Korte beschrijving van de ontdekking en der verdere lotgevallen van Nieuw-Nederland, weleer eene volkplanting van het gemeenebest der Vereenigde Nederlanden in America
Lambrechtsen, Nicolaas Cornelis, 1752-1823
Het v/as er center zoo ver af, dat zlj dc Yes- ting tot de overgaaf konden dwingen (71) 9 dat deze zclfs door hunne verdedigers verflerkc en Nieuwer-Amflel genoemd werd, tenvijl hec bevel daar over in 1656 door de Directeurs van Nieuw- Nederland te Amfterdam , werd opgedragen a an Jo/ian Alrlchs , die er nog- tans, daar rtij fchipbreuk had geleden op bcu Lange-Eiland , eerst in Grasmaand des vol- genden jaars aankvvam. (72) Omftandiglieden van Nieuw - Nederland , federt dc Oor/ogen tusfchen de Nedcr- landers en de Engelfchen. Ondertusfchen war-en de kosten van het on- derhoud dcr Kolonie , waarfchljnlijk door dc E 3 ver- (71) Holland febe Mercursus 1658, bl 1 13. (72) Blijkcns Papteren ten Raadhuize van Arafterdam. Allien*, was in December 1656 uitTexei vertiokken, cd na geieden ScMp. fereuk op *t Lange • Etfand ia Ajfdl fia«t »*-'!cn i.i *t fo^ £afimir aapgekomecu Vermeerdering der verdedigings - middelen , verre geloopen buir.cn de rekening der Rcgc- ring van Amfterdamt; zoo dat zij in het jaar 1660 in overweging nam , .om Nieuw - Ncdcr- klid weder over te latcn aan de West - Indifche Maatfchappij , die nogians niet genegen was daaria toe te tred.cn. Men moest zich dtts eenige opofTcringcn getroosten, in de hoop van eenroaal de vrueh- ten daarvan tc zullen plukken. En in der daad : de zaken der Volkplanting kwamen al- lengskeiis op eenen vasten voet, en de voor- deelen begon men er van te genieten . De Schecpvaarc en Koophandel op die Landftreek 'ramen toe zoodanig , dat, bijaldien de oor- log met Groot- Brittannie in bet jaar 1664 nice ontvlamd ware, Nieuw- Nederland , welks iT.kdommcn en voortbrengfelen men mctdieder Cost -Indifche Bezicringen, waarfchijnlijk ten onregte, meende te mogen vergelijken, (73) eene goudmijn voor Amftcrdam en den geheelen Staat der Vereenigde Nederlanden zoude ge« worden zijn. (74) Wat hiervan bok wezen moge , de Rom- ans- (73) Nasr het oordeel van Eewindhebbcrcn der W. I. C. te £icn bij BEVEkNiNCK /. c. bl. 604. Wagenaar Biftbrijv, yen 4wft.l. D.bl. S94,kfci, roisfarisfcn en Direcleuren over de Zuid-riviei* in Nicuw-Ncdcrland toonden zich geneg^n in het jaar 1663, om ^c helfc dcr Kolonic van de Scad over te nenien. De Graaf d'Estradcs fchrijfc in eenen zijncr brfeven, (75) aan de Gemagcigden van Amfterdam , dat hoc nice in de mage dcr Staten ftond ora hen Nieuw-Ne- derland te doen afftaan, waaraan zij, hoven de koopfoni van zevenmaal hondcrd duizend Guldens, nog twee Millioenen badden te koste gelegd, en waarvan de Stad Amfterdam jaar- lijks, na aftrek van alle onkosten, ruim zestig duizend guldens aan rentcn inzamclde. Doch deze voordeelige uitzigten waren juisc oorzaken van he: verlies der Vol kplan ting ; want, in het begin reeds had hare antdekking in het jaar 1609 doorlienrij Hudfon, als 00k hare vestiging n ukbreiding, de afgunst der En- gelfchen gaande gemaakt, ontaardende, voor- al federt den tijd vanCromwel, in eene verbk- tering tusfchen de twee Naticn, die, fchoon ongelijk in mage en volkrijkheid, fchoon zelu door banden van Godsdiensten Seaatkunde ver- Dltec elkander te oiuzien, center voor afkeer E 4 en (75) TRet is een Brief van den Graaf fE;:ra>J.;t lan L '.onni Van den 17. Sepu ceviacfeaJa di Mtmiirts DVsUA^Ei 11 D. U. 2:9. ( 7* > «n winzucht zackterc gcvoelens deden wijketi ; hocdanige indrukken de Volkplanringen gi^« tiglijk overnamcn. / De Direfteur van Nieuw - Nederland had inmiddels allcs geduan om den vrede te bcwa- ren, zich houdende aan de grensfeheiding van bet jaar 1650; bij een ukdrukkelijk Bevel- fchrifc voorziende in de misbruiken , die inge- flopeu waren bij hct verkrljgen en vervrcemden van gronden. (76) Voorzigtigheid en goed beleid mogen door zulke en andere middelen bier en daar hebben gezcgepraald boven de ondernemingen des ge«* welds : die van Hart fort echcer werden allengs-* kens onverzectclijker , en alle pogingen tot minnelijk vergclijk vruchteioos, Te vergeefs beklaagde zich de Dire&eur Generaal Sfuivc* jmd bij het Congres of de algemeene Verga- dering der vier Engelfche Volkplantingcn , in Wijnmaand 1663 te Boston gehouden , wer- \vaarts hij zich in perfoon had begeven. To yergeefs werden de ondernemingen van die van XTartforc afgekeurd door de afgevaardigdea van ^Boston y Nev/ - Plijmouih en New - Haven. Ziy bltiven onverzetteiijk , bewercnde , dac deze £efchillen niet bctrorTen dc algemeene Verga- dcring , maar allecn die van Iiunnc bijzon- dereKolonie. Te verge efs beg^ven zich ppk Gemagtigden van Directcur en Rudeu van Nieuw - Nedcrland derwaarts , waar zij alio pogingen aanwendden tot bewaring dcr rust en eenigheid onderling: doch vruchccloos. Dio van Hartfort verklaarden geen Nieuw - Nedcr- land te kennen, de bezitneming der West -In- difchc Maatfchappij te houden voor onwettig, als niet fteunende op ccn ig Patent des Konings van Engeland, en mitsdien voornemens te zijn hunne PJantaadjcn uic te brciden naar goedvin- vinden , ja zelfs gcheel Nieuw -Ncderiand in te nemen met geweld , zoo men beftond zich tegen hen te verzetten. Gedurende de ondcr- handelingen te Boston ondernamen eenige ijve- raars de Hollandfche Dorpen tot muiterij op cc zetten, terwijl deWilden vznEfopus dc graotfte wreedheden bedreven , ^oor fommige Ncdcr- landers in hunne buurc te vermoorden , han- gende de hoofden voor hunne huttea op. V Gravezande en Heemftede, dorpen op hec Langc - Eiland, werden dus ook overgehaald den Koning van Engeland tc erkemien. Die van het dorp Wis fin gen -echtcr, fchoon meest uit Engeifchen beftaande, bleven gecrouw aan hunne oudc McesLers, zeggende, dac zij, door E 5 <fc de Staten Gencraal wcl bcfchcrmd zljnde ge- weest, nice gezind warcn anderen te crken- nen. En alzoo ontftond in do Volk plan ring do grootfte twcefpalt en verwarring. (77) Welke aandoening dc mishondelingcn der Engclfchcn verwekten in dc Volkplaming , is ligtclijk af tc hemen uic den brief van Bcwmc- hebbcrcn der West- Indifcho Maacfchappij aan de Algemecnc Staten van den 21. van Louw- maand 1664, in den Hollandfclien Mercurius van dat jaar woordelijk en btfjtfftzema hoofd- zakelijk te vinden, Voorziende dat bun een dergeiljk lot over hec hoofd bing als de Nederlandfcbe Planters in Brazil, die cindelijk naakt en berooid over- gelatcn warcn aan de genade der Portugezen^ zonden zij cenige gemagtigden naar den Haag om dc nadrukkelijkfte vertoogen te doen , zoo aan deAlgemcenc Staten'als aan deBewindheb- beren , vcrzoekende , dat in hunnc bezwarcn ten fpoedigften mogc voorzien worden , door de vastftelling eener billijke grensfcheiding en bet nemen van krachtdadige voorzorgen, om dt gcvreesde geweldenarijen tc ftuiten. - ^D (77] Hotl. Mercurius 1663 bl. 168. en anno 1664 , bL 10 en is. (73) A itzema V. D. bl. 64. HolUXltrcuriiU 16^4 p. 15 24. Uollandi &ijkdm9 12. D. bl. 146, In hct begin van Louwmaand desjaars 1664, kvvamen deze feiagten in; en men befloot de zaak door Gemagtigdcn te docn ondcrzoeken ; maar de ingekomene tijdingen der veroveringen door den Engelfehen Admiraal Holmes maakcen welhaastalle verdere beraadflagingennooddoos, Dan , keeren wij cerug naar Europa t cn 2ien wij , wac daar gebeurd zij. Nleuw - Nederland door de Engelfehen ver~ overd in 1664, en in i66y afgeftaan. Nadat Koning Karel de II. in hec jaar 1660, den Bricfchen croon had beklommen, had men billijk mogen verwachcen , dac de vrede met dezen Scaac , waaraan zijne Majesrcic zulkc groote verpligtiogen had, langdurig zoude ge- wecsc zijn: maar het bleek al fchielijk, dac de weigering, om den jongen Prins van Oranje cot Stadhouder aan ce ftellen , den Koning zecr mishaagde, en dac hij niec dan fchoorvoecende kwam coc hetVerdrag, dac in hec jaar 1662 tusfchen de beidc Scacen geflocen werd. C79) , Om zich ce dekken tcgen den wrok van En- geland, daar men weinjg genegenheid toondc om zich aan hec gefloten Traclaac ce houden , vcr- > C79) Ftdert. Wit. Xia D. bl. 47. -( 76 )- verbond zich de Staat wcl met den Fran fc hen Koning Lodewijk dcnXlVT: doch deze, te on- vrede over eene gehcime onderhandcling tus- fchen dit Gemeenebest en Spanje , ftookceKa- rel den ILonder de hand op, tegen dczen Staat. Welhaasc borsten ook buiten Euiopa de vijandclijkheden trie, De Hertog van ljork, 'sKonings brocder, was in hecjaar 1663, met eenige fchepen nitgezonden naar de kust van Afrika , en had in last (8cO om Kaap Kors te nemen en .vervolgens Nieuw - Nederland. De onderneming flaagde gelnkkig. In Sprokkel- roaand van he: jaar 1664, vielen verfcheidene Ncderlandfche Schepen en Sterkten langs de kust van Afrika in handen des Vijands, die daarop den fteven wendde naar Amerika. De Engelfche magt was aanzienlijk : wederftand met fchijnbaar geluk onmogelijk ; zoo dat op den 27 van Oogstmaand 1664, Nieuw-Amfter- dam zonder flag of ftoot overging aan de Engel- fehen, die welhaasc geheel Nieuw - Nederland vermeesterden , benevens de Eilanden Tab ago en St.EuJtatius. (81) Zij noemden het aldus ber (80) Dit'erkendc -zclfs de Koning openlijk; vergelijk Erievtn van dt Wit IV. D. bl. 3^7. (Si) Kidtrl. Ilist. XIII. D. bl. I iS. De voorwaarden dcr Kv eiiulade van Nieuw -Nederland vindt men in den mi. JSUrcurius ) bemagtigdLand New-Tori:, en gavcn dcnzelf* den naarn aan de Hoofdplaats Nleuw :* Am[:cr~ dam. Zoodra de tijding van dit verlies in Holland kwam , gaven de Bevvindhebberen der West- Indifche VJaatfchappij er kennis van aan deAl- gemeene State:] , op den 2.4. van Wijnmaand 1 664. Hun Hoog Mogcnden ontvingen die Vcrflag met leedwezen , en zonden affchrifcen der Memorie van Bevvindhebberen aan de on- derfcheidene Provincien, dezelve aanmanen- de om door fpoedige < Confenten de noodige Geldmiddelen daar te flellen tot voortzettin^ van den oorlog en tot afwering van verdere onheilen , zoo binncn als buitcn Europa: ter- wijl de Ambasfadeur vnn Goch in Engeland werd aangefchreven, om de krachtigfte voor- ftellen te doen bij den Koning, tot teruggaaf der ontnomen KoJonicn en tot voorkomrng van dergelijke ondernemingen. Dan metwelk leed- wezen dit verlies hier te lande 00k vernomcn werd, gelijk men buiten ftaat geweest was om het te vcrhinderen , zoo was men echter niec gereed om het vcrlorene te hernemen. Amfter* dam fcheen zich bovendien dac verlies te ge- troos- 1664, p. 153. cn 'n V Kort Verlatl van Jen Engeljcbtn Qtrltz , 4mft, 1667. bl. 28 en 29, trbosten , in bet vooruitzigt van dricmanl nicer te znllen winr.cn , daar er bevclcn gegevtii waren, om de bezktingen der En^clfchen in Oost-Indien aan te vallen, die men vervolgers of zoude blijven bchouden of tegen Nisuw - JSedcrland uitwisfelen. (8s0 Men leefde trou- wens in de hoop, dat bij de Vrcdes-onderhan- dclingen , die in bet jaar 1665, onder bet be- leid der Franfche Gemagtigden , op bijzonderen last van Lodewijk den XIV. ondcrnomen waren, het Gemeenebest der Vereenigde Nederlanden herfleld zoude worden in het bezit vmJVieuw- JSederland^ dat men zoo on^aarnc verloren had. Ondertusfchen had dc Franfche Komng op eigen gezag (83) aan de Staten den voorflag Jaten doen om Nieuw - Nederland aan den Ko- mng van Groot-Brittannie af te ftaan , mita hij hen in 't bezit liet van het eiland Poute- ron &c. Men had echter hier te lande geene ooren naar dergelijke fchikkingen , vooral , daar men zich vleide , dat Frankrijk 00k elu- de- . (8:) D'estrades Mw&iat L, tl. f. 204. • - (83) Dc Koning verfchoont zich deswegens in ziwen brief am f EstrrJes van den 17. Aug. 1665, zeggende ,,dat de Vredes- „ voorwaarden hem door den Uaadpenfionaris de wit waren a.ia „ de h3nd gegeven , 't geen Z. »Vi. begcerde dat bij ^elegenheid , „ met ovei!e£van de wit, den Staten wierd bekend gemaskt « tot afwending van alien argwaaa". Qtuvrts dt JLtuis XVT% T. Ill, $. 3 J 5. y delijk zich tegen Engeland verklaren zoudc. Twee jarcn duurde de oorlog : tcr wcdcr- zijde werd dapper gcvochten* Eindelijk werd de Vrcde te Breda gefloren op den 31. van Hooimaand 1667, en daarbij bedongen , dac elk zoudc blijven bchoudcn de Plaatfcn, Ste- den en Scerkten, die men gcdurende den oor- log aan elkander ontnomen had , tot op den so. van Bloeimaand te voren. (84) Nietnv - Nederland, dat mi reeds drie jaren in banden der Engelfchcn gevveest was , werd dus v oik omen en eindelijk afgeftaan. En zoo werd in eens verloren de vrucht van meer dan vijftig jaren arbeids, met alle de onnoemelijke geldfomraen , die uit bet Vaderland tot aanleg en verbetering der Volkplanting warcn afgezon- den ; vcrijdeld de vleijendfte vooruitzigten van koophandel en welvaart ; verannd menigvuk dige Nederlandfche Geffacbten , weiker beftean van *t behotid der Volkplanting afhing. Hoe zeer men het verlies van dcze aanzien- hjke Volkplanting' tc regt betreurde, werd dfc nogtans ecnigermate verzaeht door het nemcn der Engelfche Volkplanting Suriname in Len- Jtemaand van het jaar 1667, door ^en Zeetiiv- fchen (S4) VadtrU Hist, XIII. D. bl. sffr ~C So )- fchen Capitein Abraham Krijnszocn (85) &ti* waarts door de Statcn van Zceland met drie fchepen gezonden ; welkc Volkplandng mics- dien , uic ferae ht der BredaFche Vredel^nde- ling, ondcr de heerfchappij van dezen Staat overging. ($6) Zoo-dikwijls wij aan Sufiname9 de ecnigfte Nederlandfche Volkplandng aan de kust van Guiana, denken, herinneren wij ons met dank-1 baarheid de nagedachcenis van deszelfs verove- raar , Abraham Krijnszoon , onzen Zeeuw* fchen Landgenooc , die dezelve als eene ver- goeding voor het verloren Nieuw - Ne der land aan de kroon des Vaderlands gehecht heeft, en nog daarmede doet prijken. .Of ondercusfchen het verlies van Nieuw-Ne* ' Jcrland door de vermeestering van Suriname , immcrs bij verloopvan rijd, zij vergqed gewor* den , is moeijelijk te beflisfen. Die is zeker, dat de afftand van eerstgemelde Volkplandng grootc vreugde in Engeland veroorzaakte. Trouwens , daar door werd de fcheidsmuur weggenomen , die de verecniging der zuideiij- kc Kolonien van Engeland in Virginie met de noor- (85) Zie nopens Uczon dapperen Zeeuw de la ru^ btlS- loflig Zetland, bl. 19°- / (8<5) Vaierl. Hist. 1. C. bl 405. HaRTZINCK btfobr. van Cuiaa. II. 1). bl. 5S5. « ~( Si >- Xioordelijke Kolonien verhinderde f daardoor vverd cen nleuw t&k van Landbouw en Koop* handel geopend en ecn gcvaarlijk nabuur uU den weg geruimd. In dczeukzigten center openbaarde zic'n \vc- derom de onflandvastigbeid der onderniaanfche zakcn. De tegenzin, waarmede van dc Engcl- fche zijde dc Vrcdc geftotea was , deed ver- moeden, dat dezclve niet langdurig zoude we- zen. Welhaast ook ontltond er gefchil over net ftrijken der vlag, 't geen het oorlogsvuur nog heviger dan immer te vorendeed ombranden, Nieuw - Nederland door de Nederlanders hern : n.omen% doch weder terug gegeyem In hec jaar i6ji vverd de Staat overvallen, hiec alleen door de Krooncn van Engeland en Frankrijk, maar ook door de Bisfchoppen van Keulen en Munfter. Aanzienlijk waren de verliezen te Lande : ter Zee echter werd de eer van 's Lands vlag mamjblijk gehandhaafd. De Kapicein Cornells Evert fen, Zoon van den gefneuvcldcn Vice - Admiraal van dea- zeifden naam,' in 't laatsc van hec jaar 167.2, door de Scacen en de Admiraliteic van Zeeland III D L £ L« ■ F , . niCC -C b*2 y~ tolct eene Ideinc Vloot naar dc West - Indicn gezonden , ftcvende naar dc Engelfche Kolonien in Virginic, ahvo^r hij vcrfchcidcnc Schepcn nam of verbrandde. Tc Martinique ecn final - deel van vicr Schepcn van Oorlog, door dc Adrniralitcit van Amfterdam ondcr bet bevel van den Kommandeur Jacob Bhikcs (87) uitge- zonden , ontmoccende , verecnigde hij zich daarmede, nemende eetic groote menigte En- gel fche en Fran fche Schepcn. En nu wendden Evert fen en Binkes den fte- ven naar Nieuw ~ Nederland, De Scad New* Torkwzs voorzien van vcertig ftukken gefchut, doch de Gouverneur afvvezig , zoodat er ecnigc verwarring plaats had, en de bemaguging ge- fchiedde zonder grooten tegcnfland. A lie dc Zechavens werden almede ingenomcn, en ver- volgcns dc gchcele Vclkplnnthig , wr.ar aan doer den overwinnaar de alcude naam van Nieuw - Nederland werd wedergegeven. Dit gebcurde den 9. van Oogstmaand van het jaar 1673. (88; Welk (87) Jacob Bti ies was een dapper Zeemnn , en fpeuvcldc in Slagtmasnd i6?7, ter gelcgerhdd der veruvering van lobag* onder den Graaf d'estu £es, zic Pa&erL Hist. XIV. I), bl. 37^, 401 en 443. cn Leven en Dadtn der Zetbtlden , bl 438. (88) Notulen van Zteland 1673 bl. 176— 179? en vnn 16:4 bl. SI en 24. UoU. iVereurius 1672, p. I7#— 264. Aat.mirk. ^ dt r^Jerl. Wit. XIV. t). bL lOi. Wclk cone vreiyr.de dezc heerlijke zegepmat onder de Nederlandfche Volkplanters verwekte, voor zoo vcrre zij in de Kolonie geblcven w:u ren , is ligtelijk op re maken. De dappcre Evertfen , op -t behoud der Volkplaminf be* dacht , zal buiten twijfel in het beftuur voor- zien en eenc behoorlijke bezetcing mt de Land- foldacen, die hem waren medegegevcn , in de Hoofdplaats en waar zulks noodig was, gclaten hebben ; zorgende bovendien , dac nog twee gevvapende Schcpen ter meerdere bcvciliging daar bleven liggen. De Regering van 'c veroverd New - Tor!r% tbans genoemd Nieuw - Oranje op V eilani- Manhattans (89), gnf bij eenen tiitvoeri- gen brief van den 8. van Herfstrriaand 1673 kennis aan Hunne Hoog Mog. van deze gewig- tige gebeurtenis, daarmcdc aizendcnd^ den I leer Cornells van Ruijyen , die verfcheiden aan- zienlijke ambten in de Kolonie bcklced had c F 2 r (89) De Reeering benoemde zich Burgewesrcren en Sch.^pe- ncn der Steele Nieuw - Oranje op'i Ethwd Manhattan in A7**?«- Tftder'.and^ en beftond uit de navolgende perfi>oncn : slntbonij d* Mill y Jcbanr.es de Rijster , Aegiditti Luijck , Johannes vat Bru<x of Burg y Micbiel B erctman , Jeror.iir.ijs Ebllnk , Jaesk Kcp . Laursns van de Spiegel , Guillicin Verplaiuk, Deze brief is mi] vriendeJi k medegcdeeld -door JonJcheer J* C d ^ Jonoe, Adjunct- Ajchivrmcs v?n her R ijk der Nedcr* Jaoden> Uieu ik voor dit en andere berig*en rnijnen dai V t?ecin£# en volkomen bekcnd was met den flaat dcr zi- ken : doch een zwarc ftorm , die Schip en le- ven bedreigde , hem eene haven van Nieuw- Engeland hebbendedoen binncn loopcn, werd hij met een' naderen brief, "Van den 10 van Louwniaand 1674, andcrmaal riaar Nederland afgevaardigd. Bij clien brief vvordt te kennen gegeven , dat net God bchangd hebbende de wapenen van den Staat zdodanig te zegenen , dat de ganfelie Provineie van Nieuw-Nederland , beftaande uit dric Steden en meer dan dertig dorpen , tot groote vreugde der Ingezetenen onderde gehoorzaamheid harer wettige Ovcrheden was wedergebragt , men groote voordeelen voor het Vaderland daaruk mcende te mogen voorfpellen; vooral , indien ecnige huisgezinnen, die door den overval der Franfchen fchier vanallcs bcroofd waren, zich in Nieuw-Nederland zouden willen nederzetten ; cn men hen, gedurende het eerste jaar, wilde te gemoct komen : dat deze Provineie , die bijna niets dan volk van noode had om den land- bouw voort te zetten , daardoor zoodanig in v*aarde zoude toer.emen, dat zlj in \ vervolg van -tijd voor 't Vaderland zoude kunnen dic- ncn tot eene koornfehuur en bergplaats van vele ttopdzakelijkheden , die nu gewoonlijk uit de Sond gehaald wcrden ; hebbende de Land- flreek de Ejopus , bcftaande uit diie dorpen , in bet vorige jaar reeds uitgeieverd onurent 25,000 .fchepels koorn: dat Curacao en Suriname in- middels in de behoeften van Nictiw -Nederland zouden kunnen voorzicn, en zij char htmncwa- ren vertieren:dat Nieuw - Nederland voor Sche- pen?, om [de West kruifende , zeer geJegen • was om er hunne prijzen op te brengen : dat men bovendicn aldaar in flaat was om het 00^ tehouden op het gedrag van- Engeknd , 'cgeen eens mcester word en de van hccNoordercredeelte van America, in flaat zoude zijn, ombuitenkcn- nis van andere Mogendheden , aldaar Schepen van oorlog uic te rusten , , ten einde daarmede den Staat of deszelfs Bondgenooten te overvaN len : dat bij dit alles kwamen de groote voor- deelen van den Bever- en Pekerij-handel , bene- vcns nog andere zaken, die mondeling door den Heer vanRuijven zouden worden voorgedragen. . Zij befloten , dat tot het herdel en bchoud van de Provintie Nicuw - Nederland onmid- dclijke hulp en voorzicning noodig waren , zonder welke zij gevaar liep van te bezwijken onder de aanflagen van hare menigvuldige En- gelfche enFranfche vijanden, van welke zij om- ringd was, en die niet zouden nalaten alle hun- F 3 ne J -C 86 )- iie krachtcn in te fpannen , ora zich over cc £egepraal der wapenen van Ilunne Hoog 3-Iog. in dac wcrelddccl te wrceken , waardoor de Kederlandfche Natic , die daar te lunde omtreni 6oco a 7000 man ftcrk was, Diets anders dan .cenen volkomen ondergung en verwocsring ijoude mogen vcrwachccn , verzoekendc r..i:s- eiien , da t Hun Boog-IVIog. zich aan bet be* houd dezer Provincie wilden latengelegen lig- gen, en haar zoodanigen bijdand bezorgen . c;s tot haar behoud bevonden zoude worden t£ bchooren. Intusfchcn was Evcrifen met zijne klrine vloot en verfcheiden prijzen naar Radix vercrok- keri, alvvaar hij in Wintermaand deszclfden jaars bchouden aankwam, nadat hij bet eiland Bint JLvftaiius nog bovendien had bemagtigd. Gedurende dezen zeetogt was de ftrijd der verbonden Mogendbedcn zeerhevig en bloedig geweest. Geen wonder dat 's Lands Stacens cie gcenen andcrenBondgenoot hadden dan den Koning van Spanje > tot den vrede geneigd wa- ren. Zij deden dan verfcheiden voorllagen aan Koning Karel den II, onder andcren 00k o:n JXieuw-Ncderlaiid op nieuw af te flaan , zonder daarvoor eenige vcrgoeding te bedingen. Screelcnder lokaas kon den Brkfchcn Vorst -C )- niet wordcn aangeboien. Ilij nam or ook fpoc- dig genoegen ir.cdc, cn de Vrede wcrd op den 1,9 van Sprokkelmaand 1674 re Westminster , onder deze voorvvaarde , gelloten. (90) ; j De Algcmeene Staten befloien daarop , den 16 van Grasmaand , om Nieuw - Nederlnnd aan de Engelfchen over tc geven, waartoe de West* Indifche Maatfchappij werd geuiagtigd (91 ); cerwijl de ingezetenen der Voikplaiiring met hunne verzeeken venvczen werden naar den Koning van Engeland (92). Dus wcrd Nleuw - Ncderland op nieuw eene Engelfchc Volkplandng , en voor altoos aan hetVadcrland ontnomcn; terwijl hec eilarid i$7/?/ Eujlatius en de Volkplanting van Suriname , nog ten huidigen dage in hec bezit van dezen.Scaat ge- bleven, cnl 0 0 c he nba re geden k ceck ens blljvcn van den heldenmoed en hen beieid der Zeeuw- fche Zceheiden Krijnfen en Evert fen. Bij de menigyuldige helden - daden fax Evert- fens ^ verdient ook deze zegepraal onze erken- tenis. De Kommandeur Cornells Evert fen , niec ontaard van den moed cn de dapperheid F 4 zips (90) Vaderl. Hist. XIV. D.'bl. cn a99« VaLCKENIJSK IL D. 2?/;A;j< 22. bl. 63. (91) NatuUn van II. U. M. 5 , u, njfumi -C 88 iijns V'aders en Ooms , beide in hetzclfiie jaan roemruclitig gcfhcuvcld , zoudc ook Nieuwt Nederland aan hct Vader'and hebbcn weder- gcgevcn, indicn hct behoud daarvan mogelijk gcwecst, en de afttand tot hcrftel van dcnVrede iiftl noodzakelijk gcoordccld ware. (93) Onderzoek naar V regt van bezUnsming van Nieuw -Nederland. Dc aaneenfchakeling der lotgevallen vail Nieuw - Nederland kon hier voegzaam wordea bcfioten, indicn hct niet waardig ware, nog een oogenblik fill te llaan bij de gronden van regt, waarop zich hct Gemccnebcst der Vereenig.de Ncderlandcn , ten aanzicn van bet bczit van Nieuw - Nederland , beriep. En waaruit kan men dezelve betcr opmaken, dan nit de redenen, waarmede hct Engclfch Befluur dit regt tegenfprak? Hcc wendde namelijk voor, dat Koning Ja-» cobus dat land gegeven had aan den Graaf van Stirling bij opene brie v en , onder hct. groot Zegel (OS) Cornelis Evertsen, gcboren te V 'Hi fin gen den id Nuvb. 1642, was de zesde Zoon des gcfiieuvclden Luit. -Admi- IialsCoRNKLIS EVESLTSE N. ZlC UCLA RUE Ueldhaftig Zte- l*nd , bl. 154. en J. n e Kanter Phil.Z. Rtdtvocring ottr bet frtrfiel V(tn bet Praalgrafder Luit.- Admiralen Jon Mi en Cor- H e lis Everts en, te Middclbur* uitgeftnktn den 18. nan Ltrffiph'dnd iSiS. £egel van Engeland: dat de Schottcn , kmgeii tijd voor cr de Hollanders waren in&ekbraeiK de bebouwing der Koionic baclofen begom>*n : dat dc'Hcrrog van ljork bee regc der Effgena* men van den Graaf van Sri? ling gekcxebt bad, en dat mitsdiende landftreek , Nienw - Neder- land genoemd , wettig tockwam aan dcEngel- fchen: dat bovendien de Hollanders cr fiechts oogluikend waren toegelaten , even als wan- neer zij zich in Engeland of elders nederzettcden, zbnder daarom voor hun Vaderland eeni<r retzc- O o van Souverainkeit te verkrijgen. (94) • - Zie daar de gronden , waarop zicb, naar bee febrijven van den Graaf d* Estradas ^ de Kan- felier van Engeland beriep , om bet regt van zijnen "Meester te verdedigen ! — Laten wij* dezelve kort en befebeiden -ter toets brengen. Indien bier de vraag wire, of Koning Ja- cobus vroegcr dan de Algerneene S eaten, on- der zijne grootere uitgiften, de Landllreek, n a der hand Ni&itw - Nederlaiid' genoemd, ter ontginning cn bcvolking hebbe weggefchon- ken, zou welligt de ukfpraak ten zijnen voor- deele vallcn moeten. * Met is ' toch bekend ,- dat Koning Jacobus, in -zijnen overdreven ijver toe vorming van overzeefchc Volkplantingen , F 5 reeds- £94) Zlcuioires D^STXAUtS, T. II. p. 209. -C 90 )- reeds in hct jaar 1606, aan twee onderfchei- dene Maatfchappijen van Koophandel hct rcgt hceft gegevcn, om handel tc drijvcn op hct vasteland van America , 'c geen hij in twee bijna gelijke dcelen , tusfcheo den 34 en .45 graad brcedte, en dus van Nieuw - Schotland tot het zuiderdecl van Carolina , verdeelde , hct eene gedcclte noemende de eerste Folk* planting van Firginic of de Zuidelijke Folk- planting ^ en hct and ere de .tweede , of de NooidelljkeFolkplanting (95). Hct Jijdt 00k geene tcgenfpraak, dat Koning jacobus , bij verfcheiden opene brieven , het gezag cn de voorregten dezer Volkplantingen bevestigd , .ukgebreid en bcpaald hceft: — dat hij zclfs , in hct jaar 1620, bij dergelijke brieven aan den Hertog van Lenox, den Margraaf van Buc- kingham en andere Groocen ccn ukgeftrektcr regt vergund heeft, dan hij te voren had afge-, ftaan , hen vereenigende onder den citel van den Gropten Raad van Plymouth, ten einde eene Volkplanting aan te leggen in Nieuw- Engeland : (96} niaar het is niet minder ze* ker, dat allc de pogingen des Konings vruch- • Vik ■ ' ~ ■ lGm C95) Robertson Gefsb. van AmtrUa , V. D. fc£ 4*,- *l„Sriit. Rijk in A Attica r bl. 172. (§6) RwBiRT son /. e. bl. 62, 71, }>2*... _ -C pi )- teloos uitviden , cn da: alls de onderncmin- gen der nieuwc Maatfpbappij zondcr gocd ge- volg blevjeu. C97) Waarom ztfudc 00k , zondcr bljkomenue bezitnemirg, de vcrgunning van zeevaart, handcl cn landswinning, tusfchen den 34eii45 graad, door Koning Jacobus , ahvarc die 00k vroeger gedaan , op het regc cn den eigen- dom der gronden, van niecrderc waardc cn in- vloedzijn , dan die der Algemeenc S eaten der Vereenigde Ncderlanden, die aan de West - la- difche Maatfchappij , in het jaar 1621, gelijke regten vergunden tusfchen den en den 4 1§ graad, tcrwijl cr reeds Nederlandlchc plan- taadjen en vastigheden in die borden bedonden ? Mijns erachtens , hebben beide Uicgiften wonder dadelijkc bezicneming geene mccrdere waarde , dan die van den Roomfchen Pans Alexander den VI, toen hij bij zijne Bulle van het jaar 1493 , geheel Zuid - America tus- fchen de Koningen van Portugal en Spanjq verdeclde. Alles trouwens konit bier aan op de oorfpronkclijke ontdekking en eersee bezicneming. Deze zijn de eenige dec Is van regc , die de Vol ken tegen elkander kunncn aanvoc- ren, ora hun voortdurend bczic tc regtvaar- dU * (97) R0BE.RTSON /. c. bl, Jv3« S?S.tNCEL Cifcb, der digen. (98) Om dcze reden bcb ik bier b overt geen gewag gcruaakt van de ontdekkings - reis van John en Scbastiaan Cabot , die , op last van Hendrik den VII , Sorting van Engeland, tot ontdekking van den dooitogt door hec Noord - Wcstcn, uitgevaren , de kusten van Noord - America waaVichijnlijk wel gczicn maar niet bczochc hebben. (99) Gelijk men dus , op dien grond, aan En- geland niet kan ontzeggen bet regt van cigen- dom op de Volkpiantingen in firgime9 als door hen oorfpronkelijk ontdekt en in bezin genomen , even v/einig kon dat Rijk aan de Kedcrlandfche West - Indifche Maacfcbappij hct regt bctwisten, dat de Nederlanders door eerste ontdekking , bevolking en 'bebou vying op Nieuw- Nederland verkregen hadden. En wat bctrefc de Uitgift bij opene brie- ven in bet jaar 1621 aan Willem Alexan- der, Graaf van Stirling, Secretaris van Staac in Sctiotland ; deze bepaalde zich tot Aca- dia of Nieuw - Schotland , (zoo als Koning Jacobus goedvond da: Land te noemcn) ge- Ie- (98) Pufendorf droit de la Nat. Yf dtt Gens , Lib. IV,*. 6 § 4. (99) Listenrs of Dr. S. Miller, in tit CtlUctitns »f tb « Rtv-Vtrk Ilisttr. Stcietij, T. I. f. fca. \ r. 1 -C 93 >* legen tusfchen den 42 cn 44 graad. (ico) Bovcndien was die gift beperkt door he: uitdrnkkclijk beding, indien die Lcr.ichn on- bewoond of door Ongdoovigcn in bczit geno- men wareru De Schrijver van bet Br it tan- nisch Rijk in America (101} verhaak wel,. dat Koning Jacobus hec Lang-eiland aan den Graaf van Stirling beefc gefchonken , maar doet te gelijk opmerken , dat dit gcbeurde ten tijdedat de Nederlanders zich reeds in de Volk- planting gevestigd hadden , en de Planters door den gemelden Graaf naar 'c Lang - eiland gezonden, door de Hollanders naar 't deszelfs Oos.te.lijk gedeclte gedreven war en. Maar, zouden 00k de Schotcen , gelijk de Kanfelier van Engcland voorgaf , vroegcre ontdekking van die Landllreek gedaan en er eerder dan de Nederlanders bezit van genomea hebben? — Niecs is, van vorcn befchouwd, onwaarfchljnlijker dan die. De geest der Schotfche Natie bepaalde zich, toen Koning Jacobus den troon van Engcland bcklom , nice op ontdekkingen van Landen en berekeningen van (100) Sclioon ikdengiftbrief nict gevonc!en hob, zc!fs ric: bij r 1 j m e r , wordt zij aar-gehaald in bovengcineld (tuk,'et gvnocmi Co7idui;e ics Fratifaii par ra;*art a U Niuvtilt tttsft p. z?. en S pr £ n g s l i.e. I, D. bl. 4©. (iei) El. 104. van KoophandeL De aandacbt van den Vor.-: zelfs flrckte zich tocn meerder uit toe China cn Japan, werwaaris hij door hetNoordcn cl c :\ weg wildc vinden (102). Ook is mij ncr- gens Voorgekomen, dot cr cenige fcheepstogt op America door dc Schotren ondernomen zij , vddr dat de Iiardnekkige handhavin'g der Bis- fchoppelijke kerktuclu de volksverhuizingen uit Schotland zoo wel als uit Engeland fcheen noodzakelijk te makeri. En op dat tijdftip wa- ren de Hollanders reeds voorlang in ISieuw- Nederland gevestigd. Robert/on y de naauwkeurige Gefchiedfcbrlj- ver van America, erkent bovendien uitdrukke- lljk dat de Hollanders , het eiland Manhat- tans, de rivier van Connecticut , en de ftreken langs den oever ontdekt hebbende* daarop alle regrcn verkregen hadden' , die de eerste bezfe- neming fchenkt C 103 ) ; terwijl Burk , die de Gcfchiedcnis dcr Engelfche Vclkplanringen in America met opzet befchreven heeft , hetmede voor zeker houdt, dat de Landswinningen der Hollanders en dcr Zweden ouder zijn dan die van JSieaw - Engeland. (104) Te (102) R If ME* Acta pull. T. VII. p. IIS, Il5. (103) Ccfcb. van Stt»crica , V. D. b!. 180. (104) Eistcire dts Cnhnies Eur*** dav: ?Airer;c/.>t. T. -( 95 >- Te zeggen , dat zij cr flechrs gcdoogd W3> rcn , even als Vrcemdelingcn , die zich in En- gchrsd of elders nederzetteden , zander danrom voor hun Vaderland te verkrijgen het regc van Souverainitcit , is in der daad befpottclijk. Of zoude men aan Vreemdelingcn in eenig Rijk toehren eene Scad te bouwen , vastigheden en fterkren te ftichten, gevvapende benden in dienst te hen den enz. ? Dc oudfte inboorlingcn van Nieuw- Nedcr- land, die nog hengenis drocgen van de aan- komst van 't Schip de Helve Maan in het jaar 1609, verzekerden bij hcrhaling, (gclijlc ik reeds bier boven aanteekende) dat, v66r dc komst der Nederlanders, zij volftrekt on- knndig waren van het beflaan van eenige an- dere Natie buitcn de hare , en dat zij hec fchip voor cenen grooten Visch of Zcemon* ftcr hadJen aangezien; terwijl Iludfon en zij- ne fchepclingcn zich ovenuigd hidden , dat nimmer voor hen eenige Christen- natie daar voet aan land gezec had. Van geenc meerdere wn.ardc is ge?n do Schrijver van \ Brltfannifche Rijk in /ims- rica (105) verhaalt, dat de Hollanders hun regt op Nieuw - JSedetland in het jaar 1608 ge- (I0j) BI. 96 )- gekocht hadden van Kapitein Hudfon, wcikc koop, als zonder 'sKonings kennis gef-chied, altcos als mettg gerckcnd was : dat de Puri- teinen, die dc Volkplanting New - Plijrtioiuh naderhand flichtteii * voorncmens warcn eq- o weest om zich langs de baai van New - en op 't Lang - eiland nedcr te zetten, maar oostwaards opgeliuurd door den S chipper, die- een Hollander was cn door zijne landsliedeti omgekbcht, van hunne bezitneming toen bad- den moeten afzien : dat de Hollanders , met planten begonnen hebbende , van daar ver- dreven waren door den Ridder Argal, Gou- verneur van Virginia , en zich daarop aari Koning Jacobus den I. hadden vervoegd en vrijheid verkregen, om tot gerief hunner fche- pen, die op reis naar Brazil warer en levens- middeleil noodig hadden , eenigc hntten langs de kust te bouwen : van welk voorwendfel zij zich bediend hadden , om langzarp.erhand zich aldaar zoodanig te nestelen , dot zij er verfcheiden Steden en Vcstingen gebouwd , Flantaadjen aangclegd en binnen k or ten tijd tot een groote cn volkrijke Kolonie wared aangegroeid. — ' Dus verre de ongcnoemJe Engelfche Schrijver. Laten wij zicn vvat men yah zijn verhaal te deuken hebbe. - Hud- -C 97 )- Hudfon .zqude zijn regc aan dc Hollanders verkocht , en dc Koning nimmer dezc koop met zijnc goedkeuring bckrachtigd hebben J Maar vanwaar blijkc iets van dezc onderhan- deling? — Hudfon was met een fchip der Ne- derlandfche Oosc- IndiFche Maatfehappij uitge- zonden, Hi] waszeker de eer(le , die deGroote- of Koord-rivier en de daaraan grenzende kus- ten oncdek te : maar niec de eerste , die ze in bezit nam. Dit deden andere Nedcrhnders veel later, waarfchijnlijk eersc in het jaar 1614, gelijk vvij hier voren zagen. Dac de Purkeiuen, in hunne togt naarNoord- America, door eenen Hollahdfchen S chipper misleid zouden gewecst zijn , (leunt op eene vertelling , zonder genoegzaam bewijs. Maar al ware het mogelijk zulks te bewijzen : dit zeker zoude de bezitneming der Nederlanderen niet kunnen benadeelcn , als hebbende ten niiraten zes jaren vroeger plaats gehad. Wat eindelijk betreft het verdrijven der Ne- derlanderen uk Noord- America door den Rid? der Samuel Argai^ Gouverneur van Virginic; het is mogelijk j dat dezc man, in zijncn ijvef tot uitbreiding der Engelfche Volkplantingen, tocn hij , in het jaar 1620, op eigen gezag de ' Franfchen ging verjagen uit Canada, zich ec- III. DEEL. G T)l^ K 5)2 >- nige ftrooperijcn veroorlobfd hcbbe op de Ne- derlandfcbe Plantaadjen, aah dc Hudfons - ri- vicr : maar dit bewijst nicts tcgcn dcr Ncdcr- knderen regt van vtoeger bezitncming ; daar » toch zij , zoo wel als de Franfcben , op dien tijd met de Engelfcben in Vredezijnde, derge- 3ijk gevveld niec verdiend badden. ,Ook is bee gedrag van den Gouverneiir Argal geenszins goedgekeurd , daar bij in he: volgende jaar naar Engehnd gcroepen en van zijn ambt ont- zet is. (io6) Of zal men zeggen ,dat bet regt van bezitne- raing derNedcrlanders van onwaarde zij 5 vermits de Landen , die zij innamen , door andere fchoon vvoeste Volken bevvoond werden? Immers dit zelfde zonde gelden tegen de Engelfcben. Be- halve dat , volgens verzekering van Bewind- bebberen der West - Indifcbe Maatfcbappij , (in dc Memcrie van den 29 September 1654, en te lezcn in bet Verba al van Bevemingk^ bladz, 604) bare Dicnaren, terllond na den aanvang van het Oclrooi , zicb bebben toegelegd om verfebeidene eilanden en gronden van de inlan- ders te koopen, zoo als zij dan 00k, bij wijze van koop , wctti^e eigenaars waren geworden van verfebeidene gronden langs de Noord - ri- vier (jc6) Zritt. Rijk in dmtrica, bl, 184. -c 99 y- vler, als: Pavonia\ lloboken, hct Staten-en Noten-eiland , het eiland Manhattans , ccne grooce flreek Lands, gcnocmd Z-xnncndaal , niet ver van Kaap Hinlopsn aan de Zuid-rivier en het gehcele Landfchap Connecticut. Gernstelijk dus inogen vvij beiluiten , dat de Engelfchen gecn regt van bczitneming kunnen voorvvenden op de Landen in Noord.- America, door de Nederlandfche West - Indifche Maat- fchappij bczeten en Nisuw - Ncdcrland ge- noemd; maar veeleer, dat deze Landen met het zelfde regt als eene Nederlandfche Volk- planting hebben moeten worden aangemerkt, als Virginie, aan de Zuid-rivier, den naam eener Engelfche Kolonie dragen kon ; en dat in der daad niets anders dan naijver in het fLuk van koophandel aan de Engelfche, onvermogen en zwakheid aan de zijde der Nederlanderen, de oorzakcn zijn geweest- van het vcrlies eener Volkplanting , die voor ons Yaderland bijna zekereene bron vanwelvarenzoude zijngewor- den, en misfchien den afiland van Brazil rijkc- lijk vergoed hebben. Bejluit, Zoo heb ik dan de taak, welke ik mij had ^pgelegd, mogen volqinden ovcrtuigd dat G o, dm- daaraan nog zeer veel ontbrcekt, in v/ecnvi! van den arbeid , dien ilc hcb aangewend. la- dien ik had kunnen magrigwordcn het Fcrtc- ^ of de Remonflrantie der GemeentevanNicU'*-- Nederland, door van dcr Donck aangchaakl ; jndien ik toegang bad kunnen krijgen toe de oudfte Notefcn van de . West - Indifche IVJaa:- fcbapplj ter Karner Amfterdam , zoude ik waar • fchijnlijk naauwkeuriger hebben kunnen opge- ven zoowel de rcistogten naar, als de toer.c- mende bevolking, befehavingen verdere lotge- vallen van Nieuiv? Nederland : doch hierin heb- ben mijne pogingen niet mogen flagen. Mis- fchien zou men, aangaande dat gedeeke der •Volkplanting , 't geen aan de Stad Amfterdam was afgeflaan, eenige bijzonderheden kunnen ontdekken uit de ftukken , te vinden, onder de Stads Papieren van Amllerdam, in 't Muniment Register B. folio a<5. en fol. 89 en 1 48 : doch ik geloof niet, daczij voorde algemeene liennis der lotgevallen van Nieuw -Nederland van merkelijk bclang wezen zouden. Misfchien zouden de Engelfche Sehrijvers , waarop Robcrtfon zich beroept in het vijfuc deel zijner Gefchiedenis van America y eenig Jicht over mijn verhaal verfprcid bebben : dan raijne pogingen om dezclvc te raadple- gen ~C ioi gen vruchteloos gcweest zijnde, ben ik ge- noodzaakt daarin tc berusren; de hoop koestc- rende, dat mijn.arbeid nog eeninral door cen$ bekvvamer pen zal verbeterd wor'den. (107) . ■ N A S C H R I F T. '. ]N!adat ik deze Schets van den oorfprong en de Lotgevallen van Nieuw- Nederland gefchre- * ven had in het jaar 1813 en had ik de eer in 't begin van het jaar 4817, te ontvangen eene benoeming als Honor air Lid van het Gefchiedkundig Genootfchap te New- Xork^ terwtjl mij tevens ten gefchenke werd toege- zonden een exemplaar van de twee ukgegeven deelen harer Vefhandejingen , onder het op- fchrift: Collections of the New -York Historical Society ? printed New -York i S 1 1 and 1S14. Ik vond in deze Verhandelingen verfcheidene G 3 Sruk- (107) Te vergeefs heb >k bij een der !Jer te Lande yvonenJe Leden, van het geflacht van RtnsfiUar ( wierii Voor- ouders eene aanzicnelijke Kolonie geftichc hebbea in Wiemr - Ne- derland, Rsnsfeiaanzvifk genoetnd,) onder/oek gedaan, of ook daar eeoige ftukken ter opheldering der Gefchiedeuis vooi Laoden •yvaren; dan ik ben onderrigt, dat alk deze voor eeni->e jarcn waxen ter hand gefteld aan den Heer R. S. van Rtmfflaar , bij /i:n rcrtrek ^|jaar America, aiwaar die Heer, selijk ik ruecn , zicli no; Bcvind;. Scukken , die licht vcrfpreiden over de groote gebcurcenisfen , waarop zich mijn aandacht- bepaald had, en heb mij daarom ook, toe ophelderi.ng of uirbrciding van mijn Verhaal , Van dezelve bediend, mij daarop bij ieder punt van dien aard in de Noten beroepende. En terwijl ik bet Gefchiedkundig Gcnoot- fchap van New-IJork eerbiediglijk dankzeg ■yoor de eer, mij bewezen , vertrouw ik , da: z\y, ingevolge hare algemecne uitnoodiging, ook mijne aanteckeningen , hoe gebrekkig an- ders, zal gelieven aan te nemen als v/elmee- nende pogingen tot ontdekking der waarheid en tot opheldering der Gefchiedenis , al is hec ook dat ik niet mogt zijn inftaat geweest alle de onderfcheidene Vragen te beancwoorden , die zij ten onderzoek heeft voorgefteld, en die eerst na het fchrijven dezer Verhandeling ter mijner kennis zijn gekomen, «. h a. 