De Rarekiek der Hollandsche huishouding, of Java, Suriname, de Goudkust en Nederland bekeken door den Oudbankier H. L. Drucker. ... Tweede vertooning
None
DE RAREKIEK DER HOLLANDSHE HUISHOUD, JAVA, SURT NAME, DE GOUDUST EN NEDERLAND BEK EN DOOR DEN OUD-BANKIER, SILVER VAN: „DE HEDENDAGESCHE OELDBELEGGING; UK A L)ET., DE K APITAIISTEN, DE MIDDEN- OF BERGERSTAND EN DE ARBEIDKNDK KEASSE; MET /.W ARTE BOEK EN'/.. ten aavhmuj dieri men ooit; en, vry rat/ wroh en veeten, lifjaoo" men f/ttnxt voch (/oixl, mnrtr voimixs' nam <jeweten. BLINDENBURG. THE KROi: I Kit I 00\l\«. 1 > ALKMAAR. — P. KLUIT MAN. 1869. 5 y Hi 3d by Google J _ LI DE RAREKIEK DEH HOLLANDSHE HUISHOUD, OF JAVA, SURT NAME, DE GOUDUST EN NEDERLAND BEK EN DOOR DEN OUD-BANKIER, SILVER VAN: „DE HEDENDAGESCHE OELDBELEGGING; UK A L)ET., DE K APITAIISTEN, DE MIDDEN- OF BERGERSTAND EN DE ARBEIDKNDK KEASSE; MET /.W ARTE BOEK EN'/.. ten aavhmuj dieri men ooit; en, vry rat/ wroh en veeten, lifjaoo" men f/ttnxt voch (/oixl, mnrtr voimixs' nam <jeweten. BLINDENBURG. THE KROi: I Kit I 00\l\«. 1 > ALKMAAR. — P. KLUIT MAN. 1869. 5 y Hi 3d by Google J _ LI DE RAREKIEK DEH HOLLANDSHE HUISHOUD, OF JAVA, SURT NAME, DE GOUDUST EN NEDERLAND BEKEN DOOR DEN IMPERIAL VAN: „DE HEDEN NUEBLAND AOSC 1 1 E GELDBEGGING; DE A DEL, DE KAPTALISTEN, DE MIDDLE OF BURGERSTAND EN DE ARBEL DEN DE KLASSE; HET ZWARTE BOEK," EN. (i-erf aitvhatiij f/ie» uirtt omt; en, ny rati wrok en reeten^ lif jauy own f/vvst itocli ^ mil, mnm rannlss" nam (jeV)efeu. UlLI'KKIM.IK. YU'EfiDE VEHTOOtfO. ALKMAAK. P. KLUITMAN. 1869. Dijed by Google Welkom vrientlen, roepen wij u bij de tweede vertooning van den rarekiek toe; de eerste is bevallen, dat verheugt mij. De beoordeeling der eerste vertooning is wel gelijk vele beoordeelingen geweest, dal is, deze vond ze te seherp, gene te vluchtig, een derde te veelzijdig, een vijfde dit, een zesde dat, want zooveel lioofden zooveel zinncji, maar liet geheel schijnt nietterain indruk te liebben gemaakt; dat is genoeg. Wij gunnen gaarne aan ieder zijne bizondere opvatting, wanneer het ensemble ue-noegen geeft. Deze tweede vertooning is daarvan een dnidelijk bewijs, want had de eerste geen goedegevolgen opgeleverd, nit gernis aan bijval, wij zonden ons voor de tweede gewaeht liebben, dewijl wij liefst geen monnikenwerk verrichten. Iutusschen knuen wij de verzekering geven, hoe veelzijdig de beoordeeling ook geweest is, dat wij geen 10 centen per regel betuald liebben 0111 de loft Prompt te mogen blazen in een eigenhandig gefabricseerde recensie, geplaatst in een voornaam dagblad, hetwelk zich oiu de dnbbeltjes met een dergelijkeu handel inlaat. (ielukkig dat alle dag- biaden niet zoo inhalig zijn, want wat zou er van de volksverlichting word en, wanner de geheele jonrnalis- tiek flit navolgde, die immers in de opheffing van bet courantenzegel eene bron van wetenschappelijke volks- ontwikkeling ziet, dewijl de daardoor mogelijk gemaakte vergrooting der dagbladen aanleiding geeft tot de plaat- sinjz van artikelen over allerhande nuttige onderwer- pen. Maar of hot blad, dat lofreeensien, door de autenrs- zelven gesehreven, tegen H> eenten per regel gretig opneemt, de wetenschappelijke volksverlichting zal be- vorderen, betwijfel ik zeer, want hoe vele gebrekkige en onnntte zaken knnnen dan worden aangeprezen. Met een onhezwaard geweten deswegen en in eene op- gerniende stemming openen wij derlialve weder den rare- kiek, oiu eenige Koloniale en Vederlandsche inrichtungen van nabij te bekijken, en liopeu dat het geeerde pn- bliek (tooneelstijl) deze tweed e vertooning met hare belangstelling evenzoo vereere als de eerste. Mijne Heeren en Dames, ik het de eer n het ln- dische le^er voortestellen, derhalve eene. sehitterende menigte, hetgeen aan de meesten zal behagen en voorai aan de dames, welke veel van iets blinkends honden. Het spreekwoord : het is al geen good wat er blinkt, moeten wij u eel iter toeroepen, om owe bewondering eenigszins te temperen. Xiet dat liet den mannen, die het lindisclie leger vormen, aan moed ontbreekt, neen ; zij vechten als leenwen en ontzien de krissen, lansen en kogels der oproerige volksstammeji niet : eere, wie eere toekomt maar het is de inrichting van het Indische leger, die wij wenschen n te laten zien. Om onze Nederlandsche jong Ein te den besinnen zich voor het Indische leger te engageeren, daartoe behoort een hooger is opgevoerd. Waaraan ligt datr. „„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„ „Dit aantal is in den laatsten tijd zuu tuegenomen , dat men tut het beslnit moet kuinen, dat zulks minder de schuld is van het individn, dan wel van de wijze van strafteji, en iji het algemeen van de wijze waarop in Indie de krijgstiieht gehandhaafd en toegepast wurdt. „Te dikwijls tueh wil men den suldaat beschouwd hebben zuu als hij zijn moest, en niet zuu als hij nit den aard der zaak werkelijk is en altijd blijven zal. „Niet de ijverige handwerksgezel , niet de bedaardc jongeling, die zieh in den krijig der zijnen gelnkkig gevoelt, zal het in 't hoofd krijgen, hnis en haard , misschien vuur eeuwig, vaarwel te zeggen , ten einde in Indie zijne fort it in te beprueven. Het grootste aan- tal , dat zich up jeugdigen leei'tijd vuur de dienst in Indie verbindt , zijn kinderen des vulks, jungelieden, die het in den engen kring der hnnnen te benaauwd werd , wier jeugdige verbeelding door opgesmukte ver- halen van oude krijgers in een toestaiid van upgewun- denheid is geraakt. Met ambaeht, dat zij uituefencn , begint hen meer en meer tegen te staan,, terwijl die magtige hefbuum (het handgeld) het uverige duet. „Ueeds eenige dagen komt hij, na het verrigten van zijn dagwerk, later te huis dau gewoonlijk; hij is verstrooid, eji eindelijk bekent hij zijn onders het vuurneuicii, unj als kuloniaal naar Indie te vertrekken, want hiertoe belioeft liij hunne toestemming. Is die eenmaal vcrkregen, dan spoedt hij zich uaar fie depot-stad, zich troostende en zijn geweten geruststellende met de gedachte, dat liet heui aldaar toevloeijende geld voldoende zal zijn, zijnnen otiders ecu ruimen wintervoorraad, eu zich zijn al die geriefelijkheden te verschatfen, welke hij volgens zijn ne beschouwing noodig zal hebben. Uet is te hopen, dat hij zijn voomemen (en nitvoer kan brengen, alvorens door roofgierige handen geplukt te worden; want te Harderwijk, niet-tegcnstaandc de Korps-kommandant al het niogelijke doet, oni zulks te keer te gaan, en den Militair, door hel -toestaan van een verlof in de gelegenheid stelt, zijn handgeld elders te vertcren, weten sommigen der inwoners het z Goodanig aan te leggen, dat gewonlijk de helft, zoo niet meer van het handgeld in lmnne zakken teregt komt. „De eenvoudige bocrenjongen, gehoord hebbende dat men te Harderwijk / '2(H). handgeld geeft, laat hij de eerste gelegenheid ploeg en sehop in den steek, om, (zoo als liij zich uitdrukt) onder de kolonialen dienst te nernen. De klank van het geld, niet de roe-ping om soldaat te worden, heet't hem verleid. „Oubekeid met de wereld eine hare genietingen en verkennende, is liij sprengtige eene prooi van atzetterij en opligterij, en is zijn achat somtijds in veertien, dikwijls in achl dagen verdwenen. Alsdan komt maar al te dikwijls het berouw; maar dan helpen trancn uoch verzuchlijigen, liij heeft geteekend, hij moet uar Indie! „Anderen, die de t'ortuin in liet vaderland den rng toekeerde, zoeken in het veelbewogen Indisch militaire leven vergetijig voor teleurgestelde verwachting. „Dit zijn, om van andere natieii niet te spreken, de llollandsche bestanden van het Judische leger, die, werden zij mensehkundig behandelt, den stenn van Indie zonden uitmaken. Want al zekt men het nu weinige jaren geleden geheurde ijt Neerlandsch Indie zoo mogelijk geheiui te honden, toe-h weten zij, die tijdens de oproeren te Samarang en riders aldaar tegenwoordig waren, dat men den vreenideji Militair niet vertrouweu kan, en hij hoogst gevaarlijk kan worden, zoolang liel evenwigt niet door het noodige aantal Xederlaudsr.he Militairieren bewaard wordt. Kn aan dit zoo lioog noodzakelijk bestandeel zoude weinig of geen gebrek zijn, indien men ook in het militaire leven met den tijd mede was gegaan, en men zieh niet halsstarrig vaathield aan verbodsbepalingen, die, mogten zij twintig of veertig jaren geleden (toen men, om het Hollandsch element in het leger eenigzius voltnllig te houden, de gevaugenissen moest openen) noodzakelijk zijn geweest, thans niet alleen overbodig z In deinen, maar van een bekrompenheid en kleingeestigheid zonder weerga duidelijk blijken draagt. De soldaat in Indie bewregt zieh niet vrij genoeg in de Oostersche maatsehappij. Hij is verplieht, in uren van nitspanning, eene verpachte eantine tot. Jn de Chinresehe lokalen mag hij gebrniken, evenmin in de woningen van dewone burgers. Dewijl de cajitine-paehters belang hebben bij een strcnge handhaving van dat reglement, liouden deze eeu heirleger van verklikkers, die de sehuldigen gaarue voor eeu borrel voor eeu borrel voor erraden, welke vervolgens met 14- dagen provost gestralt worden. Ook de tapper wordt beboet, docli deze zorgl oj eeu goeden voet met de Be schouwenige over het Indische Leger, en de toekomst van den gepasporteerdeu ludiscliea Militair. Door ecu oud ladi&ch Militair; biz. 1-4. Policie-agenten te blijven, wäardoor hij dikwerf laug van dergelijke boeten bevrijd blijft. Bij eene bekeuriug kan hij gemakkelijk betalen wegeus de ininicldels ge- uoteu winsten, zoodat dit kwaad is) blijft bestaan, ten spijt van alle verbodsbepalingen. Wie zicli met dicn vcrkoop niet wil.iniaten, schuwt den omgang met militairen, die daardoor als het ware buiten Let maa-techappelijkc verkeer blijven. De soldaat wenscht, gelijk ieder vrij inenseh, met zijn geld te doen hetgeen hij verkiest. Hij verlangt een particulier koftiehuis te bezoeken, waar hij zonder dwang kan keuvelen en den sergeant-planton niet ziet, die zicli in eene cantine telkens vertoont. Ook vvordt hij daar minstens 20 pCt. goedkooper bediend dan in de cantine, zoodat twee verleidelijke beweegredenen hem derwaarts lokken. Met het uitgaan van den militair is het iusgelijks sober gesteld. Na den alloop der gewone bezegelijks sober gesteld. Na den alloop der gewone bezegelijks sober gesteld. Wel van halt negen tot halt tien, het uur waarop hij zicli weder in de kazerne moet bevinden. Oin er tot snamiddags halt vijf in eene volstrekte ledigheid te vertoeven en op zijn lied doortebrengeu. Kan hij de verzoeking niet weerstaan om een slippertje te maken *) In cei particulier schrijven uit Soerabaija wordt vertneld : v Dat de militairen te Soerabaija ecu ecntoonig leveu leiden en zicli verregaand te buiten gaan aau het misbruik van sterken drank, is alleen te wijten aan het gouvernement. Het vcrbiedt huu den toegang tot fatsocnlijke koffijhuizen en heeft cantines daargesteld, waar de soldaat sleeht bier voor 70 centen de flesch, inaar jenever voor 4 centen bet glaasje kan krijgen. Nu verveit hij zicb in de elleudig ingerigte kazerne en be- drinkt zicli aau dien drank, alleen door het gouvernement verstrekt, en waarop het enorme verdiensten heeft." En wordt hij gesnapt, hetgeen meestal gebenrt, dan wachten hem eenige dagen provost of polie-kamer. De Javaansche gevangenen werken den geheelen dag, wonder een noemenswaard opzickt, onder de lucht, en liij, de wilitair, de man van eer zit in de kazeruc opgesloten en brengt het grootste gedeelte van den dag op zijn bed in eene diepe verveling door. De namiddagdienst dnnrt tot zes nur, en het avond- appel is te Iialf negen. l)es avonds begint echter de lindische maatschappij teekenen van leven to geven, omdat alsdan eene aangename koelte ieder streelt en naarbuiten noodigt. Maar de soldaat die over dag in de kazerne moest blijven, omdat men de liitte voor hem sehadelijk oordeelde, moet mi al weder, waar- schijnlijk om hem voor de avondlucht en voor eene verkoatlheid te behoeden, stilletjes On der dekkens Kruppen. I let koesteringstelsel, gelijk wij zien, laat niets te wenschen over, doch wordt de militair daar- door voor den oorlog gehardy Deze vraag kan ieder voorziehzelven gemakkelijk oplo^sen. fieeu Javaan of Chinese wordt thans in ouzo Kolo- xien met de rotting geranseld, m.iar ik meen te weten, dat de Europeaan bij het lindische leger van dat fa- venrtje niet v crstoken is. Reikhalzend ziet liij dan ook naar het einde van zijn diensttijd nit en steltzieh tevreden met eeji paspoort zonder certitieaat te ontvan- gen, ofsehoon hij weet, dat liij in het vaderland geen nieuwc verbiutefiis, tcngevolge van dat paspoort, kan aangaan. Van te weinig zakgeld voorzien om eene completc burgerkleeding te kooj)en, komt liij iji Nederland, half iji burgerlijke en hall in militaire kleediug, terng. Voor hoogstens 10 dagen kan hij zonder handenarbeid leven, wähle hij spedig naar ten levensbestan. 10 moet zoeken. Tegen den zin zijner naastbestaanden naar fie Oust vertrokken, behoest hij zich niet tot ben te wendeu, dat weet hij; zijue ouders zijn doorgaans, gedurende zijn dienst, misachien van veidriet overleden; zijn am bach t, indien hij al eenig awbacht verstäat, heeft liij bijna verleerd, eji daarenboven is de werkader door het hue Oostensche leven gebarsten. Heeft liij liet geluk tegen een karig loon geplaatst to word e 11, dewijl de werkbazen de onbruikbaarheid der gespanstere de kolonialeji kennen, dan geschickt het alleen uit gebrek aan werkvolk. Tot den winter houdt men hem aan, docli dan worth „de verloopen kolonial," erst van zijn karig loon heeft hij niets kiuinen be-sparen. Wat aantevangen? Eenige kleedingst ukkeu, het zijn yleclits weinige, worden naar het pandjeshuis gebracht, en met de daarvoor ontvangeji centen gaat hij de poort uit, zonder te weten waarheen. Het is vinnig koud; de sueeuw jciagt in zijn bruiu gezicht, en de uitgemeide eji verkilde man ziukt weldra in de buitenwijk van deze of gene plaats uitgeput neder, waar hij door de polieie wordt opgenomen om als landlooper naar een bedelaarsgesticht te wordeu ge- trausporteerd. Oaar viudt hij vele zijner ludische krijgsmakkers weder, welke even zoo gevaren zijn ge- lijk hij, want in onze bedelaarsgestiehten krioelt het van ongelukkige kolonialen, de slagtotfers van een berispelijk militair-stelsel. Eenige jaren geleden (1885) was het lindische leger in zoo een deerlijken toestand, dat men, om zoo tøzeggen, Jan en aleman aannam, zonder naar papieren le vragen. (J een wonder dat er vier jaren later folgende plaatsgrepen, welke leerden wat men van een hoop avontnriers te waehten lieeft. Van het een niterste verviel men toen in het andere. Eerst onbezorgen en blindelings engageerende, en daarna klein- geestig eji mikroskopiseh toeziende, verviel men van het eene gebrek in het andere, van Seville in Charibdis. De helft van het hooge handgeld van flen koloniaal moest tot zijn terngkeer. naar het vaderland in eene spaarkas gestort worden, dan bevindt hij zieh niet reeds dadelijk bij het aan wal stappen in verlegenheid. Thans strekken die gelden sleehts om zijne gezondheid, voor de lange zeereis, te ondermijnen en vloeien zij in de zakken der kroeg- en bordeel bonders te Harder- wijk. Voorwaar een beris])elijk stelsel. Bij het Xeideiflandseh-lindische leger schijnt thans eene buntengewone spanning te bestan. Kenige leger- hoofden zonden reeds om linn ontslag gevraagd heb- ben. AVaaraan is die spanning te wijten? De publicke opinie gewaagt 1°. van een onvoldoende bezoldiging; 2°. van te weinig bezwaren en bnitengewone onder- seheiding: twee gewichtige bezwaren. Men zal knnnen zeggen dat de ot'tieierrn, na een kortereJi of langeren dienst, o) een daarmede overeenstemmend aanzienlijk pensioen staat knimen maken. Doth wat baathnndit, wanneer de onlooehenbare statistiek bewijst, dat van de 100 ofh'eieren omstreeks 05 op verseliillcnde wijzen het leven verliezen, eer zij op limine lauweren rnsten en van dat aanzienlijk pensioen het gewensehte genot trekken knnnen. Daarbij weet ieder, dat ons X. 1. leger zieh dapper gedraagt, vele ontberingen moedig trot- seert, en zijn bloed voor onze kolonialc bezittingen kwistig ten otVer brengt. Deze krijgsdiensUm vorderen Eine schitterende belonning, om den krijgsgeest belioorlijk te blijven aanwakkeren en voor verflanwing te behoeden. Eeliter klaagt men dat de Xederlandsche spiegelvechters iti onze versehillende kampen, na liet genot van een aantal versnaperingen en een aangenaa.ni slaapje, raecr beginstigd worden dan de helden van onze Tndischc expedition, waarbij het geen quasi-gevechten maar bloedige ontmoetingen geldt, meestal voorafgegaan door eene reeks van ongemakken en vermoeienissen. Het gaat hier volgens het spreekwoord : wie het dichtst bij het vuur ait warmt zich het best, en wien de vleeschpot dagelijks het eerst wordt voorgezet, gant met de grootste portie strijken. De ludischc gevaren en ontberingen verdienen evenwel eene mime bezoldiging, te meer dewijl het nitzieht op de gewenschte pensioneering zoo uiterst wisselvallig is. Vidder schlügt het bij het N. I. leger aan eene snelle bevordering en aan de noodige onderscheidung te ontbreken, hetgeen almede eene voorname oor- zaak der bestaande ojitevredenheid is. Op ondersehei- dene plaatsen in Indie liebben de ofticieren meetings gehonden, om door eene eendrachtige mcdewerking het bestaande gebrek aantewijzeu en te verhelpen. Gelijk te verwacliten was, poogden vele dienstchefs, waar- schijnlijk in de hoop op eenige belooning voor liunnen dienstijver, die meetings te verhindern. I miners nit Soerabaija *) wordt onder dagteckening van \ 'Z Decem- ber 18(58 bericht: „Eenige dagen geleden ontvingen de ofticieren hier in garnizoen eene nitnoodiging tot eene bijeenkomst in de krijgsraadzaal, alwaar hun bij gelieim schrijven van den legerkommandant hoofdzakclijk lie! navolgende werd medegedeeld : ,,Dat de afkenrinsrswaardiire vcriraderim' van ofticie- reii, om over hnnne gemeenschappelijke belangen te spreken, zooals die te Batavia had plants geh nd, o Ok stellig hier navolging zou vinden. *) Soerabaija Courant. 13 „Dat te Batavia de incest e reqnesten waren teruggegenomen door den veelvermogenden invloed der verschilenden invloed der verschilenden, en omtrent de indiening beronw werden gevoeld. „Dat Z. E. de legerkommandant hooptc, dat die invloed hier te plaatse dezelfde nitwerking zuu hebbeu, daar het verzoek, om do. positie van den officier bij de wet te doen. Regelen, geen inwilliging kon erlangen, nangezogen die jositie eenmaal bij Koninklijk besluit geregeld zijnde, daarin geeu verandering koii gebragt worden dan door eon under Koninklijk besluit." De laatste aanmerking is waarlijk zeer naief, en de heeren officieren worden in dit selirijven voorgesteld als boet-vaardige zondaars, die een pater peccavi prevelen. Tit Samarang) wordt du. 23 December 1868 van Weltevreden geschreven, „dat de officieren de door hen ingediende reqnesten (tengevolge van de gehörenden mee- ting) terngontvangen heben, en in dezc teruggavc benisten, eensdecls omdat de legerkommandant ge- weigefried lieeft de reqnesten to ontvangen, en ander- deels omdat de ebel van den staf aan zijnc onderheb- bende officieren moet gezegd hebben dat spoedig berigten nit Nederland znllen komen, die net indienen dier verzoekschriften gelieel overbodig zonden maken. „L'it welke bron de chef van den staf dit belangrijk berigt, dat aan niemand anders bekend is, gepnt heeft, is niet bekend, maar wel dat dit praatje genoeg was om de bernohre re(piesten in te honden, lietgeen zeer verkeerd is, want wie.% gezegd heeft moet B zeggen, of had gelieel moeten zwijgen. (j'elnkkig dat de officie- ren in andere garnizoenen, vooral die van JSoerabaija, er beter over denken en zich direct aan de Tweede Kamer wenden; al Len weuschten wij, dat zij dit langs Loeomotief. 14 den gewonen dienstweg inogen doen; de algemeene order onder n°. 7 van 1862 (wanneer zij ten minste niet geheel eene doode letter is) geeft linn de zeker- heid, dat genoemde verzoeken niet zullen worden aan- gehouden." Uit Batavia eindelijk is den W iien December 1868 het navolgende adres aan onze Tweede Kamer gericht : „Geven met eerbied en vertrouwen te kennen, de ondergeteekenden, officieren bij het Nederlandsch-Iu- dische leger : „Dat bij hen is levendig geworden het besef van het onzekere van huunen toestand, zoolang die niet is geregeld bij de wet; „Dat het bewnstzijn hiervan nog kortelings bij lien is opgewekt door verscliillende inaatregelen , geleid hebbende tot afschaffing van sedert eene reeks van jaren doorloopend of in bijzondere gev alien knn toegelegde inkomsten; „Dat in verband liiermede bij lien is ontstaan een gevoel van bezorgdheid, niet enkel voor linn tegen- woordig, maar evenzeer voor hnn toekomstig lot, ver- mits ook de pensioenen der Indische officieren niet ge- waarborgd zijn bij de wet; „Dat het gemis van wettelijke regeiing zich onder meer ook daarin ojienbaart, dat de Indische officier, zoodra hij wordt betrokken in regten, ondergaat eene vermindering van inkomsten, die hem aan kornmer en gebrek prijs geeft ; „Dat adressanten in dien staat van zaken te rade zijn geworden zich te wend en tot uwe K amer, met eerbiedig verzoek haren grondwettigen invloed te be- zigen, opdat linnne stelling als officier bij het Indische leger, evenals die der officieren van het Nederlandsche leger, inoge worden geregeld bij de wet," 15 De slotsom van een en ander is, dat het N. L leger meetings hondt, petitionueert, door de legerchefs daarin wordt tegengehonden , hetgeen op sommige plaatsen niet sehijnt te baton , en dat de toestand der subal- ternen en der offioieren tot de zwarte stippen aan den Indischen horizont behoort, waaraan buitendien zoo vele zwarte stippen worden aangetroffen. Deze gisting dient tot bedaren gebracht te worden door de opheffing der bestaande grieven. leder weet bet, dat het N. 1. Leger de hand haver van onze maeht in Indie is en er de oproerige eleinenten in bedwang boudt. Onze re-geering zuge dus: K dat zij vooral Nederlanders voor bet koloniale leger aanwerve, hnn maatschappelijk leven veraangename door een voor limine tiuancieele belangen wake, waard(M>r onze bedelaarsge-stichten minder met ongelnkkige kolonialen bevolkt zullen worden; 2°. de bezoldigingen, bevorderingeu en buitengewoue ondersoheidingen vermeerdere, opdat bet koloniale leger zich over geen stiefmoederlijke behandeling bebbe te bcklagen, en de officier wette datzijne stelling op denzelfden wettelijken grondslag berust als die van den officier van het Nederlandsehe leger. In bet Handelsblad van Batavia wordt gezegd : „Wij kunneu ons eerste overzigt in niet beginn en met het uiten van hoop op verbeteringen in den loop van dat jaar, maar wij zien ons, hoe noode ook, gedron-gen de vrees te herhalen, bij de intrede van den Gouverneur-generaal op den 27 December 1816 te kenneu gegeven : d a t D oor z ij n b eh c er d e b a j e r t van ecouomische verwarring, waarin Neer- and sch Indie verkeert, nog onoplosbaar- der worden en deze schoonc gewesten nog meer achteruitbrengen moet. „Voor die overt uigiug, dat de toestand aan bet einde der drip van dp 5 jnren van zijn vprmoedelijk bestuur nog nadeeliger zijn zal, dan wij dien bebben bescbrevpu in ons artikel „Twee van de Vijf," bebben wij dpo motiverende spap in massa voor de band Hggen. T 1 el zou onzinnig zijn, den heer Mijer te verdenken van opzettelijken onwil en daarnit voortkoinpudpn pas-sieven tpgenstand tpgen vprbpteringen ; maar wat niet minder nadeelig wprkt op den geregelden gang van zaken, dat is de for re d'inertie, die men scbier in de kleinste takken van bestuur opmerkt. Er wordt letterlijk uipts afgedaan, wat zieb niet als liet warp van zelf afdoet. Wij spreken hier niet eens van groote beginselen van bervorming, wantieder die de zaken goed inziet, hecft zich reeds onder-worpen aan de treurige noodzakelijkbeid, de lioop op hervorming tot over 3 jaren uit te stellen; maar ook in den zoogenaamden dagelijkschen dienst merkt men in de bonding der regeering eene vreesachtigbeid op voor afdoening, die velen reeds (wij zijn zeker, ten onrechte) als onwil kwalificeeren. „Men leze onze mededeelingen over de koorts-epidemie te Samarang, over de verbloeraing der waarbeid, zoo lang zij zicb niet v e r n i e 1 e n d opdrong ; men verneme, dat er wel van maatregelen tot tegengang Gewaagd wordt, waarvan niemand echter iets ziet *), en oordeele dan, of de klagten van bet bestuur niet ten voile gegrond zijn. *) De gezondheidstoestand te Samarang was nog onlangs altijd even bedroevend, dock liet gouvernement is eindelijk tot de openlijke erkenuing daarvan gedwongen, door bet over- slaan der ziekte op de gouverneinentabureaux, zoodat men hulp- personeel heeft moeten zoeken, ora slechts den gewonen dienst aan den gang te houden. 17 „Te Batavia gaat bet niet bot er. Sedert jaren beeft bet gouvernement verklaard, dat do bygionische inrig ton in de gevangenissen, bospitalen! stadsverband enz. dringend onmiddelijk voorzioning eisehen on dat men met die voorzioning niet I a n g e r v o r k i e s t t e w a ch t e n. M a a r t o e b wo r d t n i o t s god a a n, dan gescbreven en gepeinsd en voor do uit- vooring teruggcd einsd! *) „E n dat is nog niet g e n o e g. Een groot gedoelto dor Europeanen bier is zeer ar moo dig, on zoodra een boofd van een buisgezin (soms van vrouw on 5 of (> kinderen), die per maand /' 15 tot f 25 vordient (sic), ziok wordt, dan beerscbt in zulk gezin dadelijk gebrek en bonger t), on er kan geen sprake zijn van bet bet ale n van genecskundige luilp. Tot nu too gaf bet plaatsolijk bostnnr altijd oortiticaten van beboel'tig- boid (die bet plantselijk bestunr ook alleon kan beoor- deeleti) en dan word gratis genecskundige bnlp vor- leend on medieijn verstrokt. Th ans is dat vorboden on mag aan nommand meer geneeskundige bulp vorloond on medieijn vorstrekt worden, die goon bed ee ling. Altijd nop; volgens het oude rijmpje: Zij dronkcu een glas, Zij pi.... een plas, En lieten de zaak Zoo als zc was. Dit is zeer duidelijk, ja, het is zelfs onbctwistbaar, dat doze paria's met de nietig verdienste van 15 tot 25 per maand in Ost-Irdie! reeds in een gezonden toestand gebrek en honger moeten lijden. Misschien zuckt het Indische besteht het Indische besteht het indische, waar het derde gedeelte van de bevolking der mest welvarende steden tot armoede vervallen is. Nederland draagt in Europa met Engeland de kroon der bedelarij. 18 nit de armenka geniet. Resohaamde en vlijtige armen, die hard werken maar door ziekte tvjdelijk daarin verhinderd worden, moeten nu maar door gehrek aan geneeskndige hulp oinkomen; het is in deaeil regentijd immers al wel, dat zij in de kanalen raoddeiig water vinden, wat in den droogen tijtl nict eensvoor-handen is, om van goed drink water niet te spreken, dat behoort hier tot de vrome wenschen. Terwijl men' zoo doende verstandige zieken laat omkoinen, maakt men plannen voor krankzinnigen-gestichten, die er van kranke denkbelden, dan van een gezond be- Stärken, en men sprechen van ingevingen van boen, die tot leidenden van het be-stunr zouden strekken, terwijl men door den aard dezer handelingen de waarde van zoodanige ingevingen in discrediert brengt. Het is een even onchristelijke als onhondbare toestand, dien wij hier aansehonwen, en wij dringen dan ook bij het opperbestnnr ten sterkste an op maatregelen van voorziening, en dit niet al-1 ee 11 op het papie r. Hoe fraal het te Katavia met de rechterlijk zaken Staat, blijkt ons, wanneer wij vernemen: Het hoog geweest van Nederlandseh Indie- is in vereenigde zitting van de middelen, waamit dnl opperrechterlijk collegie is samengesteld, vergaderd geweest, ten einde te be-raadslaen over de middelen, welke znllen behoore te worden aangewenden, om aan den dagelijks toeneinen-den achterstand van zaken een einde te maken. Naar wij vernemen, bedraagk het getal dier aehterstallige zaken niet minder dan 1500, waarbij de belangen van minstens £000 tot 2r>00 beklaagden betrokken zijn, die, in at'wae.hting van de beslissing des hoogsten -reenters, in de gevangenis worden gehonden. Het magverwacht worden, dat hetgeen het Hoog Geregtshoi der regeering zal voorstellen, om aan dezen toestand een einde te maken, bij haar geen bezwaren ontmoete, noch op tinanciele bedenkingen beloevc aftestuien. Men berekent, dat we«ens de vermeerderinic der van de land- raden aaugebrachte revisiezaken, waarvan de hoevelheid reeds in het vorige jaar geklornuien was tot een getal van ineer dan 3500, terwijl alleen een vice-president en t wee led en zijn aangewezen om die te beliandelen de beklaagden tegenwoordig een jaar langer worden aangehouden, dan bij eene geregelde a f d o e n i n g n o o d i g z o u d e z ij n. *) Hit hetgeei i d <• voeding en het onderhond van 0 a 7000 beklaagden, bij die zaken betrokken, aan's lands kas gednrende eu geheel jaar kosten moeten, zon licht de som gevonden knnnen worden, vereisclit om aan liet. Hoog Geregtshof eene aan den omvang barer werkzaamheden gevendigde uitbreiding te geven. 0000 beklaagden a 20 centen's daags (sic) kosten gedurende 305 dagen / 43.800; de nitgave wegens t/oevoeging van 3 leden en 1 snbstitnut-griffier zoude, gedurende de cerste 5 jaren, op / 40.000's jaars te staan konieu. Uit Surinauie komen klachten van een anderen aard en wel de navolgende: „Over het geheel is over den toestand der kolonie Suriname niet te roemen, en men vreest dat het mis zal gaan. Het werk dat van de vrijgemaakten verkregen wordt, is een gevolg van het staatstoezigt; als dat nu over 5 jaren ophoudt, zijn wij verloren, wanneer liet evenwigt door aanvoer van arbeidskrachten niet hersteld wordt. De negers zullen dan vooreerst niet meer of zeer weinig werken, en het weinigje dat zij doen zal nog ongeregeld wezen, juist het ergste voor den planter. Helpt Nederland ons *) Welk een L'fgerlijk toestand! niet aan arbeid, dan is de kolonie verloren. Er zijn slechts zeer enkele planters die eigen middelen hebben om zich te redden. Dan is de emancipate mislukt, zult gij zeggeif. Jntegeudeel; nu is liet product zelt lets hooker, maar men had flit gebrek aan arbeid voorai berekend eu er dus tijdig maatregelen tegen moeten uemeii. Kn is eigenlijk de geheele emancipat Je tot uit- voering gekommen? Wni is er gedaan om de vrijge- maakten op te leiden, wat voor onderwijs, wat voor genees- eu heelkundige verrekter Xogverder; uiet alleen zullen wij de kolonie uiet in stand kunnen liouden zoo als zij is, maar uog des te minder zal dit kunnen geschieden met de nieuwe instellingen, welke men ons geeft, en die hetaald moeten worden. Wij hebben reeds eene vertegenwoordiging, en de invoering der nieuwe wetgeving, die trouwens hoog noodig was (de vertegenwoordiging uiet) zal weer geld kosten, terwijl Xedcrland de subsidie al meer eu rneer inkrimpt en het iu de kolonie ged urig zwaarder valt om de belas- tingen op te brengen. \Y auneer men ons eenmaal, ondcr goede waarborgen, behoorlijk hielp, waarom zou het dan niet even goed gaan als in Demerarie en Trinidad, waar de waarde van in- en nitvoer nu reeds :M- pond St. per hoofd bedraagt; bij ons is dit niet meer dan de helft. Maar he Gat ongelukkig. De groate kapitalen wäarmede men mit Holland hier pro even nee int., worden o n be zo li-ne n a a n g e w e n d. M e n o n d e r z o e k t d e z a k e u niet en g a a t z e n i e t b e h o o r 1 ij k n a, en dan zegf men dat het hier gel uk ken zal. Op die w ij z e zal d e X e d e r 1 a n d s c h e H a n d e 1 in a a t- aachappij mi weer grof leer geld moeten be-t alen. "Ik heb wat veel van nw tijd voor rnij en voor He kolonie gevordeul; wil mijne uilweidingen over cic kolonie beschouwen als een onvermijdelijk kwaad, dat fie Hollanders zich moeten getroosten, zoolang dc kolonie niet Kngelsch of Pruissisch zelfs zul wezen, zoo als hier menigeeu zou wenschen. Met is inder- daad jammer, «I a 1 men niet beter met den toes t and en de bronnen van ecu gewest be- kend is, waarvan Dr. Dalton zegt, dat het een alluvial soil is, which has not its equal in the world, save perhaps the overfolds plains of the Nile *). Kn Britsch (luvima is daar, om dit te bewijzen t)." Kn hoe is het met ouze bezitti ug op de Goudkust gesteld! J Den 7 den Februari 1. 1. sell reef men van daar: „Er heerseht hier eene volslagen r ege ring- loos heid; de negers hebben hunnen kojiing van zijne waardigheid ontzet en een ander in zijne plaats be- noemd. /< ij h e b b e n d e n (ion v e r n e u r g e d w o n- gen eene eoinmiss" Je neu de Holland te zen- den, bestaande uit den militairen kommandant en een inwoner van Elmina. Hoe de (iouverneur in dezen hagchelijken tijd juist dej militairen kommandant heeft afge vaardig, begrijgt niemand. Langs de bovenkust begint zich ook verzet te openbaren. De eoinmissie zal met deze mail vertrekken ; wat zal zij uitrigten'r „In mijn hiatste schrijven zeide ik, dat men de vlag wel kon op roll en nidi en er geen ver- andering komt, en waarlijk, wanneer er op de *) Een aaugeslibde grond, die zijuc wcerga in de wereld niet lieeft, uitgezouderd wellicbt de ovcrstroomde vlakten van den Nijl. N. Rotterd. Ct, 1868 N°. 70. 22 Eene of and ere wijze geen regeling der annhängige kwestien lot stand komt, dan zullen de negers, die met den dag stout moediger worden, door eene kostbare exprditie tot hun pligt nioeten worden gebragt. Dit von zeker geen plaats behoven te hebben, wanneer men in den aanvang krach tiger ware opgetreden *)." Ilene onvergeeflijke onaehtzaamheid en eene laakbare onbezorgdheid van onze regering zijn al weder de oorzaken van den liierboven vermelden hachlijken loestand. Aan dezelfde euvelen was het te wijten, dal wij voorheen Brazilit': verloren; ons koloniaal bestuur sehijnt de zaken liever aan het toeval, dan aan tijdige en afdoende maatregelen overtelaten. In de zitting van de Tweede Kamer van den ltf lln ' Maart 1. 1. ging eindelijk eene stein op. Wanneer de verwarring op het hoogst is, dan eerst begint deze of gene van onze vertegenwoordigers zeer sehuchter eene vraag te doen. De heer van JSypesteyn deed eene in- terpellatie betrekkelijk den zorgwekk Enden staat van zaken ter kuste van Guinea, en wel: 1°. Kan de.Minister van Kolonien eenige mededeckelien den toestand der Tvederlandsehe bezittingen van de kust, die door velen als hoogst zorgelijk wordt gerekend, en wat zal er gedaau w ordeu? Antwoord van den Minister, De zaak is op dit oogenblik in landen des Konings, die nog niet heeft besteht. Zoodra de besteilige daar zal zijn, zal de regering hi staat zijn onistaiidigc mededeelingen te doen. 2". Is lie! juist wal zoo wel in partieuliere berigten als in de dagbladen was vermeld, dat de negerregering te Ehuina het besteht van de knst als 't ware gc-dwongen had twee afgevaardigdcn naar het nioederla rid. 23 te zenden, een onzerrzijds, de anderr nicht fir negerbevolking? Autwoord vun den Minister. Er is veel van nen. K is de regering bedeut op het nenien van a 1- doende maatregelen, ten einde aau den toestand, die nen reeds zoo lang duiirt, een einde te maken? Antwoord van den Minister. De Kamer kan er op rekenen, flat de regering overtuigd is, flat at'doende, doortastende maatregelen t li a n s noodig zijn geworden. Al deze vragen werfen besioten met fie betuiging van sprekers onverdeelfle svmpathien voor deze zoowel als voor de West-Indisehe bezittingen, die zijnsinziens weinige belangstelling van het gouvernement oudervin- den en ook niet in de Kamer! I it deze vragen en autwoord en blijkt den benardcu toestand van f>uze bezitting op de (j'oudknst dnidelijk. Het tweede autwoord van den Minister is echter zer onbevredigend, om niet te zeggen onbeduldend, in een vermakelijk en leerzaam kimlerspel word t tie vraag gedaan: „Zoudt ge niet denken dat onaehtzame kinderen ongelukkig worden? Het antwoord is letterlijk als dat van den minister: „Kr is veel van aau." Met antwoord op de derde vraag, dat 1 li a n s at'doende en doortastende maatregelen noodig zijn geworden, getuigt van eene vioegere nalatigheid. Net is hoogst laakbaar, dat de regeering fie zakeu niet in tijds r ege 1 t, maar de verwarring zoo ver laat komen, dat men het zenden van afgevaardigden aan den (iouverneur af- dwingt; haflden fie negers dit niet gedaan, dan zou er wellicht van onze zijde niet verricht zijn ge- worden. Waartoe dienen onze Ministers en Staten- generaal, wanneer geen van beiden voor onze bniten- lamlsehe belangen naar behoore waken! J De heervan Sypestevn heei't pliehtmatig gehandeld met fie verinelde vragen (c doen en de flanwheid 24 vragen (c doen en de flanwheid 24 vragen (c doen en de flanwheid 24 vragen (c doen en de flanwheid 25 vragen (c doen en de flanwheid 26 vragen (c doen en de flanwheid 27 vragen (c doen en de flanwheid 28 vragen (c doen en de flanwheid 29 vragen (c doen en de flanwheid 30 vragen (c doen en de flanwheid 31 vragen (c doen en de flanwheid 32 vragen (c doen en de flanwheid 32 vragen (c doen en de flanwheid 33 vr Venn de Tweede Kamer voor onze beziftingen op de tioiidknst en in Wcatludie pnbliek ten toon testellen. Last ons thans totde beschouwing van de vaderlandsehe imiehtingen overgaan, tin beginnen met het onderwijs. Fa- bestaat voor een volk geen zaak van hooger be- lang dan het onderwijs. Waar < lit goed en overreen- komstig de vereischten van den tijd is, daar zal tie maatschappij een rijken oogst van vrncliten inzanielen, heilzaam voor het lieden en de toekomst. I let is tie cerate plicht van een volk, dat het opkomend geslacht eene voltloende opleiding ontvange. Lager, middelbaar en hooger onderwijs moeten naar den eisch der eenw wezen, oni den toekomstigen staatsburger te vornien, heizij deze voor eene nederige of hooge betrekking wordt opgelcid, of in het vervolg tlen mitldejiweg zal l)e\vandelen, al naar gelang van de verschillende krin- gen vvaarin liij zich beweegt. Het onderwijs moet zijn gelijk het zonlicht, voor alien koesterend en levcnwekend. Eene vrije wetenschappelijke vorming moet he! doel wezen, streng afgescheiden van elk godsdienstig dogma, die grootc bren van twist en tweedracht, * I ic chaos, welke de Almachtige ternanwernood in staat zon z In te regelen. Yrijheid en vooruitgang moet op de banier van het onderwijs gescbreven staan, en de fakkel der verlichting moet haar bestralen. De twist-appel van de godstlienst moet niet op zijn weg liggen, maar ieder moge geloven wat hij verkiest, ieder moge dat godsdienstig stelsel onihelzen, waarinhijmeent dat tie zaligheid verholen ligt, ieder is verantwoordelijk voor zijne eigene eonseientie, in een woortl, de gotls-dienst moet van het onderwijs seherp afgescheiden blijven, ter vermijding van alien strijd tussehen de weten-sehap en de kerkelijke dogma's. Men vindt center altijd manncn, die het eene floor bet andere haspelen, omdat zij den lijdgeest niet be-grijpen en het menschdom aehternit voeren willen of lenminste doen stil staan in eu tijd van vooruitgang. Zij schnwen de ontwikkeling van het denken nogeu, omdat vele hunner kerkelijke stellingen den toots der wetenschap niet knnnen doorstaan. Maar is dan de strekking van hot hedendagsch middelbaar onderwijs zoo nadeelig? Wat beoogt het locli, om de tegenkanting van twee nitersten, orthodoxen en katholieken, to oiulervinden: De voorstanders van de vrijheid van onderwijs stelten de ontwikkeling van het verstand op den voorguond, in verband met cone onbekrompen beoofening van de nnttige kunsten en wetenschappen. Vroeger zocht men deze ontwikkeling bij voorkenr in de onde talen en in eene zuiver beredeneerde wiskunde. Men is van die d waling gelukkig teruggekommen. Hoe veel schooiis de oudheid ook aanbiedt, hot hedendaagseh geslacht wordt daardoor niet gebaat. De jonge mensch dient zieh met het wetenswaardigste voor den tijd, waarin hij leeft, bekend to maken, en met alles wat tot zijn toekomstig vak in betrekking staat, alsmede met de maatschappij, die hem eens als werkend lid zal opncnmen. De jengdigc liersenkas moet met geen onnoo-digen ballast word en opgewold, want dit geeft aanlei- Ding tot verwarring en verbrokkeling, en voert ineestal tot eene oppervlakkige veelweterij, dat is van alles zoo wat en in het geheel niemendal. AVaartoe den geest bij eene drooge en ondankbare studie te bepalen? Leert den jongen mensch de schepping kennen; wijst hem naar het nitspansel, vanwaar do zon hare stralen zoo kosterend en heerlijk over de geheele natur uitspreidt, terwijl de planten bij haar weldadig lieht rondom ons ontluiken; ontvouwt hem de lieilrijke werking van die planeet op onze aarde; onderrigt hem hoe de vrucht-baarmakende regen ontstaat; hoe de korenhalm het voedzaine brood verschaft; hoe de huid van het rund-vee, de wol van het schaap en het vlas des velds lot kleedingstukken worden bereid. VVauneer de avond valt en de gonden liclitbol aan den horizon wegzinkt — zegt hem dan, waar hij weder in voile glorie opstijgt. Hepaalt zijue aandacht verder op de maan en haren invited; op de starren, die zoo sehoon aan het donker- blanwe hichtgewelf schitteren; maakt hem met hare onderscheiden iieuamiiigen bekend, en openbaart hem hoe de zeelieden lmnneu koers op den oceaau naar haar en het kompas richten. Onderwijst hem in het dieren-, plan ten- en delfstoflijk rijk, om kort te gaan, doet hem vooral de nnttige kunsten en wetenschappen kennen, de fraaie ztillen dan wel volgeu, indien de kiem daarvoor in den jeugdigen geest aamvezig is. Ziet data cht ik beter dan het conjngeeren van t6tt<.> en (3cx-.> of liet declineeren van me ns a en a qui la. Weg met liet dwam?kamizooi. dat ons sleehts veroorloot't dorre voorschriften en woorden, niets dan woorden vooroogen te hebben, terwijl wij den zingenden vogel, den Hadderenden vlinder, de geiuige en kleurige bloein en het dartele goltje niet mogen aanschouwen, waarnaar het jeugdig instinct zoo zeer haakt. De intelleetueele ontwikkeling trae ht men thans door fie beoefening der naturwetenschappen te bevorderen. De eigensehappen en de kraehten der voorvverpen wor- den opgespoord en ontleed. Zoodoende wordt er een sehat van nnttige kennis onder de jengd verspreid en verkrijgt haar geest een praktisehe richtig. Zij wordt eigen met de wetten die de stot' beheersehen, leert het inuerlijke der dingen kennen en erlangt een posi- tiff karakter, onldann van kwezelarij en mysticisme. 