Catalogue of documents from 16th September 1795 to 21st February 1803, in the collection of colonial archives at Cape Town
Theal, George McCall, 1837-1919
Den 13 do vertrokken van bier over seeven uuren en passeerde de lange Cloofs rivier, hebbende een schoon en klaar lopend water, en arriveerden in den middag by een ander rivier, alwaar wij ons aan de sogenaamde rietvalleij posteerden ; ook quam den vrijman An- dries Arendsdorp, bij bem bebbende 1 wage met 8 ossen 2 rijdpaar- den beneevens 5 Ilottentotten waaronder 2 goede sebutters waaren teegens den avond bij ons. Breete 33 : 14. Lengte 41 : 20. Cours en verlieijd O. t. N. 2 gra : noordlk 2-| mijlen. Den 14 do verlieten deese plaatse smorgens ten seeven uuren en na een klijn riviertje beneevens eenige drooge beekjes overgekomen te sijn, quaamen wij ’s agtermiddags te een uur aan de Matjes rivier, alwaar het overige van den dag rusteden ; het land van de Attaquas Cloof af tot bier toe is ten meei’endeele vlak en nergens toe bequaam, als sijnde klippig en doorgaans met renoster boscben en andere klijne ruijgte begroeijt, alwaar byna geen gras gevonden word, betselve land beeft aan de zuijd zijde bet Houteniquas en lange Cloofs gebergte en aan de noordkant ^t Cannas gebergte tot grensen, ook is aan gedagte Matjes rivier het eijnde van bet geseg- de Canna land, ketwelk sig noordwaarts tot bij bet gemelde Cannas gebergte strekt, gedagte land streeks word alsoo genoemt weegens een seeker gewas dat de Hottentotten Canna noemen, sijnde een sterk purgeermiddel, die se tot suijvering haarer ligkaamen gebruij- ken, dit gewas siet er uijt omtrend als het lof van een Hottentots vijge, dog veel kleijnder dragende eene geele blom. Breete 33 : 14|. Lengte 41 : 34. Cours en verheijd Oosten ■3 gra : zuijdlk 2-f mijlen. Den 15 do Settede wij onse reijse voort, en na de Ganse craal mitsgaders twee riviertjes, waarvan het laatste de Modder rivier word genaamt te sijn overgegaan, quaamen wij '’s middags aan de lleis van den Vaandr'uj B cutler. 19 cliepe rivier om dies stijle oevers alsoo genaamt te campeeren, ende devvijl langs de w eg varscbe leeuwespoor waaren gesien, liet men Js nagts eenige vuuren maaken, slagtlond branden en de schildwagt nu en dan een schoot doen. Den 16 do bleeven wij rusten ongeagt de eevengemelde in ’t werk gestelde middelen, was den leeuw so na bij ons campement geweest, dat de beesten verscheijde maalen in de kraal verwoed aan- gingen, wij saagen ook ’s morgens de varscbe spoor onder aan de rivieren sijnde geen 20 treeden van ons leeger, derhalven ordonneer- de den vaandrig dat de tenten die tot nu toe nog in form van een leeger opgeslaagen waaren geworden, in het vervolg rondsom de craalen alwaar bet vee snagts word bewaart souden worden gerang- eert om dus de beesten beeter voor den leeuw te dekken, ook wierd aan de schildwagten belast merder losse schooten bij nagt te doen. Den 15 Breete 33: 14jr lengte 41: 42£. Cours en verbeijd oosten If mijl. Den 17 do passeerde beeden een klijn riviertje, dat sijn oorspronk uijt de diepe rivier neemt, welk riviertje ter saake dat aldaar een wild paard gesckooten wierd, wij de Quacharivier noemden, en quaa- men savonds bij de Ceurbooms rivier te campeeren, albier word een fontijn gevonden waaruijt een rivier ontspringt die van eenige con- sideratie schijnt, deselve loopt agter *t Oudeniquas land in zee. Breete 33 : 14 Lengte 41 : 50 cours en verbeijd Oosten 3 gra : noodlk 1^ mijl. Den 18 do Na eenige spruijtjes te syn gepasseert waarvan eenige droog en andere met weynig water vonden, quamen wij te campeeren aan de Wolve craals rivier bebben van den lie deeser maatig weer en variabel windjes gehad. Breete 33 : 11^ Lengte 42 : 3 Cours en verbeijd O. t. N. 3 gra : noordlk 2T%- mijlen. Den 19 do was de leeuw weederom in de nagt nabij ons camp ge- weest en badde verscheijde maalen de beesten uijt de craal gejaagt, van hier 's morgens over seeven uuren vertrekkende quaamen wij te elfl: uuren aan de lange Rietvalleijs rivier alwaar wij campeerden. Breete 33 : 10. Lengte 42 : 12| cours en verbeijd Ot 9 gra : noordlk 2 mijlen. Den 20 do marscheerde wij over de moordenaars revier sogenaamd weegens een moord door de over eenige jaaren hier gewoond hebben- de Hottentotten aan een Europeschen drosser begaan, welke drosser na sig eenige tijd bij voorsz Hottentotten opgehouden te hebben, eijndelijk door deselve soo als bij doende was uyt voormelde rivier 20 Reis van den Vaandrig Rentier. te drinken is dood geslaagen geworden, veiwolgens eene moerassige valleij gepasseert synde, quamen wy te campeeren aan ’t diepe gats rivier, alwaar den 21 bleeven rusten om aan onse trek beesten die door de meenigvuldig in de voorleedene nagt gevallene bagel ver- klemt en stijf waaren geworden, tijd tot verbaal te geeven. Breete 33 : 10 Lengte 42 : 24 cours en verbeijd Oosten 2§ mijlen. Ben 22 do gingen heeden campeeren bij de Kruijs rivier die vol waater was waarom wij deselve niet voor Den 23 do konden passeeren setteden onse route verders over het Klipriviertje tot aan eene andere die wij den naame van Groene rivier gaaven ter oorsaake der meenigte biese en gras ruijgte welk langs deselve stonden, hier hielden wij ons nagtrust. Den 22 do Breete 33 : 10 Lengte 42 : 33 cours en verheijd Oosten If- mijlen. Den 23 do Breete 33 : 12. Lengte 42 : 40^ cours en verheijd O. t. Z. 3 gra : zuijdlk 1TV mijlen. Den 24 do was het niet als met veel moeijte dat wij over deselve Groene rivier heeden konden overkomen, campeerde ^s avonds bij een andere rivier die in deselve Groene rivier uijtloopt, deese is de laatste rivier die men in deese contreij de Lange Cloof ontmoet, pijlden van hier de Kromme riviers Berg Z. O. t. O. 3 gra : Oost, en het Gamtousch gebergte 2 mijlen van ons, gemelde landstreek de lange cloof mag men wel voor een vlakte aanmerken, het heeft aan beijde de zeijde hoog en laag gebergte, bij welk laatste ge- reekend van de Attaquas Cloof zeer veel wagenboomhoud word gevonden daar en teegen is het hooge gebergte klippig en sonder eenig bosch, het land in gedagte cloof is ten meerendeele goed weij en bequaam bouwland dog het is aldaar weegens het aan weerseijden leggende gebergte seer kout, de rivieren die door de Attaquas cloof en ’t Cannaland loopen, hebben haare uijtwateringe in de Gourits rivier en die dewelke van het begin der lange cloof tot het eijnde toe worden gevonden (uijtgenomen de Ceurboomsrivier) loopen in de Gamtousch rivier uijt, hebbe nog al eenige daagen '’s morgens wat rijp, reegen en koud weer gehad. Breete 33 : 13^ Lengte 42 : 48 cours en verheijd O. t. Z. 7 gra: zuijdlk If mijlen. Den 25 do braaken van hier op smorgens te seeven uuren en na drie besondere spruijte die wij de Pannekoeksrivier noemden te hebben gepasseert, quamen wij een klippige lioog’te af die bet eijnd van de lange en ’’t begin van de Cromme riviers cloof maakt, in Reis van den Vaandrig Rentier. 21 welke laatste cloof tot 2 maalen toe de Cromme rivier ovei’ en weer getrocken sijnde, quamen wij weederom daar voor te campeeren. Breete 33 : 15^ Lengte 43 : — cours en verheijd O. t. Z. 2| mijlen. Den 2t> do vervorderden wij onse routen en quaaraen Den 27 do na eenige moerassige valleijen, mitsgaders nog tot 3 maalen toe de Kromme rivier te sijn gepasseert aan het Melkhoute- bosch, bestaande hetselve alleenlijk uijt eenige kleijne boomtjes. Den 26 do Breete 32 : 16. Lengte 33 : 5^ cours en verheijd Ot 5 gra: zuijdlijk 1^ mijlen. Den 27 do Breete 33 : 18| Lengte 43 : 11 cours en verheijd O. Z. O. 5 gra. : zuijdlk If mijlen. Den 28 do rusteden alhier oin het nodige wagenmakershout uijt het een half uur bier van daan leggende Jonkersbosch te laaten happen, intusschen word Bondeganger uijtgesonden, om een Hotten- tot Hemelroot genaamt, op te soeken, hebben gisteren reegen dog van daag goed weer gehad. Den 29 do van bier smorgens te seeven uuren vertrekkende qua- men wij sagtermiddags te twee uuren te campeeren aan’t sogenoem- de Esschen Bosch, alwaar maar eenige boomen langs een klijn lopend riviertje staan sijn op deese marsch weederom verscheijde spruijten en voor het laatste de Kromme rivier beneevens het Jon- kersbosch gepasseert, dit bosch soude volgens het seggen van den landhouwer Arendsdorp uijt veele g’roote boomen van hard hout bestaan, maar ten aansien het ver van de zee kant is geleegen en dat ook daar omtrend geen watervloed word gevonden waar over men het hout met vlotten souden kunnen afbrengen, kan ’t selve derhalven voor dJ E. Compagnie van geen voordeel syn, het land langs de Kromme riviers cloof is naauw en seer ongemackelijk te passeeien ten aansien aldaar veele moerassige spruijte sijn en dat den weg die dikwils langs den afhang van het gebergte loopt, wor- dende aldaar weijnig en nog maar slegte weij gevonden, ook is ’t land doorgaans met ruijgte en waterriet begroeijt, alle de voormelde spruijte loopen in de Kromme rivier uijt, welke rivieren daar door reedelyk groot word, sij ontspringt Z. Wt. bij het begin der gedagte cloof waar door sij met veele bogten loopt tot dat se omtrend 1 uur gaans van de Zeekoeij rivier haar in zee uijtstort. Breete 33 : 18. Lengte 43 : 20 cours en verheijd Ot 2 gra : noordlk If mijlen. Den 30 do braken van bier op smorgens te seeven uuren dog in plaatste van N. O. t. Ot het welk het ordinaire padt naar de Gam- tousch revier is, naamen wij onse route Z. O. t. O. naar ;t strand 22 Iieis van den Vaandrig Rentier. wijl men verstond dat aan de Cabeljousch revier een soort van baaij was, en gingen kort daarop O. Z. Ot, over 8 uuren saagen weeder een groot gebergte strekkende Z. Oten N. Wt, en na de eerste rivier beneevens een droog spruijtje te sijn gepasseert quaamen wij te campeeren aan de tvveede rivier alvvaar weijnig water en nog vrij bralc was, dog in de voorsz eerste rivier was bij de 3 voeten goed water, en het reegende gisteren een weijnig dog van daag was goed weer. Bi’eete 33: 20 Lengte 43: 32 cours en verlieijd O. t. Z. 2£ mijlen. Maij. Den le do vertrokken van deese rustplaatse smorgens voor seeven uuren stelden onse cours om de Z. over een groote vlakte waaruijt de zee beneevens de mond van ’t Cromme revier nagissing 4 mijlen in Z. Z. Ot van ons sagen en na de Leeuwenboschrivier en een droog riviertje overgekomen te zyn, naamen wij onse route Z. Z. Ot aan, saagen alhier 2 Hottentotten op de jagt, die ons quaamen verwel- komen, weesende deselve van de Gamtousch natie, eeue deselve die Hollands sprak seijde ons dat sij arme Hottentotten waaren en nog vee nog iets hadden soodat se kaar leevens onderhoud in ’t veld moesten gaan zoeken, wij gaaven baar wat tobak daar sij ons ten hoogsten voor bedankten, dat volk gebruijkte om te rooken een elands hoorn, waarinne een riet met een stuk bout daarop pijpsge- wijs gemaakt, in stak, sijnde de boorn van binnen met water voor- sien, waardoor den rook eerst doortrekken moet om de bitterheijd daarvan voor dat die in de mond komt te beneemen, bij gebrek van water gebruijken se baare eijgen daartoe, in plaatse van den rook uijt de mond te blaasen slokte sij die in, betgeen sulk een sterk boest veroorsaakte dat bun bet bloed de neus uijt sprong, dit won- derlijk rooken gesien hebbende nam den vaandrig die Hottentotten met sig en arriveerde in den middag te half een uur aan 't Geele boute boscb bestaande meede uijt enkelde boomen die langs een riviertje staan, aan voormelde Hottentotten gaaven wij de pents en darmen van een beest, daar se de vuijligbeijd eventjes maar uijt deeden die daarna in een pot die wij baar leende kookte en voorts de sop die beel groen was onder bet kooken op aaten, neemende de pents en darmen die maar half gaar waaren met sig naar haar craal voor haar vrouwen en kinderen. Breete 33: 25.^ Leng'te 43 : 40 cours en vcrkeijd Z. Ot 5 gra: Oostk 2i mijlen. Don 2 do ltustdag, quaamen do 2 gemeldc Hottentotten neeveus- Reis van den Vaandrig B cutler. 23 hun kraals volk met liaare Capt de Jonge Kaffer genaamt heeden bij ons, se saagen alle seer verhongert uijt, en waaren seer sober van carossen voorsien deselve berigteden ons dat de Bosjesmans liaar al hun vee gerooft hadde, en dat sij nu alleen van de jagt en wat sij verders in ’t veld vonden moesten leeven, wij gaaven haar te eeten en tracteerden se op tabak, sij waaren den geheelen nagt under malkander vrolijk, wij huurden twee van die Hottentotten om ons als wegwijsers te dienen. Den 3 do begaaven ons met onse gitse smorgens te half seeven uuren op weg, de cours oost stellende en na een spruijt met eenig water behebt te syn gepasseert, quaamen wij te neegen uuren aan de Zeekoeij rivier ahvaar campeerden, van bier wierden den adsis- tend, stuurman en landmeeter naar ’t strand gesonden die omtrend den avond weeder keerden rapporteerden dat se het strand vlak, hier en daar met klipbanken voorsien bevonden hadden en daarby hoog- gaande rollingen dat de mond van de Zeekoeij rivier die daar in zee uijtloopt was gestopt, dat men droog voets tusschen de mond der riviere en de zee gaan konde en dat het land oost en west was strekkende hebben deese 3 daagen goed weer gehad. Breete 33 : 26 Lengte 43 : 46^. Cours en verheijd Ot 2 gra : zuijdl mijlen. Den 4 do verlieten deese plaats smcrgens te ses uuren stelde onse cours O. N. Ot aan door eene groote vlakte tot dat wij quamen by de Cabeljousch rivier alwaar campeerden syn op die marsch nog een klijn riviertje met goed water over gekomen, hier quam voormelde Hottentots Capitem Hemelroot by ons verhaalende dat van de Damasonquas Hottentotten verstaaan hadde dat tusschen de Swarte kops en Gamtousch revieren sig nog Franschen soude bevinden die dagelijx op de jagt gingen en dat 9 a 10 man derselver aan syn kraal geweest waaren die aldaar voor neusdoeken, vleesch van een hartebeest 3t welk de leeuwe hadde geslagt, hebbende geruijlt, voorts de reijse naar de Caab voortgeset hadden, in den agtermid- dag ging den vaandrig om de voorengemelde Cabeljousche baaij te besien naar het strand, bevonden hetselve vlak met swaare rollingen en de mond der voormelde riviere ten eenemaal gestopt te weesen, den landmeeter pijlcle de hoeken van de sogenoemde baaij die men seifs voor geene rheede kan considereeren van het strand af de eene in ’i Z. O. t. O. en de andere Z. t. W. 4? mijlen van malkanderen geleegen, soodat deselve voor alle winden van het Z. O tot Z. t. W. open is, sullende de gronden aldaar des doenelijk morgen gepeijlt worden. 24 Reis van den Vaandrig Rentier. Breete 33 : 21 Lengte 43 : 51. Cours en verkeijd N. O. t. N. 2 gra : Oost 1T72 mijlen. Den 5 do in den morgenstond wierd den stuurman naar strand gesonden om te sien of de zee eenigsints bedaard was, maar vond de roll ingen nog alsoo sterk gaande als gisteren, in voegen ket onmoge- lijk was sonder ’t uijterste gevaar van volk en schuijt te sullen ver- liesen deesen inkam te pijlen daarom moest men daarvan af zien, en sig vergenoegen met 7s E. Compagnies merk G V O C in een steen _gekouwen op een verkeeven eijlandje aan de mond der riviere te plaatsen, na welkers verrigtinge wij ons Den 6 do met reegenagtig weer begaven wij ons weeder op marsch, settende de cours om de oost nog al door voorsz vlakte, ver- volgens door ’t Gamtousck gebergte en arriveerde voor den middag bij de Gamtousck rivier waar voor wij ter oorsaake deselve seer koog was opgeswollen moesten blijven leggen. Breete 33: 11^ Lengte 43: 51 cours en verkeijd N. t. O. 2^ mijlen. Den 7 dito. Met bekulp van de sckuijt syn keeden de Gamtou- scke revier seer geluckig dog niet sonder moeijte gepasseert deese revier is sckoon en groot, dog soo diep en ook soo breed niet maar vrij sneller van stroom als de Gourits rivier. Belangende ket land waar door wij van den 30 der voorleedene maand tot keeden sijn gepasseert ket selve is ten meerendeele vlak met goed weij en tamelijk bouwland voorsien, dog daar is g'ebrek aan brandkout. Gevorderte breete i min : veranderde lengte van geen impor- tance. Den 8 dito verlieten deese rivier smorgens te ses uuren reeden eerst door een bosck van grote doornbomen tot dat wij quamen bij een sckoon lopend rivier die in de Gamtousck revier uytloopt, gingen langs deselve een weijnig voorwaarts en stelden vervolgens onse cours oost aan door een cloof alwaar tot 8 versckeijde malen een droge rivier passeerden synde ket wijnig water dat aldaar word ge- vonden brak en soo wit als kalk water ; deese cloof met veel moeijte doorgekomen sijnde, quamen wij op een koogte van waar de zee en de mond van de Gamtousch revier in Jt zuijde naar gissing een mijl van ons zagen, trokken vervolgens met differente coursen berg op berg af en quamen in den agtermiddag te campeeren by de Loeri rivier die in 't Noord oost uijt ’t gebergte ontspringt en Z. Z. Wt in de Gamtousch rivier uijtloopt, het damasquas land strekt sig van hier tot aan de van Stadens riviere. Reis van den Vaandrig Rentier. 25 Breete 33 : 15^ Lengte 44| Cours en verheijd Z. O. t. Ofc 1 gra : Zuijdl If mijl. Den 9 dito braaken wij van bier weederom op smorgens over seeven uuren, stelde de cours Z. Ot aan, sagen van een hoogte de zee in 5t Z. Z. Wt van ons naar gissing mijlen en gingen cam- peeren bij t Galgenboscb alsoo genaamt; omdat eenige der togt- gangers baare naamen in de boomen gesneeden hebbende naderhand door andere een galg daar boven gesneeden is geworden, sijnde dit een groote en considerabel bosch, hetvvelk sig strand langs tot om- trend de Svvarte Kops rivier en aan de andere leant verre in ’t Gamtouseh gebergte uijtstrekt, daarin worden veele geelhoute boomen assagaaij en meer andere soorten van hard boud tot tim- mer en wagenmakers bout bequaam gevonden. Breete 33: 17 Lengte 44 : cours en verbeijd O. t. Z. 3 gra: zuijdl If mijl. Den 10 dito begaaven ons vroeg op vveg stelde de cours om de oost en na eenige omweegen quaamen wij bij een klijne fontijn van bier wierd een detachement van de train afgesonden om de zeekant wat nader te besien, bet selve reed soo verre als bet bosch toeliet tot op den boogte van waar de mond van de Cromme rivier W. Z. Wt de oostboek Z. O. t. Z. en de mond van d’ Gamtousche rivier W. ten Nde. pi jlde bij dies terugge komst continueerden wy onse imarscb en na verseheijde hoogtens gepasseert te sijn, quaamen wij te tbien uuren te campeeren in een seboon dal bij de Van Stadens rivier aan een fontijn, syn beeden soo wel als gisteren over booge ruggens getrokken waarop heerlijke weij gevonden word, voorts quam een capitein van de Damasonquas bij ons die ons betuijgde dat sig geen Fransehe meer bier omtrend bevonden en dat deselve baare reijse Caabwaarts gevordert badden en voorts dat dessell’s zoon ons den weg naar de plaats alwaar de scbuijt dier fransen is verongelukt soude wijsen. Hebben van den 7e deeser goed en aangenaam weer met variabel windjes geliad. Breete 33 : 19 Lengte 44 : 12| cours en verheijd O. Z. Ot. 2 graden zuijdl li mijl. Den lie dito Rustdag vonden de miswijsing van ’t compas op 20 graden N Wtring. Den 12e dito quaamen met eenige N. Olijke coursen en na ver- scheijde riviertjes en spruijtjes te syn gepasseert by een grote valleij door de Hottentotten Cracha Gamma genaamt alwaar campeerden, onse Hottentitten schutters badden van daag wat van ’t campe- 26 Reis van den Vaandr'ig Rentier. ment af een buffel geschoten om dewelke te baalen eenig volk ge- sonden sijnde sagen se daarbij omtrend 30 Hottentotten die een gedeelte des vleesch -van dat beest bereijts tot riemen gesneeden en gebraaden mitsgaders het overige op de boschen gehangen hadden, daar wierd er egter nog soo veel van terugge gebragt dat de train nog 2 dagen de kost daarvan hadde. Breete 33 : 20 Lengte 44 : 24>. Cours en verbeijd ()t 5 graden zuijdl 2^ mijlen. Den 13 dito vertroek een sergeant met de wagens voor uijt naar de Svvarte Kops riviere en vvij volgden denselven met den bovenge- eiteerden Damasqnas Hottentot, ons eours Z. O. t. Ot stellende tot bij een ldijn ri viertje die wy de franscbe rivier noemden omdat 4 volk van de meergemelde schuijt alhier onder een boom hun eerste nagt rust gebad hebben, en na eenige O. Z. G. en O. N. Ot eours- sen quaamen wij in eene groote vlakte, badde op beijde zijde het Galgenbosch, 4 vvelk wy somtijds moeste deorrijden, in deese vlakte ontmoeteden wij een Hottentot die so dra hij ons gewaar wierd sig met vollen loop in 4 bosch verborg en terwijl ons sulx ongewoon viel, sonden wij een Damasqnas Hottentot hem na, die denselven heel versehrikt tot ons bragt, den vaandrig Het hem door onse tolk vraagen waarom hij sogt sig voor ons wegte schuijlen hij andwoor- de daarop dat hij sulx deed op presumtie dat andere Hottentotten, waar meede hij in oorlog stood, ons tot haare hulp hadden geroepen, v/ij vereerden hem wat tabak en lieten hem weggaan hij keek alle ommesiens agterwaarts, soodat wij sagen dat hij de vreede nog niet ten vollen betromvde, tegens den middag quamen wij aan 4 strand alwaar wij eenige stukken van de gesegde schuijt sagen leggen en de boeij van liaar dreg in 4 water drijven, sijnde deese schuijt na alle waarschijnelijkheijd op de blinde klippen stuckent geslagen nademaal ter plaatse alwaar de boeij dreef geen klippen maar wel op de beijde zeijde boven het water zagen uijtsteeken, vonden hier een schoone fontijn welkers water in zee liep, 4 sij dat die franssen in der daad van intentie geweest sijn hier water te haalen, of een ande-r oogmerk met aan land te komen hebben gebad althoos dit is er van dat wij geen het minste vaatwerk hier sagen, dit gesien heb- bende reeden wij 1ST. N. Wt. 1 raijl tot naar een Soudpan die wij nog vol water vonden van hier gingen wij N. aam en quaamen bij den avond in 4 bedoelde campement. Volgens siastenue van den stuurman soude op deese plaats als voor alle Zlijke winden bloot leggende geen scheepen met seeker- heijd voor anker kunnen leggen, en wanneer een schip sulx uijt Reis van den Vaandrig Beutler. 27 nood of bij gebrek van water deed;, soude desselfo sclmijt dan nog niet als met bet uijterste gevaar aan land kunnen komen, gelyk dit aan de schuijt van het franse schip' Le Necessaire is gebleeken, en tervvijl men om de hoog gaande brandingen geen verdere ondersoek konde doen, lieten wij het daarbij blijven berustem Hebbe deese drie- daagen agter een betrokken lugt en zagte windjes- gehad.. Breete 33 10| Lengte 44 28- Cours en verheijd. van de train N-. T. Ot 8- gra r Oostlk 2 ~ mijlen. Den- 14 do deesen dag wierd doorgebragt met 4- Comps, merk bij de mond' deeser riviere op een heuvel te plaatsen van waar door den landmeeter het strand is opgenomen, gelijk decaart sulx breeder aantoond, ook bragte onse Hottentotten van een tweede soutpan | mijl van hier geleegen regt schooit en wit sout bij ons. Den 15 do begaven wij ons weeder op marsch de cours noordelyk. stellende door een bosch van wilde ruijgte tot dat wij quamen bij een klijn riviertje van schoon water alwaar ons ter needer stelden. Breete 33 44 Lengte 44 31 Cours en verheijd n. n. ot If mijlen. Den 16 do. Heeden was de cours om de oost eerst door een bosch van klijne ruijgte waarin eenig mansehap voor uijt reed om te sien waar onse wagens best soude kunnen door komen bij seekere plaats komende wilde het paard van den landbouwer Arentsdorp al wat bij ook deede geen voet voortsetten, wij vonden hier wel varsche leeuwen spoor dog sulx quam ons niet vreemd voor, dewijl wijse dagelijx gesien Sadden een klijn hondje van den vaandrig dat voor uijt Hep en by continuatie in "t bosch keek, sprong eens schielyk op en sogt sig onder de paarden te bergen hetgeen ons deed presumeer- en dat een leeuw opt hooren van 4 geraas der paarden sig in 4 bosch versehoolen hadde gelijk men naderhand verstond dit ook soo te syn geweest, nadien ons wagenrijders een leeuw en een leeuwin uyt dat selve bosch. hadden zien uijtloopen, een droog beekje gepas- seert synde quaamen wy in den agtermiddag te campeeren aan de Zondaags revier synde deselve reedelvk groot die uyt het gebergte in 4 Noord west ontspringt en loopt zuyd zuyd oost in. zee. Breete 32: 54 Lengte 44 33^ Cours en Verheijd N. T. O. 2f mijlen. Den 17 dito verlieten deese rivier 4 morgens te half ag.t uuren en namen onse cours oostlijk na het passeeren van een riviertje met brak water, quamen wij op den middag aan dies overseijde te cam- peeren op een plaats door de Hottentotten Koernoe genaamt beteij- kende soo veel als smal Bosch, dog. wij noemden deese plaats de 28 Reis van den Vaandrig Rentier. Hoender craal om de meenigte van Ternataalsche hoenders die sig alhier ophielden. Bi-eete 32 50 Lengte 44 42^ Cours en verheijd O. N. Ot 4 gra : noordl 2 mijlen. Den 18 dito. Rustdag met het aanbreeken van den dag quamen veele Damasonquas Hottentotten met kaar wijven en kinderen by ons wij bescbonken haar met wat tabak en dacba waar aan een der- selver sig malkop rookte en als een dol en rasend menseb aanging sijne makkers borgen hierop baare pijlen boog en assagaaijen, hierna bielden se hem vast en vreeven hem asch in gesigt, ’t geen sy byseter maake noemden, en liet denselven dus besmeert synde ver- volgens in ;t bosch loopen, wij hebben hem daar na niet meer gesien. Den 19 dito begaaven ons smorgens met reegen te half neegen uuren op weg, passeerde verscheyde maalen een kleijne rivier en quamen te half twaalf uuren te campeeren bij een fontijn die wij de Springbokken fontijn noemde om dat wij bier een troep van die beesjes vonden wij den. Sijn van den 16e deeser niets dan bosckagien doorgetrokken. Breete 32 49^ Lengte 44 49| Cours en verheijd Oosten 5 gra : noordlk 1 T\ mijlen. Den 20 dito setteden onse cours zuyd oost aan en na een kleijne fouteijn van gced water te syn gepasseert arriveerde wij om elf£ uuren aan de Bosjemans rivier alwaar wij campeerden. Hebben soo gisteren als van daag koud weer gehad en bevonden met het opslaan der tenten alles bevrooren. Breete 32 50 Lengte 44 56| Cours en verheijd Ot 3 gra : zuidlk 1£ mijl. Den 21 dito Syn de geboortedag van den WelEdele Gestr. Heere Rijk Tulbagh Gouverneur in loco etc. etc. vierden wij deselve plegtelijk en staaken teegens den avond een klijn vuurwerk aan, waarover eenige Damasonquas Hottentotten welke dit land bewoon- en heel verwondert waaren en sig heel bevreest voor de vuurpijlen aanstelden, wij huurden om met ons te gaan een dier Hottentotten synde een neef van een der voornaamste capiteijns van de Gonaquas natie die met de Caffers in goede harmonie leeven. Den 22 dito Smorgens te half agt uuren gingen weeder op marsch en na verscheijde oostelijke coursen te hebben gehouden, en ook over eenige drooge beekjes te sijn gekomen quamen wij sagtermid- dags te twee uuren campeeren by een klijn riviertje van tamelijk water hebben deese twee dagen good wcer en variabel windjes gebad. lieis van den Vaandrig Beutler. 29 Breete 32 49 Lengte 45 1\ Cours en verlieijd Ofc 7 gra : noord : mijlen. Den 23 dito avaneeerden heeden met een oosten cours tot bij een ander bijna droog riviertje waarby wy onse tenten opsloegen, see- dert den 20e deeser hebben wy verscheijde kleijne valleijen gepas- seert sommige met en andere sonder water, bier worden ook gevon- den goede weij en bequaame bouwlanden dog weijnig brandhout. Breete 32 52 Lengte 45 174 Cours en verheijd O. t. Z. 7 gra : zuydt 24 mijlen. Den 24 dito de Cours was eerst oostelyk waarmede wy een graas- rijk land overtrocken gingen naderband een gebergte op en quamen op den middag in een cloof by een claar lopend rivier alwaar wij stil hielden, noemde deselve de Gonaquas cloof omdat alhier de Gonaquas natie wonen, hebben soo bier als in andere clooven die wij heeden syn gepasseert eenige bosebagie van reedelyk grote boomen gesieiq ook wierd onse Damasonquas Hottentot uytgeson- den om voonvaarts vermelde ruijter op te soeken, bet is in deese 2 daagen mooij en aangenaam weer geweest onder bet coelen van een noord west windje. Breete 32 524 Lengte 45 234 Cours en verheijd O: t: Z: 14 mijlen. Den 25 dito sloegen van bier smorgens te half agt uuren op marsch en quaamen met verscheijde kleijne kourssen uijt dit ge- bergte weeder in een vlak land wanneer onse cours zuijdoost naa- men totdat wij bereijkten een fontijn waarby wij moesten campeer- en, alsoo wy anders heeden bij geen ander water soude kunnen komen. bier sagen wij van een hoogte de zee naar gissing 2 mijlen van ons bevonden de strekking van ;t land oost noord oost en west zuyd west en bet strand vlak. Hadden smorgens een Noord weste wind en sagtermiddags stilte met een bewolkte lugt. Breete 32 53 Leng'te 45 28 Cours en verheijd Ot 3 gra : zuijdl 44 mijlen. Den 26 dito om de veelvuldige klooven en bosebagien die in de weg lagen moesten wij een groote omweg neemen en na een reede- lylce marsch hielden wij onse nagt rust aan de Buffels bosebrevier, sijnde bet water daarvan ten eenemaal modderagtig en seer onaan- genaam om te drinken bier saagen wij op ’t gebergte daar wij nu regt onder aan den voet lagen meenigte bosschagie van brandhout doormengt met veel aloe en wilde ruijgte. Breete 32 44 1 Lengte 45 26 Cours en vei-beijd N. T. Westen 2 mijlen. 30 Iteis van then- VaandJrigi Bmtler. Den 27 dito Rustdag sond met de morgenstond onse- Hottentot- ten uijt om eenige van de hier omtrend wonende Hottentotten bij ons te brengen dog quaamen terug met berigt wel een craal hier naby gevonden te hebben;, maar dat alle mannen op bet hooren van de trommel bij de reveille daaruyt gevlugt waaren alsoo se presu- meerden dat den leeuw op haar craal aan kwam daar warem in die craal de wijven alleen overgebleven. Den 28 dito Onse uytgesondene Damasonquas om Captn ruijter op te soeken nog niet weeder gekeert synde en vvij gissende dat hij mogte weggeloopen weesen sonden wij Captn1 Rondegatiger met 2 Hottentotten ook daarop uijt gingen op marsch door eene cloof em scboon men den weg daarover ten besten doenelyk badde laaten verbeeteren, was bet egter niet als met grote moeijte om de veel- vuldige boscliagien en dat wij de Buffels boscb rivier eenige reijsen over en weeder moesten passeeren dat wij smiddags aan de overkan-t bij een grasige vlakte konden komen van waar de zee in ’t zuyden zagen campeerden wyders in een plaisant dal bij de klip kransse rivier alwaar '’sagtermiddags te 2 uuren arriveerde. Breete 32 47 Lengte 45 31^ Cours en verkeijd O. Z. Ot 5 gra : zuydl 1t3q mijl. Den 29 dito Raakte voor agt uuren smorgens op marsch stelde de cours om de oost aan passeerde de op gisteren vermelde rivier- beneevens eenige drooge spruytjes en quaamen op een vlakte van hier zagen wij de zee in ’t zuijde en hadde een laag gebergte lings van ons leggen dat wij passeerden namen om thien uuren onse rust plaats bij een schoone fontijn omdat ons wierd gesegd dat op deesen> dag geen ander water soude kunnen worden berijkt van voormelde laag gebergte zagen wij het strand altemaal vlak, de strekking van R land was oost en west en het strand naar gissing 2 mijlen van ons af ; ^sagtermiddags quam een Hottentote capiteijn Claas ge- naamt met nog 3 andere van syn craal by ons, synde van de Bosjesmans rivier natie, hij voerde behalven de assagaaij en pijlen, harpoenen die seer wel gemaakt waaren, en waarop men duydelyk het venijn sien konde, die gebruijken sy om op de oliphanten en andere grote beesten te werpen eene dier Hottentotten was kortelings van een buftel gequetst geraakt, hy liep met de open wonde sonder eenige bedekkinge daarop, deese Hottentotten waaren boven op het liootd heel kort geschooren, welke plaats so dik met vet en vuylig- heid gesmeert was, dat sulx haar soo goed als voor een muts konde verstrekken, gemelde capitein droeg een wortel om den hals, die sij somwylcn in de brand sleeken en den rook daarvan in de pylkokei* Heis van den Vaandrig Beutler. 31 daten ‘trek'ken ’t geen het venijn der pijlen conserveert, by raade ons wijders, dat wij de Caffers niet te veel moeste betrouwen als sij bij ons souden komen, dewijl deselve op alderhande wijse vreemde natie soeken te bespringen, ook dat eenige van kaar onse kleederen somtijds wel soude betasten onder schijn als of se daar over venvon- dert waaren, maar in der daad alleen om te sien of hunne assagaaijen deselve souden kunnen doorbooren en dat sij oordeelende dit te kunnen doen alsdan de menschen op een sprung aanvielen. Teegens den avond quam den Damasonquas Hottentot met Capt Ruijter en syn craals volk beneevens onse op den 23e uijtgesondene Hottentotten bij ons, den vaandrig vereerde baar wat tabak en tracteerde hen op brandewijn, waarop sij egter so niet verso t als wel andere Hottentotten waaren, en deede baar daar en boven eene vereering van eoraalen onder belofte dat wanneer bij ruijter ons bij de Caffers Capt Banko sijnde de grootste onder hun na paro soude gebragt hebben wij hem dan meer van die snuijsterijen te sullen geeven, en men verstond verders van bun, dat sij geen Gona- quas maar van de Hoengeijquas natie waaren, en dat de eerstge- noemde altemaal onder de Caffers woonden en baar diende verders dat bij ruijter sijn vee, om het voor ’t rooven des Bosjemans te be- waaren onder de Caffers gesteld hadde, en ten laatsten dat syn land van bet Damasonquas land tot aan de riviere Chijs Chamma strekte, Hebben seedert een dag of twee ’s morgens sterke rijp gehad met een Noord West wind dog andersints op den dag mooij en warm weer. Breete 32 47^ Lengte 45 37 Cours en verbeijd Ot 4 gra : zuijdlk H rnijl. Den 30e dito begaaven ons smorgens te half agt uuren op marsch nog al door de op gisteren vermelde vlakte tot dat wij quaa- men bij een berg die wij opldommen van daar saagen wij een ander hoog gebergte in ’t N. N. Ot van ons bet welk de togtgangers bet Caffers gebergte noemen, na verscbeijde oostlijke eourssen quamen wij te elf uuren bij een schoon lopend rivier ahvaar bet overige van den dag bleeven rusten. Breete 32 48^ Lengte 45 44 Cours en verheijd 0. T. Z. 1TV mijlen. Den 31 dito. Van gemelde rivier stelden wij de Cours oost over eenen berg vervolgens door eene vlakte en passeerden daarop kort op malkander 2 schone fontijnen bij welke laatste van de paarde afklommen om te drinken en de wagens die een goed stux weegs agter uijt waaren in te wagten Intusschen haalde den vaandrig sijne 32 Jieis van den Vaandrig Beutler. horlogie uijt om te sien hoe laat het was wanneer een Hottentot van Ruijter schielijk quam toe te loopen om dat werktuyg met nieuws- gierige oogen te besehouwen, dit bemerkende toonden wij hem het binnenste, daar hij ten eenemaal voor sehrikte en hoe nader hem ’t selve wierd vertoond hoe meer hij op zijde afweek de verdere Hot- tentotten sulx siende kwamen ook toeschieten, sig verbeeldende dat sulx een leevend dier was, wij hielpen haar in soo verre uijt haare dwaalingen, dog gaaven haar te kennen dat wij door soodanig een instrument altyd konde weeten al wat sij van sins waaren te doen, verders gaande quaamen wij een hoogte af in een eloof alwaar grote olijve houte bomen instond en van daar bij de olijvenhoutsbosch rivier alwaar wij campeerden, in den agtermiddag quaamen 2 Bosjesmans Hottentotten bij ons die rampzaalig uijtsagen, had- den seifs geen carossen aan, haare schaamheijd was alleen bedekt met een stuk vel van 1 voet in ’t vierkant. Hebben gisteren een koude Z. Wt. en van daag noordweste wind gehad met een betrokken lugt in de nagt heeft het gevrooren. Breete 32 41^ Lengte 45 37 Cours en verheijd N. W. t. N. 4 gra : vvestlk 2T3o mijl. J uni j Den 1 dito Rustdag in de gepasseerde nagt was de leeuvv weede- rom nabij ons campement geweest en waaromde beesten verscbeijde maalen uijt de craal gebrooken waaren. Den 2 dito trokken heeden met een ooste cours over een gebergte van waar de Caffe rl an dsberg sijnde een hoog uijtsteekende punt in 5t N. Ot pijlde en de zee in ’t zuijde zagen kwamen vervolgens een klippige hoogte af waar op 2 klip hoopen vonden op dewelke Capt Claas een groen takje onder ’t mompelen van eenige woorden wierp, wij dit siende waaren eerst van gedagte, dat het Hottentotten be- graafplaatsen waaren en dat sulx onder hunlieden een soort van ceremonie was, maar wanneer wij saagen dat Capt ruijter dien wij die twee hoopen weesen het selve meede deede, vroegen wij hem wat die plaatsen beteekenden en waarom syluyden dit deeden die ons geen ander reede daarvan wist te geeven dan dat den duijvel deselve gemaakt hadde en dat se die takjes daar op wierpen om hem af te bidden, bun lief te hebben, veel geluks en een lang leeven te verleenen, passeerden nog- verscbeijde moeijlijke hoogtens en arri- veerde om 3 uuren in den agtermiddag voor de Vischrivier alwaar campeerden, synde deselve eene der grootste die wij nog gesien heb- ben, deselve heeft eene starke stroom en is egter niet diep maar vrij breet en met klipbanken beset, bier moesten wij weederom pikken Reis van den Vaandricj Beutler 33 en bijlen gebruijken om de doordrift passabel te maken en wij be- gonnen deselve Den 3 ditc *s morgens te passeeren dog quamen die niet sonder moeijte en perijkel over, onse cours bier na oostlijk stellende na het voor uyt leggende gebergte aan welkers voet een klijn riviertje loopt, trokken wij bet selve venmlgens over en quamen hierna op een vlak en graasig veld, stelde doen onse cours Zuid oost aan, tot bij een fontijn langs devvelke sig een klijn bosje strekt alhier cam- peerden wij. Tweer is in deese 2 dagen regt verquikkent geweest en de wind- jes liebben sagt en variabel doorgecoelt. Den 2e Breete 32 36 Lengte 45 43^ Cours en verheijd N. Ot If mijl. Den 3 e Breete 32 36 Lengte 45 50 Cours en verbeijd O. If mijl. Den 4e dito quitteerde deese fontijn ’s morgens te half agt nuren stelde onse cours oost aan over een vlak en grasig land, na ver- scheijde courssen arriveerde wij te elf uuren by een klijn droog reviertje waarin eenig staande water vonde, hierby sloegen wij onse tenten op sagen beeden de Hottentotten vuur op een aardige manier maaken, hetwelk aldus geschiede: vooreerst sogten se wat droog gras bier na naame se 2 ronde stokjes van bard en droog hout, in eene derselve was een gat uytgebolt waarinne sij het droog gras leijdeden, het ander bout dat aan een eijnde rond was en in dat gat paste, draaijden se so lang met beijde handen daar inne tot bet gras vuur begon te vatten. De wind was ""s voormiddags iMoordwest sagtermiddags zuijdoost met mooij weer. Breete 32 30 Lengte 45 54| Cours en verheijd N. N. O. 8 gra Olijk If mijl. Den 5 dito braaken van bier op ’smorgens over seeven uuren en na eenige oostlijke courssen quamen wij bij een droog spruijtje en kort daarop in een gebergte alvvaar 4 Hottentotten bij ons quamen <lie volgens bun voorgeeven goede vrienden met de Caffers waaren, wij naamen se derhalven meede Hierna trocken wij met differente courssen berg op berg af voort, en arriveerden ’s middags voor de Chijs Cbamma rivier dewelke soowel door de Caffers als de Hotten- totten met den eijgensten naam word genoemt, bier campeerden wij om de meede hebbende Hottentotten des te yveriger in hunne gedienstigbeijd te maaken, maakte den vaandrig de capts Ruijtei* en Claas beneevens Couragie tot '’s Compagmies capitijnen, vereeren- de aan ijder derselve een coper boot'd sebild, waarop ;s E. Com- 34 Reis van den Vacmdrig Rentier. pagnies merk gegraveert stond, op t sien dat voormelde Buyter met groote oplettendheyd aankeek, hoe eenen van de onse een pijp tabak met een brand g’las opstak riepen wij bem by ons en staaken een tweede pijp in syne presentie op waar over hi j heel verbaast wierd, seijde hem hierop dat bij syne band moest uijtsteeken dog de uyt- werking van ’t brand glas beginnende te gevoelen trok bij niet .alleen desselfs hand scbielyk tevug maar sig met gelach na de andere Hottentotten wendende riep bij uj^t wie kan sig by dat volk verge- lijken, doen haalde wij een spiegel voor den dag en bem sig daar- inne latende bespiegelen venvonderde bij sig nog meerder daar over en maakte sulke kunren als een aap. Hebben van daag weederom mooij weer met variabel windjes gehad. Breete 32 23^ Lengte 45 57 Cours en verbeijd N. t. O. 7 gra : Olijk If mijlen. Aleer wij in het Caffersland aan welkers grens sclieijding wij ge- arriveert syn trecken, sullen wij bier laten volgen eenige bijsonder- beeden die ons weegens de Hottentots natien die wy syn gepasseert syn te vooren gekomen en in dien opsigte seggen : Als dat die dewelke in het Cannas land van de Attaquas cloof af tot aan de lange cloof en soo voorts noordwaarts op, diep in het land voor deesen hebben gewoont, in bet algemeen waaren genaamt Attaquas Hottentotten, van wien de eerst gemelde cloof ook baaren naam beeft ontleent, dat na dat bun al haar vee van de Bosjesmans Hottentotten gerooft is geworden een gedeelte derselve sig met er woon begeeven beeft by onse landbouwers, en bet andere gedeelte getrocken is na den oorspronk van de Gourits en Oliphants rivieren. De Hottentotten bewoners van de lange en cromme riviers cloo- ven genaamt de Gamtobaquas syn met haare craalen vertrocken na bet Houteniquas land. De verdere Hottentotten uytgenomen de Damasquas, Damason- quas en Hoengeijquas, waarvan bier voorwaarts bereijts mentie is gemaakt, die wy onder weegen hebben ontmoet, wisten niet te seg- gen van wat natie se waaren sij noemden baar alleen na de rivieren waarbij deselve woonden en ook wel somtyds lands hottentotten. Alle deese Hottentotten die voor deesen rijk van vee waaren, dog nu daar van door de gedaane rooving der Bosjesmans ten eenmaal ontbloot zyn, syn door de oorlogen die se so teegens malkanderen als teegens de Caifers hebben gevoert, ten deele om ’t leeven ge- bragt en ten anderen van een verstrooijt, en die dewelke nu bier en daar nog worden gevonden bestaan uijt verscheijde natien die sig Ileis van de vt Vaandrlg Beutler. 35 Ubijeen heb'ben gevoegt, si j leeven thans als de Bosjesmans van den roof de jagt en hetgeen se verders op rt veld en langs de stranden eetbaar vinden, sijnde dikwils door hongersnood genoodsaakt, sulke dingen te eeten, waar van de natuur een afgrijsen heeft, als se eenig groot dier dooden, voeren sij haare craalen daar by en als de eene eenig. wild op het gebied van een ander schiet, voeren sij daarom oorlog teegens den anderen, ja brengen alles dat him voorkomt, mannen, vrouwen en kinderen sonder onderscheijd om het leeven, die het nu ontkomt salveert sig met de vlugt in de bosschagien en word aldaar de prooij van den leeuw die hun al waaren se met vuuren omringt of in spelonken geborgen daar uijt weet te haaleti soo dat alles maakt dat se allengkens verminderen en waarsehijnelijk ten laatsten in ’t geheel sullen uytgeroeijd worden. 