sal syn volgens de laetste brieven uyt Engelandt, den Voorslagh om Mariniers te werven en soude my niet qualyck aenstaen, maer haet project van Seer8 Sas in alleen particulier interest. — Ick ben gans niet te vreede wegens de komste van Heekeren, alsoo deselve ons alseer sal embarasseeren, ick en kan niet begrypen hoe hy dat durft doen directelyk tegens Ordres. U. Ed. siet door het raport van Secret, de Wilde met wat voor een on- beschaemtheyt de Prins van Nassau de waerheyt negeert en wat men vervolgens te verwaghten heeft. — In 't Leger tot Mont S* Andrd, 5 Aug. 1694. Ick had wel gewenst U. Ed. sentiment en die van d'Secref de Wilde te weeten wegens het verblyt van het Esquadr of een gedeelte in d' Middenlandsche Zee, om myn Scryven naer Engelandt eenig- sins te reguleeren. Voor my ik soude wel van sentiment syn dat een seer considerabel Esquadr aldaer dese winter behoovde te bleyven maer ick voor sie seeckerlyck dat in Engelandt groote difficulteyten sal werden gemaeckt soo dat ick U. Ed. niet positif en kan seggen wat daer van sal vallen, Ick scryf daer over naer Engelandt en sal antwoort moeten verwaghten, want ik niet gaerne by myn Selfs in een Saeck van die nateur soude resolveeren, sender haer te hooren gelyck U. Ed. wel kan oordeelen, Het waer seer reedelyk dat Spagne tot de onkosten contribueerde maer daer heb ick geen verwaghting van. CORRESPONDENCE OF WILLIAM III. 1694. 293 In 't Leger tot Montf. S* Andre", 16 August 1624. Met de brieven die ick deze morgen uyt Engelandt heb ontfangen sie ick dat men seer inclineert om het geheele Esquadr in d' Midd. Zee tot Cadix te doen overwinteren en alhoewel men my scryft dat ick met de naeste post positif haer sentimenten sal weeten soe kan ick wel vooraf sien dat het daer op uyt sal loopen. Soo dat U. Ed. van nu af aen syn mesures daer naer kan nemen, Sy meenen niet dat een gedeelte van 't Esquadr suffisent soude syn, maer dat het geheel moet syn. In \ Leger tot Sombref, 19 Aug. 1694. Ick heb met de laetste post het advies uyt Engelandt ontfangen wegens het verblyf van 't geheele Esquadr in d' Middellandsche Zee en om de selve te doen overwinteren tot Cadix, welcke Ordre ick dien volgende aen Adm. Russell heb gesonden door verscheyden wegen, soo dat het nodigh sal syn dat den Hr de Wilde daer van wert verwittigt, om syne mesures daer nar te nemen en hoe veer het verder dient gecommuniceert laet ik aen U. Ed. oordeel. Ick soude meenen dat men het soo veel mogelyk behoorde te secretteeren, insonderheyt voor Spaense en Franse. In 't Leger tot Wanneghem, 29 Aug. 1694. De continueele marchen die wy hebben gedaen hebben my belet U. Ed. eerder te scryven en op syne successive brieven 't antwoorden. Ick heb evenwel aenstonde op den receptie d' ordres afgesonden vol- gens de Concepten naer Oostende voor de Scheepen tot Rescontre van d' Oost. Ind. Retourscheepen en met dese post zal U. Ed. ontfangen d' Orders aen Schoonenberg volgens de Concepten van d' Hr de Wildt, hiernevens gaet oock den brief van Quiros, die maer in generale termen en daer niet veel staet op is te maeken, ick kan oock niet gelooven dat Spagnie in staet is om veel te contribueeren tot het onderhout van ons Esquadr in de Middeland-Zee, want het onbegrypelyck is den miserable constitutie van haer finantie sender eenigh hoop van redres. Ick ben seer bekommert dat d' Orders die ick aen Adm. Russel heb gesonden door de wegh van Italien met duplicaten, als mede over de Courognes om in de Middel8 Zee te verblyven en tot Cadix 't overwinteren te laet sullen komen, want uyt een brief van hem aan my geschreven van omtrent Cartagena van 14/24. July sie dat hy geen spoet maeckte om in die Zeen lang te vertouven, behalve dat d' ordres die aen hem uyt Engelandt direct syn gesonden, hem eenighsins de liberteyt laeten om 't huys te koomen ofte aldaer te verbleyven, soo dat U. Ed. lightelyk kan 294 EXTRACTS FROM THE dencken wat hy sal kiesen, als hy het maer eenighsins kan verant- woorden, soo dat ick het aprehendeer dat \vy het effect van onse Expeditie niet sullen hebben 't geen aen 't gemeen seer prejuditiabel soude syn, want ik oordeel het een Coup de partie te syn indien wy die vloot tot Cadix kunnen doen overwinteren en dat deselve vroegh in 't Voorjaar in staet is om in zee te gaen. — Konte men Denem. tegemvoordigh engageeren, het waer een goede sack, maen het moet door Brandb geschieden, en men moet seeker zyn, want ik niet en sie hoe den Staet en ick directelyk daer in yets kunnen doen. 