Algemene konst en letterbode
None
'A. msterdaM. De Hoogl. JohaKnes 'Wir lmet, Liber. Mag. ct Phil. Do A., in de Oosterfche Letterkunde beroemd, welke by voorheen aan de Gdder-frbe Hooge School, te Harderwyk, met 200 veel lofonderwees, en thans aan het Amfterdnmfche Athenaeurn Illustre onderwyst, is, ten bljke van het byzonder ge-noegen, het wdk dit zyn orderwys geeft, behdve zyn Hoogleeraarfchap in de Oosterfche Talcn en Otidheden en m de Uitlegkunde der Heilige Sehrift, nog op nieuws aangefteld tot Profesfor Historiae Orient alls, cum civi-lit, turn litter ariae, dar is, tot Hooglceraar in de Burgerlyke en Lettefkundige gefchicdcnis Van het Oo'teni en allerbelangrykst vak van wetenfchnp, wt-lk hy Voorleden Maandag, den 37 April 1807 In de größte Gehoorzaal van de Illustre School, voor eene aanziellig vergadering van geleerde mannen, met fcene mannte, oitgewerkte, er in zuverlässig, opgefleidende, redevoering aanvaard hedft, over deze allergewigtigte ftof: De Arabum mentis in litteris medio aevo in idu-grandis; dat'is: Over de vtrdien-len der Ar abler en, otn-1 L DtiL, T trtnt Nader berigt van den Predikant  den Boekhandel-laar J. ten Brink Gerritsz te Amfterdam, in het licht gegeben, „Verflag eener Reize van Utrecht naar Wa- rendorf, by Munster, en bezoek by den Hofraad „Katzenberger aldaar. Eene korte bydrage, by zu- der voor zulken, die aan den aflchuwelyken fmarte- lyken en doodelyken kanker lyden, daar voor vree- r„ zen, of in de genezing hunner ongelukkige Medmenfchen een hartelyk belang ftellen. De droeve fcwaal eener Vriendin, in dat flukje be- fchreven, gaf aanleiding tot myne reis, en, door myne belangryke kennismaking met den doorkundigen Hof- raad, hield ik my zelve tot het gegeven verflag zede- lyk verpligt. Het zelve werd van velen met deelne- • ming gelezen, en gaf, gelyk dir natuurlyk te wachten ftond, ruime gelegenheid tot verfchilJende gedachten en oordeplvellingen. De pvblieke Beoordeelaars pre- zen myn menschlievend oograerk; maar, zoo wel by de l,etteroefenaars aU in de Vaderlandfche Bibltotheek , trof ik de bcdenking, of het toch niet beter gcweest ware, indien ik met myn verflag gewacht had, tot dat ik ook van het prvnlg der ondernomene genezing eenig berigt zou hebben kurnetr geven. Het verblydt niy , jiog, dat ik zulks niet deed, om dat myn gefchrvf in- . tusfchen reeds meer dan et nen lyder eenen, door hem: . nog onbeproefden en ongekenden, weg ter redding ge- lukkig heeft aangewezen. Maar byzonder gecfc bet than# Digitized by Googl c 5 thans rtiyn hart erne ftrelende vol doming, de gemaall> fe bedenking eeilvoudig te kunncn bcantwoorden met lief ftellige berigt, ’t welk ik my 2dven mi dok.ver- aehte bugs dezen weg zoo veel mrigelyk {dubtiek te maken; dat nartelyk on2e Vriendin ^ Mejuffrnuw Johaund Vi tr/Iuis* te Gotida ; na een hulfjjrig verblyf te Warendorff* door den Hofraad Kattenberger aldaar, van haar kankereus orgemak volmaakt genezen is, eti zich alzoo federt omtrent twee maanden in den bestea well! and weder ten haren huize bevindt. Kundige Doc* tpreri eti Chirurgyns, mannen van naam en verdietifteni 200 wei te Utrecht en Gouda als van elders < vari wel- ken fommigen te Voren over haar geraadpleegd waren 4 en huhne uiferfte bezorgheid over haren toeftatid hiet ontveinsd hadden, bebbeif haar na hare terugkomst we- der onderzocht, en geven even zeer hunne verwnfide* ting over deze belangryke genezing te kennen^ als zy dezelve haar hunne eigetid overtuiging y olkointn gelukt befchouweri. , ' ■ ■ De genezene zelve is daar van in hare gebeel her* kregene gezondheid de best*fprekende getuige. Vol van dankbaarheid aan haren menschlieVendeo Artf en het gezegende beftel van Gods Voorzienigheid i ver* focht zy zelve my< ook uit haren naam, dit nadere be- rigt te geven 4 het gene ik met hear en de hared bar* tefyk Wenfche dat Diet geheel te vergeefs gfcfchiede! VfliHchti F. van TEufrEif* fli April 1807; Christen- Leer aar te Utrecht. Zogtnaamdc. onbrandbarc Menfchen, of bet befand zijn tegtn eenen hoogen grand van Hittt, geh nieuw verfchynfel. Ferhadl van Mevrouw de $evtgN&, omtrent een onbrandbaar Memch, fcet is bekend, dat zich twee Vreem del ingen, <W Weeretf Roger en Lyonnet, dezen winter, in verfcheidene plaatfen vati Holland, hebbct] genotmd eh Ve/toond j als bnbrandbarc menfchen, enidaaf van too- T a da* Digitized by Google 94 O tfanige proeven, van met ontbloote voeten op glue’fend yzer te treden, het zelve over naakte armen en bee-nen, tong en te ftr\ken; op gloeijende yzeren staven eenige minuten lang te ttaan; de ontbloote ledematen met phosphorus te beftryken; en vervolgens daar over de kant van eene gloeijende plaac te laten gann; ich te was. chen met fterkwater, met falpeteruur, met koningswater, met overzuurd zeezoutzuur; gefinolten lood met de hand optenemen, In den mond te brengen, de voeten daar in te fteken; kokende nlie tedrin-jen enz. en zer talrjke vergaderingen, waar onder ook de eerfte Natuur- en Scheikundigen zich bevon-den, gedaan hebben, welke den fterkften indruk van verwondering veroorzaakren, en zulks wel op zeer verfchillende wvze. De verklaarde het al voor behen-dige gaauwheid, de andere trachtte het uit zekere regels der Natuurkunde. en eigenfchappen van het gloeijend yer, uit het bekoelen van ’t zelre floor zich te was-fchen met koud water en. te verklaren. Men leze flechts wat de Heeren W. en J. W. Van Barneveld, Apothekers te Amfterdam, in de Nummers 6 en 7. van den Algernen Konst en Letter bode, voor dtt jaar 1807. deswege hebben aangermrkt. Eene zaak is 'er echter, waaromuent nnch gerade Heeren, nocb, zoo veel wy weten, iemant anders, eenige oplosftng heeft kunnen geven, namelyk het doorzwelgen, dnemalen achter cen, van etnen halven lepel olie, welke tot op 450 grades, volgens Fahrenheit, dus 185 gr. volgens Reaumur, verhit was. Ook dit, gelyk het gaat, had verfchilFende uitwerking op jde denkbeelden; zoo dat 'er zeifs geweest zyn, die ook dk gebeurde, deze geheele zak, ontkenden, welke echter in tegenwoordigheid vap den kundigen Heer van Marum en zeer vele ke'nners der Natuur- en Geneeskunde, volgens het daar van gegeven verhaal, in de Algem. Konst - en Letterb. 1807. bl. 8a. verrigt is. Hoe dit ook zy, ons voornemen is gezins, om ons in dat verfchil van gevoelen in te laten, maar liever met een voldoend gtzag, aan te toonen, dat deze geheele zaak nier nieuw, maar reeds in ’t jaar 1680 vertoond is geworden. De bérémme de Mevrouw, e Sevigne fchreef reeds in 1680, in eenen hater brirven, aan Mevrouw de Grignan, gedagteekend den 30 Juni dcs zelfden jaars, (zie de uit- gave te Parys 1763. VI. D. lode Br. bl. <56. in la. of de laatte uitgave te Parys van 1806. chez Bosfange, Masfm et Besfon, par Ph. //. Grouvellt Br. 643. in ’t V. D. bJ. 358.) deze woorden: ,, 11 emra bier ici, un garfon deVitrd, c’estédire, qui en venoit; je le reconnus d’abord pour avoir 6\& laquajs de M. de Coulanges, M. de Grignan Pa vu „ i Aix II me montra un papier impiime de rout ce qu’il fait faire du feu; il a le fecre” de cet homme, „ dont vous avez entendu parler à Paris: entre miles „ choies, qui font toutes miracules, et que je ne comprends pas que Port fouffre it caufe des conlequences. Je ne m’arrêta qu’i une petite, et qui est bient fit faite; ce fut de iui voir couler dans la bouche dix ou douze gouttes de ma cire d’Espagne toujours, et dans fa main; il n’en étoit non plus emu, que G c’est de l’eau; fans mine, fans grir mace, fa langue ausli belle après cette petite opera, tion qu'au paravant. J’en avois foi entendu parler; roais de voir celui fut faroilité dans ma chambre, me fit un extreme etonnement. Cela prouve vraire, très philolophie. Ma chere enfant, et qu'assuremet le feu n'est point chaud, et ne nous caufe le fentiment de chaleur que felon la disposition des parties. Comprez-vous qu'il y ait une forte de liqueur, dont on puisse fe hotter avéric assez de confiance, pour Fondre de la Cre d’Espagne fur la langue, avaler de Phuile bouillame, et marcher fur les barres de fer tomes rouges? Que deviendront nos miracles? N1EUW- (*) Ten genoege van zulfcen onzer Lezeren, welke minder gewon zyn, de Franfche taal te lezen, voegen wy hier de verialing onder. Gisteren kwam by my een jonge knap van Vird, dat is, hy ksvam van die plants: ik herkende hem terftond voor dien genen, die knegt by den Heer Oolanges geweest is. De Heer Grignan hteft hem te Aix gezien. Hy liet my een gedrukt papier zien; bevatiende al wat hy met het vuur konde oitrigten. Hy heeft het geheim van dien man-, van weiken ge te Parys hebt hooren freken. Onder dui- zend andere zeer vertvonderlyke- zaken, en die ik nitst vat, hoe -men, van wege de gevolgen, kan doorfiaan, zol, ik my flechts tot deze kleinigheid, een werk van een it oogeublii bepalen: dat w as van bem te zien, tieu of twaalf drop - GEKOMEN BOEKEN, AFADEMISCHE EN ANDRE SCHIFFEN. AkADEMISCHE EN ANDRE SCHIFFEN. AkADEMISCHE EN ANDRE SCHIFFEN. Jnauguralis: De Legibus: fum annuente summo Nu- pine, pro gradu diet or at pt fummisque in utt - que Jure honoribus et pri'ilegiiz, Mob e Maj bum, fttq tt legitime capetfendi i, in tempi' atademici chore, pu- titie ne ac folemni disquisitieni offer t • TheopoRP* va* S winder kn, ulrtium Liberalium Magizter, Phnojor fhiae Doctor; Groninganuz. ytd diem xix Novetzzbrit mdcccvi. Hora x. Groningae apud Jheod. Speormaker, Bibliopolum mdcccti. (Vervolg en / lot van blqdz. 387.) Het tweede Hnofdftnk handelt ran de Natuurwetten, In 6 artikelen of pangraphen, en betoogt derzelyer beftaan jii ew eenfphappen met volding Ende bewyzen, en onderzookt 00k, of de Natuurwetten tegen elkanderen kunnen ftryden of in*. Joopen. Het is 00k met een byzonder genoegen, dat Recent flit hoofdft. doojrlezen heeft. In I. 3. van dit tweede Hoofdft. worden byzonderlyk de pigeplchappen der Natuurwetten, dat 'y Goddelyk, Eeuwig, Nopdzakelyk, Quaveranderjyk en Algerneen zyn, mede zeer 'akpjyk ontvouwd. Die '.lgerneenbeid zal echter of Volftrekf ZVP, namelyk tep opzigte van de volftrekte, fabfolutae Leges Natuurwetten; of veronderflellender wyze, ten aanzien van de onderflellende, (hypotheticae) Natuurwetten. Z. bU droppelen van myn brandend Spaansch lak in zyn mond te „ (turten; 00k op zyne handen; by was 'er niet roeer vaa, aangedaan, dan als of het water was, zottder beweging;, zonder zyn gezigt te vertrekken; zyne tong zoo guiver,, na deze bewerking, als te yoren. Ik bad 'er veel van hooren fpreken Maar dat, zoo van na by, jn myne kamer, „ maakte my zeer verbaast. Dit bewyst, myn waarde kind uwe wysgeene; en dat voorzeker het yuur piet hoef „ (t), en ous geen gevoel van warmte veroorzaakt, dan „ p’aar de geftcldbeid der deelen. Begrypt ge, dat ’er «eq» p fport yan watertje is, met welke men zich wry yen k.an, ,j met zoo veel vprtrouwen, om gefmolten lak °P z¥ne *on8 ,, fe laten druppelen; kokende olie in te zu eigen; en op p gloeijcnd yzer te gaan? Wat zal ’er zoo vau opze mirakc* ,, )en worden, 1 ’ Anaxagoras beweerde 00k, dat de fneeuw niet wit was. Digitized by Google < 3*5 7 i/6. Recenf. nfafkfe daarom deze aatimerking, om dat hemf hieromtrent wel eens eenige twyfeling is toegefchsnen;' B. v. welke algemeenheid moet bl. 66. fecundum regular* UMTEKSALEM gedacht worden ? Indien ook de veronderft*!- )er<de Algemeenheid , dan felly nt bet gevoelen van Kabt ze!-' ve, of ten minfle van de Kamianen nitt door te gaan, dat de algemeenheid der Natuurwetten aile oitzonderingen zoude uitfluiten ; welke tilling inderdaad ook dUtwyls moeilykneid ontmoet , b. v. Gy moet het ter iewaring gegeven gaed te rag ge*en; Gy moet niet dooJflaan ; Gy moet geen on-i •eaarheid fpreken enz. Men leze flecht j Ciceio I. De Offic ■ .10. en III. 35. Want dan hangt bet gebod van den; onderftelden toeftand af; en verandering van toeftand veroor-. Zaakt verandering van geboden : ganscb anders als wel door- gaans de Kantiaanfche Wysgeeren febynen te gevoelen. In- tutfeheo beneetnt dit niets van de draarde, van de eeuwig- heid en onveranderlykheid der Natuurwet : gelyk bet een» eeuwige, ftandvastige en onveranderlyke Wet is: Geef het ter te waring ontvangen good a an den eigen a ar te rug ; Zoo is het een niet minder eeuwige, onveranderlyke en (land- vanige Natuurwet : Geef nooit een zwaard te rug aen dien eigenaar > die in yroede het zehe te rug eischt > om ee* mfchuldig mentch te vermotrden. In de f. 5. van dit zelfde Hoofdfr. wordt de zekerheid der Natuurwetten bondig betoogt. Recenf. zoude toch eene aan- merking hebben otntrent het onderfebeid , het welk bl. 69.. Tan opzigte der zekerheid in Mathelis of Wiakunde geftelte wordt; niet als of er geen wezenlyk onderfeheid plaits had (mar by meent, dat het zelve niet zoo groot is alt men door-gaans gelooft. In het afgetrokken (in ao/lraSJo), is ailed zekerheid in de Wiskunde; maar is het dan wel veel minder io de Zede- en RegtskunpeP Zoo dra mecr menfehen, met reden en vryheid begaaft, by elkanderen gedacht worden, vioeijen uit derzelver natuur onderlinge regten en pligten tus-fchen die met elkanderen vergelekeu menfehen voort, die men van bun niet kan afzonderen; eu zuodra een Regt wordt. gedacht, voIgt daar uit noodzakelyk de tegenoverftaande pligt. Men leze b. r. het duchtig betoog van oozen febranderen: Schryver bl. 99 Doch komt men m het zedelyke in de toe-, pasting op byzondere perfonen, zaken, tyden, plaaten, otn-i standigheden; dan ontstaat dikwyls twyfel: rttaar is bet dan in, de toegepaste Wiskunde (in Met he f applicatd ), niet even Zoo gelegen? Bedriegen de Sterrekundigen zich nimmer in baoae berekeningen, in bunne waamemingen? Zyn de Water-, loop- (•) 2. Ftthehdd. der  op bladz. 71. het befchik. Keen over eens anders goed, in nood, op hoop van goedering (fub fpe rati) war wankelbaar, en niet zoo zeer noodzakeltk achien. Wankelbaar, om dat die hoop 'ene onzeker-heid is; nnder noodzikelyk, zoo dra men her J 'us neeesfttatis met de Gboot, met van Btnccershoeic en zoo vele groote mannen ftelt, het welke weggeworpeo zynie, men Diet alleen zyn toevlugt tor een, niet zoo zeker, fpet rati moet nemen, maar rok, omtrep.t zoo vele gewigtige gevallen als de zelfsvfrding of Noodweer, den waren grond van de Ltx Rhodia de jaOtu en A vary en menigte andere, in onoplosbare zwarieheden vervalt. De aangehaalde Hoi-gduit-fche Schryver Gross zegt wel in zyn Leerboek f. 48. dat> dat Noodregt een Regt it from in nood Onregt te doen? Maar dit is een petitio principii van dien geleerden: hy lielt reeds, dat nog de Vraag is; hy noetnt reeds vooraf onregt dat geen, *t welk ontkend wordt onregt te zyn. Het is De-kend, dat het verwerpen van het Jus necesfiratis, althane in de Kantiaanfche Regtsleer, zynen ourlpronk heeft ait bet fiellen van eene vulftrekte algemeenheid der Natuurwetten, zonder toelating van de minstere uitzondecing, zelfs niet in by. Zondere omstandigheden en toeftandeo. En dit heeft weder. om zynen grond, in de neiging om alies zoo te betoogen, dat geene uiterlyke omstandigheden in a nmerking komen. Dit gat wel aan, zoo lang men in abflärte verfeert; maar hoe nie in de toepasfing? Zou men wel in het Wiskundige, in het Werktuigkundige, in bet Bouwkundige, in abstrado, een schmack kunnen bouwen, bekwaam om alle rivieren, allzere te bevaren, zorder aanl'chouw op de byzonderhedeo dier rivieren en zeeen? Wy zien, dat jny een weinig zyn afgeweken. De schrai dere Schryver spreekt niet zoo opzet. tely k van dit Jus necesfttatit. Omtrent het voorbeeld van het bekende by Cicero, Ji duo naufragi et una tabula , febryft de Heer van Swinderen bl. 7a. in f. cotxiflert non potfunt. Maar wy m >cten bier toch aanmerken , dat do fgexijientie , daar meet dan een tnensch dien houten balk widen , 1 tei wel kan weggedaehf worden. De zaak komt 00k aan Rtcenfent niet zoo moeilyk voor. Immers , indien men met vraagi (getyk men niet kan vragen ) wat de beroo- riugen der h.irtsiogten fchrik en doodsangften ( die dan tocb altyd hunne verfchiliende trappen hebbenj zouden uitwerken, c» pjoe vjr die rerfchaonii’g verdienen ; -maar wat bet eeowtg Jfoiupricgi, ’( we.k nimroer zwygt , voorfchryft, dan is het, t- - it- Digitized by Google ' c *97 y »ker, dat hy die eerder in. ’t regfmatlg be*it van dien balk Is, door niemant, hy zy wie hy zy, daar van mag onizet, worden, en niemam kan, uit her regt van nooddwang, zich daar me geregtigd rekenen. Even wehiig kan een vlugtendei hem , dien hy ontmoet , zoo dat hy , om de engie van het pad , op den hoogen berg geftuit wordt , met geen regt dien - anderen van den berg in zee ter neder Horten , om zich den weg tot zyne vlugt te openen ; zoo als fommigen ten omegte gelield hebben. Immers beide hebben het zelfde regt tot bun beboud, doch Dimmer met veikoning van het regt van den anderen: zoo de vlugtende den anderen wilde ier nederfior-. ten, zoo deze laatte ten min fie evenvee! Regt hebben, om met al zyn magt dit aftekeercn. Dus zou men dan en den vingtende, en den anderen, te gelyk even veel, maar tegen elkander Hrydige en inloopende, regten geven, ’t welk met de voortreffeiykheiJ der Nuuurwetten onbeQaanbaar is, zoo als. door den S. bondig is betoogd. De Natuurwer, die nimmer Z«ygi, beflist ook in dit geval, regt gevende aan hem, die zicb op zulk een eng pad bevindt, om dien Hand te houden, welke by regtmitig bekomeo had; en kan dus aan den vlugtende geen tegenHrydig regt toekennen, om hem daar van ter neder te Horten- Hartstogten komen hier, ter bed sling van het regt, niet in aanmerking, ten zy het redengebruik volkomen fiil f In her derde Hoofen wordt in 28. Over de Burger-vetten gehandeld: vooraf gaan eenige voorbereidende aan-makken omirent den aard en het oogmerk der Burgerlls-ten; en de Sect. 1. onderzookt de Staaisgrondwetten; Sect. H. de byzor. Jere Burgerwetten, en wel, in het 1 (te gedeelte, derzelver aard en vereischten; in het zde gedeelte, derzelverstoffen en voorwerpen; in bet 3de gedeelte, derzelver form; eindelyk in het 4de gedeelte, hare afkondig. Dit be, langryk hoofelfluk is wederom met zeer veel orde, naauwkeu-jig, oordeel en doorzigt behandel. Wat de aanteek. (103) M. 77. aangaat, Recenf. is het met den Heer van Swino-sen volkmen, dat, hoe groot eene iieraad de zuiverheid in alle lalen is, te meer, daar zy te gelyk de ware moe-der der duidelykheid is, in geval echter van woordengebrek, bet veel beter is een aaugenomen woord te bezigen: miar wat Finis civil atis aangaat, dit meent hy, dat z uiver en •cht Lvtyn is: Finis beteekent by de Romemen illud extremum ad quod omnia rtferuntur. Z. Cicero, Ill. De F'u/garis liter alit as referenda est ad Wum Ennis finem (ge. en c. 39. Domitis finis, est fus, ad quem accommodanda est aedificandi defcriptio. Dus is ae F'u/garis den Burgerfiaai dar booglte uoei, waar toe al bet $x*aut>eHuur cn zyne iurigiingen moeten Hrekken. Du a|s »u» Ts tan c *®t > ««n minder isnbelang in het voorbygaan. Wat zaair zelte fcei reft, Recenf. zou liever dat oogmerk der Borgermaarfcbap- pyen wat ruitner ftellen, om daar uit zoo vele heilzame in- rigtingen, a!s de opvoeding V van Onderloze Kinderen, in Wees-buizen, de openbare Leerfcholen, Gasthuizen, bevordering van den blöcken van Koophandel, en menigvuldige andere za-ken, te kannen afleiden, waar toe ecbter de Hoogfte Magt Weinig regt zoude heben, als die buiten het oogmerk der Burgerlyke Vereenigingen waren nitgefloten. De Schryverzegt zer we) b). I at. op ’t einde : Caret Hague f elicittern put lie am Jmperans etc. Zie ook f. iS. In de Sect. I. j. 4. zouden de Grondwetten (Leges Fun da men tales) ook in Natuurlyke en Bedongene hebben kun-tren verdeeld worden. Want al zyn er geen uitdrukkelyk bedingen gemaakt, niet te min zyn erahyd regels, die, zoo. der overreenkomften, van zelve uit den aard van alle Oppergebied, en het doelwit van alle Burgerftaten voortvloeijen. B. v. die grondwet, welke Seneca in zyne Medea voorftelt dat geen befchuldigde, zonder vooraf verhoord te zyn, mag. verwezen worden: dat niemant van zyn eigendom, zelfs niet tot nut van den Staat, mag ontzet worden, ten zy in dringende gevallen, en dan nog niet anders dan met vergoeding van schaden en. Deze zyn eeuwige en onveranderlvke regels, die met nog meer Der regt, dan de bedongene, Grand- Ret tern kunnen genaamd worden, en zoo veel te noodzakely- ker zyn, om dat niet alle regels der nietenjng van de Hoog- fte Magt, in uitdrukkelyke overeenkomften, kunnen bevat' worden. Met grond febry ft de Heer van Swinden bl. 9a. "Fei" heeft tok de Oppergebieder by het aanvaarden der Hoogfte Magt zoodanig boding met het yolk niet otr- DRUKKELTK oongegaan. Deze regels of grondwetten hebben' gegen uitdrukkelyk beding noodig, om dat zy uit den aard en bet oogmerk van de Burgerlyke Maatfchappy, en Opdragt van het Hoogfte Gebied van zelve, voortvloeijen. En worden zy fomtyds, of dikwyls, nog uitdrukkelyk, bedongen, zoo gefchiedt zulks om alle twyfel voor te komcn, en de verplightig heiliger te maken. De Grondwetten f welken meestal uirdrukkelyke bedingen voortvloeijen, worden door den kundigen Schryver $. 7. bi. 9*. met orde voorgedragen. D'tt aJ»i en de menigvuldige en gewigtige zaken worden" , de geheeto' Verhandeling door, met die blyken van kennis, doorzigt, dnt- dplyk-lnzien, en vernuft onderzocht, toegelicht en vertiaard y, dat dit gefehrift cen belangryk gefehenk voor de Geteerdheid' et voor haren roem in dit Land is. Hoedmig zeker niet verwacht kan worden van bun, die de (ludien llechts ter loop- behandelen, en zich maar haasten om als gepromovererde Doc- toren voor den dag te treden; het zy kundig of niet kondigt dit koffit er dan by dezulken zoo naauw niet op aan. Google C M ) fib jroNefl dan nooit tan Swindukn’s worden, die, trno on» we) berigr is, zeren jaren geftudeerd beeft. Dii laioritus pmni a y cniunt. 3 De sphier aan geftelde XXIV. Thefes zyn ook alle belangryk ; gaarne zou men eenige, als proeven, uiikippeu, ware deze Receofie niet reeds nngevoelig te ver oitgedyd ; ook soi} fie keuze moeilyk vallen. Eindelyk zyn ’er twee Dichiftukkea schter gevoegd, by welke de jonge Geierde, ter gelegenheii van zulke loffelyke als plegtige bevordering, door den Student in de GodgeleerfJheid Ttdeman, in 't Nederduftjch en doc-c (Jen Student in de Regten Lulofs, in 't Latyn, begroet wordt. Recent vertrouwt dat zy den kenneren niet kwaiylp bevallen zull En voor al de doorgaaDde en wel uiigehoudena vergelyking van eenen Oorlogs- met een Letter-Held in het eestgemelde Dicbtfink. K U N S T E N. PROGRAMMA der Pryzen, door de Academic von Schilder-, ,, Beeld- en Bouwkunde te Gend, yoor den Jar e 1808 uitgefchrevtn. " ^ De directie der Academic van Schilder-, Beeld- eR Bouwkunde, te Gend, Belt tot prys der Schilder- Bet volgend onderwerp voor; ‘ Berk aan Rubbens bewegen. ,, Na het fluiten van den vrede tusfehen Engel and en x, Spanje, waartoe Rubbens veel had toegedragen, wil- ,, de Corel de Eerfte hem een uittnuntend blyk van „ aging en gunst bewyzen. Hy liet zicb- den Schilder. in het yolle Parlement voorftellen, otnhong hem „ En behandringer, rykelyk met diamanten vergerd, floeg hem, tot Ridder en gaf hem den degen waarmede hy dup, plegtigheid had verrigt. 1 C#) Oc Kunflänner moet het oogenblik uitklezen waar in fie. gchilder, reeds met dep band omhaogen en Ridder geflagen, den degen ontvangt. Digitized by Google CJCO ) , t Art. i."* De beiden mneten ten minften vyf en een halve de. cinietres (iwintig duimen) groot zyn. а. De prys zal een goin’en Medaille, ter waarde van vyf en twintig Louifen (byna zes honderd FranfcheLi* vres) zjn. 3. Het beftuur ftelt tot prys der Beeldhouwkunde vnor het Borstbedd van Franfois Duquemoy, gezegd le Flammad, in levensgrootte, het zy van gebakken aarde of in gips. 4* * Het zal een zilveren Medaille toewyzen aan den gee* sen, die den prys behaalt. *Er zal een prys van v * Yen Louifen (byna drie hon- derd en festig Franfche Livres) worden toegekent aan het landfchap, het welk het best aan de volgende ver- eischtens zal voljoen. Het tydperk van ’t Jaargetyde zal moeten zyn het begin van den Herfst. а. Het uur van den dag tusfehen de middag en den onderg mg der Zonne. 3. Stil en schoon weder. 4. De Kunstenaar zal de tigging naar goedvinden uit- kieztn, en zal z\ n Schildertluk met Gcbouwen, Bo- men, Beelden, Dieren &c. naar zyn finaak ver^ieren. 5. Men zal gecne kopyen toelaten. б. Het ltuk moet ten minllen 34 duimen breed en 18 duimen hong zyn ; de lyst daar onder niet begrepen ; Van deze voorwaarde kan niet worden afgegaan. б. Alle Kundenaars worden б. Ungengoodig denn deze dritte pryztn te dingen. De Zaal der ten toonftelling zal den Harden Maan-dag van July des Jaars 1808 geopend worden in eene der Zalen van het Stadhuis te Gend, met toemming van den Heer Prelect van ’t Drpartement en van deo Heer Maire der Stad. Het Befluur zal eene zilveren Medaille gevon: 1. Aan den Kwekling der Academie, welke de beste teekening van de betecken, naar den Apollo van het Belvedere, een betecken. 2. Aan den Kwekling, welke de beste teekening van de Bournkunde op  ander teeken op een stuk pa- pier op zyn werk geplakt, roaken, 't welk hy op een verzegeld billet, zuen naam en wonnplaats behelzen- de, zal herhaleo, en het zelve by zuftuk voegen. 11. Het Beftuur zal alle de Schilderyen, Borstbeelden en Teekeningen, met uitznndering nogthans van die, welke, voldoende bevonden, cien prys zullen wegdra- gen, te rug geven. Deze zullen ter belchikking vas de Academie blyven. De Zaal der ten toonfteUing zal onder de volgende voorwaarden plants hebben. 1 > De Zaal zal gedurende drie weken open zyn, del morgens van negen tot twaalf uren, en des naderoid-dags van drie tot zes uren. • • -, a..Men zal ’er alle voorwärts der Teeken-1, Schilder-, Beeld-, Graveer en Bouwkunde., door le- Vende Meesters verwandtig, aannemen. 1 3. De Schilderyen, Borstbeelden en Teekeningen, die na den prys dingen, zullen ’er insgelyks ten toon gefteld worden. 4. De Kunstenaars, welke door hunne talenten den roem der Belgifche Schole fchragen, zullen uitgeno-digd worden om de ftukken, die om naar den prys te dingen zyn ingezonden, te komen beo ordeden. De Academie verwagt van derzeit, van hunne lief de tot de vorderingen der Kunsten, dat zy zig aan de ae uitnoodigig niec zullen onttrekken. 5. De Digitized by Google Za g. Deze beoordeling zal op den eerften Zondag na de opening der Zaal plaats hebben; men zal dadelyk de named der genen, welke de pryzed zuilen bebalen feckend roakert. 6. Alle de flukken * welfee om pa den pryzed te dirts, gen zy Hingezonden, zuilen tot het einde der ten toonftelling op de Zaal verblyven. Het ftaat den mededin- geren vry om na de beootdeeiing bunne namen al* dan niet, te openbaren. 7. De Kunstenaars, welke eenige voonbrengfelen vail hunne kunst op de Zaal verlangen geplaat St te zien* worded uitginoodigd * om ten minften tien dagen voor de opening, zig met vragtvrye brieven by den Heer P. Jp. de Gensin-Verhaeghe, met opgave der vertoo-oing en groote van hunne stukken, aan te melden. 8. Aue de stukken moeten ten minften drie dagert voor de ten toonstdling aan voorfa. de Goesin zyn gezonden. 9. Men zal alle mogelyke zorge ter bewarrnge der jilukken, op de Zaal gezonden, aanwenden; ten died einde zal een der Directuren van de Academie, gedu-Knde den gehelen tyd def ten toonstdling op de Zaal verblyven; men zal den Kunsteparen daaromtrent alld verzekering geven, zonder nogtans voor onvoorziene gebeurtenisfen te kunnen verantwoordelyk zyn. 10. Elk ftok, op de Zaal aangenomert, zal ’cr tot hef einde der ten toonrtelling moeten verblyveoi i, De kosten van transport blyven ten laste van bun die op de Zaal. Al zenden. Elk Kunstenaar wordt uitgenodig zynen naanf en woonplaatfe op te geven, om daar van in de gedrukfe opgave der ten toonftdling melding te maken. Elk Kunstenaar hr gehouden op te geven de wy- ze, waar op hy verlangt dat zyne ftukken hem 4 na het fluiten der Zaal, worden terug gezonden. Gedaan in de Buitengewoone Vergadering den 3dc« Maart 1807. (was getekend) Francois Huyttens. , Voor den Brefident. F. van Braeckei. Grtjficr. ...t. fiAtf- Digitized by Google C 303 3 J3ANDEL EH ZEEVAART, HUISHOUD KUNDg EN WAT DAAR TOE BETREKKING HREFT. •'» > P 1 r z 1 n die EvricfBR. t Op Maandag den 4 Me! 1*07, in Amfterdam.,-i fivlTINUNDICHt. dmarU* 5 f*Ct. 100} it At© 4 prct. 99 «| dittf geconiblic by gap. horst a 4} prct. 66( • 67$ Andcelen by Hope & Coop. An. 105(1 icti Hut Un4 5 prCt. 86 a $ ZvetUn 5 prCt. 94 194} Datsmarke*, Toll. 4 prCt. 914 97i dito Lteaen Wisfdb, 4 prCt. 9 y\ a 98 A to Kroon 4 prCu • a 4 Keizer 5 ptCt. 46J 1 474 Birnin Bataaffdu Republik, Rationale Schuldbeieven a $ ptCt. 41 l{ «5to a 2} ptCr. 37 a| Losrenten uit deheffing van 1800. a 3 prCt. 48{«| Otto uie de heffing van 1800. a 3 prCt. 48 *1 dito 1801. a 3} prCt.. 48 *1 dito Domotnen. 4 prCt. 6'A 1 70 Sto Vrywillig a 5 prCt. 68 if Keizer 4} prCt. Rtag# dito 4 ptCt. • 40 a 41I Stage 5 prCt.. 88# - 93 j  f Dito Cert. by K.6r H. 66 1 1 WisfelcoUra. 2 Op London. 85 ft u % Patys. 53 1 1 LAN DSC HR. Referencti Losb. na den Vttde. s6ia| UnOemd. Obligation en Receptiens t a| prCt. 34 >35 Dito vrywiMg a « prCt. 66(1 1 Zeeland, Oblige tien a af prCt. Vrlttlani. Obligation a a prCt. Berlin. Doctor Olbert, te Bremen, fieeft den Maart 1. I. eene nieuwe Planed, aan welke men fez der den naam van Vetta beeft gegeven, ontdikt: 00k ie dezelve, te Berlyn, door Prof" Bode, voor de térstemaal, den nden en vervolgens den raden (fefioon op dien tyd, wegensr betroklcen luebt, flechts voor v ri- niger Digitized by Google 3«4 3 ipige oogerblikken) doeh des avond van den demerp volgenien i^den April, ten half rt uren, by eere htl- deie lucht, zeer duidelyk waarg'bnomen : wanncc- de teiuggaande heweging dier Dwaalfter, welke door OL hers, van 29 Maart for 5 April, in eene regte npklirn- ming van 184° 7' 47" tot 18a0 '33* ri" en onder Noordl. Declmatie van ii° 47* 47'' tot was. Was wägigen, reeds weder aan het afnem was: dus zy weldra tot het punt van ililflan ftond te kr>- imen, om vcrvolgens weder voorwaards te gaan. Ha*e tot dus verre waargenomen I-mp en fnelheid toonen aan, dat ay zich tnsfchen Jupiter en Man, in de rtreken van Ceres, Pallas en Juno bevindr. f)eze nieuwe Planeet is gemakkelyker dan de oven- ge kleine Planeeten te onderkennen, zich vertoorende als een Ster van de vyfde grootte, met een roodachtig licht: die Olbers verzekert met het bloot oog te zien. WEERKUNDIGE V. A ARNEMINGEN, BOITIN HAARLEM. BARO- I THRR- | STRERR Lt’CHTR* » IR07 < MR- I MOM*- I Kt CRSTfcU> » ARNEMINGEN. 1 TER. 1 WIND. Him. [30 ij 30 a 30 * 50 1 2. w. 63 w. t. N. omtrent hc-lder. N. 0 wt 58 H 0.. 1 ’MiRTgeiiS bmolkt; 7a I. verder hclder. -67 . Mci. x < 'So* 0 ,3o. 0 10. 0 59 a 0. 75 0. t. n. 0. omtrent helder. 61 n. 0. i rTTFTW Eli 62 78 5< 0. J bewoikt; meest omtrent heldef. W. t. 2. 1 p ■ft fSI 56 | 2. w. . ’smogens heldtr, 60 | w. j verder betiokken; 53 0. n. 0. ’savnrds bewoikt. 39. 8 7§ ay. 16* 5» 54 5»§ 0. ; zee< win. 'rig: hc-dkt; in de vno: midd. en 0. 2.' 0. *5 avond. reges. mm ■ft Gt B 1. 58 . , 0. z. 0. , 's morgens regen; 68 I .2. w. verder bewoikt. 58 1 , N. 0. * NB. hi on/e vorige No. M. 180. re*. 8 en 9 van onderen; fbat: in cm „ ontvrccmd element , lees: in een ons yrcemd element. i t : * . — - — • Te Haarlem, bi A. LOQSJES P z. Digitized by Googh ALGEMEENE . KONST- J EN • LETTER-BODE, VOOR HET JAAR 1807. N°. 20. Fry dag den 15 Mei. — — — ■■■ i. ■ ■■■ 4 B E R I G T E N. INLANDSCHE. Hakeem Schoon w y feeds voor een geruimen tyd, in cnze N°. 6. van 6 Febr, dezcs juars, den zakel>keo inhoud der hier Vulgende Aanbieding van den Ridacf y. HogenmuUct, onzen lezeren hadden roedegedeld, vol- doen wy ecbter gaarne aan het on* vereerend verzoek, om dit Vnorftel, letterlyk en in deszells geheil, zoals het oorfprongelyk in de Franfche taal luidt, tegelyk met het Nederduitsch inkleedfel der hoog- aanzienlyke Onderteekenaren, eene plaats in ons Blad interuiflien. S. •. # „De Dire&eur - General van het Publiek Onderwy v en de Wetenfchappen, en de Dire&eur- General ,, van de schon Kunften, van Zyne Excellence deq ■», Minister Zyner M ijefteit tot de Bmnenlandfche Za- ,,, ken ontvangen hebbende het Navolgend Programmaj PROPOSITION PAITE AUX AMIS DE SCIENCE? ET DES ARTS. Son Altesc Royahi, Mo' fégutur P Arcuduc CHARGES, Generalissimo, a daigni m'autorijir a t'intrepidit Digitized by Google C > tin vg y age dans T Or tent; ce voyage doit avoir lieu vers la fin de Novembre de l'amide prochaire, ct j’y feral accompagné da per Tonnes el muni da in [l rumens propres it en asfurer le Juccls. Quoique le but principal de cette entrepiife ait pour objet THistoire naturelle du Chcval, je fuis fret, cepen- dant , & confacrcr tout v.es moyens et tous met efforts , pour rdpondre aux questions que des Socidtds litter at res ou det amis des Scie • ces et des sir ts voudront bicn tn’adresfer fur rilistoirc nature He , en gdndral , fur la Geographic , la Phtlologie , la Technologic , T Archdologie , la Numisma- tique , etc. ; ces questions pourront m'dtre envoy des jusqu'd la fiti tf . lodt 1807. Tous met voeux feroient combles , Ji , pour let objets feientifiques que je viens de ddfigner , je pouvois rdusjir d for oyer ct d emporter avec mot un livre de questions , dans le genre de cedes qui ont dtd rddigdes par Monfieur le Confcillcr intime de justice , Michaelis , pour Tttfage des favans , dont let voyages en Arabic ont eu principa- lemcnt pour but let matilres bibliqjes. Mon voyage est provifcrreniem dirigd par la Hongrie, la Tranfylvanie , la Bubwine , en Ukraine; de la , je compte m’embarquer d Odesfa , pour gagner Confiantino - pie et Alep en Syria. A Vienne , le 2J Decembre 1806. _ Le Chevalier de Hogelmuller, premier Lieutenant au Ddpartement des hares et remontes mi lit air es > , du Royaume de Hongrie. Zoo brrngeri tremelde Directeuren hetzelve Pro. „Gr mma ter kennis van alle de Geleerden en Kunst, betfefenars van dit Ryk, en noodigen dezelven, het, individjeel, het zy in Maatfchappen vereenigd, om alle zoodanige vrageu, de Wetenfchappen en schonen Kunften betreffende, de zu door vnnrgemelden Ridder en zweite Reisgevölke en zweite Reisgevölke zu benutzen, voor 1 Au gustes aanftawden. aan den gten van b*wi bJden, int wiens vak het onderwerp der vraag behoort, up re gven en in te zenden. Den Haag, den J. Mefrman. a Mei 1807. C. G. Hultman. Digitized by Google LEVENS-BERIGT WBGENS C, P. PFEFFEL Brkfsgewyst aan een Fransch Dagbt Ad metegi- l deeld door J. M. Degeranoo, Lid van het fustit van Frankryk. )  gedea October 1766 geboren. Zyn Vader, Advokat des'Ko* Dings en der buitenlandsche Zaken, eerfte overheide- perfon van Colmar, werd hem twaalf jaren daaroe ontrukt. Hy volbragt zyne Studi£n aan de Univerft teit van Straatsburg, onder den beroemden Schapfinn, en werd weldra zyn repetiror, in eene School, die toen de aanzienlyktte jongeiinglchap uit Frankryk en Duitschland tot zich lokte, en welker leerlingeit dn voornaamfie pubiieke ambten van de openbare loop* baan in Europa bekleedden. In 1749 ward de Ht\ Pfeffd by het Saxisch Gezantfchrp te Parys gevoegd $ fchielyk daama te Dresd n in het  by vervolgens door dezen krygagevangen gemacht. Hyf arbeidde, in 1758, by het Departement der bulten- landsche Zaken, te Watfchau. In den loop van hetzelfde jaar, trad hy in dienstvan Frankryk, waar heen hy, door den Graaf de Choifcul en den Kardinaal de Remit geroepen werd, en zond men hem naar Regensburg als Zankgelastigde. Drie jaien daarna vertrok hy naar Munchen in hoedanigheid van Advokaat des Konings en R,efident van Twee- brugge, en werd ten zelftlen tyde Beftuurder der Ge- febräderkundige Klasfe by de Beyerfche Akademie van Wetenfchappen. In 1767 werd hy naar Verfailles op- rntboden, den tytel van Advokaat des Konings be- kleedende en door den Minister gelast, de zaak wegens de Grenfcheidingen te regelen, ttisfchen Frankryk en Ostenryk, voor de Nederhorden, en de verdragen met den Prins Bisfchop van Luik, den Prins van Nasfau Weilburg, de Hertogen van Leyen, hec Paitsgrafelyk huis van T'weebruggen, en den Hertog van Wurtenberg, wegens de overige onderfcheide Grenfcheidingen, op te ftellen; fterk gehecht aan de beginfelen der Monarchale Regering nam hy in 1 79a zyn ontflag, en trad* in hoedanigheid van. Geheimraad, in dicnat by den Hertog van Tweebruggen, dien hy daarna naar Manheim volgde. Maar wat zyne gevoe-lens betrof, altyd een Franschman blyvende, verzoche en verjof om terug te keeren, zoodra de orde in zyn Vaderland herrteid was, en ftelde ’er syn roem in \ om zyne iaatfte jaren aan den diensc van den Held, deszelfs Verlosfer, te kunnen wyden. De der dein in twee deen in 12° werd te Parys gedassen (4 & V dear) Digitized by Google SO} ) Werle, dat federt dien tyd driemaal gedrukt, schiclyk in groot en verdiend aaozien geraakte, dat de loftuK tingen van Robtrtfon waardig was en de eer genoot, van dezen verlchdde malcn ter aar.haling van gezag in de Geichiedenis van Karel den Vyfden te dienen, dat weldra een kl>sfiek werk werd over een van naure moeilyke Boffe, in wdks behaDdding hy noch voorbeeJd noch gnis had. Hy maakte zich verdieofte- lyk door in een naauwkeurig en beknopi tafereel pene reeks van gebeurtenisfen by een te voegen, of liever eene vereer.igmg van tot dien tyd in een nog groote verwarring gelaten by/ondere Gefchiedenisfen Daar te ftellen, en, in een kort begrip vol klaarheid, den ba- jert van een zcer jngewikkddc wetgeving tc ont- warren. 