Een bliksemschicht der XIX eeuw
Charles, Rudolf, editor
Hij werd op een bedeig, in een tunika gekleed en zijn gelaat met een gazen masker bedekt. De in rang op hem volgende Hoogepriester, ligtte den arm van den Paus op om te toonen dat hij werkelijk dood was, en dat zijne ziel naar de Goden was vertrokken. Eene doodsche stilte heerschte onder het volk; na eenige oogenblikken overdekten de Priesters het ligchaam met eenen witten sluijer, die echter spockelweg getrokken werd, en o! wonder, in plaats van den dood vertoonde zich een wezen vol leven en gezondheid; het was de zoon van den Diari, dien de Priesters heimelijk verwisseld hadden met het lijk van zijmen vader, gelijk bij den dood van iederen Paus het geval is. De hernieuwde Paus stond op van zijn bed, beklom het altaar en zegende het volk. Op den 74en Julij trok de nieuwe Paus, door zijne Priesters omringd, de straten door, in cen rijtuig met een honderdtal witte paarden bespannen. Het volk wierp zich op den grond en vereerde hem. Alle werkzaamheden stil, alle gevangene werden v. Gelataten en alle geregtelijke vervolgingen gestaakt. WONDEREN. Een Jezuit had een woordenwisseling met eenen Bramin. Ten einde de verhevenheid van zijue godsdienst te staven, verhaalde de Jezuit, dat Christus water in wijn had veranderd. Wel mogelijk, antwoordde de Bramin, maar onze Christna heeft vrij wat meer gedaan: hij veranderde eene geheele zee in melk. GODSDIENST EN BIJGELOOF. Godsdienst is cen bijgeloof dat in de mode is, en Bijgeloof is eene godsdienst die uit de mode is. — Hobles, Uitgave en redactie van R, C. MEIJER, Vijeendam, J 620, te Amsterdam. B 2. FEBRUARIS 1858. HET VERBOND DER VRIJE GEDACHTE. DE NATUURWBET. DE ZEDEWET. 1 F. - Is :. - trekking. - Beweging. - Ontwikkeling. Liefde. - Licht. - Veredeling, ; Pag. Sui al 2 aoe i@ Maandelijksche Kronijkk.... 2... 24. iciéel gedeelte van de Dagerad. DevDrievenbus-, poe. poke = ye 29. : Brief van  tera Sco Sie vat de heer Vroomman dacht enz. 23. Mengelingeniettsel= sbeebs situs 32. cae iy rN ren, van dat oogenblik af ontrolde de wetenschap haren trotschen . waarop met gulden letteren haar doel »waarheid” prijkte; j vertrouwde dien standaard in handen der eeuw, die, in angstige mning, de groote worsteling gade sloeg tusschen rede en gelof. ‘Tetig, doch met eenen heiligen eerbied nam de eeuw dien standaard | ontvangst. ene trilling doorliep hare leden, een kreet van vreugde | aandoening ontsnapte harer borst, toen zij hoog boven haar hoofd 3 heilige banier verhief, toen zij te midden van hare volle plooijen faarheid,” niets dan waarheid de lichtstralen des daags in breede Foomen zag weerkaatsen. Het voorwaarts klonk uit haren mond en met seheven hoofd, snelde zij vol vertrouwen der toekomst te gemoet. ‘Inderen der XIX eceuw volet de schreden uwer moeder, volgt haar, 3 weg dien zij u baant is de weg tot uw geluk, schaart u eendragtelijk 1 met broederlijken zin om den standaard, die hare hand omklemt, ant die standaard voert tot het doel van uw leven. Vereenigt u, sluit an een, verbroedert u! ziet ge niet hoe het verledene zijne dorre itvieeschte hand begeerig naar de banier uitstrekt, bespeurt gij niet @ het bijgeloof met wanhopigen moed zich vastklemt aan de kleederen voortschrijdende eeuw, hoe het zijne nagels, zijne tanden in haar ychaam slaat, hoe het haar tracht terug te sleuren naar de sombere feewelven, waarin het zijn leven voortsleept; ziet gij niet, broeders, ziet gij niet dat die woeste aanval haar doet wankelen, dat het vaandel beeft in hare van vermoeidheid uitgeputte hand, dat een bloedstraal den weg afteekent dien zij al strijdende voorwaarts rukt!— Ja, gij ziet bet en gij verontrust u, gij vraagt À af hoe gij het vaandel en zijne drängster kunt redden uit de handen, die zich vermetel tegen haar verhefen, en — gij blijft een werkeloos aanschouwer van den strijd. — Verbreekt dien tönerkel van besluiteloosheid die u nog steeds omgeft, werpt af die bocijen van het oordeel der wereld, die uwe bewegengen verlammen, vermorzel den scheidmuur der individualiteit die u magteloos maakt; — vereenigt u, sticht vrije werkplaatsen gelijk wij, treedt toe in den broederketen die wij om de menschheid klinken, verkondigt der wereld dat ook gij vrij durft te denken, dat gij trotsch zijt op uwe rede, dat ook gij met ons handelen en tot den vooruitgang medewerken wilt, en — op de geslotene gelederen, die gij tusschen de euw en hare vervolgers stellen zult, zullen bijgeloof, sectenhaat en priesterdwang, die lichtschuwende roofdieren uit den nacht der middelweise, de nagels verstompen, de tanden vergruizen, waarmede zij débanierdragende eeuw willen terughouden op haren vaart naar een zegenrijk. verschieden. — Vereinigt u, sluit u, ständige, opdat gij sterk door en in elkander, eindelijk allen het mögte der huichelarij, den band der verzwegenheid verre van u moogt werpen, allen even vrij en opregt moogt spreken, als wij, die den moed hebben gehad onze boeijen te verbreken, en openlijk waarheid boven logen, overtuiging boven geloot te verkiezen. Officiel Gedeelte van de Vereeniging de Dageraad. "Nest Bestuur brengt der kennen, die de vergaderingen möglichen wenschen bij te wonen, dat deze gehörden worden alle Zondag ochtenden, var 10 tot 1 uur, in het Lokaal Casino, hoek Zwanenburgerstraat en Amstel. DEN HEEREN STICHTERS DER VEREENIGING "DE DAGERAAD" IN NEDERLAND. ZWITSERLAND, 11 Januar 1858. Mijne Heeren. Iedere rationalist, ieder die ziel geschokt gevoelt doo de onwaardige handelingen, waardoor in dezen tijd de godsdienst voort eplant wordt, ieder wien de ontwikkeling van den menschelijken geest er harte gaat, volgt met eene warme belangstelling den arbeid die de Vederlandsche vrije denkers het ondernomen, Hulde en medegevoel j i allen gebragt die het gelukkige denkbeeld en den moed hebt gehad, "Vereeniging der vrije geesten in te wijden, ter bestrijding van het Hjgeloof en de rampen die ce weder opkomende ziekte der gelöst-tellingen onder ons kweekt! Hulde en mede " gevoel zij het oude Holland ebragt, dien klassieken grond van de onafhankelijke gedachte, die estemd schijnt het teeken te gven tot den nieuwen kampstrijd der een heilig ongeduld verwacht! Dat wat ge reeds verrigt hebt, mijne Heeren, heeft een spanning eroorzaakt en heeft u de beleedigingen op den hals gehaald der offici-gloovigen en van hen, die in een staatkundig belang de verschillende oolovigen ontginnen. Uw congres van den 4% October 1857 heeft @verontwaardiging opgewekt van onze katholijke en protestantsche redikers, die twee legerscharen, die naar vereenzelviging streven, om zamen en voor halve rekening te kunnen heerchen over het tot vijgen gebragte verstand. Nach deze teekenen, mijneheeren, kunt ge oordeelen over de belangjkheid van uwe werking. Gij zijt buiten de wijsgeerige afzondering etreden, om den vruchtbaren weg te bewandelen van de aaneensluiting a de handeling: en oogenblikkelijk heeft zich de onrust geopenbaard, an den gewoonlijk zoo minachtenden vijand. Dit feit moet voor u leer zijn dan een merkteeken, dat voor het stelsel van aanval pleit at ge omhelsd hebt, het moet eene aansporing voor uwe pogingen kunnen shagen. “Gij gaat, zoo als ge mij schrijft, een nieuw tijdschrift oprigten, en doet mij de eer mijne medewerking in te roepen. Deze zwakke iedewerking, mijneheeren, zij u van harte toegezegd. Gij kunt mij beschouen als eenen der uwen, als eenen der aangeworvenen van eenen landweer ier bestuur optreedt met zulk een volkomen begrip van de vereischten den strijd. Veel heb ik u niet aan te bieden; maar wat ik bezit tot uwen dienst: een onuitbluschbare haat tegen de dwalingen en de Waasheden die den menschelijken geest verduisteren en onteeren, anneer zij de maatschappijen niet in haren voortschrijdenden loop tegen- oden. Beschouwt mij dus van dezen dag mijneheeren, als uwen correspondent, S uwen medeverbondene. Wanneer wij in de wereld verspreid, slechts nm getale van eenige honderde mannen van moed en geestkracht zijn, e ernstig willen, dan zal dit begin van aaneensluiting belangrijke ‘achten dragen. Ik geloof wat mij betreft, en ik geloof het plegtig, it de tweede helft der XIX- eeuw de afgoden op de vlugt kan drijven, amneer eenige mannen met krachtigen wil den verzamelingskret der tdachte weten aan te heffen, ik voor mij zal mij gelukkig achten, met ‘mijne krachten daaraan te beproeven. Geheel u toegewijd, mijncheeren en achtingwaardige vrienden. (W. G.) A, ERDAN. "REDE VAN DEN HEER A, V. Gehouden op den 7 Junij 1857." Gij kunt van mij, als rationalist, gij bevroedt dit reeds, geer anprijzende rede in den stijl van Smijtegeld, Brakel of Hellebroe van het gelöst verwachten; waarvan het hoofdidée eene sfeer van or gekend hemelgeluk of hellepijn is, geéncadreerd door englenkopjes duivelstronies; welke ideén, volgens hen, slechts moeten worden toc geschreven aan ecene meerdere of mindere mate van ziekelijkheid de hersenorganen. Zoodra men dus over het geloven en zoogenaamde geloven beginna te denken, stellen zich het eerst de volgende vragen aan onzé geest voor: Wat is geloven, of liever wat moct geloven zijn in rede lijken zin opgevat? Hoe wordt echter het geloven op kerkelijk terrei begrepen? Hn wat zijn de nitkomsten van de eene zoo wel als van d andere wijze van opvatting des gelovens? Trachten wij eerstens de vraag te beantwoorden: Wat is geloven o liever wat moet geloven zijn in redelijken zin opgevat? Volgens het algemeen gevoelen der geleerde en ongeleerde werel is de mensch een met rede begaafil schepsel, dat zich juist door he bezitten van anderen diersoorten onderscheidt; die red is het, die hem zich zelf bewust doet zijn, die hem, om, mij een van een bijbelterm te bedienen, als het ware is: een boom der kenniss des goeds en des kwaads. — In alle godsdienstleeren wordt dit beginse erkend; in de meeste echter alleen in zoo verre tot basis genomen al kan strekken om den mensch zijn zijn zelfbewustheid te laten beh Ende de daaruit afgeleide verantwoordelijkheid zijner daden, ten einde hem door de belofte van belooning voor deugd, en straf voor ondeugd naar willekeur te kunnen bewerken, en tot zekere doeleinden te brengen Wij kunnen dus, mijns bedunkens, als axioma  schijnt te zijn, maar het aanschouwingsvermogen zich daaraan paa en daardoor het begevermogen is opgewekt, zien wij in de eers handelingen des kinds ook de eerste spranken der rede, hoe weinig oo. In normaal gezond, d. i, in Shun in weten nötigen: * abnormaal ongezond, d. i. in gelöven zal oplossen. — Vul Sdan het hoofd des kinds met fabelen op, zijn geheugen zal daarbij mnen, wat zijn verstand verliest, en hij wordt een geloovige, die geds alles zonder eigen onderzoek, op gezag van anderen aanneemt, misschien wel al naar gelang der omstandigheden, waarin hij geplaatst mdt, cen fanatiek. — Behandel hem echter tegenovergesteld: geef op zijne leergierige vragen een voor zijne ontwikkeling passend miwoord, lok hem daardoor tot vragen uit, en gij zult eene tegenover- aie uitkomst verkrijgen, die uwe verwachtingen zal overtreffen. — t dit door de gelössmannen alzoo en niet angers wordt, begrepen, fordt bewezen door den woedenden ijver, waarmede zij zich, vooral fan het onderwijs der jeugd trachten meester te maken, door het aijven der protestanten, om den bibel op de scholen te doen gebruiken a door het feit dat op de scholen der Roomsch Katholiken het bidden leeren reeds vervangen. Heeft. U de middelen, waaronder helaas aar al te veel ongeoorloofde en slechte, dikwijls zeer onzedelijke, te sommen, waarvan de onderscheidene priesterkasten, op politiek errein eee aoordicd en bijgestaan door eenige eerzuchtigen, z00 det geld- of menschenvergoding zoekende, gebruik maken, om dit el te bereiken, zou mij buiten mijn bestek voeren, er zijn er u genoeg- aam bekend, een voorbeeld slechts uit duizenden: hoe men door drog- edenen den bijbel, dat vergoodde boek ingang bij de onkundige menigte acht te verschaffen, het is geput uit eene circulaire d.d. 1 Maart j.l. Gegen der Maatschappijter bijbelversprenden alle ingeziellen stad Amsterdam, waarin onder andere de volgende zinsnede konnte; zie circulaire: w Tegen over den bijbel staat niets dan onkunde, zondern, ellende; zondern den bijbel ontstaat in het hart eene leegte, die niet is aan te vulten; — met den bijbel genieten wij op onzen levensweg gemoedsrust; — it den bijbel spruit alle geluk voor tijd en ecuwigheid, en dit is onerteekend naturlik, boven aan door cen geestelijke, Ds. Prins, en erder door een 12tal zijner ambtsbroeders en geestverwanten. Oordeel zelf, gij die den bijbel BPs in hoeverre dit alles waarheid of drog-sdenen zijn. Wanneer dit nu zoo is, dat de rede alleen ons van andere diersoorn onderscheidt, dan kan het ons rationalisten toch wel niet als eeneisdadige, tegen Gods almagtigen wil indruischende pretentie, worden angerekend, als wij, zoo als Confusius dit aan de, door de christen oral, voor zoo dom gehoudene Chinezen, tot wie zij zoo vele hunnert opium gevulde zend. Lingen heen zenden, dicteert; als wij, zeg er met hem mede voor houden, dat de rede de hoogste wet is, moet jn, en kennelijk aan den mensch door Zijnen Schepper is geschonken, dat hij alleen aan die wet zoude gehoorzamen, zijn weten en gelooven, aan dic en ook aan die wet alleen zoude eten! Ons gelooven moet dus, zal het ons in normalen, d.i. gezonden toe: stand laten, op rede gegrond zijn; met andere woorden: wij moeten alleen dat aannemen, wat binnen het bereik van het menschelijk onder-zoek ligt, wat dus door ons te begrijpen is, en wat door ons door on. Der eekt tot werden kan worden gebragt, en niet wat ons op grond der geloofwaardigheid eens verhalers, als geloofwaardig wordt voorgehouden, doch dat noodig heeft, door drogredenen en sophismen te worden gerugeesteund, welke sophismen en drogredenen op het einde geen geölof, maar een onderworpen ongeloof te weeg brengen, in welker net men zich eindelijk zoo verwart, dat men niet meer terug kan, en deze slavernijkt, dat elke opkomende twijfel ons met schrik en angst vervul, en wij worden gelijk de slaaf, die van enden de nedergeslagen oogleden gluipend tot zijn meester opziet, vreezende dat deze het op zijn gelaat leest, dat er eenige denkbelden van vrijheid zijn brein doorkruisen. — Beklagenswaardige toestand, als dan van de menschelijke ziel, dat wonderwerk des Heelals, waarin zich de Almagtige Schepper zoo volkomen terugkaatst, waarin Hij zich zelven de om het zoo eens uit te drukken, heeft verborgen! Daar nu het geloof van den mensch in overeenstemming moet zijn, niet met e En hem opgedragen godsdienstelsel, maar met de hem ingeschapene godsdienst, die gelijk met hem zijnen oorsprong nam, en die bestaat in het des bewust vervullen van de bestemming, hem door Zijnen Schepper aangewezen, even als dit onbewust geschiedt door alle bezielden en onbezielde Scheppingen, zoo is het voor den mensch eene erste veel mogelijk zich zelven en daaruit God te leeren kennen, den Schepper in Zijne werken gade te slaan, van de ge-volgen de oorzaken op te sporen, om zoo doende van reeks op te klimmen, en eindelijk eene volmaaktheid te bereiken, die blijkbaat voor hem is weggelegd, en die met zijne onsterfelijkheid in verband schijnt te staan. Dat dit alles met voorordrende werkzeitig gepaard gaat, behoef wel geen betoog, dat het niet dat zoogenaamde vadzigheid verwekkende geluk meedeelt, dat, zoo men wil, wordt gesmaakt, als men zijnne rede eenmaal in het ijzeren dwangbuis des gelöst heeft bekneld, van welk ijzeren dwangbuis de dichters op eene zoo imposante wijze een geparfumeerden kamerjapon hebben weten te maken; dat dit alles, zeg ik, niet zoo gemakkelijk en zoo ongemerkt te verkrijgen is, als het alleen zaligmakende gelöst, dat u, hoe meer gij er van indrinkt, u ook des te meer bedwelmt, dit is maar al te waar, maar het is even zeker, dat het u meerder eigenwaarde schenkt, dat het van u, in plaats van een kruipende ellendige slaaf, die het werk van zijnnen wijzen Maker, in zijnne onwetendheid, als knoeiwerk kwalificeert, en het Hem in allen ootmoed als zoodanig in het aangezigt werpt, een mensch maakt, die met opregten Hoofde, doch met eerbiedigen blik tot Zijnen Alwijzen Schepper opziet, Hem prijzende en dankende, dat Hij hem naar Zijn beeld schiep, Hem prijzende en dankende voor de liefde hem betoond, door het weten hem verleend. (Vervolg en slot in N°. 3.) WAT DE HEER VROOMMAN DACHT BIJ HET LEZEN DER AANKONDIGING VAN DIT TIJDSCHRIFT. Weder een tijdscherst!” dacht de Heer Vroomman, toen hij de erste aflevering van het verbond der vrije gedachte aangekondigt zag, walsof er nog niet genoeg waren, en dan nog wel een voor de vrije wgedachte, mijn hemel, waar moet dat heen; is het niet genoeg dat wmen de slaven vrij wil hebben, moet nu ook nog de gedachte vrij wzijn; wie heeft het ooit beleefd, vrijheid van gedachten; — maar dat wzal immers tot zedeloosheid voeren, en zoo iets laat de regering toe, wzij die juist moest waken voor het behoud van ieders regten, zajet het lijdzaam aan dat men der geestelijkheid de regten voor den konnen wegneemt. Denk maar eens na, als iedereen vrij denkt dan wordt wer immers eene schreeuwende inbreuk gemaakt op het regt der geestelijkwheid om alleen te denken en dat wel voor de geheele menigte. Als gdat zoo blijft en die denkmanie neemt hand over hand toe, dan zal wuiemand meer opgewekteid hebben zijnen zoon tot de Godgeleerdheid wop te leiden, want Als deze het regt mist alleen te denken dan zal #2ij spoedig overbodig worden, en is zij overbodig dan zit het er dood wop,, dat deze of gene vrijzinnige minister ter bezuiniging ook de #bezeldigingen onnoodig zal achten en intrekken. Ik sprak de vorige maand uitvoerig over de bladen en tijdschriften, die melding maakten van het bestaan der » Vereeniging de Dageraad,” en ik zou het op dezelfde wijze mijne Maandelijksche Kronijk kunnen vullen, daar voornamelijk, ten gevolge der door mij allerwege rondge- zondene Circulaire in de Fransche taal, ter aan aan tom een vom het verschil, dat er bestaat tusschen den werkkring van het Tijdschrift en van de Vereeniging »de Dageraad’”, weder verscheidene bladen van ons gewaagd hebben. De National te Brussel heeft daarenboven den brief in zijne kolommen opgenomen, dien ik aan de Consistorie der Waalsche ~ Gemeente alhier inzond, en dien ik hier vertaald doe volgen. er | M. Hi. Ik heb de eer u uitdrukkelijk te verzoeken, mij niet meer als lid van uwe kerk te beschouwen. Sedert het vrije onderzoek mij de persoonlijke overtuiging heeft ge- geven, dat de leerstellingen, de verdichtsels, in het kort, de geheele bovennatuurkunde slechts nadeel do ~ En aan de zedekunde die zij verduisteren, en de menschen verdeelen die geroepen zijn tot wederkerige zamenwerking, heb ik opgehouden christen en bij gevolg lid van ärger christelijke secte te zijn. U zult mij ten hoogste verpligten, nota ie nemen van deze mijne gelösverzaking. Ontvang M. H. de verzekering mijner hoogachting. 11 Januari 1858. R. C, MEIER. De Sidcle te Parijs heeft dezen brief uit den National overgenomen; ook de door mij ingezondene cireulaire heeft zij ingelascht, maar wacht zich wel er een enkel woord bij te voegen. Doch stappen wij van per- soonlijke zaken af. De Vereeniging »de Dageraad” heeft allengskens voor hare Bibliotheek reeds verscheidene goede boekwerken ten geschenke ontyangen, zoo ontving zij  Europa in het afgleoopen jaar. De schrijver, onze waarde geestverwant en vriend Ch. Potvin, nueemt ook deze gelegenheid waar der onvermoeide pogilig gen, zoowel van het Tijdschrift als van de Vereeniging »de Dagerad” ‘de warmste hulde toe te brengen, ; 3 “De toestand van Frankrijk is op het oogenblik allerpijnlijkst. Hen “zeren vuist heeft den vooruitgang in den keel gegrepen, en tracht het dwingen zijnen toorts te blusschen in den modderpoel der eeuwen van accu, toen priesters vegeerden en leerstelsels hunne wetten aren, toen de Moloch werd gediend en evenwel de God der Liefde erd jaangeroepen. Het is ons ten eenen male onmogelijk geworden, werd mij in eenen particulieren brief uit Frankrijk geschreven, op het wijsgeerige veld werkzaam te zijn; wij zullen moeten terugvallen tot het | Protestantismus, om van daar uit, ten minste het Katholicismus te kun- „nen bekampen. De Revue Philosophique et Religieuse, die fiere edele “strijder, die gedurende drie jaren zoo onpartijdig alle uitingen der vrije can in zich opnam, die alleen in zich zivellen als een bewonderens-aardig microcosmos, den strijd om de waarheid streed, is gevallen, getroffen door den giftigen adem van den onverzadelijken minotaurus, de letterkundige censuur. De Revue de Paris, onder leing van den rijken en warmen Saint-Simonist Maxime du Camp en de Spectateur van den protestant Guizot, leiden het let van de Revue Philosophique. Die schrift hier uit het Handelsblad van den eersten dezer maand de Volgende regelen over, die voldoende de vrijheid schilderen die op hetogenblik io Frankrijk heerscht. De Moniteur wederlegt in een uitgebreid artikel het beweren van sommige buitenlandsche dagbladen, als zou de Fransche regering de Protestanten vervolgen. De regering, zegt dat blad, eischt van iedere regeloffsbelijdenis onderwerping aan de wetten en verordeningen van den ystaat, en heeft altijd, na een naauwgezet onderzoek, de stichting van rkerken en scholen toegestaan. Maar de regering heeft aan den ande. Fren kant vast besloten, om de aanvallen en hevige provocatién te onderdrukken, welke verschillende gelofsbelijdenissen zich in de dagbladen veroorloven of ondervinden. De Constitutie beveelt eerbied wvooriedere godsdienst, Het is echter van belang om elke hartstog. Welijk polimiek, die kwetsend is voor het gelödt der burgers, te bewägelt. Bovenal is het noodig de geheele maatschappij te beschermen tegen den geest van omverwerping, van goddeloosheid en revolutie. Die geist bedient zich van twistgeschrijf over godsdienstige zaken als dekmantel, en maakt daarvan gebruik om alle beginselen van gezag wte vernietigen, door alle gronddenkbeelden van godsdienst verachtelijk vte maken. De regering, zoo besluit de Moniteur, is met de noodige wmiddelen toegerust, om de godsdienst en den staat te beschermen, en wzal van die middelen met nadruk gebruik maken. Aangaande den toestand van het verstandelijke leven in Engeland, heb ik verblijdender berigten mede te deelen. Men zal zich herinneren dat voorleden jaar den heer Watson, boekhandelaar te Liverpool, die eenen onwilligen schuldenaar voor de regtbank had gedaagd, de behandeling van zijne zaak werd geweigerd, op grond, dat hij niet verkoos zich aan het formulier van den eed te onderwerpen, als strijdig met zijne beginselen. Op den 440 Augustus 1.1, verscheen voor den ambte-naar der Policie Beadon, de Baron Ernest de Gleichen Tettenborn, om zich te beklagen, dat hem midden op den dag een gouden horologie, zeventien guinjes waard, ontstolen was. Toen hij echter Weigerde den gevorderden eed af te leggen, op dezelfde gronden als de heer Watson, werde hem alle onderzoek naar het onzegd, niet-tengstände de woonplaats van den dief zeer goed bij de policie bekend was. Deze uitspraak van den ambtenaar Beadon, werd door den secre-taris, Sir George Grey, Bart. M. P. als wettig bekrachtig. Men begrijgt ligt welk een onaangene indruk dergelijke handelin-gen van het bestuur, op het gemoed der vrije denkers maakten, die zich dus, ten gevolge hunner gewetensbezwaren en hunner rondborstig-heid, geheel en al buiten de bescherming der wet zagen gesteld, en die voortaan wan den moedwil van alle misdigers prijs gegeven waren. Het baarde dus een innig genoegen aan alle vrienden van regt en billigheid, een wetsartikel te vinden, dat hun voortaan als beroep kon dienen, en van beroemde regtsgeleerden de verzekering te ontvangen, dat in de toepassing dit artikel volkomen van kracht was, hen te vrij-waren voor regtsontzegging, in geval van weigering van eedsaflegging. Dit artikel is te vinden 17 en 18 Vict. C. 125, Sec. 20. Behalve door dezen vond, werden de vrienden der vrije gedachte mede aangenaam verrast door de koninklijke begenadiging van den put-boorder, Thomas Pooley van Liskeard in Cornwallis, die door de regt-bank tot een en twintig maanden gevangenisstraf veroordeeld was, omdat hij met eenige christelijke geloofsstellingen gespot had. De Parijs en te Londen werd dezer dagen eene Vereeniging opgerigt, van welker bestaan ik mijne lezers vooral niet onkundig mag laten. Beroemde geleerden staan aan het hoofd van deze Vereeniging, of worden onder hare beschermers geteld. Hare statuten, gelijk ze door eenen harer oprigters medegedeeld worden Art. 1. Er is eene vredelievende vereeniging verredeiging van de avrijheid op het wiysgeerige en godsdienstige gebied opgerigt. Alle vrien-den van gewetensvrijheid, van welke geloofsbelijdenis of van welk land. Art. 2. Het gezelschap kan in geen geval van zijn doel afgeleid worden, noch andere dan vredelievende middelen bezigen. Art. 3. Het doel van het gezelschap is: wi, De denkbeelden van algemeene verdraagzaamheid te verspreiden door boeken, geschriften en uitgaven, enz. Art. 4. Het doel van het gezelschap is: wi, De denkbeelden van algemeene verdraagzaamheid te verspreiden door boeken, geschriften en uitgaven, advokaten, open-wbaarheid en geld te verschaffen. 73 Op alle mogelijke wijzen de slachtoffers der onverdraagzaamheid vte ondersteunen. Art. 4. Leden-van het gezelschap zijn al de de statuten ronderteekenen en de jaarlijksche bijdrage betalen. Het bedrag dezer w hijdrage wordt ieder jaar door den raad van administratie vastgesteld. v Het kan de gelijkwaardigheid van eenen werkdag niet te boven gaan. Art. 5. In iedere stad, hoofdstad van eenen staat of eener provincipe, benoemen de leden onder elkander drie gedelegeerden, De gede-wlegeerden benoemen onder elkander een president, een thesaurier en between secretaris. De president heeft het regt, per brief, te stemmen in w den raad van administratie. v Art. 6. De raad is zamengesteld uit tien leden, voor een jaar bewanden door de medeleden van de stad die de hoofdzetel is. De hoofdzetel zal zijn, Londen in 1858, Brussel in 1859, Genéve vin 1860, Turijn in 1861. Art. 7. In iedere hoofdstad bewanden de thesaurier de fondsen der provincie, en doet geene uitgave dan na genomen # besluit en op last wvvan den raad. De lokale gedelegeerden kunnen zich verzetten tegen wde aanwending der fondsen hunner provincie. In dit geval beschrijft wde raad in de hoofdstad, waar het verschil ontstaan is, eene vergade- wring der medeleden dezer hoofdstad. Deze vergadering beslist zonder w beroep. w Art. 8. De secretaris schrijft alle brieven en alle antwoorden in, wde thesaurier schrijft op een ander register, de namen van al de me- wdeleden, de opgave van al de ontvangsten en van al de uitgaven. Van wdeze registers wordt inzage gegeven ten allen tijde en aan ieder die betweene schriftelijke aanvraag daartoe inzendt. Geene der handlungen van het gezelschap is geheim. Wie aarzelt nog zich bij eene dergelijke Vereeniging aan te sluiten? diegene mijner lezers, die leden der Vereeniging »de Dageraad” zijn, en in het algemeen algende die naar regtvaardigheid, vrede, liefde en geluk streven, vormen van nature reeds eene aaneensluiting, die slechts de broederhand behoeft uit te strekken, om Nederland als eenen krachten krachten krachten, die door man- nen van waren vooruitgang en edelen menschenmin om de menschheid wordt geslagen; zij zelfs, die tot heden nog gehuiverd hebben zich voor ons te verklaren, zullen aan deze Statuten volmondig hunnen bijval moeten schenken. Te Birmingham werd in de maand October van het afgeloopen jaar - vde Vereeniging tot de Bevordering der Maatschappelijke Wetenschap” ingewijd. De Vergadering werd geleid door Lord Brougham, Lord John Russell, Lord Stanley en andere beroemde staatslieden. De werk- zaamheden waren reeds in vollen gang, toen een stokoud man van Te Birmingham werd in vollen gang, toen een stokoud man van Te Birmingham werd in vollen gang, toen een stokoud man van Te Birmingham werd in vollen gang, toen een stokoud man van Te Birmingham werd in vollen gang, toen een stokoud man van Te Birmingham werd in vollen gang, toen een stokoud man van Te Birmingham werd in vollen gang, toen een stokoud man van Te Birmingham werd in vollen gang, toen een stokoud man van Te Birmingham werd in vollen gang, toen een stokoud man van Te Birmingham werd in vollen gang, toen een stokoud man van Te Birmingham werd in vollen gang, toen een stokoud man van Te Birmingham werd  Lord Stanley voorzat. Het was — Lord Brougham schorschte een oogenblik de zitting, hij drukte den ouden man met warmte de hand en stelde aan de Vergadering voor: zijn oude vriend, — Robert Owen, de stichter van New-Lanark, de oprigter van het eerste bewaarschool aldaar, dat spoedig werd gevolgd door een tweede, door den edelen Lord zelf en den Markies van Lansdowne te Westminster opgerigt. Oden 28sten Juli A. P. werd te Londen. de Materialistische Verwendung gesticht. Het bestuur werd gekozen als volet: tot President de heer Joseph Wild, wice Pres. de heer o’Neil, Thes. de heer H. Dunford, Secr. de heer J. P. Adams. De tIgpGENOOT van deze maand bevat het verslag van dit gezelschap, op den 6 December ll. uitgesproken. Deze weinige punten toonen dunkt mij voldoende aan, dat in England in den latsten tijd even veel voor den vooruiteang gewonnen als — in Frankrijk verloren is. Slaan wij thans eenen blik, al zij het voor beden slechts vlugtig, op Belgié, dat Huropesche beloofde land der XIX eeuw voor al wat tot de ontwikkeling, tot de groote hervorming medewerken kan. De worsteling, die védr de verkiezingen geheel Belgié in eene angstige spanning deed verkeeren, is eindelijk den 10 December met eene glans-rijkke zege voor de partij van den vooruitgang beslist, bijna twee derde der volksvertegenwoordigers, (69 tegen 38 kerkelijke) zijn thans op hare — hand. Te midden van den algemeenen tijdijkken achteruitgang, te midden van den ziektetoestand die allerwege meer en meer te voorschiju treedt, gaat Belgié rustig, blijde, en tevreden de toekomst te gemoet, want het gaat mede met den eisch van den tijd, met den drang der omstandigheden, met de ontwikkeling der eeuw. Heil zij den geest van bezadigden, maar rusteloozen Voorütgang, die te midden van de opge-wondenste partijen, door sectenhaat verdeeld, in de groote mannen, zijn der vrijheid, staatsmannen, wijsgeeren en dichters zijn bescherngeesten zijne bescherngeesten zijne bescherngeesten zijne, Eene menigte bijzonderheden heb ik nog ter uwer kennis te brengen, thans echter is de beschikbare ruimte voor mijne maandelijksche kronijk reeds meer dan gevuld, en ben ik genoodzaakt na u nog een paar uit- © treksels uit Duitsche bladen te hebben aangeboden, bij wijze van aan- hangsel, mijne pen neder te leggen, en weder voor vier weken afscheid van u te nemen. R. C. MEIER. Oostenryk. Bij het stichten van de nieuwe handelsschool te Weenen, Uuit particuliere middelen opgerigt, vorderde de geestelijkheid dat de bestuurder en hoogleeraar in de geschiedenis Katholijk waren. Ook de overige Keoplecues zijn thans gekozen, en onder hen zijn alleen twee niet Katholikke Zekeli, hoogleeraar in de naturkunde, Protestant, 3 Werden, om deze indrukwekkende plegtigheid bij te wonen. Nordhausen. Den 54 Januari 1858 vierde de Vrije Religieuse Gemeente alhier, haar elfjarig bestan. — Schneidemihl, 9-Januar 1858. De Marienwerder in West-Pruissen, werde door het stedelijk bestan. Kaulfuse, als leeraar aan een privat-opvoedingsgesticht, omdat hij en e ‘aijne vrouw tot de Christelijk-Katholijke gemeente behoore, niettegen- stående genoemde heer thans eenen gelijke betrekking in Chodziesen be- Elektrage. Elektrage. — Der Christelijk-Katholijke gemeente van Berlijn is het niet geoorloofl eenen predikant van buiten af te beroepen. Vrouwen en kin- deren mogen de godsdienstoefeningen niet bijwonen. — Den Christelijk- Katholijke predikant Elszner Trebnitz, is door den super-intendent 8. -verboden, privatonderwijs te geven, niettegenstaande den uitdrukkelij- ken wensch der ouders. Reeds is de magtiging tot zijne verbanning bij _ het ministerie aangevraagd. — Den drukker van het Uhlichsche Zon- > dagsblad werd, onder bedreiging hem zijne concessie te onttrekken, verboden dit blad verder te drukken, omdat het eene onzedelijke en ongodsdienstige rigt, Sedert den aanvang van dit jaar verschijnt het nu te Gotha. Czerskt. eee DE BRIEVENBUSG. De heer Dr. a, GUEPIN, oud-hoogleeraar aan de hoogeschool te Nantes, een reeds sedert cenige jaren gearbeid aan de uitvoering van een plan, dat allerwege gelijktijdig gevormd, inderdaad een kind der eeuw mag genoemd worden. Dat plan, de vervaardiging van cenen nieuwen biol, Gera in Engeland en Duitschland, reeds door verschillende schrijvers op eene hoogst verdienstelijke wijze verwezenlijkt, doch op een wijze zoo als de heer Guépin zich dit voorstelt, geschiedde dit voorstelt. Het uitmuntende, door hem als proeve geschreven werk 7 La Philosophie du XIX Siécle,’’ den stand aantoonende van de encyclope-dische kennis der tegenwoordige menschheid, kan een denkbeld geven van het kostbare, dat zijn nieuwe bijbel kan doen verwachten. De heer Guépin meldt mij in cen onlangs van ZHd. ontvangen schrijven, dat hij een vrij uitvoerig werk wenschte in het licht te zien, waarin de laatste vorderingen der wetenschap waren opgenomen, en dat bij über iedere Nieuwe uitgave omgewerkt werd, om zoodoende den nieuwen bijbel op de hoogte te houden van de ontwikkeling der eeuw. De prijs moest echter zoo billijk mogelijk gesteld zijn, en genoegzaam voor alle middelen bereikbar. De ontwerper van het denkbeeld stelt dus voor er van te maken, twee declen van gelijken omvang als het Magasin-Pittoresque, met eene menigte ophelderende afbeeldingen in den tekst, tegen den prijs van Fr. 10. — Ed. eindigt zijn schrijven met mij te verzoeken den Nederlandschen geleerden voor te stellen hem met hunne kundigheden in de uitvoering van dit grootsche plan behulpzaam te zijn, dan wel de uitvoering zelve op zich te nemen, en over zijn medehulp te beschikken, daar, waar zij vermeenen dat deze hun van eenigen dienst zou kunnen zijn. Moge deze kennisgave als eene voorloopige uitnoodiging strekken aan alle vaderlandsche geleerden, den edelen Franschen broeder, behulpzaam te zijn in het opstellen + van den bijbel der Rede en der Wetenschap, afgezien van den nederigen * middelaar die deze g Newgigtige uitnoodiging tot hen rigt. BR. C. MEIER. Aan het verzögen van den heer Pp. LARROQUE oud-rector van de hoo-geschool te Lyon, om ZEKd. werk » De la Guerre et des Armées Permanentes” in mijne tijdschriften te bespreken zal behoorlijk gevolg worden gegeven. Het spijé mij zeer dat ik onmogelijk voldoen kan an den wensch in ZKd. laatste schrijven uitgedrukt, namelijk, de uitgave te ondernemen, van de beide hoogstbelangrijke werken, waaraan deze geleerde menschenvriend thans de laatste hand legt. Mijne finan-tién laten mij niet toe, voorloopig iets meer te ondernemen; stonden zij in verhouding tot mijnen ijver, dan zoude ik ze nog tot het uitgeven van menig schoon en nuttig werk kunnen aanwenden, thans echter moet ik mij beperken tot hetgeen ik nog onder handen heb. Ik ben niettemin steeds bereid, mij, zonder eenig persoonlijk voordeel, te belasten met de uitgave van rationele werken voor rekening der schrijvers, of van andere vrienden van den vooruitgang. BR. C. MEWER, INTEGRINGEN EN STORTINGEN. N° 1. Ten Behoeve van het Verstoßtiggesticht, tot heden geteckend door de heeren: H. J. B... jaarlijks f 5,— F.G.... jaarlijks f 5,— Ae Best oot ” 4 5— We Bowes ” o 5— Pou Bee oo 5 1 VS RE wo 6 5 H. Vv. od: " a 5.— i Ol NT tae ” o 5by— a" 3 51 N°. 2. Ten Behoeve van een eigen Lokaal voor de Vereeniging »de Dageraad.” 3. Ten Behoeve van het Fonds van Liefdadigheid. 4. Ten Behoeve van het Fonds tot uitbreiding van den werkkring der Vereeniging. uw y §S~ De gelden en inteekeningen tot bovenstaande en andere doeleinden bestemd, gelieve men te adresseren aan den Penningmeester der Vereeniging »de Dage- raan”, onder couvert aan den uitgever dezes, Rk. Cc. MEIJER, Vijgendam, J 628, te Amsterdam. DE BOEKERMW. 1ste Lijst van aanbevolene Werken op het gebied der Rede. De Licht- en Schaduwbeelden enz. le, 2e en 3e stuk, Amsterd.,  le Järgang... 2... ” w 7,50 Inhoudsopgave van Vrijzinnige Tijdsche. DAS JABHUNDERT. N°, 4 en 5. Rationelle Politik. Napoleon I. und die Rheinbundszeit. III & IV. Neuere franzdsische Romane I. M. Reichardt. Der Kampf um die Seele, von R. Wagner, II, III. Das Pariser Attentat ~ vom 14 Januar. Briefe iiber die neueste Literatur. DER DissipENT. N°. 4, Joh. Ronge an Brugger. Die gemeinden Lowenberg, Friedeberg, Lauban und Bunzlau. Aus der Tagesgeschichte. LA REVUE CRITIQUE. 25 Jan. J. van Clemputte Litt. Ital., classicisme et romantisme. H. Barella, Denis Sotian. Corr. de Paris. Lecture de Mr. Bancel, Bossuet. Poesies. Revue Analytique. “DE DAGERAD. Febr. Onze Zedeleer. Nadere Beoordeeling van de schriften van het N. V. De Heidelbergsche Kathedralismus. Pantheismus en Christendom. Wat men van ons denkt. Ingezondene stukken. DE TIJDGENOOT. Febr. De Vrouw volgens den Bijbel, Verslag van de Materialistische Vereeniging te Londen. EL MENGELINGEN. 4, BESTAAN VAN DEN DUIVEL. Koningsbergen. In het jaar des heils 1857, heeft de General-superintendent Sartorius, alhier eene voorlezing over het werkelijke, waarachtige bestan van den duivel gehouden. Ziet hier in het kort hoe hij dit bewijst: “God is de liefde, liefhebben kan slechts eene persoonlijkheid, dus God is persoonlijk. De duivel is het tegendeel van God, dus de zelfzucht. Het zelf, het ik is eene persoonlikheid, dus de duivel is persoonlijk.” — Verder zegt hij: De duivel is een aartslogenaar, dus liegt hij zijnnen aanhangers ook voor dat hij niet bestaat, en zij gelooven dezen lo-gen, dus zijn de ongeloovigen de ware du Echter geloovigen. De geloovigen echter geloovigen dezen logen niet; maar geloovigen aan het bestaan des duivels, bij gevolg zijn deze duivels ongeloovigen. Uhlich’s Zondagsllad. 5. DRIBBENHEID. Een christen zendeling kwam, eenige jaren geleden, aan’ het hof van eenen der radjah’s van Bali. Deze ontving hem zijn tevredenheid eindelijk in de gelegenheid te zijn, juiste berigten nopens het christendom in te winnen. Zoo lang de zendeling de ze-deleer behandelde luisterde de vorst aandachtig, toen deze echter tot de breed-. voerige uiteenzetting der legende overgegaan zijnde, van de varkens cavalcade gewaagde, glimlachte hij, maar toen hem eindelijk het verhaal opgedischt werd van de groote christen verborgenheid der Driceenheid, toen verontwaardigde hij zich, en zond den zendeling weg met de woorden: vIk, die het Bud- dhaisme verwierp, waarin ik opgevoed ben, en die opgehouden heb haren tri- murti Brahma, Vishnou en Shiwen te erkennen, ik ben nog te krachtig en te gezond van hoofd, om mij eene vreemde Drieeenheid te laten opdringen. Gaat en tracht hen te winnen, die alles als waar aannemen wat men hun leert. 6. DE LEEUW VAN st. manxkus. De Venetiaansche legende verhaalt, dat de Evangelist Markus, op het punt door zijne zuster tot gemeenschap met haar verleid te worden, ernstig den hemel bad, hem in eene schrikwekkende gedaante te veranderen. De hemel verhoorde zijn gebed en hij werd een leeuw, waardoor zijne zuster zo zeer verschrikte, dat zij eene zeer goede katholijk werd. 7. FRANCISCO DE PAULA, de katholijke heil ige had door een buitengewone gunst des hemels, het voorkomen van een dik en gezond man, ofschon hij” door zijne vrome onthouding een volmaakt geraamte was geworden.. Acta Sanctorum. §. NIKKER, een der ceretitels van zijne helsche majesteit, komt af van Nicksa, den naam van eenen Scandinavischen riviergod van de oevers der Baltische zee. §. DE TAAL VAN ADAM EN EVA was volgens Bacanus plat Hollandsch, want Adam heette eigenlijk Haat hem, wegens de haat die tusschen hem en den slang gesteld was, en de naam van Hva was oorspronkelijk Hedvat, omdat zij eenen eed, namelijk de belofte van eenen Verlosser bevatte. Uitgave en redactie van R. O. MEIJER, Vijgendam, J 628, te Amsterdam. 4 No, 3. MAART 1858. HET VERBOND DER VRIJE GEDACHTE DE NATUURWET. DE ZEDEWET. ° t d : IS 6 G. Aantrekking, - Beweging, - Ontwikkeling, Liede, - Licht. - Veredeling. | Pag Pag eet wat ge denkt......... obs el dem Dagena nda save) sient 39. Miciéel gedeelte van de Dagerad. Maandelijksche Kronijkk....... 42. yy; Rede van A. V... 86. Desbrievenbus” srt). eye.sp08 5 46. | (Vervolg en slot van p. 22), We Boekert aie y ete -sjest we~ <1 cdye qe AT. Je Revue Philosophique et Religieuse Meni selin ents sae taney cies oust) sects 48. Sees 32 el a ie “ZEoGT WA T:.G Ey DIE N K T, “Zegt wat ge denkt, mijne vrienden, maar denkt ook alvorens ge zest. Tet geluk der maatschappij immers is het doel waarnaar wij allen stre- ‘en, Ontwikkeling is de weg die tot dat docl voert, door denken alleen ‘en de mensch bewust medewerken aan die ontwikkeling, denkt dus, Waar denkt goed, denkt geregeld, denkt opregt, met het oog op het oel. Denkt ge aldus, zegt dan wat ge denkt. Zegt wat ge denkt, eérhoudt niet de indrukken die uw geest ontvangt door vergelijken en evolgtrekken, want die indrukken kunnen waar, kunnen juist, kunnen Yel zijn. Wie zegt mij of niet in dat miskende brein van den eenvou- igen werkman een denkbeld is ontkiemd, dat zegen, voorspoed en luk zou schenken aan de maatschappij, in wier boezem het werd ge- Menbaard, of dat den sleutel bevat waarheder de poort kon worden ge- end in den dikken muur van twijfel en onzekerheid, die nog zoo Her geest omgeeft, die nog zoo vele waarheden buitensluit; maar wan- ouwen op zich zelven houdt den werkman terug, hij kan immers niet ken, hij heeft slechts geleerd te volgen en bis waar. ar aan te nemen; reekt hij, men zal hem, met geleerdheid over- elpen, men zal hem bewijzen, dat hij geboren is om zijne handen te Mbruiken en zijne hersenen te verwaarloozen, en — hij zwijet. Wie ! mij of niet gi, juist eij, die u verontwaardigt over een verkeerd ondbeginsel, dat thans in de maatschappij heerscht, en waarvan gij, for eenen helderen blik, de noodlottige gevolgen inziet, of niet gij ist oorzaak zijt, dat die gevoleen later niet meer te voorkomen zijn, idat gij gezwegen hebt toen ze hadden afgewerd kunnen worden, misschien uwe stem, luide verheven, de oplettendheid tot die mis- wiken had getrokken, die langzamerhand ingeslopen, door de gewoonte ‘opgemerkt bleven. Maar gij zweegt; ge hebt onheil voorzien en B ict verhoed, gij zijt schuldig aan medepligtigheid aan de ver- achting der maatschappij, uw naam hadde voor eeuwig in zegenend Jenken kunnen blijven, en gij hebt dien als een lafaard aan den ad en den vloek van het nages Lacht onttrokken, door hem der ver- A nietiging prijs te geven. R. C. MEIJER. Oficiéel Gedeclte van de Vereeniging ade Dageraad’ ESS" Ter voldoening aan den wensch van verscheidene leden der Vereeniging, besloten geworden, met zes avondvergaderingen de proef te nemen en te zit of de vermeerderde opkomst genoegzaam in yerhonding staat tot de verhoogt kosten, om voortaan geregeld met de avondvergaderingen voort te gaan. [ tien eerstvolgende vergaderingen zullen gehouden worden als yolgt, in het ¢ wone lokaal Casino, hoek Zwauenburgerstraat en Amstel. 17 Maart AVONDVERGADERING, opening ten 9 ure precies. 21 »” OCHTEND ” ” # 10!/o » ” + 31 ” AVOND ” ” uw 9 u ” - 4 April ocurenD ” ” » 10![, 0 » ” 14 » AVOND ” ” wr og ” iw ae, 18 » OCHTEND ” ” » 10%, » we 23 AVOND ” ” ep AQ ” ” i 2Meci ocHTEND. ~» ” » 1016 ee anna “el 12 u AVOND " " ” 9 " ” i 16» ocHTEND « ” » 10%, » uw is { , 4 ct (Sy) “ vREDE VAN DEN HEER A. V. z (Vervolg en Slot van p. 22). 