Catholijke Nederlandsche
None
A4n HE? Bureau van pe CATHOLISKE NEDERLANDSCHE STEMMEN te Grave. B. N.° 28, Nommer 22. me 185 om 2 Jun 1838, es Th han fas 4 - in 4 5 Sos a es S tes : in EE ty : f ipa neg Pi eS a CATHOLIKE NEDERLANDSCHE STEMMEN OVER GODSDIENST, STAAT-, GESCHIED- EN LETTERKUNDE. Ale JESUS dit gesegd had, hebbende de oogen ten Hemel opgeheven, zeide Hy: +. +.» Heilige Vader bewaar hen, die Gy my gegeven hebt, in uwen naam} opdat xy één rijny gelyk wy o oe eee. En ik bid niet alleen voor hen, maar ook voor degenen, die door hun ives? - woord in mi geloven sullen : opdat zy allen eén zijn, geljk Gy, Vader, in my en ik in U: dat 2% ook in ons mogen én zyn, opdat de wereld geloove, dat Gy my gegeven hebt: opdat ty zouden eén zyn, gelyk wy ook één syns Ik in hen en Gy in my, opdat zy volkomen lyk éen zyns en dat de wereld wete, dat Gy my gezonden hebt. JoAnn. XVII. Op dit blad 't welk alle Zaturdagen met een Nummer wordt vervolgd}, kan worden ingetekend aan alle Postkantoren, en bij de voornaamste Boekverkoopers in het Rijk. Hetzelye wordt met den Post verzonden voor den prijs van 8-30 - in het jaar; het half jaar of kwartal, naar evenredigheid; zullende de betaling bij kwartalen moeten geschieden. Alle abonnementen kunnen worden opgegeven aan het Postkantoor te Grave; geene andere dan gefrankeerde Stukken en Brieven sullen door de Redactie worden aangenomen. — Aankondigingen worden tegen betaling vaa 15 Centen den Regel geplaatst. Voor Beiges kan men abonneren aan let Postkantoor te Antwerpen. VERJARINGS. FEEST DOOR DE UITGEWENEN POLEN, TE PARIS, GEVIERD. Polen, dat tegenwoordig verbrokken is en ver- drukt wordt, dat beroemd is door deszelfs buitenge- wone rampen, geeft aan geheel Huropa een voor- beeld van Christelijke onderwerping; het behoud in al hare kracht de liefde jegens God en jegens het vaderland. Reeds in 1772 verdeelden Rusland, Oostenryk en Prussia, tot verbazing van geheel Europa, het koningrijk Polen onderling. De rijksdag van het nog overgebleven gedeelte, maakte een meesterstuk van wijsheid was, en proclameerde die op den 3 Mei 1791. — Maar die mogend- beden, de gevolgen daarvan duchtende maakten zich in 1793 en 1795 ook meester van het overige gedeele van het edele Polen, dat vroeger het bolwerk van Europa tegen de barbaarsch- heid was. Zij heben echter noch de godsdienstige denkwijze, noch de vaderlandsliefde der natie, gedure Unde al dien tijd niet kunnen veranderen noch wijzigen, en de Polen, die ten gevolge van Ruslands overmagt in 1841 overwonnen, allerwege verspreid zijn, blijven overal echte Polen, en boezemen aan de yolken, die hun gastvrijheid verleenen de warmste belangstellung in hun lot en afker van hunne overweldigers ine Die gevoelens toont het verminkte Polen aan de oogen der wereld; deszelfs inwendig en moreel leven, zal na eene ontwikkeling, geévenredig dann deszelfs prevents smarten, vermogend bijdragen tot de toe- omstige wedergeboorte. Wij kunnen de vreugd niet ontveinzen, die wij in een tijdvak van egoismus en verharding, zoo als het onze, gevoelen, bij het zien der kinderen van het ongelukkige Polen, in de vier deelen der wereld verspreid, hunne gewonden en verscheurde harten door liefde en gelööver verwandte. Terwürde het Catholicismus indig gedeelten van Polen, die aan Prussen vervallen zijn en in die onder de heerschappij van Rusland zuchten, vervoled wordt, zullen alle Catholiken met belangstellend, die met de grootste naauwkeurigheid het gods-dienstig karakter der vitgewekene Polen schilderen. Eene dandenelijke plegtigheid heeft te Pargs plaats gebhad, ter gelegenheid der 47¢ verjaring van den dag waarop door den grooten Poolschen rijksdag de constitution van 3 Mei in 1791 werd geproclameerd; eene constitutie, die eene kwalijk begrepene vrijheid beteu-gelde ef die op de vaste grondslagen der orde en ee watygitter openbare veiligheid gevestigd was, heeft het letter-kundig Poolsch genootschap te Pargys, onder voorzitting van den prins ApAM CzarToryski, eene buiten-gewone zitting gehouden, op den 3 Mei Il. en omdat groote jaarfeest des te waardiger te vieren zijn in betzelve redevoeringen uitgesproken, die van deszelfs godsdienstige vaderlandsliefde getuigen. Nadat de waardige president in eene viugt ige schets de ram-pen die elkander in Polen zijn opgevolgd, had aan-gestipt, deed hij opmerken dat een gewigtig en moei-jik op te lossen vraagstuk zich aan den geest van den onpartijdigen geschiedschrijver voordeed. Hoe zal men, zeide hij, de moreele verantwoordelijkheid, door z00 vele_rampen beloopen, op: eene regtvaardige wijze verdeelen? Hoe zal men met juistheid het deel der misdadige eerZucht van de naburige mogendheden aanwijzen; hoe dat der misslagen. die zij begingen, die aan het hoofd der natie werden geplaatst; hoe, eindelijk dat, der noodlottige verdoold- heden van de natie zelve? Welke afkuring het gedrag der Mo- gendheden ook verdiene, die gedurende eene halve eeuw, den ondergang van Polen hebben beraamd, blijft het niet te min zeker, dat voor de individus even als voor de natien niets heil- zamer is, dan zich zelve te leeren kennen als de voornaamste oorzaak der lotgevallen, en op dezelfde wijze alleen in zich zelve, alle hulpmiddelen en verwachtingen te zoeken. — En dit is-vooral ten opzigte der natien waar; want haar leven is langer dan dat der individus, die vaak’door den dood belet worden, zich eene duur gekochte ondervinding ten nutte te maken, De natien hebben altoos het verm Gogen van zich te herschepfter en te herleven. Haar leven, haar inwendig leven vooral, angt van haren eigen will af; zij onderhouden zich door het behoud van zekere gevoelens, die aan de totalité hat harer leden gemeen zijn. Eene natie kan, zelfs in de boeijen zich verbeteren, boete doen, terugkomen van dwalingen, die haar hebben: doen yerloren gaan, onophoudelijk arbeiden aan het groote doel harer emancipatie, hetzelve trachten te bereiken en er zich toe voorbereiden. De bewijzen voor mijn gezegde ontbreken niet in de ge- schiedenis en de Polen zijn geroepen, om er een nog schitte- render bewijs van te geven, dan die, welke tot hiertoe zijn.ge- geven geworden. Dat zij onveranderlik op dien weg blijven, en deze zal hen tot eene zekere bewustheid voeren. Laten wij ons verheugen, mijne Heeren! dat het national leven zich bij ons, door Godsdienstige aan enden, aankon-digt, als zij steunt op het geloof harer yaderen, den eenigen zekeren grondslag van allen voortgang. Eerwaardige Prelaten (1) hebben in het hertogdom Posen, eenen onwrikbaren weerstand geboden aan ieder gezag, ’t welk in Godsdienst zaken hen zou willen dwingen om met hun geholos, met hunne conscientie en met de gehoorzaamheid die zij aan de Kerk en aan haar zigtbaar Opperhoofd verschuldigd zijn, te transigeren. Te vergeefs zal men beproeven hen van den weg des pligts af te leiden. De godsvrucht alleen is toe-reikend geweest om hen te inspireren; hoe zouden zij dan wankelen, daar de geheele natie zich beijvert om hunne Apostolissche standvastigheid te roemen en te vereeren door haren eerbied en door hare dankbaarheid. De Voorzienigheid opent voor.ons met bitterheden gedrenkt en vreesselijkk verminkt vaderland, de vruchtbaarste bron van troost en eenheid, daar zij met eene n Ueuwe kracht en door de vervolving zelve den Catholijken. Iver, dat Symbolum van de guiverste vaderlandsliefde der Polen opwekt. Laat ons evenwel hopen, dat de bevolking van het hertogdom Posen, 700 wijs en tevens z00 gehecht aan de nationale zaak nergens de grenzen der zuiver godsdienstige questie zul-Jen overschreiden en zich niet zullen laten yervoeren tot ge- (1) Ook de Bisschop van: Ermeland heeft het Pruissisch gouvernement verwittigd van zijn toetreding tot de yerordeningen van den Aartsbisschop yan Gnesen en Posen, Rep. we deeltelijke uitbarstingen , die ontijdig en noodlottig voor het Jand en deszelfs toekomstig lot zouden wezen. ‘ » Toen wij gewapend streden,‘om het vaderland te redden, was het onze zaak, om op het slagtyeld wonderen te verrig- ten. Thans vordert het vaderland wonderen van eenen ande- ren aard; het wil in ons eene onvermoeibare volharding 3 het vordert van elk eene bewonderenswaardige ontwikkeling van deugden en doorzigt; het wil de vereeniging van den geest- drift met de wijsheid en den geest van orde, » En als de dag der geregtigheid en der vergelding zal aan« breken, als na lange rampen, de Voorzienigheid ons tijden van geluk zal toezenden; als wij, in de haven terug gekeerd, de oogen achterwaarts zullen slaan op de beroerde en met de v- verblijfselen onzer ongelukken bedekte zee, dan zullen wij God danken, zelfs voor de ongelukken, die ons door zijnen wil overkwamen 3 voor de beproevingen, door welke de natie zich heeft kunnen leeren kennen, harden en yverlichten. Danook zullen wij, zelfs te midden van den grootsten voorspoed, kunnen bespeuren, dat in de lange en moeijelijke loop-baan die onze volledige wedergeboorte voorbereidde, de eerste schrede gedaan waren door de roemyolle en gedenkwaardige hervorming van den 3 Mei.” Na die woorden, ‘die met al de kracht des gelöst werden uitgesproken, nam een der beroemdste letterkundigen van Polen (1) het woord, en heeft zijne revoering dus ‘geéindigd: Wij vergeten niet, waarin het essentieele leven onzer natie huisvest, waarin dat Jeven zich met de meeste kracht heeft geopenbaard, en waarvan het toekomstig lot yan ons vaderland verbonden is. Behalve de ondervinding, die tot leermeesteresse verstrekt aan alle natien, heeft de Voorzienigheid, door ons het ongeluk tot tweede onderwijzer te geven, ons des te zekerder willen behoeden tegen den hoogmoed en de. dwalingen ons in hare wegen bevestigen. In deszelfs aanwezen is Polen altoos bij uitstek Catholijk geweest. Deszelfs schoonste overwanden waren die van de Religie; deszelfs beroemdste, oorlogshelden waren gelijktijdig soldaten der Kerk, en deszelfs koningen, voor het gelijktijdig soldaten der Kerk, en deszelfs koningen, voor het gelijktijdig van wyandige staten strijdende, toonden zich waardig den naam van orthodox, welken titel de heilige Stoel hun had toegestaan, jegens welken zi de eenige vorsten van Europa waren, die zich nooit het geringste gebrek aan onderwerping te verwyten hadden. » De dag, waarvan wij den verjaartijd vieren, draagt ook het kenmerk van de ingeschapene godsvrucht der Polen. Toen, op dien dag aan de natie een Kardinale instelling werd geschonken, offerde zij aan God een nieuw heiligdom en legde den eersten steen van hetzelve (2). Laat ons hoopen, dat God die offerande niet verworpen het, hoewel het tot heden niet vergund werd’ haar te voltrekken; laat ons hoopen, dat, die des tijds zoo plegtig belöffde tempel eenmaal zal oprijzen, en dat hij zermesuren zal van de Hanksley tie der Polen voor de bevrijding huns vaderlands, van de verschrikkelijke smarten, die het heden overstelpen. Laat ons intusschen aan den almagtigen God de eenige offerande doen, die in onze magt is, die onzer harten, die den tempel zijner glorie zullen wezen.” Waarlijk, eene dusdanige taal-en zulke verhevene gvoelens kunnen alleen door een waarachtig en le-vendig gelöst worden ingeborezemd. — Nu de Heer der Heeren, de Koning der koningen, wien alle magt gegeven is in hemel en op aarde, die de tijden en de stonden verandert, die de koningen bevestigt. De heer STEVAN WiTWickti. Op den 3 Mei 1791 besloot men om te Warschau eene neue meer kerk op te rigten; de koning legde den eersten steen. De latere gebeurtenissen verhinderden de uitvo ering van dat besluit. Thans bouwt men niet alleen geene kerken, maar men verniglt de bestaande, of geeft ze aan de,schismatieke Grieken. on afect, heeft verzekerd: dat een gelof als een mostaard-zaad toereikend is OM BERGEN TE: VERZET- TEN Leccee; HET ROODE BOEK. (VreRpEe ZAMENSPRAAK.) Omstreeks acht ure is de kleine vriendenkring even als te voren, bij elkander; alleen heeft Spirz, den oudsten zijner zoons mede gebragt, die den vorigen dag uit den dienst der koninklijke garde van Bern was terug gekomen. ~ Spitz zijn zoon aan zijn zijn zijn zijn, doen verzelten, een schonen groote soldaat, van zes voeten, zoo als gij ziet; ik denk dat gij dit niet kwalijk zulenemen. CyrisTIAAN. Gij hebt wel gedaan; dat hij welkom zij. Weik een kant! ik zou hem waarlijk niet herkend hebben. ERNEST. Och! drie jaren meer, doen een mensch wel veranderen. Ik geloof dat Jan nog gegroecid is; maar hij is dunner geworden. Sprrz. Ik heb hem al gevraagd, waar hij zijn buik gela-ten heeft. HASEFOUSSE Zijn buik is niet verloren; hij zijn buik gela-ten heeft. Hasefousse Zijn buik is niet verloren; hij zal wel terug ko-men. Ik weet, dat men in de Pruissische armée de buiken in reserve stelt, tot na het congé: is het niet waar Jan? Jan binnensmonds lagchende. Men zou zeggen,-dat gij Pruissisch soldaat zijt geweest, heer Haserousse! zoo goed weet gij, hoe alles toegaat esee8 8 Spitz. 2...e-A propos, heer Schoolmeister! Jan heeft look een boek mede gebragt. Hebt gij het bij u Jan? Laat het ons eens zien. De Messer. De droes! het is een protestantsche bijbel! Hoe komt gij aan zulk een boek Jan? JAN. Men heeft dit aan ons allen gratis uitgedeld. ‘De Merster. Ziedaar de bijbelsche propaganda, die, als een was te slang, overal inslupt. Spritz het boek nemende en er de bladen uitscheu-vende, no). Gij hebt wel gedaan Jan! dat gij dit hebt me-de gebragt: wij hebben voor den geheelen winter voor-raad, om onze pijpen aan te steken. Ernest. En wie zal den band hebben? Spitz dien in de kagchel werpende. Daar, hij komt van regtswege toe, aan onzen goe-den buurman, die ons yerwarmt. Very De Meester. dat Wi zullen naderhand op de protestantsche boeken terugkomen. Het spijt mij niet, dat Jan hier iss hij zal ons aangaande zekere zaken, vele inlichtingen kunnen geven... Waarover spraken wij eergisteren? SPITZ. Over de schatkist van den staat, heer Schoo!meester? CurisTIAAN. Ik weet nu wat de schatkist van den staat is; maar ik wilde ook wel weten, wie al dat-geld verzamelt, dat in de groote zak komt. De Meester, Ik zal het a zeggen. In de eerste plaats neemt de koning en de koninklijke familie het beste gedeelte ; dan komen de groote heeren die den koning in het gouvernement en in het deelen van onze Thalers hel- pen. Ik zou er u eene litanie zonder einde van kune nen opnoemen: de heeren ministers, staatsraden, pre- Sidenten, vice-presidenten, gouvernements-, arron- dissements-, en tribunaal-raden; met een woord, dat monster-regiment van ambtenaren, dat met geene moet be- schermen en beletten dat de vreemden, ons weg- Nemen eN e « « o Spitz hem in de rede vallende. Heer Schoolmeister! gij vergeet de protestantsche predikanten en kerken. Ernest. En de Pastoors der Catholijke kerken lt, Spitz, Ei! deze ontvangen wat schoons!..3 CuRISTIAN. Maar ook hebben Onze Priesters geene vrouwen en kinderen te onderhouden. Spits. Wel ja en de armen, die door de Catholijke Priesters ondersteund worden? kunnen die niet als hunne kinderen worden gerekend?.... De Meester voortgaande. De schädig van den staat bekämpfen ook de duizen-den van pennen, de balen papier en de oxhoofden inkt', die onze duizenden van ambtenaren verbruiken; kortom alles wat men in het groote huishouden van den staat als noodzakelijk beschouwt. Men zou op dat alles wel eenige millioenen kunnen bezuinigen, zooals de schrijver van het boek: Pruissen en Frank-rk, duidelijk heeft aangetoond: ook zijn ze te Berlijn zeer op hem en op zijn boek gebeten. Die heer is een zeer knap man: men heeft hem reeds meerme-len tot eenen post voorgedragen; maar telkens heeft heeft gouvernement. zulks afgeslagene CHRISTIANS Ik zou zoo niet gedaan hebben. Als iemand mij wam leeren, hoe ik alle jaren zou kunnen bezuini-gen, in mijn huishouden,; zou ik hem integendeel zeec dankbaar zijn. Kone “a —~ 1st —— tMSprpgs 7 270 Sih, Meetieed aes Hebt gij niet dikwijls hooren zeggen: dat het goed remen snijden is van een ander mans leer? CurISTIAANe Maar Konnt heer Schoolmeister, dat al dat geld, an de heeren ambtenaren uitgedeld, bij slot van re- kening, in het land moet terug komen. 1 39) De Meester. Gewis komt het terug; maar enkel voor de protestanten: er komt zeer weinig van in de handen der Catholijken. ‘Ro Dal 4 . CurisTiAAN. Dat begrijp ik niet goed, heer Schoolmeister. De MEESTER. : Luister: in Pruissen zijn zoo als ik gelezen heb, allen, die de beste plaatsen bekleeden, protestant; de ministers, de generaals, de presidenten, het groot- ste gedeelte der regters, de staatsraden, de provin- ciaaleraden enz., en het: zijn juist die beden, die hunne handen het diepste in den grooten zak steken. De hemel weet, hoevel millioenen thalers zij er uit halen. Wat vooral schandelijk mag heeten is, dat wij zelfs in onze orden, die bijna geheel Catholijk zijn verpligt zijn, om bestuurd en dikwijls getergd te worden, door protestantsche ambtenarem Bij geval geft men een schraal postje, met-een mager inko-men, aan Catholijken; en nog is dat zeer zeldzaam. Zelfs niet de geringste postjes van tolbedienden, van opzigters der wegen, van brievencbestellers, enz., die niet door Pruissen van den ouden stam weggekapt worden. Nu!aat ik u cordeelen, hoevel er wan de vijf millioenen thalers, die wij jaarlijks in de groote schatkist van den staat storten, aan ons Catholijken terug komt! ook is het een spreekwoord geworden; dat de Rign-provincien eene melk-koe voor geheel Pruissen zijn. ERNEST. Kan men zich dan nog verwonderen, als wij Catholijken van dag tot dag armer en de protestanten rijker worden? HASEFOUSSE. Het schijnt dat men slechts eene zaak beoog Weten, om te maken, dat de protestanten bij ons meister worden, De Mersrer. Juist: ziedaar ook, waarom men zoo vele protestanten in onze orden plaatst. Men wil dat zij met hunne hooge en schitterende posten, het hart van de rijke Catholijke meisjes des lands zouden kunnen win- nen, en vervolgens hunne kinderen in den protestant- Schen godsdienst opvoeden. CurisTIAAN. Ziedaar wat schoons! Daar had ik niet overge- dacht; maar als ik eene dochter had, die zich door eenen met goud beladen protestant liet vangen, zou ik haar Jiever op het kerkhof zien. * Ernest. En eyenwel beginnen de huwelijken met protestanten ten menigvuldig te worden‘ ik’ heb zelfs. hooren’ megs. gen, dat er Catholijke ouders zijn, vooral wereldsch. _gezinde moeders, die ontaard genoeg zijn, om er hare dochters toe te dwingen. CHRISTIAN, Zulke oder möchte men teregt  een ander nemen will. Wat de kinderen betreffend zelfs wanneer de protestantsche echt genoot plegtig mogt hebben belöff, of op zijne eer gezworen, dezelve in den Catholijken Godsdienst te doen opvoeden, blijft hij niet te min. naderhand meister, om te handelen, zoo als hem behaagt. Als het nodig is, ontslaat de koning -hem van zijnen eed, en de vrouw is veroordeeld om te zwijgen, of hare zote het beweenen. Spirz, Ziedaar dingen, die onder de oogen van alle Catholijke meisjes moesten worden gebragt; dan zouden zij gewis de lust, om protestanten te trouwen, wel verliezen. HASEFOUSSE Maar hoedanig is dan de toestand der getrouwden, in de protestantsche steden? Weet gij dat ook, Jan? Gij die te Berlin, geweest zijt? ANe. Scheiden en hertrouwen, is eene zoo gewone zaak te Berlyn, dat men er niet meer op'let. Men ziet er mans, die hunne derde vrouw hebben, hoewel de beide eerste nog leven. Even zoo is het met de vrouwen. ae » De Meester: Welnu, mijn vriend! wat denkt gi} er van? Fk heb gehoord, dat men er meermaals, eene handel- speculatie van maakt.... CurisTiAANe prhs Genoeg, heer Schoolmeister! schei uit, het is om het verstand te verliezen. in lf donged eh’ doqgyes ERNEST Aco: catedage tea: Ziedaar schoone Evangeliesch-Christenen! BVI MRT gre og aaa Als die in den hemel komen, weet ik niet, wie naar de hel zullen. gaan. wok! 2h. Curistiaan, Laat ons daar een speltje bij steken; ik meen ge- hoord te hebben, dat de protestanten eenige jaren ge- leden nader bij on wok! 2h. Curistiaan, Laat ons daar een speltje bij steken; ik meen ge- hoord te hebben, dat de protestanten eenige jaren ge- leden nader bij on Ze godsdienstige gebruiken zijn gee komen, dat zij, b. v. Curisrus-beelden in hunne tempels hebben toegelaten en dat zij zelfs eene. soort van Mis celebreren; weet gij daar iets van, heer Schoolmeister. De Meester. Voorzeker; dat is eene zeer kluchtige geschiedenis. Luistert: gij zult er om lagchen. Eenige jaren geleden liet de koning een boek op- stellen, onder den titel van: AGENDA. Dat boek schreef aan de predikanten, de wijze voor, op welke zij den Godsdienst moesten uitoefenen; men _beval daarin waskaarsen, een crucifix, eenige zangstukken zoo als b. v. een Kyrie Kieison, een soort van Gloria,.een verminkt Credo, een soort van Prefatie, een Dominus Vobiscum in het Hoogduitsch, voorts het Amen en eindelijk het Ad/eluia. Giedaar het gee heele tohu-bohu, hetwelk de protestanten, mal ge- noeg, een. Mis noemen. 53 a ,re2eeereeteseeewxeetee ; vi ‘HASEFougse. En wat zijn de predikanten anders dan menschen, zoo als wij. oe he,. oS ae De Meester. Zekér; daarom kan ik mij niet van lagchen onthou- den, als ik eenen predikant onze, Priesters medebroes ders (collega’s) hoor noemen. - Dan zeg ik bij. mij zelye: Gij zijt een lieve frater / | CHRISTIAN. Maar, heer Schoolmeester! hoe is dat op bevel des Konings opgestelde boek, door de protestanten, kune nen aangenomen worden? De Meester. Ha! Dat is al kluchtig toegegaan: de protestanten zijn zoo. als gij weet, onderling nooit overeenstemmend geweest: eenige zijn Lutheranen, andere Calvinisten, en velen Rationalisten, dat is menschen, die alles door de rede willen kennen, en zich weinig bekom- meren over de predikantens De koning alle verschil- lende hoofden, onder eene en dezelfde muts willende brengen, deed die beruchte AGENDA opstellen, en beval haar overa} in te voeren. Maar toen was er een groot getier! Te Keulen, vergaderden vele predikan- ten in eenen tempel, om te raadplegen over hetgene wat hun.te doen stond: . «+. men zong, men preek- te: tot dusverre ging alles goed. Maar eensklaps ber- ste de bommen los: naauwelijks had men het raadple- gen. begonnen over de vraag, of de nieuwe AGENDA zou worden ingevoerd, en of men zich vereenigen zou? Of er ontstond een dusdanig geraas en yerwar- ‘ ring, dat de voorbijgangers meenden, dat men hand- gemeen was. Spoedig evenwel, werd dat getier door eene diepe stilte gevolgd. Een agent des konings, die er bij tegenwoordig was, haalde een grooten brief uit zijn zak, waarin Z. M. verklaarde, dat hij de predikanten zou afzetten, die weigerden de AGENDA aan te nemen. Dit was genoeg: die heeren werden zoo zoet als lammeren en onderteekenden alles, wat de koning wilde. ; : Spitz. Giedaar ware geloofshelden! ! HASEFOUSSE. Ja, ja! dat kan men noemen weérstand bieden tot aan de beurs. De Meester. En evyenwel gaat de zaak nog niet regt vooruit. Vele protestanten bebben zich zoo sterk ten voor- deele der AGENDA uitgedrukt, dat een hunner heeft aangeboden zich daarvoor aan het kruis te laten hech- ten: men ontsloeg hem van dat martelaarschap; in plaats van hem aan het kruis te hechten, werd het kruis aan hem gehechte Spitz. Zoet geweld! eae De_ Meester. Sedert 1817 heeft men te Berlin, met veel drift gearbeid, om de protestanten ten opzigte van dat puntte vereenigen, en naar men mij gezegd heeft, is het de Prussische adelaar, die de meeste predikanten van den eersten rang vereenigd heeft. Spitz. Hoe dat? De Merster. Er waren echter ook vele protestanten en zelfs predikanten, die zoo sterk tegen die AGENDA waren, dat de tooverkracht van den koninklijken brief waarvan ik gesproken heb, noodig was, om hunne gramschap te beteugelen. Men noemt een Luthersch predikant te Breslau, die met zijne gemeente volhield; hij toonde aan, dat tusschen de Lutheranen en’ Calvinisten niet minder verschil is, dan tusschen de Lutheranen en Catholijken. Maar hij werd afgezet en was genoodzaakt, om met zijne vrouw en kinderen, buiten ’s lands brood te gaan zoeken. Een ander predikant KeLLNeR genaamd’, te Heenigern, in Silesié, heeft ook weerstand willen bieden; aanstonds werden et honderd soldaten in zijne gemeente gezonden, met bevel om zich met de bajonnet meester van de kerkte maken en te Henigern te blijven, tout dat al de inwoners- de AGENDA zouden aangenomen hebben. De leeraar KeLtner, werd niet alleen afgezet, maar men wierp hem in de gevangenis en hij is er mis- schien nog (1). (1) Volgens latere berigten bevinden zich “tegenwoordig vers scheidene predikanten in de geyangenis, om het weigeren der AGENDA.. eo er RED. -— 199 — ; ) _ Sprrge Lieve vereeniging! die men door soldaten en gee vangenis tot stand brengt! De Meester. Overigens bevestigt die gehelere vereenigings- schiedenis de zoo vaak herhaalde-ondervinding, dat geene ketterij zich langer dan 300 jaren kan staande houden. In 1530, werd het protestantsch geloof in eene openbare confessie bekend gemaakt, en in 1830 waren die heeren zoo ver gekommen, van te erkennen, dat het aan elk vergund was, te gelooven, wat hij wilde. Sedert dat tijdstip schikken de protestanten hun Avondmaal naar den smaak van hun, die ‘het be- geeren; al die hetzelve op zijn. Luthersch wil, ont+ vangt hetzelve van den predikant op zijn. Luthersch will, ont+ vangt hetzelve van den predikant op zijn. Luthersch geloofsbegrip, geeft hij het Ligchaam en Bloed des Heeren; volgens dat van Calvinist, dan dient dezelfde predikant hem hetzelve op de Calvinistische wijze toce Volgens chet Luthersch geloofsbegrip, geeft hij het Ligchaam en Bloed van Cunisrus, en het is dezelfde predikant, die dat alles doet. Want, zoo als de geheele wereld weet, leert Lurner, dat, de geloovigen in de Communie het Ligchaam en Bloed des Zalig Mens enwagen, terwijl Canvyn daarin slechts een wandenken erkent. Ziedaar die éène Evangeliesche kerk, doch wier eenheid zoo elastiek is, dat men er Jidt van zijn kan, en evenwel geloven wat men will. Dit bewijst ook weder, tot welke afdwalingen de Christenen in staat zijn, die zich buiten den schaap- stal van Jesus Curistus. begeven. Als die Evangeliesche kerk op denzelfden voortgaat, zal zij wel- dra ook de Turxen, in haren schoot opnemen; want ook deze geloven aan Curistus, ten minste als een Afgezant van God. — Ernest. Van welke godvruchtige gevoelens moeten 2ij door- drongen Zijn ee eo De Meester. Het is waarlijk, ongeloofelijk. Ik heb dikwerf ge- wenscht, om eens bij eene Godsdienstoefening der Evangelieschen tegenwoordig te zijn; maar hier Jan, zal ons wel weten te zeggen, hoe het toegat. SPITZ. Hoe zou hij dat? Ik hoop toch niet. dat hij de ver- metelheid gehad heeft om. «+. Jan hem in de reden vallende. Ik...«? Ik ben meer dan dertigmaal in den protestantschen tempel geweest; ik heb er echter niet veel geleerd: men preekt er, men zingt er, en zie- daar alles. Spitz in gramschap. Wat deed gij op zulk eene plaats deugdniet! daar gij zijt? HASEFOUSSE. ola! niet zoo erg Meester Spitz! de jonge lieden zijn nieuwsgierig: z{j willen zoo wat van alles zien, in eene groote stad, t. \ JAN, Waar praat gij van! Gij weet dan niet dat wij ge- dwongen werden om naar den tempel te gaan? Wel ja de een of ander moest maar eens getoond hebben, zich daartegen te willen verzetten... |.  uwe officieren gezegd: Jk ben te Berlijn gekomen om mijnen Militären dienst waar te nemen, en niet om Protestant te worden? Duizend millioenen! wat beteekend dat? on De MeEsTER. Ziedaar juist, wat mijn hart verscheurt. Arme Catholijke soldaten, die gedwongen worden, de Gods- dienstoefeningen der Protestanten bij te wonen! Sol- daten, die uit andere steden kwamen, waar garnizoen was, hadden het mij reeds verteld, en ik ben over tuigd, dat het in gansch Pruissen zoo is. Pas CurisTIAAN. De haren rijzen mij te berge, als ik zulke dingen hoor. Het is dan niet genoeg, onze kinderen schier van honger te laten sterven, zij willen er ook nog Protestanten van maken! och! dat is te erg! ERNEST. Waarlijk als ik soldaat was, en als men mij tot zoo iets dwingen wilde, weet ik niet, waartoe ik in staat ZOU WeZeNe De MeEsTER. Ter gelegenheid van dien schandelijken dwang, waar- over het gouvernement, zelfs voor Heidenen, bloozen moest, zal ik u een aandoenlijk tooneel verhalen. Op eenen feestdag in 1834, werden de Catholijke soldaten, in garnizoen te Mentz, naar bet houden eener revue, naar den Protestantschen tempel geleid. Daar men, aan de deur gekomen zijnde: voorwaarts commandeerde bleef de jonge graaf von Bocnonz-Assepoure pal staan, en zeide kort af: Tot Aiertoe en niet verder! Ik heb mijnen dienst verrigt, ik ben bij de revue geweest; maar het.is mij niet geoorloofd, deel te nemen aan eenen Godsdienst, die niet de mijne is. Spirz. Ziet daar een graaf, voor wien ik, als ik hem ont- moette, mijn hoed tot de aarde toe zou afnemen. De Meester. Maar, wat gebeurde er? De jonge graaf werd, als muiter, tot dwangarrest, veroord Eld. JAN. Dit zou ons lot geweest zijn, als wij den geringsten weerstand hadden geboden. Spitz, Dat doet er niets toe, men moest er zich tegen verzetten; gij moest het als een groot geluk hebben be- schouwd voor het gelöt te lijden. Ernest. Als alle Catholijken zich zoodanig gedroegen, gelölk ik dat men weldra met arresteren zou uitscheiden. CHRISTIANe Neen, Jan! gij moest a niet zoo gemakkelijk naar den Protestantschen tempel hebben laten brengen. Ik weet, dat mijn Preven, die waarschijalijk in het vol- = 19}: .gende jaar vertrekken zal, zoo. niet-doen-zal als gij. ij. zijn vertrek zal ik hem zeggen: » Laat u liever » tienmaal gevangen zetten, dan eenen enkelen keer » bij de Godsdienstoefening der Protestanten tegen- » woordig te zijn.” i HASEFOUSSE. Ik zal hetzelfde aan den mijnen zeggen, al moest ‘hij er martelaar om worden: men moet aan God meer gehoorzamen dan aan de menschen, CurisTIAANn. Vergeef mij, Heer schoolmeister! als ik u eenen raad geef; ik geloof dat het goed zou zijn’, ‘al die dingen dikwijls aan de jongens in de school te yer- tellen. ; De. MEEsTER. Dat doe ik reeds; maar ik zal het voortaan meer- malen doen. Ik zal hun de geschiedenis der martela- ren uit de eerste eeuwen voorlezen en hen vervolgens zeggen: » Ziet daar, kinderen! de voorbeelden, die gij) naleven moet, als men u ooit dwingt, om iets te doen, *t welk de Godsdienst verbiedt; °zoo als b. ve naar de Protestantsche Godsdienstoefeningen te gaan; of als men u-wil dwingen, om iets na te la- ten, ’t welk de Godsdienst beveelt, zoo als het bij- wonen der Misse op den Zondag. Gij moet de mar- telaars navolgen en liever gevangenis, beleedigungen, den dood zelfs verduren Dann tegen uw gelöstet, dass die handelen. Spritz. Ach! wie zou twintig jaren gedacht heben, dat wij onze kinderen tot het martelarischen moeten voorbereiden? De MEESTER: Daar het gewonlijk op Zondag-is, dat men de Catholijke soldaten naar den Protestantschen tempel brengt, is het waarschijnlijk, dat zij dien dien dien. Misse niet kunnen hooren. Liet ai u naar de Misse, Jan? Neen, de Misse te hooren was onmogelijk; te meer, daar het dikwerf gebeurde, dat men ons op de Zon- en Feestdagen, met buitengewone exercitien bezig hield. This was het om alle geduld te veriiezen. Als S til Rit de geheele week niets hadden te doen gehad, liet men ons des Zondags dienst doen, also men er slechts op gestudeerd had, om ons het naar de Kerk gaan te beletten. Als wij er iets over aan onzen onder-officier durfden zeggen, dan was zijn antwoord altoos gereed: Bah | de Kerk! de :dienst des meesters boven den dienst van God! , De MEESTER. Gij hoort het! Ziedaar evenwel hoe het gaat. CurisTIAANe Maar zeggen de Catholijke Priesters daar niets van? De MEESTER» Men zou hen uitlagchen..+ « « Sprrz. Wel nu, ik zeg rondborstig: als de koning dat alles bem 4 ° sweet y en er geen orde op stelt, dan kunnen wij niets anders meer doen, dan ons tot den Koning der konin- gen te wenden, die in den Hemel is, opdat. Hij zich onzer gelieve aan te trekken. De MEEsTER. Gij hebt gelijk. Ziedaar meester Ernest. uw hock : ik bedank u voor het leenen van ’t. zelve. Ernest. Gij hebt niet te Danken heer schoolmeister! wij zijn integendeel udank verschuldig, omdat gij het ons ‘zoo goed hebt uitgelegds Beg: Spitz Ja, ik erken, dat voor mij de tijd nooit zoo snel is Voortgegaan, als in deze avonden... ook zal ik er dikwerf aan denken. ErRNesTs Nog een woordje heer schoolmeester!. Onder aan de laatste bladzijden van dit boek, staan eenige woorden, om welke te begrijpen ik mij het hoofd gebroken heb: Danit et Deus. Zie eens: gij weet voorzeker wat dat beteekent. Dabit et Deus his quogue finem. Dat wil in onze taal zeggen: God zal ook aan al deze rampen cen einde maken. Spitz. Wel nu, Iaat ons hierop allen Amen/ zeggens , ALLEN. Amen! Amen! ERNEST Het zal elf uren slaan en het is mij alsowij pas begonnen; het spijt mij waarlijk dat het ROODE BOEK niet dikker is; maar ik weet dat de heer schools meester ons niet alles verteld heeft. De Meester. Het is zoo, er is nog een gewigtig aanhangsel bij, over de gemengde huwelijken; doch dat schijnt mij toe voor Geestelijken geschreven te wezen en daar wij geen van allen Godgeleerden zijn, zullen wij best doen ons daar niet mede te bemoeijen. Wij moeten het he- den hierbij laten. Evenwel zoo gij wilt zullen wij morgen avond weder bij elkander komen; ik beloof u dingen te verhalen, die gij niet verwacht. ALLEN Bravo! Heer schoolmeester wij zullen vroegtijdig hier zijn. Tot weerziens! (Zj scheideny. (Het vervolg hierna). NIEUWE AANSLAGEN TEGEN DE VRIJHEID DER KERK. De jongste berigten uit Duitschland melden, dat de keizerin van Rusland, die, zoo als men weet, eene dochter des konings van Pruissen is, zich naar de baden van Kreuth, nabij Mun- chen, zal begeven, en dat keizer Nivocaas haar verzellen of derwaarts volgen zal. Onze bijzondere correspondentie ver- wittigt ons, dat de Catholijken alles-van die reis te vreezen hebben, daar deazelye. enkel op inblazing yan dea koning van att 192 i oi Pruissen ondernomen wordt, ten einde den koning van Besjes ven van. de bescherming, die hij aan de Catholijke belangen verleent te‘ doen afzien en. hem ten minste lijdelijk, even als de andere mogend¢heden van Duitschland te verbinden aan de groote zamenzweering van: het Moscovitiesch despotismus en het Pruissisch philosophismus tegen de vrijheid der Kerk. De weérstand der Bisschoppen van Wilna en van Podlachié tegen de goddelooze wetten van Nicovaas , betrekkelijk de gemengde huwelijken, zal hem de dringendste argumenten aan de hand geven tegen de zaak der Aartsbisschoppen van Keulen en van Posen. Men heeft des te meer reden, om yoor die reis te schrik- ken, daar het Beijersch gouvernement onophoudelijk worstelt tegen den echt Catholijken geest van deszelfs koning , om hem - tot deelneming aan de ligue tegen de Kerk te dringen. Laat ons hopen, dat God dien monarch zal verlichten en ondersteu- nen, die tot hiertoe aan de goede zaak op eene zoo edele wijze is dienstbaar geweest. : Overigens is de bescherming die hij aan de verdediging der religie verleent, men moet het erkennen, slechts zuiver defen- sief en beperkt binnen de engste.grenzen. Zij bepaalt zich tot het tolereeren van een arm dagblad, dat gestrengelijk gecen- sureerd= wordt, maar dat van tijd: tot tijd eenige daadzaken verhaalt en eenige stukken aanvoert, die niet ten nadeele der Kerk verstrekken, dat dagblad is de Nieuwe Wurtzburgsche Zeitung, die aan de Pruissische Majesteit bekommering en aanstoot geeft. Het is stellig zeker, dat Faeperik WILHELM aan den Puitschen bondsdag eenen formeelen eisch heeft ge- rigt, strekkende, om den koning van Bevyeren, door middel van het Duitsche bond te noodzaken tot het suprimeeren van dat dagblad. Hij deinst niet terug voor het belagchelijke, om de ministers en ambassadeurs van zeven en dertig groote en kleine mogendheden in beweging te brengen tegen cen enkel gecensureerd dagblad! welk een heerlijk bewijs-voor de onbe- dwingbare kracht der waarheid en de onuitsprekelijke ellende ‘der ongeregtigheid ! : L'Univers van 24 Mei 1838. BIJRAGEN VOOR HET. IVOREN CRUCIFIX VOOR DEN AARTSBISSCHOP VAN KEULEN BESTEMD. Montant in ons vorig N.o vermeld... f 511,36 Van den Hoogwelgeboren Heer Lroponp van Sassen VAN [Jssext, Lid der rid- derschap van Noord-Braband.. « + » 10,00 Van eene Dienstmaagd  ET PAR DOUZE; SEMINAIRES DE PROVINCE, 40 volumes, in 400 4 deuxcolonnes. De zès eerste deelen (weede uitgave) van deze be- langrijke werken, waarvan in korten tijd meer dan 9000 exemplaren verkocht zijn, zien het licht, en zullen nog im den loop dezer maand aan de inteke- naren geleverd worden, a fr. 6,00 of £3,00 per deel, Benevens het Prospectus van de | CONCORDANTLE 3 BIBLIORUM SACRORUM VULGATIATIONIS EMENDATZ 9 MULTOQUE PRIORIBUS AUCTIORES 2 emendante Accuratissime denuo colligente et cum omnibus ; '* pibliorum textibus conferente F. P, DUTRIPON,: Professore, Theologia Perito. Orus picatum D. D. DE QueLEN, Acniepiscoro Parisiensie De nieuwe uitgave van dit belangrijke en onmistiaar .werk, voor allen die de H. Schriften met nadruk bee oefenen, overtreft verre alle vroegere Editién, als zijnde daarin een aantal verbeteringen en duizend- voudige vermeernderingen aangebragt, zoo als men zich bij vergelijking kan overtuigen. Dit werk dat met ‘al- gemeenen bijval door alie godgeleerden van Frankrgjk, Duitschland, enz: is ontvangen, zal bestaan in een deel, in gr. 4° van 180 vellen drks, voor den ge- ringen prijs van nog geene ¢waalf centen per vel, of JS 20,00 voor het geheele werk. Reeds zes afleverin« gen elk & f 2,25 zien het licht; de betaling kan in eens of maandelijks geschieden.. NB De ondergeteekende is, ten gevolge eener aangegane overeenkomst, UITSLUITEND met het debict voor ons vaderland belaste PER J. W. rey HAGEN. | _*,* Bij J. J. ARKESTEYN ex ZOON, te ’s Bosch, is ter perse en zal eerstdaags PER J. W. rey HAGEN. | _*,* Bij J. J. ARKESTEYN ex ZOON, te ’s Bosch, is ter perse en zal eerstdaags PER J. W. rey HAGEN. | _*,* Bij J. J. ARKESTEYN ex ZOON, te ’s Bosch, is ter perse en zal eerstdaags PER J. W. rey HAGEN. | _*,* Bij J. J. ARKESTEYN ex ZOON, te ’s Bosch, is ter perse en zal eerstdaags PER J. W. rey HAGEN. | _*,* Bij J. J. ARKESTEYN ex ZOON, te ’s verzonden worden: ECHO op Mr. C. P. E. Rogipé van peR AA’s Dichtregeleny OPROER: zn PRIESTERDWANG. Aan HET Bureau VAN dE CATHOLIJKE NEDERLANDSCHE STEMMEN te Grave. B. N.° 28. - Nommer 23. i 193 9 Juni 1838. oes theow bensoase nos sh tron edlese Geet renow Basil tad ac es a A1S076H e ~~. at «fing 4 a £4 +. 40Y =i i f -toghoton wo} iin ae, oh lpia mY iti i Sore a de 4 : ‘a “ CATHOLIJKE NEDERLANDSCHE STEMMEN - GODSDIENST, STAAT-, GESCHIED- EN LETTERKUNDE. _ _ Ale JESUS dit getegd had, hebbende de oogen ten Hemel opgeheven, seide Ay: csaes Heilige Vader bewaar hen, die Gy my gegeven hebt, in uwen naam}; opdat zi één zijn, gelyk wy.sceoe.e En ik bid niet alleen voor hen, maar ook voor degenen, die door hun sooord in.my gelooven sullen: opdat zy allen één syn, gelyjk Gi, Vader, in my en ik in U: dat 2 ook in ons mogen één syn, opdat de wereld geloove, dat Gy my gezonden hebt. En sk heb hun de heerljkheid gegeven, die Gy my gegeven hebt: opdat zy touden één zijn, gelyk «? ; ; jet ses. dks baitioncO V. Eyl ? wi bok én syn. Ik in hen en Gy in my, opdat zy volkomenlyk één' zijn: en dat de wereld wete, dat Gy my gexonden hebt. JOANN. XVII - 6 5 +, Pn he t 2 Op a t blad 4 well: me Zaturdagen met een Nummer wordt vervolgd!, kan worden ingetekend aan alle Postkantoren, en s 2 bij de voornaamste Boekverkoopers:in:het Rijk. Hetzelve wordt met den Post verzonden voor den prijs van f 8-50 qnvhet jaar; het half jaar of kwartal,, naar evenredigheid 3 zullende de betaling bij kwartalen moeten geschieden. Alle wbonnementen -kunnen -worden opgegeven aan het Postkantoor te Grave; geene andere dan gefrankeerde Stukken en Bric- een sullen door de Redactie. worden aqngenomen..— Aankondigingen worden tegen betaling van 15 Centen den Regel geplaatst. S Voor Belgié kan men abonneren aan het Postkantoor te, Antwerpen» to 5 SE BUBEL EN HET GEZAG (1). ~ ngezonden.) AX tie, gelootegesindheden, hoe zeer zij.in,gebruiken en Aeerstellingen, hemelsbreed yerschillen, komen  te kun- | men,beeren, em daar, in: het aangenaam gezel- | schap van Engelen.en Heiligen het aanschijn- | gen,en Heiligen het aan, genieten..— Zulk een beginsel noemen | seij fondament.of grondslag des gelöds. — Is de | grondsleg onbetwisthaar, ;onwankelbaar vast, dan blij{t aatuarlijk bet,leerstelsel,, welk er uit voortvloeit, | gsoiver:.en -houdt stand;,maar is deszelfs grondslag; | ee niet.aapneembaar, dan ;moet -noodza- | ljk het leerstelsel in deszelfs gebrek -deelen, zich _ ‘ (1) De-aanleidende oorzaak;tot het opstellen dezer verhandelung, was eene kwistige verspreiding van protestantsche bijbels. In “emeinte, alwaar de Eerw. opsteller woende, en waar-tegen hij ook gemeind heeft destijds in eene opzettelijke predi- 4 eatie de Catholijken Wier ohh i Maeda » (Gods) naam; Ik (God) heb hen niet gezonden, hun ~@ius yan het heilig Geloof wilde doen afyallen; Hand modificeren, van tijd tot tijd veranderen en eindelijk ‘een verward zamenweefsel gelijken, dat, even als het protestantismus onzer dagen, aande nageslachten de waar- achtige spreuk des Heeren herinnert: » Nisi dominus » andificaverit domum, in vanum laborant, qui aedi- » ficant eam:” » Als de Heer het huis niet timmert, » verrigten zij vergeefsch werk die bouwen.” Onder degenen, die zonder vasten grond hebben gebouwd — geloofspunten verbreid — en derhalve onnutte werklieden in het heilig Sion, in de Kerk Gods, zijn geweest, kan men in de eerste plaats rang- schikken de Profeten, over welke Jenemias op  » prediken leugenachtige visioenen, voorzeggingen, » het bedrog en de verleiding van hun hart.” Jene- mas XIV. Onnutte werklieden zijn ook.al diegen, over welke Ezecnien, XXIII het schrikbaar wee? nitgesproken wordt: » Wee! den onzinnigen Profeten, » die hunnen geest volgen.” Verderfelijke werklieden schadelijke leeraars, zijn om.dezelfde reden: Enymas de i“ Groote, bijgenaamd Bariesu, die den proconsul Ser- <3» > ANY” £ % fe wm 194 der Apost. XIII; Hymenzus en Pamerus, die de anstande opstanding van het vleesch bestreden ; II ad. Tim. II.; Menanner, Cerintnus, Viemantius, Permanus pe Bruis, Joannes Wik.HeFF, JAN HUS, Zwincet, Mewanxcuton en honderden meer, wier werk — wier leer — de proef der duurzaam-heid, zoo weinig, heeft kunnen doorstaan, dat naauwelijks hunne onedele namen ons zijn overgebleven. — Waarlijk! indien de Heer het huis niet bouwt, arbei-den zij vergeefsch, die bouwen! Doch het ligt niet in ons plan hierover verder uit te weiden. Alleen willen wij onze lezers doen opmerken, dat de deur voor alterlei dwaling, zelfs zotternij geopend was, zoodra waanwijze joden het waagden de leiding der Godsgezanten vaarwel te zeggen, en in plaats van deze, hun eigen bijbel-begrip te huldigen. — Men — hoorde van. scheidings-brieven, waardoor den onverbreekba-ren band des huwelijks, om elke kleinigheid, werd - verbroken; van bijgeloof en afgoderij; van sekten-haat; van, twist en moord,... Even eens ging het, tijdens het nieuw Verbond, als mannen, door ontijdige ver- Nieuwissen gedreven, het gezag der leerende Kerk, de grondzuil der waarheid, den Steenrots Petrus, op welken, onze Heer Jesus zijne Kerk gebouwd heeft Marrs. XVI. 18. verlieten, en ongeacht de vermaning van Pautus Rom. XV, 15. » Hoe zullen zij preken als zij niet gezonden worden?” den predikstoel betra- den. — Er ontstonden, als van zelve, ver uiteenloo- pende ketterijen: Arianen, Pelagianen, Nestorianen, Euteugianen, Kwakers, Hernhutters, Wederdoopers, Anglikanen, Lutheranen', Calvinisten van het oude en van het nieuwe licht.... die zich allen op den bijbel beriepen en dit Goddelijk boek als de onfeibare ge- tuige van hun gelöstelsel uitkreten. — Als men ondertusschen het gebeurde oplettend gadeslaat en daarbij Gods-woord met een onpartijdig oog inziet, dan is het blijkbaar, dat de algoede Hemelsche Vader dit heilig Boek, noch als het eenige, noch als het voornaamste middel heeft uitverkoren.om aan de volken Zijnen wil. kennelijk te maken — dat de Bijbel ‘A.) niet is de grondslag, van het Christelijk Geloof. 