De mensch zoo als hij voorkomt op den bekenden aardbol [microform]
Stuart, Martinus, 1765-1826
gcbrckkig zijn bij cen volk, hct wclk rccds zoo zccr in kunstwerken iiitmuntcdc. De bouwkundc was rccds aanmcrklijk gcvordcrd, wannccr hct Mcxkaanfche rijk werd gc- llicht. Dc huizcn dcr gcringften warcn wel flechts fcluiren van bout en klci met een rieten duk ; die dcr mccrderen cchtcr warcn afgcdecld in vertrekkcn voor vcrblijf, badfto- ve en voorraadkamer. Dc h'lizcn dcr grootcn waren van kalk en ftccn, twoc verdicpingcn hooii; , met gnlcrijcn , zalen en welver- deelde venrckkon ; dc dakcn warcn plat, de wanden fchicterend glad, dc vlocren keu- rig geplavcid. Verfchcidene haddcn torens en omgangen, tuinen en vijvcrs, voor- en agterdcuren aan de ftraat of gracht. In plaats van hoiiten deurcn haddcn zij eene Uniting van dun riot, hct wclk bij de min- fte aanraking ritfelde. Gewelven, kroon- lijsten en zoo wel vierkante als ronde zui- len waren in hunnc bouwkunde gemeen- zaam, welke zij alien gaarne met halfver- hcven bceldwerk fierden. Hunne waterlei- dingen inzonderheid getuigdcn van hunne bouwkunde , even als hunne geplaveide we- gen van hunne arheidzaamheid. Eenc bree- ze galerij, wier dak gedragen wordc door K 3 ver- % m^^ :0imi^mm.m M 450 MEXICO. verlcliillendc zullcn van ftccn , lachtig voc- tcn hooj;, omtrcnt twintig in omtrck , en tll< uit Clin lluk , is ccn gcdenkftiik, het vvclk nog hcdcn van hunnen arbeid gctuigt. Onder hct bcftuur dcr Spanjaardcn Icgden hunne bouwmccstcrs cene waterlciding , van kalk en fteen, over dric briiggcn, dc eenc van zevcn en vccrtig, dc twccdc van dcrncn, dc derde van zeven en zcstig bo- gen , Van wclkc dc wijdlle boog was op- gchaald uit ecncn afgrond van hondcrd en ticn voctcn , en cone brccdtc had van ccn en zcstig voctcn , zijnde dc ganllhe brug 3,178 mcetkundigc voctcn lang. Hun pottebakkcrs werk was voortrcflc- lijk. De timmcrman werkic men kopcr gcrccdlchap, en muntede dus minder uit. Het glasmaken schijnt hun gehcci onbc- kend gcwccst tc zijn. Algemcen daartcgen was dc doekbcreiding. In plaats van wol hadden zij catocn, voor zijdc gcbruikten zij vcdcrcn, voor hennip bcdicndcn zij zich van plantgarcn. Hunne catoenwcbbcn wa- rcn breed, zeer fijn en met verfchillcndc kleuren, liguren en ftolFen doorvverkt(i). De (i) llht. ofMex. V. I. p. 417—426. B. VU. ject. 55 — 5^. t^ MEXICO. »S« , tachtig voc- 1 omtrck, en denklluk, het arbeid gctuigt. aarden Icgdcn waterlciding, I briiggcn, dc \c twccdc van . En zestig boobog was opem honden en den honden en den hondenen.  afrekzels. Aderla-cingen en rtoombaden maakten ecn voor-naam decl barer gewoonc werking uit. Voor wondon, verzweringen en andere ongcmakken, die cenc hcelkundige hand vordcrden, wist zij dc beste baat te zocken: maar het bijgeloof en de afgoderij hadden een overgrott aandcci aan all. Häre herftellungen (i). Met voedzcl der Mexicanen beancwoord-de weinig aan de kcurigheid van hunnen fmaak voor de kurigheid van de kurigheid van de verfijning hunner zeden. Watcrflangen, micron, vliegen, vlicgen-eijers en, waterflap bleven hunne. CO Wst. f.;Mex. V. I. p. 427— 431. B. VII. Sect. 5p — 63. M E X I c n. Nec verfijningen, schoon zij den besten vielen gevogelte konden bekonden bekonden bekonden bekonden. De fiui's was hun dagdljksch brood, waar-van zlj eeiic mcnigtc bekonden en dran-kcn wisten te niakcii. Do chocolatl^ gc-Jijk zij den cacao -AnwV. noomcn, blijft  Fijn- (0 ///;/. tfMtx, V. I. p. 43a— 43tf. B. VII. Sect. 64, 65, MEXICO. 53 enbstcn viscfv ilcn bckomcn. brood, waar- ngcn en draii- :}iocolatl, gc- iicn, blijft nog ook is hunnc )g in gebruiktcn alvc van twee ij verfchcidene I, die zij zoo tc makcn (i). Verend, dann invoiidig. De ^aamgordcl en iscgeknoopten, i op de enkels i\v dekte zich >danig ingcrigt, an de bovcnde. Fijn- a— 43<5. B. Vir. > Fljnhcid van llof en kcurighcia \nn bowoi king onilorfchcidJcn bij doze dragt dc Ibiv- dcn: ook drocgcn dc mans, naar inching van him vcrmop;cn, vvcl ecus mccr Mvt. icncn mantel over den anderen. Do voc- tcn waren met cenc bloote zool gcCchoeid. llet hoofdhaar word altijd lang gedragen, behalvc door dc Priesteresfcn : dc vrouvvcn drocgcn her los, dc mans opgcbonUcn ca met vcf'crcn verlierd. De opl'chik en kostbaarhcid wnk-cn opmcr- kelij^ bij dc ecnvcuwdighcid dczer klcc- ding Liciall o vedtren en celle gellenten die hunni A'ccderen ficrden, drogen zij hal..>oeren, oor-. Up-, ncus-, arm-, po'.s-, dij- en enkelmgen (i). Ilct huisraad was daartcgen weder zccr gemeen. llun bed was eene mat met cenc deken van catocn : ccn ftccn of blok llrcktc mcestal tot hoofdpeuluwe. Ilct gemcen gebrücktc dc dagclijkfchc klecdcren tot dckzel op dit harde Icgcr. Eene mat, op den grond gefpreid,dicnde hun ook ten disch, waar bij zij mesfen noch vorken fchenen te gebrui-ken. (i) Wit. ofMcx. V. I. p. 43r« B. VII. Sect. Kunne stocken waren lage zittingen van hout en riet. Elk huisgezin had zijn grecdfchap ter bakkerij, het gnem nog in jyieiiw Spanje gebruikt vordc. Hunne drinkvatcn werdenn gcmaakt van zekere vnicht, aan onzcn komkommer gclijk, maar van houtacluiger schil, die zij uicholden, aem doorgefneden te hebben, hct geend dus ecn paar bckers of kroczen uitleverde. Der verlichting van den avond gebruikten zij geen olie of kaarslicht: aan den zeckant beuienden zij zich van lichtenden vliegen, en elders algemeen van zekere toortfen, die wel helder brandden, maar te vecl rook en damp vcroorzaakten. Wenn echter behoefde hunne leefwijze deze verlichting, daar zij gewoon w aren, alle de uren van den nacht geheel aan den flaap te wijden. De wrijving van twee ftukken hout herftelde bij hun het uitgegane kunst-vuur. Na eenige uren arbeids in den vroegen morgen namcn zij het ontbijt. Na den middag werd de maalcijd gehouden. Van het avondmanl vindt men geen gewag. Zij waren zeer fobcr in fpijs: veel ruimer in drunk. Na den maaljd nam men gaarne een middagflaapjc onder het rooken van van i; o. MEXICO. ^5S lage zittingeti gezin had zijn ;t gccn nog in rordc. Hunne t van zekcre er gclijk, maar zij uicholden, iben, hct geen )czcn uitlever- kn avond ge- :aarslicht : aan dch van lich- emeen van ze- Ider branddc v. n, vcroorzaakten. 2 leefwijze deze n waren, alle 1 aan den flaap n twee ftukken itgegane kunst- arbeids in den lec ontbijt. Na cijd gehouden. n gecn gewag. S: veel ruimer nam men gaar- r het rooken van i a van tabak, Zij rookten denzclvcn, met ccnige specij geprikkeld, iiit kleinc pijp jcs van hoiK. riet of kosrbarer llof; en zofTcn den rook geheel in, zonder dien \ve« der uit tc blazcn, waar toe 7.V\ zich den ncus digt hidden; ook fnoov'cn.zij den tabak in poeder op. V-^n die gcbruik zijn zij zoo geheel tcrug gek men, dat men naauwelijks eencn tabaksrookenden Mexi' cnan en geenen fnuiver hocgcnaamd in JSlettw - Spanje vindt. Der wasfching diende hun het brijachtigo van zccrc plant, welke van daar ook on- der den naam van jdmericaanfche Scepplanc bekend is (i). De oude Mcxicanen verdeclden de ge- fchicdenis der aarde in v . Ijde tijdperken. Hcc eerlle noemdcn zij hct tijdperk des waters, of de ecrile zon, en rekenden hetzelve van dc fchepping tot den zondvloed. Met twecde of hct tijdperk der aarde, de tvveede zon ge- naamd, was bij hun van den zondvloed tot aan den ondergang der reuzen in de groo- te (i) Hist, cf Mex, V. I. p. 437 — 440. D. VII. Sect, 68 — 70. J- - V ^■^^^^^g^^^j^i^^^i^^^i^^^i^^^i^^^i^^^i^^^i^^^i^^^i^^^i^^^i^^^i^^^i^^^i^^^i^^^i^^^i^^^i^^^i^^^i^^^i^^^i^^^i^^^i^^^i^^^i^^^i^^^i^^^i^^^i^^^i^^^i^^^i^^^i^^^i^^^i^^^i^^^i^^^i^^^i^^^i^^^i^^^i^^^i^^^i^^^i^^^i^^^i^^^i^^^i^^^i^^^i^^^i^^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i^^i To aardbevingen, welke zij mecnden, dat dit ingebeclde tijdpcrk hadden befloten. Ilec derdc of hec tijdperk der lucht, was eene derde zon, wanneer, na der reuzcn on- dergang, zware wervelwinden hct ganfche menschdom den fucuvclen. I let vierde of lict tijdperk des vuurs, begon met herllel- ling des raenschdoms en zou duren tot dat de vierde zonde aardedoor vuurzou verflinden, hct welk gebcurcn kon met hec einde van ecnwkring, waarom zij met elke nieu- we eeuw een groot dankfeest hidden tcr eerc der Godhcid van het vuiir, die zich op nieuw van zulk een vernieling wederhou- den had. Hunne eeuw bcltond uit twee en vijftig jaren, die zij in vieren verdeelden, maar ook e Ennen verdubbelden, welk tijdperk van honderd en vier jaren bij hun den een oudc een wan. Vier namen, van een konijn, ricke huend, en elkander gedurig vervangende, kenmerkten hunne jaren. Elk jaar had drie honderd vijf en zestig dagen; doch bestond uit achten maanden, elk van twintig dagen, het welk jaarlijks vijf toe-voegdagen vorderde, die zij gewoon waren in bezoeken en pligtplegingen, zonder een-gen. hidden tcr, die zich op ing wederhou- :wec en vijftig deelden, maar ilk tijdperk van dan een konijn, en elkander gen hunne jaren. f en zestig da- I maanden , elk arlijks vijf toe- jevvoon warcn , zonder eeni- gen gen arbeid, te flijten. Hun eeuwkring van twee en vijftfg jaren diende tot herftcl van de lijdrekening , zoo dat het jaar als dan vvedcr aanving met den zcs en iwintigften van onze Sprokkelmaand, na in het laatfte jaar tot op den vcertienden tcrug gefchovcn te zijn. Eike maand had haren r ^am , van hare feesten en voornaamfte wcrkzaamhe- den ontlecnd. Elk der twintig dagen had almede zijnen eigen naam. De verdeeling van derticn en van vier was bij hun bijzon- der heilig. Eike maand werd daarom nog verdeeld in vier burgerlijke weken en hun jaar beftond naar deze verdeeling uit 73 kringen van 13 dagen, hunne eeuw uit 73 kringen van 13 maanden (i). De trouw- en lijk-plegiigheden der oude Mexicanen mogen, na dit alles, door ons niet worden voorbijgegaan. In den eerften graad van bloedverwant- fchap was het huwelijk vcrboden. De toe- flemming der ouders werd altijd gevorderd. De jongeling zag, na zijnen twintigjarigen ouderdom,uit naar eene gade boven de zes< tien (i) Histor, of Mcx. Vol. I. p. 2S8 — 395. B. VI. Sect. 24 — 2(5. Iff ,^n»ftii£i«;' smisisiB&mr- ^'?f^ I\l E X I c o. I I ticn. Maar gcvondcn licbbendc bcllistcn de wigchclaars uit bcidcr geboortedag over hcc gcliik of ongeliik des huwelijks. De iaatlle voorfpclling deed naar ceiie andcre vrijftcr omzien : na de cerfte volgde hcc aanzoek bij de oiiders der niaagd door eene koppe- Jaarftcr, hcc vvelk in den nacht gefchiedle, Ilec ecrfte aanzoek wcrd afgedagcn , doch cenigc dagen daarna nog dringender hcr- haald, wanncer hcc in beraad word gehou- dcn. Ingeval van tocfteniming , gingen de oudcrs zclve van hcc meisje dezc coe- llcmming brengen aan die des jongelings. Dan werd de huwelijksdag bepaald en op denzelven de dochcer aan huis gebragn van hare schoonouders, door wien zlj men toorcslichc werd ingehaald. Bruid en brui-degom oncmoeccden elkanderen nu mec of-icrgefchenkcn en zacen daarna neder op eene nieuwe mac. Een Priescer lag voorta cenen knoop ciisfchen den mancel van den bruid. Vier dagen lang bragcen de gecrouwdcn op deze mat door in gebeden en onchoiiding, en fliepen des nachcs elk op afzonderlijke macten, door de Priescers zinnebeeldig coegc-rust. Op den vijfden dag gebruikten zij hei Tetag over hec ijks. De laatlle andcre vrijftcr le hec aanzock )r eene koppe- :ht gefchiedle* ^edagcn, doch ringender her- d werd gehou- ing, gingcn Msje dezc toe- ks jongelings. bcpaald en op huis gebragc ' wien zij mec Bruid en brui- ren nu met of- rna neder op stcr lag voorta latnel van den Ic bruid. Vier wdcn op dcze ithoiiding, en )nderlijke mat- beeldig toeg- gebruikten zij het MEXICO. 155' het bad, trokken nieuvve kicederen aan en voegden hunne oude bij die der gasten tot offers voor den terapel, waarmede dc brui- loft ten einde en hec huwclijk vokrokkcn was. De veclwijverij was bij hun geoor- lofd, maar fcheen in dc mecrdere vrou- wen fleclus bijzitten te MEXICO. 155' het Erkennen (i). Bij het afferven hadden vele bijgeioovige plegtigheden plaats. Men kleeddc dc lij- ken naar dcrzelver rang en met vecl mecr opfchik dan in het leven. Daarna werden zij verbrand onder priesterlijk treurgezang. Bij vorscelljke dooden werden eenige Haven opgeofferd, oin hem in de andere wereld te kunnen dienen. De asch der lijken werd verzameld en begraven met het zwaard van den krijgsman, hec naaldewerk van de vrouw en eenen voorraad van fpijs, ook wcl met goud en juwee- len voor de rijken. Nabij dc tempels, in het veld, op het gebergtc, maar vooral op gewijde plaatfcn waren de grafilcden. Bij fomraigen had eene balzcming der lijken plaats. Jaarlijks werd des laatften Ko- nings (i) Hist, of Mcx. Vol. I. p. 3 1 8. B. VI. Sect. 3 5, This text appears to be a jumbled mix of words with no coherent order or context, likely the result of a scrambled text being scrambled for obvious errors. The instructions provided are based on the context clues provided, but it's impossible to make sense of the context, which is likely the original text has been corrected to make sense. The instructions provided are based on the given instructions, but it's impossible to make sense of the context, which is likely the original text has been corrected to make sense of the context. Zoodanig waren de B'lexkanen ten tijde (l-.r Spaanfche overmeestring, die Ipoedig n'.'i onmenfciielijke wrcedheid gepaard gingj doch door het vermaard bevelfchrift van KAREL V.geftuit en voor het vervolg voor- gekomen werd. Zints zijn zijn zijn onderdanen vnn de Spaanfche kroon, en als zoodanige verpligt, in dc algemeene lasten te deelen^ die cchter ten luinnen aanzien bijzonder be- paald zijn. Elke Indiaan is, van zijn acht- tiende tot zijn vijftigfte jaar, tot zekere op- brengst in geld verbonden. Nog vordcrs men van hem, als'sKonings leenman ze- keren heerendienst, waar voor echter een bepaald loon is vastgefteld. Dezc dicnst wordt of aan de openbare wer Kälte of in demijnen gevorderd. Tot de eerfte behoore zoo wel de veldarbeid als de vestingbouw, maar geen andere veldarbeid, dan tot noodzaklijk voedzel. Tot dezen dienst worden zij bij afwisfeling opgeroepen, en men tracht hun denzelven alzins dragelijk te maak. (i) Ilht. >f Mcx. V. I. p. 322. B. VI. Seer, 39 » 40- Van den dood :en- (i). ncancn ten tijdc ng, die Ipoedig ;id gepaard gingj bevel fchrift van let vervolg voor- 1 zij onderdanen en als zoodanige lasten te deelen^ ien bijzonder be- s, van zijn acht- •, tot zekere op- 1. Nog vordcrt ngs leenman ze- voor echter een Id. Dezc d In der letzten behoore de vestingbouw, id, dan tot nooden dienst worden oepen, en men s dragelijk te ma- ken. 32 2. B. VI. Sect. Von. In de seiden woonachtig, zijn zij aan Spanische Onderwerpen. Op heilige heben zij nog hine oide Caciken of Vredergift, gcdecltlijk alllammende van oudc ciel gefachten, gcdecltlijk door den Spanifchen Onderkoning benocmd. Een vierde dccl hunner cijnspenningen worde bellced tot onderhoud van dezc Caciken en van de befchermers, die het Bcwind ziel anftelt tegcn allc buitenfporig geweld en vrocgere wrccdhcid; een ander dee! strekt tot onderhoud dor gecstelijkhcid, die hiin in den Christelijken Godsdicnst onderwijst; een derde wordt onder behocftige Itidianen ugedeld; het laatfte  noch, zonder diepe treurigheid, hunnen eigen laag vernederden, kunnen gevoe- len, ten zij het Euangelie voor hun hart cene vergelding worde, waarbij hun alle vroegere grootheid, met afgoderij en bijge- loof gepaard, diep verachtlijk schijne. GUIA. o. ielijkhcid doen die zich nim- Ic gefchiedenis I herinncren, heid, hunncn kunnen gevoe- /oor hun hart larbij hun alle )derij en bijge- : fchijne. GUIA. o. GUIANA. o. GUIANA. Yuiana, gelijk de Indianen het noemen, ook vvcl Caribania naar de mcesten van derzelver inwoners, de Caribania, gcheeten, en bij ons rain naauwkcurig de wilda kust genocmd, ligt ter wederzijde van den eren- nachtslijn, en wcl van 4° Zuider breedte op de lengte van den cvennachtslijn 303° tot 328**, eene lengte cchter die onder en boven denzelven aanmcr- kelijk afneemt door de langwerpig ronde gc- daante dezer landftreek. Ten noorden wordt zij omgeven door de rivier Viapari, of de L 2 On- w^m^^M pifT 1^4 GUIANA. ■; ■A. Ornnoqiie^ ten zijnjcn door c!c Marnnon of ^mazoncn rivier, voor de iwcc grooiftc ri- viercn gchouden van de aardc, ten oosten omgecft ha ar de Occan, ten vesten de viergebenden Negro of zwärter; hätte nicht mehr konnte van Grenada, Peru en Uruguay, führt aan hare größen. Schoon gegen enderer der verzengenden lucht-reck, wordt Guiana dagelijks door de zewinden verkocht. Die großen en kleine vier, die hetzcläge oingevcn en door-führen, en de boschen, die liet schier geben, verminderten alme de branndende hitte aanmerklijk; den nachten inzunderheid, en de mlnachten vooral, zijn nicht alleen koel, maar koud en vochtig door veelvuldigen daauw. Dag en nacht is er schier altijd gegen, zonder groser verfchil dan van der tmnU'ten. Men ondcrfcheidt er ook flechts twee jaargetijdcn, niet bij den naam van winter en z. omer, maar van regen en droogte; waar van het eerfte gctijdc omtrent vijf maanden duurc, schoon nice zonder tusfchenpoozing van droogde dagcn. Zich (i) }.J. Hartsimck Befchrijying van Cuian. Tic Misarion of ,vcc grooiftc ri- •dc, ten oosten ten westen de r; lict niciiwc ^cru en Drazik crzcngdc lucht- elijks door de ootc en kleine even en door- liet fcliier gc- ilmede dc bran- nachten inzon- >oral, zijn niet vochtig door Itijdgclijk, zon- 1 dertien minu- »ok flcchts twee laam van win- en en droogte; 2 omtrenc vijf cc zonder tus- genCO. Zich rijvitig van Cuian* 4. GUIANA. 1^5 Zich van alle ongcrcgeldheid en van de nachtlucht onthoudcndc, bcvindt men 'cr de liichttlreek zcer gczond. De grond is vriicht- baar, mccstal uit vecn- en kici-grond bc- ftaande, en fciiicr overal met zwarc bosfchen bezet; maar op Ibinmigc plaat Zich In ook bcdagen met wcilanden en vcldcn, SavanenawvamA, wicr grond zandig is. Men onderfcheidt in Guiana de hooge van de lage landen, wcl- ke laatflc langs de kusten en dc ocvers der groote rivieren liggen. Dezc lage en ver- dronkene landen gevcn den vnichtbaarllen veen- en flijkgrond CO* Een der naturlikke rijkdommen des lands beftaat in deszelfs houten, waarvan men het zachte of witte weinig telt, maar het har- dc, zwarc en veelkleurige, van donker bruin tot helder geel, zeer hoog acht en invergarkeUjk noemt, gelijk het ook naauw- lijks cfde Wilde kuit van Ztiid-Ametica. Kxa^. 1770. D. I. bl. I — 3. Iloofdrt. I. Lescallibr bij j, G. STEDMAN Reizt na Auf Suriitamen en door de biinenfte declea van Guiana. Amst. 1799. D. IV. bl. 112. Aanhcngz. II. H. i. (1) HARTSINCK D. I. bl. 3. H. I. LeS-tAiLLIER bij STEDMAN D. IV. bl. 7, Ijks voor zanp; of hcicl bezwijkt en voor <lc fraaillo polijstin^ vatbaar is. Lcnc ilcrclo foort is iloor dcszcirs aanmcrkclijkc Icngte en brccdte voor den fchccpsbouw dicnstbaar. Ecnc niciiigto van rpt'corijboomcn en van vcrfhouccn brcngen bovcndicn dc bosfchcn voort, tcrwijl dc binncnlandcn bczct zijn met ganfchc bosfchcn van C*/f<7o-boomen. Roiicou, catocn, I'uikcr en kofiij bchoo- rcn mcde ondcr de voornaamlTiC voortbrcng- zclen dcs lands. Dc Onsterfchc fpccerijcn en de vruchten dcr warmc landcn grocijcn 'crook wt-lig op; dcorange-cn citrocnboo* men zijn 'cr inzonJeiheid zoo ovcrvlocdig en groor, dat zij 'er wcinig worden gcach Cook vindt 'cr het mocskruid van allerricjcn aard den vvcljllen grond (i). Eene ontzaglijke menigte van wild ge- dicrtc bcwoont de bosfchen, onder het welk vclcrlcijc tijgcrs, de vcrfchrikkclijk- ftc, de llaj'Cs of Luijaards de opmcrkelijk- fle, de aapcn de talrijkflc zijn. Paarden, kocijcn, varkcns en muilczeis hebbcu in (l) LesCALLIER bij STEDMAN D. IV. bl. 302 — 306. Aanh. II. If. 7. IIartsinck D. I. bl. 44 — 9u. H. 8 ea p. A. GUIANA. 16? '.wljkt en voor is. Ecne ilcrdo :rkclijkc Icngte ouw dicnstbaar. )omcn en van en dc bosfchcn den bczct zijn 7c'<7<j-boomen. n Kofiij beho- (Ic voortbrcng- rfchc fpcccrijcn landcn groeijcn en citrocnboo^ overvlocdig en vorden gcacht; van allerleijcn van wild ge- 1, onder het vcrfchrikkclijk- Ic opmcrkelljk- zijn. Paardcn, els hebbcn in de IMAN D. IV. bl. HARTSINCK D. dc wcilAnden gccn ongufidig vcrblljf gc« vondcn. AtTcIuiwelljk door dcrzelvcr ongemcene grootte, en vrcslijk door derzclvcr kvvaad. aardighcid, zijn hiOr dc vledcrmuizen, fpin- nen, dangcn, muggcn, diiizcndbccnen, mic- ron en kakkcrlakken. Zoo vccl bckorelijker is hec pluimge-dierte voor het oog door schoonhcid en verfcheidenheid van vedercn: maar het cor wordt (leches bij een enkeld vogelijk opliclFelijkcn zang onthaald. Oncallijk zijn de soorten van papcgaaijcn ; zonderling is de trompctvogcl; de plevieicn, faifanten, pauwifen, bloemzulgers, lepellbcken, cen-den, krabvogels, arenden, giercn en vänken munten 'er door velc bijzonderheden uit (i). De veelheid en verfcheidenheid van vis-fchen, diede kuscen, de rivicren en meeren opereren, laten zels gecn hoofdzakelijke opnoeming toe. De aanmerkelijk de zijn de zeekoe van meer dan vijfhonderd pond, de Aanh. II. H. 7. Hartsinck D. I. bl. 89-^115. H. 10 — 13. L4 83si/te«M'£<^ -'--Hw.., ^■.;--- !''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''' de rivier Pomaron; het Hollandfche ligt tusfchen de Pomaron en de Maroni, en heft aan den mond der rivieren Stirina' me en Berbice zijnne ftichtingen; van daar tot de Amazonen-nvXar ftrekt zich het Fransch Guianauk, waarvan Caijenne, aan de rivier van dien naam, de hoofdplaats is. Noch deze volkplantingen van Euro- peers, noch de negers op dezelven tot den land- (i) Hartsinck D. r. bl. IK? — 134 H. 13. Lescallier bij stedman  werk fa- paalt. Men onderfcheidt hun in Kust en in Land-Indianefiy wijl de laatften, de bin- nenfte gedeelten des land bv^wonende, fchier geenen omgang met de Europeers hebben. Zij niaken cen groot aantal onderfcheidene volkeren uit, die niet en bepaald gedeelte gronds blijven bewonen, maar telkens van woonplaats verandoren, zonder zich echter van en te verfpreiden of te verraengen (i). Deze Indianen zijn over het algemeen middelmatig van gellalte. Hunne wezens^ trekken zijn regelmatig en niet onbevallig; hun- (i) Lescallier bij stedman D. IV. bl. 247. Aanh. II. H. 5. alwaar wij vier «■ tvvintig onderfcheidene ftammen bij derzelver namen viuden opgeteld. Bij 11 (i) Art in ck worden er acht en zestig bij onderfcheidene namen genoemd. D, i, bl. 3— ». H. 2. HUNN. Hunne oogen zwarc met een zuver glans-rijk wit, maar klein; hunne tanden schoon en gaaf tot in den hoogften ouderdom; hunne lippen eer dik dan dun; hun neus' wat dik en breed gevlougeld (i). Hunne kleur verfchilt naar hunne woon- plaats. Die de bosfchen bewonen, zijn ge- noegzaam blank ; die in de opene velden brui- ner. Over hec geheel hebben zij eene rood- kopcrige kleur. Dik , git zwart , haar dekt overal hun hoofd, het welk nooic fchijnc te grijzen of kaal te worden. De mans dragen het haar kort, bij de vrouwen hangt het tot op de helfc van den rug (a). Schoon LEscALLiER de vrouwen van Guiana , met een enkeld woord , doorgaans min welgemaakt noemt dan de mans, zijn HARTsiNCK en STEDMAN overvloe- dig in den lof van dcrzelver fchoonheid, en geeft de laatile befchrijvingcn en af beel- din- CO Hartsinck D. I. bl. 9. H. 2. Sted. MAN D. n. bl. 164. I?. 15. bij wien echter de lippen dun genoemd worden. Lescallier bij STEDM. D. IV. bl. ^48. Aanh. 11. H. 5. (t) Hartsinck D. I. bl. 9. Stedman D, I. bl. 158 , 169 , 164. Lescallier bi} sted- MAN D. I. bl. ao8. Aanh. II.H. 5. 't. i 4ttiii; A. zuivcr glans- anden fchoon 1 ouderdom ; n ; hun neus* CO. hunne woon- }nen, zijn ge- e velden brui- zij eene rood- arc, haar dekt nooic fchijnc 1. De mans rouwen hangt iig (a). vrouwen van rd, doorgaans ie mans, zijn N overvloe- fchoonheid , en en afbeel- din* I H. 2. Ste D« wien echter de SCALLIER bij r. H. 5. Stedman D. lER bi} STEO- )• ••• GUIANA. Dingen, die hei oder der oder deelm- ' ming dringen. Meestendel, zegt hart- siNCK, zijn zij van eene raatige grootce, welgemaakt en nice onbevallig van vvezens- trekken, waarin zekcre zachteid en goed- aardigheid doorllralen Die zelfde zachteid en aangcnaamheid erkenc ook lescal-' LiER in hare trckkcn. Eenmaal zag sted- man eene Indlaanfche vrouw opkomen uic het water, waar in zij had gezvvom- men, en fchreef van haar: „ zij had een „ aangczigc zoo bevallig, als men zich kan „ verbeeiden. ilare rijzigc geftalte, hare „ krachc, hare jeugd, hare levendigheid, „ alle teekeiicn van goede gezondheid, „ overtuigden mtj van de waarheid, dat „ wannecr het ligchaara zich gcheel a “ An het oog onttlekt, men op de schooner Heid van het aangezigt weinig ache flaar. Haar gelaat kondigde echter die beminne Likke eenvoujigheid en dien onfchuldigen Erschuldigen, aanval zelfs verdacht is, en niet kan naar- Gebootst worden door haar, die zich aan Den geringften misstap fchuWig kent (*)." Door CO Stsdman D, III. bl. 145, 145, H, 34. GUIDANA. Doorgaans echter hadden de Indiaan- fche vrouwen ook in zijn oog eene min bevallige geftalte, vooral door hec binnen waarts zetten der voeten (^i); terwijl ook LESCALLiER iti het algemeeti bij de Gui- aners wezenstrekken er S. Kende, die weinig van Europefche verfchilden (a). Men vindc onder hun fchier geene mismaakte of gebrekkelijke raenfchcn. Ook ziet men hun aan weinig ziekten onderhevig. Zij zijn, algemeen, fterk van natur en beleven fomtijds den zeer hoogen oderdom van boven de honderd jaren (3). De meesten dezer volkeren loopen schier naakt. De bewoners van de oevers der Amazonen-v'wier houden zelfs het bedekken der fchaamdeelen voor een voorteeken van onheil en kortilondigen dood. De ove-rigen dragen eenen band om den middel, waarin de mans hun mes fteken, en waar an een fchorc is vastgemaakt van catoen. (i) Stedman D. II. bi. 168. H. 15. (a) Lescallier bij stedmat D. IV. bi. 248. Aanh. II. H. 5. (3) Hartsincjc D. I. bl. 32 H. 6. Lescallier bij STEDMAN D. IV bl. 281, Aanh. II. H. 5. Auur en 3gen oder- ren (3). oopen fchier oevers der let bedekkcq srteeken van De over- den middel, n, en waar van catoen, lin- H. 15. kr D. IV. bl. H. 6. Les- 1. 281. Annhr ..1 U I I A N A. »73 Iinnen oi falempouris, tQsfchen de beer en doorgehaald en van achteren oratrent een half el nederhangende, of ook wel zoo hng, dat zij het als een fjerp over den fchouder flaan, of zich met langen flecp lsi;en naflepen. In plaats van die witzel hebben de vfouwen 'eenen fchaamlap van catoen, met koralen verfierd en Quiou genoemd, van een voet breed en acbt duim hoog, met franje omboord en met koorden van catoenen draden vastgeknoopt. Vele Vorwären dragen ook eenen gordel van haar, waar aan zij van voren en van achteren eenen grooten vierkunten lapzwart catoen hechten, die, daar dezelve zeer laag om den middel worde gedragen, een zeer latig voorkomen aan de geftalte gefallen (i). De YiMsi-Indianen gaan blootshofds. Hausen zijn van achteren kort; van voren nederhangende. Meer binnenslands ziet Co Hartsinck D.I. h\. 10. H. 2. Sted- MAN D. 11. bl. \66. H. 15. D. Ill, bJ. 145. H. 24. Lescallier bij sted iM an D, IV, \\.  Vederen. zelfs door de lip of wwang geftoken, ja de ganfche onderlip met spolden doorftoken, die haar als een baard voor den kin hangen, is bij sommigen de affchuwelijke opfchik. Eenigen dragen ook cm het been, cot aan de hoogte van de kuit, een weefzel van cctoen, op het vleesch zelf vastgemaakt, het welk eene onmatige dikte aan de kuit gcefc, de groei van het overige been belet en eene onoogelijke geftalte veroorzaakt. De mans dragen, behalve de vedermuts, Ook wel eene foort van draagband, gcmaakc van tijger- ct wilde zwijnen-tanden, ten teeken hunner dapperheid. Ook dekt de geheele tijgerhuid wel eens het hoofd, waarbij dan ook door het middenfchot van dea A. n, vooral op i aldaar vede- van k! ceding I, voorfchoo- I van koraal Ilof, oorrin knie- en en- ooi der vrou- or de lip of nfche onder- die haar als I, is bij fom- ik. Eenigen lan de hoogte :toen, op hec it welk eene efc, de groei en eene on* [e vedermuts, and, gcmaakc -tanden, ten Ook dekt de hec hoofd, iddenfchot vaa 4^ GUANA. »75 den neus een Ilirk zilver of fteen wordc [e Gegragen (i). Het zaad van de ermächtigen of Roucou, waar aan zij den naam van Cofowy gevon, doch het welk bij ons Orkan worden genoemd, worde door hun in limoenfap geweckt, me water geraengd, en met gom of met olij tot eene scharlaken verw gemaakt, waar- mede deKust-Indianen, vooral, zich het lig- chaam, en de mans het hoofdhaar zelfs, be- fraeren. De huid bloost en glint hierdoor als een gekookte zeekreefc. Bene over- bodige uitwafeming te belecten en het fte- ken der muggen af te weren, schijnt het oog- merk dezer doorgaande befchilderingtezijn, waarvan zich cine andere onderfcheidt op hooge feesten, wanneer men de blaauwe verw verkiest voor de wenkbraau wen en voor eene foort van beeldsprakige fchilde-ring over het ganfche ligchaam, weike verw negen dagen lang op de huid blijfc O) Stedman D. III. bl. 167, 168. U.S. Lescallier bij stedman D. IV. bl. ajo. Agnh. II. H. Harts iNCK  ^ciidcn is de in- hct bout, hec ;fte hutten ge- een gevarclijk ;rfte vereischte ligheid vorderr. dertig huisge voor elkande- rcn afgefloten, icn; de nacht- ver- ii.H. 2. Steiv I. 15. Lescal- . 250. Aanh. 11. GUIANA. Verblijkeren der vrouwen echter zijn de mesten dezcr woningen afgefcheiden van die der mans en vooral van die der vreenidc- lingen. Zij, die nabij riviercn en raocrasfen wonen, plaatfen hunne hucten in de kroon van fommige boomen, ten einde vrij tc zijn van de ovcrllrooming. De dagverblijvcn zijn bij velen 00k onderfcheiden van de nachthulzen en zijn meestal bloote afdak- ken, die aan alle zijden open ftaan. Hec uitgeftrekfte hunncr gebouwen is de Ta- bouij of groote hut alwaar alle de leden van eenen flam gewoon zijn te vergaderen, om vreemdelingen te ontvangen, feest te vieren en algemeene belangen of vermaken waar te Nemen. Dit gebouw is eene over-dickte hal of mark, aan den voor- en achter-gevcl gcheel open, van honderd en dertig voor- en dertig breed, van boven met een afdak afloopende tot op zijftutten van vier of vijf voet, van binnen met dwarsbalken en fparren gefchoord, waar van Hamakken hangen voor de mans, terwijl de vrouwen op de hurken of ook op eene lange bank zitten (i). De CO Stedman D. ir. bl. 169. U. 15. Le. IV. DEEL, JVI cAfc. GUIDANA.  gedanken van dirbbeld riet, tuschen het welk zij bladeren voegen, zoo dat zij geheel waierdicht zijn. Aardig weten zij de- CALLIER bij STEHM. D. IV. bl. 20(5 25,^. Aanh. II. bl. 5.  14, C U I A N A N A. 79 dezc ligte en gemakkelijk förme. Niet min omerkelijk is luin welverglaasd en met figuren befden aardewerken, hct welk zij van klei bakken, met lijmerig ver- nis beflrijken, daarna polijstc 1,: beftand maken tegen het vuur, fchr-ci. forviigen hiinner potten wel drie vi in deri om- trick groot zijn. Ook hcbben zij platen, gefchikt cm de Casfave tc droogen. Zij hcbben lepcls of koppen van ver- schieden grootto, vervaardigd van den bast dcr calebasfen, dicn zij vernisren en met bloemwerk befnijden ; en ook waaijcrs, cm het vuur aan te blazen, eencn (leen om te malen, eencn pers cm het vocht uit de Casfaven te persfen, en eene zeef ter schifting van hun graan (i). Hinne Cano! of booten zijn de mees- terttukken Van him kunstwerk. Zij varen met dezelve ter zee zoo wel bij de kusten lang, als op hunne rivieren, en vervoeren (O Stedman D. ir. bl. 69, 192, ipj/ II. 15. LESCALIER bij STEDMAN D. IV. bl. 20'4, a6o. Aanh. 11. H. 5. Harting D. I.  bekommen, die zelfs zijn boot werden omkeert, uithoost en met de- zelve voortvaart. Ecn boonifchors van ecn vierde duim dik, met wortcis van boomen at an een genaaid, en met zckerc gom over de naden bedreken, is dikwijis de ganfche zelflhndigheid van dozen kicinen bodem. Tot hun groote vaarcuig zoeken z^ ecnet? Given en regten boomftam, van lien of twaalf voet in den omtrck dik; in denen ven maken zij ecnc lleuf van negen of tien duim breed, door weike zlj hem geheel weten uit te hollen, ter wederzijde tot eenc gelijke dikte van anderhalven duim, doch een weinig dikker op den bodem, waar na zij hem van buiten befchaven, en eene gedaante aan hem geven, gemeenclijk van voren wat smaller dan van achteren. Na deze bewerking keeren zij den uitgeholden boomftam om, nee de opening naar beneden, en maken bem, door het (loken van vuur daar on- der. A. !. Sommigcn , anderen zoo CO of drFc per- r' A. !. Sommigcn , anderen zoo CO of drFc per- r' A. 500 kantcl ge- omdaan, waar :1 zwemmende die zelfs zijn 3SC en met den nfchors van ecn Is van boomen ;kerc gom over rljis de ganfche dcincn bodem. )eken z^ eenen , van lien of flik; in denzel" n negen of tien :lj hem geheel erzijde tot cenc duim, doch een m, waar na zij n eene gedaante ; van voren wat deze bewerking boomftam om, den, en maken vuur daar on- der. IMAGE EVALUATION TEST TARGET (MT-3) II V |,^ €4^^ ^"^< 1.0 ■ 50 ""^^ 14580 (716) 872-4503 CIHM/ICMH Microfiches Series. CIHM/ICIVIH Collection de microfiches. Canadian  zoo wel zeilende als pagaijende, met ongeloovelijke fnelheid hunne watertogten af (i)« De Guianers zijn ook in de fcheepvaarc zoo bedreven, als de telkens veranderend. (l) STEDMAN D. II. bl. 70, iptf. H. 15, D. III. bl. 151.H. 94. LsscAJLLiEa bij stedh. D. IV. bl. atf7— «6p. A«nh. II. H. 5. Hart- INCK D.  geen gevaar afgebroken, en hun arm is alcijd zoo vaardig als krachtig, cm hun befluit door de kunftigte wending ut te voeren, terwljl zij midden onder zulk een of anderen visch of vogel met hunte pijlen te vervolgen (i). Hun dagelljksch voedzel is wildbraad en visch, met weinige vruchten en wortelen. Het vleesch braden of droogen zij: ook ko-ken zij hetzelve wel met den visch en wortelen te gelijk in eenen pot, waarbij zij ihijd rijkclijk peper, maar bijna geen zout, gebruiken. Hun brood maken zij van den brooawor tel, Casfave genoemd, dien men raspt, liit-peirst en droogt, alvorens men-er blood van. (i) Lescallier bij stedm. D. IV. bU 570, 371. Aaub. lit II. 5> Ne rivieren ooral vor-nheid altljd hun bemad me bedaard-broken, en Is krachtig, le wending onder zulk ten en lag-ar zljn, ook met hun-vildbraad en wortelen. Zij: ook ko-n visch eh. Wasbij zij I geen zout, N brood wor' ;n raspt, liit- 'er biood van : r zy J. D. IV. bl. GUIANA. 183, Zij hebben verfcheidene foorten van dran- ken, die alle cene bedwelraende krachc heb- ben. Hun Casfave-hrood zelf, door de vrouwen gekaauwd en in water uitgegest, hecft een dronkenmakend vermogen. Gaar- ne geven zij zich aan deszelfs bedwelming over, waarin zij dan ook velerleije onge- regeldheden begaan, schoon hun dagelijksch gebruik van gee*trijke dranken, uit onder- fcheidene granen en vruchten door weeking en uitgesting bereid, hun niec fpoedig doec befchonken zijn (i). De visfcherij, de jagt en houthakkerij maken de eenige bezigheden uit der mans: alle andere arbeid, tot De visfcherij, de jagt en houthakkerij maken de eenige bezigheden uit der mans: alle andere arbeid, tot De visfcherij, de jagt en houthakkerij maken de eenige bezigheden uit der mans: alle andere arbeid, tot De visfcherij, de jagt en houthakkerij maken de eenige bezigheden uit der mans: alle andere arbeid, tot De visfcherij, de jagt en houthakkerij maken de eenige bezigheden uit der mans: alle andere arbeid, tot De visfcherij, de jagt en houthakkerij maken de eenige bezigheden uit der mans: alle andere arbeid, tot De visfcherij, de jagt en houthakkerij maken de eenige bezigheden uit der mans: alle andere arbeid, tot De visfcherij, de jagt en houthakkerij maken de eenige bezigheden uit der mans: alle and Den landbouw en het tiramerwerk toe, is aan de vrouwen aanbevolen C2). De visfcharij gefchiedt zoo wel met pijl en boog en drietand, van vischbeen vervaraardigd, als met den angel en fuiken en oook met zekeren vergiftigden wortel, die in Stemam D. Jr. bl. 171—175. H. 15. Hartsinck D. I. bl. 23—25. H. 5. (a) Stedman D. II. bl. 192. H. 4. Les- CALLiER bij STEDM. D. IV. bl. 256. Aonh. 11. H. 5. Hart SIN CK D. I. bl. 22. H, ,4. M 4 il 11 i84 GUIANA. in hct water geworpen , den visch bezwij- melt en in menigte doet boven komen (i), Ter jagt gebruiken zij honden van ver- fcheidene foort , meestal klein , mager en onoogelijk , maar van jongs af daar op af- gerigt en bij de vrouwen zoo zecr bemind, dac zij derzelver jongen fomtijds nevens ha- re kinders zoogen. Doorgaans jagen drie of vier Jndianen gezamenlijk ter groote jagt , elk van pijl en boog of jagtroer voorzien , en met een mes of bijl op zijde , van vijf of zes honden vergezeld, die het wild naar den waterkant drijven , waar een der Indianen in zijne Cam iigt en doop gefluit waarfchuwt , wanneer hij het wild getrofFcn heeft. Op klein wild gaat men zonder gezelfchap. De bogen zija van het (levigfte en hardfte hout gemaakt , zes voec lang , fraai gepolijst, met koorden van de zijdeplant gefpannen en bij de greep met catoen omwonden. De pijlen zijn door- gaans vier voet lang, van iterk riet, met cene ligte roede aan het einde, en, met een punt van ftaal of van vischgraat, met eenen we^r- (i) Hartsinck D. I. bl. ip. H. 4. Sted- MAN D. II. bl. 190, ipi. H. 15. *:J»is<»iWl8«,*-5'i**'*«"*^' '"'-''' tfNMati ch bezwij- komen (i), 1 van ver- mager en 3aar op af- cr bemind, nevens ha- jagen drie ter groote of jagtroer )1 op zijde. 