handelingen
algemeene synode
Wij zien ons du8,hoe ongaame ook, genoodzaakt Uwe Majesteit eerbiedig maar emstig te verzoeken de beechikking van Zijne Exeellentie den heer Minister van Binnenlandache Zaken dd. 14 Dec. 1825 (waarvan wij de eer hebben afschiift bij deze over te leggen) te vemietigen en het besluit van 1 October 1825 waardoor zulk eene willekeurige nitsluit van het Frotestantsch element in eene stichting, welke naar het vroegere en tegenwoordige etagte gemeenschappelijk eigendom van alle christelijke gezindheden is, schijnt gewettigt te JiLunnen worden, in t€ trekken en te doen vervangen door zoodanige bepalingen, als die Uwe Mcgestdt in hare wijsheid begrijpen zal» de Hervormden in hnn regt op die fondsen zulden knnnen handhaven. In Begrafrni&rcnicn Had de Svnodc, volgens hare Handelingen  en dat de belanghebende gemeenten van Haarlem, en Utreckt, die zich wegens dit belang ook tot de Synode gewend hadden, van de Regering niet hebben te verwachten, dat in eene voor te dragen wetiets ook trent de onderwerpelijke regten zal worden opgenomen. Na deze mededeeliugen oordeelen wij, dat in de verkregene inlichtingen moet wosden berust en er tot de gevra^de handhaving der begrafenisregten van wege de kerkelijke besturen verder niets behoort gedaan te worden. Eene missive van kerkmeesteren van Haarlem dd. 25 October, ger. sab n°. 138, ver- gezeld van een afschrift van een adres te dier zake aan de Tweede Kamer der Staten- Geueraal, hebben wij uit dien hoofde slechts voor kennisgeving .aangenomen. 11 BijL. B. 1 P. Ten aanzien van de aanbeveling der Synode naar het medegedeelde in hare "^^'■'"*'" goedercu Handelingen van 1859 « biz. 18 , ter zake van de belangen der armengoederen te Woum^ heeft ons , wegens gemis van nadeie berigten , de gelegenheid tot verdere handelingen ont- broken, waarom urij u ook adviseren, om u vooreerst te vrede te etellen met hetgene door de Synode vroeger tot bevoidering der aangelegenheid verrigt is. 12°. Ook betreffende het Pwrmer-kerkfond^ welk belangons deagclijks volgens Wz. 21 ^^jj°; P^'^^^rV^vk. der Handelingen werd aanbevolen, doen wij a om dezelfde redenen overwegen, om deswegena zonder bepaalde aanleiding geen hemieawd mandaat aan de Synodale commisaie te geven. 13°. Ofschoon wij de emstige aanbeveling van de belangen der Hervormden ten aan- . *nk«in^ren^e'*Jff««^ zien van de inrigting van het gesticht van krankzinnigen te ^sBertogenboach^ bldz. 8 der togenbo%th, Handelingen, uiet uit het oog verloren, heeft het ons ook te dezer zake aan alle gele- genheid tot handelcn ontbroken, dewijl wegens haar geenerlei nieuwe bescheiden bij ons ziju ingekomen. 14°. Wat de regeling der betrekking van den predikant bij het krankzinnigen gesticht. Te Meer en Berg aangaat, het verblijdde ons in de Handelingen der Synode van 1859 te predikaiubijhcikrankmogen lezen, dat zij overeenkomstig ons ad vies het Synodaal beslmt van 9 Julij 1857 *S^cVen sTrg^ heeft ingetrokken en hierdoor zekerlijk een hinderpaal tegen de wenschelijke beeindig der zak heeft weggenomen. Het behoeft intusschen geen betoog, wat wij ook in ons rapport ten vorigen jare,verg. Bijl. B van de Handelingen biz. 49,deden opmerken, dat de verlangde regeling vele moeite en bedachtzame zorg vereischt en dat zij inzonderheid vordert, dat de kerk in overleg treedt met de bevoegde magten, onder welker oppertoezigt het genoemde gesticht gesteld is. En waar wij hiertoe nn nog de gnnstige gelegenheid niet gevonden hebben, zoo meenen wij, dat de bedachtzaamheid eischt, dat wij van u ten atnzien van het ons nopens deze aangelegenheid gegevene mandaat diligent-verklaring verzoeken; waarbij wij even wel, ten blljke dat de bedoelde regeling ons om het zeerste ter harte gaat, kan dienen, dat wij aan een onzer leden hebben opgedragen, om haar naar vermogen te bevorderen en, ter fine van rapport in de najaarsvergadering, intusschen in overwegende te nemen, wat tot regeling van de verhouding tusschen den predikant van het gesticht en den kerkeraad te Bloemendaal zou knnnen verrigt wordeu. 15°. Ook de godsdienstige belangen van de militaire academic te Breda von den wij. Codsdieostige voortdurend aan onze aandacht aanbevolen. (verg Hand. 1859 biz. 8 en Bijl. B biz. 3). Académie te Breda. Naar de belangsielling, welke deze aangelegenheid vordert, hebben wij ons beijverd eenige berigten in te winuen omtrent de wijze waarop de belangen der godsdierist bij de militaire academic te Breda worden behartigd. Het is Uw Hoog Eerw. bekend, dat die academic eene publieke instelling van onderwijs is, en als zoodftnig geheel moet woiden gerangschikt in de cathegorie der gemengde schol. De kweekelingen bestaan zoowel uit verschillende Protestanten, als uit Boomschkatholieken en Israelieten. Zij kan dus alleen worden bestuurd naar debeginselen der wet, welke het onderwijs regelt, dat door den Staat gegeveu en bezoldigd wordt. Daaruit volgt, dat de Staat gegen godsdienst-onderwijs kan doen geven, dat voor alle kweekelingen geschikt zouzijn, en gees en aalmoezenier daarkan vestigen, die zou knmicn worden bezogenen worden belast om eenen onmiddelijken invloed op de jonge beden uit te oefencn, hetzij door dagelijksche gemeenschappelijke godsdien. Stoefeningen, hetzij door den invloed van omgang, gesprekken of onderwijs. De Begering bepaalt zichdns bij de zorg, om den kweekelingen het godsdienst-onderwiis te doen gieven door de piedikanten en geestelijken der kerk, waartoe zij behooren, en hen de openbare godsdienstoefening in de kerk banner gezindheid geregeld te doen bijwonen. Daarait volgt, dat zij even als andere catechisanten der gemeente het godsdienstoefeningen, dat een zeer ondergeschikt gedeelte banner stadien nit-maakt en de invloed der godsdienstleeraren daardoor zeer beperkt is. Is bet van het hoogste belang, dat het godsdienstige gevoel dierjongelieden zich op bannen leeftijd zooveel mogelijk ontwikkele en ban de overtuiging worde ingeboezemd. Dat een goed Christen ook eengoed krijgsman is; moeijelijk schijnt het de middelen aan te wijzen, welke daartoe zoaden kumien leiden. Onberekenbaar is de invloed welke zij kannen oitoefenen, die door de Begering an bet boofd of in ondergeschikte betrekkingen bij die instelling geplaatst worden, eii van bet boofd of in ondergeschikte betrekkingen bij die instelling geplaatst worden, eii van bet boogste belangstellende gevestigd; wanneer dit kon gescbieden op eene wijze, welke getuigde van wel begrepene belangstelling in de godsdienstige vonning van dit gedeelte der Nederlandsche jeogd, gepaard met voorzigtige onthouding van alles, dat tot de verdenking van ongepasfp inmenging aanleiding zoa kannen geven. Hebben wij, brj het onderzook naar den bestaanden godsdicnstigen zin bij de jeagd aan die inrigting, niets aangetroiien, dat geschikt was daarover een gonstig denkbeeld op te vatten en kwam bet ons voor dat onverschiligbeid omtrent hoogere belangen den aige meenen geest schijnt te kenmerken; zoo moeten wij van den anderen kant verklaren, dat ons niets ter oore kwam, dat eenigzins in strijd zijn met de zedelijkheid en de beschaving, welke men regt heeft te verwaobten van jongelingen, die over bet algemeen behoore tot achtingwaardige familien en bestemd zijn voor eenen stand, welke, in ons vaderland althans, zoovele voorbeelden telt van mannen, die er eene eer in stellen godsdienstige krijgslieden te zijn. Ang der 16. Van gansch anderen aard, maar niettemin in velerlei opzigten boogst belangrijk, is kbsimj-goederen. J^ aangclegenbeid der kosterijgoederen, waaromtrent naar het voorstel der rapporterende commissie ait de Synode, volgens Hand. 1859, biz. 75, 76, aan ons opgedragen werdt de opgaven der betrokkene bestnren verder te verzamelen en bet beboad dier goederen ten dienste van de Hervormde kerk steeds met ijver te bebartigen. Het was ons aangenaam, dat onze verrigten te dezer zake de goedkeuring der Synode bebben mogen wegdragen en het zal ons verblijden, wanneer door onze medewerking menige gemeente zal worden aangepoord, om bare regten te doen gelden en de coUegien, die tot hiertoe eene andere zienswijze vol Gedanken, niet langer aan bunne onregtmatige bescboawingen zoUen vasthouden. Wij vertroawen, dat bieraan ook dienstbaar zal zijn de brief onder degteekening van den 7(len Janij 1859 door Hervormde predikanten in de provinde Qtoningen aan beeren Gedepateerde Staten van dit gewest gerigt, van welken wij ait dien hoofde met belangstelling kennis namen. Wij bebben overigens de aangelegenbeid geen oogenblik ait bet oogverloren, zoo als «mede zal kannen blijken ait hetgene wij  van onze beraadslagingen kannen uitmaken. Verder hebben vrij ontvangen een, niet door het provinciaal kerkbestunr ondersteund, beklag van het classicaai bestuur van ZiUphen, d.dL 2 April jL, ger. sub n^ 317, over eene betxekkelijk het schoolgebouw en de kosterwoning tusschen kerkvoogden en notabelen van Varueveld en het gemeentebestuur van Wisek aangegegane overeenkomst, doch wij meenen hierbij te moeten opmerken, dat werkelijk bij die overreenkomst de regten van de koflterwoning zijn erkand, en dat daar, waar die erkentenis plaats heeft, het moeijelijk iste beoordeelen, of kerkvoogden al dan niet bstere voorwaarden hadden kunnen bedingen; dat voorts die moeijelijkbeid in casu Nog te grooter is, omdat ten aanzien van de scholen bijzondere veTjdigtmgen op de kerk te Fauseveld schijnen te rusten, hebbende wij dan ook geene redenen gevonden, om in deze zaak ieta te doen. Overigens is door het provinciaal kerkbestuur van der Ssteu Mei 1860, ger. sub n. 440, ingezonden een naauwkeurig verslag van de kosterij goederen in änderungen gemeinte van dat gewest, waaruit blijkt dat in die gemeenten ten dezen aanzien geene moeijelijkheden bestaan. Te wenschen ware het dan ook, dat door andere kerkbestüren, die tot nu toe gesne opgave hebb3n gedaan, op gelijke wijze aan de aanschrijving van de Synodale Commissie van den Ssten Mei 1858 werd voldaan. De vermelde stukken zijn door ons in de daarvoor bestaande portefeuille gedeponeerd. Uw Hoog Eerw. zullen ongetwijfend or belang in stellen, dat bij voortdoring zooveel mogelijk door de Synodale Commissie worde gewaakt voor de regten van de kerk en de Kosterijgoedercn. 17°. Betreffende de collegien van tozigt op de administratie der kerkelijke goederen, ^f- ^-ehw en razijn een aantal stukken m onze nanden gesteld, waaromtrent wij u naar den ons gegevenen vinciaie collegien van last van berigt en mad moeten dienen. ^^^i^.^.t''"""^'" Die stukken vindt gij vooreerst in de Bijlage B bij de Handeliugen van 1859, blzz. 12,13, waar een brief over de zamensteUing dier collegien, door de Algemeene Synodale commissionie aan den heer Minister gerigt, voorkomt; benevens het berigt, dat de Minister in antwoord daarop eene nadere uiteenzetting wenscht der gronden, waarop het verlangen der Synode naar verandering rust. Een tweede stuk is het verslag der personele commissie uit de Synode omtrent deze a angelegenheid, ook naar verschillende daarover ingekomen adressen. Hand. blzz. 112 — 116; in welk verslag, biz. 114, de hoofdinhoud voorkomt van het antwoord des Ministers op den brief der Algemeene Synodale commissie. Een der de stuk is het besluit der Synodeop het zu eenverstanden, biz. 167 te vinden. Dit besluit bevat 1^ goedkeuring van het verrigte door de Algemeene Synodale Commissie, 2^ aanbeveling der zaak aan haar op nieuw, 3^ be.;oeming van drie personen am er in naam 4er Synode met den Minister over te spreken. Bil. B. 14 Een vierde stuk is het berigt van het mondelinge verlag van deze laatste Gonmuaaie, biz. 192 medegedeeld, waamit blijkt, dat de Minister aanvijzing van misbraiken verlaogt Een vijfde stuk is het voorstel van den heer Vtoom, dat de kerkbesturen der provincie Gromngen v66r 1 Mei 1860 bepaalde opgaven van in diepiovincie voorgekamen misbruiken zollen inleveren, om voor de Algemeene Synodale commissie To bewijstukken te dienen, welk voorstel is aangenomen, blaz. 192 en 193. Een zesde stak is de lastgeving der Synode, biz. 193 vermeld, dat deze Algemeene Synodale commissie niet alleen op deze misbraiken zai letten, maar ook de gewöhnlicke kerkelijke regeling en benoeming der leden dier coUegien zal in het oog hoaden. Eindelijk is een zevende stukke van het provinciaal kerkbestunr van Qwnv^ffff' van 28 April 1860, ger. snb n°. 357, in verband met een missive van 15 Februarj b. v., ger. sub n°. 270, ten geleide van enkele klagten van enkele klagten, over misbraiken in die provincie bij de administratie der kerkelijke goederen aanwezig. Uit al deze stukke blijkt dat aan de Algemeene Synodale commissie een bijzondeie en ooen algemeene. eene last is opgedragen. De bijzondere is, de opgegevene misbraiken in de provincie Qfonimgen ter kennen. Hieran is eehter moeijejk gevolg te geven, daar de bepaside anwijzing van misbraiken zeer weinig beduidt. Immers ze zijn alleen van twee kerkeiadeo ingekcanen en het provinciaal kerkbestaur heeft ook geene, dan zeer algemeene consideiatien daarbij gevoegd, dus niet voldan aan den tweeledigen hetzdve opgedragen last Wij zoixlen meenen, dat de opgedragen last hemieuwd moest worden en intusschen de ingekomene klagten worden aangehouden. De algemeene last is, de gewenschte kerkelijke regeling en benoeming der leden van de edlegien van toezigt in het oog te houden. Wat dit gedeelte onzer taak betreft, is het on voorgekomen, dat de belangrijke Zaak weder een weinig verder konde gefaragt worden, indien de tot nog toe mcer onbepaald gebleven wenschen betreffende deze aaugelenheid erst tot eenige bepaalde begiuselen wierden gebragt, waaromtrent de leden der Algemeene Synode het misschien eens knnnen worden, en naar welke alsdan bij den Minister voorstellen konden gedaan worden. Als zulke beginselen, meenen wij, konden de volgende worden vastgesteld: I. De instelling der collegien van toezigi is eene weldaad voor de Uervarmde Kert Zij was het voor raim dertig jaren, zij is het nog. Daardoor zijn vele kerkgoederen bewaard en vermeerderd; daardoor is orde en regel gekomeu op ontelbareplaatsen, waar diegeheel entbraken. II. De collegien van tozigt moeten blyven bestaan. Gtelijk er door middel van het Ministerie van Eeredienst een algemeen oppertoezigt van den Staat is, zoo moet er ook eeu gewestelijk toezigt van den Staat zijn, door middel van genoemde collegien, opdat de verschillende bezittingen der Hervorde kerk niet aan plaatselijke nalatigheid, willeke or of hebzucht worden prijs gegeven. Ook moeten deze collegien blijven, dewijl zij eens ab wettig door de regterjijke magt zijn erkend en er dus nn eene geordende en erkende regeling is, waardoor b. v. hoofdelijke omslag lean geheven worden; terwijl bij hunne opheffing zoo-danige als wettig te erkeimen regeling moeijelijk sou te herkrijgen zijn. ni. Er is eweel in de benoemiug Der leden van der collegien vejonder noadig, Thans worden de leden benoemd door den Koning, niaar zdd, dat er in alle provincien, behalve in NoardbrabaiU verscheidene leden in moeten zijn van regtswege, uit hoofde van andere betrekkingeni zoo als doorgaans de Commissaris des Konings in de provinciaal, twee leden van Oedepnteerde Staten, en de president en secretaris of twee andere leden van het provinciaal kerkbestuor. Doch deze personen kunneu, hoe goed voor hunne be* trekking, geheel misplaatst zijn in het coUegie van toezigt De ondervinding leert bet. De membres de droit zijn nooit verkieslijk en worden dug ook oveoral meer en meer afge- schaft. Er moet eene vrije benoeming door den Koning plaats bebben  de kerk eenigen invloed oefende De eer en het belang van de Kerk niet alleen, raar ook van den Staat schijnen dit mede te brengen. De Hervormde kerk, vroeger de heerschende, maar ook de beheerschte kerk, spreekt het thans niet zelden uit, dat zij zich in hare eer gekrenkt gevoelt, dewijl zij thans bij bet verlies van hare voorregten als heerschende kerk, daarvan nog bezwarende gevolgen endervindt, daar zij, allen onder alle kerkgenootschappen in Nederland, onbevoegd wordt geacht hare goederen zelve te beheeren. Wel benoemt zij de notabelen en door deze de kerkvoogden; maar notabelen en kerkvoogden staan alleen onder toezigt van een siaats-collegie, door den Koning benoemd, zonder dat de kerk hierop eenigen invloed oefent En dit coUegie kan en moet eenen grooten invloed op het beheer der kerkelijke goederen hebben. Vooral na de Grondwetsherziening In 1848 is dit vemederende voor de Hervormde kerk dikwijls uitgesproken. Ook het belang dezer kerk schijnt eene verandering te eischen. Immers onder toelating en op aanmoedig van het staatstoezigt worden hier of daar jaarlijks wel eens duizende guldens aan de belangen der kerk onttrokken, en voor die der burgerlijke gemeenten besteed, bij v. om kunstwegen aan te leggen, kanalen te graven, begraafplaatsen aan te koopen, torens te bouwen, ten dienste der burgerlijke gemeenten. Mede schijnen de eer en het belang van den Staat verandering te eischen. De Stoat moet niet den schijn wlllen dragen, dat hij eenen onregmatigen toestand begunstigt en partijdig unkerkgenootschap drukt, terwijl hij alle anderen vrij laat. Schijnt dit zijne er te eischen, zijn belang brengt het ook mede, dat de Hervormde kerk zich hoe langer zoo meer zelve redde. En dit zou zij veel meer kunnen dan thans, zoo niet langer vele barer goederen tot niet-kerkelijke einden wierden misbruikt. Wij zouden dus om den Staat zowel, als om de Kerk wenschen, dat er invloed aan de kerk wierd gegeven op de benoeming der leden van de colligien van toezigt. Er is evenwel dustferre geen eollegie aan te mjzen, Hwelk zonder groote bedenkingen eunv wege de kerk invloed zo% kunnen oe/enen op de zamenatelling der eoUegien van toezigt. Jille bestaande bestoren en vergaderingen zijn ons voor den geest geweest, Syuode en Alge- meene Synodale Commissiey provinciale en classicale kerkbeatuien, classicale vergadeiingen, kerkoden, kerkoden en notabelen; doch tegen het voordragen door ons van een dezer alien zijn bezwaren in te brengen, welke wij dosverre niet weten uit den weg te roinien. Daarom moeten w\j u Raden te beginnen met alleen deze verandering van den Koning te verzoeken, dat in alle provincien, even als in Noordbrabani de benoeming onmid-dellijk geschiede door den Koning, met dien verstande, dat in elk coleggie van toezigt op nen leden, niet minder dan twee en met meer dan drie predikenten sittings hebben. Mogten deze beginselen bij de Synode bijval vinden, dan zonden wij meenen, dat men naar dezelve met den Minister in onderhandeling behoorde te treden, ten einde na al dadeUjk althans eenige verbetering te bekomen / door, gelijk in Noardbrabant is geschied door het Koninklijk beslnit van 9 October 1841, n^ 70, {Hooijer^ biz. 199), in de overige reglementen art 2 te veranderen, zoodat alle membres de draU wegvielen, en de Koning de vrije benoeming had op voordragt van het Departement van Eeredienst Ofschoon wij alien eenparig van gevoelen waren, dat het allezins belangrijk is, gelijk wij u daar hebben voorgesteld , tot eenige bepaalde beginselen te komen en wij ons met deze beginselen , ook wat het vierdeen vijfde betreft , vereenigd hebben, zoo waren er toch onder ons, die aan de kerk op de zameustelling van de coUegien van tdezigt meer en ^el eenen soortgelijken invloed zouden wenschen te zien toegekend, als aan haar, volgens ministeriele kenuisgeving van den 21sten September 1854, ger. sub n°. 4,795, waarop wij hier onder in het laatste deel van ons verslag nader nog uwe aandacht znllen vestigeii, bij Koninklijke lastgeving op de benoeming van hoogleeraren was toegestaan en daartoe de aanwijzing van een bepaald coUegie van bestuur, hetzij van de Algemeene Synodale commissie hetzij van de provinciale kerkbestaren , verlaiigd hadden. De heer Versfeli verklaarde zelfis het niet voegzaam te achten, dat het wenschelijke van de uitoefening van invloed vermeld werd, wanneer daarop volgen moest, dat men geen middel wist te vinden en voor te dragen, waardoor de vervulling van dien wensch zou kunnen verwezenlijW worden, gelijk hij dan ook aanteekening verzocht, dat hij zich wel met ons eindbe- sloit maar niet met alle daaraan voorafgaande beschonwingen had konnen vereenigen. 18. Vengen tier 18°. Aan de aanbcvcling der Synode, volgens Hand. 1859, biz. 8, van de aangelegen- i^k"nicir"ii'^"pia\teu hcid der pensioenien van predikanten te platten lande  besluit dd. IS Augustus n^ 57. waardoor aan die gemeente een voUedig zelfstandig bestaan is toegekend met eenen eenen eenen predikant op een traei;ement van 800. 17 BijL. B. Bij inzige intusschen van het bij ons ingekoinene antwoord van het classicaal bestuur van Leiden, op de aan hetzelve gerigte missive van de Algemeene Synode van 22 Juli, $edagteekend 2 September n^. 82, ger. sub n^ 65, betrekkelijk het in zijne handen gestelde adres van gemeenteleden te Kage, bleek ons, dathet classicaal bestuur zich slechts bepalt tot de verklaring, dat de ingewikkelde beschuldigingen, in het bedoelde adres vervat, alleen berusten op eene valsche voorstelling der gansche zaak en dat het classicaal bestuur genoeg meeude gedaan te hebben met den kerkeraad den wettigen weg tot de toekenning van een volledig zelfstandig bestaan gewezen te hebben. Geenszins vonden wij in het antwoord vermeld, wat het bestuur overeenkorastig der bedoelingen der Sjnode verrigt had, om nu ook de beroeping van eenen predikant op wettige en geregeld wijze töt stand te doen komen, weshalve wij het bestuur, bij brief vau 12 October n^ 4, onder dankzegging voor zijne mededeelingen verzochten, om ons nog voorheteinde onzer najaarsvergadering te melden, of nu ook de zaak der beroeping alzoo geregeld was, dat zij naar eisch van het wezenlijke belang der gemeente eenen voorspoedigen voortgang kon hebben. Het classicaal bestuur schreiben van 19 October, ger. sub n°. 136, met bijgevoegd afschrift van het boven vermelde Koninklijke besluit van 13 Augustus terug, dat ten gevolge van dit besluit reeds de noodige maatregelen genomen waren, om de beroeping van eenen predikant zoo spoedig mogelijk te doen plaats hebben, gelljk ook eenige candidaten reeds predikbeurten hadden vervuld. Het bestuur vestigde daarbij evenwel nog onze aan-laclit op de bepaling in het besluit, omtrent de toelage uit het fonds voor de schraalste predikantstractementen, en het verlangde nu te vememen, of bij gelegeuheid der kennis-geving van de beroeping de toelage uit het geuoemde fonds ook in de vennelding van het tractement zou kunnen begrepen worden. Wij besloten ons Mens het only onvangene antwoord te vreden te houden, en gaven het classicaal bestuur, by brief van 25 October n°. 41, slechts te kennen, dat wij ons over den voorspoedigen gang van het beroepingwerk verblijden, en wat de verlangde inlichtingen betroff, dat naar ons oordeel de vermelding der bedoelde toelage bij de toezending van den beroepbricf niet achterwege mogt blijven. 20^ Nog meenen wij als eenen doorloopenden last der Synode te mogen beschouwen ao'. uii&praak van de herinnering, dat uwe vergadering krachtens art. 57 van het Algemeen Eeglement haar syLodroverdrcomi- £;oed achten zal moeten uitspreken over het aanbliiven van den Quaestor-Generaal met "^^"?^° Q«i;»c»- ^ t^ »f tor4^c»craaln]«lzijncn Y.ijnen secundus en dat tevens ten gevolge der bepaling van art 68 van hetzelfde regie- «ecuoaiitcDhenocmin> Möwenen Synodale Commissie, tot vervanging van de heeren dr. F. J. J. A. Junius en ^uidi^ioi^rrviliph"' Möwenen Synodale Commissie,  den heer VersfeUy mr, C. L. Schuller tot Peunutn^ voor eenige maanden door den dood aan zijne betrekkingen ontvalleu is, tot geen gering verlies ook voor de belangen onzer kerk. B. Ligt het in den aard der zaak, dat de aiuigelegenheden, die ons voor het eerst b. Aanseteeenhcdna door de Synode werden aanbevolen, geringer in getal zijn dan' die, waaromtrent reeds d|j*s^oji*'5n*aa^i- vroegere lastgevingen bestonden , daaifonder zijn niet minder belangrijke, gelijk inzonderheid bevofen.' }iet geval is met het onderwerp, waarop wij al aanstonds uwe aandacht gaan vestigen. 3 BijL. B. 18 i"*. verhouding dcr i^ j^ j^ zittiiig vaii 1 Augustas 1859 ontyisg de Synode exempli»en van een gedrnkt ia^nd»che°' commirJic t^ beiigt omtren^ de Nederlandschc commissie voor christelijk ondenrijs,'' alamede van een voor chrisifiijk onder- ^ ^^\^^ acr verrigtingen'' dier oommissie o^rer 1849-1855. Tevens ontving zij ecu geschreven verslag van de verrigtingen dier commissie over het jaar 1857 op 1858, met begeleidenden brief, van 80 Julij, ger. sub n^ 31. Dit een en ander werd in handen gesteld onzer vergadering , om er onae aandachl op te vestigeHy met magtiging, om, bijaldien wij enlks noodig mogten oordeelen, ons met de oommissie voomoemd in correspondentie te stellen ; terwijl bij den dank der Synode aan de Commissie deze tevens werd nitgeuoodigd, ook voor *t vervolg haar verslag in te zen- den. (zie Hand, van 1859 biz. 184.) Yoor het eerst kwam deze zaak bij ons ter tafel , weshalve wij het van belang achteii er eenigzins nitvoerig over te handelen. Voareerst spreken wij over de commissie voor ohristelijk onderwijs en haar work. ^ Sedert 1829 v66r onze scheiding met Belgie en sedert ]8i0 na die scbeiding werd de toekomst van het Lager Onderwijs in Nederland steeds daisterder ; en met name liep ook het christelijk-godsdienstige beginsel, door de verordeningen van 1806 gehandhaafd , gevaar van verloren te gaan. Dit bewoog de drie Protestantsche genootschappen, WeUtatut ^ UnUa8 en Nulpbetoon , in het jaar 1849 eene commissie in het leven te roepen , om voor het behond on de ontinkkeling van dit beginsel te waken. Zij bestaat nit negen leden , waarvoor door elk der drie Protestantsche genootschappen drie worden benoemd , en draagt den naam Nederlandaehe commissie voor ckristeUjk onderwijs. In elke provinoie poogi zij snbcommissien te vestigen, onder den naam van Provineiale eommissie voor eknsteliJJb onderwijs in, Geldertand^ UtrecU , enz. Qonoegzaam overal is zij daarin ten laatste ge- slaagd , en waar zoodanige provineiale commissie nog niet bestaat , heeft zij hare oorres- pondenten. Zij werkt das in aUe gewesten. Hare overtaiging is, dat het christelijk-godsdienstige beginsel dan alleen, maar dan ook voldoende, in het lager onderwijs wordt bewaard, als er aan de schooljeugd onderrigt wordt gegeven a, in de Bijbelsche geschiedenis , i. in de vaderlandsche geschiedenis , bijzon- der in zooverre de vestiging der Hervorming in den 80jarigen strrjd betrefk, c. in het kerkgezang en d. in het gebroik des Bijbels. Waar het kan, tracht zij dit vierledige onderrigt in de openbare en bijzondere scholen te bchonden en te ontwikkelen; waar dit niet kan, de schooljeugd het te doen schenken op andere wijzen. Indeestraplaats ordonnene ich, voor al doormiddel der provineiale commissie, opwolke plaatsen in ons vaderland het volksonderwijs, wat het christelijke beginsel betrefk, voor gebrekkig moet gehouden worden, ten einde daar tnsschen beide te treden en, hetzij met taad en voorlichting, hetzij mettedaad in het gebrek te voorzien. Dit laatste geschiedt veelal door middel van kleine toelagen van 15, 20, 25, 50, soms van y 50, nooit hooger dan van y 100, waarvoor ht in een of meer der vier genoemde vakken bniten de gewone school onderrigt moet gegeven worden, bf eene zondagsohool gehouden, bf eene bijzondere school ondersteund. Maar dit geschiedt ook door bij de kweekscholen voor onderwijzers hier en daar christelijk. Godsdienstig onderwijs te doen geven, en aldus onze volksonderwijers met den regten geest te bezielen; en door bij de gewooe 19 But. B. Sehola de oprigt van schoolbibliotheken ten dieiiste dei leerlingen te bevorderen, en hen, ten hunnen Butte en ten nntte banner huisgenooteni de boekjesuit deze schoolbibliotheken mede naar huis te laten nemen. Ook een aantal Bijbels en Nieowe Testamenten heft de commissie voor baar doel van bet BijbelgenootBchap bekomen en uitgereikt. Op deze wijze is zij werkzaam. Doch wat zij dusverre deed, is weinig in vergelijking van 'tgeen zij eenmaal zal kunnen doen, als de gevolgen vande, in vele opzigten, goede vfei van 13 Aug. J 857 meer en meer in bet leven treden. Immers, bet kan niet nit-blijven, of als gevolg daarvan zoUen in alle dorpen, waar de meerderbeid der bevolking en dus ook van den gemeenteraad Roomsch is, bijna zonder uitzondering Roomsche onder-v^ijzers worden aangesteld, en zal deriialve aan bet cbristelijk.godsdienstige beginsel voor Protestanten in vele gemeenten zooveel ontbreken, dat de oprigting van bijzondeie scbolen voor ben volstrekt uoodzakelijk wordt. En hiertoe zal de conunissie dus mede werkzaam inoeten worden. Eer beknopt overzigt van 't geen de Nederlandsche commissie voor chriskelijk onderwijs is en deed, en worden en doen kan. In de hoeede plaaU moeten wij u onze bescbouwingen meddeelen, Hiertoe merken wij op, dat de genoemde commissie niets andera, niets meer, niets minder wil en doet, dan de Synode reeds vele jaren lang als wenscbelijk en noodig in da zaak van bet volksonderwijs uitsprak. Gemakkelijk ware dit te bewijaen, zoo bet noodig was. Maar bet is uwe vergadering bekend, dat de Synode zicb dikwljla in deaen geest, en nooit in eenen anderen, over bet volks onderwijs beeft uitgelaten. Door genoemde commissie wordt dus buiten de Synode om gedaan, wat de Synode wensckt. Die commissie beeft verder vele waarborgen, dat Zij goed zal blijven werken. Z) is op den regten weg begonnen en wordt door zeer bevoegde ligcbamen gesteond en nagegaan; hare leden worden op doelmatige wijze gekozen; de toekomst zal baar steeds noodwendiger maken. Zij verdient dus de aandacbt en belangstelling der Harvormde, gelijk der geheele Protestantscbe kerk in Nederland. Van de onsverleendemagtig, om des noodig, met baar in correspondentie te treden, inneenden wij voor alsnog geen gebruik te moeten maken, maar wel wilden wij aan u bebben voorgesteld: 1. Qua bet jaarlijksche veralag, door die commissie aan u in te zenden, in beaadeu eener commissie der Synode te stellen, ten einde daarvan een rapport in de gedrukte handelingen op te nemen; maar met verzwijging van namen van plaatsen en personen, oonnls de Nederlandscbe commissie verzwijgende in baren geleidenden brief; 2. Om deze commissie voor's bands te beschouwen als eenig verban4 tot de Synode getreden vereeniging voor bet schoolwezen, welke die belangen van bet volksonderwijs bebartigt, waaromtrent ook de Synode zicb alleen met dat onderwijs kan. Beimogen, zoodat de Synode bare wenschen en voorstellen omtrent hetaelve, zweil noodig, a^ 4GBe commissie zou kunnen kenbaar maken en aan bevelen. £r is tegen dit voorstel wel iets in te brengen, bij v. dat de commissie niet alleen ait Hervormden bestaati maar ook leden van andejre kerkgenootschappen kan hebben en tbans BiJL. B. 20 werkelijk heeft. Doch hiertegen geldt, dat het belang aller Protestantsche kerkgenootschappen omtrent het schoolwezen 46n is, en letes dergelijks ook reeds lang plaats had met de commissie voor de Indische kerken en na ook met die voor de nieuwe tBijbelvertaling plaats vindt, dewijl beide cammissien ook uit leden van verschillende kerkgenootschappen zijn zamengesteld. Ook kan men bezwaar dasarin vinden, dat deze commissie voor christelijk onderwijs niet door de Synode wordt benoemd. Doch hiendt volgt alleen, dat de Synode haar niets kan gelasten, geenszins, datzij haar, voor zooveel die commissie wil,niet zouknucngebraiken. En waartoe zal de Synode eene commissie benoemen, zoo er eene van elders bestaat en in den geest der Synode werkt? Bovendien, vanwaar zoude de Synode het geld bekomen, voor den aanvang en de nitbreiding van zulk eene werkzaamheid noodig? Wij oordeelen dus, dat wij ongeacht de zwarigheden daar even genoemd, wegens het hooge belang der zaak u te moeten voorstellen, dat de Synode zich invoege boven vermeld met genoemde commissie in een blijvend verband stelle en door haar voor. Een der groate belangen der Christelijke kerk trachte te werken. 2°. Verbioing der 2°. Yolgeus der Handlingen biz. 67, heeft de Synode naar het voorstel van den ihans in Iodic met de Nederw ontslapencn hooglecraar Kisi de Syuodale commissie in last gegeven, om hare gedachten jandscbc Hervormde jandscbc Hervormde erbinding, overreenkomstig art. 4 van het Algemeen Beglement, tasschen de Nederlandscbe Hervormde kerk en de Protestantsche kerken in Nederlands Indie, beter dan er thans gevonden wordt. Wij hebben gctronw aan deze lastgeving die. aangelegenheid met den meesten emst besproken. Allen varen wij van het groote belang van zoodanige naanwerc verbindtenis, als de geachte voorsteller bedeld heeft, doordrongen en w Ij oordedelden ook, dat de zitting van een lid der Indische commissie in de Synode de billikheid van zelve in het oog deed springen, dat de hooge Begering eene nadere regeling der onderlinge betrekking in den bedoelden zin vergonne. Maar wij achten de zaak toch ook van niterst kieschen en teederen aard, bovenal in den tegenwoordigen tijd, waar de gebenrtenissen op Borneo en Javaie Begering buitengewoon schroomvallig moeten maken, terwijl ook de vierde reserve van het Algemeen Beglement über inmenging van de Synode in de aangelegenheden der Indische kerken nitdrokkelijk afwijst. Wij meenden ons daarom voor alsnog van eenig voorstel, omtrent de verlangde regeling, te moeten onthouden en liever diligentverklaring te verzoeken, om intnsschen ook de consideratien van de Indische commissie in te winnen gelijk wij al vast bij brief van den Essten Mei n^ 46, die commissie verzocht hebben, om ons voor den 15den October erstkomende hare beschonwingen nopens de meest geschikte regeling der verlangde onderlinge Betrekking te doen kennen. Ondenoek naar 3. Hadden wij ten voHgcn jarc onze tusschenkomfit bij den Minister gebezig, naar eent^i? b^tei^mi^ aanleiding van een daartoe strekkend verzoek van den kerkeraad te Ooaihuizen, ter zake Coaihar^°**en*b^* r- ^*^ gcschil met het burgerlijk bestuur aldaar wegens de ondersteuning der diaoonie aeriDgyaode belangen nit de zoogenoemdc armvoogden kas, (zie Hand. BijL Bblzz.46,47),hetantwoordoponze nussivci aldaar biz. 188 vermeld, deed de Synode bij besloit van den 29sten Julij, (biz. 175) an ons het onderzoek opdragen naar den oorsprong en de eigenlijke bestonming der be-doelde armvoogden kas,  op nieuw te dezer zake te adieren. Sedert kwam nog door tusschenkomst der kerkelijke bestürzen een adres tot ons van kerkeraadslecien te OH-knizen dd. 14 Augustus, houdende het verzeek om onze toestemming, dat zijne diaconie weder als vroeger subsidie zou mogen aanvragen, op grond van den hoogen nood, welken liet gemis der ondersteuniug uit de armvoogden kas had doen ontstaan en van het misverstand ook nopens de bepalingen van het reglement voor de diaconien, dat de kerkeraad verkeerdelijk zijne diaconie op eenmaal tot den normalen toestand had doen tenig keeren. Dat adres ging echter vergezeld van den protest van den predikant L. van dezelfde dagteekening, waarin gewezen wordt, niet slechts op het inconsequehte en onge-paste, maar ook op het onnoodige van zoodanig verzoek, omdat de ondersteuniug uit de armvoogden kas, naar zijn oordeel, geenszins als subsidie kan worden aangemt, daar zij bet eigendom der kerkelijke gemeente is, zoo als zij in vroegere jaren dan ook door wekelljksche collecten in de kerk der Hervormden ondersteund werd en ruim genoeg is otn in de behoeften der diaconie te kunnen voorzien. De heer van der Herat verlangde slechts, dat heer burgerlijk bestuur, hetwelk steeds bij de diaconie tot het bekomen van ondersteuning uit de kas op het vragen van subsidie bleef. Aandringen, van hooger hand tot zijnen pligt gebragt worde, waartoe ook door het provinciaal kerkbestuur van Noordholland in zijnen begeleidenden brief van 20 Augustus geraden werd, terwijl ook het classicaal bestuur van 15 Adrian, met de aangehaalde stukken ger. sub n"^. 49, daarenhoven tot afwijzing van het verzoek der kerkeraadsleden adviseert, vermeldende dat het den kerkeraad reeds vroeger in dien zin geschreven en verwezen heeft naar het besluit door de Algemeene Synodale commissie op soortgelijk verzoek van kerkeraad en gemeenteleden te Maoidam ten jare 1858 genomen. (Hand. 1858, BijL B, biz. 70.) Het was bij ons niet twijfelachtig, dat het verzoek der kerkeraadsleden te Ooatkui" zu een punt van overweging kon Uttmaken, waar de kerkeraad door het classicaal bestuur reeds gewezen was op onze onbevoegdheid tot het geven van eenige vergunning om de diaconie den normalen toestand te doen verlaten. Naar het ons gegevene mandaat verzochten wij intusschen den predikant van der Horat om nadere adstructie van hetgene hij be-treffende de armvoogden kas had aangevoerd en trachten wij te geUjk bij missive van 1 0 November n. 57, de tusschenkomst van den Minister tot het bekomen van officiele be-scheiden te verknjgen. De mededeelingen van den heer van der Horst hierop ontvangen bij zijn zijn en 27 October, ger. sub niet om ons van de gegrondheid zijn bewering te overtuigen, daargelaten de waarschijnlijkheid, dat de fondsen der kas oorspronkeHjk alleen door Hervormden zijn bijeengebragt. Ook naar eene daarbij copijelijk overgelegde verklaring van den kerkeraad van Ooetkuizen van 9 November 1800 werd het ons duidelijk, dat de armvoogden kas en de diaconie aldaar geheel verschillende instelligen zijn, en dat uit de eerstgenoemde slechts ouderlooze kinderen en zulke behoorden, en dat uit de eerstgenoemde slechts ouderlooze kinderen en zulke behoorden, maar geenszins door belijdenis, terwijl de diaconie zich belasttemet de verzorging der verinogende lidmaten van haar kerkgeuootschap en beiden sedert ongelijk jaren ook afieon-derlijk beheerd werden. Dat in de Hervormde kerk te Ooetkuieen ook voor de armvoogden kas gecollecteerd werd deed naar ons inzien niets ter zake, omdat voor de invoering der armenwet in vele gemeenten voor de algemeene annenkas desgelijks collecten pleegden. BuL, B. £2 gebouden te worden. Opmerkelijk achten wij dftarentegen, dat da predikant van der Ilont in zijnen bri^ van 27 October venneldt, dat volgensaauteekeningin beikeraadsboek. de kerkerad op zijn en verzoek, eer&t aan den bargemeeater en daama aan den heei va% OoitAuizeny ontalagen la van de aanatelling van annvoogden, waarmede hij in de eente jarea dezer eeuw tijdelijk belast was, met de claasule, dat de annvoogden voortaan weder door bet burgerlijk beatnur zullen worden aangesteld, gelijk dit tot hetjaar 1800 gebruikelijk werden dat dit geschiedde in 1818, in hetzelfdejaar derhalve, toen de vroegere wet op het am- bestunjr werd uitgevaaidigd, (28 November 1818), in welke wet wel uitdrukkelijk voi^t enderscheiden tusschen administratenrs van den algemeen onderstand en die van diaconien. Uit denzelfden brief van den predikant zagen wij ook, dat het bestuur van de armvoogden kaadteośen sedert 1818 van zuiver burgerlijken Aard isgeweist en nog is, daar de diaonie van tijd tot tijd aan den bürgemester ondersteuning uit dearmvoogden kasvroeg en verkreeg, hierdoor zelve ook deze kas als eene burgerlijke instelling van liefdadigheid erkennende, terwijl er ook geen het minste verzet plaats vond te en ondersteuning, die uithaar aan armen van andere gezindten werd verstrekt. Daarbii werd ons, ten gevolge van ons daartoe strekkend verzoek, door de welwillendheid van onzen Minister en vui zijnen ambtgenoot van Biunenlandsche Zaken, met de hiertoe behoorende stnkken, ger. sub vP. 262, eenafschrift medegedeeld der officiele verklanng vau burgemester en wethouders van Oosikuizen, n dat nopens den oorsprong en de aanvankelijke faestemming van de armvoogden kas geene stukken of bes cheiden voorhanden of bekend zijn, zoodat deze hoogst waarschijnlijk niet meer bestaan of in hetongereede zijn geraakt. Dat echter de oude transporten en opdragt-brieven van de landerijen aan de kas toebe- lioorende, welke stukken voor baljuw en schouten en schepenen van Oo^ihuizen zijn ver- leden, nietalleen zijn gedagteekend in de vorige eeuw, zoo als in de jaren J 702, 1704, 1712, 1717, 1724, 17S8, 1740, 176S, 1789, maar ook in de jareu 1685, 1690, 1697 en zelfs in het jaar 1658, waaruit blijkt dat de kas langer dan twee eeuwen heeft bestaait Dat verder de bestemming en het beheer van de armvoogden kas ten alien tij^e is geM'eest ten behoeve van de algemeene annen i^OosUuizeu^ geheel afgescheiden van ker- kelijk bestuur en van de diacoi^e der Hervormden, zijnde deze diaoonie de eenige daar bestaande, weahalve de armvoogden kto steeds was bestemd voor de armen tot andere of wel tot geen der kerkgenootschappen behoorende , en mitsdien eene afzonderlijke geheel zclf- standige instelling, zooak ook blijkt uit oude acten van cessie en transport van ohligatien ten laste van algemeene lands kantoren , die daarbij door diakenen der gereformeerde ge- meente te Oosikuizen zijn overgedragen aan en ten behoeve van de armvoogden aldaar. Dat eindelijk de armvoogden kas steeds is geweest onder openbaar burgerlijk bestuur en tijdens het in werking treden der wet op het arxttbestuur zich nog altijd voortdurend bevond onder beheer van armvoogden, door bet gemeentebestaur benoemd, weshalve deze instelling, als door de burgerlijke overheid geregeld en van harenwege bestuurd, is gerangschikt onder de instellingen bedoeld bij letter a van artikel 2 der wet op het armbestuur."" Ons na deze verkregene inliehtingen nu bepalende bij de vraag, of hier gronden waren, om den Minister opnieuwte adieren, en wel, gelijk door de Synode duidelijk bedoeld werd, ten einde de diaconie van OoHhnizen uit de armvoogden kas ondersteuning te doen verkrijgen , zonder dat deze als subsidie zou moeten worden aangemerkt, zoo oordeelden wijt dat hiervoor geene gronden aanwezig waren, daargelaten of eropde juistheid vande^nededeelingenvanhet 23 Biju B. Bargerlijk bestuurniet ook zoukunnen worden afgedongen, en dearmvoogden kas vroeger wcUigt naar oorsprong en bestemming het eigendom der Hervormderi wa^. Dit toch stond nu, naar onze meening vast, dat volgens officiele bescheiden de annvoogden kas te Oosthuizen, sedert het jaar 1818 als eene bargerlijke instelling erkend is, strekkende om de armen van alle gezindten te ondersteanen en daarom ook onder litt. a van art 2 der vet op bet armbestuur gebragt, urelke van hare begrootingen en rekeningen van ontvangst en nitgaven volgens art. 19 dw genoemde wet, verantwoording scbuldig is aan het bnrgerlijk bestuur, waarop ^derhalve de bepalingen van het vierde hoofdstak dier wet betreilende de snabsidien geheel van ioepasshig zfjn. 