De mensch zoo als hij voorkomt op den bekenden aardbol [microform]
Stuart, Martinus, 1765-1826
Van fchrift was hun geen denkbeeld hoc- genaamd te geven. Een gefchreeven papier was in hun oog een ftuk doek met nicis be- duidende figuuren. Wclke ontvatbaarhcid nog- thands aan gecne domheid behoeft te worden toegefchreeven , daar wederzijdsch gebrek aan taalkennis de beduiding eener zoo gcheel af- getrokkene kunst fchier onmogelijk moet geniaakt hebben (a). Hunne kavv-oerden of kalebasfen doen hun den grootften dienst , daar zij ze tot allerleije gebruik aanlcggen , vooral ter bewaaring van hun (O Cook D. X. bl. 3<59— 373. King T. IV. p. 80, 81 , 59. La perouse D. I. bl. 160, i6i , 164. (a) King T. IV. p. 81. w«x? VNDEN. 00 wcl , als van ig en zeer kcu- en zijn ook uit Icld en de waar- n voor hctzelvo :ndcn dczewaar- ook terftond hct n in hunne za- et ijzcr, 't wclk denkbeeld hoc- fchreeven papier ek met nicts be- ivatbaarhcid nog- ehoeft te worden ijdsch gebrek aan r zoo gcheel af- Dnmogelijk moet :basfen doen hun ij ze toe allerleijQ er bewaaring van hun 9—373. King T. USE D. I. bl. 160, SANDWICIIEILANDEN. 10 liun zout, hct wclk zij in welgcmetzelde bakken aan den zcckant opvangcn, en door do zon allccn laten uitwaasfcmcn. Op hcc ccnc ciland is hct echicr vecl witter , dan op hct andcre (i). Bovcn allcs munt bij hun dc landbouw uit, tile vvel aangclegde velden met aardappelen, (uikerrict , tarro en andcr voedzel vertoont, ^bor grcppen afgefcheidcn , maar door gee- .ne affchuizels ingeHootcn C^). lliinnc wapens zijn Tpeeren, dolken, bong en pijlen, knodzen, (lingers, mcsfen eneen6 foort van zaagen (3). Bclangrijker komen ons hunne tijdkortingen voor,daar dezelvc bijhuninhetalgemeenmeer proeven van behendighcid, dan wel van lig- chaamskrachtcn geven (4). Hunne worsteling «n vuistgevecht zijn van weinig waarde vooi de kunst der ligchai^msoefening , fchoon zij 'er veel vermaaks in vinden (5). Hun zwemmen daar. 1*1 (1) King T. IV. p. 83, 84. (2) Cook D. X. bl. 380. (^3) Cook D. X. bl. 3«5. 386. ii4. (4) Cook D. X. bl. Z69. (5) King T. Ill, p.'' 4^8. N 4 King T. IV. i ii: n feWfipS = *oo SANDWICH. EILANDEN. daartegen gnat fchicr allc denkbccld tc bovcn, daar mans en vrouwcn beidcn 'er ccn fpel van maaken , om in de branding blj cene on- ihiimige zee te darcelcn op den rug dcr hoogde baaren en van daar als cen pijl in dc ufgrund neder tc fchieten (i). De dans wordt bij hun voorafgegaun door een deftig en langzaam gc- )Eang, in welks maat de beweging aanvangt, die langzaamerhand met hec gczang verfnclc, en onder de bevalligde ligchaamswendingeti yoorddqurt, zop lang de krachtcn die flcchts bij dc uitcrfte fnelheid gcdoogcn ( o ). De vrouwen vocren olleen den eigcnlijken dans uit , en worden daarbij flechis vergczeld door dc bewegingen der mans, even als do hoofdpartij in een Concert word geaccom- pagneerd dqor de overige fpeeltuigen (3). Onderfcheidene tramniels en rammelendc ka- lebasfchillen maaken hun eenige fpeeltuig uit , en echter fchijnc die volk door de Natuur by- zonderlijk voor de Toonkunst aangelegd , daar hctzelvc ahijd met partijen zingt (4). ' Hun 0) KiNoT. IV.p. 77, La perouseD.I. bl. 141, (2) King T. IV. p. 73. (3) King T. IV. p. 74. (4) King T. IV. p. 7^, 75, Cook D. X. bl, 368. Men heefi deze vorzekeiing betwist op frond .ANDEN. kbccld tc bovcn , den 'er ccn (pel ding bij cene on- n rug dcr hoogfte lijl in dc afgrond ns wordc bij hun ; en langzaam go- reging aanvangt, gczang verfncU, :haamswendingen ichtcn die flechts aogen ( a ). Do eigcnlijkcn dans lechts vergczeld ms, even aU do word giaccom- fpeeltuigen (3). rammelendc ka- ige fpeehuig uit , >r de Nacuur b^- iinst aangclcgd , artijen zingt (4). Hun mousED.I. bl. 141, 75, Cook D. X. ;ekeiing betwist op frond SANDVVICM-EILANDEN. ar* Ilun damfpcl , hct wclk vcel mocilijker moct zijn dan hct onzc , daar zij twee honderd agt- cndcrflg ruitcn hebben op hun bord, hec wclk zij met witte en zvvarte kciftccntjcns bczcttcn , is den Rcizigcrs niet min opmerk- lijk , dan hun vicrftcmniig maatgczang (i). Met gelijke vcrwondering nanfchouwcn zij bij hunne klnders eene vaardighcid in hec fpclcn met vijf ballcn tcvcns in de luchc, welkc de bchcndigfte tafclfpclcrs van Europa zclden in zulk cene maat bezittcn C2). Jon- gens en mcisjens vermaaken zich echter liefsc met den wedloop, die de uitcrde fnelheid hecft, daar de kinders gehccl naakt zijn en al- zoo vrijelijk alle hunnc fpieren laten werken, terwijl de vaders daarbij veclerleije wedding- fchappen aangaan (3). 00 grond van het moeilijke voor de uitvoering zonder kennis aan de gronden der Toonkunst: maarfeiten laten zich niet wederleggen door afgetrokkene be- fchouwingen, vooral niet in eene zaak all de Toon- kunst, weike vvaarlijk den Italianen en Duitfchert aangebooren Cchijnt, daar zij meestal den Engelfchen en ens een zeer moeilijk kunstwerk blijft. (i) King T. IV. p. 75. (2) King T. IV. p. 79 ^ 80. (5) King T. IV. p. 76. Cook D. X. bl. 359. N 5 If S02 SANDWICHEILANDEN. Dc Rcgccring dczer volkcrcn is, even nil die dcr 5«nV^-//J-Eilandcrs, naar iict Ichijm, van cenen Iccnrocrigcn aard. Men ^ndcr- fchcicU 'cr drle ftandcn, van Krees of Op- pcrhoofdcn, van Landbczitcors zondcr rang, en van Towtows of gcniecncn zondcr eigcn- dom en rang. Ecn dcr Oppcrhoofdcn liccl'c het lioogst bcwind , 't wclk crflijk is, en ont- vangc van alien ecnc fchatiing van vruc'.i- ten, handwcrkcn cii dicrcn. Ilct gczag dcr mecrdcrcn over du '5>indcrcn is 'cr volllrekc en wordt 'er mec voel trotschhcid, doch zonder wrecdlicid gpvocrd, in zoo verrc dat de Earecs eenc mcnigtc andcren wctcn uit clkandcren te drijven , door den eenen en an- deren bij het hoofd te grijpen en mec eigc- ne hand of voet weg le jagcn. De grens- fcheiditi- der bezittingen wordt door cene witte vlag ofkleenen muuraangeweezcn. De ecrbicd van alien voor den Oppervorst en van dc mindercn vcor dc mecrdcrcn is zoo groot, dat 'er eene volftrektc nedcrwcrping nice het aangezicht op den grond bij dc ont- pioeting plaatsheeft (i> De ■fit (;0 Cook D. X. bl. 333 , 384* HI. p. 384. T- IV. p. 86— PE- KING T. i.i^g-8^^ LANDEN. kcrcn is, even nil , naar hcc Ichijnt, d. Men 'fender* ,\n Krees of Op- [tors zonder rang, ncn zonder eigcn- jpcrhoofdcn hccfc . crflijk is, en ont- atting van vruc'.i- 1. llct gczag dcr Ml is 'cr volilrekc crotschhcid , doch , in zoo verrc dat andcrcn weten uit • den eencn en an- jpen en mec eige- jagcn. De grcns- wordt door cene ■ aangeweezen. De len Oppervorst en mccrdercn is zoo ektc nedcrwerping 1 grond bij dc onc- De J , 384. Kino T. -92. SANDWICH-EILANDEN. 203 De Rcchtsocfcning deck in alle dc haatlijk- hcden van dcze ondcrfciiciding. Als gcmecne pcrzoonen ondcrlingcn twist licbbcn, is hcc Oppcrhoofd , under liet wclk zij ftaan, him fchcidsman : niaur wannccr cen minderc eencn mccrdercn bclcedigt, is dcs iaatllcn wraak op het oogcnblik dc ccnigc bepaaling dcr llraf; dczelve alsdan ontwccken wordendc , hccfc •cr tusfchcnfpraak van ccnen dcrden en afkoop van hct misdrijf plants CO- De Priestcrftand bcklcedt 'cr ccnen afzon- dcrlijken rang, die fchier met dien dcr Opper- hoofdcn gelijk ftaat. Dczelve is aan zckcren kloostcrrcgcl van zamenwooning en one* bonding ondcrworpen, maar Iccfc in gebuw- den ftand. De vrouwen dcr Pricsters deelen met him in de onthoiiding van bun Kloos- tcrleev^n. Hunnc bedicning is crflijk , en behoorc flechts in ccnigc bevoorrechte ge- flachten te huis (a). De Godsdienst dczer eilanders korat ge- noegzaam met die dcr Societeit overecn. De plegiigheden en gcbcden zija bier flechts vcel- (i) KrNG T. IV. p. 92. 93. (2) King T. IV. p. 93. # j«4 SANDWICH-EILANDEN. ▼cdvuldlgcr en lan|!;cr. Ilunne ofTcr., '.ofzan- gcn, afgodsbceldcn , 3lorais en/,, kcnmcrketi alzins dezelfdc bcgrippen, waar van zij gc- Itjkc uiterlijkc rcekencn zljn ( i ) i ^och waaromtrcnd hct reeds nicermaal bcklaagd ge- brck aan taalkcnnis nog mecr, dan in eenig aiidcr opzicht, geldt. Ilunnc afgodsbceldcn zijn zoo wcl van hct vrouweliike als manlijkc gcflacht en hcb- ben menschlijke gedaanten , wier iiitwer- king van den kant der fnijd-cn beeldhouw- kunst niet zoo gehecl verwerplijk is (2). Entooa is bier dc naam zoo wel van den grootcn God, van wien zij eenige bcvatting fchijncn te hebben , als van dc Ziclcn hiinner Oppeihoofden , wdkcn zij na dcrzelvcr dood onder dicn zelfden naam vcrccrcn. Hun- ne begraafplaatzen en huizen zijn even vol van hunne lyhatta's of afgodsbceldcn, dien zij met de fchoonftc ftukken docks om- hangen : doch ondcr dczclven zijn ook de on- feetaamlijklle afliceldingen, die aan den pria- fus der oudcn doen dcnkcn (3). Dc naam (i) King T. IV. p. 93- Cook D. X. bl. 388. (2) Cocic D. X. bl. 365. King T. IV. p. 95. (3) King T. IV. p. 94, 95^ m II ill IS: i»! m ILANDEN. line ofTcr. , '.ofzati- tis cnz. kcnmcrkcit waar van zij gc- zljn ( I ) ; doch ;rmaal bcklaagd gc- iiecr, dan in ccnig <ijn zoo wcl van LC gcflaclu en heb- n , wier iiitwer- lijd-cn becldhouw- ^erwcrplijk is (2). zoo wcl van den zij ecnigc bcvatting 1 dc Ziclcn hiinner j na dcrzclvcr dood vcrccrcn. Hun- lizen zijn even vol ifgodsbcelden , dien lukkcn docks om- vcn zijn ook deon- , die aan den pria- ken (3). Dc naam van Cook D. X. bl. 388. . King T. IV. p. 95. 95- SANDWICH -EI LAND EN. 205 van Oram drukt blj luin ccnc Codsdicnstigc vcrecring uit, welke zij hcvvijzcn aan al, wac zij van vcrhcvcncr natmir,dan zich zclvcn, bc- fchouwcn; in wdkcn rang en ecrbicd dan ook COOK inzondcrhcid decide , hct wclk men hem volkonien deed bcgrijpen door dezelfdc OflTcrplegtighcdcn voor hem , als voor dc ai- t^aarcn, te vcrrir.hten (i). Onder de voorwcrpcn van hunncn ecrblcJ bchoorcn zekere vogels, vooral dc ftccnuil, dici) zij tot geencn prijs willen verkopen|i en M'icn zij voHlrckt gecn kwaads willen gc- daan hcbben (a). Maar behalven dezcn wordeii allc dingcn heilig , waar over het Opperhoofd of de Priesterfchap gocdvindt het Taboo uit te fprckcn. Dit gefehicdt door hem over de ha- vens, de bosfehcn, dc huizcn , welken hi] nict wil uit- of in-gelopcn , bezogt of gc- hakt, vcrlatcn ofbetrceden hebben. Dit alien gcrchicdt zclfs naar vercisch van Staatkunde , aic zich hicr van tegen de Engelfchen ten luatftcn bediondc. AUes echter is van zclfs Taboo voor den genen , die zich op ecniger- .. • IciJQ (i) Kino T. III. p. 392. T. IV. p. 94- (2) Cook D. X. bl. 341. Ki.vo T. IV. p. pj^ 4o6 SANDWICII-EILANDEN. leije wijze Godsdicnstig verontremigdhccft(i> Men ontmoctedc op dcze eilandcn tweo krankzinnigc menfchen, ccnen man op Ow- hijhee en cene vrouw op Oneehcow^ en men befpeiirde zoo veele oplettendhcden voor dc- ze ongeiukkigcn , dat men nice kon nalaten in.twijfeling te komen, of ook hier, gelijk in vecle Oosterfche landen , de krankzinni- gen voor bczetenen van hoogcr geest geliou- den worden (2). ,, Zoo wcldaadig als het bijgeloof hier in zou wezeti , zoo fchriklijk woedt hetzelvc in veelvuldige menfchen offers, die liet den Go- den en der fchimmen der Opperhoofden flacht. De aanvang van eenen krijg, het begin van eenen flag, het ontwerp eener gewigtige on* derneming en de dood van een Opperhoofd zijn zoo veele gelegenheden tot een of meet menfchenoffers, naar gelang der hagchelijk- heid en het gewigt der ondernemingen , en het aanzien of de algemcene genegenheid van het overleeden Opperhoofd , zoo dat men verzekerde , voor den toenmaaligen Vorsc (i) King T. IV. p. 99. T. III. p. 4.00. La ¥EROusE D. I. bl. 144. ^2) King T. IV. p. (Jo. •«a^^^s^^*a4aafe^^^s*Sfti«tessa#aaftS: LANDEN* •ntreinigdhccft(i)< :ze cilandcn tweo men man op Ow' Ofiee/icow, en men :endhcden voor dc- I nice kon nalaten if ook hier, gelijk 1 , de krankzinni- 30ger geest gehou- jgeloof hier in zou voedt hetzelvc in 5, die het den Go« pperhoofden flacht. Ljg, het begin van ener gewigtige on-* in een Opperhoofd len tot een of meer ng der hagchelijk- ondernemingen , en ncene gencgenheid perhoofd , zoo dac den toenmaaligen Vorsc T. III. p. 4.00. La SANDWicn-EILANDEN. 207 Vorst van Owhijhee tien mcnfchen tezullcti, olfcren. Zoo vcclvuldige offers, als hot bleck, dat liier gcvordcrd wordcn , kcnnen niet voorondcrfteld worden alien om eenig mis- drijf doodfchuldig te zijn , en allcs , wac ook ter vcrmindering van dien grawel do- zer afgodcrije kan gczcgd wordcn , bellaac allccn daarin, dat de flachtoffers, die altijd uit de Towtows of gcmccnc luiden genomcn worden, him lot niet wetc", voor dat een onverhoedfche en doodlijke (lag met eene knods op het hoofd het hun doet ondergaan , waarna men hun lijk ter plaats der fchrik- lijkc plegtighcdcn brengt. Mannen en vrou* wen beiden ftaan voor zulken flag bloot , tcr- wijl bij de begraafplaats der Opperhoofdcn teyens een hock wordt afgczondcrd voor de begraving dezer ongelukkigen , wier hoof- den op het lljstwerk gezec worden, het geen de Moral omringt (i). De vcreering der overlecdenen fchijnt een doorgaind kenmerk van het geloot der on- fterflijkheid. Het zclve is ook dezcn eilande* ren niet vrecmd. Men verftond echter alleen uit (0 K'NG T. IV. p. 07' Cook D. X. bl. 3 if- i 4-A w :,!^ .1 ii "^^W^ :m^ii(**i^ i-»mmmf ac8 SANDWICH-EILANDEN. .uit hun, dat de adcm, welken zij voor de ziel of hec onllerflijke deel der menfchcn hoii- den , naar Eatooa terugkeert , en dat 'er ze- kere verzamelplaats der afgeftorvenen is : maar men vernam niet, of zij ecnen ftaat van eigcnlijke vergclding verwachtedcn (i). Het doen van vrijwillige en fmartUjke op- offeringen is echter zoo gemeen bij de Sand- mchers , dat het zelve zcker denkbceld van hoogere vergclding fcliijnt intcfluiten. Men ontmoetcdc naauwlijks iemand ult den laagften ftand en maar zcer weinigen uit de voornaa- men, die niet meer dan eenen tand uit den mond miste, en men vernam, dat de uittrek- king der tanden ecn zeker zoenoffer was aan Eatooa ter afweering van gevaaren of rara- pen, die hun over het hoofd mogtcn han- gen (2). Een min fmartlijk offer , het welk tevens ten blijk van hunnen eerbied en te- derheid voor eerwaardige perzoonen fcheen gegeven te worden , bellond in de haair- lokken, van welken zij 'er terftond bij de aankomst van cook verzogten eenigen aan zijn boord te mogen agterlaten ( 3 ). Met (1) Kino T. IV. p. 98. (a) KiN« T. IV. p. 96. Cook D. X. bl. 34»« (3) Cook D. X. bl. 334* ''ii&l ILANDEN. SANDWICII-EILANDEN. 209 velken zij voor de der menfchcn hoii- ;ert , en dat 'er ze- afgeftorvenen is : i" zij ecnen ftaat van achtedcn (i). ;e en fmartUjke op* ;meen bij de Sand' sker denkbcekl van !t intcfluiten. Men land ult den laagften gen uit de voornaa- eenen tand uit den nam , dac de uittrek- er zoenoffer was aan ii gevaaren of rara- hoofd mogtcn han- lijk offer, het welk men eerbied en te- le perzoonen fcheen aellond in de haair- I 'er terftond bij de verzogten eenigen jen agterlaten ( 3 ). Met » . Cook D. X. bl. 341. Met deze hartlijkheid in hunne genegenhe* den, wclkc, even als te Otaheite, de onder- linge naanivcrwisfeling van twee perzoonen ten kennicrke der naauwfte vriendfchap ftelt, zou nu , volgcnds cook , de fchriklijkfte wocschcid en wreedhcid gepaard gaan van hct vcrflindcn hiinner overwonncne vijan- dcn (i). Maar liij zelf wcrd de rampzalige procf , dat men ten zijnen aanzien ten mlns- tcri deswegens eenen afkeer lict blijken, dien geen Europe'c'r geweldiger hcd kunnen ver- toonen (ji). King meende 00k, dat de be- wijzen, welken cook en anderson voor him fchrlklijk vernioeden meenden gevonden te hebben, bedriegelijk waren geweest. Met veelvuldigmenfchenoffer fchijnt echter de nog niet lang verouderde plaatsvervanging van die allercerstc woestheid, die nog bij de ISieuw^ Z,eel(mders hcerscht , aan wien zij in aard en in gedaante hct naaste komen. Het aan ftuk hakken en verdeelen der lijken hunner vij- anden fchijnt daarvan tevens een nog zcer versch overblijfzel , het welk duidiijk za* men* Ci) Cook D. X. bl. %z6 , 1^9 en 334* (a) King T. III. p. 46<>« I. DEEL. O ■ «i P i _m im «,o SANDWICII-EILANDEN. menftemt met allc overigc blijken , dit dc- befchaaving dczer eilandcrs nog ccnigc graa- den ten agtercn is bij die dcr Societei(s-Ei- hnders, van wien een omai zelf nog crkcn- de , dat zijne landgenooten in de uitcrftc woede hunne vijanden zomiijds met de tan- den verfcheurden, maar nimmer een gedcel- ce van hun vleesch verflonden (i). De Priesterftand fchijnt zich de befchaa- ving hunner landgenooten zorgvuldig aantc- trckl^en , en laat ten minsten den Godsdicnst minder menfchenoffers vorderen, dan de eer- zucht der grooten aan clkanders fchimmeiv wil geilacht hebben. Cook bevond alhicr de Priesters ook in alle opzichten beter dan de Bevelhebbers, bij wien hij vecl meer laa* ge baatzucht en oncerlijken tocl-g befpeur- de CO- Het gros des volks wa^ ook alreeds- bcter, dan de Opperhoofden over bet alge- mcen , daar men bij hetzelve welmeenende gcnegenbeid, ecrlijken handel, hartUjk ont- haal en ongeveinsdc eerbewijzingen ontmoe- tcde, terwijl bet van agteren Week, dat de Opperhoofden reeds een meer ftaatkundig (i) King T. IV. p. 60—63. (2) King T. HI. p. 299- rf. LANDEN. blijken , tht dc- nog ccnigc graa- dcr Societeits-E'i- A zelf nog crkcn- ;n in dc uitcrftc mtijds met de tan- mmer ccn gcdcel- den (i). zich de befchaa- zorgvuldig aantc- en den Godsdicnst deren , dan de cer- Ikanders fchimmeiv ooK bevond alhicr )pzichten beter dan 1 hi) vecl meer laa* en toclf^g befpeur- Iks wa^ ook alreeds fden over het alge- izelve welmeenende landel, hartlijk ont- ►ewijzingen ontmoe- rteren bleek, dac de 1 meer ftaatkundig ge- —63. 9. SANDWICHEILANDEN. an gedrag tegcn vreemdelingen ocfenden , naar wier vertrck zij verlangden en bij wier on- verwachtc terugkomsc zij alle de beleefd*- heden van hun affcheid in het koele (laat- kundlge ecner nagenoeg vijandige wedcront- moeting verkeerden (i). De Huwelijksplegrfgheden der Sandwichen zijn den Rcizigers n: .-t in het cog gevallen. Alleen is hun gebleeken, dat *er geregelde cchcverbindtenisfen bij hun plaats hebben » doch dat dczelven , bij de Opperhoofden ten minsten, het houden van bijzitten niei buitenfluiten. De huweiijksliefde is bij hutl over het algemeen echter zeer hartlijk , en hec ouderlijk gezag cenpaarig tusfchen den vader en de moeder verdeeld. De moederlljke teder-* held is zeer groot en gaame deelt ook de man in dc kleene huiszorgen zijner vrouwe. De vrouw echter, die met hem niet mag eten uic denzelfden fchotel , ziet zich ook het gebruik van varkens , fchildpadden , zekere visfcben en bananen verboden , en wordt mishandel« w»nneer zij zich 200 let v^roprlci^. Ook de* > ze Ci) Cook D. X. bl. 383. 406, 4itf, 435. O A 390. King T* III. p aia SANDWiCII-En.ANDEN'. ze verncdcring van het vrouwclijkc gcnachc mas te rccht gehoudcn wordcn voor ccn Mljk der nog 2ccr gcringe bcfchaaving dezcr cilan- ders(i). . .. Munne lijkplcgtigheden bcftaan in vecl- vuldig niisbaar rondom dc lijkcn , in hot zwa«maakcn van hct ondcrfte gcdeckc van het rdauG dor naastc rouwdragers en voords in Ret bcgravcn der lijkcn zclvc op Bio- tab , die, andcrs aan die der Sucietcin -YAr landers mcestal gclijk , met gelhccden beeld- vverk en hoog opgeftoken gcdenkceekcncn omringd zijn. Hct opmcrklijkc bier in - en het gcen het gczond vedtand voorzeker beter, dan het ontblooten en vcrlatcn onzer liiken keurt, zoodra het leeven bij ons fchijnt vcrdvvecnen, - i» himne gcwoonte, om met fleehts , terffond na her verfcheiden , dc dooden zortfvuldig met vcrfcheidcne ftukken docks te overdefckcn , maar zelfs ondcr dezelven naast han t« gaan lifrgcn, en geduuriglijk uit te roepcn , o mijn vadcr ! o mijne mccder. Welke zorgvuWigheid tea minsten de fchnk- liikc misleidmg van den fchijndood meet •" voor- (i) Kino t. IV. p. SJ' > 58, I oo. 'i3i% ... ^■iftll -^ -^ >- LAN DEN'. )uwclijkc gcdachc Jen voor ccn blljk aaving ckzcr cilan- bcftaan in vecl- le lijkcn , in hec ;rfte gcdeckc van dragers en voords ;n zclvc op Bio- dcr S<'detcits - Ei- et gefnecden becld- !n gcdcnkccekcncn rklijkc hier in — verrtand voorzeker 1 en vcrlatcn onzer eeven bij ons fchijnt gcwoonte, om nict rfcheidcn , do dooden lene ftukken docks elfs ondcr dezelven , en geduurigl^k uit r / 0 mijne mccder ! a minsten de fchrik- en fchijndood moet voor- , 58, lo«>- SANDWICII-EILANDEN. »i3 voorkomcn en nienigcn mensch ann zich zcl- ■vcn en dc zijncn vvedergcvcn (i). Opmerklijk gcnocg is ons, eindlijk, alhier ter pluatzing voorgckomcn , dat men op Ow- ■hijhce ecncn kluizcnaar aantrof , die wel ecr cen voornaam Oppcihoofd en bcrocmd Krijgs- raan was gcweest, niaar zinds lang dc kiisc des ellands had verlaten , en nu niet nieer buiten zijne hut kwam. Men wicrp zich voor hem nede* met den uiterften ccrbied en bragt hem tevcns lecfmiddelen. De kluizcnaar, door hun, die hem hct jongst fchattcden, voor ten minsten honderd jaaren oudgcacht, betoonde naauvviijks ecnigc bevreemding op hct zien dei- Engelfclwn^ en weigcrde zclfs dc gcfchcnken aan te nemen, dien zij hem booden, maar kecrde wcldra in zijne kluis te rug, welke hij bij dit bczock flechts kortcn tijd had verlaten (2)- (i) King T. IV. p. 103 — io5. Cook D. X. bl. 313 — 315. (2) King T. IV. p. 32. La perouse vond bij deze eilanders het Vcnrnfmet reeds zcer geweldig; COOK had hctzelve bij zijne eerfte landing niet ont- moet ; eii ecliter vvil men de laatere Ilcizigers vrij- (prelten van de oorfpronKlijke befmetting. — La ►KKotsE D. I. bl. 153 — 156, 165 » »66. 3f 03 PAASCII- '— ViW*^ !»AASCH-EI LAND. 0it ciland is gelegen op a;* 5' 3o" Zuider breedte en op io9°46'2o" Wester lengte (1). De eer der ontdekking van het zelve is aan den TSederlandir j. rogceveen toegeftaan, fchoon de Engelfche davis hetzelve reeds in i686fchijnt gezientchebbenCa). Rocgeveem gaf het den naam, dien het nog draagt, om dat hij 'er op den Feestdag dor opftanding van jEZUs indenjaare 172a aankwam (3). Cook bezogthetin Lentemaand van 1774 entrach^ te- (i) Cooks Reize D. V. bl. 215. (2) Cook D. V. bl. 213. (3) J. rogceveen's Tweejaarige reixe ropd<m de vmeld bl, 41. PoTdre?ht ^764, ■^■m. P A A S C II - E I L A N D. QI5 LAND. > a^o 5' 30" Zuider Wester lengte (1). nn het zelve is aan CEVEEN toegeftaan , IS hetzelve reeds in ten (2). RoccEVEEN het nog draagt , om g dcr opftanding van unkwam (3). Cook van 1774 entrach^ tC'. )i. 315. (. rjaarige rtixe ropJmt tie •cede vriichtloos dcszclfs cigcn naam te ont« dckkcn \^ij. Inmiddcls was het flcchts cen- niaiil aangcdoan, nvuir het fchijnt, door ccn Spaamcli fchip in i7<^9 (»). Na cook bczogt het LA I'ERousE in Grasmaand van 1786 Cs)* Dc onnrck dcs cilands is kiccn, dc gedaante drichockig, het voorkomcn zoo rijzendc, dac het zlch op vcrren afftand in zee vertoont al» vcen berg, wicns kruin in dc wolkcn zich ver- licst. Dc kust is onbekoorlijk en onveilig voor den zecman., die 'cr ankerplaats , hou: 'noch vcrsch water,, maar rondom de gevaar- Jijklle klippen vindt (4). De grond is ccne hardc en drooge kici , overal bedekt met ftcencn, diie alle blijken dragen van Voknnifchsn oorfprong. Dezelve vwordt ook daadlijk gevonden in eenen iiitgc- branden vuurbcrg, wiens kolk ten minsten agthondcrd voetcn diepte heeft (5). Gcbrck aan (i) Cook D. V. bl. 22a. De fnwooners fcbee- -nen Iiet Tamareki of li^iijhu en ook Teapij lenoeraen. (2) Cook D. V. bl. 202. (3) La perouse Rcizs D. I. bl. 84. (4) Cook D. V. bl. 214,215. «" de kaart N°. 17. (5) Cook D, V. bl. 205. hu perolse D. I. b{. 120, 121. O 4 ■*Ss?»^'" ■-i^,g^a&ieee^siiis^se^xme>»^'^^»^'^"^-^' ,i.#Se»iii*««St»S»«as«5*'5''***'- - ^m 3irf P A A S C H . E I L A N 0. aan water maakt dczcn groml, zondcr zorg- vuldige bcbouwing,onvruclubaar. Dit gcbrck fchijiu het gevolg dcr onbcraadcnheid van vrocgcre bcwooncrs , om alle de boomcn wcg tc hakkcn, wicr kruincn de ccnigc aaiv trckkcrs zijn der rcgenwolken voor klccnc ci- landcn , in het midden ccncs onmetclijkcn Oco- aans gelcgcn (i). 'Er Ichijnt niaar cene bron to zijn van zoet water, ten gcbruikc dcr cilanders zclve nict njk genoeg : 'cr is ook ecne andcrc van niincraal water, welks lucht nogthands ondragclijk is ( O- Vlictend water wordt 'cr nict gevondcn , welk ge- mis te grootcr is , wijl dc grond , (lechts wcl bevochtigd, grocizaam genoeg zou we- zen(3). ' , " Hi> wordt maar voor een tiende gedccltc bebouwd en levert zoete aardappelen , ijams , arumwortels, bananen en fuikerriet op, alien van vrij goede foort. Bijzondcr kwcekt men 'cr den papier • moerbezienboom en de nacht- fch:^' (i) La ptROUSE D. I. bl. 89, 9©^ (2) Cook D. V. bl. 208, sop. ^3) La PERoysE P, L bl. 124* iS^i I L A N 0. mil, zondcr zorg- liibnar. Dit gcbrck nbcraadcnheid van 1 alio de boomcn incn de ccnigc aan- ken voor klccnc ci- s onmetclijkcn Occ- ii)nt niaar cene bron ten gcbruikc dcr fcnocg : 'cr is ook water, welks lucht s ( 2 ). Vlictend vondcn , welk ge- dc grond , (lechts im gcnoeg zou we- een tlcnde gedccltc aardappelcn , ijams , I fuikcrriet op , alien Jijzondcr kwcekt men cnboom en de nacht- bl. 89, 90, 38, 2op. b). 134, P A A S C H - E I L A N D. ai? fchadc. Dc onbcbouwde grond brcngt naaiuv- lijks ccnigc klccnc hccstcrs voord(i). Even armocdig is dczclvc iiit cit.';cn aard in het dicrlijkc Iccven. lichalvcn hocndcrs en rotten hccfc men 'cr wcinig land- en zcc- vogcls, en vollh-ckt gccn vicrvoctig gedicr- tc. Dit gcbrck wordt zcifs nict door de zee vergocd , welke fchier geene visfchcn aan dc kusten van dit eihnd voert (2). Dc bcvolking cchter is aanmerklijk ge- noeg voor dcszelfs klcenhcid en armoede. Cook fchattede haar op zcs of zeven hon- derd, maar la perouse wel op twee dui- zcnd ziclcn (3). In dc oogen van den ecr- ften fcliccn 'cr cene oncvenrcdigheid tusfchcn nians en vrouwcn plaats tc hebben , die voor den laatften is vcrdwecnen, gclijk deze ook zecr veele kinders aantrof, wclkcn cook nice had gezicn (4). De (1) Cook D. V. bl 210, 211. La perouse D. I. bl. 117 , 1 12. (2) Cook D. V. bl. 214, 215. (3) Cook D. V. bl. 2i<J. La perouse D. L bl. 97. (4) La perot.'se D. L bl. 97 ^ 98. Cook D, V. bl. 217. O 5 1 % L>fe;-.^Bi»FiMn)P>afc tWfftM ijti' ai8 p;a A S C 11 -E T l/A N D. Dc '.cngtc ilcr P^^wA-Eilandcrs is midden- maaiig, nict vccl haalcndc boven dc vijf voc- tcn en vljf tot agt diiimcn(i). Ilunnc gclblte is rank en Ichraal in overccnllcmniing mot den grond , dien zij bewooncn (i). I lunnc klcur is hoog bruin; hun haair over het algcmceti zwort, maar nict zccr zwaar, vooral niet aan cicn baard. Ilun gelaat Icvcrdc in dc oogen van LAPRROUSEcn ROLLiN,belialvcn dekleiir, gcen onderfchcid met dat dcr KuropcUrs op , en llaat bij cook tclven als nict onbevallig te bock. Dit doet ons met vrij wat be vrc cm- ding het oog flaan op dc twee afbeeldingen, dien hodges naar bet leeven van man en vrouw heeft gegeven. La i'erouse vcrklaart wcl dczc aangezichtcn voor zecr (Icgi ge- troffcn , maar forsteu nocmt dezclven zeer (i) Cook D. V. bl. 217, 428. La perouse D. I. bl. 126, 127. RoGGEVEEN hnd 'er rciizeii vnn gemaakt van tien tot twaolf voetcn. bl. 43 ,44. (a) Cook D. V. bl. 428, 429. Bij rollin, den Chirurgijti' Major van tA fEROtsE, worden zij als tamelijlc zwaarlijvig voorgedrngen. — La pe- Roi'JE D. L bl. 127.— Maar in dc oogen van eeneii FrMschman kan vrij zwaarlijvig fchJjnen , het geeii den Enseltchman rank en fchraal voorkomt. I 1/ A N D. ilandcrs is midden- bovcn dc vijt' voc- I). Iliinnc gcftalte nrtcmming met den (2). Ilunnc klewr over hci algcmccn ir, vooral nice aan crdc in dc oogen behalvcn dckleiir, dcr European op , s nici onbevallig te vrij wat bevrccm- twcc afbeeldingcn, even van man cti . PEROUSE vciklaarc 3or zecr (Icgt ge- 3cmt dezclven zecr ,428. La PEROUSE 3EVEEN had 'er reiizen If voeten. bl. 43 ,44. I , 439. Bij ROLLIN, A fEROLSK, worden zij gedrngen. — La pe- • in dc oogen van eenea ng fchljnen , het gcen aal voorkomt. aaK«itaaa»MH|iMnii|iW>*ii«hrW'8l«liftiiii"«i PAASCH-EILAND. ftij wel uitgevallen ( i ) en het fchijnt kenne- lijk bij den eersten opflag van het oog, op den man ten minsten , dat zij moetcn gelee- ken hcbben. Het is der Teekcnkunst gelukt, voortrcflijk le flaagen in hec overnemen do- zer afbeeldingen , en alzoo het gclaat der Paasch -EihndQvs aan elks cigen fmaak voor het bevallige en fchoone voortedragen (a). Het zelve behoort in het vrouwenbeeld vol- maakt tot de Maleitfche verfcheidenheid Cs) » die door de meer bijzonder eigene gelaats- trekken van den man flechts minder uitkomt. In beider oogen , wenkbraauwen en voorhoofd ziet men voords zeer duidlijk de Phijfiog' nomisch gewordene zamentrekking van het ge- laat bij het verkeeren op eenen fterk te rug kaatzenden harden kleigrond, die door geene fchaduwen van eenig geboomte verzacht of bekoeld wordt(4). De oogen zijn zwartbruin en klcen. Dcr- zel- (i) Cook D. V. bl. 429. La perocse D. I« bl. 86, 8^, 128. Cook D. V. bl. 430. (a) Cock D. V. pi. 39 en 40. bl. a 18. (3) Zie boven bl. 45, 52. (4) FoRSTER befpeurdc zulks duidlijk in de per- zoonen zelve. Bij cookD. V.bl. 4 s 2. Zie boven bl. 86. i i ^^.g*iK«jia»i ^iT«iiliiga*a-;ei.irag*=Si^'»^' »feafc^ii«^5bs■'^^ = ^-4itc^^^3*i^Sfc- Sfi»iKSE»*=^-^ PAASCI1-EILANI>. xelvrer wit is min helder , dan bij andere Zuid- ree-eilanders. De neus is niet zeer breed, maar tusfchcn de oogcn een wcinig plat. De lippcn zijn zwaar, maar toch geen A^g^r- lip- pen. De oorcn zijn affdiuwiijk lang , hct wclk echtcr ccniglijk door de gcwoone dragt entftaat (i). De Weeding dczcr cilanders vcrfchik niet zeer veel van hct naakc. Ecn of twee ftukken doeks, even als elders in dc zuidzee van den bast dcs papier - moerbezicnbooms gemaakt , van welken zij 'er een om de lendenen flaan, het andere over de fchouders wcrpen , niaaken eene voUedige Weeding uit. a^: '« zaam zag men echtcr bij hun deze voile kl-' ding. Meestal was het eerfte ftuk docks - leen aan het lijf , terwijl de manncn zclfs niet mcer droegcn , dan eene ftrook tusfchen de beenen doorgehaald en met beide einden vastgemaakt aan eene koord of gordel , dien zij -om den middcl hadden (2). Zomtijds hing flcchts van dien gordcl con nctjen af , te dun en la om de fchaarate te vcrbcrgen (3). Het (i) FoRSTER bij coon D. V. bl. 432. . (a) Cook D. V. bl. 2 1 (5. <^3) Cook D. V. bl. 428. s e: I L A N a dan bij andere Zuid- is niet zeer breed, !cn wcinig plat. De )ch geen Ncger - lip- fchuwlijk lang , hct r de gcwoone dragc mders vcrfchilt niet Ecn of twee ftukken n dc zuidzce van den zienbooms geir.aakt , Q om de lendenen le fchoudcrs wcrpen , deeding uit. /'c','« hun deze voile kl.'^: eerflc ftuk doeks '- rijl de manncn zclfs 1 cene ftrook tusfchen en met beide einden ord of gordel , dien zij (2). Zomtijds hing ccn nctjen af , te dun ! verbcrgen (3). Het D. V. bl. 432. IB. 28. P A A S C II - E I L A N rr. 2a. ' I let hoofdcierzel bcdap.t in ccnen ronden band met vedercn vercicrd, of in ccn ftroo- hocdjen, door de vrouwen mcest gedragcn, Ondcr hetzclvc is hct haair der manncn kort, dat der vrouwen lang en boven op het hoofd te zamengebonden (i). Om den hals der vrouwen hangc cene fchulp of been , 't wclk als ecn tovermiddel en niet als cieraad wordc gcdragcn(2). Het zijn de ooren, die bij hun hct geheelc vercierzel des gclaats mocten uit- maairen, daar zij het nrcngezicht zclve veclecy fchijnen affchuwclijk te willcn hebbcn. Do gaten, welken zoo wel mans, als vrouwen, in de ooren maaken , worden cchicr (Icuven ten naasten bij drie duimcn lang, die de lei- len fchier tot op den fchouder doen ncder- hangen. Zomtijds flaan zij deze fleuven over het bovenlle gedeclte van hct oor hcen , wanncer zij niet zijn opgefchikt en zich van het llingeren der oorlellcn willen ontHiian : in voile pracht daariegen dragc» zij oorringen , die van binnen in hct ga* (lui- (0 Cook D. V. bl. a 19. l»Eaoi'sE D. I. bl. 9<5. (2-) Cook D. V. l»l. 219- Zie de plant bii L* »™r«I'5i(i«'«iSB*«Ka=''»*'=' m P A A S C H - E I L A N D. fluiten en hctzclve als met eenen hoepc! fpanncn, of bladeren van gcdroogd fuikcr- riet , die , als een veder van een zak - uur- werk opgerold , hetzclve beftendig al verdcr uitzctten. Wit dons van vedercn geeft zom- tijds eenigc verzachting aan het terugftooten- de van deze vreemde pracht CO » ^^^ "<>6 ^^" fchuwelijker vertooning maakt bij het gehecle aangezicht. Hun gebruikvanrooden witfcbijnt wel , bij de eerfte benaaming , naar Europecsch blankctzel te gelijken : raaar de wijze van dac gcbruik is volkomen omgckeerd. Het rood fchijnt hier de dekverf voor de huid te zijn , waarop het wit van fchulpen, of ook de blin- kende oranjekleur des curcumawortcls wordt gelegd (2). Overigens heerscht ook hier de fmaak der beprikking of Tatoweering even als op de overige Zuidzee - eilanden. Deze pijn- lijkc kunstbewerking is aan het ganfche ligchaam kcnlijk , maar bovenal in het gelaat der vrouwen, die meer dan negen of tien vlakken als moesjens hebben op het voor- hoofd. (i) Cook D. V. bl. 219, 433. (2) Cook D. V. bl. 218. 43©. La perous* D. I. bl. 89. I L A N D. met eenen hoepc! I gcdroogd fuikcr- van ecn zak-uur- bcftendig al verdcr vedercn geeft zom- m het terugftooten- it C0» ^^^ "®6 ^^^ aakt bij het gehecle inrooden witfcbijnt ig , naar Europecsch laar de wijze van dac rckeerd. Het rood oor de huid te zijn » •en , of ook de blin- ircumawortcls wordt leerscht ook bier de Vatoweering even als Mlanden. Deze pijn- aan het ganfcbe bovenal in het gelaat r dan negen of tien ebben op het voor- hoofd. [?» 433. i8. 430. La PEROusft p A A S C II - E I L A N D. 0.27; hoofd, welkc alien door beprikklng zijn ver- oorzaakcCO En met al dicn wanfmaak voor het fchoone bleef het gelaat der vrouwcn door haarc llcftalligheid en dat der mannen door hunne gulheid en vriendlijkheid nog be- haagliyk genoeg in de oogen der Europeers^ die ons wegcns him bericht hebben (i). Dc aard dczer menfchen is ook zeer bc- minlijk wegcns dcszelfs minzaamhcrd, gast- vrijheid, dienstvaardigheid en vredelievcnd- heid (s) : maar wordt ons door de Reizigers vcrtoond als haailijk, wegens de algemcen- heid hunner dieverij, en nog verachtlijkcr om de laagheid en fchandlijkheid himncr on- tncht. Ilocdcn van Earopecrs zijn bij uit- ftekendheid hunne gading , van wclken 21) jrich op zoo behendige wijzcn weten meester te maaken , dat de dicverij bij him een ver- gevorderd handwerk fcbijnt, het geen nictkan vcroncfchnldigd worden door kinderlijke be- gcerlijkheid en onnozelbeid, daar zij zich wel (,) Cook D. V. bl. 218, 43=- La pep.ouss D. I. bl. 127, 123. (2) La i'EaousE D. L bl. taS. (3) Cook D. V. bl. 305 , 208 , 216. La rr.- ROUSK D. I. ol. 8 (J. ?sa<a«aA-.as«»** 324 P A A S C II - E I L A N D. "wcten tc bcrgen mec hunncn roof en in don handcl ecnc trouwlooshcid pleegcn, die hun van dczc zijde in hct allerongunsiigllc lichc plaatst. De ontucht dcr vrouvvcn is bij hun het voornaame kunstniiddcl , cm vrij te Helen. Zij zelvc bieden haar ter opcnbaarc hocrerijc aan , nict flcchts om zich in den handel groo- tcr voordcel te bedingcn, maar om, gedim- rende hct plecgcn dcr ongcrcgeldhcdcn, hun- ncn flag, vooral mec den hoed dcr zccluidcn, waartenemcn , welk een en andcr ons de fchikking der bcelden op het ncvcnsgaandc tafcrecl heeft willcn aanduiden. Met gcwclJ fleepten deze eilanders in de hoop op hooger belooning , meisjens van dertien en veertion jaa- len naar de vreemdclingen, door wien echter de afkcerigheid dezer jonge meisjens voor een bewijs wcrd gehouden, dat men ten haaren opzichtcn 'sLands zeden tcbuiten ging; terwijl deze afkcerigheid ons ten aangenaamen blijke ftrckt , dat ook hicr het ganfche vrouwelijke gcflacht niet moct wordcn beoordeeld naar de verfocilijke ongebondenheid dicr vrouwluiden , welke zich aan boord der fchcpcn als waare messalina's gedroegen. Zelfs dat zich maar een zccr klecn aantal vrouwen aan de Rcizigers vcrtoonde en de meestcn zich fchuil hid- den. : I L A N D. icn roof en in don d itleegcn, die hun erongunsiigllc lichc vrouvvcn is bij hun 1, cm vrij te Helen, openbaare hocrerijc in den handel groo- , maar om, gediiii- gcrcgeldhedcn, hun- hocd dcr zceluidcn , en andcr ons de p het ncvcnsgaandc luiden. Met gcwelJ 1 de hoop op hooger irtien en veertion jaa- n, door wien echter ige mcisjens voor een dat men ten haaren tcbuitenging;terwijl n aangenaamen blijke c ganfche vrouwelijke n beoordeeld naar de eld dicr vrouwluiden , ler fchcpcn als waare Zelfs dat zich maar uwen aan de Rcizigers ten zich fchuil hid- den. P A A S C H - E I L A N D. 225 den, Icvert ons gccncn gcringcn grond op* om vcel gunstigcr over den algcmeencn aard dcr tedcrc icunne ook op dit ciland te den* ken CO* I let vernuft, de bchendighctd en opmerk- Kaamheid dezer ei landers blcek zoo wel uic hcc knnscig fnijdwerk hunnc- --ncncn, uit de bewcrking himncr gedenklUi...vcn cngrafplaat- zcn , en uit de naauwkcurige vvaarncmingert en afmetingen van de ondcrfcheidcne dcclen der vrccmdc ichcpcn en van derzclver want , nls uit dc doortraptheid hunncr fchclmerijcii in den handel (2). riunne fpijs is geheel ert al uit het planten- rijk ontlcend. Iloenderen en rotten fchijneil hun eenig voedzel uit het dierenrijk te zijn. Men zag zelfs weinig visch bij hun omhanden. Zij gebruikcn hunne fpijs gekookt , waar toe (1) Cook D. Vf. bl. 261, 207, 2t8, 432* La ptRousE D. I. bl. 93 , >09 . io<» . »=»°» ,23. — Zle ook dc plnat bij la perouse. (2) La perouse D. L bl. 113* Cook D* V. bl. 223, 207, ai«. T. DEEL. P I il I s l^.,S»,(fi^WlMi6Si»W-*™?'=«W^JB#^?«i*er^^ a:6 P A A S C 11 - E I T' A ^' "• zlj zich van hcctgcnunktc IVcncn bcdicncn (i). i lun drank is zoo wcl brak , als zocc , water. Op bet laatdc Itellcn zij zclfs zoo gcrin(;cn prijs, dat elk hunner, die uit dc ecnigc zoctc bron ^rcdronkcn heci't, torftond in dczclvc fpringt, cm het ganfchc ligchaain tc vvasfchcn , en haar daardoor trocbcl voor de overigen maakc, die zich echtcr aan dezc onzuiverhcid zecr vveinig bekreimen , maar den voorganger op hunne bcurt in dezc wanvocglijkc handchvij- zc volgen (a)- Dezc cilanders fchijncn weinigc of gccne afzonderlijkc wooningcn tc hebben, daarnien dczelvcn wcl dric hondcrd voctcn lang heefc gcvondcn. Zij zijn cchter maar tien vocten breed en even zoo hoog in hct midden , en gclijken alzoanaar omgekeerde praauwen , door wier ingang vfin flcchts twee voeten hoog men op handcn en voeten moet kriiipen (3). Zij (,) Cook D. V. bl. 221, aoi. La Pr.ROusE D. I. bl. 112, 113. (3) Cook D V. bl. 208, =09. La perouse D, T. b!. 105. (3) LapebouseD. L bl. 102, 103. i I L A N D. cncn bcdicncn (i). )ls;:occ, water. Op 500 geriiifjcn prijs, ecnigc zoctc bron in dczclvc fpvingt, ; wasfchcn , en haar e ovcrigcn maakt, onzuivcrhcid zccr den voorgangcr op vocglijkc handchvij- 1 weinigc of gccne c hcbben, daarmen •d voctcn lang heefc :er maar ticn vocten r in hcc midden , en jerde praauwcn , door twee voeten hoog n moet kriiipcn (3). I 201. La pr.ROusit r A A S C II - E I L A N D. aa;f y.i] hcbben ook ondcraardfchc wooningcn , op dczcirde wijzc van binnen gcllcld, als limine luii/cn, en met dezelvcn fchioi- van nllen Iniisraad, beiialven kalebasfchillcn, ont- bloot (1). lloe gcbrekig hunnc wooningcn zijn , nogthands hecft bet metzehvcrk bij hun zckc- ren trap beklommcn , die , hec gcbrek aan alien iiziTgcrccdfcbap en de onkimde aan den kalk in hct oog gchoudcn , Ccliier onverklaar- haar is. Daarvan getuigen himne veelviildi- ge hoogten of verhcvcnc platten van groote ileenen opgcmetzeld, <\ic vohnaakt te zamcn gevoegd zijn , zonder gehakt of met kalk ver- bonden tc wczen, en door (lijping alleen zcer juisc in elkandercn fluiten. Zommigen van dezcn zijn flechts klecn en dragen een ver- heven ftuk ftecns ; anderen zijn veel grooter , en eenigen ftrekken ten voetlliik van zeer groote borstbeelden met menfehelijke gedaan- te en groote Cijlinderilcencn op bet hooi'd, zoo als zij in onze afbeelding voorkomen, wel- )8 , 209. La perou . 10= , 103. 5E (i) Cook D. V. bl* 220. La perocse D. t> P 4 J 2?B P A A S C 11 . r. 1 I. A N n. xvclkcn door la I'F.aousK gernctcn /.ijn op vccnion v )Ctcn en zcvcn duimun hoogtc(i> llctvcrvn .rdigcn en bet opriclucn dczcrbecldcn inzondcuieid fchccn aan cook ccn j^oc fchcr wcrk te zijn, dan waurtoc dc tegcinvc-ordisc eilanaers zoudcn in ilaat zijn, voor al in hun jvcbrck aan ulle werkcuij;kundc. Ook dccden hc:n dc fpoorcn der /^fi/tWM/f//^ vcrwccstingcti op dit ciland dcnkcn , dat hct tc|!;cnwoordigc p,(.naclit lie: ovcrblijfzcl was van ccn vccl grooter,nu ten grondc gcgaan,volk. Maarde opmcrking der ligthcid en zacluhcid van den vuurbcrgftccn , van wciken dc bccldcn zijn gcmaakt, nccmt den ccrftcn grond dczcr on* dcdlelling bij la pf.rouse wcg, terwijl hem voor de andcrc gccn blijk hocgcnaamd voor- kwam in dc volftrckte onbefcha-fdhcid dcs tc- gcnwoordigen gcflachts, wdkc i';con kcnmcrk van vroc[;cre groothcid draagr. Dit cchter is zeker,dat dit bceld-cn mctzol-werk voorgraf- plaatzen va ^ Helden of Oppcrhoofden le hou- den is, rn dat dc cilandcrs in langcn tijd gee- nen lust mocren gchad hebbcn , om uiecr dergc- (i) Zie tie plant bij i.a pkrolsk D, I. bl. op. ■ I I, A N n. , c^ernctcn zljn op luimcn hoogtt'(i> clucn dczcr becldcn ooK ccn proc fchcr do tcgcinv('On.li2;e ijii, voor al in hun .mdc. Ook dccden ^/f/zevorwccstingcti hct to;!;cnwoordigc was van ccn vccl Taan,volk. Maarde zacluhcid van den en de becldcn zijn Icn grond dczer on' ; wcg, terwijl hem k hocgcnaamd voor- )efchp..-'.fdhcid dcs tc- /clkc I'lcon kenmcrk :aagt. Dit cchtcr is itzol-vvcrk voorgraf- ippcihoofdcn ic hou- •s in langcn tijJ gee- ibcn , om nicer dcrge- lij. PERO LSK D, I. bl. P9- P A A S C II - E I L A N D. 219 lijke becldcn te vcrvaardigcn. Die doct den .i'ranfchcn Rcizigcr dcnkcn , dac hct kin- dorloos ovcrli)dcn van vrocgcrc Oppcrhoof- dcn den tcgenwoordigen ilaac van volllrck- tc gclijliheid zal hebbcn ingevocrd , in wcl- Ivcn men niemand zoo uicllckcnd vcrccrens- waardig vindt , te'-vvijl toch hunne kleenc fteenplatten nog hcden tooncn, dat de vcr- cering dc»" afgcllorvcncn aan hun bijzondcr eigen is CO* De kanoos van dit volk zijn flcchts voor vier perzoonen gefchikc en met touwen te za- men gel^ord vanplanken, die niet nicer, dan vier of vijf voct, in de lengtc haalen. Dcrzelvcr aantal is ook zecr gering , voorzeker bij gebrek aan hout,hct welk alzooeerlang dcgunfchczcc voor dcze eihinders dreigt te zullcn fluitcn (2). De landboiiw daartegen belooft hun zoo veel (i) Cook D. V. bl. 205, 2o5, 209, 2r4. La I'EROUSK D. I. bl. 96 , 100 , 118 , 120. RooGEVEEN heeft deze borstbeeldcn even buiteii- fpoorig vergroot nls zijne nienfchen , en ze voor Afgodsbeelden gchoiidcn bl. 52. (2) Cook D. V. bl, 221. La perouse D. I. bl. 511. P3 t:,o !• A A s c If - 1: 1 I- A N r>. vccl tc zckcrcr ondcrhoiul, diar J^ij dcnzclvou met vlijt, zorgvuiai|;hcid en ovcrlcg bclnuulc- kn, fchoon al wciierom vallookcn van alien ^ ijzcrcn thuingorcccllchap (i). 