Vaderlandsch woordenboek. 35 deelen and Byvoegzels 13
Jacobus Kok
In der zelfde Jaar 1610, der Stätten, einen keer na Frankreich, in der hoedanigheid van Predikant van een fteatelijk Gezantfchap, van wegen de Algemeetie Stätten derwearts gezonden. De Paris hielten hin ein uitvoerig gefprekmet den geleerden IsAACUs CASSAUBONUS, die zich bis het geweldig beklagt, over het geweld, well men zijn Geweeten zogt aan te doen, deor den eisch om zich’ ftellig te verklaaren over zaaken, die bij het niet ge-noegzaam duidelijk waren: waarom hif het middel, door ar- MINIUS #angeweezen, tot vereenigince der Kerke, dat mea endende mawken tusfchen fundaemente en mits Jundamente een zaaken, eene godlijke gedagte noemde. In den Jaare 1613 bejegende vITENDOGAARD eene ontmoe ting, die merkelifk gerugts veroorzaakve: In de maand Februrarij het kind zijner Stiefdogter, te Amfferdam woonagtig, ten Doop zultende honden, belonde peraus pLaneius, die de plegtigheid zou bedienen, in Plaats van, naar gewoonte, de getuigen aftevrasven, Of zij de Leere, die in het Oude en Nieuwe Testament, en in de Anikelen des Christlijken Geloofs begreepen is, en DIENVOLCENDe in de 9» Christlijke Kerk geleerd wordt, niet bekenden de volkomene y Leere der Zaligheid te zijn”, de Vraag, naar een ander formulifer en op eigen gezaz, aldus voor te ftellen:,, Ik 9» Vfaage, of gl] DEEZ LEERE, DIE NIER GELEERD WORDT, » en verder in ’r Oude en Nieuwe Testament, en ia de » Artikelzn des Christlijken Geloofs begreepen is, niet be »» kent de wearagtize en volkomene Leere der Zaligheid te go Zijn?” Unrensocaano, op deeze verandering niet genoeg gelet hebbende, antwoordde daar op Fa. Siraks vioog ‘et een gerugt door de Stad, en voorts door het gantfthe Land, dat UITENBOGAARD. (}OHANNES) *9 dat UITENBOGAARD, met zijo toeftemmend antwoord, zijn  voorvegter van het gevoelen der Contraremonfizanten, em zogt, nevens de meesten zijner Amptgenooten, dit gevoelen in de Amfterdamfche Gemeente telkens te doen veld wine nen. Urrensocaarp bieef niet in gebreke, zo ras hij zijnen misflag, en het daar uit ontftaane gerugt, hadt vernomen, door eenen brief zijne meening aan PLANCIUS rondborftig ta verkiaaren. Hee: gedrag van den Hasgfchen Leeraar nenricus Rosaus. Deeds de zaak een. anderen keer neen. Deeze, weleer een gemeenzaam vriepnd van uiTeENBOGASRD, vermijdde eerat zijnen dagelijkichen omgang, bicef vervolgens uit zijve predikftien. Den wer wer waren, als eenen zoeker en drijver van nicuwigs heden, ’t Gevolg was, dat veelen, die ‘‘met hem hielden, DETENBOGAARD biet,, meer kwamen hooren, en. zich van ‘onthielden. Mer geduld, en uit vreeze vaor. Scheuring, zweig UiTeNBOGAARD van gefchillen op den predikftoel ; of, indien hij dezelve aanrankte, gefchicdde het zonder wederlegging van anders denkenden. Maar toen nu Ros“us, met eene kilaarblijkelijke aanduiding, onder andere, Van. UITENBOGAARD, telkens sprak van valfche Leeraars, van Verleiders, Vosfen en Wolven, die onder hen waren, die geenen God hadden, die men viieden moest, met wien men geenze gemeen{ch ap mongt houden; die men niet in huis mongomangras noch groeken, doar geen deckte heben aan 7% hwaa Bo 'UITENBOGAARD, (JOHANNES) kwaad; nu. oordeekie vITENDOGAARD niet ‘langer te monger. zwijgen, maar verpligt te zijn, zijn gevoelens openlijk ce belijden, te verkisaren en te verdeedigen, Van de Leerrede die daar op volgde, als mede van den afloop deezes gefchils, hebben wij reeds verflag gedam, op het Art. roszus, in het Vierntwinigte Deel onzes MW oordenboeks; werwoarts wijden. Hoedanig, intusfthen, Prins mav~ RiTs, ten deezen tijde, omtrent DITENBOGAARD -ge aind ware, blijkt uic een gefprek, in de-meand Februar rij des Jaars 1616, gehouden,. UITENBOGAARD, met zijne Doorluchtigheid spreekende over Kerkelijke geichillen, en verzogte hebbende te mogen gehoord worden tegen de geenen, die hem uimaakren voor den (tigter der,oneenighe-. den, die den Godsdienst zog t te veranderen; met danbieden van zijnen dienst te willen verlaaten, gaf Mayvil's bem cot. Anwoord; Dat hij dat betigten hielbildt voor kwaadfprekeny dat het niet te doen was met flil te flan, of iemant uit. den diesi te floten, maar dat men de zack moest bijleg- gen, en daar toe middeten beraamen.. De andere daar op hervat hebdende, geen ander middel te weeten, dan fcheiding: bij openbaer gezag, of eenigheld door ondérlinge werdreag-. zaamheid, en dat hij het laatfte voor het beste hieidt, erken de de Prins, dat zulks het beste middet was, nlaar:begreep’ tevens, vat elke partij eigen Kerk moest hebben, om: aldaar te prediken, en het Avondmaal te houden. Te merk- waardig is het vervolg deezes gefpreks, dan det wij het niet zouden veroaalen. Op het zeggen van den. Prins merkte VITENBOGAARD aan, dat zulks eene volkomene fcheoting zijn zoude, aan veel ongemaks onderworpen; dat ook de Contraremonitranten, in de Steden, alwear z2ij m@ester waren, daar toe niet verftaazn zouden, om den Remonftranten geen voordeel in te ru Men. Zijn Doorluchtigheid daar op, met eenig misnoegen, geantwoord hebbende, dat men te Rotter dam een Predkiant hadt afgezet, om dat hij naar ’t gevoelen der Contraremonflranten hadt aeleerd 5 bervam dé endere, dat men te Amflerdam een Predikant hadt afgezet, om dat hij naar ’t gevoelen der Remonftranren: had geleerd, eu om die zelfde seden exnep Krankbezoeker- yan.zijo ampt hadt verlaaten; als mede, dat die van Rotterdam zeideny. dien Predikant niet om den Godsdienst te hebben afgezets De Prins daar op hernomen hebben, men konde Aaast een dekmantel vinden, voegde "er nevens", Dat de Refolutien « Ger Heeren Staaten, aangaande de Verdraagzaambeid, en »» de Kerkenorde van den Jaaae 1591, tontijde waren uita » gchouden, en dat die te willen doen agtervolgen, ecte yy foore van lnquifitie was; dewijl de Predikancen hielden », dat zé gefteld waren docr hunne partijen, en dac hij wet yy Wist dat ze niet zouden gehoorzaamen; dat ook eenigen »» van de Staaten te hevig waren, en de zwaarigheid niet », wilden wegneemen.” U:rrenBoGaarp merkte daar op aan, dat,, zijns oordeels, niet de Staaten, maar veel eer zommige Predikanten Irquifide zogten in te voeren, wasneer ze hun- he medebroeders, met nieuwe Akten, op eigen gezag en buiien kennis der hooge Overheden gefmeed, wilden verbin- den, of, bij weigering, het prediken verbieden; ook wan. Heer zij als noodzaaklijk leeringen wilden sangenomen en geleerd hebben, dingen, die niet noodzaaklijk waren; dat ook de Refvlutien niet gemaake waren door partijen, maar door de Heerea Staaten zelve, die vor gemeene Vaders moesten worden gehoudens Voorts maakte de Prins gewag van het houden van eenige Conferentie of bijeenkomss van eenige Predikanten, zeggende dat men de zaaken nies behootde te richten bij authorit of gezag, maar bij accommodatie of minnelijke schikking: hans beriep zich viren-foGaaRD op de Conferentie van De/ft, die hem den lust, om zich in zodanig eene. Vergadering te laaten vinden, hadé doen vergaan; voegende ‘er, egter, nevens, indien de Hee ten Staaten en zijn doorluchtigheid goed vonden; dat men wederom bij een kwam, zijn pliyt dan zijn zoude te gehoorzaamen. Wijders viel het gefprek op vITENBOGAARDS gevoe-len en leere aangaande Gods Voorzienigheid omtent heke, even als of hij Gode de regeering van meer dan da helfe der waereld ontt rok, te weeren, van het kwaade, welk meest in de waereld gefchiedde. De andere hernam hier op, iet ’s Prinfen onderrigting, dat hij leerde, dat God alles re- geerde wat in de waereld gefchiedde, goad ea kwaads doch XXX. pert. F dat $2 UITENBOGAARD. (JOHANNES) dat "er zeer groot onderfcheid was tusfchen ’t kwaad, welk "er gefchiedde, te regeeren, en tusfchen ’t zelve te doen, of te veroorzaaken; dat God het kwaad der zonde niet veroor- zaakte, maar regeeren, verboode en ftrafte. Toen de Prins hier geen genoegen in fcheen te neemen, vraagde vITENBO- GAARD, Of zijne Doorluchtigheid, zijnde Graaf van Meurs, al het kwaad, "t welk in dat Graaffchap door booswigten wierdt verrigt, zelve deedt, of deedt doen. De Prins dat met Neen beantwoord hebbende, vervolgde de andere, dat het zo was, en dat evenwel zijne Doorluchtigheid het kwaad, *t welk aldasr  nam dit gefprek einde. Intusfchen begon de toeftand der zaaken steaks van kwaad tot erger over te flaan. De gemoederen wierden meer en meer van elkander verwijderd. Urrennocaarp deelde in den haat, met welken de Remonftranten belaaden waren. Hier nit begreep hij, dat hij zijnen dienst in ’s Hage, voortan, niet meer in gerustheid en vrede, maar in twist en schwingenen, ten ware hij de lecre en het gedrag der Contraremonftranten wilde goedkeuren, en zich zelven een ondraaglijk juk op den halze laaden. Des verzogt hij aan de Staaten van Holland, om van zijnen dienst in de Nederduitfche en Franfche Gemeente in ’s Hage te mogen ontflagen worden, met behoorlijk schriftlijk -getuigenis van zijne voorgaande dienfien, En dewijl hij van begrip was, niet ligt in eenige Gereformeerde Gemeente, hier te lende, te zullen beroepen worden, van wegen den haat, dien men hem toedroeg, verzogt hij met een, dat hem een eerlijk on- derhoud, voor zijne langduurige, getrouwe, moeilijke, ook, ten aanzien van het Leger en ander zins, gevaarlijke en bezwailijke dienften, zijn leeven lafg mogt worden toegeleid. Doch op dit verzeek kwam, naa lang wagren, geen andet antwoord, dan dat, eerlang, twee Heeren uit de Vergadering bij hem kwamen, hem verzeekende om te blijven, en revens goeden moed op vreedzatmer dagen geevende, Om de gemoederen tot bedaaren te brengen, en de reden- loosheid en onfchriftmaatigheid van veele Godgeleerde twisten aan aa AI OT Rt rea me a El UITENBOGAARD. (JOHANNES) © 83 LS A LE ID DALAL ET OETA CN EE OTT 00 aan den dag te leggen, vertaalde UITENBOGAARD uit het Latijn zekere Voorrede van den vredelievenden Godgeleerde maké TINUs BUCERUS, in den Jaare 1530 aan het Hoogelschool van Marpurg gefchreeven, en geplaatst voot zijne Uitlegging over de vier Euangelisten. Uirenpocaarp gaf dit Vrede- fchrift in 't licht; onder den titel van Gulden Brief, met eene Opdragt aan de Haagfche Wethouderfchap. Tot hog te waren UITENBOGAARD alle de wederwaardighe- den, die hem bejegenden, wedervaren van de zijde det Nederduitfche Gereformerden. Voor zo veel hij, in ’s Hage, ook in de Franjche taale predikte, was hij Lid van het. Walfche Sijnode, en hadt bij hetzelve altoos in groote agting geftaan. *Was in den Jaare 1616, dat dé zaaken, ook ten dien opzigte, voor hem een onaangenaamen keer begonnen te neemen. UITENBOGAARD hadt, eenigen tijd geleeden, tegen de driftige ijveraars gefteld eene Verdeedi- ging van de Refolutie der Staaten van Holland, raakende de Verdraagzaamheid en den Vrede der Kerke. In een Sijnodes in het gemelde jaar te Amfferdam gehonden, hadt men hems uit dat Gefchrift, hoewel met beleefdheid en befcheidenheid, eenige plaatzen voorgehouden, met aanwijzing van "t geen zommige Kerken daar tegen inbragten, even als of hij op de zwaare gevolgen, welke hij uit het gevoelen der anders- denkenden afleidde, met te groote fcherpheid drong. Het antwoord, welk vuITENBOGAARD OGAARD daar op gaf, was zo vol-doende voof de Leden, dat men hem alleenlijk verzogt, indien er nog iets viel te schrijven over de gefchilftukken, hij mogt de zaak met alle mogelijke zagtheid en befcheiden-heid behandelen; wordende hij voorts verzogt, dat hij, geen in deze zaak was gehandeld, ten goede wilde neemen. In het Walfche Sijnode, in de maand April des Jaars 1617 te Leiden gehouden, wierdt de. zaak, in viTENBOGAARDS afweezigheid, wederom op het tapijt gebragt. Hij dsar van betigt ontvangen hebbende in ’s Hage, zondt eenen brief aan de Kerkyergadering, in welken hij aan dezelve nadere voldoening zogt te geeven. Zommige Leden rekenden de zaak hier mede voor afgedaan; doch anderen stemden voor eene bezending aan den Brieffchrijver, ten einde om, saangaande Doch viene de afgevärdig den tegenwoordigheid van Onderliogen der Ne- derduitfche Gemeente ; voor reden geevende, dac vermits hij zijn Boek, de Verdeediging, als Nederduitsch Predikant en in het Nederdwitsch hadet in-’t licht gegeven, het uit dien hoofae oullijk was, dat die Gemeente.ten vollen onderrigt wierdt van ’c gegen des aangaande met hem zou gehandeld worden, Om evenwel aan het Sijnode alle mogeiijke vol- docuing te geeveh, zonde hij aan hetzelve nog eene nadere ouderrigt. Doch dit alles mont niet baaten, ter wegnee- minge der vermoedens, door zommigen tegen hem opgevat. Geene geringe aanleiding, tot de onbuigzaambeid van het Sijnode, zal, veelligt, gegeven hebben, hee gedrag van Prins, omtrent dezen tijd gehouden. De Prins, zich aan de zijde der’Contraremon(tranten gevoegd hebbende, badt aan het Walfthe Sijnode gefchreeven, met verzoek, ou ecn Coniraremonftrant{chen Predikart van de Françoise taale te brengen in's Cravenstädte, ten dienfte van de zulken, die de gewöhnige Kerkendienstern niet begeerden te hooren. Niet weinig -viel hier auf de kennen de Kerkenraad der Waifche Gemeinte in's Hage dar van kennis gekregen hebbende, verklaar zich UITENBOGAARD, nevens zijnen Amptenoot La FAYE, daar tegen, ronduit verklaarnde, niec te kunnen tönen dat 'er een Predikant wierdt beroepen, die' met hun geene broe- dcrfchap noch het avondmaal zou willen houden; en in ge vaile men het tegendeel goedvondt, verzogten zij han af- fcheid. Het zelfde verklaarden zij naderhend in de Vergade. sing van Gekommi:teerde Raaden; die hunne redenen goed- keurden: zo dat, voor ditmaal, de Prins in zijp oogmerk wierdt verijld. Omtrent degen tijd wierdt veel gefproken en gehandeld over het houden van een National Sijpode. Urrenpocaand, hoewel geen vriend of voor(tander van fvortgelijke Kerkver- gaderingen, verfchilde, egter, ten dien opzigte van de Remonftranten en Remonftrantsgezinden, dat hij, meermaalen, op het-houden van zulk een Sijnode, met veel ernst 2a drong; en, gelijk hij zich verbeeldde, om zeer voldoende a? redé- UITENBOGAARD. (JOHANNES) es redenen, en die,.underdaad, een doorflaand bewijs van z‘jn diep vooruitzige uitleverden. In de maand April des Juars 3617 met ’s Lands Advokaat oLpENsaaNeveto in gefprek zijnde, bade hij denzelven, de zaaken te willen beleiden tot een Sijnode, op hoedanig eene wijze men het ook zoude begeeren. Daar de Advokaat hem op te gemoet voerde: Wilt gij *sLands geregtigheid weggeeven; tk wil "st nict  Siynode zouden doordrijven, al ware ’¢ ten koste eener veraideringe der geheele Regeeringe, daar de volkomene verdrukking der Remonstranten aan vast zoude weezen: terwijl zij, indien de tegenwoordige Regeering in weezen biecf, aan dezelve nog eenigen voorfiand zouden vinden, al wier- den ze door de Kerkelijken veroordeeld. Met dat zelfde oogmerk g2f UITENBOGAARD, Met grooten ernst, den raed ‘aan de Remonstranten, dat ze blooielijk om een Sijrode zouden verzoecken. Vrugtloos waren alle deeze rederen. De doorzigtige Kerk. feerar, ziende de zwaarigheden teinen, en de onheilen, die hem dreigden, herhealde, in maand Muare des Jaars 1618, zija voormaals gedaan verzoek aan den Haagfchen Kerkenraad, om van zijnen dienst te mogent ontflagen wor- den. Doch de Kerkenraad, hoewel zijn verzoek niet geheel van dle hand wijzende, begcerde, nogthans, op hem, dat hij zijn affcheid nog eenigen tijd wilde uitfellen. Daarenboven, voor zo veel Prins mAcriTs niet meer bij UITENDOGAARD ter preeke verfcheen, en de spraak ging dat Zijne Doorluchtigheid een Contraremonftranifch Leeraar in zijn Hof wilde Jaaten predixen, nam hij ook in overleg om zijn ontilag van den Franfchen Kerkdienst te verzoeken. Doch wanneer hij dit oogmerk te kennen gaf aan LOUISE De covicny, Prinfesfe Weduwe van wittem ven I, die hem zeer groote genegenheid toedroeg, voerde hem daar op de Prinfes te zemoet s Dat zij wilde dat hij in de Franfche Kerk zoude biijven, al ware het dat zijne Doorluchtigheid (Pring  hart gntzinken; dan zal *t met de Kerk en den Staat gedaan zijn. Op een anderen tijd wederom in gefprek zijnde, Hebt gij, weaagde de Advokat, mij niets te zeggen aangaande het Sijnode? Daar vITGENBOGAARD op antwoordde:,, Ik heb »» t voor deezen al gezegd: nu is *t te leat. Alles is te »» zecr verloopen. Ik blijve bij de vijf Artikelen, en bij de Revife, en dat men alles in zijn geheel stelle; als mede dat men te vooren aan onze zijde geene nadere verklaaring doe, al zou men den dienst moeten veriaaten. Op de vraag des Advokats, Of de Remonstranten niet zouden kunnen ftellen eene Confesfien of Geloofsbelijdenis, op alsy ler naam, was 't antwoord: Neen: ik weet daar geenen räad toe. Daar sijn Confesfien genoeg, niet dan te veel, Als de Advokat daar op hernam, Zij zudlen u veroordeelen gis wederhoorigen;, Laat ze dat doen, was 't antwoord van VITENBOGAARD;,, Wij zijn hun gezelfchap moede. De Heeren zullen ten minstte te weeg brengen, dat wij in 't s, Vaderland mogen woonen, en deszelfs vrijheid genieten, Belijk de Lutherfchen, en anderen. Hoe 't ook gaa', dus vervolgde hij,,.t is beter dat wij alles lijden, dan da Wij oorzaak zouden geeven tot bloedftorting, of Bergher- ty kriig.” Fen bewijs van de gemeenzaamheid, tusfchen ’s Lands Ad- Wokeat en pITENROGAARD, vertoonen deeze gefprekken. Wij ing: UITENBOGAARD. (JOHANNES) 87 tee mogen hier niet verzwijgen de laatfte zamenkomst. Dezeze viel voor op den negenéntwintigften Augustus des Jaars 1618, dag, op welken de Heer van oLDENBARNEVELD wierdt gevangen genomen. UlrensoGAarD des morgens ten zeven uure bij den Advokat koomende, in deszeifs Schrijfverirck, met oogmerk om zekere Remonftrantic, het Sijuode betrefende, om te dienen voor de Staaten, in te leveren, vonde hem niet, naar gewoonte, bezig met schrijven, maar ledig zitten op eenen ftoel, met den rug na den tafel gewend, en met een zeer treurig gelzat. Dit bewoog hem, den Advokat, met weinige woorden, te vermaanen tot standvastig- heid, biddende hem, zich te vertroosten en te verfterken met de voorbeelden van zo veele treffelijke mannen van alle tijden (JOHANNES) 87 tee mogen hier niet verzwijgen de laatfte zamenkomst. Dezeze viel voor op den negenéntwintigften Augustus des Jaars 1618, dag, op welken de Heer van oLDENBARNEVELD wierdt gevangen genomen. UlrensoGAarD des morgens ten zeven uure bij den Advokat koomende, in deszeifs Schrijfverirck, met oogmerk om zekere Remonftrantic, het Sijuode betrefende, om te dienen voor de Staaten, in te leveren, vonde hem niet, naar gewoonte, bezig met schrijven, maar ledig zitten op eenen ftoel, met den rug Die hunderland des teffelijkfte dienften hebbende gedan, allerkwalijkst waren beloond. Dit gezegd hebbende, gaf hij OLDENBARNEVELD de hand, voor de leatie maal, hem in de hand des Almagtigen beveelende, Onder dit ge- fprek, gelijk hij elders verhaft, gevoelde hij zulk eenig aanftaand groot onheil hade voorfpeld, : In den zelfden avond verliet virensoGaaRD ’s Graaven- kage, op het aanhouden zijner vrienden. Naa een. volgens möchte bögen, hij zou gehörden zijn, den dienst wederom te aanvaarden. Men voegde bij dit ontflag eeue dankbetuiging voor zijnen goeden, oprechten en getrouwen dienst, meer dan achtentwintig jaaren aan de Gemeenie bewegen; met verklaaring, dat hij zich, zo in de Leere, over- eenkomflig des Heeren Woord, als in zijn leeven, altijd op- recht, eerlijk en vroom hadt gedraagen. In een Vertoog, den Algemeene Staaten toegezonden, verklaarde viTeNBO- GAARD, als eene verdeediging van zijn verurck,,, dat het nu F4 ry Met 88. _UITENBOGAARD. (JOHANNES) »» met hem zo verre was gekoomen, dat hij, in de tegen. s» woordige geftelrenis van zaaken en tijden, in den Hage ») Diet gaan noch ftaan, noch fpreeken noch zwijgen, noch 5) iets ter waereld bedrijven konde, dat niet zoude worden » misduid, verdraaid, gelasterd, en ten kwaadften overge- »»  hand, zelf van wegen de Prinfess Weduwe van Oranje, en van wegen haareo Zoone, Prinfe FreprRig HENRIK, gewsatichuwd, dat hij niet wederom in 't Land moest koomen, al ware 't dat hem Vrijgeleide wierdt aangebooder. En, inderdaad, zeer hevig was het misnemiegen, welk voor al de thins ijvervolle Geestlijken tegen vITENBOGAARD had- den opgevat. Het gedrag van het Zuidhollandfche Sijnode kan daar van, onder andere, ten bewijze dienen. Op den nhegenéotwintigen Oétober, en dus twee maanden naa zijn vertrek uit ’s Hage, f{chreef de Kerkvergadering een briefje, waar bij hij, tegen den vierden November, voor het Sijnode wierdt ontbogden, om aldaar te hooren, "c geen herzelve hem hade voor te ftellen. De Huisvrouw van vITEN80GAARD, die zich nog in *s Hage onthieldt, en aan welke op den der- tigften het briefje wierdt ter hand gefteld, gaf tot antwoord, dat zij het haaren Man zou doen toeckoomen, doch dat. hij re verre van de hand was, om op den bepaalden dag te kunnen verfchijnen, Dit niettegen(taande, en zonder verdere dage, van wo ord tot word van.den volgenden inhoud: 9, Alfonso JOHANNES VITENBOGAERDT, Predikant in den Hage, verfchreven finde om te compsreren op de Sijnode van Suidthollandt, vergadert tot Delft, nict is vergadereen, en 3, de vergadering bevinde hem op vericheide manieren gube- », hoorlyk te hebben gedraegen, foet met fich te ftellen als »y het principaeifte hoofdt, direftteur of beleider van afle de » Kerkelijke fwaerigheden, die ontitaen fyn, suo wit de van 9) » hem eerge overgegevene Remonstrantie, als van han ge s» Procureerde substractie der Kerkelijke perfoonen uit de 33 gewoonlijke Kerkelijke Cenfuren, als ook met verfcheide | ny lascers UITENBOGAARD. Terwijl vrrenpoGaarD zich te Antwerpen onthieldt, verlok bij de zaak zijner broederen Remonftranten, die voor bet Dordrechtfche Sijnode gedagvaard, en met hetzelve in underinghandling waren, niet, uit het oog. Van tijd tot tijd zonde hij brieven aan dezelve, deels om hen tot standvastigheid en kloekmoedigheid aen te fpooren, deels om hun van goeden raad te diener, In "t bijzonder liet hij een uitvoeri-gen brief afgaan, ter gelegenheid van den eisch aan de geodaagde Remonfirantfche Predikanten, omtrent hec teekenen van eene 4fe van Stilffand, als eene voorwaarde om in het Land te mogen blijven. Met veel ernst zogt hij hen daar in van het aangaan van zulk eene verbintenisfe te rug te houden. Omrrent den eisch zelven:,, Wy verwonderen ons meest”, ‘dus fchreef hij, onder andere,,, hoe de Heeren uwe E. B. », foo fchandelyke propofitie hebben durven doen, en fioh niet onifien hebben fich fuo bloot te geven, en hunne 2 fchaemt tortdekken. Wie En flet niet waer onfe partyen »» die de Heeren opmaeken, heen willen, en wat men foekt? y») Naemelyk in * Kerkelyk en in ’c polityk den Iuiden een F 5 as bal 90 UITENBOGAARD. (JOHANNES) rr CT SS SANE CTE at A NR eR A SSS sy bal in de monde te fteeken, en alfo gelyk als nae ’t vier 3» te leiden, op dat haere ongerechtigheit niet aen den dagh »» eu kome, wel weetende, hoe ruineus hun dat foude fyn. Nu (dus gaat hij voort) wat het kusfen aengaet, wy lae- »9 ten hun ’t gelove gaerne houden om daer op foo gemak- »» kelyk te fitten, als fy mogen, tot dat iemant anders koo- »» me, dic het hun van onder wegh nemen, gelyk fy het sy anderen wegh gerukt hebben, meer foo veel aengaet het »» Kerkelyke, men magh nogh en kan hun daer immers in >, diervoegen foo fy daer inne gaene, niet te wille wefen. 9) Sie men niet” (dus vervolgt UITENBOGAARD), dat de s» Vroome Heer OLDENZARNEVELT, om die faek voorament- »», die men nu op hoope fommiger flauhertigheic gaerne s» Veenemael gedempt faege, naemelyk om de faeke van reli- 3» gie (want hier op fchijnt alles ce draeijen) fyn bloede »» heeft moeten florten? Siet men niet, dat alle d’andere y» vroome Heeren, en wy meede, voor onse posten, daet- » om in ’t lyden fyn? Sullen wy Kerkelyke nu felve te vo- ren geven, ’t geen dacrom de vroome polityke hebben s» mocten lyden? Wat fall men feggen van ons, is "t faeke dat 9» Wy om wat gagie, of om in ’t lande te blyven, fitten by »» den haert, op ons gemak, belooven te fwygen, ’t geen 5, ons Godt en de wettige Overheit belast heefc te spreeken? »» Won posfumus, que vidimus et audivimus, non loqui.” In zeker schrift, omrtrent dien zelfden tijd gefteld, waar in UITENSOGAARD de onfchuld van zijnen v Friend den orthodox Advokaten van OLDENBARNEVELD tragt te betoogen, berst hij uic in deze woarden;, O ondankhaer Hollandt, hoe »» hebt gij konnen toelaeten (want ik beken ‘et, dat gij te niet »» hebt geden) dat men dien man door beuls handen heefe »» doen fterven, en overroepen, dat hy ’t Landt hadt willen yy beroeren, jac verraeden? Hoe fule gy defen viek immer- » meer afwasfchen? Al fyt gy waterryk, hier fal u noche »» tans water ontbreeken, en uwe kinderen fullen mogelyk >» defe uwe domme ondankhaerheit bekoopen en beweenen, » foo de Heere niet merkelyk voor u waekt.” Terwijl virenpoGaarD zich in Bradant onthieldt, deedt wen vecle mocite om hem in handen te krijgen. In ’t last yaa UITENBOGAARD. (JOHANNES) on By van Februarij, of in ’¢ begin van Maart des Jaars 1619, zag men eenige hoopen Ruiters van Bergen op den Zoom, ieder zeven in getal, aan verfcheiden kanten rondom de Stad Antwerpen zwerven. Op zekeren dag kw UITENBOGAARD. (JOHANNES) on By van Februarij, of in ’¢ begin van Maart des Jaars 1619, zag men eenige hoopen Ruiters van Bergen op den Zoom, ieder zeven in getal, aan verfcheiden kanten rondom de Stad Antwerpen zwerven. Op zekeren dag kw UITENBOGAARD. (JOHANNES) on By van Februarij, of in ’¢ begin van Maart des Jaars 1619, zag men eenige hoopen Ruiters van Bergen op den Zoom, ieder zeven in getal, aan verfcheiden kanten rondom de Stad Antwerpen zwerven. Op zekeren dag kw UITENBOGAARD. amen ten huize, alwaar UITENBOGAARD Zich onthieldt, cwee Ruiters, gelaarsd en gefpoord, vraagende na eenen man in de buurt, zijnde een bitter Contraremonttrant, alwaar zij ingingen. UlrensoGaaRD, hier uit befluicende dat men hem zogt, nam een ander ver. Blijf, om tre veiliger te schuiten, Niet lang daar naa, als emant Prinse maurits hadt aangediend, dat viITENBOGAARD in ’s Hage in zijn huis was, deedt men, in den nacht, tus- fchen den zestienden en zeventienden Maart, omrrent mid- dernacht, zijn huis, stand op den Singel van ’t Hof, door den Geweldigen en een deel Soldaten, van vooren en vant agteren bezetten, Men beklom het huis van agteren met lad- ders, aan de tuinzijde, terwiji men met hamers de voordeur beukte, om dat dezelve niet spoedig genoeg geopend wierdr, Bionen zijnde, zogt men overal, en flak met sappieren one der de bedfteden, in ’t stroo, en in de turf, Toen men hem niet vondt, ging het op een raazen en tieren; men dreigde de doodlijk verfchrikte huisvrouwe met gevangenisfe, indien zij haaren Man niet aanwees. Thans ging men elders huis zoeking doen, laatende, intusfchen, drie perfoonen in zijn huis, alzo men verfpreidde, dat "er geheime fchuilplaatzen in gijn huis waren. Doch de Metzelaar, voor de Heeren gehen, en daar Over und der verklagte, zijnnde, verklagte daar van niets te weeten. Men verhaft, dat Prins Maurits, zeer rørren ved en de geenen, die hem dus kwalijk onderrige hadden, zou gezegd hebben: Wu krijge ik den Vogel mijn leeven niet. Hij zal ons Øt pel maaken. Kort daar op wierdt UITENBOGAARD driemaalen ingedaagd, en alzo hij niet verfcheen, op den vierrentwintigiten Maij des Jaars 1619, bet Vonnis van ballingfchap ten eeuwigen dage uitgefproken, met verbeurdverklagte van alle zijnne goederen. In het Vonnis wierdt geene misdaad gemeld; de Regters, zo als de Fiskaal syitia naderhand verhaalde, Aaddem met voorbedagteid zudks nagelaaten, om dat zij met geene Blaauwhockjes (of Verantwoordingen) gediend waren. vangen, nam hij in beraad, om elders eene verbiijfplaas re zoeken. Zijne keuze viel op Staden, van ouds eeue vrijheid voor de Remonftranten te zul- Jen verwerven. Maar toen viITENBOGAARD Vrijgeleide voor zijn perfoon liet verzoeken, wierdt daar in zwaarigheid ge- maakc bij den Raad, Eenige ieden daar van was avor de Lutherfehe: Geestlijkheid in ‘tc oor geblaazen, hoe het te wreezen ftonde, dat urreNsoGcaarD, door zijne komst, ook de. Kerk aldaar zoude beroeren. Daarenboven was ’er, ten deezen tijde, eene zo naauwe verbintenis tusfchen de Staaten der Veréénigde Nederlanden en de Stadiugers, dat zich vITEN- BOGAARD niet veel veiligheids beloofde, indien de gemeide Staaten mogten goedvinden, hem op te eifchen. In de maand Junij des zelfden Jaars 1619 kwam Prirs FREDERIK HENRIK @ Antwerpen. Op deszelfs reize na Frank- vijk. UttensoGaaro zich bij den Prins om gehoor vervoegd hebbende, wierdt gunstig en zeer vriendelijk ontvangen, Zijne sanfpraak diende, om zijue onfchuld te betoogen, en hoe geer men Prins maurits, ten zijnen opzigte, hadt misleid. UitenpoGaarpD voegde ‘er nevens, dat, ‘ondanks het onge lijk, hem aangedaan, hij xltoos zou blijven een getrouw liefhebber van het Vaderlaind, en een getrouw dienaar van beide hunne Doorluchtigheden. ‘In zijn antwoord lier de Prins, onder andere, zich in deezen zin hooren:,, Jk ben y uw Vriend, en zal wu in ‘t wederkeeren nsader fpreeken, >» niet twijfelende aan uwe opregteid. Gij moet” (voegde *er de Prins nevens),, de boosheid der tijden wat toegee- >» ven, en nu de les van geduld, die gij mij en anderen ges sy leerd hebt, zelve oeffenen.” Dit gefprek viel voor tegen den middag, zo als de Prins gereed ftondt om zich aan tafel te zetten. ‘Hij nodigde urrensocaarv aan denzelven; doch deze bedankte ootmoediglijk voor die eere, zeggende dat zulks ongeraaden was, wenschte hem eine gelukkige reize, kuste hem de handen, en nam aficheid. Vermits deeze ze wenkomst voorvicl, in eene Kamer vam cenen Herberg aan de UITENBOGAARD. (JOHANNES) 3 TR 6 ET TS AD de Straat, en met opgefchoovene Raamen, en aldus van veel Volks gezien wierdt, hoe gemeenzaam de Prins urreNnoGAARD behandelige, gaf hem zulks geen klein aanzien bij de burgers ‘yan Antwerpen, Min gunftig was de ontmoeting, welke hem, kort daar naa, van wegen Prinfe maugits bejegende. Van goeder baud wierdt hem berigt, dat men, van nieuws, eenen toeleg hadt gemacht, om zich van zijnea perfuon te verzekeren, en dat men /rins MAvukITs hade hvoren zeggen, dat UITENBOGAARD het Land te Brusfe verreidt, en van binnen ‘t vuur flookte. Grood tot deeze aantijging hadt gegeeven, eene reize vali UITENBOGAARD ba Brusfe/, met oogmerk om de Aards- bertogen aldaar verflag te doen van hee onregt, welk deu Remontirarten te Antwerpen wierde aangedaan, Men hadt, paametij<, ten Hove aangebrage, dat in de laatstgemeide Stad tien o: cwaalf van huane Predikanten heimelijke vergaderingen hicld En, en predikten. Hier op ontving de Bisichop van Antwerpen aunfchrijven, om wWITENBOGAARD, evens de overigen, binnen drie weeken de Stad te doen verlaaten. UITENBOGAARD, deeze aanzegging ontvangen hebbende, verzekerde dat de Remonftranten aldaar niet hadden gepredikt, en bragt met veele moeite te wege, dat men über den nog verder duldde. Ondanks deeze verzekering, wierdt, kort daar Op, UITENBOGAARD, door den Vicarius of Stedehouder des Bisfchops, eene Akte voorgeleid, begerende, dat hij, uit naam van alle de Remonftranifche Predikanten, die toen te Antwerpen waren, dezelve zou teekenen, en daar bij beloven, niet te zullen prediken, of in eenige maniere ceni-ge godsdienstoefening verrigten. Doch ulrzNBOGAARD wei-gerde zulks beleefdelijk, met te zeggen, dat hij liever opfiaanden voet wilde vertrekken, dan zulk eene dAkte teekenen. Hij bekleedde die weigering met verfcheiden redenen, wonder andere deze, dat daar de Kommftranten het teekenen van zulk eene Akte, in hun Vaderland, door hunne Overheid hun voorgeleid, hadden geweigerd, het daarom zeer opspraaklijk zijn zoude, indien zij icts in Brabant deeden. Geen zij in Holland hadden geweigerd, Hij voegde er nevens, dat de Remonftranen wel wisten, waar zij waren, en welke Plakaren aldaat plaats hadden. Indien zij dear tegen misdeeden, men mogt hen deswegen ftraffen. In de maand Maij des Jaars 1620 ontving vITENBOGAARD eene boodfchap van preter PEKKIUS, Kanfelier van Brabant, waar bij hij op het Huis Cantecroy, buiten Antwerpen, ontbooden wierdt. In zijne aanfpraak erkende de Kanfelier, dat de Katholijken, eertijds, zich te hard en onbvigzaam oontrent de Protestanten hadden betoond, en voegde’er nevens, dat vermits men de zaaken nu anders begon in te zien, hunne Hoogheden de Aardshertogen daar toe zouden kannen gebragt worden, dat zij in de Steden, welke zij vervolgens op de Algemeene Staaten der Veréenigde Gewesten zouden mogen bemagtigen, aan de Remonftranten vrijheid van Godsdienst zouden vergunnen, om redeu, zeide hij, dat de Re. monftanten gemäßig der zijn, en in eenige punten de Katholiken nader koomen. Ook gaf hij van verre iets te ver. fänger, omtfent het stuk der beftellen van de Wethouder- schap in die Steden. UrTENBOGaaRD, wel bemerkende, hoe duister dit voorftel ook gegepärt wierdt, wat daar mede be- oogd wierdt, betuigde zijn genoegen over het goedvinden der Aardshertogen, om den Protestanten vrijheid van Gods- dienst te vergunnen; doch verklaarde met een nict te begrij- pen, hoe zulks konde gefchieden buiten groot nadeel zijos Vaderlands, aan "t« welk ik mij”, was zijn zeggen,,, van 9, God en de natur ten uiterften verbonden houde, om des- zelfs behonudenis en voordeel te zoeken, naar mijn beroep «««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««« Zou koomen neemen. Doch deeze antwoordde daar op, dat zijne gelegenheid van zaaken zuiks niet gedoogde; en dat hij lies anders hadt te verzoeken, dan dat hem en den zijnen cen gerust verblijf te Antwerpen mogt worden toegeftaan. Hoewel vignsoGaarpD zich aldus van eene reize na Brussel hadt ontflagen, men vondt, nogthans, middel om hem derwaarts te lokken, onder voorgeeving van verboodene vergaderingen der Remonftranten te antwerpen, en dat hij dey? Wegen zich bij de Aardshertogen moest verantwoorden. Kort naa zijne komst, kwam hij, op den vijftienden Maij des Jaars 1620, met den Kanfelier pexxius andermeal in gefprek. De zaak der Remonftrantfche bijeenkomften wierdt met wei- nige woorden afgedaan; en vraagde hem daar op de Kanfe- lier na den oorfprong der Kerkelijke gefchillen in Holland, na de gevoelens der Remonftranten, en hoedanig deeze in die gefchillen zich gedrasgen hadden. UireNsoGAARD des- wegen een kort verflag gedaan hebbende, wierdt het verder gefprek afgebroken door de komst des Hertogs VAN AAR- scHoT. In "t heengaan zeide hij nog, onder andere; ,, lk 9» merke wel dat men ons hier dulde om politijke inzigten sy en redenen van Staat, op hoope dat wij eenige verandering » in Holland zullen uitwerken. Maar die is van onze zijde »» Niet te verwagten. Daarom vreeze ik, dat men, ziende dat 5» Met ons tot zalk een toeleg geen voordee! is tedoen, ons zal s» doen vertrekken op een ongelegenen tijd. Wij zouden dat »» liever in tijds weeten, om ons daar tegen te wapenen.” ”s Anderen daags bij den Markgraaf van sPINoLA ontboeden zijn- de, vraagde hem deeze, onder andere, na FREDERIK HENRIK, broeder van Prinfe Maurits, en of deeze van de hunnen (de Kemonftranten’) ware ? Waar op de andere hem ant~ woordde, zulks niet te kunnen zeggen, maar te géloover dat zijne Doorluchtigheid hem ( virensoGaaRD ) in ’t bijzon- der niet ongunftig was, en de Remonftranten wel zoude willen helpen, indien hij konde. ,, Gij zege wel’’, hernam hier op de Markgraaf, ,, indfen hij konde’’; betuigende voorts eene bijzondere hoogagting voor Prins Freprix. Als daar op sPINOLA aan onzen balling hadt berigt, aan den Pen- fionaris GAVARELLES, van wegen hunne Hoogheden , last ge- geeven te hebben om hem ecene Jaarwedde toe te leggen, — wees de andere zulks met eerbiedige en beleefde dankbetui- ging van de hand, zeggende, een vast befluit te hebben ge- nomen, geen Jaargeld aan te neemen. Daar de andere op. Zeide: Neen, neen, gij zijt het waardig: gij moogt het niet weigeren, waat mede deeze zamenkomst wierdt afge- broken. , In 95 UITENBOGAARD. (JOHANNES ) een gt ears ae a eR se ee ee te ee In de maand Augustus des zelfden jaars ontving wrenaos GAaRD eene boodfchap van wegen den Markgraave pe QuE- pa, Gezant van Spanje te Brusfes, die hem wenschte té fpreekens Onder een en ander voorwendzel wist hij thaus deeze reize te ontgaan. Doch op een tweede ontbod, begat WITENBOGAARD zich derwaatts. Naa zijne wederkomst te Antwerpen, ontving UITENSO- GAARD een bézock van den Penflonatls GAVARELLES, onder voor: VITENBOGAARDP. (JOHANNESY 7 LL SS i SS yoorgeeven van het te willen frecken over zekere Rente, welke de huisvrouw yan onzen balling in Brabant hades en die vddr het Beftand was verbeurd verklaard. Eene wij! tijds hier, over gefproken hebbende, zogt hij uitenpoGaard een tamelijk groot papier vol gouds; gelijk hij zag uis hee glinfteren, naardien het papier boven los was, in de hand te toppen. Maar hij zijne hand te rug trekkende, en gevraagd hebende, wat zijoe Edelheid daar mede voor hadt:,g Ik >», bid u”,/ hernam Waar op de Penfionaris;,. neem dat san, 3, van wegen hunne Hoogheiden. °t Is niets; ’t heeft niet te 3, beduiden: dat weet ik wel. Zijne Hoogheid wil meer voor ys U doén; hij is van voorneemen, u hier te géeven ‘t zelf- 99 de en nog meer Traktement jaarlijks, dan gij gehad hebt 55 in "sGraavenhage “Op dat zeggen borst UITENBOGAARD uit, met groote ontfteltenis, in deeze woorden: 5, Mijn Heer a GAVARELLes, ik dank zijne Hoogheid voor zijne goede 3, gunat en ben zijn ootmoedige dievaar. Neew niet kwalik 5» “geen ik zeg. Hoad- niet dat het koomt uit trotsheids j» Mijne zaaken ftean ’er niet na om irots te zijn. Ik weet »» hoe men Vorften gifien behoort te bejegenen, als daar 5» geene andere inzigten vin groot gewigt inede gemengd i ziju. Ik heb beflooteri, niet eenen penning van hurve és Hoogheden aan te neemen, noch eenig Jaargeld, hoedanig w» her ook moge weezen: Ik heb het niet verdiend. ik heb. Jusque Hoogheden noch denken, dienst denke manieren. Zu lang als ik mij weet te behelpen, en te vreden ben met brood en water; daar 'c, God lof! met mij niet toe gekoomen is, zal i ik van geen vrcemden Prins eenen stuiver ontvangeo. Wil, uwe Edelheid voor inij en wijne huisvrouwe iets doen, help mij aan de Rete, daar wij ftraks van fpraken, en dat de agterftallen betadld worden van de Staaten van Bra- bant, daar de Rentebrief op houdt. Op deze weigering man de Penfionaris zijn affcheld, met belofte, sangaande de Rene (zij was vijféntwiotig Gulden’s jaars) zijn beste -zullen doen: zo als ook met ’er daad gefchiedde. Al dit gaan en keeren van viTZNBOGAARD na ef van Brussels dat fpreeken met den Kanfelier eakKius, met den Veld- XXX, pee. -  viren BOGARD gegen dienftiger middel, dan Brabant te verlaaten, en elders zijn verblijfte neemen. Doch in de keuze hier omtrent konde hij tot geen vast befluic koomen. Hij hadt wel voorneamelijk het oog op Stadadem, werwaarts hij, in de maand Maar: dezes Jaurs 1620, door de Burgemasters en Raadt hecren, door eenen vriendlijken brief genodig was. Maat "er booden zich zweilen zu veele zwaarigheden aan, dat dit ontwerp niet volvoerd wierdt. Te midden van alle deze ontrustende wedervarrdigheden, bezat, nogthans, VITENBOGAARD genoegzaeme bedaardheid - van geest, om, nevens verfcheiden anderen, aan de verdece diging der Remonftranten te arbeiden, In 't jaatst vau het straks gemelde jear kwam te Antwerpen van de Drakperze, een Gefchrift, ddor hem, geduurende dat jaar opgetteld, ge siteld: Vrijmocdig Onderfoek van verfcheide Piakkaeten in de geunteerde Provineien, binnen twee jaeren herwaerts gepubliceert tegens de Christenen ing eboorenen en inswoone ders aerfelven Landen, die men Remonflanten noemt. Men hadt de Afdrokzels van dit Boek na Leidem gezonden, om van daar Goot bet Land verfpreid te worden. Ongelubkig vielen zij in banden vaa den Scnour, die ’er zo veele Bisden : ; van UiTENBOGAARD. (JOHANNES) 69 van bekwam, dat de Drukker in beraad leide, of het oirbear ware, dit Werk te herdrukken. Doch verstaan hebbende, dat ’er groote begeerte was om het Gefchrift te leezen, nami hij den herdruk bij de hand, en vondt toen middel om het ‘Werk alomme te verfpreiden. In dit Gefchrift ontmoerte men eenige fcherpe uitdrukkingen, welke uitenscaarD, na derhand alleen daar mede verdeedigde, dat het gelield was in de eerfte hitte der vervolgingen, ens diensvolgens, ligtelijk, eenigze uitdrukkingen konden uit de pen vioeiens/ voor welké hij, in meer bedaarde tijden, zich wel zoude gewagt heb. ben: In hiebene bekommenen reakte erlang UITENBOGAARD. Ne- vens EPISCOPIUS €n GREVINKHOVEN, hadden zij gezamentlijk als Direktoren der Remonstrancefche Societeit, üt Antwerpen de zaaken der Remonstranten, biunen °s Lands, door brievett en bezenden bezenden, van wegen het Beftand, tusfchen, Spanje en de Verdénigde Gewesien, 't welk in de maand April des Jaars 1621 zou voorvailen, zou how eigen verblijf aldage niet meer veilig weezen, en diensvolgens. Men wendde het oog na alle kanten, doch voudt overal ewaarigheid. Usrensocaarp helde meest na Frankrijk, al -waar hij veele vrienden hadt, en de meeste gunst hoopre te zullen vinden. Onder dit alles wierde “er, aan de Spanfehe zijde, vlijdg gesrbeid om hem in Brabant te houden, door de aanbieding van Jaargelden, zonder dat hij onder eenige verbintenis zoudé leggen, indien hij flegts blijven wile de. Maat hij floeg alles Auf, en zeide niet te kunnen blijé ven, ‘t en ware men den Remonftranten vrijheid van Gods Gienstoefecinge in hunne huizen toeftonde. Inmiddels hade de Spanifche Gezant te Brusie! kennis bee koomen van UIreNBOGAARDs voorneemen, om zich na Franke rijk te begeeven. Andermaal ontboods hem de Marigraaf, eo zogt hem, mec veele redenen en groote belofien, tot blijven te beweegen. Te merkwaardig is het gefprek, *t well thans voorvicl, dan dat wij hetzelve, hoewel eenigzins uit- voerig, hier niet zouden mededeelens Op de aanfpraak des Gezants gaf vITENBOGAARD tot antwoord,, Dat hij hunne G 2 hy Hoog- r00 UITENBOGAARD. (JOHANNES) Hoogheden ootmoediglijk bedankte voor het verblijf, 2a >» hem en anderen zo lang vergund; maar dat het hem niet »» Mogelijk was, daar langer te woonen, als men met Hol- land in oorlog zon zijn, en wel om de volgende redenen: », Vooreerst, om dat men im ’t Vaderland altijd’ vermocden >» zoude hebben dac de Remonftranren in Brabant eenig »» kwaad brouwden; van welke daad hij niet alleen vrij wilde »> zijn, maar ook Van het vermeiden. Zen anderen, da men de goederen zijn erhütte, die zijn nog in Hob land hadt, terftond zou verbeurd verklaaren. Vervolgens, dat hij niets doende of raadende tegen het Vaderland, als of hij iets wroette Of toeleide tegen den Sraac van hunne Hfoogheden, met heimelijke verstandhouding, en anders. Eindelijk, dat hij zou kunnen blijven, zonder in Brabant zijnne vaste Woonplaats te neemen, en vrijheid van Godsdienst te hebben, die hi} wise dat men den Remonitranten niet zou verguonen. De Gezant daar nda spreekende van den Oor Jog, welke tegen Holland op nieuw zou begonnen worden, vraagde gan UITENBOGAARD, wat bem daar van en van Ge uitkomst dagt. Daar deze op zeide, niet te kunnen antwoorden, als niet weetende de magt, die men van de Spassche zijde zijnne excellentie, moest zeggen,, dat a Koning van Spanje, hoewel de magtigfte Vorst van het »» Christenrijk, iet groots beftondt, door wederom te tree- », den in den oorlog met Provincien, welker mage hij te »» vooren, zo veete jasren, hade ondervinden, en, zijns oor- »y deels, nog meer zou ondervinden.” Op de vraag des Ge- zants, of "er dan geen middel ware tot vrede, gaf de andere Ja tot antwoord, indien men haar met vrede wilde laaten. De Gezant, dat zou men wel deen, indien men den Ko- »» Ning eenigzins wilde erkennen.” UitensoGaarD, dat zul- len de onzen niet doen. De Gezant:,, Waarom niet, als »» Mev hun in de rest, niets uitgenomen, alles geeft wat zij », begeeren?” De andere: is de Koning hun alles geeft» mits hem erkenne, dan beneemt hij daar mede, al wat hij gegeven heeft. Want de erkentenis, die hij begeert, My -— See ee eee. UITENBOGAARD. (JOHANNES 5 TOL fs, dat men hem erkenne voor Sotverein; welke erkentenis alleen al de vest met "er tijd sal te niet doen. Maer in Spanje en elders, zeide de Gezant, wordt zijne Majefteic voor Souverein erkend; en evenwel blijven de Onderdaanen bij hunne Voorregten, en de Koning houdt hun ’c geen hij beloofd heeft. Daar virzwBoGAaRD op antwoordde:,, Ik »» Wil dat niet tegenfprecken. Maar de Hollanders zullen in »» allen gevallen geloven, dat men hun woord houden » Zal, bij zonder niet in het tuk van den Godsdienst; om veele »» redenen, en bijzonder om dat zulks.in zijner Majefteits 2» Magt niet is, al wilde hij het doen, als zijnde een ftuk, s» purr en alleen hangende aan den Paus.” Maar de Paus, zeide de Gezant, zal zijne Majefteic daar in dispenseren. Dit gelöst, hervase daar op de andere, maar de zelfde Paus heeft magt, zijne Majestät, zo hij gelöst, a» Gaar naa wederom van zijnen eed en belofte te ontflan, 3» Om die te mogen breekeo, als het oirbaar zal bevonden worden, Dit wantrouwen, ging hij voort, is zo diep in syde de harten der Hollanderen geworteld, dat ik vier gie, dat men hun dat immermeer zal beneemen.” De Gezane geworden hebbende, of "er geen middel ware om dat wantrouwen weg te neemen? hernam viTenpoGaAarD:,, Ik kan flegts en middel bedenken, hoewel ik zeer twijfel, of het daar toe genoegzaam zijn zoude; en in allen gevalle weet ik wel dat zijne Majestät het niet doen zal.” Thans vraagde de Gezant near dat middel; waar naa de andere, vooraf verfchooning voor zijne vrijmoedigheid in het spreeken verzogt en verkreegen hebbende, zich in dezervoege uitliet:,, Dat bij aldien het zijne Majestät en de Aards hertogen geliefde, van en uit hun zelve vrijheid van Godsdienst aan de Ge- » reformerden, in Brabant, Vlaanderen en in zijne andere Nederlanden toe te ftsan, mits orde ftellende tegen factie »» &n Oproer, en tot verzekeringe der Roomfche Religie, voorts alle de Privilegieu in dezelve zijne Landen wel on- » Gerhoudende, dat zulks een klasr teeken zoude zijn van s zijn van zijn goeden wil. Indien zijne Majefteit, ongedwongen, y»» uit enkele goedertierenheid die vrijheid zijnen onderdasnen » coeftonds, zou men, misfchien, gelooven dat hij zijn oe nn »» woord »» woord zoude honuden aan de Hollanders, zo als hij daar toe » verplige was volgens verdrag, bij eede bezwooren. Is "er p eenig middel om dat wantrouwen weg te neemen, zo is »» het dit. Dan ik weet wel”, vervolgde de Leeraar,,, dat »» zijner Majefteits Confcientie zulks niet toelaat; dat ook de »» Roomfche Kerk en de geest Tijke Biegtvaders, van welke Zijne Majefteic en hunze Hochgehen Hauze Confcientien laaten regeeren, dat in geenerlei manier zulien coestan.” Maar zijne Majefteit, zeide de Gezant, zal vooraf eene Verklasring laaten vitgaan, bij welke hij zal belooven, alle Privilegien te herftellen, ook de zulke, die deze nieuwe Regenten hebben afgefchaft. 