Algemene konst en letterbode
None
Op deze Verhandelipg volgt lets over den rei van Corin - thifche yrouwsn in de Medea van Euripides 9 door den Hoogl. Jan ten Brink- , Deze rei werd door P. Corneille en A. Dacier veroordeeld , als met de waarfchynlykheid itry- dende, maar door Hardion verdedigd. Fene oordeelkundige wederlegging der verdediging van Hardion miaki het eerfte gedeelte van dit lets' um* waarna ten Brink zich oak tegen bet vonnis van Corneille en Dacier verzer* en door eene onderfeheiding te maken tusfehen kunst •waarfchynlykheid en die der wezenlykheid* taunne te groote geiher.gneiJ aitnans klaar betoogt ; ten ,flotte . wordt nog iets. in bet algemeeu over den rei gezegd , dat aile Dichters die den rei beaen zouden willen invoeren , wel ter harte mogen nemen. Het ftaat niet aan ons bet .geichil , waaroverjdit Jets voornamelyk ]oopt, te beflisfen ; en bet voor en tegen onzen lezeren op- tegeven, lust ons minder, dan een oogenblik by de proeven ftil te ftaan, welfce de Hoogl, daarin geeft van zyne vertalirg van de Medea . Deze zyn indexdaad zeer fraai en wekkea by ons, even als by den Verzamejaar van dit Alufeum, het fterkfte verlangen op, om eerlaog dezelve geh^ei in druk te Zien, Wy laten anderen gaarne de vryneid ^icb in Nt*der- duit- Digitized by Google C 304 ) duitfche Jamben te verlustigen , ons gehoor wordf oneindie meer gedreeld door Verzen op de profodifche leest onzer ta- le gcichoeid , welke , wat men beweren moge , zich veel be- ler naar het rym lean voegen , dan naar de eoetmaien der •ouden verwrongen Worden. U'y zepgen dir geersz.na , om de pogingin van andere verdienftelyke manner o< ze minaebtins te betoonen, verre van daar , maar wy kennen echter niet omkennen, of zy fleken by deze veel af. De lezer oordeele zelve. Ter proeve kiezen wy datgedeelte, waar deReizich inde bres ftelt voorde ordohuldige kinderen van Medea, welke zy cm nareo euvelmoed aan Jason te koelen, wil vermoorden. * KKER. O gy, het heilrykst volk der aard ! Atheners, kroost der zaalge G<*lenl Uw heilige erf, door hen bewaard. Heeft de ccdlc wctenfchap gebaard, En u ten voedfel aangeboden. De ichie lucht, waaiin gy treedt, Veikwikt geftaflg en ziel en zintien: Her negental der Zang -godinnen • ' Heeft , naar de maar ons hooren deed , ' Op uw* gewyden grond het leven 1 * r Der ichoone Harmony gegeven. 1 M' • * < ' ' ' s - . * * / * tegenkber. Cephizus ! aan uw* fchoonen boord Zag men Cythere zich vermeijen ; ' . *. Uw golfjes rolden zachrer voort; Haar ademtogt deed over *t oord Een geurig koeltje zich verfpre jen. Zy zelve heeft , de gouden vleche Bekranst met liefelyke rozen, De Minne-goden uitgekozen, . * En met de Wysheid znamgehecht. * ! • Die fchoone ban Jen, nooit te ontboeijen, Docn wetenfebap en dcugden bloeijen. tweede k e e r. » f Hoe zou die wydvcrmaardc Had , (Zy raoog* demvreemdling fcbuilplaats gunnen) U, met bet dierbaarst bk)ed befpat, U, kiudermoordtter! dulden kunnen? Bcdenk, bedenk, wit gruweldaad Uw woede door dicn moortl beftaat. * ”* Digitized by Google C #05 J QZy Werpcn zkh aan de yoeten van media*) O zie ons alien voor u knlelen: Laat u, door onzc fmeekgobcfin , Tot zachter opzet overredn , Wil mre kindren niet ontzielen. TWEEOB TBGENKEE1U Van waar zult gy den moed in 't hart , De kracht in uwen arm bekoincn, * Om, zonder duldelooze fmart, Het bloed dier offers te doen ftroonienf Hoe zullen, als gy de oogen flaat Op *t zacht en mlnnelyk gelaat, Uw tranen niet by bckcn vloeijen? Hoe kunt gy, (neen, gy kunt het niet l ) Als ge tan uw kniGti hen fmeeken ziet, • Uw handeu met dat Woed belproeijen ? De twee laatfte Stnkken hebberv wy den onvermoeid yver;- ten Heer Siegenbeek zelven te danken. Het eerfte is eenef Verhandeling over Bossuet als Redenaar. Na een kort Le- vensberigt en onderzoek in hoe verre deze Godgeleerde ma£ gerekend worden Demosthenes te evenaren , Jevert de Hoogh onsjproeven uit Bossuets Lykredenen , byZonder oft die op de Koningin ran Engeland; op de Hertogin van * Orleans hare dochter en op deu Prins van Condi, en befchouwt dezelve oordeelkundig en onpartydig, ontwikkelende overal de fchoon- heden in dezelve befloten, en wyzende hler en daar eenige leermen aan. Ieder begrypt ligtelyk, dat deze Verhandeling f boe belangryk, voor geen uittrekfel vatbaar is, wy vergenoe- gen ons dan met de betuiging, dat de keuze de r Stukken evenzeer den fmaak des Stellers tot eere verftrekt , als de be- bandeling van zyn juist oordeel menigvuldige blyken oplevert. Het laatfte is eene dichterlyke Vertaling van dat gedeelre des IXden Boeks der Eneis van Virgilius, hetwelk der Viend- fchap van Nisus en Euryalus zoo overheerlyk fchilderr. Ieder, die immer beproefde Virgilius te vertalen, wcet, dat daaraan zwarigheden verbonden zyn, welker geheele wegrui- ming misfchien niemand celukken zal; hy dus, die vele der- zelve te boven kwam, maakt zich in het gebied der letteren verdienftetyk. Treffen wy dus ook in deze Vertaling re- gels aan, die voor het oorfpronkelyke in kracht en rchoonheid wyken , vele andere, waarin deze zeer wel bewaard biyven, geven den Dichter volkomen regt op ooze toegevendheid , die hy in de Inleiding voor dit Stuk inroept, de fchoonheden van deo Mantuaanfchen Zanger voor onnavolgbaar verklarendo* la hoe verre by echier daarin geflaagd is , beoordeele de lezer . C 206 3 tit de volgende regels , waarin her verheven blyk van vrlend- fchap , door Nrsus aan EuryaLus bewezen , pegeven wordr* Euryalus was'namelyk in handen van den vyar.d gevallen i Nisus had zich gered, maar zyn* vriend misfende, keert hy op zyre fchreden terug en vindr hem re midden der vyanden. Het fchieren van eenige welrreffL-nde pylen verbitteri Vol- sclns, den aanvoerder der vyandelyke ruiters, meer en meer , die tindciyk uiibarsr. „ Gy, midlerwyl (zegt hy in grammen ovcrmoed) x Gy zuit my beider fchuld tocb bocten door uw blued. * Dus fprekerd, komt hy ftraks op Euryaal gevlogen : Met uitgetrokken zwaard. Toen, aan zich zek* onttogen* En zinneloos door fchrik, fpringt Niius, met een kreet, 9 Ten donkien fchuilhoek uit: „ De werker van uw leed Is hier: op my, wet, Rutulers, op my uw* degen. He was bet, die alleen dees list beftond te plegen : Hy dorst , noch kon iets doen ; ik rocp den hemcl aan Tot tuige, en *t ftarrenheer, befpiedfters onzer daftn. Hy heeft geene andre fchuld, dan dat te groot een liefde Tot zyn* rampzaalgen vriend zyn* tcedren boezem gricfde. ** Dus fprak hy: maar het zwaard, met kracht in *c lyf geboord# Dringt door zyn rlbben in zyn blanke borst. Vermoord, Stott Euryaal ter nc6r; zyn fraai gevortnde leden Bevlekt fiet gudlend bloed; zyn hoofd, ter nefirgegleden, Hnngt op zyn fchouders af. Zoo kwynt een bloctn daarfaecn § En fterfc van glaus beroofd , door *c kouter afgeHiefin. Zoo ziet men mankop vaak, doonveckt van zwaren regen# Met flappen hals op *c veld ter aarde nefirgezegen. Maar Nifus, fcl genoopt door gramfehap en door fmnrt* Stort in hun midden zich ; docli nicts ligt hem aan *t hart# Dan Volfcens moord alleen; fleclits Volfcens wil by vellen* *t Baat niets, dat om hun boold zich al de ruiters ltellen, En hem van alle kant hun digee drom verdryft. Hy dringt niet minder toe , fteeds in zyn vvraak gcflyfd * En zwenkt en zwaaic zoo lang zyn* blikfemenden degen , Tot dat hy Volfcens keel, by *t fchreeuwen, heeft door regen# ' En aan zyn nederiaag zyns vyands val verbindt. Tocn wietp by zich dootboord op *c lyk van zynen vripd, En daar cersc rust hy zncht, door doodflaap overtogen. , Welzalig paar! indien myn zangen iets vemiogen, Prnak fchitterend ijw roetn, des tyds geweld ten trots. Door alle de eeuwen been, zoo lang dc onwtikbre rots Van *c hooge kapitool Eneas bills ter woning Vetftrekt, en Roues God heel d'aard gebiedt, als honing. Wy Digitized by Google C aor 3 Wy bop^n en durven vertrouwen , dat deze Verzimeling,* we We niet nalaten kan de Kunften en Wetenfchappen krachu datiig ie bevorderen , een gunflig ontbaal by meer en min gev leiterden za! geoieren , wanueer wy ons mogen vleijen, met meer dergelyke welbearbeide en or.derhourtende Verbandelin- ^en onze H >l!andicbe Letrerkuude befchooken te zien, waar* toe wy den geleerden Verzamelaar en deszelfs medearbeiden den noodigen lust en tyd van harte toewenfchen. GESCHIED- en LETTERKUNDIGE ANECDOTES. Men zegt, dat eenige door de Joumalen mishandel* de Schryvers bet voornemen opgevat hebben , om vier Franfche Tydfchriften te befpotten, door dezelve als karakters op bet bal, dat in de Opera gegeven wordt* te Parys te doen verfebynen. Men geeft voor, dat bet eerfle der vier (bet Journal de P Empire ) zal uitge- duid worden door den Hr. Robinet, van de Gravin- ne d’Escarbagnas , en dat men by zyn kostuum eene broek, zamengefteld uit byna losgetarnde fcuillctonSy eene muts met een’ weerhaan , en groote zakken met gastronomifehe voortbrengfelen enz. voegen zal. I let tweede ( bet Journal de Paris ) zal , zegt men , enn bleed* gacconjprs uit Ue komedie befchilderd, cen’ thermometer aan het knoopsgat, een’ barometer op den rug, een’ verrekyker in de hand, en tot fpencer een’ platten grond van Parys hebben. — Het derde (de Gazet cede France) zou als eene vrouw voorgefteld worden, met het kapfel van eene gccstelyke zuster ; eenen beflagen bril, eene mof voor de koude , en op het aangezigt een masker, dat zicli geweld aandoet om te lagehen. Van ouderdora uitgeput zou zy op den arm van een’ Here- mitt leunen, wiens kraebt en jeugd hare zwakheid on- derfteunen. Voor bet vierde (het Journal dcs Arts dts fcicnces et de la litttraturc ) beftemt men* het voile- dig kostuum van den geltn Dwergi eenige attributen * der zotheid en tot masker een’apekop. Waarfchynlyk blyft het wcl by het voornemen, maar elk die deze Tydfchriften kent, zal toeftaan, dat de kostuinen gees- tig gekozen zyn. STERRE- en WEERKUNDIGE WAARNEMINGEN. Kingston (op het eiland Jamaika), den 15 Dccem - hr Digitized by Google C 208 J her 1812. Twee zware fchokken van Aardbeving w ef* den in deze Stad gevoeid; zy gingen beide van eeii d of gedruiscb en lievig golvende bewegingen verge- Zcld, Het Engelsch Oorlogsfehip the Experiment , dat zich in de baai Anotto bevond •> heeft zyn anker eu kabel verloren. Voor de Aardbeving peilde men deze baai flechts ter diepte van 60 vademen; thans is de- zelye 120 vademen diep. De groote boot van den Pelham , welke naar de kust ging op bet oogenblik, dat dit verfchrikkelyk verfchynfel losbarstte, wankel- de, als of zy zinken zou; en toen de beweging op- hield, was derzelver koper brandend beet. Omtrent' eene halve myl van daar zag men eene rookkolom, Welke eenen zwavelachtigcn reuk verlpreidde. Uit alle deze oniltandigheden, wordt bet zeer vvaarfebyn- lyk, dat ’er onder water eene volkanifche uitbarfting heeft plaats gehad. WEERKUNDIGB * WAARNEMINGEN* BIJITEN HAARLEM. I8i3,< Maart r RARO* ME- (. TER. l THRR- TER. 1 WTNTV- STR&KK I LUCRTfJ GRSTELO* HE ID. ' „ 3 1 '3°. * 30. o| 1 .30. o* j 1 3* 1 .4?l 42 ' £ - Vx. iiukkvu 9 mmliM z. t. w. J btide regenacluig. z. z. w. f , H r3° $ 1 30. 3* L30 3$ & i 43 N. W. w. | z. w. • bewolkt ; oratant heWer. 5 ◄ [3°* 2* | 4^ >30* 2 I 44* 130 2 1 44* w. z. w. w. z. w.t.w. betrokken; dampig; windrig. 6 1 fi* 2* •30. a* [30- S. 1 1 W. t. N. «. helder ; zeer harde wind. . 7 1 C30 34 30. 3* [30. M . 42 - xv. n w. j \s morgens bewolkt; 4 G* j w. t. z. \ verdefs hetrokken; 44* ! w. z. w. 1 hMde wind. 1 * ^ ^30. c* ) 4^ t 30. oil 49 .30- I* 1 42 ' n.w. | horde wind; *». n. w. | voomiidd. bewolkt; N. w. 1 verder* omtrent heldet*. 9 \ 3°* »* 30- 29. 9* 42 j N. N. W. ^ 41 1 n. t. w. j bewolkt; omtienc betrokken* 37 » N. w. 1 Te Haarlem, by a. LOOS] p s P 7.. Ter Druekbry van V. Loosjes tb Haarlem* (Lange Veciftraat W. 3. N. 6.) Digitized by Google 4 ALGEMEENE EN LETTER-BO VOOR HET JAAR i»i3t W°. 14. F rjdag den igJen Maart. Vtfgtns ttlZERLYK BfeSLUlf van den bptdnbet tlttf k dt Ultgave vm die Wtw in eUfinUUf tot£cJts*u berigten* R» „iga. fn deze Stud is den ij Augustus 1 812 ovef+ leden Doctor Carl Friedr. Hesse, een man, die zicli in de gefehiedenis der Vaccine eenigen roem verworvett beeft, alzoo by het was, die deze heilzame ftoffe ia Konftantinopel voor goed invoerde. Na te Jena hoofdi- zakelyk onder Hufeland en Loder zyne Studien vol- eindigd te hebben, begaf by zich naar Weenen* ora daar zich vooral in de Chirurgie en Vroedkunde (d oefenen, en by was aldaar een yverig leerling van den beroemden Oog-Arts Dr. Behr. Hy vCrliet Weenett in *t laatst van 1800 en ging met de beste aanbeveJingl- brieven , en in het voorui'zigt van ’er zyn geluk te ma- lt en, naar Ronfhhtinopel. In *t begin van 1801 deed by de eerfte lnencing met Koepokftof, van Wetneb oftt- vangen, doch deze gelukte niet volkomen. Voorheell bad een EogeUch Geneesheer de kinderen des Engel- fchen Ambasfadeurs Lord Elgin reeds gevac£irieefd| doch toen had niemand zin otn dat voorbeeid te vol- gen, eh deze weldadige uitvinding ging dua voor Kofi* kDlu, O IU* Digitized by Googlel C aw ) % ftantinopel verlnren. # In den Zotner deszelfden Jaars 1801 hervatte Dr. Hesse de Inenring weder aan 7 kin- dcren; dit gelukte en maakte toen zoo veel opgangs, dat hy den a4^en September reeds 78 kinderen inge- em had. En ten bewyze, dat bet vaccineren een be- hoedmhklel tegen de echte kirderziekte is, nam hy in ’t bf'gin van i8ca eenige, kinderen die hy gevaccineerd had, en entte hun openlyk de ware kindeipokjes, die toen te Konftantinopel waien, in, zonder dat zy daar- van iets te lyden hadden. In herztlfde jaar zond hy Koepokftof naar Oostindien, en voerde dezelve 00k te Smirna in, alwaar de Kinderziekte , de laatfte maal dat dezelve daar heerschte meer dan 8oqo kiuderen wegge- fleept lud. In het jaar 1802 in de maand November verliet Dr. Hesse in het gevolg van den toen als Gouvemeur van Moldavie aangeftelden Prins Murusi Konrtantinopel * en ging met dien Pi ins naar Jasfy, waar hy tot in *t laatst van 1804 bleef en met geiuk de Geneeskunst uit- oefende; dan, voor dat hy de Geneeskundige luopbane betrad , reeds eenigen tyd in Lyfland gewoond hebben- de waar hy vele vrienden .achtergelaten had, die hetn gaarne weder id hun midden wenschten te hebben, be- gaf hy zich in *t jaar 1804 van Jasfy naar Riga. Hier trad hy in den ecnr, en werd in het voorjaur des afge* loopenen jaars 181a geroepen , ora het opzigt te hebben over alle de in dien omtrek gevestigde of aangelegde Militaire Hospitalen. — In IJufeland’s Journal en in de Snlzburgfchc Medic . Zcitung leverde hy verfehei- dene bydragen. Hy had zeer veie en belangryke ftuk- ken opgefkld gedurende zyn oponthoud te Konltamino- pel, welke hy, vvanneer hy in Duitschland tcrug geko- roen zoude zyn, had willen uitgeven, doch alle deze handfehrifren , alle zyne verzamelingen, zyne kleederen en alles, behalve \ geen by aan en om zich had, ver- loor hy kon vnnr zyne aankomst te Jasfy, door het om- flaan van eene fchuit waarop zyn rytuig was met alle z^ne koffers, ’t geen alles verznnk. -- Ook in den Mo- niieur werd in ’r jaar i8or en 180a meermalen van hem en van zyne Koepokinentingen te Konilantinopel gewag gemaakt. * * Macon. De Maatfchappy der Wetenfchnppen , Franije Leiteren en Kunften dezer Scad, bad aan de ingezondeu ' Ver- Digitized by Google C ) Verhandeling N°. a. onder de £infpreuk: MtUui duos esfc quatn unwn &c. Ecclef. Cap, IV. v. g op de Prysvraag: ,, Bezaten de ouden openlyke tnrigiintfeii voor de behoeftigen, weezeh, verlateo kindertn , zkken en gewonde krygslieden, en zoo n^en , war verving derzelvei plaars?” den uitgeloofden fprvs toccekeTH* tnaar beklaagde zich de Setnyvers ( wwt r.y vonroa- derflelde reeds, datdezelve uveebearbeiders h id) piet re kennen (*). Eindelyk hcbben deze zich 'niet faigef willen verborgen hodden; de baron Percy, Kortutma* dant van bet Legioen van Eer, Chirurgyn - Imp creur- Generaal der Franfche Lepers, en de Hr. WillaumR 4 Lid van bet Legioen van E*r, Ridder van de Bu g rl. Orde van Verdienlten van Wurtemberg, Eerile Chiruf* gyn by het Leger enz. hebberl zich als Schryvers dmr- van bekertd gemaakt. Beide den Akademiichen fnlrd aannemende hebben de Maatfchappy verzocht* om de geldswaarde van den prys tot eene weldaad aan de Stai Macon toe te wyden. Men zou' geefl edeler gebruite van de vruchten zynef ftudie en talemen kunnen ma- ken; men verrooedt, dat de Schryvers hunne Verhande- ling zullen in het licht geven , die zeer belangryk zal zyn, daar men zulks van lieden* die reeds meer datl eer.s proeven van hunne kunde en geleerdheid gaven* niet anders verwachten kan. ► ) Parys. Niet' zonder belangneming zal het pubtiefe vcrnemen, rot welke eene zeldzarae volkoraenheid de HeelkunJe in onze dagen cpgevoerd wordt, en welk eene gelukkige ftoutmoedigheid zy operatien be* we*kftelligt , waarvoor de bekwaamfte en onverfaapdfte handen tot hier zich onbevoegd achtten. Een Voermtfrt van een Kabriolet, dien geheel Parys heeft kunnen zien, had aan zyne nnderkaak een kankerachtig gez vdt van eene ontzaggeiyke grootte. Dit gezwel was zyti oorfprong verfchuldiad aan iponsachtige uitwasfen, die zich in de kas van een’ bedorven tand, dien men uit- getrokken had * ormvikkeld hadden. Deze fpbnfcachtl- ge uitwasfen, verfcheiden mafen met cautlique midde- len behandeid , ’ kwnmen tdkens weder terug. He* kwaad zat zonder twyfel in een dipper bederf, dat* fcic-H hoe langer hoe meet uitllrekkende * zi^h van dth gi* ' * • heia (?) Zie Alg< Konst, en Ld'terb. 1812. Dl. II. b\.-j6ir3 C a C *12 J beelen boog der kaak had meester gemaakt, het cet-* weefTel' had doen zwellen, de tanden uitgeworpcn en zoodunig de masfa verraeerderd , dat en ademhaling en inflokking byna onmogelyk vverden. De kranke, een droevig voorwerp van afkeer en raedelyden, onverdra- gelyk voor andercn en zich zelven, door de geoefend- fte lieden onderzocht en in denzelfden toeftand gelaten, heeft eindelyk de hulp gevonden, die hy zocnr. De volgende Kunstbewerking heeft hy ondergaan: de huid gezond zynde, werd van het tnidden der lip tot aan het tongbeen onder de grondvlakte der tong verdeeld. Dcze twee lappen der .huid ter linker en regterzyde losgemaakt en opgeftroopt zynde, lag het gezwel en het ligchaam der kaak voor het oog bloot. Ditgedaan zynde, werd de kaak van twee zydtn rioorgezaagd, vlak voor de kaauwfpieren , en wekira het gezwel nu van de grondvlakte der tong gefcbeiden zynde, nam men dat, waartoe het mes niet in ftaat was, door caustique middelen weg; waarna de vaten opgevat en de lyder verbonden werd. Een vreemd verfchynfei, dat men hierby opmerkte, was, dat zoo lang in dea mond van den lyder de groote opening, uit de operatic voortfpruitende, aanwezig was, hy flcchts met de groot- fle moeite ademhalen 'kon ; en dat de ademhaling we- der onbeleramerder werd , naarmate door toenadering der gefcheiden deelen de mond zyne natuurlyke even- redigheid hernam. Men was voor zwarc toevailen na de operatie beducht geweest, en men hield zich gereed dezdve te beltryden; maar geen enkcl heeft zich ver- toond. De wond aan de lip is zonder veretterwg toe- geloopen; de roven vielen na weinige dagen af; de wond ftond allengs zuiverder; de beenderen fchilfer- den af, en men zag, niet zonder verwondering, dezec man weder zyne. dagelykfche bezigheden hervatten, dertig dagen na eene Kunstbewerking , weike hem het gebruik der fpraak, de vrye ademhaling en inflok- .king verzekerden, en, in plaats van cene afkeerwek- kende wandalligheid, flechts den vereerenden fchyn van eene wond, op het flagveld ontvangen, achterlier. Deze fraaije Kunstbewerking werd door den Hr. Du- puytren, eerllen Heelmeester. Adjunct van bet Hotel ..Dieu, Hoogleeraar by de Faculteit der Medicynen, .inlpecteur- Generaal der LJniverfiteit eaz., met het hem onderfeheidend talent volbragt. Ley* Digitized by Google € ai3 l Leyden, Op den 5 Maart dezes jaars hield de Maat- Ichappy der Nederlandfche Letterkunde alhier weder eene openbare vergadering. Dezelve werd door den Heer J. Teissrdre i/Angb geopend met eene voorle- zing over de Ho inert fche fabel der Siren en; waarna de Heer E. A. Borger eene VerhandeJing voorlas over de (Jodenleer van Homer us. GESCHIEDKUNDIG BERIGT W C G £ N $ H £ t LEVEN EN DE WERKEN VAN DEN HEER D U P U 1 S, DOOR DEN HEER D A C I E R, Befiendigen Secretaris van de Klasfe der Gefchicde - nil en (Jude Letterkunde van het Keizerlyk Inftituut • ( Vcrvolg en flot van bladz. 200. ) Altyd met zyne Wysgeerige en Letterkundige Werk- zaambeden onledig, zelis te midden der ftormen van de Conventie, leide hy de laatfte hand aan het groote Werk, dat hy federt zoo vele jaren gereed maakte; en gebruik makende van de onbepaalde vryheid, die men toen had van a lies te denken en te zeggen, deed hy het in het lichr verfehynen, onder deo indrukba- xenden tirel van : Origine de tous les Cultes ou Reli- gion Univerfellc . De Schryver, getrouw aan den titel, pongt, inderdnad, niet alleen alle de raadfclen van den Griekfchen Godsdienst en de andere Godsdienften der Oudheid optelosfen en derzelver geheimzinnigheden te omfluijeren, maar 00k de bron en oorfprong van alle de overleveringen re onrdekken, die den grondflag uit- maken der verfchtllende Godsdienften, die nog dadelyk op de wereld beftaan. Dit We k, finds lange aangekondigd, en hetwelk, in den grond, nier anders dan het vervolg en ontwik- Iceling van het ftelfel is, waarvan hy de grond Hagen in zyne Verhnndelirg, ter verklaring van de Fabele* door de Sterrekunde, gelegd had, bragt zeer verfchiU Knde ind*ukken voort, Het joeg, zoo als de Schry- ver voorzien had, de hemirnaren der Geleerdheid ea der Gefchiedkundige en Letterkundige kritiek in hethar- O 3 aas* \ Digitized by Google C ) pas; bet werd toegejuicht door de aanhangers der tneu- we en verraetele denkbeelden; het verwekte oniroering en fchrik by Godsdienftige menfchen van verfchillcnrie Geloofsbelydenisfen, die orvern oeid zyn geweest in het met meer en minder voordeel aamevallen en te be- ftryden,. Dit omflagtig Werk had eehter veel minder opgang dan zich de Schryver daarvan beloofd had , en vond ftecjps z:er weinig lezers; veelligc, om- pat de vermetele theorie, daarin vervat, zwak en vrees- acbtig fcbeen by de Iter, die men toen in praktyk zag brergcn; misfchien ook, omdat deze theorie in ecne memgte gdeerde en wetenfchappelyke redeneringen en byzonderheden gevukkeld was, wclke byna alie niet vonr den grootcn hoop berekend waren, en eindelyk* omdat het in geen* verdierftelyken ftyl gefchreven was* ponder weiken de nieuwsgierigheid zelve verftompt en wddra afgefchrikt wordt. Men kan dit niet ten laste Jeggen aan het Uirtrekfel in een Deel in 8°, dat de JBchryver van hetzelve in het licht gaf, om zyn Stelfel meer by het algemeen bekend te maken. Dit was ook ved meer gezocht en geltzen , <Jan het Werk zelve * dat het byna deed vergeten, Zonder ons met een uit- gebreid onderzoek van het Stelfel des Hn. Dupuis t en de grondflagen, waarop hy het bouwde, intelaien * moe en Wy zeggen, dat, de dwalingen engebreken, in zyn Werk opgemerkt, eens daar latende, men, zonder hem onregt te doen, met kan ontkennen, dat hy in Jietzclve eene weinig nlgemeene fcherpzinnigheid , door- dringendheid en fynheid van oordeel aan den dag leg* de, en dat by het zoo verre immer mogelyk gebragt hetft in die foort van kritiek, wclke de Allcgorie tot vpijtlaring van du-stere en byna onverklaarbarc zaken dpet dienen. biei zou voeren. Van den gunlligen invloed van den oordeelkundigen geest, waarmede altvd de geleerde Maatfchappyen he- zicid waren, mag men verwachten, dat het rmsbruik dezerfoaiwylen leven wekkende, maar nog meer verwoes- tenJe beginfelen zal bedwongen worden , en niet zeer verre zyne wanorden zal uitltrekken. De overweging en tegenfpraak, welke de Akademien uitlokken, en in baren boezem en daar buiten onderhouden, itellen ge- noegzaam lterke hinderpalen tegen de (toutmoedige eji Vermetele hernieuwingen dezer pogingen, welke zich fomtyds menfehen veroorloven, die, met meer verbeel- ding dan ware kennis begaafd, tot niets regt doordrin- gen, door geene moeijelykheden wederhouden worden, die zelf niet befpeuren en de voorwerpen alleen zien, zoo als zy dezdve willen zien; en mislchien moet men niet minder onder de dienften, welke de Akademien bewyzen , telL-n het kwaad, dat zy voorkomen, door dc dwaling afteweren of te leeren kennen, dan het goed , het geen zy . doen door de waarheid te ont- dekken. , Toen zy onder den naam van Infliruut herfteld en vereenigd waren, werd de Hr, Dupuis tot L id van de Klasfe der Letterkunde en Schoone Kunften b.noemd, en haastte hy zich, om aan hctzelve een gedeelte van zynen tyd toctewyden. Hy las in herzelve twee Ver- handclingen voor, voi met nafporingen wegens de Pe- lasgers. In de eene poogt hy, door byeenbrenging van alle daadzaken en idle aanhalingen, die hy kon verza- melen, te bewyzen, dat dePcl.isgers eene magtlge Na- tie waren, die door de wapenen, de zeevaart en den koophaodel inrigtingen gevestigd en derzelver takken tot byna aile deJen van de oude wereld uitgedrekt bad. In de andere Vcrhandeling, die enkel meer of min uaarfehynlyke gisfingen ten grondflage heeft, wil hy aantoonen, dat deze Natie, oorfpronkelyk uit Ethiopie gekomen, zxh eerst op de kusten van Afrika, in Cy- renaica , Lybie enz. verfpreid , en dat zy van daar VoJkpIantingen had uitgezonden, die, in tyden v66r die, waarvaude Gefchiedenis fpreekt, Griekenlgnd, lta- Q 4 lie, c Digitized by Google C 51 6 ) Jfe, Spanje en verfcheidene an dere ftreken befcbanfH hadden. Voldoet de arbeid des Heeren Dupci3 i let volkomen aan alien, zy zullen ten minde in over- tcnkomen, dat hy alle veidee nafponng wegens die K" 'uedkundig punt onnoQdig en vruchteloos geoiaakt. Het InfHtuut in bet j.iar ir eene nieuwe organifatie bekomen hebbende, ging de Hr. Du puis tot de Klasle de r Gefchiedenis en der oude Letteikunde over, en betoondc daar denzelfden yver en volhardin^. De roeni- xyke togt der Franfchen naar Egypte itHde de geleer- den in ltaat met naauwkeurigheid verlcheiden der Ge- denkteckenen van de gehedigde Wotemchap eo de Sterrekunde der oude Egypcenaren te leeren kennen. De Zodiakken, op zolderingen of muren van fommige Tempels gehouwen , fchenen den Heer Dupuis toe een onwederlegbaar bevvys voor een zyner eerite vooron- derOellingen opteleveren. De reeks der teekenen op een* dezer Zodiakken, begint met den Leeuw en de ander met de Maagd: dus, deze teekenen, volgens hem, noodzakelyk tquinocriaal of folrticiaal hebben le moeten zyn ten tyde toen deze Zodiakken vervaardi^d werder, volgt *er uit, dat zy het reeds verfcheidenceu- iven v66 r de historifche tyden aanwezig waren, hetgeen de verklaring, welke hy van den Zodiak geeft, en de hooge oudheid, die hy aan denzelven toekenc, beves- tigt. By deze gelegenheid ondervond de Hr. Dupuis de uitwerkfelen van dien heilzamen wederftand, waar* Van wy fpraken, en waardoor een Sehryver, die noch 2ich zelven, noch anderen wil misleiden, genoodzaakt wordt, het onderwerp, dat hy behandelt, in alle op- sigten en van alle kanten te bczicn, en zelfo een en- jket oogpunt te mistiouwen. Een Lid dezer Kiusfe, 2oo beroemd om zyne Geleerdheid als kennis der oude Gedenkteekenen , had reeds deze Zodiakken met de ©ogen van een wys en verlcht Oordcelkundige on- derzocht; en opgemerkr, dat, het onzekcre jaar der Egyp ;enaren alle vier jaren een* dag verliezende, het Jaar elke 120 jaren met een nieinv teeken moest be* ginnen, en dat dus de oudftc dezer Zodiakken niet hoo- ger zou kunnen opklimmen dan tot eene eeuw voo* de gevvone tydrekening, en dat de andere nict ouder is dan van de eerfte eeuw dier rydrekering. Hy had fok nog opgeraerk:* dat de Grickfghe Opfcliriften , op de C 317 3 de vorfgevels dezer Tempels gefneden, waarvan de een vas ter eere van Ptolomaus Philometor, cn de andfre tot die van Tiberius, en welke den tyd aan- wjzen, waarin zy voitooid of herfteld werden , ook' pet zoo veel te meer waarfchynlykheid dien aandui- den, waarin de Zoiiakken gcbeeldhouwd zyn, daar men met zekerheid weet, dat *er in Egypte een groot aantal Gedcnkteekenen beftond, welker klein Betdd-' hnuwwerk flechts eenige eeuwen na derzelver bouw, of in het gthee! niet, voitooid werd, en dewy! de tee- kenen op de Zodiakken der Tempels van Latopolis en Tentyra , zoo aoor derzelver gedaame, als loort en fmaak van bearbeiding, de Kunfkn der Grieken, ten tyde der Opfchriften , herinneren ; op deze rede-- Ben bouwende, had hy beweerd, dat men geene hoo- gere oudheid aan deze Zodiakken kon toekennen dan aan de Tempels zelve, welke oudheid men van deze dau ook wilde vooronderftelien. In weerwilie dezer en cog andere niet min afdoende waarnemingen, waarop de Hr. Dupuis hec niet geraden vond tc antwoorden, gaf hy zyne verklaring van den Zodiak van Tentyra in de Revue Philofophiquc van Mei 1806 in het licht, en fpreidde deceit de gevoelens tentoon in zyne Ver- handeling ter veiklaring van den Chronologisch-Mytho- k*ifchen Zodiak, die hy hetzelfde jaar mede uitgak Dit Werk, waarin hy de Zodiakken der Grieken en Egvptenaren met die der Chinezen, Perzianen, Arabie* ten enz. vergelykt, en zich bevlytigt, o.n te bewyzen, dat zy oorfpronkelyk dezelfJe zyn, ilelt dezelfde leer voor, welke hy in VOrigtnc dts Cultes ontwikkeld heeft, en is daarvan, eigeplyk gefproken , flechts een byvoegfel of aanhangfel, De verklaring van de Fabel van den Feniks hield weldra daarna den Hr. Dupuis bezig ; hy meende in dien VVondervogel, welke, na een aantal eeuwen, naar men zegt, zich kvvim verbranden op her Ahaa** van den Tempel van Heliopolis , en op herzdfie f^enb! k uit zyne asfche verrees, de hieroglyph of het zwnebeeld van het groote jaar te vtnden, betlaande uit 1461 on- 2ekere jaren, en de Sothiaks of hor-ds • ty^kring gthce- |en, omdat de hondsllar ’er den loop van begon en belloot. den door zyne kunde , dan hy, die de oudheii der Egyptifche Zodiakken aangevallen had, ondernam , om dit nieuwe gevoelen des Hn. Dupuis aan het oora^el der grondigfle en uitgeftrektfte gcleerdheid re orideu werpen, en te bewyzen, dat de Sothiaks tydkringevtn min beftaan hecft als de vogel Feniks, en dat het zelfs onraogeiyk is, dat de eerfte ooit be ft aan heeft; waar- uit hy befluir, dat, dezelve eene der herienl'chimmen van de otidere Sterrekunde zynde, de veiklaring van den verdichten Feniks door dezen tydkring, flechrs eene Ste,rekundige doling in de plaars eerer Dichte lyke Fa- bel ftelr, en dat nun aan de Dichters den Feniks met zyne wonderen en 1'chittercnde kleuren moet laten VVy zullen ons wel wacht»n, om in dtze Letteikun- dige verfchillcn, party te kiezen ; het is de zaak der Akadtmien, nm ons wegens deze foort van regrsgcdm- gen behoorlyk vooraf intelichten; terwyl het publiek en de nakomelinglchap de regters uitmaken. Naar der. zelver goedkeurmg dong ook de Hr. Dupuis, en hy arbeidde flechts, om dezeJve te verdienen; hy beriep zich op de opgeklaardheid en billykheid van deze on- omkoopbare Regtbank, om de berispingen, waartoe de talryke gedeelten van zyn uitgeftrekt Steifel konden aanleiding geven, op prys te fteilen en te wederieggen,. en hy bcantwoordde dezelve alleen, om het door nieu- we bewyzen te vertierken. Een vriend van ftilte.en afzondering zynde; zich door zynen arbeid eerlyk dien onbekrompen toeftand verwomn hehbenJe, welkcn de Wysgeer den voorrang boven den rykdom geeft, en die getnatigJheid in zy- re begeerren bezitrende, die derzeken vervargt en on. noodjg maakt, verdeelde hy zyn’ tyd tusfehen de ver- roaken der ftudie, en de aangenaamheden der echtely- ke ve:ceniging, die, federt bvna 40 jaren, het geluk der bcide echtgenooten uitmaakren. Hunne huishou- delykheid had hen in ftaat gefteld, om hunne genie- tingen te venneerderen door den aankoop van een ne- derig Landgoed , in de nabuurfchap van Dyon gele- gen. De Hr. Dupuis vleidde zich daar zynen oudtn d«e in vrede te zullen doorbrengen, en de verdfiete- Jykheden en vervelmg, die denzelven gewoonlyk, ver- gezeilen, door zyne boeken, overwegingen en door het gezigt van het landieven te veraangenaoien , zoo over* eea- Digitized by Google Digitized by Google X otte r/>ode. ^ £ & 4 & (j A ^ i m A /<? y/ F * 3 14 /,5 xy V °v °i 2> lH A4 zo zi zz z,i x a r x s- 'i A 4 A, 5 x^' z; ztf A 4 CfllB », A>^ 7 X 40 JX 4Z «r ci <i Io Digitized by Google C > eintomftig met de eenvoudigheid van het zyne, en dat een langdurig verbl^f in de groote Steden nog t ref* fender maakt. In 1809 vertrok hy derivaarts, om deze rus’plaats weder te zien, vvaar zyn ouderdom en de fterkte van zyn geftel hem voorfpelden, dat hy nog lang op den dood zou wachten; maar de dood ver- heidde *er hem; hy werd, eenige dngen na zyne aan- fc >tn8t, door eene gevaarlyke koorts aangetast, vvaar- voor hy in zyn zevenenzevemigfte jaar op den 29 Sep- tember bt^week* 4 V E^R HANDELING * OVER DE ARABISCHE CYFERS, TOT HEDEN AAN DE INDIANEN TOEGEKEND , MAAR IN EEN VERDER AFGELEGEN LAND DAN DK Indicn uitgevonden ; door Dr. HAGER (*). * • De oorrprong der Getalletters, gewoonlyk Arabifche Cyfers \ genaamd, is met duisterhoid overdekt. D*i naam , welkett men aan dezelve geeft , is van het algemeen aangenomen ge- voelen afkomftig, dat zy uit het Oosten naar ons YY'esten zyn overgebragt, en dat Europa dezelve van de Ssncenen ofAra- bieren ontvangen heeft. In het Franfc’ne YVerk, getiteld : Nouveau traitS de Diplomatique , wordt de onzekerheid der gisfingen ten dezsn aanzien eikend. Dez>?n brengen dea oorfprong der Cyfers lot de Grieken, geren toi de Rotneineri , of tot de Celfen , Scythen , Gmhagers of Egypte^aren. Ieder dezer gevoelens vond eenen Verdediger in Huf.t, Mab?llon, Rudbecjc, Brixhome, Beveregio , Nassare eu aodereo ct)« Het (•) In deze Verbrnidellng worden de lezers dikwyls overpevvezen mar de Plaat by dezelve gevoegd. Op deze Paat is iedere figuur met een N°. ge- feekend. Deze overwyzingen zyn cnkcl door bet N°. der fipuur die bcdocld Wo;dt, aangeduid. Dus [N°. i.J beteekent de figuur bovcn welke dc tat-* letter 1 (liar. ’ (t} Nouveau traiti ie Diplomatique, Vol, III. p. 5-6. Digitized by Google ( 320 ) % • e Het grootst aantal der hteren kern mfn.<fchen den Indhnea de eer toe, uaarop ter gunfte van zoovele andere volkeren aar fpraak gemaakr werd. „ Eene uitvjndi;g, die hoogftens ,, tor eere van het Ind'aansch geme ftfekt , H Zegt een Ira- iiaanscb Reiziger* onlangs uit Inoie teruggekomen, ,. is die ,, der Cyfers, welke het rekenen zoo getn^kkelyk vereenvou- f, digd hetft, als de letters van het Alphabet, te voren in.de ,, Rekenkurdegebruikelyk , haar toen omfhgtig en moeijelyk „ maakten” ,, Die zvn wy,w voegt hy *er by, „ aan de ,, Ind'ttren verpligt, tmar vele linden weten bet niet en flel- „ ien dtze omdekkiog niet op hare juiste waarde (*)•" Zoo fpreekt *er de Italiaanfche Rjziger van; een Fransch Schryver boudt daarentegen vol , dat wy aan de Romeinen de Cyferfetters te danken hebben : „ Ik vind hier gelegenheid ,** zegt Villoison, ,« om eene andere dwilirg te herftellen, by- „ na algemeen tot heden in zwang , niet alleen by den gtro- 5, ten hoop der Geletterden, maar ook by de Geleerden; te ,, weten, dat de Arabifche Cyfers uit Indien gekomen zyn.** Knar a^nleiding dvZer aanmerkirg poogt hy te oewyzen, dat very dfze Cyfers aan de oude Romeinen verfehuidigd zyn. Hy bewTert , dat, behalve de kapitale Cyfers, de Romeinen ook anderen met kleir e letters hadden , waarvan die herkomftig z>n, weike wy oneigenlyk Arabifche Cyfers heeteo (t)« Om my te bekorten , zal ik de uudrokkingen der Schry- vers, d>e hierotntrent geheel uiteenloopende gevoelens hadden , niet aar.halen. Ik wil alleen aanvoeren, dat de Indiaanfcbe oorfproi g der Getalletters tegenwoordig het algemeen en met venroDwer. aangenomen geroelen is. Montucla , onder de Frarfcher. ; by de Engeifchen Jones en Robertson; by de Spas garden Hervas en Andres; by de lulianen FuMa« galu , Cossalli, Toderini, SjGNoRKLLt (om geene namen m°er opeen te hooper. ) heoben zien v<5or dit gevoelen ver- jtiaard ( j Ik zal my bepalen by het aanhalen der u-oorden van den tegenwoordigen Bibliothekaris van Napels. den Abt Andrcs, die het laatst van alle de Schryvers, die ik vertneld- ce, deze zaak beh^ndeld heeft. (f) Vii.loinon, Baudot. Grac. .Venct. T. II. p. 152. (3) Montuci.a, ll>fl . des Math . , Paris, an VII, Vol. I. p. 123, 445* loNt>, /I fiat. flcT- Vol. 11. — Robertson, Ififl. van O Indie n , bl. 413. •-* Hrrvas, Aritkmet, d lie Natfani , Galena, 1736, p. 44 1. — FumagalU , fflft. dini , Milano, T. I. p. 177. — Cos«alu, Storia del? Algebra, Ro- ma 1797, Vol. I. — Toderini, Lett • turch , T. H» p.209. — Sig.norbuJ > Crit . bipL T. 11. p. 205. Digitized by Google C 321 3 gebragt te hebben , maakt hy in dezer voege her befluit op- „ Het komt ray dus voor, dat men geene twyfelingdn raeer „ kan opperen ten aanzien van den eerften oorfprong onzer ,, hedendaigfche Cyfers en van onze manier van tellen ( * Ik geloof, by gevolg, dat het Mier ongepasr is, dir oud en naar inyn gedachten valsch gevoelen tebellryden. Ikbeweer dan, dat de Cyferletters, waarover wy handelen, rot ons ge- komen zyn noch van de Indhnen, noch van de Romeinen, noch van de Grieken, noch van de Egyptenaren, noch van eenige andere Natie dan van de Chinezen. De Cninezen hebben , gelyk meji weet , geene Alphabetifche letters in den fmaak der Europelche volkeren , noch Syllabi— fche Jetters, d. i. confonanten vereenigd met vyf vokalen , ge- lyk de Abyslioiers in Afrika of de T^betanen en eenige aode- re Aziatifcne volken. Hunne taal wordt geheel met Cyfers gefchreven, d. i., dat elk Chineesch woord door een enkel leeken wordt uitgedrukt, gelyk een cyfer een gefal te ken- sen geeft. By voorbeeld , om het woord man te fchryven, gebruiken de Chinezen een teeken of cyfer £N®. i. ] en voor bet woord vrouw of het woord zoon hebben zy weder een •verfchillend en afzonderlyk teeken, naar eene cyfer gelykende £ N*. a en 3.3 en zoo hebben de Chinezen voor elk ander woord een ander teeken of cyfer uitgevonden (f). Deze feekens der woorden dienen dus enkel , om dat denk. beeld of dat bepaald woord aan te duiden. Zoovele woor- den, zoovele cyfers. By gevolg, daar het Chineesch, even als de Europefche talen uit verfcheiden duizende woorden bc- ftaat, moest her volk , dat het fnreekt. verftoken van een Al- phabet , even zoovele duizende teekens uitvinden , d. i. erea zoovele duizende Cyfers. Dewyl de aard der Chinefche fchryfteekens zoodanig Is ea elk honner, even als onze talletters, eene beteekenis met de- zeive in verband ftaande heeft, gebeurt het, dat de aangren- zer.de vo’.ken van Cnina (de Coreers en Japanezen ten CHstefi cn de Cochin -Chinezen ten Westen) het Chinefche fehrife aangenomen hebbende , even aJs wy dat der Romeinen hec onze gemaakt hebben, de beteekenis van hunne fchryfteekens veiilaan , hoewel zy eene andere taal fpreken ; volmaakt , ge- lyk wy Europeanen onderling, fchoou verfchillende taltn fpre- kende*, echter de waarde onzer talletters zeer wel keanen. Een geletrerd Japanees, een zeker fchryfteeken of cvfer [N°. 4.3 ziende, begrypt oogenblikkelyk , dat het hoof 4 of top of eenige verhevenbeid beteekent. En een zeker ander , fcfcryficekcn [N°. 5.3 vindende , ziet hy terftond, dat het dea . (*) Andres, Storia fogni letteratura , Roma 1809. Vol. 1. ( t ) Zie onder andere de uitrauntende Verhandeling van Cibot ; Esfid fut Its direct ires ties C 'tends in dc Mini. Cone, its Ckinob, T. IX. Digitized by Google ( J den mo*d \ anduldt, ofeenigander voorwerp, daarmede ovef* ecj.kumfK^. In woord , een b“woner van Corea of Japan , eer Chi* ree?ch fchryfteexen , uelk dan ook , aantreffende , begrypr* h 'cwel zvne taal met dezelfde als die der Cbinezen zy , wat dit tetken beduidt, en leest her of fpreekt het in zyne moe- dertaal uir. L ogs dozen weg kan zich een Chinees door al!e de naburige volkeo doen verOaan, fchoon hunne fpraken van de zvne verfchillen. Dit gebeurde op eer eiland in den Indifchen Oceaan , Poulo Condore gennamd , toen het Britsch Gezanrfchip, voor Cnina be Bern d , *er voor anker lag. De Chirefche toiken , die betzelve vergezelden , konden zich door de bewoners van dit eiland (die, naar bet fchynt, van Ma- leitfche afkomst warenj niet doen verftaan , zoolang zy zich brpaaldsn by Chineesch te fpreken. Mtfar zoo Ira zy beproef*- den , om voor hun eenige karakrers van her Chinefche fchrift voor te teekenen, verftond men ben oogenblikkelyk. Dur# Zegt Staunton, zag men f dat de fchryfieekeos, in China in gebruik, herzelfde voordeel opleveren als onze, Arithmetifche Cyfers , die eveneens verftaan worden door den Duitfcber, en den Italiaan door den Rus en Hongaar; door den Ier eu den Lirt'nauwer, hoewel alle. deze voikeren zeer van etkandet onderfcheiden talen fpreken (•). Over den sard der Chinefche fchryfteekens nadenkende* kan het ons niet meer veruonderen ,, dat zy gediend hebben, om in ons de denkbeelden van hoevetlheid op te wekkert, en voor onze oogen een of ander getal aftefchilderen , d. u dat zy ondcr dc gcdomitu vau C.forc cju ^-cOru kt go vvciJon en dat de talletters, welke wy btzigen, uh China haren oorfprong ontjeenen. De Chinezen hebben nimmer een middei gehad , om de getallen anders dan door Cyfers uit te drukken. Zy kun- ren niet doen , het gten wy Europeanen verrigten , wanneer wy een getal fchry ven , zonder ons van Arabifcbe of Romein- fche talletters te bedienen. Dus als een Hollander (t) zonder cyfers het getal 33 fchryven wil, kan hy het pebeel met letters uitdrukken drit- endertig. Maar de Chinees , die geene alphabctifche let- ters btzir, is buiten ftaat om of het getal 33 * of de gelui- den , waardoor men het fprekcnde uitdrukt fun- chi - fun op te teekenen, dan door het met een of meer c)fers te fchty- ven , beftemd om het zy het getal , het zy het woord , drU- endcrti g nit te drukken* Eu dit is het eerfte bewys voor den Cdiuefcbcn ooifproug der cyferlerters. (Het vcrvols hi cm a *). N1EUW* (*) Staunton’s Bmbasfy to China , Vol. !. p. 31 t. (f) Men be^iypt llgt, dat wy bier durdv.lyks1nlvc een flotfcnuftch voor* beeid kiczcn , waarin d§ geest van bet oorfpronkclyk bcuaard blylt. Veru € 1*3 ) NIEUW-UITGEKOMEN BOEKEN. ft * * < -* * fr €68. Safer M^Tr netib hall.ifchon , of Hcbreeuwfche Spnak- konst in de Jood^ctr Dnidfcb^Landtale opgefteld door den Hr. KIeir zoon van Gabriel Pauc I>e gedeelre. In 8® 8J bi. opl. 750 exempt. Diukkery van David Proops te Amller- dam. pr. fr. 3 - T5. 64 7 Le s Cinq Codes de V Empire Franfais , en mi - mature \Sic\ In 32°: ae 10 feuiltes deux tiers, tird a 1000 exempt. Impr. de Belinfdnte 9 h Amfterdam. Pr. fr. 4. AAmfterdam, chez Chanal ; a Paris, chez Blanchard. 