Catalogue of documents from 16th September 1795 to 21st February 1803, in the collection of colonial archives at Cape Town
Theal, George McCall, 1837-1919
25 de voorhuijd geheel ontnomen, zonder dat zij egter vveten te zeggen, hoedanig de besnijdenisse onder bun is ingevoerd : hunne vercierse- len zijn, bij de Mannen Ringen van Elephants Tanden ter dikte van een vinger, die zommige tot Ses toe om den Linker arm boven de Elleboog dragon, Copere Ringen om de onder Arm, Copere Plaatjes voor de Borst en in ’t Hoot'd Hair gebonden, en Coralen, voornamentlijk roode om de Hals en Copere en andere gecoleurde om 3t Middel Lijf : de Vrouwen liebben haare Tabeljes met Coralen belegd, Coralen om de Hals en ’t Middellijf, kopere hangzels die ook wel uijt Pijpendoppen bestaan, aan de Ooren, Copere Ringen om de Armen ; en Ringen van Biesen om ’t Middellijf, Armen en Beenen : zo mans als vrouwen besmeeren bun kort gekroesd Hoofd hair zeer dik en mengen ’t smeersel zomtijds met rode Aarde. Zij hebben hunne Hoofden of Capitains, die zij Kohs noemen : Krijgs- togten, Jagen, Yeeh hoeden en den Landbouw zijn de voornaamste bezigheeden der Mannen, ’t gee n tot bet huijshouden behoord, word aan de vrouwen overgelaten : hunne Dooden begraven zij niet maar brengen die eenige schreeden van hunne Won in gen af, daar zij dezelve aan de Lugt en ’t Gevogelte ten prooij laten, uijtgenomen wanneer een Capitain onder hun sterft, die onder een misthoop in hunne kraal werd gestoken, wanneer zij tevens de Kraal of Plaats geheel verlaten en een ander verblijf neemen : hun spijs is, bekalven Pampoenen, Watermeloenen, Erweten en Koorn dat na hun 3t Kaffers Koorn werd genaamd, voornamentlijk Yleesch en Melk. Ongeacht hun groote gestalte zijn zij vreesachtig en laf, hun eenigste Wapen is de Assegaeij of Lans, waarmeede zij zeer behendig weeten te werpen : behalven de Oorlogen die zi j onder malkanderen om deeze of geene oorzaken voeren, zijn de Bosjesmans Hottentotten of zoge- naamde Chineesjes hunne gewone vijanden, die hun Yeeh roven, en tegens hun slegt geweer als de Lans, vergiftigde Pijlen gebruijken, welke zij zeer vreezen : hun grootste Rijkdom bestaat in ’t Rund-Yeeh die zij bij Duijsenden bezitten ; dog van Schapen, schoon ’t vleesch bij hun zeer geacht werd, zijn zij geheel ontbloot : het Land bearbeij- den zij met korte houte stocken of schoppen, waarmede de grond slegts zeer ondiep omgesmeeten en los werd gemaakt ; en welke zij dan zonder ordre met Pampoenen, Watermeloenen, Erwten en koorn beplanten en bezaeijen ; hunne Woningen zijn lag-e ronde hutten van dunne houte stokken opgezet en met ruijgte, stroo of Palmieten overdekt; en eene klijne opening of ingang aan eene zijde bij welke opening of ingang van binnen doorgaans een vuur aange- stooken werd : zij gebruijken gebakkene Aarde Potten om hunne 26 Reis ran Gouverneur Van TleUenberg. spijzen te bereijden en Teene Mandjes die zij kunstig weten te werken, en zeer dig-1, om Melk in te bergen en water uijt te drinken : eenige te zaam gebondene Biesen of stokjes aan ’t eijnde als een platte quast uijt gekloj>t, verstrekt hun in gebruijk voor Lepels. Wij begaven ons *S voormiddags ten half Thien uuren langs de groote Yisch-Rivier zuijdwaards weder op reijs, passeerden ten half Twaalf uuren de Plaats van Frans Kruger en quamen ten Twee uuren na middag op de Plaats van Jan Durand en Christian van Aard aan de gemd : Rivier gelegen van waar wij Van de Groote Visch Rivier na de Baaij Lagoa. Maandag den 19 : do. met koel en stil weer morgens ten Ses uuren weder aftrokken ; terwijl de Heer Gordon bier van ons scheijde, om naar de Cambdebo te rug te keeren, en daar desselfs voorgenomene Landreijse in T Nd : Wten en Nden voort te zetten. Op den Dag wierd bet zeer beet : wij passeerden *S voormiddags ten Elf uuren de Kleijne Visch Rivier bij een plaats van Andries van Tonderen, gelegen af en aan de laaste Baak die de limiet scheijdinge tusscben de Colonien van Stellenbosch en Swellendam aamvijst, quamen ten Een uur even na Middag op de Plaats van Willem Piljee de Camdaga genaamt en aldaar een uur vertoefd hebbende, namen wij ten vijf uuren ons nagt verblijf op de Plaats van Stephanas Scheepers. Dingsdag den 20 do ’S morgens beldere zonnescbijn; dog *S na- middags de Lugt betrokkende, begon de Z : O : wind sterk en zeer koud te waijen. Wij verlieten ten 6 uuren ’S morgens ons Nagt verblijf, passeerden ten agt uuren de Nieuwjaars Drift daar verspan- nen wierd : waar na den Kaffers Capitain Jamosie nevens een groot gevolg van Mans en Yrouwen den WepEdelen Gestr : Heer Gouver- neur quamen begroeten : Welken Jamosie met eenige Troupen Veeb, aan de deeze zijde van de Bosjesmans Riviers Bergen zig hebbende ter neder gezet; zo dat men vermoede dat bij en de zijne bun insgelijks meer en meer onder de onze zouden zoeken in te dring- en, wierd denzelven door den WelEdelen Gestr: Heer Gouverneur meede in ;t vriendelijke aangezegd, dat zij bun aan de overzijde van de Bosjesmans Riviers Bergen en dus buijten de Districten van onse Colonien zouden moeten liouden, zonder de weijden binnen dezelve te gebruijken, bet geen door hem ook wierd beloofd te zullen nakomen. Na dat zij op Tabak en Aracq onthaald en den Capitain door den WelEdelen Gestr : Heer Gouverneur rijkelijk Reis van Gouverneur Van Plettenberg. 27 Beschonken was, reden wij ten Elf uuren ’S morgens wed er voort; en dewijl een der wagens onder weg quam om te slaan : zonder dat daar door egter eenige schade van belang geschiede : wierd ’t drie uuren namiddags toen wij T Asegaije Bosje passeerden : van waar voortgetrokken zijnde, namen wij ons nagt verblijf in ’t veld aan een struijken Bosch op een hoogte omtrent de Bosjesmans Rivier. Woensdag den 21ste do aangenaam zonnesohijn weer met eem Z : Olijk : Lugje, verlieten wij ’S morgens ten Ses uuren ons nagt Leger en waren ten half agt uuren de Bosjesmans Rivier gepasseerd bij een Plaats van Frederik Rautenbach ; waar bij zig eenige Kaffers met bun Veeh hadden opgebouden, dog die de komst van den WelEdelen Gestr : Heer Gouverneur vernomen hebbsnde, van daar vertrokken waren, zo dat wij hunne Hutten ledig vonden, en van verre nog eenige hunne groote Troupen Rundveeh zagen voort drijven. Door Twee Afgezanten en Tolken van den Kaffers Capitain Gaggabah, die een stuk weges met ons waren gegaan, deed den WelEdelen Gestr: Heer Gouverneur van hier, aan denzelven Gaggabeh kennis geeven van ’t geschenk dat voor hem onder den meede Capitain Koba gelaten was en met een verwittigen van de overeenkomst die met gemde : Koba, Ghodisa, en ook met Jamosie was aangegaan. Ten half thien uuren \S voormiddags de Stink- Fontein gepasseerd en aldaar verspannen zijnde, trokken wij een quart voor Elven weder voort, en bereijkten na nog Ses uuren weegs, de Zondags Rivier, daar de volgende Nagt in ’i veld gele- gerd wierd : Terwijl onder weeg nog eenige Bastaart Kaffers den WelEdelen Gestreng : Heer Gouverneur aan de wagen hadden begroet. Douderdag den 22ste dito verlieten wij ’S morgens ten Seven uuren met betrokkene Lugt weder onse Leger plaats ; en een quart voor Twaalf uuren, wanneer de Lugt op klaarde en de Z : W : wint begon te waeijen, de Plaats van Stephanus Ferreira, ten Een uur namiddag de Zoutpan en Een quart voor Twee uuren de Zwartkops Rivier te zijn gepasseerd, bevonden wij ons ten half vijf uuren in de Baaij Lagoa, digt aan de mond van de Zwartkops-Rivier, daar wij den volgenden Nagt met stil weer en ook Vrijdag den 23ste do: bleven vertoeven : de Lugt aangenaam en koel zijnde, begaf zig den WelEdelen Gestr: Heer Gouverneur JS voormiddags te Paard een uur weegs ira de West zijde van de Baaij tot bij ^s Comp. Baak of Merksteen, waaromtrent een fontein E 2 28 Reis van Gouverneur Van Plettenberg. van goed water uijtliep : wij zagen in de Baaij aan de oost zijde van verve drie Eijlanden, van welke het middelste zig zeer hoog en duijdelijk vertoonde, dog de twee andere zo kiein waren, dat dezelve alleen '’S namiddags met laag water konden werden gezien, de Baaij zelf niet meer, als eene wijde Bogt of Inham zijnde, legt geheel bloot voor de Z : O : wind. JS avonds wanneer het reeds donker was, quam een der Landlieden in onse Tent den WelEdelen Gestr : Heer Gouverneur verwittigen, dat men op ’t groote Eijland in de Baeij ’t vuur zag branden zoo als eenen geruijmen tijd lang, diferentie rijsen nagts zijnde gezien, aan de Caab behoorlijk was gerapporteerd ; en tot welkers waare ontdekking men reeds verseheijde pogingen had aangewend : den WelEdelen Gestr : Heer Gouverneur zig hier op na eenen Zandheuvel hebbende begeeven, om van daar een zo veel duijdelijker gezigt te hebben ontdekte men dat zuijdwaards van het Eijland, de tegens de Klippen van ’t vaste Land slaande Branning, een bedrieglijk gezigt uijtleverde, dog dewijl men niet konde onderscheijden, of ’t vuur welk egter Noordwaarts duijdelijk wierd gezien, op ’t Eijland, dan wel op Y aan de overzijde leggend vaste Land brande, wierden tegens over het zelve Twee houte stangen over eijnd gesteld, en men bevond na aanwijzing van dezelve, den volgenden Morgen, dat Y vuur in Y gezigt verve Noordwaarts van Y Eijland, op Y vaste Land was geweest. ’S nagts begon de N : W : wind sterk en zeer koud te waeijen, dewelke ook Van de Baaij Lagoa na de Plettenbergs Baaij. Saterdag den 24 do : den geheelen dag aanhield ; en tusschen beijden met eenige Regen buijen verzeld was : wij begaven ons morgens ten Ses uuren op weg en ’S namiddags ten Twee uuren de Plaats van Johannes Hermanus Potgieter, mitsgaders een uur later de van Stadens Rivier zijnde gepasseerd, Legerden wij ons bij dezelve rivier, in eene kleine, aangename en met hoge Ruggens rondsom ingeslotene Ylakte : intussehen nam d’ N : W : wind nicer en meer aan, en Y begon met digte Buijen sterk te Regenen, zo als de geheele volgende Nagt voortduurde. Zondag den 25 : do : Het weer ;S morgens bedaard, begaven wij ons ten Seven uuren van de van Stadens-Rivier ; daar de weg on- middelijk bij eenen hoogen en lang op dragenden Rug zijn begin nam en dus van Rug tot Rug voortging-. Op d* Eerste Rug hadden wij voorwaards aan de Linker .zijde het gezigt van de zee Beis van Gouverneur Van Plettenberg. 29 met een Bogt van dezelve, in welke zig de Gamtouws Rivier ontlast, en wares een quart voor Negen uuren bij de Plaats van Daniel Potgieter aan ’t Galgen Bosch gelegen : welk Bosch deze naam voert van de Galgen, door eenige Reijzigers op de Bomen in dit Bosch gesneeden, over de uijtgestokene Namen van de gene die in vroegen tijden door deze Landstreek reijsden : rT gansche Bosch bestond uijt ligte Bomen van veelderleij soort, dog die meestendeels onbruijk- baar waren ; hoedanige Boschen wij van de groote Vischrivier af in menigte gepasseerd en tusschen beijden doorgetrokken waren : aan de Plaats van Daniel Potgieter, om van Ossen te venvisselen Een en een quart uur vertoefd zijnde, trocken wij ten half Elf uuren weder voort ; en zo vervolgens ten Een uur ’S namiddags over de Lorie- en ten vijf uuren over de Gamtouws-Rivier, daar wij op een onbe- timmerde Plaats van den oud Burgerraad Jacobus van Reenen ver- bleeven, tot Maandag den 26 : do : 'S morgens een quart na Ses uuren : wan- neer wij met aangename Zonneschijn weer voortreijsden, tot op de Plaats van Jacob Kok aan de Groote Zeekoe Rivier daar wij JS voormiddags een quart na Elf uuren aanquamen en de eerste goede woning aantroffen die wij van de Hexe Rivier af niet hadden ont- moet ; onder weeg waren wij een quart na Negen uuren de Cabel- jauws Rivier digt aan de mond gepasseerd. Op de Plaats van Jacob Kok het overige van deezen dag en ook: Dingsdag den 27ste do : toegebragt hebbende, terwijl deeze namiddag de Z : W : wind begon te waaijen, dog 'S avonds weder stil wierd, begaven wij ons Woensdag den 28ste do : JS morgens ten Ses uuren van daarj passeerden een quart voor Seven uuren de Plaats van Theodorus Potgieter, ten half agt uuren die van Lucas Mijer en Een quart voor Een uur die van Cornells Vermaak, ons ^S namiddags ten half Drie uuren legerende, op de plaats van Jan Sehols aan ’t Essenbosch ter- wijl het onder tusschen geduurende Jt grootste gedeelte van onsen weg met stille dog zeer digte buijen aanhoudend had gereegend. Donderdag den 29: do: begaf zig den WelEdeleo Gestr : Heer Gouverneur en eenig gevolg, om den slegten weg’ die wij te passeer- en hadden, JS morgens ten Ses uuren te Paard vooruijt, en bereijkte een quart na agt uuren de Plaats van Thomas Ferreijra, daar de Wagens, die Een quart uur later waren gevolgd : dewijl bij ’t op en afreijden der hoogtens eenige trek- en rem-kettings gesprongen waren : niet voor JS middags een quart voor Een uur aanquamen, en van waar voort getrokken zijnde bevonden wij ons ten half Ses 30 Reis van Gouverneur Van Plettenberg. uuren, op een verlatene Plaats van Eduard Christiaan Hauman, bij de voornaamste oorspronk van de Kromrae Rivier : die wij onder weeg in verscheijdene arraen en spruijten over getrokken waren :: Jt weer geduurende deezen dag koel en aangenaam zijnde geweest, begon tegens den Nagt de N : W : wind met sterke Buijen te waeijen en hield aan tot Yrijdag den 30ste do : JS voortniddags, wanneer T stil wierd : morgens een quart voor Ses uuren, reden wij op door de Lange- kloof, tot de Plaats van Pieter Fereijra in dezelve kloof aan de Diepe Rivier gelegen, daar wij : om dat de Rivier te hoog en on- passabel was, eenen om weg hebbende moeten gebruijken : met T gebeel gevolg eerst ten half Seeven uuren JS avonds aanquamen : wij waaren onderweeg gepasseerd de Plaats van Andries du Preez ■’S voormiddags een quart voor Elf uuren, alwaar om te verspannen tot Twaalf uuren wierd vertoefd ; de Plaats van Pieter Cornelis van Nieuwkerken ten half Een; die van Matthijs Strijdom ten twee, van Johannes Olofsen ten drie en van Stephanus Ferreira ten vier uuren. Saturdag den 31 : do : de wind Z : W : bleven wij ter Plaatse van voormd : Pieter Ferreijra vertoeven om den Burger Jacob Joubert met zijn wagen in te wagten, bij zig hebbende den Steen of Baak die den WelEdelen Gestr : Heer Gouverneur voornemens was in de naast volgende Baeij te plaatsen : en welken Steen door gemd : Joubert van de Caab was over gevoert. Zondag den Iste November verlieten wij •’S morgens ten half Seven uuren de Plaats van Pieter Ferreijra; en na ten Thien uuren de Plaats van de Weeduwe Hijns, daar den WelEdelen Gestr: Fleer Gouverneur reeds omtrent Twee uuren bevorens te Paard aan- gekomen was, als meede \S middags ten Twaalf uuren die van Matthijs Zondag te zijn gepasseerd, op welke laastgemd : Plaats om te verspannen Een en Een quart uur wierd toegebragt, passeer- den wij *S namiddags ten twee uuren nog de Plaats van Nicolaas Prinsloo ter Linker- en een quart voor vijf die van Jacobus Botha aan de Keurbooms-Rivier gelegen even ter Regter-zijde, en quamen een quart voor Ses uuren aan, op de Plaats van de Weeduwe Gerrit van Roijen : terwijl de Z : W : wind *S namiddags hebbende door- gekoeld, tegens den avond weder afnam. Wij begaven ons Maandag den 2de do : 'S morgens een quart na Seven uuren met aangename Zonneschijn Weer van de laastgemd : Plaats, passeerden ten Negen uuren die van Jacobus Buijs, verwisselden ten Thien uuren van Ossen ter Plaatse van FIcndrik van Staden,en ten Elf uuren "Reis van Gotwerneur Van Plettenberg. 31 van daar voortrijdende, legerden wij ons een quart voor Twaalf uuren "’S middag's aan de Yoet van den Schonen Berg, daar de weg over dien Berg, denvvelken wij voornemens waren den volgenden dag over te trekken, haar begin nam ; ’S namiddags begon de Z : W : wind na zijn gewoonte in de geheele Landstreek van de Lange- kloof, frisch te waeijen, komende met mistwolken over ’t gebergte ten zuijden van de nabij gelegene Zee. Den Burger Jacob Joubert, denwelken JS avonds ten Ses uuren ons Leger gepasseerd en met zijn wagen den Berg op gereden was, quam tegens den Nagt te voet weder terug, berigtende dat hij door gebrek aan nodige hulpe, desselfs wagen boven op den Berg voor de Duijvelskop badde moeten laten steken. Dingsdag den 3de do : De weg over den Schonen Berg en zoo meede de Duijvelskop gisteren door eenige afgezondene Manschap- pen, zoo veel mogelijk, zijnde passabel gemaakt, wierden Seven Wagens nevens een groot gedeelte van de beijde Detachementen, van ’t gevolg afgesekeijden, om voorwaarts tot over de Attaquas Cloof te trekken en zig van daar na '’S Comp : Idoutkappers Post in ’t Houteniqua Land terug begevende, ons op dezelve Post in te wagten : Terwijl wij ons met aangenaam weer '’S morgens een quart voor Ses uuren, met Drie Wagens, verzeld van verseheijde Landbouwers te Paard, Zuijdwaards over den Schonen-Berg op weg bogaven, om vervolgens Noordwaarts voort te reijsen na de Baeij bij dewelke de Keurbooms en Pisangs Rivieren in zee uijtloopen : De kop of Punt van den gemd : Berg, de Duijvelskop genaamt, een quart voor agt uuren zijnde genadert, wierd een uur toegebragt, om met de wagens en zo mede met die van Jacob Joubert over den- zelven te geraken ; dewijl deeze zeer moeijelijke passagie, dewelke nauwelijks een distantie van Honderd sehreeden besloeg, zodanig stijl, kort draeijende en met g’roote klipbanken bezet was, dat de wagens niet konden werden opgetrokken, dan met behulp van 20 Mannen, die dezelve ondersteunden bij de kort draeijen telkens om- zetteden en op de Baken beurden : na vervolgens bet resteerende van den Berg over de rug die nog iang en met Swaare lioogtens aanhield, af gereeden en aan de voet van dezelve een Bosch van Schoone hoge Boomen doorgelrokken te zijn, quamen wij een half uur na Middag aan op de Plaats van Willem Mijer genaamt de kleijne lioge kraal, na gissing een Mijl van zee, gelegen in ’t Hauteniqua Land. ’S namiddags betrok de Lugt en bragt in de volgende Nagt met een N : W : wind Regen voort ; dewelke Woensdag den 4de do : den geheelen dag door zagtkens dog 32 Reis van Gouverneur Van Plettenkerg. gestadig aanhield. ’S morgens ten half Ses uuren begaven wij ons op Weg, trokken ten half Seven over de Nounka of Swarte Rivier en een half uur later over de Tsao of Witte Rivier; beijde Westwaarts uijtlopende in eene uijtgestrekte Valleij die zig vervol- gens in zee ontlaste; en na wijders over hoge en steijle Ruggens te zijn voortgereeden, bevonden wij ons op den Middag ter Plaatse van Pieter ter Blansch genaamt Buffels vermak : dewelke wij Donderdag den 5 : do : ’S morgens een quart voor Ses uuren weder verlieten, passeerden na drie uuren weegs met de beginnende Eb, de Nijsna ; welke Rivier zig in eene uijtgestrekte valleij ten Z : O : ontlastende, voorts tussehen twee zeer hoge en Steijle Rotsen als door eene Poort in zee uijtloopt : en vervolgens weder langs veele zeer Stijle Hoogtens, bij welke de ossen voor de wagens door den glibberigen weg telkens neder vielen insgelijks eenige afgezon- derde Bosseben zijnde doorgetrokken, bereijkten wij ten Een uur na Middag de Plaats van Stephanus ter Blanch genaamt de Melk- houte-Kraal gelegen over de grootste en laaste valleij, van waar wij na dat van ossen verwisseld was, ons verder begaven na de Plaats van Cornelis Botha Jacobz : de Pisang rivier genaamt, daar wij JS avonds ten Seven uuren aanquamen. De wind ’S morgens N : W : zijnde geweest, keerde na middag na ’t Z : O : met aanboudende Regens, blijvende de wind ook sterk waeijen tot Vrijdag den 6de do : op den Middag. ^S voormiddags beg’af zig den WelEdelen Gestr : Heer Gouverneur te Paard, ora de een quart uur rijdens van gemd : Plaats gelegene Baij te bezigtigen, tot op 't einde der uijtsteekende Punt, dewelke de Baij formeerd : intusschen met de wagen van den Burger Jacob Joubert de Steen of Baak zijnde aangebragt, wierd dezelve tegen over ’t midden van de Baeij op eenen boogen Klipheuvel geplant ; op welke steen aan de voor- zijde ’t wapen van de Generaliteijt en aan de agter zijde }t merle van d’ E : O : I : Compagnie en daar onder ’ t wapen van den Wei Edelen Gestr : Heer Gouverneur uijtgehouden was, met eene bijge- voegde inscriptie dat dezen Steen door zijn WelEd : Gestr : in dit Jaar is opgeregt. 33 kort daar op volgden eenige Donderslagen met weerligt en dig-ten Regen. zijnde egter van korten duur. Van de Plettenbergs Baaij na de Mossel Baaij. Saturdag den 7de : do : verlieten wij om weder terng te keeren, tegens den morgen ten Drie uuren de Plaats van Cornelis Botha voormt : en hadden geduurende den weg gestadige Regens met N : W : wind, tot dat wij ten half Negen de Plaats van Stephanus ter Blanch bereijkten, van waar, na dat verspannen was, een quart na Negen uuren weder afgereden wierd. De Nijsna een quart na Elf met de Eb zijnde gepasseerd, bevonden wij ons ’S namiddags ten half twee uuren ter Plaatse van Pieter ter Blanch. Zondagh den 8 : do : aangenaam Weer, wierd morgens een quart voor Ses uuren de weg vervolgd, terwijl den WelEde Gestr : Heer Gouverneur zig te Paard ter Linker zijde van den weg begaf, om inspectie te nemen van eene Yalleij, dewelke tusschen hooge Ruggens ingesloten en met ligte Boschagien omringd zijnde, hare bijzonderheijd daar in had, dat men bij dezelve geen toevloed van water bespeurd, en egter, gelijk berigt wierd, zo wel in ’t droge als natte Jaarsaisoen met even veel goed en drinkbaar Water vervuld bleef ; zonder dat er ook eenig Canaal tusschen dezelve en de nabij gelegene zee zigtbaar was. De vvagens, dewelke ten Negen uuren ter Plaatse van Andries Gauseh passeerden, waren door het breeken van een der Disselbomen en het remedieeren van dien laug onder weeg opgehouden: Vervolgens ten half Thien de Tsao en ten Thien uuren de Nounka zijnde doorgetrokken, niettegenstaande de laaste wel vier voeten hoog geswollen was, bereijkten wij ten half Twee uuren JS namiddags weder ons vorig verblijf ter Plaatse van Willem Mijer ; terwijl namiddags de N : W : Wind op stak en kort daar op van Regen gevolgd wierd. Maandag den 9 : do : verlieten wij ’S morgens ten Seven uuren met goed weer de laastgemd : Plaats en passeerden onder weeg zonder eenige tegenspoeden de zeer diep in en stijl uijtlopende Driften, d’eene de Traka de Tkou of Vrouwe weg en de andere de Caijmans Drift genaamd, na dewelke beijde, de door de- zelve Stromende rivieren dezelve Naam voeren, zijnde twee Slegte en voor Wagens zeer moeijelijke passagien. De hoge Ruggens die wij tot nu toe aan deeze zijde van ’t lange Cloofs Gebergte in de geheele Landstreek hadden ontmoet, wierden kort daarna afgewisselt door eene Z : W : uijtlopende ruijme vlakte, dewelke wij voor een gedeelte door reden, tot dat wij ’S na- middags ten Twee uren quamen op ’S Comps : Houtkappers Post F o4 Reis van Gouverneur Van Plettenberg. in 't Houtniqua Land : welke Landstreek dien Naam voert na de Hottentotten die ouds Tijds dezelve bewoonden en Ilouteniqua of zakkedragers genaamd wierden ; strekkende dezelve Landstreek zig agter ’t gemelde Lange Cloofs Gebergte Oostwaards uijt tot aan de Tsitsikamma bij de mond van de Kromme-Rivier en ten westen tot aan 't Ruijters-Bosch, agter de Attaquas Cloof; voorzien zijnde van veele groote en klijne Bosscben van Boeken- Geel- Stink- Assegaij- ijser-Houte en meer andere Geboomtens, die op veele Plaatsen aan de kant en de voet van ’t Gebergte en langs verscheijdene booge Ruggens 't Land bedekten, tenvijl de overige en wel de meeste der Ruggens van Bosschen gebeel ontbloot zijnde, redelijk goed gras tot weijden uijtleveren. Wij troffen op de voorsz : Comp: Post aan, de Seven Wagens dewelke de Attaquas Cloof gepasseerd en voor Twee Dagen aldaar aangekomen vvaren, als meede den Land- meeter Cbristopb. Hieronimus Lijste, op reijs zijnde, om volgens ordre van den WelEdelen Gestr : Heer Gouverneur de Zuijdkust op te nemen en in kaart te brengen. Dingsdag den 10 do: met goed weer nog op de gerad : Post hebbende vertoefd, reden wij Woensdag den 11 do : met aangenaam Zonnescbijn weer, ■’S morgens een quart voor Ses van daar, passeerden onder weeg Suc- cessivelijk de Plaatsen van Dirk Uwes, Jacobus Rademijer, Hendrik van der Wat, Hendrik Willem de Plooij, als meede de Malagassies- WitElse- groote Brake- en eenige andere-Rivieren ; en quamen ten drie uuren ’S namiddagrs aan ter Plaatse van den oud Heemraad Pieter ter Blanch de oude. Donderdag den 12de : do : betrokken Lugt en de Wind N : W : begaf zig den WelEde . Gestr: Heer Gouverneur met eenig g’evolg te Paard, een quart voor Ses uuren op weg om de Mossel-Baaij te bezigtigen, passeerden de Plaats van den Heemraad Ferdinand Albregt Bierwaard, en in de Baeij langs Strand Westvvaards zijnde voortgereden tot op de uijtschietende Hoek, bad men daar niet alleen een Compleet gezigt van dezelve Baaij en 3t daar in leggend Eijland, maar ook van de uijtsteekende Punten door welke de Yiscb- en Vleesch Baeijen werden geformeerd : Yervolgens na de wagen weg terug kerende, wierd met de wagens, dewelke een quart uur later langs de ordinaire Weg waren afgereden, te gelijk ten Elf uuren de Plaats van Jan Meijer de Riet Valleij genaamt bereijkt. T an de Mosselbaeij na Swellendam. Vrijdag den 13de do ’t weer als gisteren, verlieten wij JS mor- gens ten vijf uren de laastgemd : plaats, passeerden onder weg die Reis van Gouverneur Van Flettenb , erg. 35 van J an Dietelof en bevonden ons "S voormiddags ten half Elf uuren ter Plaatse van Daniel Pinaar, alvvaar ander vorspan zijnde genomen, trokken wij een half uur daarna over de Gaurits Rivier en Twee uuren verders voorbij de twee veeplaatsen van den oud Burger raad Petrus Johannes de Wit, bereijkende JS namiddags een quart voor Vier uuren die van Jacobus Jansz van Rensburg de Valsche-Rivier genaamt. 'S nagts begon ’t te Regenen, zoo als tot Saturdag den 14de do : JS namiddags aanhield. Wij reden '’S morgens een quart voor Seven uuren van gemd : Rensburg, passeer- den een uur daarna de Zoetemelks-Rivier bij de Plaats van Nicolaas Jansz van Rensburg en nog een en een half uur later de Kaffers- kuijls Rivier bij de Plaats van Daniel Lombaerd ons een quart 11a Elf '’S voormiddags Legerende ter Plaatse van de Weeduwe Michael Muller aan de Vette Rivier ; welke Rivier wij Zondag den 15de : do : JS morgens een quart na vijf uuren passeerden. De Lugt was betrokken en koel. Wij hadden vervol- gens de Plaatsen van Daniel du Plessies en Christoffel Lombaard ter zijden en waaren een quart voor Elf over de Duijvenhoks Rivier op de Plaats van de Weeduwe Louis Fourie, daar van ossen wierd verwisseld : na dat een half uur daar meede was toegebragt, de weg vervolgd zijnde tot Een uur namiddag, Staken wij van de groote weg ter Regter zijde af na de Plaats van den oud Heemraad Jacobus Steijn, genaamt de Tradauw gelegen aan 3t Groot Vaders Bosch alwaar Twee uuren later aanquamen. Maandag den 16de do: Den WelEdelen Gestr : Heer Gouver«> neur, zig morgens ten Ses uuren te Paard hebbende voor af begeeven na Js Comps : Post aan de Buffeljagts-Rivier, passeerde onder weg de plaats van den oud Burgerraad Jacobus van Renen aan dezelve Rivier geleegen, vertoefde tot een quart na Negen op de gemde : Post, daar de Wagens, dewelke ’S morgens te gelijk waren afgereden, op dien Tijd meede aanquamen: de Weg wijders vervolgd en de Buffeljagts-Rivier gepasseerd zijnde, arriveerde wij ten Een uur namiddag op de Drosdije Swellendam, alwaar Den WelEdelen Gestr : Heer Gouverneur door den Landdrost en Secre- taris behoorlijk wierd gerecipieerd. De wind was Z : O : dog zagt waijende. Dingsdag den 17de do : *S morgens mistig weer en tegens de Middag sterke weste wind, die ook Woensdag den 18de : do: aanhield: geduurende deeze Twee laatstgemde : Dagen ons verblijf op de gemd : Drosdije hebbende gehouden, terwijl de beijde Detachementen uijt de Stellenbosche en f 2 36 Reis van Gouverneur Van Plettenberg. Swellendamsche Colonien, dewelke albier een Vrolijken Dag1 badden genoten, ontslagen en voor derzelver gebjde en gebouden goede wagt wierden bedankt, vertrokken wij Van Swellendam na de Caab. Donderdag den 19de: do : de Lugt betrokken en de wind N : W : zijnde, "S morgens ten vijf uuren van de Drosdije Swellendam ; werdende den WelEd : Gestr-: Heer Gouverneur door den Land- Drost en Seeretaris dier Colonie uijtgeleijd tot aan de Breede Rivier, dewelke wij drie uuren daarna bereijkten : wenvaerds de oud Huemraad Jacobus Botba de oude en Hermanus Steijn nevens nog eenige Colonisten met hunne Farnilien hun ’S daags te voren begeven en hunne Tenten opgeslagen hadden om den WelEdelen Gestr : Heer Gouverneur in te vvagten, die door bun op een vriende- lijk ontbijt wierd onthaald ; tenvijl de wagens intusscben met de Ponton de Breede Rivier ter Plaatse daar de Rivier Zonder Find zig met dezelve vereenigd, passeerden. Hen WelEde : Gestr: Heer Gouverneur met ’t Geselscbap vervolgens insgelijks overvarende, begaven de meeste van de even gemde : Lieden, bun meede in de Ponton en betoonden hunne blijdscbap over de ontmoeting van zijn WelEde : Gestr : aldaar. Ten thien uur ’S voormiddags reden wij met versch voorspan van de gemde : Rivier, passeerden onder Weeg de Plaats van Hendrik Yollenboven ; en ten Twee uuren namiddag op die van Johannes Giebelaar de Groote Vlakte genaamt, nog eens van Ossen zijnde verwisselt, quamen wij twee uuren laater op "’S Comps : Post genaamt de Tijgerhoek : hebbende onder weegen een wijnige Regen gehad. Vrijdag den 20 : do : verlieten wij met mistig weer, morgens ten half Seven de Tijgerhoek : onder weeg klaarde de Lugt op ; en ten half agt de Plaats van de Weeduwe Jurgen Linde zijnde gepasseerd, namen wij ten Negen uuren ’S voormiddags ons Leger aan de Rivier Zonder Eind, tegens over *S Comps : Post de Zoete Melks Yalleij, werwaerts wij met de Schuijt over de Rivier ge- bracht wesende, ons begaven en bet overige van deesen Dag toe- braehten, kerende ;S avonds na ons Leger terug, wij vervorderden Saturdag den 21ste : do : S’ morgens ten vijf uuren onzen weg : de wind was Z : O : Den WelEde : Gestr : Heer Gouverneur zig te Paard ter zijden af hebbende begeeven na ’S Coraps : Post T Ziekenhuijs, passeerden wij vervolgens een quart na Agt de Plaats van Coenraad Groenewald genaamt de drie Fonteijnen en ten half Elf die van de Weeduwe Wessel Wessels en quamen op den middag aan ’t Bad ; daar wij beeden en ook Reis van Gouverneur Van Plettenberg. 37 Zondag den 22de : do : bleeven vertoeven ; zijnde de wind aan- houdend Z : O : tot Maandag den 23ste do : tegens den Middag wanneer dezelve omliep na 't N : Wten. De Wagens langs de ordinaire weg zijnde voor uijt gezonden over de Hottentots Hollands Cloof, begaven wij ons met de Paarde wagen van den Burger Capitein Josias de Kok na desselfs Woonplaats en van daar Dingsdagden 24ste do : morgens ten vijf uuren na de Palmiete Rivier ter Plaatse van Johannes Smit Jurriaansz : daar wij een quart voor Thien uuren quamen en na Een uur vertoevens weder afreden. De Lugt was ’S morgens betrocken en heet, tegens den Middag volgden eenige Donderslagen, Weerligt en Reegen. Wij waaren een quart na Twalf uuren *S middags op de Hottentots Hollands Cloof en dezelve Cloof zijnde afgegaan, wierd den Wei Ede : Gestr : Heer Gouverneur aldaar geeomplimenteerd door den Landdrost nevens de Heemraden en den Seeretaris van Stellenbosch en Drakenstein, dewelke zijn WelEde : Gestr : begleijden tot op de Plaats van den Oud Heemraad Willem Morkel in Hottentots- Holland gelegen, daar wij ten Een uur namiddag aanquamen en onse wagens aantroffen. Woensdag den 25 : do verbleeven wij op de laastgemd : Plaats, zijnde de Lugt betrokken en de wind N : W : dewelke ook Donderdag den 26 : do : aanhield en geduurende onse weg met regen verzeld was : "’S morgeus ten half vijf uuren met de Paarde Wagen van gemd : Morkel van desselfs Plaats zijnde afgereeden, quamen wij ten Ses uuren ter Plaatse van den meede oud Heemraad Johannes Myburg aan de Eerste Rivier; en vervorderden na een half uur vertoevens aldaar, onse weg na de Caab. Den WelEde : Gestr : Heer Gouverneur wierd aan de Zoute Rivier ingewagt door eenige van de voornaamste uijt *S Comps. Dienaaren ; en de Burger Cavallerije zijn WelEde: Gestr: over dezelve Rivier zijnde te gemoed gereden, begleijden zijn WelEdele Gestr: die in eene aldaar gereed staande Coets overstapte, tot aan de Barriere : Terwijl bij het inreijden van de Barriere ’t Salut geschiede met Seventhieri schoten van *t Fort Imhof en vervolgens met het gelijk losbranden van ’t gesc'nut der ter Reede leggende Hollandsche en Fransche Scheepen : Staande de Burger Invanterije aan de overzijde van de Patrouille Wagt, onder de Wapenen gesehaart, welkers Officieren, gelijk ook die van de Militie die in ’t Casteel onder de Wapenen was vergaderd, in het passeeren met hunne Spontons en Yaandels Sadueerden : bij ons arrivement in ’t Casteel, het geen ’S voormid- 38 Reis van Gouverneur Van Plettenberg. dags een quart voor Thien urea geschiede, wierd den WelEdelen Gestr : Heer Gouverneur, uijt de Coets tredende verwelkoomd door den Heer Secunde en de verdere Heeren der Regeering, mitsgaders vervolg’ens door de Leeden der respective Collegien van Justitie, Kerkenrade, Weesmeesteren, en Commissarissen van Civile en Huwelijks zaken, benevens alle de verdere gequalificeerdens uijt *S Comps. Dienaren en de Burgerije dewelke op de Cat waren te zamen gekomen, insgelijks geeomplimenteerd : de Militie en de Burgerije losten Drie Salvos uijt hun Geweer, en de gezamentlijke Ingezeete- nen, betoonden hunne vreugde over zijn WelEdele Gestr : geluckig retour : gelijk ook geduurende deeze geheele reijse de Liefde, toe- genegentbeijd en hoogacbting bij de Collonisten in ’t algemeen was komen uijt te blinken voor de Perzoon van zijn WelEdele Gestr : die wel Content was over de bereijdvaardigheijd, met welke dezelve aan de gestelde ordres tot vorderinge der Reijse niet alleen hadden beantwoord, maar dewelke ook daar en boven na bun vermogen alles hadden toegebragt, wat tot gemak van zijn Wel Edele Gestr : op deeze fatiguante reijse konde strekken. ’’S namid- dags om vier uuren arriveerden insgelijks de Wagens die op onse Reijse waren gebruijkt. November, 1778. Einde. Accordeert letterlijlc met liet origineele reisverhaal. Geo. M. Theal. Kaapstad, 31 Januarij, 1896. • Van de Sandl d>- Villiers <$' Co., Beperkt, Dntkkers, Kaapstad. Ho. 2. BELANGRIJKE HI8T0RI8CHE DOKUHENTEN UITGEGEVEN DOOR GEORGE McCALL THEAL, LL.D. INHOUD VAN No. 2 : The Antiquity of Man in South Africa. Bushman Paintings. Reis naar Delagoa Baai in 1688. Reisen naar Inhambane in 1732 en 1733. Reis van den Vaandrig Beutler in 1752. Reis naar Inhambane in 1770. KAAPSTAD : VAN DE SANDT DE VILL1ERS & Co. (Beperkt), DRUKKERS. THE ANTIQUITY OF MAN IN SOUTH AFRICA. (Paper kindly famished by George R. McKay, Esq., of East London.) The question of the antiquity of man has excited great interest during the last thirty years. How long ago is it since man existed on the earth, or, to narrow the question, how long ago is it since man first trod this,- the site of East London ? I do not pretend to have solved the problem : the very utmost I can do is to set down a few facts connected with the subject, which anyone at East London can verify in half an hour's walk. Let it be assumed as correct : Eirst,. that the generally received opinion at the commencement of the present century, that the earth was created less than six thousand years ago, has been pushed back year by year till this period of six thousand years has become an infinitesimally small factor in an unspeakable number of years ; Secondly, that the necessities of all human races have caused marked divisions in their progress, which we not very satisfactorily define as the ages of stone, bronze, and iron. Some years ago, in opening a quarry, a very large mound of shells was discovered on the left bank of the Quigney river at it's junction with the Buffalo, where the mound formed a rounded bluff which extended up to where the Harbour Works stable now stands* and was one hundred and fifty feet long and forly feet in depth.. It was covered with vegetable soil, with trees growing on it, just like the section yet remaining is to-day. The Harbour Works engineers have removed upwards of three hundred and seventy-five thousand cubic feet of these shells to fill up the lagoon behind the East Training Wall. Any one examining what remains of this mound will find it composed principally of limpet, mussel, oyster, heliotus, and other shells of edible species, with bones of fish and birds as well as of antelopes, hippopotamus, and other mammalia, layers of ashes, fragments of charcoal, and pieces of coarse pottery. No stone implement has been found, but stones showing the action of fire are common. There can be no doubt that this spot was occupied by many successive generations of human beings, to permit of the accumula- 2 The Antiquity of Man in South Africa. tion of so large a mass of refuse. It is highly improbable that the shells were brought from any considerable distance, and we must assume that they have been collected in the immediate neighbour- hood. As there is evidence to show that the relative levels of the sea and land were the same then as now, an examination of the sea shore and the shellfish living there now will give a faint and inde- finite notion of the time it would take to collect this mass. It has also to be taken into consideration that the site of the mound would not admit of a large number of people dwelling there. At the most, they would not consist of more than three or four families. Now, how long' ago is it since the fish in the bottom layer of shells were cooked an I eaten there ? I cannot tell, but it must be very remote from our times. My own personal acquaintance with the locality dates back thirty years. Its condition when I first saw it was as described above. Ten years earlier (in 1847) Lieutenant Forsyth, R.N., made a survey of the Buffalo river, and his chart was published by the Admiralty. This chart shows all the features of the locality quite unchanged. Some twenty year’s ago the reverend W. R. Thomson, of the Kat river, when on a visit to East London showed mo the place where he crossed the Buffalo in a bullock waggon in 1827. The track taken was a straight line from where Mr. A. Webb’s house now stands to the right bank of the Quigney at the mouth (a rut there marks the old road now), then skirting the mound it ran for about a hundred yards along the Buffalo towards the mouth, and from that point it crossed the river diagonally to the ravine at the large quarry on the West bank. Mr. Thomson described the East bank as quite unchanged. There were the same trees, which did not seem taller or thicker, with here and there a large tree, and thick undergrowing scrub. But for the impediment caused by the construction of the West Training Wall, he would have undertaken to drive a waggon along the same track as he had done in 1827. Here we have a record covering sixty years. Take into consideration the time when the first meal of shellfish was cooked there till the refuse accumulated to so large a mound, the small number of persons that could be accommodated on the spot, the limited number of shellfish that could be collected on say two miles on each side of the Buffalo, and call this unknown period r ; the period since the site was abandoned, the slow growth of wind drifted soil, the growth and decay of vegetable matter till it The Antiquity of Man in South Africa. 3 acquired a depth of eighteen inches, with trees growing over it, and call this y ; then there is the period during which it remained in a passive condition after reaching the stage y, and call this z. Concisely it would stand thus : <r Period of accumulation, y Period of abandonment and growth of trees, z Undisturbed period. Of these three periods z alone gives a fraction of time with any degree of certainty, all the rest must be vague conjecture. It must be noted that the sixty years of unaltered physical aspect referred to above does not mark a period in the history of the mound in even its passive condition ; it is merely a point of time under observa- tion, and, but for the disturbing influence of man, could reasonably be extended to sixty times sixty years. But old as this kitchen midden undoubtedly is, it is the most recent trace of primitive man, as distinguished from historical man, that I have found at East London. 