Mnemosyne: Bibliotheca Classica Batava
Ernst Julius Kiehl , Carel Gabriel Cobet , Hendrik Willem van der Mey, Jan Leeuwen , Carl Wilhelm Vollgraff, Bernhard Abraham van Groningen , Willem Jacob Verdenius , IngentaConnect (Online service)
Even duister  fuetii) (p. " 19—28) is van meer belang dan faet eerate; ofschoon W. de vele en groole leemten in onze kennis van de Fetialen niet aan- vatt, ja bet niet ve^ verder brengt dan zijne voorgangers. De voornaamste plaats over de Fetialen is bij Dionrsius I. I. als bij bandelt over Nuha's wetgeving io re sacra. De Fetialen vrerden volgens bem (cf. W. p. 19) gekozen uit de aanzielijkste familien eti voor bun gebeele leven. Het laatste geeft W. aanleiding om te schrLjTen liis quoque aliis magislratibus (also the sacerdotia magistratus waren) fungi Hcuisse" lielgeen bij bewijst door voorbeelden uil inscripties, die echler alien oder den Ketzerlid schijnen te zijn. Verder is W. van oordeel dat de Felialen noD solum e se- nalorio ordine sed etiam Senatores esse potuisse" ofschoon sommigen hieran getwijfeld hebben naar aatileiding van Livios' woorden': » Consul! a patribus permissum ut quem videretur >ex iis, qui extra Seualum essent legatura milteret ad bellum regi indicendum ". — Doch deze woorden bebben geene be- trekking op de Pelatian. Zij bevfijzeu alleen dal de tegati al- lijd Senatoren waren, lenzij de Senaat bet noodig oordeelde van dien regel af te wijken. — Dat de Fetialen Senatoren kon- den zijn is zeker; zij mogten immer een magislraat beklee- den, en daarna had men bet regt in den Senaat gekozen te worden ", er was niets dan een formaliteit noodig (die later naarschijniijk oiet meer gevorderd werd) n. t. dat uen door de C ensoren op de lijsl werd gebragt. Dat hiervan alleen in bijzoodere omslandigheden werd afgeweken is duidelijk. DewijI de Fetialen, volgens Dion. Hal. uit de aanzienlijk&te familien werden gekozen >^ en zij inagistraten konden beklee-den, dewiji zlj gez^d kunnen worden tegati te zijn van den Senatoren waren, zoo kan men de B] Ebd deier inicripliM by Okul. I. »". SS76 h«e(t poBltSoi fttUU, marDit velen, o, a. ook \oarr in tijD ^leeimen da Fatialiltu P. S. Lipsiu 186S, hetiielk W. niet gekend acfajjat te hebben, aanleiding geronden hcb*iea am te iprakeo Tan pantiGcei fetiales. Waniieer de inscriptie ecbt ii,'nat velen, b. t. Mum, A. C. I.. Dl. e. 4. p. 380 f. betwijfelen, dan lal men moeten denken aan twee priester-waiidighedeo. Bet btgkt oit de tnicrip-tie oP. 2ST9 bjj Ouu,. tdI. I. dat de Fetialea ook tot e«n dei saoerdetia matora konden behooren. •^ Liv. XXXI. 8. 1^) namn, VortrUge. I. p. 3S7. **) Deie opga Je van Diner, it naarschijulijk beler op den lateren tijd, dan op dien van nmi loe te paiMn; het ii een dier pliatsen waar de his- lorlci aan de oude onbekende instellers Tan een inaUlntum bepalingen toe- tchrgven die in bun' tijd Tigeetden. De aaniienlijke Romeinen hecbten ook (e Toet f[ewigt Mn het itu fetiale om bet te diTuIgeeien en hier allhani is Cfi. Tmyios linn aie( te vlu; af geweeat. ,„i,z.d by Google 172 P. i. N. Wetsbls, verondersteltiiig van W. dat zij Senatoren koaden zija gerust verder uilstrekken ea met het volste regt zeggen dat de Fetianen alien Senatoreii waren en dal zlj, zoo men wil ", eene permaDente commissie (collegium) aitmaakten van den Senaat. die praeadvies uitbragten >', over alles wat lot bet ius belli ac pacis beboorde". Oorspronkelijk moel dus de belrekking van Fetialis alleen opengestaan bebben voor patricii; later toen de ptebeii de magistratus en de sacerdolia met de patricii deelden kooden alleen zij zitttng in het collegium Fetialium bebben. Die een magistratus beklecd badden. Op weike wijze zij gekozen werden is onbekend. Is deonderstellingdfeik zoo even opgaf juist, dan is bet vtraarschijnlljk dat zij gekozen werden door den Senaal. Men kan to4-.b niet aannemen dat zij gekozen werden in de co-mitta Iribula ex lege Domilia de sacerdotiis ". Want toen In Wahrkeit bemssen, nie den Z. B. Klu- Bü in ihrem Collegium sogai ein eignes Departement der aumartigen Angelegenheiten gesehen hat. RICHTIA, Krit. Jahrh. 1887. p. 170 f. Zulks kamt my ook daaroni naarscfayniyk TOOr omdat de Senaat oud- tydi den oorlog verklaarde. — KmiHO, ffntertutlaatgBtt uier B5m. Ferf. 1. p, -169; later werd die oorlogsTsiklaring doot de centuriae, nog later door ds tribus belcrachtigd. HuMm, Jt. G. IL p. 181. 690. Dit ioch belette niet dat ij aacBrdotea nacen, o^cboon men ben met CoBBADi, op. I. p. 391 moejjelk een' orda sacerdotum kan noemen. W. neemt dit met sommige Troegere icbryTera aan (p. 83). Vgl. CoiC' tiM, op. I. 3TS sq. — Vol. schrijR p. 10: icollegiiun retialium Mne dultio >cooplatiane sicnt reliqua lacerdalium collegia antiquitui complebatur ; an vero ilei Domitia poaterioresque leges et ad fetialiuni collegium respeieiint, earum- >que creationem in tribu tranitulerint dubiUri potest." Justin gaat nog tci- der, Ftrculum Litteranum (L. B. 1717) p. 57. oQuaeri nunc poteit ntram ■ex Senutu sumtna fuerit cettus Senatorum numerus, qui dicerenlur Tetiales — (qui perpetuuni istiid mnnus gerercnt — ; an ubi res postDlerent turn demum >ei Senatu fnerint,lecli — qui negotio gcsto sese islhao munere abdicarint." DoiUTiiJS zijne wet roorstelde beatond de Senaat atleen nit ben, die door bet volk tot magistratuii d. i. dus tot Senatoren waren ' gekozeo", en bet is niet denkelijli dat hi] uit dezen in de co- mitia tribata door bet volk weder Fetialen Wilde ktezeo wan- neer er in dat colegium eene plaats was opengevallen; — ook wordt er voor zoo ver ik weet aergens van de cooptatio, noch van de beooeming der Fetialeu per minorem popuJi partem ge- sproken. BoTendien had de Senaat bet regt eenige personen toe te voegen aan hen die als legati fetiales gezonden werden", >de- ■ceni legati more matorum, quorum ex consilio T. Quintius im- peralor leges darel. decreti;" waar bij gevoegd werd; •ul in • Dumero legatorum P. Sulpicius et P. Villius essent qui consules provinciani Macedoniam obtinuissent": lerwijl bet den Senaat zeker uiet vrij zoude slaan met de Fetialen door bet Tolk gekozen anderea uit zijn midden, te zenden daar op die wijze inbreuk op <le regten van hcl volk gemaakt werd. Het collegium Fetialium bestond uit twintig leden, zoo als blijkt uit eene plaats van Varro bij Non. Margbllds" >Si cuius ■legati violati essent, qui id fecissent, quamvis aobiles essent ■ utdederentur civitali, slatuerant fetiales XX, qui de bis rebus ■ cognoscerenl, iudicarent, constituerent." Deze woorden bewij- zen bet evenwel niet geheel volgens W. p. 27, 38, daar het nog niet duidelijk is of Varro bet gebeele collegium bedoelt of slechls een gedeelte, >cDi imprimis indicium de deditione ■mandatum essel, (in dat geval badden zi) voor hunne belrek- king zeker niet veel te doeu) id saltern apparet felialiam col- >legium non paucioribus quani XX viris constitisse"! Het scbijot aan den Senaat overgelaten le ziJn boeveel Fetia- len er telkeus zouden worden gezonden. W. geeft (p. 26) de Itt Jmnna oordeelt dat lij een perpetuam collegiam uitmaaklen blgkt uit p 18 t. a. p. op. i. **) HoutHi, VortrSge. I. p. 887. *>) Jmmus, p. 5B. '8) Li». XSXm. 34. <rf. Lit. XXX. 43. XXXVII. 66. ■ ") Hob. Kaicux. fp. 629) ed. GiuiCM et Roth. Baiiliae 1S43. pi 383. ,„i,z.d by Google 174 P. J. N. Wbisbls, plaatseB op waar van een*, twee, drie , vijf of tien felialen ge- sproken wordt. Met ospércis van het derde hoofdstuk (de iis, qui in felicitibus priocipes fuerunt deque ipBorum creandorum ralione" iii Diet duldjk; dat W. bedeld beeft ide iis, qui in collegia Sécialium principem locum obtiiient of lets dergelijks, blijkt uit $ I (pater patratus et verbeaarius)." In dit caput behandelt W. bet eerst wat of door den naam pater patratus wordt aangeduid. Even als bij fetialis worden allerlei afleidingen opgegeven. PLurABCHos zegt dat pater palra^ tus is.cui patre vivo fliii sunt", waarbij W. aanleekenl: -Plu- tarchus quodammodo videtur conrundere palralus et patrinms nisi (I. nisi forte) patratus, (qui patrem habet) derivandum >est a pater, ut ansalus, barbatns et plura adieetiva in atus desinentia significant aliquem aut aliquid aliqua re munitum." Volgens deze afleiding is patratus iemand qui patrem habet, dus hel legenovergestetde van SPurii (als men ten minste ge- negen is met Gaius, te getooven dat dit beteekent sine patre, also iemand sine patre naaceretur). Ongeluk Kig verklaarl de analogic zich tegen W.'s afleiding; want de adi. op alus, die bij bedoelt duiden altéd den vorm of den nitwendigen babitus an, zooals U^atus, ansalus, sagatus enz. en dat is op palra tus toob met zoo gebed van toepassing. felveneens is de explir^lie mislukt van patratus als W. zegt (p. 29) >Liviu8 a in-reinrando patrandi nomen deducit. Quae explicatio si vocem patratus activo sensu aecipimus probari potest." Voor de analogie worden aangebaatd: coenatus, iuratus enz., maar W. bemerkt zelf dat de zaak niet zuiver is, want bij voegt er bij, dat die parlicipia geene overeenkomsl hebben dan de actieve beteekenis; palratus toch zoude moeten beleekenen, qui patret, ad patrandum, dus een futurum; en coenatus cett. bebben de beteekenis van een praeteritum. Het is onzeker (p. 29) of de -pater patratus perpetuus fetia- *li(un collegii fuerit praeses et caput", dan of men telkens eene - ^ GuDa, Comtn. I, J 64. »nnde solent spnrii filii appellni - pntM SIU." ^dbyGoOgle DB FrriALiBUS. t7S nieuwe benoeiuing deed als er felialen werdea gezonden. Voor het laatste geToelen haatt W, aan : >Felialis erat H. Valerius, >Is patrem palralam fecit Sp. Fusium verbena caput capillos- >que tangens""; docb hoe W. aan deze plaals eenig gewigt hecht, reklaart Ref. niel te begrijpen ; immers bet is zeer on- waarscbijDliJk dat ^^n Fetialig de benoeming van den pater patratus zoude bebben; maar bovendieo Ancns Margius heefl de Fetialen zoo niet ingesleld, dan toch bet ius fetiale geregeld (p. 14 f. 16) en bet verhaal bij Livius 1. 1. is uit de regeering van TuLLDs H08TILIUS. — Voor het andere gevoelen baalt W. teregt aan de plaats van PLDTxacnus *", waar gevra * A word was written The pater patratus maximus genoerad wordt, ix" "i ««} vvy irpo- vo/ilxv tivSt km\ irliTTtv waarnit blijkt dat men altbans iu dien tljd een' perpetuum caput collegii had. Het is echter moeije- Itjk om, zoo als W. (p. 21) wil doen. uit Plutabches 1. 1. te bewijzen dat de Fetialen zeer ge€erd waren in Rome iquod ado- •lescenles e nobilissimis familiis institutioni et educationi fetialium •committepentur*' — ut ex iia in pofiterum fetiales crearentur" (p. 23). Want er wordt 1. 1, volstrekt niet van de fetialen maar van den pater patratus gesproken en er slaat niets over de op- voeding en bet onderwijs van de adolescentes nobiles, 0! yicf ffTfxr^yo) ri h^ eifiop^lxy xcti wp«v iTt/^e^oug ieSfttvx xiti a-di- <$po»oi (pMxxiJi eSftxTX, Toiroif irxpaKXTlievrxi, betgeen Oien met evenveel regl van puellae als van adolescentes e nobilissi- mis familiis kan verslaan. Om de interprelatie ecbter meer krachl bij te zetten worden de woorden van Cicebo bijgebragt. Di approbei, — babemus hominem in fetialium manibus educatum, uaum praeter celeros in publicis religionibus foederum. Lit. I. 24. Plot. duaeil. Bom. LXII. (ed. TauchniU.). Zelfs al was die opvatUng wau don loude Plot. L 1. aog niet Tcel be-wQten. Immera een tijdgBnoot van pLin'iBctni« isgt; j ante illtun (Blandius 1 rhetor, eques RoiuaauB) intra libertinos praeceptores pulcheirifnae disciplinae continebnntor; et miDime probabili more turps emt ioqere gned koneiluia erat dtK^rt." H. Am. Ssnci., Controv. 1. II ioit. Vgl, M, Hun, Sckri/t-stetler tatd PublHun in Aoqt, Berlin 1868. p. 8. Gc. in Verr. II. y. 19. 548. P. J. N. Wbtsbls, sanctHm el diligenlem", also daaruit het bewijs te balen was dat de Fetialen een' cursns kielden te Rome. Op die -wijze kon W. ook wel bewijzen dat de divlBoreii les gaven in hunne wetenschap >>. De twee laatste capita "felialium munera" en felialium ves- timenta et insignia", het laatste word was alleen voor bet opschrifl, zijo van veel iDinder belang dan de Toorgaande. Op p. 57 behandelt W. de vraag (hij lost ze evenwel niet op] or zij die per patrem patratum aan den vijaud overgeleverd werden, het ins civitalis behoudeo, wanneer de vijand weigert hen aan te nemen". Beeds bij de ouden beerschte omtrent dit punt verscfail van gevoelen" >quae$itum •est an civis Romanus maoeret, quibusdam existimantfbus ma- ■nere, aliis contra, quia queni semel populus iussisset dedi ex ■ civilate expulisset sicut Taceret, quum aqua el igni inter- •diceret, in qua sententia videtur P. Mucins fuisse." In de bekendezaak van Mincinue", wiens foedus met de Numantijnen door den Senaat niet was erkend en die ex S. C. door den pater patralus aan de Numantijnen was overgeleverd maar niet aangenomen, hielden velen, waaronder ook Mancircs het er voor dat bij civis Romanus gebleven was; de trib. pi, P. Rut M. F. dearentegen had ontkend dat hij het regt bad in dea Senaat te komen: "quia memoria sic esset proditum quem — pater patratus dedisset, ei nullum esse postliminium." Deze bewering van P. Rutilids was gebeel juist ex inre Romano, wanneer M. door de Numantijnen was aangeoomen geworden; daarzij ecbter weigerden, besliste het Romeinsche volk en m. i. teregt *ut esset civis Roofanus", want in bet Romeinsche regt gold deze regel: oduarum civilatum civis esse noslro iure civili^', memo potest "Het exiliim bestond bij de Romeinen ten tljde van Cicero niet als straf, want en eveneens als Cicero uitdruk- SS) Cic, Ferr. I, 8. S 28. Vgl. CoiraAii, p. S80 «qq. W) L.17 ff. de legBt. (l. 7.). Cw. dt Orat. 1. 40. 5 181 iq. "L. 17ff. de Ugat. (L. 7.). "Het noord eivili moet wegjBlIea; rgl. Cic, p.CaK. 54. S 100. "Cic. p.Balbo 11. } 28. "Dal. Google" FINALIS. 17? kelijk zegt: iDulla in lege nostra reperietar maleficium ullum esilio esse multafam", zoo kon ook niemand invilus bet ius civitalis verliezen. Bij de igni et aqua interdictio stond het dus den veroordel- den vrij in de slad te blijven; • qui si in clvitate legis vim subire vellent, non prius tivitatem quam vitam amitlerent;" verlieten zij daarentegen de slad dan werd door een fictio iu- ris aangcnomen dat zij in eenen anderen staat du civitas liad- den gekregen waardoor zij bet ius civitatis Homanae verloren. omdat abaec civitas amiltilur denique quum is qui profugit, receptus est in exilium, id est, in aliam civitatem." Dezelfde fictio gold evenzeer bij hem, die door den pater patratus over- geleverd en door den vand aangenomen werd. Doch bij die donatie gold teveas inon potest liberalitas nolenti. acquiri"*v en > Deque deditionem neque donationem sine acceptione intel- ligi posse " *■; zoodra die weigering plaats bad mout men aan de fictio iuris die ik boven noemde niet nieer denken, Een bewijs voor mijn gevoelen vind ik in bet verbaat van de de- ditio van Sp. Postuhids bij Livids". — De fetialis A. Corb- Lius Abvina had n. 1. Sp. Postdhius overgeleverd en na zijn ge< zegde, ihosce bomines vobis dedo" laat Livius volgen: iHaee ■dicenit feliali Postuhids genu femur, quanta maxime poterat ■vi perculit, et clara voce ait, Samnitem se civem esse, ilium ■legatum; felialem a se contra ius gentium violatiim; eo iustius ibellum gesturos." Het antwoord dat Livitrs aan den Samniet Postuhis in den m ond legt duidt evenwe) aan dat Pottuhius zetrs in Rom. zin nog geen civis Samnis was: nec ego istam dedi- tionem accipio", cetl. Hen had van W. mogen verwacbten dat litj bij de he- bandeling van de deditie tevens bad gesproken over het ver- schil van foedera, sponsiones en pactiones; doch bij laat dai alles acbterwege, ofscboon het oiet te ontkennen valt dat die quaestie bij het onderwerp heboorl. Discrinien inter foedus let sponsionem in eo maxime situm esse videlur quod foedns auctorilate senatus et popult iussii carere non poluerit; in «>] 1. 19. $2 ff. A donet. (XXXIX. i *») Cio. Top. 8. S 87. «) Liv. IX. 10. ,ci,lizedbyC<.")J 176 P. J. N. Wetsbls, ■ sanclum el diligenlem", alsof daaruit het bewijs te halen was dat de Fetialen een' cursus brelden te Rome. Op die wijze Icon W. ook Trel bewijzen dat de divisoren les gaven ia hunDe wetenscbap". De twee laatle capita recta munera ea fetialium ves- * limeDla et insignia", het laatle word was alleen voldoen- de Toor het opschrift, zijn van veel münder belang dan de Toorgaand^. Op p. 37 behandelt W. de vraag (hlj lost ze evenwel niel op) of zij die per patrem patralum aan den vljaad overgeleverd werden, bet ius civitatis behoudea, wanneer de vijand weigerl ben aan te nemen ". Reeds bij de ouden heerschle omlrent dit punt verscbil van gevoelen >* oquaesitum ■est an civis Romanus maneret, quibusdam existituaolibus ma- mere, aliis contra, quia quem semel populus iussisset dedi ex ■ civitate expulisset sicut faceret, quum aqua et igni inter- • diceret, in qua sentenlia videtur P. Mucius Tuisse." In de bekendezaak van MiKcinns' wiens foedus met de Numantijnen door den Senaat Diet was erkend en die ex S. C. door den pater patratus aan de Numantijnen was overgeleverd maar niet aangenomen, hielden velen, waaronder ook Mahginus het er voor dat Lij civis Bomanus gebleven was; de trib. pi. P. Rutilius H. F. daarentegeii had ontkend dat bij bet regt had in den Senat te komen : >quia memoria sic esset proditum quern — pater palratus dedisset, ei nullum esse poslliniun." Deze bewering van P. RnriLius was geheel juist ex iure Romano, wanneer M. door de Numantijnen was aangenomen geworden ; daarzlj echter weigerden, besliste het Romeinscbe volk en m. i. teregt ut essel civis Romanus" >'', want in bet Romeinscbe regt gold deze regel: duarum civilatum civis esse noslro iure cm/i>>, nemo potest." Het exilinm bestond bij de Romeinen ten tijde van Cicero niet als straf, want en eveneens als  Dezelfde fictio gold evenzeer bij hem, die door den pater patratus over- geleverd en door dea vijand aangenomen werd. Doch bij die donatie gold levens non potest liberalitas noleuti acqui"*? en Deque deditionem neque donationem sine acceptione intel- ligi posse"; zoodra die weigering plaats had mout men aan de fictio juris die ik boven noemde niet meer denken, Een bewijs voor mijn gevoelen vind ik in bet verbaal van de de- ditio van Sp. Posthics bij Livius *\ — Ge felialis A. Cohnb- Lius Abviha had n. I. Sp. Postdmius overgeleverd en na zijn ge- zegde, bosce homines vobis dedo" laat Livtus rdgen: iHaee idicehli fetiali Postuhius genu femur, quanta maxime polerat vjperculit, el clara voce ait, Samnitem se civem esse, ilium ■lega'um; Tetialem a se contra ius gentium violatiim; eo iustius bellum gesluros." Het antwoord dat Livios aau den Samniet Pontius in den mond legt duidt evenwel aan dat Poctuhius zeirs in Rom. zin nog ge En civis Samnis was: "nec ego istam dedicationem accipio", celt. Hen had van W. mogen verwachen dat hij bij de be-handeling van de deditie tevens had gesproken over bet ver-schil van foedera, sponsiones en pactiones; doch hij laat da alles achterwege, ofschoon bet niet te ontkennen valt dat diequaeslie bij bet onderwerp beboort. Discrimen inter foedus "et gpotisionem in eo maxime situm esse videlur quod ToeduR auctoritate senatus et populi iussii  de vorige bladzen gegeveu; doch bet duidelijkst is zulks io eene der theses (Xli) vi^aar W. eene plaats tracht le verbeleren van VAato*' " Omnium, op. I. p. TS »qq. Cf. KiH, RuaTO'i, Xrit. p. lit >q. " Lit. IX. 10. " I. 11 ff. de Olligat. et act. (XIV. 7). Oiun. op. I. p,7». " Vgl. Klu, 1. 1. p. 374.qq. " Vitio, <b L. L. VII. S. 44. " id by Google" bfi FETi&LiBnS. 179 die zonder twyfet corrupt is: id tutulus appellatus ab eo •quod utresramilias crines convolutos ad Terticem capitis •quos babent utivelatos, dicebantur tutuli." — MQller las: villa velaloi; W. stelt voor te lezen: uti V elatos. De verande- riDg is zeker zeer gering; maar de plaats is er niet mede gered; want crines efferre is geen latijn, wel morluum efferre; en tea tijde van Ciceho gebruikle men de letters nog niet om eene Sguur aan Te duiden. De Romeinen zouden dus lezen ui V (quiaqae) elatos. Ook zoude de V een zeer slecbte fl* guur zijn om aan te duiden hoe or de Rou. dames, bet baar droegen. Ladea, Maarl 1885. S. H. Rinus. PLUTARCHUS, de Aud. Poel. pag. IB. D. Dulci illo et quod Tehementer desidero tempore, quo Leidae commorari licebat, inter me et amicos aliquot meos convenerat de horis quibusdam vespertinus Plittarcho legendem impendendis. Incidimus inter legendum in complures locos, quos statira emendare unf vel alter nostrum contigit; de aliis, quos vitiosos esse intelligebamus. nee tamen sciebamus, qua herfas essent saoandi, ampliatom est. In his unus general, quem secundis curis nuper retraclavi, de Aud. PoSK IS. D. Verba facit Plittarchus de poeseos illecebris et lancce sibi ipse quaestionem proponit sotrendam: uirtfov ovv tnv vivv. uirep rSy 'I(««ojo-/«v, xnp^ Tm rk St« xttt iyiyxrcf Ktip$ KUTOtirxivjovriq dvxyKH^afifu xuTohq tJ 'S-Trixoiftiov &yyetav ifai{*iveu? 'Tromrtxiiv (ptiyeiv xx) vxpe^tXaivtiv; if /tSXkov KriTi In bis xtfp^ otiose repetitum est, nee PLutAiiGfli, -si qnid vi- deo, calpa. Requiritur allerum cerae epitheton, quo -null Exstat, quod et sententiae magis conveniat et, palaeographiae habita ratione, a corrupto vocabulo proplus absit, quam vittimus. Itaque legalur o'xip, rmi rx Ztx xx) iviyxr^ xt^p^ KxrxvKxavBvrti. Cerae hocce prdprium et aptum esse epitheton et per se manifestum est, et eo insuper confirmatur, quod DiooBNBs Labktius tabntas cereas duriores ii^ratii vxxnpoxvipouq (VII. I. 57). appellat. Briellae, M. Mart, hdccclv, (1. M. ,„i,z.d by Google ARCniLOGHIII. Apud Sagardoteh, vulgo Plotiuh ■, duo exempla trimelri Arcliitedii puri ita edita leguotur: TlxTtf Auiutft^x woToy i^piru fSie [lTO;t t/$ 9^g wtifiieiptv <pphxs]. Pdtschius quum m scriplis suis libris alterum versum, nimis corruptum, legere non posset, proprio Marie tv^iir t/ aiti vapijeipe 0pi*Mt ; corrupte infersit, praemisEa de codice suo vocula trot. In cod. Leid. versiculus iUe depravatus est el mutilatas hoc modo: corrupte infersit, praemisEa de codice suo vocula trot. In cod. Leid. versiculus iUe depravatus est el mutilatas hoc modo: corrupte infersit, praemisEa de codice suo vocula trot. In cod. Leid. versiculus iUe depravatus est el mutilatas hoc modo: corrupte infersit, praemisEa de codice suo vocula trot. In cod. Leid. versiculus iUe depravatus est el mutilatas hoc modo: corrupte infersit, praemisEa de codice suo vocula trot. In cod. Leid. versiculus iUe depravatus est el mutilatas hoc modo: corrupte infersit, praemisEa de codice suo vocula trot. In cod. Leid. versiculus EnON KI AEI Kf €MTCIA-IT£N HPOAI. Restiluendum esse ceuseo : 'ExdVff' it) ffit MvxA/Sifv irpoxi\fiiai.] quem versuta iambtcum >Ltgaiibai sprelus iafido gener" in illius filiam Nbobulbk taaquani lelutn immisit. MuxA/3)f« fie- lis illis patronymicis annumeretur, quae petulanter iaclabat Ahcbilochus, quomodo sunt Zti^ifliits, KiipuxlSiK, ^uxtTp»yt- 3ti«, caet. Mvx^eg, lonice /uix^o^, Hbsychio est : J^'^^'if > yjsyyai, fuix^i > ixpariii. <t>aiKc?; Zi xx) houf Toi/i isrl ip^lttn vtfiiro/^vetts. MuxAsf eidem dicuntur proprie : a,J irep) t» o-x^Aq jm) h TOit roj) xxi iv) vuTov Tuv huv (iihstivKt ypa./iifixl, im- proprie: ol \dyvoi xa.) ixturxl. Quid? quod fr. 1S3 receas. Bbbsk. ex scholl. in Ltcophb. diserte referiur : Ol ii fiuxhovt <P{iTi roil? xxra^tpsit vpi? yuvoTxxi • tipifTm H ir MuxAav fsuAifraD extrupspeus tU yuvxixscq, k») xan^ti^Uinoi iv\ l^xM'ntTi usr' 'Apx'^i}^u. Quamqiiam et scriptor quidam Hr> cLi nomine commemoratur a Schol. Apoll. PtnoD. IV, 1405, <) c 4. p. 268, a. ^dbyGoogle Arghilocdium. — Horsius Sxf. I. TI. 4. tSt apud AfloniLocHUH Utncn MuxA/Sve ne babeatur pro nomioe proprio. verum pro convicto, Eundcm tiliicinem perstrinsU poeta fr. 98 : 'tiii el irddfi ivtl T Ifvou Uptitvioi xiikcivet ixX^fifiUptv iTpuyti<piyou, Quae in corruptissimis iltis lusit Bbrskius Fr. 48 : 'Esr^i' ri Jsiijf, fi^ 'ir' ix>ivlif rpivtiv, ea longius abeunt. B. T. B. HORATIUS SAT. I. vi. vs. 4. GEHANDHAAFD. Er zijn in bet Torige nummer der Mnemosyne twijfeliBgen geopperd omtrent de echtheid vao een vers bij Horatids uit den aanvang der zesde satire van bet eerste bo Eck: Non, quia, Haeceoas, Lydonini quicquid Etruscos Incoluit fines, nemo generosior est te, Nee, quod avus tibi maternus fuit atque paternus, Olim qui magnis legionibus imperilabant, Ut pleriqae soleiit, naso suspendis adunco Ignotos, ut me libertino patre natam. Ik meen deze twitfelingen uit den weg te kunnen ruimen. B^ mtj ten miosle is de echlheid van bcdoeld vers reeds daaroiw boven twljfel verhcven, dewiji hel eene -rapcpilx bevat van Lu- GHBTiDS III. 1059: Inde aiii mulli reges rerumque potentes Occiderunt, magmt qui gentibus imperitarunt, waarop reeds Lahbihus wees; en daarom dient men of met de edit, princ, in overeenstemming met Lucretius, imperilarunt te lezen, ol met BRtriLBt uit HSS. imperilarmt. De aanhef Lydorum quicquid Etruscos caett. is niet zonder ironische over- drijTing, evenmin als het slot der satire: sac si Quaestor avut, pater atque meus, palruutque fuisset." Hiertoe behoort ookhel: "avus — maternus Tuit atque paternus," en o/t'misal- les behalve overtollig, want dit maakt juist dat men niet let- lerlijk aan de groolvaders van Habgbnas beboort le denken. D,„i,z.d by Google 183 HORTIONS Sat. I. vi. 4. Genoegzaam parallel, tot in it aaneeDSehakelia; toe, is met OQse plaals eetie andere ia deze satire, n Google Amelijk ts. 46 en vv. Quern rodunt ooines libertino patre natum: Nunc, quia sim tibi, Maecenas, conviclor, at olim Quod mihi pareret legio Bomatta tribus, Hierdoor wordt het Troegere legiombus gemotiveerd. Legtonibus mag zeker niet door exercitibus omschreven worden, maar toch wel door copiit; zoo zegt Locaintrs t. a. p. van Hariobal: — iterque dedit legionibus ire per altum. In the geheel is de toespelng op Lucretids h. t. pi. meer dan roorbijgaande; bij dezen moet bonus Ancus even zoo goed ster- ven als eike improbus (vs. 1037 sq.), Bij HoBATioai die om -wel tebegdjpen reden, het »TuLLius — ignobiU regnnm " (vs. 9) koos, staat TuLLius met de tprobi, nullis maioribus orti," maar ■amplis honoribns aucli" op iiae lijn. Denkeiyk slaan poteslatem — atque — regnum (vs. 9) nog op bet Lucretiaansche reggs remmgue polmtes. ■ — Magnit is onmisbaar ixi om het magnii gmtibui van LncKETios 6a om het ironische: Qao poeri magnit e centurionibus orti, in vs. 73 van deze satire; vgl. nog vs. 62: magnum hoc ego daco, quod placni tibi, caett. '. lemand, die dit een en ander bedenkt en overweegt, zal Tvel verder geeae reden vinden, om bet bedelde tofs voor ingescboven te houden. B. t. B. BENE EPI6RAPHISCHE EN EENE ARGHAEOLOGISCHE OPMERKING. Dr. Janssbn brengt In zljne Epigraphische Aanleekeningen, nit Gräter ', dit opsch Dr. Janssbn brengt In zljne Epigraphische Aanleekeningen, nit Gräter ', dit opsch Dr. Janssbn brengt In zljne Epigraphische Aanleekeningen, nit Gräter ', dit opsch Dr. Janssbn brengt In zljne Epigraphische Aanleekeningen, nit Gräter ', dit opsch Dr. Janssbn brengt In zljne Epigraphische Aanleekeningen, nit Gräter ', dit opsch Dr. Janssbn brengt In zljne Epigraphische Aanleekeningen, nit Gräter ', dit opsch Dr. Janssbn brengt In zljne Epigraphische Aanle Rift bij, gevonden te Lyon; Ead vriend heiinnert mij nog hel bij S:lLLOsnlia, Cat, parTa manu oum magnu lagitinthit hosttum oontendisse." S) Mnmnra. HI. SBB. ») p.  is gegaan ; «ok bovenaan Bchljnt bet Divis Manibus, met den naam van hem voor wien bet monament was opgerigt, te ont-breken. De elegische tilulus laat zich, zoover het kan, dus anvullen : (poslquam fn)ens clara recessit, {hoc epigr)a.mmti dedil : (mode)ratas, hose^us n. De te London in Broad Street in bet vorige jaar ontdekte mozaike vloer * van, naar gissing 50 voet io het vieiiant, voorstellende Ailais of een Bacchante op een luipaard ry-dende.en een cberp boven haar boofd houdende, het gebeel in roode, geele, zwarte en witte tinten, berinnert zeer slerk een' andereo, dergelijken, maar veel grooteren vioer, mede.in Sn- *) Zi« bierover Mnemoi. lU. 337 en 349. ,„i,z.d by Google iSi BKIiq ARCHAE0L0aiEGH8 OPMEBKIRG. geland, doch reeds in 1712 te Shmsfield nabij Woodstock ool- dekt , waarvan eene zeer goede afbeeldiug in koper gegeven is in hel Lexicon AntiquUl. Romann. van Sam. Pitiscds , I*^ deel acbter de Praefatio. Deze beide vloeren schtjneD tot dezelfdc fomilie te behooren ; immers die van London kan als eeo klei- ner legenhanger van dien bij Woodstock bescbouwd wordeo. Poch dür is het gebeel een langwerpig vierkant van 36 voet lengte en 16 voetbreedle, verdeeld in twee middenvakken, om* geven met een dubbelen, doorloopenden rand, waarvan debui- lensle zeer breed en met regelmatige figuurtjes van dezen vorm l"j^{, de binnenste veel smaller en rond opioopende. Beide middelslukken bebben elk weder bun eigen vierkanten binnen- rand met verschillende ornamenten. In het grootere middeN stuk beviadt zich, binpen een menigte scboon versierde, coo- centriscbe cirkelranden, Bacchus dwars zittende op een lui- paard, )() den opgeheven regterarm een schenkkan (op een rond mSJaitlon} houdende, waarop biJ bet oog schijnt te vesti" gen; in den lipkerarm draagt hij een grooteo slaf met klimop omringd; het hoofd is naar gewoonte met wijnranken en klimop omkransd «n van ztjne schouders hangl tangs den rug en binnen>vaards langs de heupea een mantel af, denkelijk een tijgerhuid. In het kleinere vak ligt. binnen een dubbe- len, cirkelvormigen rand. Nog overdwars een vierkant, en darbinnen weder (op een vierkant medaillon) let dat ver-moedelijk eeit Gordiananschen knoop voorstelt; dit alies omringd int verschillende ornamenlen. — Adr. BELAtoi had deze aF- belding van een' Engelschman ontvangen, die hem ook steen- Ijes zien liet, waaruit het muzivisch werk beslond; ze zijnonder aan de plaat in naturwissen. grootle afgeheld. De sleen- Ijes aan den builenrand waren ^^ns aoo groot; de kleinere, feren van roode, zwarte, witte en aschgraaa^e kleur. Ligt de Londonsche vioer 15 voet onder den begaoeo grand, die Tan Slunsfield was slechts ter hoogte van 3 voet met aarde bedekl. Vtrechl, April, 1835. B. tun Brisk. Memini me supra apud Hbrodotum I. 7. urevriixovTet corrigere pro vivTs. Eiusdem fere generis cornipteia est, quam offendi in Anabasi V. v, 4 : IIA^^a^ riji xarxlUvtut rSf SSou iiri rtjt iv Sx^u^uti fi^xi'' ^U KoTiiapx, i;xS(ioi ixxrov etxojt "iio,- cxpxjayyxt e^xxiirioi xx) tixoat,?ii3«i fivpai Kx) inrxxtaxi^-iot Kx't f^xKotrioi. Quaero unde baec Xekopbon tan) accurate co-gnoverit. Scire potuit quoties caslra tnota fuerint; ad nume-rum ipsum parasaDgarum in ilia calamitate vix poluit atten-dere. Credibile est eum e suppulatioue quadam hoc confecisse, prorsus sicuti e parasangarum numero confecit quol stadia emensi Tuissent, nam 630 x 30 = 18600. Nod fueruul igi-tur i^xSfMi cxxiv fJxotri SiJo, sed rivirxpeg, (J3' pro 5'), nam Sic quintuples dierum numerus parasangarum summae par erit, nempe Bxl24=;620. Occasione oblata praeterea quaedam alia in suavissimo scri Pore corrigam. Cyrus I. vii. 17. praetere quitans ordines Graevorum, audita eorum tessera, quae casu quodam erat legis (rarijp kx) vlxt), exclamat: 'AAA«. 'iixif^xt Tt, l$)f, kx) Touto Ua. Observandum est in plerisque codicibus omitti vocum Tc; sed ego ilia quoque xxl touto Uu delenda suspicor. Cyrus nihil praeter hoc 'Aaa^ iixofixt, l$t). Biennium est ex quo cum amicissimo viro Ribblio Parisiis degerem; ibi conrecimus primam, ni omnia me fallunt, coUationem codicis cuiusdaiD in bikliotheca publica, qui est quingentesimus trigesraus secundus in catalogo nianuscripto. In hoc codice sic legitur: 'A?.^x ^ixmxi, Icpn, xa) toutc!?« t^tfo-i. Addilum illud (pifft Tacit etiam verisimilius id quod dixi. Leve est quod corrigam III. iv. 15 : Kx) tSts ftiv 3^ irrp) rifq Kifou ^XffiMlxi xvtfsi Jire iyxSol. Legendum est yrep) T^tv Vivfou ^xatxtixv, sicuti recte servatum est I. vi. 8: 'OlMKoyiiq 9UV TTSp) lf*i &iiKOi ysysvijvSxi. Induxit Ubrarios ,„i,z.d by Google 186 Ehekdationbs in Xbroph. Akaba^ir. ID erroretn id qaod slatim sequitur: nv 9* SHre xtp) tS« u^- Wp«( vamploi 3 iyiv *«■( , ktL PraeposHio periit III. it. 49: Ol 3* iAAM vp*TiSirxi wtelewi xai ^ixXouat x«l hniopowt ri* ZaT>ipli»y , h' ^viyxavctv Xx- fidvTx T^v iinrtitt irepeiejixi. Qms adtnonilus non eentit ne- cessarium esse dvx\x06vTa? In bimembri sententia V. it. 6: El oZv 06uXtfit , l^gfiv iiftlv t) 3) viiiit i^tjireTe, ffzi^itvSt , qoaDtocins repODe: El ftlv ev¥ ^e6\iffSe. Ridiculum est , ut opinor , id quod legitur VI. i. 26 : 'EySi , u ivipu, ifiofuu liiy vip' upiSv TifiifuMs, eJwtf ivSpuwii flfti, xai x'^pi" ^X^' Rectius iudico: iJwip 3j| &vSp. Barlemi , Apriti hdccclv. S. A. Nabbr. HYMNE OP ARES, vs. 9. In de Orpbische Hymne op Arbs, die onder de Homeriscbe verdwaald is geraakt staat vs. 9: KXuSi , 0peTav iirlxoupt, Sor^p iMupjiot ?/3if«. Er moet gelezen worden iTrloape, gelijk bijv, in de Odyssea Eumaeus van ixioupoi is. Zie Lbrrs Aritl. p. 114. H. 8 April lesii. S. A. N. - NASCHRIFT. lUnem. III. 545. staat, by bet refereren over Dr. C. H, Fkarckehs stak de Aesckyli icholiit Leatrentiania in de Miscel- lanea Philologa van 18B4 : -De scliolia zljn ov&^al gewigtig, ■ vooral bij Aeschylos " enz. Deze uildrukkiDg gchljDt aanteiding tot misverstand te kun- nen geven. Er werd bedoeld 617 alle tchrijvers. D. 26 Febr. 18KS. £. J. K. ,„i,z.d by Google imiREKSELS DIT TUDSCHRIFrEN. Establishment of the Celebes Aniegen. 1854. 145 St. (Tervol vu Mium. m. 888).  Id a. JTani (Terrolg van JTnsm. HL 349). N°. SB. S. 401. J. v. GSltr, die X&mj^ in Ih/rriacbiu'ta u. Phartahia im John 48 v. Chr. Kritgnoitgtit- tcha/tliok s. philologiMck. Hit 1 Sartg u. 4 PlSnen, Prgiande aankandigiiig door Bilir. Hef. nijit op hot g«iri^ en de tnoeijelijkbeid Tan bat onderwerp, en *in da Ixihaiideling daamn ook uit eea mililaiT DO|rpaiit: G. heeft loowel la dit opiisl aia in hat Ihtar. oen naannkanrigen cDBint«n(aWiM tot dit moeire- Igke back van Caeur {dt B, C. m) gegeren en bet reete verstand daamn tdt«t«t berorderd. 6. bad geese andere hulpmiddelen, dan Caeun tekat; Na- poleon In lijn Prdcia dea fiuemi de Ubbt is te kort en te Tcel in t a^;e- meeae gebtoren (leer waai), bet hiertoe betrekkelljke is door G. OTergedrukt. C bdiandelt alleen den atrijd lelven in Gnekenland, Terkltiart In de inleiding de Teibonding der ttrgdiuaobten Tan we^igdra, en de redenen, waarom Pompelat dmt Griekenlud en niet nasr Spanje gevlngt ii. (Jammet dat tef. deae ntet korielyk meMeelt). Pompelat durTde Ommt aan den Aptiu niet aantasten > lioewe] hg Teel iterker naa (by bad in elk geval moelen alag lereren eer Caeaar tich met Antonlui kon Tereenigen). Een plattegrond der Mi«ek Tan Dyirhaebiiun tot Apollonia dieiit tot overrist der bedoelde togten. — Daama begiot de beicbriJTing der operaties oni*treeka DrnrhaeUam. Hoe moege- Ijjk bet ook i«, nit Caeun ondDidelifke berigten en bij onie geringe kennia van bet tooneel de* oorlogi iela itelligs Dp te maken, heeft G. sTenwel, be- balTe door den tekit en de ksart, TOoril door den tweeden platiegrond, Teel Gobt Tenpraid, en de phnnen Ten beide Teldbeeren doen uitkotnen; dat Tan Caentr, ignen vijand door tiniei Tan bet b Innenland at te mijden, en dat Tan Tompeini, die das lategen andere liniei opwierp (met bet doel, die Tan Caeaar tot te groote nitgebreidheid ie doen aangroeijeD). Vooral wordt de atrijd Tan bet negende legioen (hit. 45) toegeHchl. Caeiara Tooralelling beeft in onlen tekat leer geleden, ook door gapingen. — TVa ook op andere punten ds kriggt- bedigTan te bebben besproken, ilelt G. de Toorname geTechten bg D^rrrha- cbinm en Caesara nedeilnag Toor, al weder met eenen plattegrond die alleen The war was terrible, der iwog mogelgk makl: uit het geheic Terhaal biykt ore- ligeni den niauwkanriglieiil lan Caetan berigten, wuiun t«D onre^ gatwg- ftld it. Tan ilolfe wordt Caeiara terugtogl twachreniii en nu Tolgt da <ui- dere helft der gebeartaniiieD, de operaties velke den itag b|j Vharialai tot middelpnnl hebben. Da omitandif^edaD dwongen hem in de eersie plaata lich m«t Domitiui CatTinus te Tereenigen (dit wat m. i. bjjiaak. Of beide legera Hn Isgioen atetkar of makkar mr«n deed niets ter uak, en loodra iin tbd beiden bet afumdarlijke oarpa lijueT pailg tot lich getrokken had, kon ook de auldere parlij dit looder rooeita beraiken, loo sla ttouvena da uitkomat be- weaa). De ilag bg Pbanaloi wordt eTenaens met eenen pUttegrond oi^shet- dard : de bedoelde pluU ia oud Pharaaloa tegta van den Apidanoi, niet eigeo- lyk Pbaraaloa un den Enipena; Pompeine atond noordelgker dan C«e<at. G. ngat Min. Dat Pampei leker den abgion faeben ontweken, ware het niet om de wuiiieniykeD ig^^r party geweel. Daaitia wordt de tlag lelf beachre-ten. (Het prijiende oordeel van den ref. beruit leker op de tujiondertieD, want het bovenstiuide ia in hooiiitiekken algemeen erkend — ook ilgemeen iMkend). Daama worden veracheidene larianlen beiproken, 't geen lich niet, wel laat bekorten. EiDdelijk behandelt rer. bet aanhangiel, 2li eicuisua OTar ^ogniphie en krijgaweien, Tooral over knnatlermen. B. t. aciti dupltx bedoelt twee corpa, eeaen legte' en linkerTlengel, tripli twee ileugeli en can cen-tram. Bxploratoret ijjn troepen, die op verkenning nitgaanj de tpeeatattret ign daarnm andetacheiden, Tertpiedera (leer waar). De uitioering ia iiitmuntend. E. J. £. 