De zeden der wilden van Amerika [microform] : zynde een nieuwe uitvoerige en zeer kurieuse beschryving van derzelver oorsprong, godsdienst, manier von oorlogen, huwelyken, opvoeding, oeffeningen, feesten, danzeryen, begravenissen, en andere zeldzame gewoonten, tegen de zeden der oudste volkeren vergeleken, en met getuigenissen uit de oudste grieksche en andere schryveren getoetst en bevestigt
Lafitau, Joseph François, 1681-1746
Mens vergenoegde zich niet met aldus bet lichammetallerki foorten van verven te belchilderen, mep flreek er de hairen zelfs mee aan, en al de woe Ae volkeren der Oudheid ijbhepten vermächtigen en ze door gemaokte verwen op tel mukken. Daar waren ook verfcheyde wyzcn van ze te dragdnil daar ik geloof dat de Godsdienll mee gemengc was, oadenualGodl den Jpden zo uitdrukkelyk verbood dat zy de iiairen niet op del wye idet Heidenen zouden fnyden, om in dit Auk geen Afgodenrl mcc de natien te plegen, die den God van Abraham en van JacoDJ niet kenden. De Volkeren hadden derhalven ieder hier ontrent eto byzonderl dehkbeelt, dat de oude Schryvers ons in hun Schriften iiebben overgelevert, en dat Men noch in de Gedankenheiten, wenn, die ons van de Gedankenheiten zijn overgeleben. De Egyptenaren  Lycers wilden liever al de zwaarlle voorwaarden ondergaan > alsuit bevel uit te voeren, oordeiende dat het heter was cynsbaar tezyn, hoe duur hen t\x\ks ook mochc komen te tiaan, als ilaven. De l'université van Afrika, fünfen hun hait auf, op een vlok ou das van vieren lieten hangen. De Korybanten van Chalcis in leger & t hebbende dat hun?""en hen by de hairen vattende, hen ter aarde wierpinn, ion zich van voren het hooft gancs kaal Icneren, en lieten het haft haar een weinig van iicitmn van het een oor tot hetander groeien. De Abanten waren op dezelfdb wyze gefchoren, als ook de Machländer, t Men oeinde deze fchering de Thejififibei ter eren van Thefeus, die dus de zyne Het fnyden, toen hy er de eerstelingen van de God spak van Delfos wydde: men lioeittde ze ook de Hektorifcbi tec gachcenis van Hekcor. De Macetr^fchoren de bey de zyden vanr t hooft) en lieten maar een bofch hair op den top, dat van hee Toorhooft tot daar de hals begint groeide. De Macierr > die liich iieroemden van de Trojanei, af te llammen ^ en die het ganfdie lyf met veirmiUiQen aanrtp«k#t», Wncen aan de ganfohe linker zyde liet hair tot de huid toe affhydeni en raakten aan de rechter zyde Uet. Ik hebergensgdezeni maarik weec tiiet -waar, dat andere integiindeel het hair aan de linker zyde lieten groeien * evde gai* {cherethter zyde aflbhoren ^ om zo veel te gomaklyker met den boo^ \i kunneh fchicteh. De Arabieren lieten' zich in 't rond fchef ren,-hdUdende geeA ajider hair op 't hooft als van den kniin tot de of Google etttOT'- Hier in'munden zy God Bacchus na te volgen, en deze fchermg'iioehide men de Bacchifche. Amerifea'ftefluit noch in haar schöt een' metigte Natien, by yitn iberirlofehal deze gekkc grtlliett Van het hiir te dragen vind. Be Brirfiliantn dragen alte tendrachtiglyk de Thefeifche fchering, of die hieronymus van Ghiiac1i<-, on Hieronymus, die hieronymus zu verkennen, in der Hillonen niet bedreuen, en die nergens op daicht alsopdeiiktuindei'Munnikeni'H«tfft'''ereeB'quaad gevolg uitge*troiiken, menende dat zy dien van St. Thomas of de Apoftelen, die H\in in ot«}6 tyden het Euai^getKtm hadden verkondigc« ontfan-enhiiddcn- De irctkirizenliistai Jwtchait'Te enemaal groejen; zon>> er het af te fiiyd^^n' igdly^k de iTCieib :i zy^belfaieerden het allenig, zonder 1^ te verwtH^i zy bdwhiWerden' zelfs ihun lyf of troni« niet, |:e!h'iy' in tydai van oorlogJtO'dat diic eenfoort yanverkon^ digging wa is dat zy dtii'vyand gingen. To^keh r'Tnaar de vermen^ling van allerlei natien hun ^eden: bedorveiH hebbende, gelyk ik Keds ge^tgt lieb,rh<^heniobkilm dtUhik gelyk * in. vele andere verballert, zo dtt liun, budc  natuur te hebben. Onze wyze van efchik, die den Chinesen belächtigt voorkommt, mishaagt hun niet, maar zu zer beleucht wanner zu op huar manier opgelicht zu: hun toltet is niet zer Toorzien, maar zu brengen er oneindig veel tyd aan toe als de Juifen in Europa, en veel meer als hunne vrouwent die voor een vafte regel ftellen dat de welvoegykheid, de Ichaamen haar huiswerk meer zedigheid en eenvoudigheid vereirchen. Een jongt Irokois dan om zyn hoofc te vercieren fnyd zyn haft van de eene zyde omtrent op twee vingerbrced na van het väre af, en laat het van de andere kant groeien zo lang als het wil. Om Jiec naderhand op te tojen na het uelgefmeert en gekamtte hebben maakt hy boven op de kruin een ofdrie kleine vlechten, op de wyze van een vederbofch, die hy daar yaft maakt met een weinig gefigureert leer, en een klein itukie wit porcelyn; en hy jleekt onder door de middelfie vieche een schacht van een veer, die met verfcheyde verven opgefchikt is. Ily doet de iiairen van de kant die geichoren is metongel over end (laanj en die van de andere zyde vlechc hy, en Arikt te onder 't o Or met een lint toe; By maakt een andere kleine vlechc op 't midden van 't voorhooft, die hy op een van de winkbraauwen laat hangen > en op zy weef .vaftmaakt. Zyn oren zyn gemeenlyk op drieplaatzen doorboort. Degtfen daar van zyn zeer ^oot, en met porceleine kralen van decrootte van eemduim voorzien, die aan lintjes gefnoerc zyn die op£borR hangeni of wel hy.fieekt 'er een gekronkelt kopefdraad in, van een vinger lang en een duims diameter. Behalven dac doet hy er noch zeer zacnte zwanendons. by,  hy van dit dons over zyn gantfche hooft, en om net cieraad te voltooien fteek. By acht er zyn een oor een kuf, een vleugel » of hec ganiche vel van een zeldzamen vogd. Zommige maken zich: een fqort van een kroon van een kleine porcellyne iialsband, quävan een martersvel, 'tiwelk, na het hooft omringe te hebben, op een bflvallige wyze acbter op hunichoaders 2wiert. Vermillioen, en andere verven met dy of ongel en vet vermengt zyn op een onzienlyke wyze niet. aUieen over de troni maar ook over 'c hair en het dons der oren fen het hooft gefmeert, met enig onderfcheyd nochtans yia het geen zy gewoon zyn te doea waimeer zy ten oorlog moeten trck(n » want dan is hun aangezicht te ecnemaal befdiilderc, in plaats da(: zy zich door dc hmanders met cnigch oiiichik vergenoegen. Wat de Wtlden aangai^dic altyd naakt lopeh y deze geven zich ^e morgen een msuw gnchildot Ueed : de grond daar van is fchar- en zich van is fchtf' V A N A M E R I K A. I. liOEK. 317 Lyurkken* datf zy yerfcheyde andere figibm van veifcheyde I ueoitn op&hiideren* om den grond van 't kleed te beter ce doen litteken. Zo dra zy uic hec bad zyn gekomen en zich een weinig ifgpdroogt hebben komcn hun vrouwen in de karbct met kallefaa^ lea vol rocoii en andere kleuren9 die zy met oly van Palmboom of boiMC temperen^ Zy befchilderen eeril het ganti'che lyf met Kp- cou* en geven 'er nadcrhand eenige andere cieraden aan. Op Feeft* of andere plechtige dagen laten zy zich behalven dac hec fintfche lichaam met een lymachtig water vryven » waar op zy en graauwachtig poejer , van eyerichalen gcmaakt y itrooien , of ffd een foort van een dons , die ilaar op vatt kleeft» en hen als Kiduimde vogels doet fchynen* andere gcbruikcn een gegomc cii wdn^ent deeg , waarop zy de fchoonlte blocmen , die in hun bcdgroeien, plakken. Veifcheyde natien doorboren het middelfchot van den neus* eil oaken 'er een groenedoorfchynende llecn aan vails die als do punt ItiB een pyl gemaakc is^ of wel zy lh;ken ^er een veer doorj die liidi van beyde de zyden uitbreydende, hun een fobrt van een kne- Id oaakt. De französischen en Karaiben maken behalvien dat grote gaten in Ideen  ook het Idit van de dyen en lieketi er riedjes in gelyk dbar hun borften; Ifae Wilden aan den hoek van degoif van Mexiko gelegenj ber Ifoner een Eykind dat niet ver van ra^uco af is. havx Oe vrouwen der Wildto laten hec hair groeien, en men zdiiniet Ifeioven hoe leer zy daat op gettelczvn.; Het grooclle affront dat laeD haar zoQ doen kunnen zou zynrhet af te fnyden, dan zoudeii P met dnrven voor den daig komeii ^Heur hairen, en in ^c algeeen die van alle de Wilden zyn zeeTifthoon t en zo zirart als eeb ii zy befmeren het met XiU* en kanunen het met de uiterfie vlyc. Wat haar-wyze van dat te dragen aangaat, zy zonderen zich m al hier in van de raaraien af » uitgenomeh by de Karaiben van Ántiljes» en by de Galtt)es» daaridc vrouwen het haif by na op tsetfde wyze als de tn^umen dragen : maar zy hebben ook ietshaar alleen eigen is-^ eil'dat devrOttvi^en nergens hebben ; na- nntlyk de brozen, een.onfeilbaair'tdien-vinliaaF vryheid, en ^t geen Haven mogew drap;eni Die i^ een ibort van fchoeing uit n ihikken betlaande ^ uit biezen en kaooen te zanien genaait, en tjes bearbeid, die hctb^n van beyde kanten perlTende, de liten doen opzwellen » en'ze vollerf enr vafter doen fchynen. D  te hcbbcn, dat zc iikt I over dc niiddel kunnen hangcn, winden zyzein een toebercvd aalsvel, dat met gloeient vermilliocn beftreken is. I Hier in docn zy iiaar voomaamftc fichoonheid beftaan. De Vrou'l wen dcr Wilden van het Zuidelyk Amerika befchilderen het lie-h lamzo wel als de mans » maarevenwd op een by/underc en verfchillende wyze. In het Noorder deel vergenoegen zy zich met a in I bet aangezichc door dit blanketten enige bevalli^eid te geven; meal moet'erevenwelde Irokoifche vrouwen van uitzonderen, die op I tyti hoogft maar een vermillioene linie trekken, van den Icruin van! Ha Ar neuzen zyn niet doorboorc maar haar oren wel, gelyk diel der mans op drie plaatzen maar de gaten zyn wat kleinder, zjrl hangendcr enige pendanten van porcelyn in t of van rode een pyl geikpeU} or wel porcelyne buisjes die genuakcl zyn als de Hollandfche pypbuizen. De cli daar de Wilden nich mee befmeren mftakt hen ten uiterften ftinkent en vuil; ^t zyn enkele olien van dieren, viflchen enige planten, die mecft alle een ilerke reuk hebben, en licht gs ftig worden: nuuir zy hebben deze olien ten hoo^en nodig, zy worden van het ongediert opgegeten wsknneer zy die ontben Kademaal zy niets verbetert hebbai, hebben zy dezen hak nied kunnen verhelpen door lief. lyke geuren en parfuimen die de ntlM manierde natien al voor lang in plaats van de fimpde olien fineeri waar van de Wilden zich noch bedienen, ^bruikc hebben. Al de anderecieraden der Wilden belbumin kronen > halsband om aan den hals te hangen* in andere ringen van porcelyn rond, toe knoppen, als de punt van een pyl af als cylinders ge/le penis: in bracelettenof armbandenvandezelfdeftof, in verfche^j de werken van pluimeU) of van Elands, buffels ofzwynegels mi searbeyd; ieder zoekc zich een opfchik na zyn zin uit, zolanghi m zyn jonge jaren is , maar zo dra die voorby zyn , rekent In daarientegen tot eer gants onachtzaam te leven , ien niets te dn] gen 't geen tot overvloed dient, of niet reeds gedragen is omi doen ' begry pen dat hy op emlUger zaken denkt. Pe kroon was in de eerAe tyden geen teken van de konin^ykj waardigheid, maar wel vanachting en vdrdfenflen. Men gaf zetof beloning aan die gene die den prys behaalden in de fpelen die tei eren van de Goden ingeftelt waren. De Romeinen> vyanden ^ den Koninglyken Aaam, hadden ^er van verfcheyde foorten, ■verfcheyde foorten van dienften , aan 't gemenc beft bewezen • t| erkenncn. Men zi< t by na by alle de Wilde Natien kronen; wa: van de ftralen van vdiert van verfcheyde vcrven gemaakt zyn, en i IN^iens kriog op de wyze van diamanten vogelbekken uigewertl VAN AMERIKA. I. BOEK. f»f I lyn , en klaavweii van vremdc dicrcn , en zomtjrds kleinc bokkc* lioorntjes. 't Gecn het aanmcrkcnswaardififtc hicr ontrent ii « is (jat de vrouwen zich nice met dit cicra^d oppionkon » du mnncn lelfsxcttcn ze niet als in hun grootftc picchtighcdphop, natfr vtor al wannevr zy den oorlO{;^ ^mnkondiacn , often oorldg trekkeniiUjzy Ichikkcn 'er ook hec hooft hunncr llavcn op den das van Kun opfca- \\Mt intrede m^e op. Dc Wctj^evcr van i>parten had de Lace^e- Imonien een Wet gellelt van /ingende en danOetide > in 't 'pMrper pklced en met een kroon op , ten ftryd te gaam i , , Nademaal de kledercn ten tydcn van Lykurgus noch zo ipemden gietwareiit <n dat in de (;cvcchten en dc anckire oeflentiigeii van \yi oefrenfclio.'en de meysjes zelt's ganti naakt wikreh > bedd Jk my nft in t dat het jpurperkleed dnt de >V('ctgevcr bereolt te dragei^;eeii vermillioen vi>rf)e was,daar zy 'c lyttaic befchilderden , cilik wtf bcdd my een, Lacedetnonier die ten Arydc trckty net als ce* KiH-a't- IWch Oorlogsheld. • • ^i ,"• v .'Ji.{ik-jt;rn I De halsbarfden die de Wildeh zomt^ds omdevhalsidragdfHMbf Ibeabyna een voet diameter, en verldhillen niot von di&igrinBdiic, linen nog op enige oude gedenktekens rontom den hals der (lant- keelden van woelle volkercn zicc Dc Wilden van 't Noorderdeel l^gen ook op de boril een plaat van hoi porcelein tcr lengte van iKnliand, dat dezelfdc uitwerking doet als 'tgeenmen But/a byde Romeynen noemde. Die van 'c ^uiderdcel dragcn plaatjes van een Bctaal dat tuflbhen 't guud en ^t 'k^|ft^f^kpnitt ..dtC^Kien Karakolis iBoemt ; dize pliatjes hcbba "*" " louan, gclyk het gecn ittep in Iwouwc cicraad was. ■ ."^i! ^ '• Men kan by den o^b^ t^ iFiter de la Neuvilte IprSctc*^ |iynvoorden wel verdienen aaA: „ Ik vergat , zegt hy , U vih |» Indiancn te fpreken : 't is ccn: Ldelbarc peer, die hun voor een fpuit dient : zy is van een gom u gemaakt, die zo een wccromfpringende krachc heeft* dat zy als L een kaatsbal u'cerom lluit. werkduk van onze holle en gants han- Dtrd* tritfvtn P.HtU Nemvil- ItMf mtirit d$ TrtvauMt Mtrt «7»3- 130 ZEDEN DF. K WlLDb. N M de ichoaden op den middel te glyden ; eindclyk om kag m. M konen zynde , iil hy c^n oude Kcdunte hernemcn « on ali i u Tom voor een ring te dienent zonder ieti van zyn buigzum. n held en zyn (jpringnrichc verloren ce hebben , want bdulven M dae nieti in fmt is om hem ce breken » knelt hy de annen, het ,) hooft> den halt en het middellyfniec meer noch min i\% den vin. i» §u. Ik heb een Indiaan gezient die een noch vremder gebniik ft Mndezen ringnft 'c geen de wonderlyke weerkracht vandntaj n ring aanwyft. iiy bediende *cr zich van als itboog, van een pecsopzyi Uit tiles *c geen Ik van den opfchik gezegt heb, ktn men gemaUvk I bellttitcn, dat de Wildcni in plaats van hun natuurlykefchoonheidl (waac zy zyn bym alle wel gemaakt) meer luitter by te zetteo , huM beft doen om zich lelyk en onaanzienlyk te makcn. Dnc is ook wear ; ondertuflbhcA * wanneer zy op hun nanier wd opgefchikt zyn, heeft de vremde men^eling van alhun ciendoi nice eUeen nieti aanttocelyks, maar zelft icts bevalligi dat meoncfl kan geveni en dat hen cierlyk flaat zedenI UM Z E DEN w I D E R L D VAN E N SIA M E R I K A. li«l«l»«»«li«l» TWEDE BOEK. EERSTE HOOFTSTUK. Bezigheden der Vrouwen. E VRMlwen der Wildeh , tizo wel nls ds Amtzo^ nen« de Vrouwen der Voikeren van Thracien ^ van Scythicn» van S^\e en andere woefle Vol> keren der Oudheid , bouwen het veld , gelyk he* dendMRS de Vrouwen vin Qaskonje, van Beame en van Brelle doen, die men zomtyds achter den ploeg ziet lopen , terwyl haar tanas te huis zic- Itatefpinnen. Hetkoom dat zy zaaien is de Mati, aoderfms onder de hamen jnolndiaans, Spaans en Turks koorn bekenc* 't welk het voor- Iwnflevoedzel van byna alle de Nation is die een vaft verblyf hou-^ \ia, van het ene end van Amerikait^ het andere. Julius Scaliger heeft beweert dat dir foort van koorn t'enemaat fdeOadeii onbekent was* maar ik m^. voor 't gevoelen van 1 Schryver niet. Kan men zicb inac^daad inbeeldeos dat deze oigte van verfcheyde Voikeren die na Antoika iyn getrokken i idurovereevoert zyn niet allecB van de uiierlte hoeken van A- ptiiuar zelts van Afrika en Euro^ii , hedendaags z*uden bevonden Ivorden van alle koomgewanTef: die foort allftea te hebbeA, zonder |itrzelfder cvd te deidien dat het 'dirfport was , 't welk ten tyde I bun verittiizing onder dezelfde Voikeren in gebruik was ^ Wy linden dat zy noch getrouwclyfciia een langen reeks van Eeu- |vtn) de gewoontens hunner Voorouderen bewaren* enWy zien Vt eige ^en by hen dezelfde Zeden , waar van de voetftappen m de nevelen der tyden heeii ontdelcken > die doot hun vemge- ' II. DE£ L. E Ugm- 3/ "4. Van het focdzel. lif*r Entrt. ipt./. 869. 33i ZEDEN DER XTILDEN Plim. Hill. Nt.Ub. 1 8. €. !• tgr. gegen de grond en het fteunfel van is! De Mais is, gelyk ikgezegt het, het gewonlyk voedzel van all de Wilden die een vaAe'verblyfpliat, van de uitcrlicpalenl van Brazilien af, cot de laatfte grenzen van Kanada toe, zelis van bet grOojBlte gedeelte van die gene, die ket gebcuik van-de wortelsl van d^niok het 'teerAe voedzel der menfchen geweft was, na de ^kelsvan Dodona; dat hetmenige eeuweo tot voedzel verllrekt heefc, ;taarl na menandere foorten van kooriiin de plaats getlelt hcefc, die men van een beter gebruik zal gevonden hebben, en die van ds eerltel hebhjpn doen afzien • ondir grond, ta kan uit de Schryvers beweisen V^qf den. Want voor eem zyn ^ Schryfers verlegen en het on trent de wobrden niet eens, cm ons de verfchcyde foorten van m\ nen te beduiden, zo dat men ^er tegenwoordig na flaan moet om hen te veritaan, en bekennen dut zy dezdfde woorden gebruUco hebben om ons verfcheyde planten te beduiden, of verfcheyd^ woorden om dezelfde plant te betekencn. Plinius zelf leerthet on: zeer klaar, zeggende dat deroorten Van kooVh bveral dezelfdeniei zyn, en datzy opde verfcheyde, plaatzen daai; men zichvandezelfi de foorten bedienc, zy den zelfden naam diet idiben. trumtnti genera non eaitm uhique^ nee uhi eademfunt iisdem nominibus. Tei ander^n is het gemtk lyk te bewyzen hoe de eenefoorc op verfcheyde tyden en plaatzen, in leine van de aodere is gekommen, zc dat net geen op een zekeren tätig in een land het gemeneen ge woonlyke voedzel. was, daar.by vervolg van tyd zo fchaars wierd, dat het na een zeker getal van jaren daar gants buiten gebiuik zomtyds onbekent wierd. Ten der den kan men uiebyna overtulgende gifllngen uit di Schry vers bewyzen, dat hec Indiaanfch koorn by vele volkerei nice alteen bekent, maar zelfs in gebruik was. Eindelyk kan iuei hier uic een zeer ilerk vooroordeel halen, om dat de Amerikanei hedendaags hun Indiaans koorn op de zelfde wyze bereyden > al de Ouden hunne granen deden, voor dat de Molens, Ovens ci veel andere zaken uitgevonden waren, die by vervolg van tyd dachc en tot groter volmaaktheid gebracht zyn na de nooidzaki lykheid of zelfs na den aard Van de verfcheyde foorten van gram die de een na den ander in gebruik geraakt zyn. De raeefte woorden waar van men zich bedient hecft om di graan>gewaflien te noemen, zyn algemene woorden, die uit krach van hun betekenis niet meer een loort als een andere betekenei schoon men ze in 't vervolg op byzondere foorten heeft te huisge: brachc; als daar zyn de woordeni Ar, A4or, jilica, Horitm Triticumt Frumentum. Calepinas (<f):ia zyn /W'oordenboek o| \. V A liet woord Far foorten van graai om dat het de at frangtret om da far tot een byzc Feihis leyd dit tyds Edor genoet I nroord Aduror z( dat men het flam Feftus doet het v op een byzondere {^nde een voed?,: HetJtfren^/ fcheyde fopit va dikwils by de Sc \Mtaceumy Aiu . \itumt wicrd IwoordTV/Z/^-i/mh \itsv\Tritura.i \ X^umntum flamt I let verhemelte vi afleren moet. Ik laat my in gi I die door bun eige honderefoort, wai oygenoegdaar u llaciitnamig zynde nen gegeven Word ander in de plaats |(iienen, dat^//r<f 1 i^ar, om dat d genoodzaakt is hei men de afleydinge kan. De algemeinenhei I Schryvers verliegt wwekt, die men keit, dat de gene Jienden, geen Fi Halikamaflen en St Malt de verfchey( Wat dit voor soort uiraonderfcheydei («> Ctikiin. Far. Oiim nomen generak foit ad 'omnia gei^i^ (hunentonm iu diftOm a ferendo vcl a faciendo. (*) hftus. Mor.. Muraturutfiittonum Ptflus. Me4. A ^ t Ifiiw. Hifpal Ox iBlient. RdiquaFrum wnfrumcndiciturAit VAN A M E R I K A. li BOEK. 335 liet woord Far zegt dat het een geilachtnaam was, om allerley foorten van graangewallen te betekenen. Het wierd aldusgenoemc om dat het de aarde droe^ en voortbragt, of wel van hec woord frenffret om dat men het in mortieren of molens verbryzelde. Het far tot e En zondere foort gebragt, wierd jor genaamt. JFellus leyd dit woord van Edere, eeten afj en zegt dac het ouds tyds Lior genoemt wierd: hy voegt 'er by, dat het ook van het woord Jduror zou kunnen komen, om dac men het rooftie voor dac men het iUmptc of maalde. Jllica was ook een gellachtnaam. Fefius doet het van het woord alere, voedeti, afiftammen. Jfelus op een byzondere foort te huis gebragt, wierd uilicaftrum%(sxaaxDXi ynde een voedzamer foort van koom als de andere. Het Far en uilica waren > behalven dat toebereydingen van ver- fcheyde fboit van graan-gewaflen, daar van daan komc, dat men iikwils by de Schryvcrs vind Far TritidutUr tar adoreuwt Far iHtrdeaceumt Alica ex Zedj Alka jidulterina.y &c. De Gerft of _)adeumt wierd dus genoemt, om dat ze gaauw rypte. ' In het I woord Tritieum hoeftm^n deafleyding niet ver te zoeken9 koraen- de van Tritura, van het v.oord were, llampen, verbryzden; en ft-«0M/«)» flamt van het woord irumen af , 'c geen in oud Latyn I bet verhemelte van den mond betekent, waar langs alle voedzel ifleren moet. Ik laat my in geen larger uitle^ging van de andere woorden in > I die door hun eige betekenis ons geen.klaarder befcheyd van de by- zondere foort, waar aanzv gegeven waren » zouden geven. ^t Is oygenoeg daar uit te belluiten) dat de woorden algemeen of ge- khtnamig zynde y bygevolge aan verfcheyde foorten hebben kun* oen gegeven worden, namate dat men daar van verwifTelde en een loder io de plaats Aelde om tot gewoonlyk en gemcen voedzel te I dienen,dat jilica heefc kunnen genoemt worden, om dat het voed. Eirr, om dat de aarde hec voortbrengc, Tritieum om dat men I genoodzaakt is het te breken en te nulen, en zo voorc; waar van men de afleydingen omAandiger by St. Ifidorus f van Sevilje zien wm, De algemeenheid van deze woorden heeft de oude en nieuwe I Schryvers verlagen kamen, en onder hen verfchillende gevoelens mvekt, die men."?•- licht over een kan brengen. Plinius verze kert, dat de gen die zich van de foort die men Zea noemde be- dienden, geen Far gebruikten. Kvenwel noemen Dionyfius van Halikamairen en Strabo Zea, \ geen Plinius Far noemt. Gaknus alt de verfcheyde gevoelens der Ouden aan, om uit te leggen I Wat dit voor foorten waren die door de namen van O lyrot Tyfiie > I Z(a onderfcheyden wierden. Na ze uitgefogt te hebben > befluit hy E a, met (i) Fifius. Mor. Farris genus Edor quondam appeltatum ab cdendo vd quod I iduratur ut fiat toftum, unde in facrificiis molafalu efficitur. * Fifius. jtliea. jilua tUcitur quod alit corpus. t ifiior- Hifpal. Orig. lib. 17. tap. j. Frumenta funt proprie qux Ariftai Inbent. Reliqua Frumenta autem vel Fniges ifrumenJo hoc est a vefcendo dific, no fi:umcn dicitur fumma pars gulx. Ft/til Aitr. F*/ht IfuUr. Orig. lit. 1 7*. 3. Ifil Ong.lih I7.C.I. Tim. lib.it. €«p.%. Mii: U.x. Jtm$. CtUM. Mm. fmt. 6. >'• Earn. 354 ZED EN DER W < L D E N met te zeggem dat het dezcH'de ixik onder verfcheydfe ntunen was ABquiUara onderfcheydze, en begrypt onder deze drie hamen drie foorteniRltalien onder die van Spelta^ SeanitUai en Fcaro bekent Julius Scaliger gelooft, dat de TwJbf derogge, Zea het witie koorn of Spelt is; liy m«ent ook datO^tf en OrhdXMtz namm zyn die de ry^L coekomen. Genoeg} hier van om ee doen begry pen, dat indien de SchryverSi die wy ais hedendaagfche kunnen aanzienj het niet eens hebben kunnen worden over het geen Dionyflus van Halikar- nafftn, Plinius, Scraboen hun andere tydgenoten dachten, dezel- ve noch groter zvarigheden zouden kunnen ontmoeten, om nette weten «relke foorc in gebruik was veele Euwen voor hun Iceftyden, en die noch veel duister waren als de eeuwen die er zederthun. Säd tot ons verlopen zyn, om dat deze eerfle tyden welke die van I e woeftheid en de oorlprong der natien waren, altyd met de nevelen der onwetenheid overtrokken zyn geweeli. Ik wil niet zeggen dat het Far waar van het Roomfche Volk zich enkel en alleen in de driehonderc eerOejaren zedert de itichtine van Rome bedienc heeft, het zelfde is als de Maiz; men zou my hier een fterke tegenwerping kunnen maken, te weten, dat dit sofort van koorn niet verloren geritakt was, hademaal men 'erzfch noch ten tyde van Plinius, tt Rome in de o£feranderi, hnwelykeil en andere zaken van bediende, die tot den Godsdienft u  zemder ver uit te wyden moet het ons genoeg zyn gegen zy ten opzicht van de gerft gezegt hebben, die by de Grie-ken in den zelMen graad van eerbied was als het Far by de Romeyen; om dat ze hun eerfte voedzel was geweft, gefyk dchaverl van de Hoogduitfche Volkeren, de gerett en Lotos by die van E-i Egypten Lybien, de Spelt by de Volkeren van Aquitaine, de geers by de Meoten en Sarmaten, en dus van verfcheydema Jen van voedzel verandert zyn. De tarwe die de Franfchen in Amerika gebracht hebben, is dai zekerlyk van een nieuwer gebruik als de Mais. Evenwel geven del Wilden in hun ta. Al aan beyde denzelfden naam. Ik veronderllel dat in vervolg van tyd de tarwe of het Franfche koorn boven het IndiaaUfche ilellende (dewyl het zonder tegenH spraak onvergelykek beter is) zy geen andcr gebruik als van hetl eerde genoemde zullen maken, wat teken zuUen de volgende eeu<l wen van deze verwiifeling hebben, daar de naam altyd dezelfdef blyft? Derhalven moet de hedendaagfche Hiftorie het hun op een ktare wyze, en die de nakomelingfchap geen verwarring make* k\ VAN A ME R i -^ A. IL^'frOftK. m l«n. Maar de Wilden die geen fchrift oOaaibcH<n.hebb6ft, ji^U^i tenuithnn zelven deze kennis aan de t\akomeft|i^chap nler6Yef'-> lacen. ^ ecrfte ty l«n. Maar de Wilden die geen fchrift oOaaibcH<n.hebb6ft, ji^U^i tenuithnn zelven deze kennis aan de t\akomeft|i^chap nler6Yef'-> lacen. ^ ecrfte ty l«n. Maar de Wilden die geen fchrift oOaaibcH<n.hebb6ft, ji^U^i tenuithnn zelven deze kennis aan de t\akomeft|i^chap nler6Yef'-> lacen. ^ ecrfte ty l«n. Maar de Wilden die geen fchrift oOaaibcH<n.hebb6ft, ji^U^i tenuithnn zelven deze kennis aan de t\akomeft|i^chap nler6Yef'-> lacen. ^ ecrfte ty l«n. Maar de Wilden die geen fchrift oOaaibcH<n.hebb6ft, ji^U^i tenuithnn zelven deze kennis aan de t\akomeft|i^ch den ook gedurende verfcheyde eeuweiv jIn Jjete' diepe onwetend gedonpelc zynde geweft daiir hedeh^i^!dfe' lAnerifcaoen in zyn, zyn in dezelfd^ gefteltenis to fiet de Bamuleh ntyk geweert, en hebl^h geen Jaarboeken naffclkten van 4$ ki- fchiedeniiren die >r in^hunne onw^t^de eeuweh gebeart zya^ of ten oinilen niec als fatielaciitige. Van deze verfclicyde foorten van koom die de verfclieyde Vol- keftn tot tiun onderlioud gebruikten, dienen zoii)|ll9igeniet alkvodr dedteren, en andere zyn onbekenit, ehmen ziet^' met neer in,di6 yen daar zy voortgeteelt wierden , of wcl zy tyti voo; ieeij iydt Todwenen, gelyk het gemaklyk omrenthet intliians koforii. zelfs lebewyzen is. Want veronderftelt zynde dat'dir.gewas te -HQaiQ ftyd mtlieems geweeft was, gelyk iiet teh tydt^ Van Pliniu5,yas , )iomen byna niec loogclienenjdat het daar teh ininflen in zy;^ ^<^ jiet verfchcen. Wat Scaliger ook zeggen mag, men meet de^e wborden yajoiPIi* Ibiis van het Indifch koorn uideggen. Milium intra hoi dech^ff^nos it Ma in Italiam inveltum e/i , nigrum cohte , 4mlum p'AhOm Jnndineum cuhno, adokfcit adpedas altitudinefeptefi((a}faiv.Qfflpt,^ mimjrugumjertilijffimum, ex unograno ternifixtaHigignu/t^(fn Deze tien jaren herwaards heeft men uit Indiep in ItaU^Q fch Ibort van geers gebraciit die zwart van verf is, eh helele grot(;'j|^pi>- tels heeft, en een halm diena riet gdykt : het groeic ter MK>gte Ttnzeven voeten. De halmen, die nidi Lobas of Phobas (yolJKhs ViderHardouin) nocmt , zyn zeer groot. 't 1$ dc; vtqcnthiawiJIe nn alle koorngewairen , een enkel grein breii^c heg^n ^y^^ wort. ,. Metreden fleit men de Mai's onder de geers- en letzewanden Itnde overreenkomildiehy metdit foort van plätze heeft, gelykhicj^ y Tcofi^ftus en de andere kruidkennen zien kah. Voo^X over? tigeheeflPliniusde Mais door haar vruchtbaarheid, hoedani^cid'i hoogte van de halm en haar grote korrels heel wet uitgebeelt. w aC jfcverf aangaat, daar is 'er van verfcheyde foorteh<t t een zwartr ichtig, *t ander uit den blaauwcn en purperen; de gemeenfte Ua^ icefceen Ibookoulcur, zomtyds wat nelaerder, zomcyds w^( dQi): ktrder, na de grond of de graad van rvpheid k. Oit vedchjt is' ^f entoevallig, of volet dc verfcheyde fnorten va!» Mais. [ j-..fr/jj De meefle oude en nedendaagf Che Reysbefchryvinigeh noenie de iliis of eenvoudiglyk eers, of grote geers om ze van de gemeinen kleinfte foort te onderfcheyden. En sprekende van haar nalmen, men zy die het riet van 't Indiaanfch koorn. Dit muec dienen om ons de Schryvers tedoen verlaan, waancer on van zekere Volkeren verbalen, daczy zichmet het geen het voortbrengt generen, gelyk Elianus, Strabo, Diodorus van allen het in 't algemeen van ae Indianen, van de Inwoonders van pröhana, en van de Ethioplers verzekeren. Na alien schon hebben de Schryvers ook van de Mats willeh ken, wanneer zy fchreven dac  geers leaden. Phi lofratus fchildierc in v leven van Apollonius van Thyane, de geers I bynfi'tlzo wclif «l$ Plinius, want van indien freunden. „ iitcc aarde daar iwart is, welig in allerlei Dag van vruchteil „ vopit te bren^h) dat de halmen van de granen daar xo dik als 5, t\^ cii biezen iyn, maar voor al dat zy Qeers en Sefamum van „ een viTelyke grobtte voortbrengt. " Hiprodotus bceldte ons van I *s gielyken klaar^genbeg af, wanneer hy de Zeden der Indianenbe-I fcbryfit.. „ Zy leven, up by, van kruiden, en hebben een foortl „ viin zaat dat met de Geers over een kpint, 't gecn he *s "V van zelfs in ivii kelk befloten -voortbrengt, na hiet ingezamelt" "Te hebben, koKen zy het in zyn eigen kielk, en gebruiken het totl" "Fpys. De zelfde Schryver van de Tarwe en Gerll der BabvH" "Ton der konferenz van de Tarwe en Gerll der BabvH" "Ton der konferenz van  de Ouden wareni weet ik niet dat erander förren van koom zyn waar op dit palfen kan als het Indiaanfcfi kobrn. "Dé Geers die de Sarmaten en Meoners aten, was de zelfde die de Abtienen huime vrouwen, zählen. Apollonius van Rhodus v. de Chalybers frekende, die in de nabuurfchap der ijnazone woopden, zegt dat zy de kunft van ploegen niet hadden, noch gei wjhce, van de plant die een bMing-fmaak beef it te zaaien ena:>n tl aueken'. Dat jyook geen kudden hadden, maar dat zy hun nood ruff van hun buren kochten, en dat voor yer, dat zyzeer m wilten te bewerken. Nu kan deze plant die een honintpmaakheei hiet anders als het Indiaanfch koom zyn, of het modtde Gomj zyn die de Mingreliers hedendaags gebruiken « want in de taal dJ ooudeCelten betekent »t woord Honing » zo wel Geers als Honing. H zou zou veel te min verwonderenswaardig zyn dat deze twe laatlu woorden van dezelfde wortel afilamden > om dat het geen zy beteken terzelfder tyd in een en dezelfde plant, namodyk de Maid jKevonden word, gelyk ik aanftonds zal gaan uitleggen. Uit diti' Ks kan men befluiten dat, ten minilen in de eerfte tyden, Ind anfch koom het gewoonlyk voedzel van byna; al de woefte V^ keren van groot Azien was. De heb, enig vermoeden dat de Mais wel het zelfde zou kit De Gom is een (bort van graan die in Mingrelien gczamek word, klein: Koriander-zaat, en 'c welk redelyk wel na de Geers gelykt, het brengtc halm Voort van cni duims dikte, en een mnns len^e, aan welkcrs end een air daar meer als joo. korrels in zitten, en gelykt met qualyk na het riet van h IndiaanTch koorn. Uit deze Befchryving, die uit Chardyn gehaalt is, biy het dat de Gom een foort van Indiaaiuch koom is, niet van de gemene fooi viens gnun aan een grote evkel of knop vaft zyn, maar van dat, wicm gn ajKl  myii jgiffing eniffii gitendi ichynu by tc zecten, is de droum van Farab, alwaar, een balm mtt zeven airen gefprokoi word. Maar nademaal er ten ioon van koom met verfchejrde airen op een en den zelfden q r Llm iS) is dit genoeg om myn giirin, tc ontzenuwen, schoon dit /uv'it. lioomnict: gemeen is, en dat hec zelh niet op de Geerft pail, die Ide code Egyptenaren plachten ce nuctigen. I, de Mats, die men ten tyde van Plinius te Rome bragt, haargezaait wierd, biykt het klaar, dat men er naderhand weinig werkvun maakte, omdat zy daar zo wel als in de overige delen hin Europa vcrdwenen is, daar men ze niec weer geziea lieefc, Tonrdaczy er weer op nieunrsuit Weft-Indien, na de ontdekking vandcnicuwe Wereld, of wel uit Azien en Tartaryen gebngt I wierd, 't geen daai aanden naam van Turks koorn hceft doen ge- I Ten. Men heeft er alzo weinig weHc in Ooft-lndien van genuakt) Iwiar van de Schryvers, die ik aangehaalt heb, gefproken liebben. IfiVt fchoon zy hedehdiiags noch de Mais en andere soorten van hoorn hebben, die by ons in gebraik zyn, bedient men zich Byron Hiergen Das Lande, welte in den Lande, welte in Egypte en Turke, als van M. Daar zijn zeer weinig Provitien in Epirus, die moeite Imnen om deze plant voor tätig, en die het noch doen, doen Iktnergens anders om als om de boeren of de vogels te voeren. T W E D E H O O F T S T U K. INKanada vallen de Vrouwen zo dra de fneeuw gefmolten is aah Akker< 't Mirerk. Zy zaaien in den herfft niet , om dac de Mai's onder bouw: Ide gene hoort die men Zomer-zaden {aftivia) noemt ; als daar lyn de Sefamum, Geers, Spelt, en de andere veld-gewaflen, of I wel om dat dit fobrc Van graan na het koom gelykt dat door Theo- Ifrafmsen Plinius Tr'me/ire genoemt word, om dat 'er tuflchenhct itaienen maaien maar cbie n^aandenVan noden warcn, zo men an- derzinsdit aan een byzondere foort moet toefchryven ; want het uebruik vanNieuw-Vrankrryk doet ons het tegendeel in alle foorten Inn tarwe of Franfch koom zien, dat men eeril in de maand April lofMey zaait, en in juli of Augullli ih^amelt. hi Florida en deZui- Iderlyker delen zaait en zamelt men de Mais twemaal ^sjaars in. j Het ecrile dat men aan de Akkerlanden doet is de ftoppels te ver- l{;iren en die te branden. Vervolgons roert men de aarde om, om jtebequaam te maken om het zaad, dat men daar in werpen wil , he onttangen.^ Hier toe bedient men lich van geen ploeg, al zo linin als van andere werktuigen van deh Landbouw, waarvan hec ||ebruik hun onbekenc is, en die ay 60k niet nodig hebben. Zy inciicn het met een flak krom hont » dat drie vinger breed , en liin een latigen ileel vxft is , hier ihee klouwen zy de aarde , en jlieren die luchtig om. De Linden, die men bezahlen möchte worden nicht in brauchten, wenn man in kleine ronderen, klützen vorhanden. Men möchten nicht in hetverrächtigen, en in hetverrächtigen, klützen vorhanden. Men möchten nicht in hetverrächtigen, en hetverrächtigen, klützen vorhanden. Alle. ZEDEN DER WILDEN Alle de Vroawen van het Dorp flum de handen te zamen toorl ein ver  maar een stuk fchyneni te maken zonder dat zy daarom twiften over de landpalen die der een wel te onderfcheiden weet. De Landvrouw by wiezy werken, deelt aan änder vande arbev. Offen het zaad uit, dat zy in kleine teene korfjes van vierof v; vingeren hoog en even zo breed ontstn^, zo dat zy de menigt van graan die zy haar geyen kunnen uitrekenen. Behalven de Mais zaalen zy boontjes, pompoenen van een and re foort als de Franfcha, watermeloenen en grote zonnebloeme Zy zaien de bonen naall haar Indiaans koom, waar van het of de halm haar tot Aeunfd dient, gelyk de Olm aan dewyng rank. Zy maken byzondere bedden voor de pompoenen en watermeloenen en watermeloenen. En, maar voor en al eer zy die op haar akkers zaaien, bej reiden zy een zwarte en luchtlge aarde toe, waar in zy die tufen twee schorflen in haar hotten haar haartfteden do uitfbruiten. Zy houden haar landen zeer zinlyk, en wieden zer zorgvuldiJ alio onkruid tot den oegft uit Daar is ook een gezette tyd toe 1 om in ^t gemeen te werken, en dan neemt ieder een bundel Idd] ne (lokjes met zich, die een voet of anderhalf hing zyn, en iede een byzonder teken hebben en met vermillioen verfiert zyn. Deze dienen haar om den taak, die ieder in *t werk afdoen moeti an te Myzen. De Oegfttyd gekomen zynde zamelt men het Indiaans koornintL dat men met de bladeren die de air omringpn en de kelk daar van! uittrekr. Deze bladeren daar fterk aan vaft zynde, die-F men om ze aan riiren te binden, gelyk men met de uien leeft: Ditl an een rilTen is zonder twyfelf een feed gelyk de Ouden hadden J die zy Ceres-feeflen noemden, en ter ere van deze Godin vierdenl Het gelchied by nacht op het veld, en dit is de enigfte gek4 fenheid waar by de mannen, die zich noch met zaien noch matenl emoeien, van de vrouwen geroepen worden, om haar tehelj pen. Ik weec niet of hier niet een overblyfzel van eenige gods^ dienftige odTening  ich van van ich van van Daaglyksden voorniad Idie zy nodig hadden uithiuilden, beginnende van de oadften af. L dat zy lien met deze geftote en gemale granen geneerden. Onze M'ilde Vrouven maken op naar land van dezc ondeniar Lhekelders, om >r haar pompoenen en andere vruchten in tq flui- Iten* die zy anders voor het strenge winterfaizoen niet zouden kua* enbevryaen. 