Vaderlandsch woordenboek. 35 deelen and Byvoegzels 13
Jacobus Kok
De grootfte lengte wordt op zes, en de grootite breedte op vier uuren gaane gerekend. Reeds zo vroeg, als in den Järe VALKENBURG. (‘s Land van) - on Jaare s122, vinden wij van Valkenburg, onder den titel van afzonderlijke Heerlijkheid, gewag gemaakt. Van tijd rot tijd kwam de Heerlijkheid in andere geflagten, en diende dikmaale ten onderwerpe van oneenigheden. Geduurende den Spanjeen QOorlog maakten zich de Staaten der Veréénigde Ge- westen meester van de Stad Valkenburg, en bleeven in ’t be, zit daar van, en van eenige onderhoorige landen, bij den Munsterfchen Vrede, waer mede die Oorlog een einde nam, Doch vermits, zints dien tijd, over de grens{cheidingen, dik maals oneenigheder’ ontitonden met de Onderdaanen des Ko- nings van Spanje, wierdt men te raade, deze gefchillen voor alkoos te beflisfen door een afzonderlijk Traktaat, ‘t welk, in den Jaare 1661, in ’s Hage, geflooten wierd. Volgens dit Traktaat, bezitten thans de Algeme Eine Staaten, in ‘Land van Valkenburg, behalten de Stad en het Kaffee van den naam, de Banken, Heerlijkheden en Dorpen, MEERSSEN, Hauthem, Haaren, Geul, UleRraten, Bunde, Amby, Itt-ren, KLUMMEN, Hulslerg, Schimaert, Eisden, Herkenraad, Ekelraad, Seide, Neerbeck, Berg, Biyt en weerte; als mede eenige Leenen, aan het Kaffee van Valienburg onder. hoorig. cae | De Regeering des Lands van Valkenéurg beftaat, behalven de Staaten des Lands, uit twee hooge Amptenssrs, den Voogd en den Drosfaard. Van deeze twee Amptenaars, dia door de Algemeene Staaten der Veréénigde Gewesten worden aangefteld, helpt de eerstgenoemde de Burgerlijke Regeering waarneemen , en is hoofd der Regtbanken in die Dorpen, welke aan geene bijzondere Heeren toebehooren. De Voogd zit ook in den Bank van de Stad Valkenburg, en is aldagr Stadhouder van de Leenen. Voorts fielr hij aan Schepenen en Sekretaris in de Hoofdbanken. van Mecrsfen , Klimmen en Beek. De Drosfaard zit alleen over lijfitraffelijke zaaken, eu doet de Crimineele Vonnisfen ren uitvoer brengen. Hoe~ wel de Voogd de eerfte is in rang, genieten beiden gelijke Wedde van zestienhonderd guldens, behalven eenige geldboe- © ten. leder hunner heeft eenen Stedehouder. Wijders ziaen — zij voor in de Vergaderting van °s Lands Staaten, beftaande nit twee Leden van de Ridderfchap en de Afgevaardigden der. vice A —~ < s ~~ - Ra , Se eee ee : gz VALKENDURG, ( Land van) enz. vier Hoofbanken. De Edelen moeten als zodanigen bekend, en sen’ minften zesduizend guldens begeld, zijn. - De Afgevaar-digden der Banken moeten van den Hervormden Godsdienst belijdenis doen, gelijk ‘ook, volgens uitdrukkelijk bevel van Han Hoog Mogenden, de Schouten, Schepenen, Sekretaris-en en: Gemeensmannen. De Burgemasters alleen worden zwel uit de Roomsehgezinden, ais uit de Hervormden gekoozen. Eenmaal ’s jaars’ wordt ‘er Landdag gehouden, op bee fehtijving van Voogidt en Drosfaard. Alles, het algemeene belang des Lands betreffende, wordt. bier geregeld. Schielijken: nod alleen uitgezonderd, mag deeze ‘Vergadering, buiten: toeftemming der Algemeene Staaten, geene’ baitengewoone belastingen uitfchrijven. In den tusfchentijd der Landdagen, worden de algemeene zaaken. waargenomen door drie Komwisfarisfen, zijude twee — en éenen nee uit een der Banken. Zie AITZEMA 5 en Gosek Plakaatbock. Varx ensunc, (de Stad) de Hoofdplats der nu vermelde J.andftreeke, lägt aan 't Riviertje de Geul, twee uuren gaans van Maastricht en vier van dken. Geduurent de den Spaan- fchen Corlog wierden 'er de Staaten meester van in den Jaare 1644, en behielden het for in den Jaare 1672, 'wanner 'i door de Franfchen wierdt -bemagtigd; die, egter, nog v6ér *t einde des jaars, de Plaats moesten- veriaaten. Het: Kafteel wierdt toen geflegt, én 'de Stad geheel ontmanteld. Het Stadtje is kiein, als beftändig uit flegts ruim zeventig. Huizen, bewoond van ongeveer honderdvijftig menfchen. De Kerk wordt van de Hervormden en Roomchen te gader gebrückt; men noeme dit het Säuftaneum. De Hervormden offenen hunnen Godsdienst des morgens, aan de een zijde van de Kerk, terwijl het Kerkgereedfchap der Roomschgezinden, aan den anderen kant geplaatst, ‘door een Gordijn bedekt biijft. Ten elf uure koomen de Roomschgezinden ter Kerke, wanneer her Gordijn wordt open ‘géfchooven. Het zelfde heeft plaats in den naadenmiddag. Eenmaal °s jaars mogen de Roomschgezinden eenen staacelijken Openbsaren. Ook heeft men "er een Leenhof, voor "t welk de zaaken, de Leenen betreffenden, gebragt worden. Vatrenbpurec, eene Heerlijkheid en Dorp, in het gedeelte van Zuidholland, Rijn/and genaamd, grenzende ten Noorden aan de beide Kaswijken, ten Osten aan den Rhijn, die de-zelve van RAijnsburg en Oegstgeest {cheidt, ten Zuiden aan Voorfchooten en Wasfenaar en. ten Westen aan Zuidwifh, Het Dorp legt veertienhonderdzeséntachtig Roeden van Lei den, vijfhonderdennige van Katwijk aan den Rhijn, drie-honderdacht Entachtig van Rijnsburg., duizenden van Oegstgeest, negentienbonderdiern van Voorfchooten, en twee-duizenden Roeden van Wasfenaar, langs den kortien weg door ’t Duin, of cenentwintighonderdéndrie Roeden, in-dien men den weg over.’ Huis sen Dei/ neemt. Van onde tijden af is het welzeer vermaard, maar, zo ’t schijat, niet groß geweest. De Oude Lijse der Verpondingen van den Jaare 1632, meldt van zevenénzestig Huizen, en op de Niev-we van den Jaare 1732, worden negenenvijftig Huizen em zweiten, zo Steen Plaatzen als Kalkovens, gevonden. Onder Valkenburg worden vijfhonderdeneif Morgens en tweehonderd-drickerende Roeden Lands aangeteekend. Het komt niet on-waarfchijnlijk voor, dat dit Dorp zijnen naam kan gekreegen hebben van den Burge, die hier ongetwijfeld geflaan heeft, als mede van de Valkenburg en Vogelvlugt, die hier kan geweest zijn. Want wij vertrouwen, dat wij ons niet béhoeven op te houden met het wederleggen der beuzeltaale, als of de benaaming van Vaskenburg haaren offprong zou hebben van den Zoon van den verdigten Koning ezeLoor, kwans- Wijs FaLc geheeten, die hier een Kafteel zou gebouwd hebben. Egter moet men toeftaan, dat Vaskenburg onbetwist-baare rekenen van hooge Aloudheid heeft, en bezwaarltjk kan men ontkennen, dat de gemelde Burgt. door de Romeinen, zommigen wilien door pruzus, gefligt zij; en niet alleen in vroeger tijden, maar zelfs in het- begin der tegenwoordige Ecuwe, zijn hier nog verfcheiden’ Reomfche Gedenkpenniz en Valkenburg. Deere Burg der Romeinen fand, volyens zommiger gevoelen, ter plaatze daar naderhand de Kerk gebouwd is, en ftrekte zich mit den Marktveld af, onder de Huizen heenen en tot onder de Kerk en Tooren. Anderen plaatzen dic Geftigt met veel waarfchijolijkheid nader san hilf Toorenviiet, omtrent een boogfeheut weegs ten Westen den Rijndijk. Men wil zeggen, dat Valtenburg voorheen een Graaffchap geweest is; maar mooglijk heeft men door de gelijkheid van naam deeze Heerlijkheid verward met het Stedeke Valkenburg, bij Maastricht, am ’t welle deze Titel toekomr. De Kerk te Valkenburg flaat reeds bekend in den alten Biaffert der Goederen van St. Maartens Kerke te Usrecht, die wij meermaalen gezegen heben van den Jaare 866 te zijn. Zij is ven deele van Duifiteen en hee overige van gebakken Seeenen gebouwd. Het maakzet geeft te kennen; dat zij, in de Roomche tijden, een Parochie-, of Moeder-Kerk was. Het Gebouw heeft aan de Zuidzijde drie Gevels, en aan de Noordzijde een Pand, dat buiten het Hoofdgebouw uitfteekt. De Tooren is laag, maar hadt voor-maals een zeer hooge Spits, die, in den Jaare 1665, door den Biikfem verteerd is, zedert heeft men er een laagen Kapel gezet. Hoe deeze Kerk door Graave wILLEM peEN II, naderhand Roomsch Koning, aan de Ridders der Duitfche “Orde gefchonken zij, en vervolgens een Kapel van de Kerkwan Katwijk geworden, laate wij verder ouaangeroerd, als ‘tot de Kerkelijke Oudheden der Roomschgezinden behoorenden. Het zal genoeg zijn hier aan te Tekenen, dat zij, na de Hervorming, eene vereenigde Stendplaats geweest is met de Kerken van beide de Katwijken, waar van zij, na den Jaare 1619, wierdt afgefcheiden en zedert bediend, door cen bij- zonderen Predikante, die onder de Klasfis van Leiden en Neder - Rijniand behoort. Het ‘grootite aanzien, dat Valkenburg na deszelfs vroegere oud- heid gehad heeft, en nog in deberoemde Paardenmarkt, welke, zo wel als die van Voor- Schoten, tot een tijd van betaalinge van Erfrenten wierde gemomen. Mogelijk was deeze Markt nog grooter dan die van Voor- pee VALKENBURG. or Voorfchoten: naardien men in een Tollijst aangeteekend vinde, dat ‘er, in den Jaare 1554, op eenkele Marke, driedul zend een honderd en zes Paarden vertold zijn, De voorneam fte dag deezer Paardenmarkt is tegenwoordig des daags voor “Roomschgezinde Fe Voor- pee VALKENBURG. est van Kruisverhefing, dat is, dea vereitenden September, of, indien dit Feest op een Maandag voorvalt, dan komt de Paardenmarke twee dagen te vooren, en tevens wordt ‘er dan een Jaarmarkt gehouden. Voorhegen begon de Markt acht dagen voor St. Lambert en eindigde acht dagen naa dien dag, welke jaarlijks op den zeventiden-den September vale. Ve Heerlijkheld, en wijders uit de Landbouwerij. Behalven ** Huis te Toorenvitet, het welk yoor veele jaaren geheel afgebroken, welks grond in bouwland veranderd is, was *er, in de Heerlijkheid van Vaskendurg, nog een Heeren Huis, Zonneve/d genacmd, dat, al zedert den Jaare 1396, als een Leen van de Graaflijkheid bekend is geweest. Van dit Huis wordt gemeld, dat het door de Corlogen is ver. ‘woest, zonder dat de tijd van dit ongeval ftaat aangeteekend, Zekerlijk is het naderhand wederom opgebouwd, en het was voor eenige jaaren nog in taamlijk aanzien, doch begine ow reeds bouwvallig te worden. Van den ouden fulsier, diem het gehad heeft, kan men nog de tekenen befpeuren uit ceni- ge Overblijfzelen van de Watergraften en Vijvers, zwaare Muuren eg grove Steenen, waar mede het gemetield was. Zie oupaan, Room/che Mogenheid; }. Le LONG, Kabinet; a, ears, Katw.  Amfferdam, voer, in den Jaare 1725, als Onder- koopman na Batavia, met het Schip Landfehooten. Door zijne verdienften kom hij, in weinige jaaren, langs verfchel- den trappen, op tor de hoogfte waardigheid. Terftond het jaar naa zijne komst in Indién wierde hij Opperkoopman, in den Jaare 1727 Opperboekhouder, drie jaaren daar naa Bui- tengewoon, en nog drie jaaren laster Gewoon Raad van In- diégn; in den Jaare 1736 bekwam hij het Ampt van Directeur. General van den Koophandel, het tweede in rang, naase dat van Gouverneur, en wierdt op den derden.Maij des volgen- den jaars tot de sanzienlijke waardigheid van. Gouverneur- Generaal. van Indién verheeven. Toen,-in het voorgaande jaar, een even groot getal Leden van den Raad zich voor hem en den Heer aBRAHAM PATRAS vVerklaarde, was het Lot ten zijnen nadeele uitgevatien.  Sloep van über die land gezonder, om affcheld te: neemen. Van zeven-Ahonderdene verkämpfen koppen, met weike. Diese acht fehepen bemand waren, bleeven über niet meer dan tweehonderdene ook wierdt cen goed gedeldige der laadingen geborgen. Aik der gelijk onweer, gevolgd van een geweldige overstroomin: ge, fortte Bengale, in November des zelfden jaars, in een alletvreslijkften toeftand. Het water rees zo hoog, dat schepen van zestig tonnen, over de toppen van hooge boomeng twee Mijlen landwaarts in gedreeven wierden. De voornaamfte gebeurtenis, onder het Opperbewind van den Heer vALKENIER voorgevallen, is de vermaarde Opftand en Moord der Chineezen te Batavia , in den Jaare 1740, Wij agten onzen Leezeren geenen ondienst te zullen doen, met hun hier een berige te geeven van dit altoos merkwaar- dig voorval. De verfcheiden verhaalen, hier van voorhan- den, fpreeken eenpaarig van eene zamenzweering, reeds re: dert fang, door dit volk, ontworpen, om zich meester té maaken van het Eiland ava, naa alvoorens alle de Euro- peaanen vermoord te hebben. Niemand moest gefpaard wor- den, dan alleen de Gouverneur en de Direéteur - Generaal j welke gefchike waren, tot het drasgen van den Zonnefcherm 4 de een van den Landvoogd, de ander van de Landvoogdesfe hunner Natie. De Raadsheeren moesten geémpaleerd, dé oude Mannen en Vrouwen verbrand worden. De Heerer IMHOFF en THENERS, welke zij als hunne doodvijanden be- fchouwden, zonden 2ij in ftukken gehakt hebben, om 2é vervolgens op te eeten, De jonge Dogters zouden hun tot Bijzitten verftrekken; zommigen moesten dienen ter vergroo- tinge van den Hofftoet der Landvoogdesfe; de overigen, alg tnede de Jongelingen, zou men cot Slaaven en Slaavinnem ge- tnaakt hebben. Zodanig was, volgetis de erkentenis der Chineenzen zelvé y het algemeene plan dezere verfchrücken, welk reeds in den Jaare 173 ontworpen was, door eeti wan hunne Krijgshofden, nitoco gentamd; doch een onvet- wagie dood belete hem iets meer te verrigten, den zijnett Zoon nixokKoNG, een’ Chineesch’ Kapitein, tot de uitvoeriig van hetzelve.; onder Eede, te verpligten. Decze hade int zijnen aanhang vier van zijnne Broeders, NiCoANGKoNG, Nit LEERKONG, NITBTEONG en NIEHOEKONG. Azn het hoofd dee- zer Eedgenooten bevondt zich een Landlooper, near mefi Wil, de Zoon eenes Kelzers van China; deeze hadt na dé KXIX. DEEL, Kkkkkkkk Kroott 98 VALKENIER; (ADRIAAN) Kroon van dit Rijk gedongen; doch zich in 2ijm oogmerk te leur gefteld vindende, ‘was hij genoodzaakt de viugt te nee- men.. De misnoegdheid der Chineezen op Fava fcheen hem eené’ gefchikte omftandigheid ‘ter begunftiginge zijner sanflax KXIX. DEEL, Kkkkkkkk Kroott 98 VALKENIER; (ADRIAAN) Kroon van dit Rijk gedongen; doch zich in 2ijm oogmerk te leur gefteld vindende, ‘was hij genoodzaakt de viugt te nee- men.. De misnoegdheid der Chineezen op Fava fcheen hem eené’ gefchikte omftandigheid ‘ter begunftiginge zijner sanflax KXIX. DEEL, Kkkkkkkk Kroott 98 VALKENIER; (ADRIAAN) Kroon van dit Rijk gedongen; doch zich in 2ijm oogmerk te leur gefteld vindende, ‘was hij genoodzaakt de viugt gen. Zijne dienstaanbiedingen wierden met blijdfchap eange- nomen; en hij in het volbrengen derzelven gemoedigd, door het dénkbeeld der hooge waardigheid, welke hij ter "befoontes ge zou ontvangen. Deeze balling, wenn naam was TAYORWAN'sOeY, was , aan het hoofd eener bende Muitelingen- in het. Bovenland, van waar hij heimelijk verstand hiecldt met die zich in de Stad en het omliggende land onthielden,:uitmankende een getal van dertigdvizend man. Een zijner brieveén, aan den Kapitein TOALANG gefchreven, en vervolgens onderfehept, kan een denkbeeld geeven van zijne Staa:kunde en gevaarlijke aanfle- gen. Zie hier eene vertaaling van dien brief, "j; Hoe groot de Stad Batavia ook zijn moge, kan zij, egter, gewonnen worden, zo uwe harten vereenigd zijn}; » doch zo zij niet overeenstemmen, hoewel God almagtig -zij, moet de onderneeming mislukken, en in rook verdwij- 9 nen. “Want fehoon de Keizer van China een Tartaar is; », nogthans is zijn Rijk beftendig,‘vermids hi} goede gevoe- » lens heeft, de geringften zijner onderdaanen met zagtheid ys behandelt, en daarom van hun bemind wordt. -Ik heb onder sy mij, in het Bovenland, zestigduizend maz. China - ia ys en groot en uitgebreid Rijk; indien, egter, dé harten ni& »» oprecht zijn, kan het niet beftaaon, Batavia, daarentegen, yx is'zo kleint hoe ligt zou ’c dan vaften ‘het. te-verwoesten, sy in gevalle "er geene cerlijkheid en oprechtheid -van- hartes »» gevonden wofden. De Chineezen worden hier, op eens 3> ondraggelijke wijze, mishandeld en onderdrakt: hieroth Y heb ik mij, uit medelijden, aan hun- hoofd gefteld, en sy hen bijeen verzameld om Batavia te beftrijden. Ik dank y God, dat ik, den vijftienden, voor de eerfte-maal; opge- 9» trokken. zijnde, de overwinning behaald hebbe; dic geeft » mij reden om te denken, dat God mijne hulp zie y5 zal,” enz. on | : f x, 3 GS ms '. ohm # at A. WALKENIER. (ADRIAAN) $9 De onderdrukig, van welke in deezen Brief melding worde gemaakt; was een valsch voorwendzel, dear op gegrond, dat de Regeering, niet langer kannende verdraagen de dieverijen en moorden, welke de Chineen dagelijks pleegden; dienflig hadt geordeeld; eene bende van vijftig personen, van dief-fial overtuigd of verdagt gehouden; na Ceflon te. zenden. Deeze weg van zaptheid, welke een oogmerke hadt om deeze Rovers zo veel ce getwaklijker op ecne eerlijke wijze aan brood te helpen, wel verre vat de overigen rot hunnen pligt 'te doen wederkeeren; diende alleen’ om hen zo veel te ftonter 'te doen worden op hun vioekverbond, waar. van de nit voering was bepsald op den negenden O@tober, het jaarlijksch ‘feest van hunnen yoornaamften Afgod. Al op den zes@orwin-tigften der voorgaande Maand hadden vier Chineezen, timt-SOURE, ‘OEY-THERO, OYET-SOMKO ef KHOUW-TSINKO of KHOU-THsINGsEN gensamd Der Regecringe kennen gegeven; dat zommen hunner Natie een heiligen ook zijn möglich, men kon er bezwärtige gelöt aan flaan; zu zeer was men vooringe. Homen ten opzigte van de natürliche befchroomdheid des Chineenzen, en de gerustheid, welke men met reden moge vooringen. Voorigen, en de gerustheid, welke men alg een bondgenoot befchouwde, en die, zedert ‘zo veele jasren, onder de befcherming der Maatfchappije, alle mogelijke vrijheid hadr genooten, De voorzigtigheid wilde, egter, dat men tegen al-lerleie voorvallen op zijnne hoede was. Op den gemelden dag ‘kWam de Raad, ’savonds. ten acht uure bijeen, ‘en schulden en ödervraagd naar de Zamené zweering; hij verklaarde ’er niets van te weeren, en betulgdd zijnne verwondering, dat men hem van verraad kon verdenken. Men lieben gan, en gaf vort bevel aan alle de Officie- fen om naauwe agt te geeven op de veiligheid der Stad, dé ‘Hoofdwagten te verfterken, en ze van een genoegzaamen voorraad van Krijesbehoeften te voorzien, Tevens wierde hun belfast, geenen Chinees den doortogt te gunnen, eo vour te geeven op een ieder hunner, welke hun tegenstand mogt bieden. Kkkkkkk @'Dew 100 VALKENIER. (ADRIAAN) Den zevenéntwintigiten verfpreidde zich eene algemeene werflagenheid door de Stad, te meer daar men zeven of acht- duizend Chineezen in de Stad; en meer, ‘dan zestigduizend in haare nabuurfchap telde, die zich bijeen verzameld en in ver- fehillende meer of min talrijke benden wijd en zijd verzamelden. De vreeze, om van binnen en van buiten op ’t on- verwagtst van dezelve te zullen overvallen worden, was oor- zaak, dat men, tot op den tweeden Oétober, alle nachrea gegelde wagt deedt houden. In dic tijdverloop wierdt het eerfte berige, wel Kamen van de Zamenzweering hadt ontvan-gen, bevestigde door dat van den Heere tuornton, Opziener wan het Stads-Weeshuis, inhoudende, dat eene ontelbasre menigte gewapende Chineezen zich op zijn Landgoed hadt neérgeflagen. Den zesden wierden de buitenposten van volk en krijgsbe- hoeften voorzien, en omtrent den middag de deedt men door Geregtedievaars en openbaare Omroepers afkondigen, dat men geenen Chinees overlast hadt 2an te doen, maar ze allen hun werk te laaten verrigten, onder bedreiging van doodftraffe in gevalle van ongehoorzaamheid; doch ten negen uure in den avond wierdt hun verbooden, hunne deuren te openen of bouitens huis te koomen, althans zo zij zich niet in "¢ gevaar wilden ftellen van doorfchooten te worden. Vervolgens wierden twee Compagnien Kooplieden, Fsctoors en Komtoorbe- dienden, ieder van tweehonderdachuien gewapende koppen, in verfchillende orden der Stad verdeeld, indiervoege dat zij, des noods, elkander konden te hulpe koomen. Den nacht zonder oproer verloopen zijnde, liet men ze ’s morgeng na huis gean, met last om op den eerften trommel flag onder de wapens te verfchijnen. Terwijl men dus arbeidde om zich ines de Stad in ze- kerheid te ftellen, en toebereidzels maakte om In the Boven. Land  Hoff en VAN AARDEN, de een Gewon, de ander Buitengewoon Read van Inditn, met twechonderd Eurtopessnen, eclijke Compagieren vrije Baliers, Macasfars en Landtroepen, behalven eenige wan de aanziellijkfte Chineen mit de Stad, welke als Afgevaardigden moesten dienen om uit huone Landgenooten te verneemen de beweegreden van zulk een wanhoopige onderneeminge, en wat zij verder in den zin heiden. Het antwoord was, dat zo hunne Landgenooten, welke men op Celion gevangen bielde, niet op vrije voeten gefteld wierden, zij befloten hadden, zo lang te vegten als zij een druppel bloeds in de aderen hadden. Midlerwij! hielden de Chineenzen niet op met op het platte Land te förn en het Vee weg te neemen; doch vermids de Troepen, van tijd tot tijd, tot achtenhonderd man, zo Voet als Paerdevok, sangroeiden, befloten de Opperhoof- den, op den schtften van genoemde Maand, den vijand san te tasten, wordende het overichot van diem genoodzaakt in de bosfchen zijn heil te zoeken. De Chineezen, zich we- derom vereenigd hebbende, begonnen va Betsvia op te trak- ken, overrompelden en verbrandden de Post de Qua/, welke door vijftien man bezet wierdt, van welke zij den Sergeant mevens twee Soldaten doodden. Eene andere bende van -zevenentwimig man, gezonden om de Bezerting van Zange- zang te verfterken, en aangevoerd door den Vaandrig nen- GERS, verviel bij Cadeuwang in ’s vijands handen, welke den Bevelhebber, op eene onmenschliijke wijze, in stukken hak- ten, en den Sergeant nevens elf man. op raderen plaat- ften; de overige hadden het geluk gehad van te ontving- een. Kkkkkkkk 3 De To? | NALKEN To? | NALKEN Ier. (ADRIAAN) De tjoing van de nederlaag der Chineezen hadt men reeds in de Stad, vddr de te rug komst der twee Raadsheeren, welke een zegepraalende intreede deeden met alle hunne Troe-pen, behalven die Granaatiers en een groot getal Baliers, welke zij te Zanna-Abang hadden gelaaten, onder bevel van deu Kapitein van oosten. Dit was een donderflag voor NIKOEKANG. Hij bevondt zich toenmaals bij den Heer Haze, Voorzittend’ Schepen en Kolonel der Bargerije; doch hij was zij aangedaan, dat men hem nagr dereden vraagde. Men Tiep hem ter zijde: men zeide hem, dat hij door zijne Eed- “"gencoten verraaden was; men voegde ’er bij, dat, zo hij zijnen Aanhang wilde ontdekken, hij nog op vergiffenis mogt hoopen, doch anders den wreedften dood te vreezen hadt. Hij verklaarde alleen gehoord te hebben, dat er eenlge wa-pens verborgen waren bij een Chineefchen Kistemaaker, en op veele andere plaatzen, welke hij noemde; doch van de Zamenzweering betuigde hij, op nieuw, geene verdere kennis te hebben. Men vondt, dat zijne aanwijzing ten aanzien der Wappen maar waarheid was, behalven dat Øer nog eenige an-dere Wappen in een Goot op het dak van zijn huis verborgen waren. Men brage ze op het Stadshuis. Wijders kreeg men berigt, dac andere benden Chineezen de Forten Yanjavang en Nieuwendam hadden aangetast; maat dat zij, dapper afgeflagen zijnde, zich gewend hadden na den kant van Maronde en Tanjong-Paryok, doch inzonder-heid ua Yunna-Abang en Racas/y, alwaart zij bij nacht over-vallen en vermoord hadden den Luitenant arENDS, den Vaan-drig uompeL, etlijke Onder-Officieren en vijftig Soldaten; dat zij, oder andere gruwelen op alle deeze plaatzen gepleggd, twee inwooners, ARNOLD D&S GROOT e N SALOMON HERMSON ge-~~ passind, vermoord hadden; dat de Vrouw des eerstgenoemden zich in een ichuicje gebergd badt en na *t Eiland Edam ge- viugt wes; dat zij de Echtgenoote van den anderen met haat kind boschwasrts gevoerd hadden, die aldaar twee of drie dagen hadt dourgebrage, tot dat zij uit hunne handen verlost wierdt door den Kapitel van oosTen, welke de eene Chi- neefche bende gedood en de andere op de viugt gejaagd adt. Bet Op A VALKENIER. (ADRIAAN) 103 Op den zelfden dag omtrent den middag deede men, bij Openbaare uitroeping, den Chinezcn bekend maaken, dat nie- mand hunner zich hedt te verfiouren om naa Zonnenonder- gang zijne venfters te openen, geen vuur noch kaars deut keommen, onder bedreiging van den dood. Ten vier uure naa den middag wierd: ecne der gemelde Compagnien geplaatst voor de Nieuwe Kerk, tegen over de Nieuwe Poort; de andere wierde verdeeld op de vier Bastions van het Kaffeeel, tegen over ’t welk de Burgerij, zo te voet als tepserd, ge- posteerd wierdt. Ten zes uure in den avond wierdt dea Gouverneur - General berigt, dat de Chineezen eene der Stads Poorten, de Diestpoorr genaamd, met faelle schreeden maderden; dat zij, in weerwil van het vour, welk op, hes gemaakt wierdt, de Valbrug tragt in brand te fteeken, en dat zij zich gereed maakten om de Burger - Wagt tegenover het Bastion B. Zeelandia sait te tasten. Vermits zij alles wat buon voor kwam verbrandden, en meu reeds den brand ont- dekte aan den kant van de Poort Utrecht, trok eene der Hollandsche Compagnien, onder bevel van den Kapitein vam DER LINDEN, uit het Kafteel, en vatte post voor de Holland- fche Kerk, om het oog te houden op de zulken der Zamen. gezwoorenen, die in de Stad woonden. De andere Compagnie week eerst van haare plaats cer middernacht, en verfpreid de zich langs de Bolwerken van het Kafteel, terwijl vijfiig man pa de Nieuwe Poort trokken. Ujit vreeze yoor ecn aan. was van brand, wierp men niet alleen tienduizend pond Bus- poeder, welke in de Molens van de Waterplaats voorhanden Waren, in 't water, maar daareuboven nog acht tounen vas het zelfde krnid, benevens eenige kasfen met wapenen, Gre- maaten en ander Oorlogstnig. Ten zelfden tijde zondt mea ma het Bastion Zelandia het Burgér- Voet- en Paerdevolk, onder den Kapitein mort. Hij raakte handgemeen met de Chineenzen, die wakkerea tegenfiand booden; doch vermite hij, door een Snaphaanfchoot in het hoofd, gekwetst wierd, week hij te rug, met verlies van eenigen der zijnen. Midler- wijl vertoonde zich de Luitenant uenminogson, gevolgd van ecne Compagnie Granaatiers. Deeze kweet zich dermaae, Kkkkkk 4 : dat 104 VALKENIER. (ADRIAAN) dat. hij den Chineenzen eenige ftukken Gefchut ontweldigde ; twee derzelven voerde hij na de Stad, twee andere wierp hij in de Gragten. Hunne overmagt in getal deedr hen tot drie uure in den morgen fland houden, wanneer zij, door middet van zes kleine Ve Kkkkkkk 4 : dat 104 VALKENIER. (ADRIAAN) dat. hij den Chineenzen eenige ftukken Gefchut ontweldigde ; twee derzelven voerde hij na de Stad, twee andere wierp hij in de Gragten. Hunne overmagt in getal deedr hen tot drie uure in den morgen fland houden, wanneer zij, door middet van zes kleine Ve Kkkkkkk 4 : dat 104 VALKENIER. (ADRIAAN) dat. hij den Chineenzen eenige ftukken Gefchut ontweldigde ; twee derzelven voerde hij na de Stad, twee andere wierp hij in de Gr Idftukjes, welke de Oud-Schepen THORN- TON, Op last van den Gouverneur - General Over de Land- troepen gefteld, hadt doen aanvoeren, en van het vour, ‘t welk uit het grof Gefchut van het Bastion Ze/andia en de Diestpoort gemaakt wierdt, genoodzaakt waren de viuge te neemen, agterlaatende twee Veldftukken en drie Standaarden, In hunnen aftog ftaken zij den brand in de omleggende Hülzen, deeden een aanval op de Waterplaats, welke zij ftormenderhand zogten in te neemen, en deeden hun best om tot de Kruidmolens door te dringen. Waa etlijke wakkere doch vruguooze aanvallen, wierdt uit cwee ftukken Gefchut zo geweldig op hen gevuurd, dat zij op de viugt gedreeven wierden; die in ’t vlugten den hoop mingt konden volgen, Wierden In de pan gebakt. - Terwijl, op den negenden, de Compagnien Komptoorbe- dienden in de Stad te rug kwamen, en bezig waren met op fle Bastions van het Kafteel post te vatten, ftaken de Chinee. zen den brand in de vier hoeken hunner Huizen. Eene Compagnie Burgers, van het Stadshuis derwaarts gezonden, wierdt van hun met geweld te keer gegaan. Han oogmerk was, dat, de viam tot de Timmerwerf overflaande, de brand een algernen oproer door de Stad zou verfpreiden, en dat zich hier van zouden bedienen om de inwooners te vermoorden. Deze nieuwe en verfchriklijke aanflag was als het zein yoor de Christianen, om op het behoud van hun eigen leeven en op den ondergang van alle de muitelingen in Batavia bedagt ce zijn. Dus nam de Moord eenen sanvang, welken de Raad wettigde, door een niet minder geftreng dan noodzaak. jijk Bevel, om niemand der Chineezen te sparen, dan alleen: hunne Vrouwen, Bijwijven, Slaaven en Kinderen. Men liep hunne deuren open, fleepte hen buiten hunne huizen; en de flagtung was zo groot, dat het bloed, ter hoogte ven de Enklauwen op de straaren straande, in de Grangten en de Rivier firoomde. Aanmerkelijk is het, dat deze luiden, in weerwil "Von hunst getan en de menigte hunner wapenen, zich, zonder weerftand te bieden, lieten afmasken, even als Schaspen, die ter flagtbank geleid worden. Niemand ontkwam, op dezen dag der algemeene woede, dan de zulken, die op de daken hunner huizen viugten, cer ontwijkinge van de cegenwörde eener menigte. Betreffende nikkozKONG, hij hadt zich, nevens zijne Oomen, "smorgens ten zes uure, na het Kafteel doen brengen. Deze förmig, wie gedrängig gedrag, geduurende alle deeze verwarringen, oorzaak was dat men geen vat op hem konde krijgen, hoewel hij van trouwlosheid zwaar verdagt gehou- den wierdt, klom vaardig in zijn Rijtnig, zonder ander gewar, dan dat door de Wagen op de Brug, tusfchen de Plaats tegenover het Kafteel en de Scad, twaalf Snsphaanfchooten op hem gelost waren; doch deze misten hun doel, In zijn huis te rug gekoomen zijnde, verzamelde hij aldaar drie of vier honderd gewspende Slaven; dit was oorzaak, dat men in den ogtend zijo huis niet darfde aantasten. Dewijl, door een misflag der plonderaaren, veele Chineezen het lee- ven behouden hadden, ftaken deeze den brand in hunne woo- ningen in verfcheiden orden der Stad; dit deede de viammen dermaate toeneemen, dat men voor de Stad bedugt was. Men kwam de naastgeleegene huizen der Christenen Te hulpe, waar door ze allen gelukkig behouden bleeven. ’s Naamiddags kreeg eene Compagnie Komptoorbedienden, asngevoerd door haaren Luicenant VAN sUCHTELEN, bevel om vit het Kafteel te trekken, zich met de Ruiterij te vereeni- gen, en het huis van nikorcKone te omfingelen. De Kapitein VAN OOSTEN hadt aldaar insgelijks. post gevat, met de Com-. pagnie Granaatiers en twee stücken Gefchut, met oogmerkom dit huis plat te schieten of te verbranden, en hem dus nevens zijne Slaven te noodzaaken deeze fchuilplaats te rui-men. Zij deeden verfcheiden uitvallen, doch wierden telkens gapper ce keer gegaan door de Burgers, Soldsaten en Ma-woozen, die hen van alle kancen ingeflooten hielden. Zij men bemerkte, dat zij, door hun veriies, genoeg verzwakt waren, baangden de Timmerlieden, met de bij in de hand, Kkkkkkkk § en 106 VALKENIER. (ADRIAAN) en gedekt door de Gransatiers, zich een weg tot in de kammers, en rigtten aldear een nieuwe flagting aan. Kort daar naa floeg het huis in brand. Zommigen wilden ontvlugten, doch wierden gedood; anderen, geene uitkomst vindende, fneuvelden in de viammen, of benamen zich zelven hee leeven: veelen wierpen zich ig de rivier, en wierden door de Matroozen afgemaakt. Het fchieten duurde den ganzen naamiddag tot ’s ande- rendaags, zonder dat men durfde doordringen tot in het bin- nenfte van het huis des Chineefchen Kapiteins, alwaar eene menigte voorraad van oorlog, even als in eene verfterkte plaats, voorhanden was. Men vernam, dat het huis van zij- nen Broeder, in de nabuurfchap, in brand stondr. Het brand- de, benevens veele andere, tot op den grond af; waar door groote verlegenheid ontstondt, alzo men geloofde, dat ze al- Jen ondermijnd weren. Men hoorde "er, indedaad, omtrent middernacht, een geweldig gekraak, gevolgd van een ander nog ‘geweldiger, *t welk eene menigte fteenen in de lucht deedt springen, waar door eenige perfoonen gekwetst en veele ven- ftess en daken, op een saanmerkelijken afftand, verbrijzeld wierden. Onder andere Chineefche huizen, waarin men brand- baare ftoffen en Oprement, waar chijnlijk gefchut om de Bronnen te vergiftigen, vondt, was er éen, wiens dak met drie kleine ftukken gefchut Gewapend was. Dit huis wieder eplonder, en über al wat leefde afgemacht. Naar maate het moorden afnam, nam de brand binnen en buiten de Stad toe; met dit onderfcheid, dat men zich in Batavia met voordeel bediende van de Brandfpuicen, doch, daar men dit hulpmiddel miste, alles tot op den grond toe afbrandde. Dit was het lot der Voorfteden aan de Zuid- en Mieco van de Diestpoort tot voorbij de Uvechrfiche oort. Op maandag, den tienden der maand, zag men de straaten der Stad en der Voorfteden met Lijken als gevoerd. Nime- KONG, een der Broederen van den Chineefchen Kapitelin, gree ftaande om in eene Bark buiten de Nieuwe Poort te viugten, en de Luitenant Taw-sjanco, in zijn tuin verborgen, wierden gevat en gebonden na Betevia gevoerd. In bua eet, . ree etiam — VALKENIER. (ADRIAAN) ley i hun ftelde de Regeering en het Volk minder belang dan in het gevapgen neemen van NIKOE-KONG, welken men ’s avonds ea id® den nacht vérgeefs gezogt hadt. Hij hade zich in een af. geleegen hoek van ziin huis verfchoolen; doch het aldaar niet lenger kunnendé uithouden, meende hij ’smorgens te kunnen ontvingten, verkleed in het gewaad eener Vrouwe, en ver. mengd onder zijne flaaven, wien men verbooden hadt het leeven te beneemen. Doch hij wiedt ontdekt door den Heer VAN Dyk, Vice-Prefident Schepen; terwijl deeze zich van zijn perfoon wilde verzekeren, fprong hij in *t water, waar wir een Bedierde hem met geweld ophaalde, en den Vice. Prefident in handen ftelde. Men voerde hem terftond na ’t Kafteel, waar hij aan handen en voeten geboeid, en zorgvul- dig bewaake wierd. De gantfche dag wierdt befteed aan het opzoeken en doo- den van de zulken der Chineezen, die den moord van den voorgaanden avond ontkoomen waren. Ten zelfden oogmerke Feedt eenig Paerdevolk en cene Kompagnie Gransatiers buiren de Stad, rondom welke nog ceuige hoopen der Vioekverwan- ten zworveu; doch deeze bezaten zo weinig moeds, dat zo tas ’er eenige van hun foeuvelden, de overigen de viugt na« men. De brand, midlerwijl, verre van te verminderen, ver- {preidde zich in twee Straaten, de Critfe- en de Lepelffraat. Ook {prong cr eene Mijn; het Suiker- en Touw Magaziju bleef, door middel der brandfpuiten, behouden. Het vuur op den elfenden gebluscht zijnde, floeg het gemeinen Volk met zijn groote woede aan ’t plonderen, dat zijn el-kander doodden. De Officier weerman zonden twaalf man om de ongeregeldheid te keer te gaan; doch zijn wierden, door de plonderaars, genoodzaakt te rug te keeren; ‘ook werkten de Granaatiers, en eenige burgers te voet en te paerd weinig uit. De Kapitein van oosTen, ten Jaatfte, met eenige manfchap, onder het gefchal van fluic en trommel, aangcrukt zijnde, kondigde het Graauw en den Matroozen an, dat zijn zich hadden ftil te houden, of dat hij ‘t hunanders zou doen berouwen. Eenige Musketfchooten in de lucht gedaan bragten hen in wanorde, en deeden hen beflui-ten; hugnen buis te laaen vaaren, onder belofte dat ’t geem zij aan gemunt goud en zilver, of aan kleinoodien geplonderd hadden, onder hen zou verdeeld worden. Deze goederen, of liever schatten, wierden na het Stadshuis in bewaaring ge- In weerwil van de herftelde rust binnen en buiten de Stad, bleef elk onder de wapens, en men hielten nasuwkeurige wagt. De Kornet cuirs, cp den elfden, uitgetrokken zijnde op kond- chap in de nabuurige frecken, tastte met de zijuen, op den weg van Sondhar, een bende Chineezen aan, verloeg twee- honderd van dezelve, en veroverde vijf Standaarden, een Snaphaan, nevens eenige andere zegetekens, welke hij den Gouverneur in handen ftelde. Zedert den elfenden hadt men een begin gemacht met het Wwegneemen der Lijken uit de huizen der Chineezen, van de ftraaten en uit de graften. Volgens eene gedaane- optelling, beliep het getal der ongelukkigen, welke in en zedert den al gemeenen moord, binnen en buiten de Stad, gefneuveld waren, tienduizend menfchen. Onder meer dan veertig Stadarmen, welke de Christenen, geduurende dit Treurtoneel, ver- overd hadden, wierden ’er vijf gevonden, waarin men deeze Zinfpreuken las: No. 1. Volharding in de oude trouwe. No. 2. De keuze van gunflige dagen en geleegene tijden. No. 3. De groote dag van Foosje in de maand Odober. No. 4. Onze eenige hoop in God. No. 5. Onze eenige hoop in God. No. 6. Op den achtienden kreeg men berigt, dat het gros der Chineezen zich verfchuilde in de Suikermolens op den weg van Zangesang, en dat de gaande en koomende aldaar zon- der onde: {cheid gedood wierden. De Regeering, hierop vergaderd, nam het eenftemmig befluit, dat de Kapitel Crum- MEL zou gelast worden, de wegen te zuiveren, en, het kostet wäre het wilde, dic geflagt van Ongeloovigen san te tasten en uit te roeien. Men gaf het eene bende Europeanen, Baliers, Macasfiaren en Burger Paerdevolk, gezamentlijk währende omtrent tweeduizend man; doch die merkelijk versterkt wierden in hunnen optogt na de Post dnka, waar de Luiterant cernits zich met een Korporaal, vierewintig Soldaten en zes Timmerlieden bij hen voegde. Van daar nam . het -_= = - eee WT eae we VALKENIER. (ADRIAAN) log het Leger zijnen weg na Pifirg en langs de Mookervaart. De Bevelhebber, uit two Verpieders vernommen hebendet, dat de vijand de Molen Cama, verfändlichke hadt, zonde der waarts eene bende onder den Kapiein motu. Naa drie uivalea, welke alle nadeelig voor de Chineen afliepen, wierdt de Molen aangetast en inde asch gelegd. De Molen Capok stondt drie aanvallen door, en onderging het zelfde lot. Vervolgens zondt men Afgevaardigden aan den Gouverneur General met vier Standaarden en het hoofden van eenen Vandrig, die, om zijne uitrusting, gehouden wierdt voor een van de hoofden der Zamengezwoorenen. In het overig gedeecke van het Gewest vertoonden zich niet dan kicine hoopen, die op het gezigt der Trocpen in de bosfchen viugtten, daar men hen aiet konde volgen. Van den Luftenant KORENAAR vernam men, dat zes Suikermolens langs de Rüber van Chineenzen krielden. Men beflot hen uit dezs Molens te doen verhuizen. Waa eenige hevige füchtigem met den vijand, gelukte het den onzen, de Chineenzen boschwaarts te jaagen. Het I.eger te Cadouwang te rug gekoomen zijnde, kreeg aldaar van Tangezang eene verfterking van achtenden Europe, anen, benvens eevige Krijgs- en Mondbehoefien. Kort daar- na verfcheen aldaar de Tolk JAN siIMONS, met twee afichrif- ren van eene Ace van Amnestie, welke de Regeering hadt_ goedgevonden op den tweeentwintigiten dier maand af te kondigen. Zij was gefchreeven in de Hollandfche en Malestie, en behelsde cen verbod aan de Troepen om de zulken vijandlijk san te tasten, weike de wepens zouden ne- derleggen. Vervolgens wierden dezeze Affchriften openlijk aangeplakt, op dat niemand onkunde zou mogen voorwen- den. Door deeze Acte vergunde de Regeering aan alle Chinéezen, die, "t zij door vreeze of door geweld genoopt, zich onder de Maitelingen mogten bevinden, den tijd van - eene masnd om tot de gehoorzaamheid der Maatfchappije weder te keeren. Men beloofde yergiffenis aan eenep lege- lijk, die den Bevelhebber der Muitelingen, le Etende of dood, Zoude oververen, benen een belonning van duizend Kroonen in het eerfte, en van de helft dies somme in her tweede VALKENIER. CADRIAAN) Tweede geval; en insgelijks vijfhoriderd Kroonen, behalven vergiffenis voor het voorleedene, aan een der Hoofden, leevendig of dood; der Miaactcasppie. zou fm han- den leveren. Ondertusfchen was het Leger, tot aan = inde de? -maand Oé€tober, geftadig bezig met het opzocken en verdrijven det Muitelingen; zommigen van welke zich bedienden van deaf. gekondigde vergiffenisfe, en cot hunnen pligt wederkeerden, doch de mieesten van welken in hunne misdaad volhardden. Uit het land van Bacas/y, alwaar deeze Isatften bijeen verzähmen waren, verfpreiden zij zich door de landen van Marws de, Thing en Toegoe; dit noodzaakte de Christenen, binnen en bniten de Stad, tegen een 1 tweeden aanval op hunne’ hoe« de te zijn. Tusfchen den zesden en zevenden November, gaf de Luftant sonters, Commandant van het Fort Tanjong Paryok, hier van berigt, met deeze omstandigheden, dat de Chincezen zich hadden neergeflagen in zes Suikermolens, tusfchen Ansjol en Sondhar, twee van welken zij veriterkt hadden, door bet graaven van eene Gragt ter breedte van omtrent twee Roeden rondom dezelve; dat de wegen belemmerd waren door ftruiken van boomen, en dat zij, overvloedig van wa-pets voorzien zijnde, het land te vuur en te zwaird verwoestten. Door eene andere tijding kreeg men berigr, dar de Baliers, bij de Tuinen van den Dircéteur General en dem Heer NoiTnenius gelegerd, ‘hen verdreeven en op de viage geflagen haddens; dat tweeduizend deezer Muirelingen begegebrig waren zich te otderwerpen; dat zij de ondertekening vam hunnen Kapitein en ‘een vrij geleide van den Generalverzogten 5 dat zij im ‘dat geval terftond zotden gchoorzaamet’ en de wapens nederleggen. Men zondt hun, -van wegens det Gouverneur General en den Raad , een Vrijgleibries, in de dandteale gefchreven, “hun denwifzende >» op hoedanig eene wijze zij konden wederkeeren en zich onderwerpen. —. + MisfPhien dat veele anderen, van' het zelfde gevoelen als * kunne. Landgenooten LimTsouKE, OYET-SOMKO en KHOUW TSINKO het Plakaat mistronwden, en niet dan on der beter verzekering dien ftap wilden wasgen.. Dit blijke ge — - oe. —————— VALKENIER. (ADRIAAN) {13 genoegzaam uit den volgendea Brief, door hen, te deezer gelegenheid, aan den Kapitein moor gezonden, en door EVERTSON, eerfte gezwooren Kierk yan de Kamer van Justitie te Batavia, uit het Maleisch in *t Hollandsch vertaald. Wij bedanken den Kapitel moor nederig voor een Pa- Pier, welk hij gemeckt heeft, en waar door aan Ons, geringe schrecken, vrijheid wordt gegeeven na Ba- tavia weder te keeren; doch wij schroomen daaria ons Vertrouwen te ftellien, aangezien dit Papier niets anders is Dan een. bloot gefchrift, niet ondertekend door de hand van Kapitel moor, nog bekragtig dit zegel der Maatfchappije. Om deeze redenen hebben wij dit Oor- y> pronklijk Papier of Plakaat, naa er een Affchrift van ge- 9» Maakt en bewsard te hebben, te rug gezonden mec den » zelfden perfoon, welke het ous heeft ter hand gefteld. De » Baam van het District of der plaatze, waar wij thans zijn, », is Kalteban. Hoe begeerig wij ook zijn om na Batavia » weder te keeren, wij zijo, egter, zo zeer bevreesd, dat » Wij ons niet durven verlaaten op dit Gefchrift of Pla- ”. ‘ 9» Op den dag van den Moord der Chineezen te Batavia » zijn wij herwsarts gev In der Tageblatt zien wij, dat 9 de Kapitel moor en ORANGS BOESSAER medelijden hebben sie met ons armen luiden, welke hier in elende en de grootfte ongerustheid leeven. Hierom verzeeken wij, dat de onance BOESSAER ons verwaardige met Brieven van Vergiffenisfe, en dat zij‘ons gebragt worden door den Chineefchen Kapitel; of anders met Brieven van den zelfdem aart, ciJ2t teekend door Kepirein moon, en bekrigtigt met let zegel der Maatfchappije. In dat geval: zullen wij ons ter(tond »» Onder.zijne geboorzaamheid ‘begeeven, vermids wij uiee »» “tour genoeg zouden darven zijn om hem. tegenftand te er bieden. »» Wij groeten u, Kapitel moor, als mede den onANce »» BOESSAER, en bidden u het ons te vergeeven.” enz. 