Algemene konst en letterbode
None
ivi mi vorts zegt by:,, wy hebben flecken ks nog den wer.sch |e uueu, dat dit in zoo vele "peigieu veruienltdyic werk, »tn £ 5 eta Digitized by Google t 74 5 em van deszielff lezers belangemg genoeg inbocreme, dat die zelfde waarheidsiiefde, die het het doen ontstaan, daar- ▼an een Franfche vertaling doe ondernemen. Ooze taal, hteft thans, wellgt nog meer dan het Laiyn, de eer?an in Europa de gemeene taai der geletterde eo geleerde we re Id re zyn." — Elk die het eigenlk onderwerp en de geheele wyze van bev Kandeiing van dit diep en omflagtig geleerd werk van Luzac kent, zal den cisch buitenfporig vinden, die in de gemelde fielJing ligt, dat zulke werken liever Digitized by Google In het Fransch behoorten gefchreven te worden. HANDEL en ZEEVAART, HUISHOUDKUNDE EN WAT DAÜT DE BET REK KING HEEFT. Pah vs. Eenigen tyd geleden heeft de Heer Proust. Eenigen tyd geleden heeft de Heer Parmentier proeven gegeven, omtrent het maken vaq Siroop uit de Druiven; waarna de Heer Proust. Eenigen zecr bekwaam Scheikundige, daarvan Suiker gevormd, en de Heer Fouques middel gevonden heeft deze Suiker wit te maken, en er wel niet den laister, tnaar toch de va«theid en de kleur van Suiker, uit bet lliet zamengefield, aan te geven. Dit alte door de Hteren Bertholet, Comptal, Parmentier en Vauquelin, Lcden van het Inrtuut, ondtrzocht zynde, heeft men de bereiding van den Heer Fouques by uitltek voldoende gevonden, 200 dat de KJzer het volgend Decret den i8den van  bewirkungs medeideelen, het welk openbar gemacht, mede de prensen van de Prefecten van onze Wyngaard voortbrengende Deparremen. Te rekenen van den irtcn van Louwmaand 1811, zal de Suiker van Druiven de plaat van alle Sui- Onze Minister van Binnenlandfchez zu zu, die in onze opeifoare GefHchten gebrückt word. Onze Minister van Binnenlandfchez zu zu, die in onze opeifoare GefHchten gebrückt word. Onze Minister van Binnenlandfchez zu zu, die in onze opeifoare GefHchten gebrückt word. Onze Minister van Binnenlandfchez zu zu, die in onze opeifoare GefHchten gebrückt word. En van deze heerlyke uitvindyig zu voor bet welzyn va, onze Volken en voor het bdang van onzen Koophandel doen gevoelen. By Decreet vm den nften heeft Z. M. den ge-noem.ien H' er Proust benoemd tot Lid van het Le-gioen van Eer. O k lootde de Keizer by het volgend Decreet een1 anzienlyken Prys uit, voor den Uitvinder van een nriJdel ter vervangirg der Indian. Nap. leon en enz. Op het aan ons gedaan verflag over de middekn, die men zoude kunnen aanwenden. om het gebiuik van de indigo in de Verweryen te vermirderen, zoo door de voortbjengfelen van den Franfchen gmnd, aU door die van de Volksvlyt. Hebben wy het volgende befloten : Art. 1. fEr zi\ een Prys van honJerd duizend Francs . toegeftaan worden aan den Uitvinder van een roiddcl, om uit een Inlandfche en gero.kkelyk voorttelende Plant, een dik vocht te trekken, het weik gefchikt is, om de Indigo re vervangen, zoo in prys, gebruik, gldps en vas'heid van kleur. a, Dergtlyk een Pys zal gegeven worden aan dieu genen, welke een gefchikt middel aanwyzen zal. om eene kleur Uit een Inlandsch gewas getrokken, op Wol, K'itoen, Vlas en Zyde ie hechten, ten einde de Indigo te vervangen, op de vonrwaarden van Art. 1. 3. 'Er zal een Prys van vyftig duizend Francs toegeiten worden aan dien genen, welke dor het vermengeo van de Indigo met lnlamJfche Zaken, of door die op ecne nieuwe vvys te gebruikun, dcsze!t's hnc-Veelhcid op de heffr zal vermincieren. en tenter liL'tzeltde uitwerkfel hebben, wat de zuiverheid en vast-hwid van de kitur aangaat. De Prys zal van vv lentwintig duizend Francs zvn, indien men het gcbruik van de Ind'go op de bier boven g zejdj wy/.e en vierde verminderr. 4. 'Er zal e$n Prys van vyfentwintig duizend End Française IOC- Digitized by Google C 7* 1 tocgeftaan worden aao hero, die eeB gemakkelyk en 2tker middel opgeven al, om uit de Plant, weike het Pastel voortbrengt (Ifatis tinctoria Linn+us], het klugen vocht te trekkin en in het verwm te gebruikco. 5 'Er zal een Pys zyn van hunderd duizend Francs' jndien men aan dat fap, zonder aan deszelfs vastheid t: schaden, de fynheid en gians van de Indigo geven kan. 6 'Er zal cen Prys van vyfettwinrig duzend Francs gegeven worden aan hem, die een zeker en gemakke- lyk middel aanwyzen zl, om de Wol ea Zyde met het Puiistisch Blaauw zoo te verwen, dat men eene effVn, glarsryke, gelyke kleur kryge, die niets fydt door het wryven tn het waafcheo met water. 7. De M dedingers zuilen aan onzen Minister van Bmnenlandfche Zaken eene befchryving van hunne mid- dden znden, me Staleo van geverwde Stoffen, ofbe- reide mid-elen, in eene gennegzarae hoeveelheid, om de opgaven te kunnen venfieren. 8 Onze Ministers van Bmnei landfche Zaken in van de Publikke Schatkist von met de uit voe ring van het tegenwoordig Decret belast. (gatckend) Napoleon. Blaauwe Sapverw uit Korenbloemen, De Hofraad Juch, te Munchen, heeft de belangryke on dekking gedaan, om uit de blocrabladeren van de zoo..Igeir.een groeijende Korenbloemen, eene fraaije Sapverw te bereiuen, waartoe hy het vulgend vooiw fciinfc opgettt. Nadat de Korenbloemen met den kelk byecngezameld zyn, worden Vr de donkerkleurige twee-flichtige bloemen zorgvuldig en zuiver uitgeplukt, en op eene verwarmde kamer- kagchel half gedmogi. Da amp bevochtigt men de/.elve met eene in water gemaakte oplosfing van Arabifche gom. Dan wordt alles wel onder een gekneed, zoodat alle bloemen goed met water doortrokken worden. De hier, uit ontibande pap bedekt men ver vol gens met papier, legt haar tusllhen planken en daarop gewigten. Na een paar dagen wordt dn mengfe! in een fteenen morter, met byvoeging van een weinig aluja en wat zui-ver Engeland. Annuiteit. % pct. niet Frankryk Gecnnlohd. renten 5 prCt.. niet gen. Dito Cert. VyK.&V. 74 ♦ 75 Water, gefttmptt en het vloeibnre donrge^grf. Last men nu het doorgezygde in een porfclein o^je zachr uitdampen, dan blyft *er eene zeer iC.iuone blaauwe fapverw over. Prisx oil  Coop. 1 Spemje prct. by Hope & C. 34 «c tnx. 9r| off" dttn dito nieuwe. 2 f 2 : f Rutland 5 prCt. M'«5i Portugal, by Hupe&C vj| * | Zweden 5 prCt. 40. 4a Dene mark en, ToO. 4 prCu 80 a 86 dito Leen en Wisfefb. 4 prCc 93 • 94 Ato Rrooo 4 ptCt. oaf • 04! KdnetvuiOostsnryk § prCt. niet gen. dito 4i prCu dito. Wisfelcours. dito 4i prCu dito. Op Londen. niet genou — Pirya, 57 dito Domernen. 4 Prct. Wet tttn Vrywillic a 5 pCt. Ron. Negot. van iito7. 6 pCt. met op loop, premie by Af» losf. 29U30I Reicnptien Losb. nt den Vrede • 16 • 17 dico 1801. a"s| pcCC* ISl't I Agio van de Bin*. 99a! STERRE- en WEERKUNDlGE WAARNEMINGEN. Digt by Hermanstalt, in Transylvania, is, on den 17den tan Blömend 1. I., gedurende byna een kwartier uurs, een bloedlpunge regen gevallen, en zulks na een oowe- der, hetwelk met fterke rukwfoden uit her znidwesten verge- Zeid was. Een geneesheer uit Hermanstalt y die jaisr in dien omtrek by een9 zteke was, veriamdde, met de betame- Ivke voorzorg, dien regen in een pot, welke omirem een ibsch kon iohooden, en, by zyne terutfkomst, L»af by dat ▼>cht aan een* Apotheker, een geleerd Scheikundige, om het- Zelre te orderzotken. Zie Mer den uiiflig van zyne nafporin- gen: wanneer men dat water fchudrie, werd het troebel, tenter niet Zoo, dat het de*zelfs  ft'Hra^n helder geworden w^s. Het water verloor desselv roode kvur even z>o min, wannecr men bet met de krachtfte tntddeten verme-gde, zoo ate mer de zwnvel en f^tpeter, zee Zour-, en p3'n<v»rzuren, met d<* onfjcsoiverde of gezuiverde aka:»s, mer her fon'trir, her k »lkwster, de kwik, ('en ^et«f vinzeep, e? z. Ma^ men onr-ji;»m heizeive eindelyk de k'eur dx>r Vr eene ontbn dog van aluin en oi.przuiverde afkul? by »t r<i»er ; het prec:pua». «»ch-ter, dat zxn r>rm*e, b' hleld oVszeif* Henr, h.tgeen febreif an re dotoer., da' bet kleur^evend begjr.fe! van dczen tegeri tot art p^rter.rvk behoorde. H-t dilc gedeelfe, dut men 'et ▼ An affelde, door het water to doen doorlekken, kon aatl gt-en nieow onderzoek worden ondeT-wnrf^n, uit^o hetzelve avch zoodanig aan bet doorzye- werkruig (fi/tr*m ) bad *ast> f ehrcM, dat bet d-«ar*an met meer kon worden afgefebefaefl. Verlcbeiden lieden he bben, op verfchillende plaaifen, van dat *at«r m potten opgAZtmeld, en hei had.overal dezdfde kl-ur. IJV plants, waar het in de groorfte menigie gevalien is, V%- Zakna yenaamd, iigt op twee mylen afftand van eene vry UnaO kt-it. berpeit, die, tot eene hoogte van 3 i 400 roeden, met jenne b< envr, werke to?n in vollen bl'>ei waten, bedekr zytu *Er w s, in den mor^enftond, weUe den dag, waaropdie zoo- gei?a;mde bloedregen is gevallen, toorafing, eene fterke ha* ^i-'.^ui. p dat bo&ch gev*Ilen. Wy laten den na»iiurkundigeri e*<-. tc oordrelen of de zaadftof uir de hloemklokken ^ thera} den regen ai dan met heefi gekleotd. WRERKUNDTGE W A A R N E M I N G E Nf BUITIN HAAIUH* 1810. f BAHO- I THER- i STRREK I LOOHT9* Hooi- < MB- I HOME- I DRED { GBSTBLD- m.'.and I TER. I tfr. I wiff». I HEfli. 85 fS0. f, < ^c. c, l 6a 77 68 . Nanwd'a: en'savo-ds' z.'regenbuijen. 28 I29. 7* i 61 <5 I 60 z. - 2. w w, bewolkt; voormidda, buij j. 1 w. z* w. 1 Digitized by Google 4 < 79 1 lit©, f BARO* I THER- HoOl-< HE- J NOME- maand 'ter. ( teb. STREEK DER WIND. — — LTJCHT*. W. w. z. w. I windrig; bewolkt. 7. a. w. I windrig; bewolkt: 6aT w.'savonds windrig. fay 7 i 9*1 31 <a9- t I 03 lay. 8 1 64 w. U z. 1 w. I barde wind; bewolkt. W* t. N. 1 GEBOORTE W* t. N. 1 w. TROUW- en STERFLYSTEN. Het getal der Dooden, gedorende de laatstverloopene Week isgeweest: te Amfterdam 112; eft te Haarlem 9, order welke laatften 5 beneden de 11 Jaren. BEKENDMAKINGEN. Te Dordrecht by A. BLUSSE & ZOON, te Amsterdam by W. van VLIET, en wvders aiomm, is?hans werier*' oom verkryebaar: Het AfX5EM£EN fMNDBOEK voor K LI-STEN A ARS, FABRIKaNTEN, HANDY ERKMEr>EN, CHIISTEN, HUISHOUDKUNDTGEN, en, waarvan met z»& veei fof in de publicke Beoordeelingen gefproken word, y en dai byna vyf lioi.derd Voorfcbriftcn, Order rigening en Middelen inhood, om, met bet meeste voordeH, a<ierleija Werkftokken in Good, Zilver en andere Metalen, Hout, Leder eu andere Stukken te ma ken of te herftellen en ta pttrer^eeren met de bereiding der daartoe noodige Ingredient ten; mttsgaders om velerleije Verwen, Vochten, Sterke Dran-ken, Bieren en Likeuren te vervaardigen En de zonderfälle Voorwerkeo te fabrieeren; 00k cm fcbadelyke Infekteif en Gedierren oit Huizen en Hoven te weren, Vlekken oft Likon-, Zydeit-, Lirnen. en anc??re Kfee^ercn te helpen* eii ve!e andere geheirn^n meer. De rrjs is, compleet, twee/ Guldens, en her tweede Stuk afzonderlyk 22 Stuivers. NR. NB. DeKui St om op eenegemakkelyke wyzeen in wefnig NB. To Franfche Taal te leeren fpreken, is voorzeker eone wenfcheiyke znak. Tot berelking van dir oogmerk fch^ffV rarn ?xh nan de nu oifgekomen DERDE DRUK van A. J ROU- GIER, VerzameUng van Voor tee I den en Spreekwyzen in zich bevatier de Grondbeginfcien der Frdf fch • T ui, in 3 D^eien. De ze overziene en velles verfeeterdo $de Druk word a / 1-: uifgegeven te Dordrecht by A. Blusse en Zoon; Amsterdam lf\ Bran. 1 Lftvden JI*x*.k sm- /Cajma i Umurtr V Is het mogefyk, naar vetrevallen , te tepalen in *fe VOOR DTFEMNO #/ de V R I CHI zal zvn een jOSCEM of ten MP I^JEN ? — MILLOT en B dc- eene Vroedmtetttr re Parys , .1- s in S*jy Hage , zeggen JA, iewxzdn het ky de ftvkken , n een tw^k, Op<t« ' <Hk do'«r hen, ovt r i« Orderw<* n, un^Pteven en that 5 te krvgen te 'aHaee bv Thierry en Menfinr ; ^ Ronerdam by V4* Baa/en ; te Dordrecu bv A Bias ft en Zoon * en verier* alom , i <6 ft. — Hoe d kwyJs verUngen Ouders — Mocrtert vnoral — naar eeren Z «on, en dat zy eene Ooc*i-» ter krygen , en wryfvkeprd Gm nu in dezen den vver.rch vervuld te zien, orfeilba<r zrker, b^hoeven zy alleen dit boek te lezen, dar hon den wg zal »<mwyzen, zond<*r mjsfen, en de w\ze leeren. hoe, of een Jon gen of een Meiijen, naar verkiezing vonrr tebresger ; met prorven en waarnemingen bt-» vesrigd van Vaders en M<«eders, van meer of mm voornamen (land, die de Schryvers eeraadpleegd en den ontvangea rajcf gevolpd hubben — altyd met fucces. Omber algemeinen geben vanallerleijeförder vanallerleijeförder en Zukorologien nog nuttiger en onknstbaarder te nränken, heef de door en ri »nr kut di*e H^rh»pist &ERTHOUO te P*r\s eene H^ndf'idi%g voor Onbedrvenen org^ftV'd. om hunne Klok en Zak Uurycerken ze/ve te regelen en /# beflieren* In XV Honfdftukken gaat het over de vtrdceimg van den tyd; verklaan bet weiktuigelyk gfftel der verfchilleo-de foorieii; bvpaalt de o rzaken van derzeiver jutstheid, on-gei>kheden en *f«ykingen; hoe men de naauwkeurigheid van en Horlogie oepmevin zal; over derzeiver heftier, regel'rag, gebruik en fteliing; hi* den verz*twyzer te venraaijen; hoe men de Slinger* en Zak - Lhirwerken regelt Nach den oorgang van de Zon door de Middaglyn, en hoe men de Middaglyn, en hoe men de Middaglyn kan trekketn van de voorzurgen om goede Uurwerken te bienen en te houden; wat men in acht te nemen het meeste voordeel vm die nutige Werktu'gen gründen te ma ken enz; benvens Vergelykings Tafelen voor elke dag v n het jaar en een hougte-ufel vunr gegeven Mtddaglynen' fAet vier uitflaande P nen. Dtt Werk door wylen den verw dienftelyktn Hecr y D. Patteur vert aa Id en aan den Hongkers-kranke van Swinden opéredrag, en in een gefchikt Zak - forrnte net u.i^evoer 1. w rdt onder den Titel van HET REGT GEHRUIK per UURWERKEN dnor F. BERTHOLM, Whitingen ie D ird rech oy A. Blusfi en Zoen; e Anmtrd-tn o) Brave; LJirtcm J. van Terveen; Rotterdam J. van Baa/en; en veruer aium. Ue is IJechis 24- TkHaaklem, if A. LkOuSJ£S Digitized by Google ALGEMEEN K O N S T- , EN LETTER-BODE, VOOR HET jAAt ifia N°. 32. Fry dag den loden van Oogstmaand. B. B. R. I. G. T. E. N. A. Volgens een Bn^ronsch Nieuwspapfef wint de Koepok • Ineming in Oost-Indien raeeren meer veld. Men had daar berigten, dat van het begin van Herfstmaand 1808 tot den aanvang van Herfstmaand 1809, alleen in het PreGdentfchap van Madras eh de oroliggende ftreken, op last der Regering, 160,000 per tonen gevaccineerd waren. De Hr. Macken^ibs een bekwaara Heelineester, heeft alleen in het PreGdentfchap en een enkel district, in den loop van het jaar 1808, 28,198 menlchen met de Vaccine ingefangen. Onder deze Vaccinatien zyn niet geteld die, welkd door Bramen en andere inboorlingen verrigt zyn.- Parys. In het begin van Grasmaand. 1. overfeed to Londen de rykfte aller geleerden en misfchien oder de freerdtte aller rj ken, de Heer Cavendish, Lid van da Koninklyke Maatfchappy aldaar en een der buitenlandsche geschlossen van het Fransch Institut. Jonger Zoorj van een aanzienlyk Geflacht, moest hy de nadeeleri* daar *an in England verbonden, ondervinden, maa*?yne* liefde voor de wetenfehappen en matigheid in siles* Verhieven hem zoo zeer boven dezelve, dat hy op ILDeel. F voort* Digitized by Google C I* 3 voordeelige posten, waarop zyne geboorte (zyilde een naverwant van den Hertog van Devonshire) hem Gefältige, geen spreak, schoon deze handelwyze zyne naastbeftaanden verdrot en hen de handelwyze van hem de handelwyze van heerd offenen. Geheel dus voor de Weten- schappen levende, verfchaften hern zyne Ootdekkingen meer vermaardheid en perfonlyk aanzien, dan hem waarfchyi lyk op eeaige andcre loopbaan konden wach- lea Qnbetwistbaar behoorde hy onder die Geleerden, die het meest tot de vorderingen der nieuwere Schei- kunde hebben medepewerkt, en schoon zyne Verhandelingen niet groot id aantal waren, droegen al/e zoo zeer kenteekenen van juistbeid, vindingkracht en waar- hetd, dat men dezelve voor meesterftukken in hare foort huld. Hy was de eerfte, die de byzondere eigenfehappen van de waterstofgaz onderzocht en de k Er- merken opgaf, waar door dezelve zich van de dampkringslucht onderfcheidt. Ook aan hem heefr men de beroemde ontdekking van de zamenftelling des waters te danken, welke in het vervolg door de Proeven van Lavoisier verbeterd en geheel bevestigd werd. Oft-dcr zyne overige werkzaamheden verdienen genoemd te worden: eene Verhandeling over het doen bevriezen 4oor kunst, en over de byzondere graden van koude, die men kao bekoracn, door verfchillende zelfitandigheden » die de eene op de andere terugwerken, te vermengen » een verflag over de Meteorologische Werktuigen by de KoninkJyke Maatfchappy voorhandsn; eene Verhandeling over de Wiskundige Theorie van de Elecmcueit enz. Door de terugkomst van' een zyner Oomen uit de Kolonien, die verontwaardig was, dat de familie hem guli el verwaarloosd had, geraakte hy na diens dool in het bezit van daszelfs zeer aanzienlyke nalatenfchap, bedragende zoo veel, dat hy 150,000 Guldens aan jaarlykfche renten daarvan konde trekken. Verre van mi van levenswyze te veranderen, bleef hy volkomeo dezelfde, even matig en eenvoudig als te voren. En underdaad hy had in zyne kleeding en handelwyze eene wezenlyk oorfpronkelyke eenvoudigheid. Niets was hem lastigeis dan de dienstboden en de omflag van her buishouden; ook ging alies by hem toe, byna volgens «vl-d. voiftandige wetten, als die, weike den loop der hemeffche iigchamen beftaren; alles watf, Votgehs naau keunge formulieren, zoodanig te vorgst by hem bepaald, dat hy nimmer noodig had, zich met iets te bemoeijen. Zyne bedienden waren even als beweegbaft, en zyn buisbouden even als etm uurwerk at zelfa niet behoefde opgewonden te worden. Zyne kleederdfagt veranderde nimmer, noch van stoffe, noch van kleur, noch van kleur, noch van fatfoen. Ahoos in bet grys gekel zynde, kon men te voren i« den Almanak zienwanneer men hem een nieuw kleed moeat maken; of als men by geval bet tydftip van dfeze kleedverande-rlig vergat, bad by, om zulks eytien lieden te herinneeren, niets noodig te uiten, dan het enkele woord: dc Kleiser maker! Het ovoige van zyne levenswyze wad noch oroflagtiger. Noch kostbaarder, maar deze man, die zoo weinig voor zicb zelven verteerde, bezat eene wezenlyke Koninklyke edelroedigheid voor de weten schappen en voor geheime weldaden. Hy bad eene falryke ert votkoftien m\ ditgezochte Boekery verzähnt, welke ten dierist stond van alle geleerden en van een' eder, die onderrigt begeerde. Ten dien einde had hy kartjes doen orukkeri, behelzende, fommige de eenvoudige toelating, om aldaar te mogen kometl werken, anderen, om de boeken met zich naar buis te mogen neraen, alles naar mate der lieden en naar mat bun voornemen; maar om door die bezoeken niet lastig gevallen te worden, had hy zyne Boekery op twee tiren afttand van zyrfe woning dt>en plaatfen, m de wyk waar zy v. Ooor de Geleerded van het meeste nut kon zyn. Hy deed de boeken, die by zelf benoodigt had, van daa afhaleii; gaf er een ontvang. Briefe, een ontvang. Briefe, een ontvang. F a NIEUW- Digitized by Google NIEUW- UITGEKOMRN BOEKEN, AKADEMISCHE EN ANDERS SCHRIFXEN. Registrächtigte Regierungs-Magazyn v. Prof. Gratam I D. IN. Sfuk. Te Groningen by W. IV out erf en M J. v. Bolhuis gr. 8*. met de twee vonge StuktrO, behatve de Voorrede en het Register 544 bladzyden. Nopens den tnhoud der beiden eerfte Srukken, des ifteti Deels van dii belangryk werk 9 hebben wy in de Letterk. van 1809 I. D. bl. 330 en II. D. bl. 203 een kort verla^ uegeven. Nu volgt het ift Stok van bet zelfde I. Deel, opgedrächtige aan des Schryvers twee ambtgei ooten, van Twist en Paehlig. Waarop eene kortt Voorrede volst, voornameiyk ioeerigt te-gen zokerrn Schryver van opzettelyk uitgedachte ieugen enr lasurtaal; bl. r. al!ez?ns wel bekend, en omrrent welkeu Schryver wy ons volkomen met de gedachten van de Lettere-eefeuaara 1809 N. iz bl. 509, door den Heer Gratama bL 11. aanpebaald, moeten vereenigen; zoo wel om *t geen dio Letteroefenaars bybrengen, dat het gefchryf van dien Anony-. Mus T.ai/een door duteter- en verwardheid vsn fiy/zeier aanzien van wysheid heeft, all 00k om de eigen ^uordea van den HoogJeeraar Gratama, die hem verwaandheid en eenen ellendigen babbe/geest toekeot bl. hi. Immets met die twee groote gebrekcn, en daarby gevoegde Ieugen* en lastertaal y en vote geleerde enveldaden (z. bl. 111. ) heefc men nooit gedaan. Wy zouden bier nog byvoegen deo on- kreokbaren rr»em van den Heer Gratama, die hewi verre bnven het bereikvan aJie verwaande kwaadwilligheid fteit* Maar ter zake. « De I. Afdeeling van dit HI. St. N#. xxii levert ons een© everzetting van de Redevoering van Mr. Alb. Jao* Dux- maer van Twist, Hoogleeraar te Groningen, ten betoo^e: Waarop de Leeraar des Nieuwen Hollandfchen Burger-lyken Wetboeks, der bettor der ing van Koning's heilzmäme bedoelingen 3 in het daar fteilen van 't zeive, in zyns 'eerwyze, vooral te let ten hebbe: in 't Latyn uit£«f>rokea te Groningen 12 van Wynmaand 1809 en m *t Hollandses venaald door Mr. Sibrawd Gratama, Advoeaat te Asfeo* Deze vertaling is wel uitgevoerd, en voor de lezers, die g een JUatyn verstaan, van veel gewigr (*). N. xxiii. Voorrede van een Inleiding tot een Hollandsch Privaatregt bl. 401 — 453 tot een proef gefchre-veo, (*) Zle In den Utterb. 18zo I. D. bl. 180 een verflag dezei fcwrje ftdevoerinf. Digitized by Googl ven, en om door een voprbecld te doen zien, hoe men om-trent de Eerftc regtsbeginfelen behoore te werk te gaan. z. .Aanteek 175 b!. 402. Deze Voorrede eener Inleiding, wel- ke de Hcer Gkatama zcgr , nier te wet en , of by ooit Zal fchryven, is inderdaad aliernoodzakelykst, om zoo vele, on* tydige vruchten en zoogenaamde In- en Handleidlngen voor te komen, met welke anders bet Boekverkoopers en 00k Botkenfcbryws belang, alleen op boop van vertier, .by de sieuwheid, de ware en echte Bnrgerlyke Regcsgeleerdheid bedrcigt te overftroomen. In deze Voorrede der nog onge- fchrevene Inleiding-tot een HoUaodsch Privaatregt worden de- ze vragen onderzocht: 1.) Wat is Regt? a.) Wat is Na- Zuvr.Ttgt? Wat is Burgerlyk- rem? 3.) Wat is Regt, waoneer daarby de onderwerpen in 't slgemeen worden op. genomen, waaromtrent bet Regt werkzaam js? 4. ) Welke zyn de voorname beieekenisfen van bet woord Regt? en in welke orde behooren die te worden opgenoemd? "5.) Is *er een algemeen Burgerlyk- regt y denkbaar — of, in, welken' zirt moet dit worden opgenomen? 6) Hoe kan en nfoet bet Regt, als een voorwerpelyk of fubjectief vermogeo in de Hurgermaatfchappy befchouwd, hoofdzakelyk verd^eld wor- sen? 7.) Wat is bet gefolg van Ret>t? — van Regtsptip cn Zedepligt? — - verdeelingen van Regtspligt. 8.) Wat is Regtsgeleerdheid in de Borgermaatfchappy ? 9.) Wat is Jtegtvaardigheid? — Wie kan, en hoe kan men gezegd wor- sen Regtvaardig te handelen ? — k. Wat is Billykheid ? 10 ) s. "Wat doer de Wet in den Burgerftaat? >. Over de Regtsre- gels: Beleedig niemandt — Geef elk het geen hem toe- komtl Leef burger lyk braaft it.) Nog eens, wat is JVatuur- wat is Burger /yk - regt ? — Wat moeten Regter en RegtsgoIeeTden onderfcheiJenlyk kennen? Zie daar vele gewigtige Vragen , zeer we! beant woord , en toegelicht. Hier en daar kan wel eene tegenbedenking opko- men; maar met eeoige verklaring der ware meening, zou men ztch ligt verfhan; wait inderdaad heefr Ulpiaan in L. 4, Z). Praefcr. Verb* gelyk , dat 'er meer zaken zyn , dan voorden, om die utt te drokken. Zoo kunnen wy b. v. gaarne toeftemmen bl. 40a in de aaoteek., dat 'er onJerfcheid is tosfchen Regt sge leer dheid en Wet geleer dheid ', mais men 00k eene zoodaiige Wetgeleerdheid aann. me, die mede eene Redenwetenfihap is, en mede op de Nntuur rust. Want -het is 00k de Rede, die ons uit de naruur doet were of kennen, wat eigenlyk de Wet zy in de Bürgermaat [chap-py; — welke de werkzasmheden der Wet zyn; — welke de verrigten Zyn (of etgenlyker, moeten zyn) desPetfevers; welke die des Regters; enz. Docb de Hr. Gra-tama zal bier vooral de stelleige Wetgeleerdheid of kennis vaa. tusfchen Natuur-regt en Burger-regt; maar twyfelen, dat het laatfte altyd door den will van een' der den, zou worden gewyd, ten zy men het auiver irgifteld Burger-regt verstät. Het Burner-regt, bet Natuurlvk Burger-regt, zoo als de Red d<t leert, en waar an Cicero reeds wilde, dat alle ingefteld Burger-regt moest getoet worden, dat Burger-regt d*n wordt gewydgde door den aard der Burgermaaifchappy, in *t gemeen, zoo als,?o!- gens den Heer Gratama zelven, de meosch die most willen en behoort aanteremen; bl. 406". Wy gelooven 00k niet, dat bet doel of de meeniog van den Heer Gratama anders is. En, hoe zcer hier wel misfchien eenige twyfeling oil de woorden bl. 416 kan omftaan: Een algemeen Burgerlyk Re$: is niet denkbaar , — Kan niet algemeen zyn enz.y 200 blykt ectyer uit bl. 406 ftellig, dat de geeerde Sctar. zyn Natuurlyk Burger -regt) \ geen bl. 405 gezegd wordt, door 4en aard der Bur germaat [chappy , die de menseh, wil en moet y/illen^ te beftaan, 00k op hi. 416 blyft mihou* den, en dat by wel vooreerst een Natuurl)k Burger- regf, uit de oatuur van alle Burgerroaatfchappyen oorfproulrelyk, en door de rede kennelyk erkent ; maar dat by o* ten an- dere aan hetzelve dan eerst een wezenlyk beftaan , of Vvevet werking en invoering toeftaat, wanneer de Wetgever ? an eein- gen Burgerftaat hetzelve door zyoen wil heeft aangenomen, en naar de byzondere omftandigheden van zyoe e/gene Bur- germaatfchappy heeft gewyzigd, waardoor her dan een ftellii feg$ wordt , door den wil van eeneo derdee , nam. den Bur- gerlyfcen Wetgever gewyzigd: en het zal dit Burgerlyk Na- tuur-regt, door aanneming en wyziging nu een ftellig regt geworden , zyn , het welk de Hoogleeraar , als een algetneea Burgerlyk regt met grond niet denkbaar oordeefr , en bL 416 zegt, &een eigenlyk natuur-regt , maar een ftellig regt te zyn. Zcer gepast is N. xxiv. Een woord aan zekeren Schryver pver de keuze van RegtSjgeleerde Akademifche Proeflcnriftefl. ftf. xxv. behandelt nog iets over het Rojneinfche Regt; over de regels ter beoefentng van hetzelte; en onderzookt, wat alle overige re^uftudie moet voorafgaan f en wat het Ro-meinsch Regt is, ont daan van net than* overtollige? en hoe het fc>m. Regt, van dat overtoihge ont daan, tegen fhtuur-en Nitunrlyk Staatsregt nverftaat? De hier voorgefcbrevene regels zyn: i.) Hen moet rein Romehsch regt ieeren; * ) Men moet het X*me,njhh* regt leeren; * ) Men moet het X*me,njhh* regt M zoo als wy dat bezit. ten, niet als een geheel befchowwen en behandelen; 3.3 |}et fomeinfcne Regt, (zegi <*e fir. Gratama.) dai Is, de Pai#ecWjt buvauen  ft /eon, te regt, alleen ffetgeving bevat, en de Regspcleerdheid asn de Rede overlaat. Recenfent ftaat dit toe: hetgean de Natuur en de Rede ze!ve bepalen, behoeft de Weigetring Riet te bepalen, maar evenwel vooreerst: is het wtl zoo, dat bee nieuwe Wetboek niers omtrent de Regsgeleerdhert be-paald heeft? nieis omtrent het geen waar of valsch is? b. v# de definition der zaken zyn eeuwige waarbeden, en behobren als zoodanige tot do Regsgeleerdbeid; en niet te min vrodt men zeer vele definitien in *t nieuwe Wetboek. b. v. art. 4399 467 j 53ai 860 9 loia9 1 135, 1 176 en in veelvuldige andren. Ten andere, het is, naar on ze gedachten een deugd van een Wetboek, het geen de Rede we, bepaalt, maar zoo al het gaat, waaromtrent de begrippen kunnen verfchillen, zulks ter wegneming van gefchillen, zoo te bepalen, dat betbieke, wat de Wetgever wil aangenomen en gevolgd heb&en. En uit dit oogpunt befchouwd is het gevoeld geworden, allernottigst: dit is gevoeld geworden; en daarom zyn zeer dikwyls en te regt definitien in het Wet-boek gegen: een ftandvastig plan ware hier omtrent wen-fcheJyk geweir. Hier nit volgt, dat de bepahneen v»n beden uit de Natuurlyke Regtsgeleerdbeid geenszms eeneotcrbodige zaak is: en dat sulks niet afwykt tan het gevoelen van den Hr. Gratama, blykt niet alleen uit zVne aanhaling van Uefiaan bl. 407 maar nit deze woorden: One Burger* lyk Regt meet than* gezegd werden xamengesteld te tyn, uit voorfchrifien > dee/s van het Naiuurregt, dee/s uit den sard der Burger ma at f chappy zeive. 4. ) Het eigenlyk of natuurlyk regt, van bet wettelyk, of in ge ft eld regt (jus constitutum) te onderfehen. 5. Naamvkeurig, in net Wecgevende gedeelte des Romeinfchen Regis, te onderfcheiden de verfchillende feorten van Regt, als Burgerlyk Regt; Algemeen Regt, Natuurlyk Regt der Volkeren; Natuur-regt. 6. De eerste algemeene beginfelen van Wetgevh.g als van Regtsgeleerdbeid optefporen. Hier op volgp eene oplosling der Vraag: Jf^at moet alle eterige en dus 00k Re-meinfche RegtsstudU voorafgaan? bl. 473. Te Amt. by H. Oar t man 1809. W. xvi en 358 8*. De Recenfie van dit Stuk is, feboon afkeurende, echter, zoo als van den Heer Grata ma niet aoders te waohten is, zeer befchetden, en wy voegen gaarne ons by het oordeel van den Recenfent, dat de Heer van de* Aa te zwak is la de beginfelen des Regts en der Wetgeviag, on) by df vew F 4 feby- Digitized by Google fchynfng van «en nieuw Wetboek, 200 maar teneerfteo, mef eene Inleiding tot deze nienwe Hollandfche Regtsgeleerdbeic* en Praktyk, op te treden. Het nieuwe, ja, lokr wel, en be- looft vertier, maar men moet meer dan moed hebben, a/s men by de verfchyning dcr gedachten, over de nieuwe Wer- boeken, van mannen, als de H)og!eeraren Gratama, Kem- per en van Twist, niet flechis niede met eenij>e zyner ge- dachteo durft opkomen, maar zelfs Inleidingen tot de He* dendaagfche Hollandfche Regtsgeleerdheid en Praktyk aau de Hollandfche Regtsgeleer^en vooiieggen. Wy tttyfclen geenszins a in den goeden wil van dien Heer, maar goede wii alleen is hier niet genoeg: 00k vertrouwen wy van dieo zelf- den goeden wil, dat de Heer van der Aa zich den gocdeu jaad of goede lesfen van den HoogJeeraar Gratama zal ten nutte maken: vergel. dit Magaz III. Stuk, bl. 513 nor* 2 if. N. xxvir. Aankondiging van eene in *t Hoogduitsch gefchre- vene gefchiedenis en uiilegging der Salifche Wet, door deo Heer T. D. Wiarda. N. nvm. Recenfie van het IV Deel tweede S'ok der Ver- handelingen van 't Groninger Genootfchap pro ex a Undo jure pat riff: by welke gelegenheid de Heer Gratama een belang- xyk gefchiedkundig verflag van de oprigiiog van dit Genoot- fchap mededeelt, en in zekere noot (215) bl. 491 den meer. Gemelden, verwanden bediller, die overal zyne fingers inllaat, uit zynen dot te regt belpt. Met geöegen verneemt men uit dat berigt, dat een V Qeei van de werkea van dit Genootfchap on der de pers is. Men viodt ter dezer gelegenheid vele weienswaardige zaken, tot de geleerde Ledeo van dit Genootfchap betrekkelyk, bl. 501—51 1 byzonderook van de veelvuMige lettervruchten van den achtenswaardigen Hoogleeraar J. db Rhéer bl. 502—508 die nu reeds naar de 90 jaren naderende, in het afgeloopen jaarl8po, nog een Laitynsch gedicht gaf, door een jongelmg van 15 jaren in Ne-derduitfche verzen overgebragt. 't Zy ons geoorloofd by de-Zi gelegenheid iers by le «< egen by bl 509 noot 208, n Am*  1780 in 8*. zie aldaar de Voorrede. N. xxix. Recenfie van eene Akad. Verhand. van VV. H. Vytuuis over het regt vun erfopvolging in de goederen vam ten' fwezenden volgens het HolL fVethoek Napoleon. Gron. 18co. Wy veroorloven ons ter dezer gelegenheid deze bedenking te opperen. Volgens bl. 513 ran 't Magazyn en volgens gem. Verhandeling zyn 'er twee waarfchynlykheden in het Wetboek aaogenoipen. 1.) Dat een Afrezige, van wien geene tyding gedureode 20 jaren is ingekomen, voor dood mag gehouden worden, art. 34 en 2.) Dat een Afwezende met de voltooijing van 75 jaren mag gerekend worden gertorven te zyn. Hoe nu, als de Afwezende, b. v. ten tyde van zyn afcyn, reeds 60 jaren vervuld bad? moeten nu nog so jaren verloopen, wair door hy dan eerst op zyn. Softe jaar >. voor dood wordt geh Onden, volgens art. 34? of zyn nu 15 jaren, gcnoeg, volgens art. 36? Hy kan by zyn vermisfing" Yeeds 70 of 80 jaren vervuld hebben, en dan febynr beteenigzins ongeryrnd, nog 20 jaren te wachten. Maaraanden anderen kant, in d ten de Aiwezende ten tyde van zyne verm'tsling reeds 75 jaren vervuld had, zal *er dan in *t geheel Seeue borgtogt of zekerbeid moeten gefteld worden? en > zoo ja, hoe laog z*l die dan moeten duren? N. xxx. Het beloofde J^erflsg of Berigt omtrent een verfchil Dit berigt is allernadiukkeiykst; het ocwyst eea gevoel aan; en is een treuige blyk, hoe de eigenwysheid, door hoogmoed aaugezet, namen. jaren, gevesrigen roem, naaste betrekkingen en a!-les, wat anders tngetogenheid en eerbfed inboezerm, aan cenenonrembarett vitlust opoffert, die eene loutere vrucbt van Valche eerzucht ich. N. xxxi. Burger lyk Wetboek efde Hellandsche Napoleon, Een vervolg van N. X. behelzende de dne aattfpraken van de Scaatsraden Reuvens, van Pajllandt en van Jmh ff, benvens bet K<>ninklk belluit van 24 Febr. 18co. Ecu za-telyk Register befluit eindtlyk dit I Deel. Wy verblyden ons over ju allezins voorrreffelyk werk, en herhalen onzen wensch, daar het. zeive van zoo groot belang i2 voor de ware, de gezuiverde Regtsgeleerdhud, dat alio kodige Regrsgeleerden mogen worJen opgewekt, oro den Hoogleeraar Gratama in deze ge*igiige docb mocijdyfce taak zoo yverig te onderlteui-en, als wy moeten vxsiitdien, 4st *y alle voor zyne ftoute onderneming hooge aciting v e-den, en hunne verplig Ting crkennen voor de wyze op. weike 'dit Regtsgeleerd Magazyn, ootworpeu, ingtiigt en tot du& Y3ire vpgitgezet if. F 5 KUNSTEN en KUNSTVERZAMELINGEN. Pryzen van eenioe der voornaamste Schel- DERSTUKKEN UTT HET VERKOCHTE BE- ROEMDE KABINET VAN WYLEN BEN HEER De SMETH van ALPHEN. Den eerften en tweeden van Oogstmaand laatsteden werd te Arofterdam het uitmuntend Kabinet ScMde- ryen, meest alle uit de Nederlandfche School, nagelten door den Heere deSmeth vanAlphen, in open- bare veiling verkocht. Schoon uit niet meer dan ton* derd twee en dcrtig ftukken beftaande, bragt bet de aanzienlyke fora van 185,483  dot kjna it-der Stuk uit dit Kabinet een Meesterftuk mag genaamd worden, volkomen regtvaardigt. Het kan voor den liefheberen der kunst niet dan belangryk zyn, de pry. zen, die de voornaamfte ftukken op deze vedcooping hebben mogen gelden, te vememen; wy laten dan die met eene korte omfebryving dier stukken, hitrvolgen op dat daar uit tevens de voortrefielyk en keurigheid van dit Kabinet te meer blyken. N#. 0. Een Strandgezt met deftige Heeren, Vrouwen en Viafchers, van Lodolph Bakhuizen. f M°° ™* 10. Een Iraliaansch bergachtig Landscbap met een breed water doorfneden enz. van Nicola as Bkichem. 2»500 — 14. Een wyd uitfeftrekt hoog bergnchtfg Landscbap en. geftoffeerd met de Pooping des Moorman*, van Jam en Andries Both - lo,oco — 34. Een Jongeling zittende voor eene tafel naar bet pleisterbeeid te teekenen, van Guard Dou. Digitized by Google C #ft * IP. 30. De Bybelfebe VnorfteHin^ men * Melaatfcheo zyneu dank betuigende ▼oor zyne peccziog a an dtn Zatigma- ker, van Anthont van Drs. Plaats, van denzeifden. - 2,075 — 47. Een uitvoerig gewerkte fteenen Vaas met Nagelen, TuJp enz. van Jan van HyisuM - 4,500 — 59. Eene deftige Vrouw in een rood fluweeien Jakje met boot en met wit fa- tynen rok gekleed, in een vertrek zit- tende te flapeu enz. van Gairiei. Metzp - 2,3op — 69. Het binnengezigt van een Boeren Wohnung, van Adriaan van Ostade. - 5,000 — 70. Eenige bevallige Vischvrouw voor haar bank, met onderfcheidene Vischen, ftaande enz. van denzeifden. - 3,000 — 71. Eenige ftaande en zittende Huislieden voor. een Buitenbuis, van denzeifden. - 4,600 — 74. Een heuvelachtig Landschap met boerinnen, boerinnen enz. geftoffeerd, van IZAaK van Ostade. - 5,050 — 75. Een roodbonte koe, by den stam van eenen wiigeboom op een, grazigen heuvel liggende, waar achter eenen jongen ftier, van Vavlvs Potter 3°o° — 82. Een Scheepsnouwmeester met zyne Vrouw enz., van Rembrano van Rhyn. - 16,500 — 83. De Zaligmaker Zieh in de gedaante van eenen Hovenier aan Maria Mapdalena vertoonende, van Petrds Paulus Rub- m* - 2,700 — Digitized by Google C 9» > t>T. 95. Eene Tf ouwplegtigheid, waarin de Bruid door een meisje geftrooid wordt enz. Tan Jan Steen. f 2,350 j 100. Eene jonge bevallige Vrouw met een geel fluweelen jakje met bor.t en wit fatynen rok gekleed in een binnenver- trek enz., tan Gerard Terburg. • 2,000 103. Een pracbtig binnenvertrek, waarin een joog meisje bezi(? is met kant te wer- ken enz., van Dumimcus van Tol. - 1,510 204. Een bergachtig Oostersch Landfcbap waarin de Optogt van een* Oudvader met zyn hoisgezin, van Adriaan tan DE VELDE. • • 3|C00 105* Een aangenaam boomryk Landfcbap waarin de Optogt van een* Oudvader met zyn hoisgezin, van Adriaan tan DE VELDE. • • 3|C00 105* Een aangenaam boomryk Landfcbap waarin de Optogt van een* Oudvader met zyn hoisgezin, van Adriaan tan DE VELDE. • • 3|C00 105* Een aangenaam boomryk Landfcbap waarin de Optogt van een* Oudvader met zyn hoisgezin, van Adriaan tan DE VELDE. • • 3|C00 105* Een aangenaam boomryk Landfcbap waarin de Optogt van een* Oudvader met zyn hoisgezin, van Adriaan tan DE VELDE. • • 3|C00 105* Een aangenaam boomryk Landfcbap waarin de Optogt van een* Oudvader met zyn hoisgezin, van Adriaan tan DE VELDE. • • 3|C00 105* Een aangenaam boomryk Landfcbap Vienen. voeren, dat drie fraaije ftukken van den nog kvenden Kunstfchilder Jan Kobell laao Guldens hebbea mo- gen gelden. , Onlangs nverleed op her Adelyk Gocd 'Kappeln , in hct voormaUg Graaffchap Tcclcnburg , dc Vryheer Mi- CHAfo Digitized by C 9* 3 CHAe'L. von Loen, een liefhebber en kenner der bctU dende Kunlten. Eene befchryving van dc door hem nagelaten aanzienlyke Verzameling Platen, welkc bene- vens ecn Munt-Kabinet en eenige Schilderyen io Zo* toermaand I. 1. is verkoclit geworden, werd te Lingeo> uitgejreven en trok de aandacht van alle gegoede Kunst- vrienden. De Verzameling van Portraiten , die uit 19,045 ftuks beftond, was eene der rykfte byzondere Collecnen van dezen aard in geheel Duitschland. De overipe Platen, zoo Gefchied- als F*abelkundige enz.^ ait 7000 rtuks beitaanJe, waren van minder aanfcelang* althans van zeer verfchillende waarde; zoo 00k het Munt-Kabinet, dat 4506 ftuks ryk was. Onder hec gering aantal Schilderyen.was een ftervende Seneca vail Kubbcns het voornaamfte ftuk. HANDEL en ZEEVAART, HUISHOUDKUNDE £N WAT DAAR TOE BETREKKINO HEEFT. Fransche wyzb, om vleesch en OROENTE IB BEWAREN. In verfebeide Nieuwspapiere, heeft men van het  berigt hy, dat zyne han-delwyze door den Minister van Binnenlandche Zaken an mannen der zake kundig ter toetfing was opgedragen, en deze door hun in alien opzigre met goedering vereerd werd. Van daar omving hy 00k van de yyde Digitized by tyit der Regering eene Comma van jracoo jfr.'tBt stefli rtioed iging van zynen lofwaardigen yver, om zu1k ee-ng Duttige kunst meer en meer re volmaken. Wat km men ook aangenameTs bedenken, dan in ftaar gerteld tfe worden, om vrochren, die flechts in zekere jaarge-tyden door de Narutrr uorden aangeboden, her gefceefd faar door te bekomen, en met geringe kosren zlch een genot re verfchafren, dac tot hler de gegoeden zlch tnorbehielden. Hoe dankbäar zullen reizigers den bekwamen Scheikmörder zegenen, als zy in het verwandelt verfehlen en vleeschnar op den ongastvryen Ocean van Ret eene halfrond naar het andere kunnen over-Brer gen * Maar lmgs welken weg 10 bet d&i Heer Appfelgelukt, den loop der Naiuor te ftuiten eh de overhling van alle dierlyke en plantaardige zelfftandigheden lot ver rotting en bederf re k«er te gaan? In dir boek fceantwoordt hy deze Vraag zelf op de volgcnde wyze: Door veelvuldige proevcn en langdurige vottutding ©vertpigde rk myr Vooreerst; da* het vuur niet alleen de eigenfchap het, om de verbinding der beflanddeelen van plantaardige en dierlyke zelfftandigheden geheei te verandezen. Maar ook de werking van de catuurlyke overhelfirg dezer zelfftandigheden tor bederf voor verfcheide jaren te ftutten, zoo niet geheer te vfcrtiitfderen. 