De zeden der wilden van Amerika [microform] : zynde een nieuwe uitvoerige en zeer kurieuse beschryving van derzelver oorsprong, godsdienst, manier von oorlogen, huwelyken, opvoeding, oeffeningen, feesten, danzeryen, begravenissen, en andere zeldzame gewoonten, tegen de zeden der oudste volkeren vergeleken, en met getuigenissen uit de oudste grieksche en andere schryveren getoetst en bevestigt
Lafitau, Joseph François, 1681-1746
Daar worden, ook gevonden die zich mec de aanbieding van den ili fte vreden houden, en met de onderdanigheid die men hun betuig, en met zich van at recht dat men o' hen had te beroven, en die hem weigeren a ♦s r i, om met altyd een - - ~n on- taoMMam voorwerp \jur 't gc. t te hcbben » gdyk '' ; voor- beldvoor een moeder, de mooiaer van haar zoon zyn moet; inatf de meefte vrouwen nemen dit flag van flaven waarlyk voor losenaan* en beginnen, zo dra haar die overgelevert zyn » de- leve met de zelfde ogen aan te zien > als het kuid dat zy verlo- ven hebben, 't geen haar waardfte pand was » en al de Aut van luiar iittisgezln : en zy hel>ben naderhand de z elfde opzicht voor I heo, als of't haar eige kinderen waren. De W'ilden van at zu- derdeel, zegt men, oeflfenen een byna diergelyke rechtspleging. Demoordenaar vaneenhuishoudent man gedwongen zynde deszelfsweduwe te trouwen, en de kinderen van hauir cttOea man I voor de zvne aan te nemen> Ik blyf over dit Artykel voorde Karaibifche Wilden geenborg, de Schryvers zich weinig in een omstandig veiht van mm regereogen fiaatkunde ingelaten hebbende. Dtturzyn ^evallen waar in de mtsdaad zo, gruwelyk is, dat men zo yeel omzichtigheid niet gebruikt om den moordenaar te red- I den, en waar in de Raad zich van zyn opperfle m^cht bedienrade zorg draagt om hem daar over te firaffen. Ik erihner my over Dit voorwerp een kleine gefchiedenis, diez meine zelfsverceit heben, en die dienen zal om beter te doen begrypen hoe zy bier meel leven. Een jede Vrouw ik weet niet om wat oorzaaii; met haar, man loverhoopleggende, wierd 'er van verlaten. De jagttyd gekiomen ynde en geen manmeer hcbbende, die haar m£e kon nemen, bad y haar breeders dat haar die mochten daar na toegpleyden, ^t'geen y gaam deden. I op een zekeren tyd dat deze Vrouw water nit een bron; die coder aan den voet van een ileile rots niet ver van de Hut af was, tegaanfcheppen, wierd zy in helder water het hooft van een Iman gewaar, die over de rots, daar hy op de loer ley, been buk-jte. Zy kende haar man aanftonds, en ging heen* niets merkenla-Itende. Zo dra zy weer in haar Hutgekomen was vertelde zy haar broe-jers wat zy gezien had. Deze konden gemakt vermoedei, dat man daar niet was dan om zich over zyn vrouw te wrekep, en gg 3 dat. Zeldia- meHir- (lotie- ZEDEN DER WILDEN d«t vj derhalven wel haaft een aanval van hem te verwachten hadden. In der daad zy vierden fnachts terwyl zy lliepen overvallen. De Vrouw, nieer op haar hoede zynde als de anderent of haii reeds na een goed heenkomen gezochc, of rede zich ten tyden van den aanvaimec haar ionften broeder, dat een kind van 14 of 16 jaar was. Zy begf zich in een hollen boomj die dicht aanhaar Hut stond, van waar zy alles hoorde wat >r omeong. Haar broc' ders wierden alle na een lichte cegenlland omhais gebrachc. Het speet de man zeer dat de Vrouw het ontkomen was, maar hy vleydde zich dat hy haar als het dag was wel zou inhalen, hnr voetflappen volgenaie. Tot haar geluk zocht hy haar in de verte, na veel bomen doorzocht, enzondervruchtveelwegsafgelegtte hebbettf vertrok hy met zyn bende van daar, zonder hoop van haar t** vinden. Na hun vertrek beg Auf zich de Vrouw oder op den weg, met den enigften broeder dien zy noch had en gong door het bofch recht op het dorp aan. De moordenaars begaven zich daar oa toe, om dac de jacht op haar einde was, en dat zy zich van de vangft van dien ongelukkigen, die zy vermoord haddeoi hadden bedient. Zy waren vol vertrouwen, zich verzekerende dat al kon de Vrouw zich daar na toe begeven, zy hen nlet zou gekent hebben, en hebbenze vooreen vyandige party genomen. Diarme fchepéel was niet gerufen in haar schuilplaats, de Treo de deed haar allerley voorzorgen gebruiken, die haar ook wel telli de quamen. Na enige daeen marcherens klom zy met haar broder op een zeer dichten pymxwm, om daar den nacht door tebrengen. De man en zyn makkers quamen een ogenblik daaroa hun Hut aan den voet van den zelfden boom neerfnan. Daar viel ceo belaochelyk voorval voorval voorval voorval. dat haar haaffzuur bpgebroken had, j en -dat haar onfeylbaar deed geloven dat zy ontdek was oi het daatlyk zyn zou. In deze dodelyke ongeruftheid viel haar de nacht zeer lang, even wel was zy gelukkig genoeg om dit nieuw avmituur te ontfinppen. De Jagers braken zo dra het dag wierd op, en de v. rouw, die de vrees vieles byzecte, koos een anderen korter weg, en quam het eerife in 't Dorp aan, daar zy haar vrinden heymetykj tying gaf van het geen 'er voorgevallen was. Op dit nieuws deed men den raad zeer heinielyk vergader De Vrouw gaf daar vafte blyken van de waarheid van de waarheid van de zaak, en jzyzeyde onder anderen, dat een van de moordenaars gruwlykl door een van de omgebrachte in de hand gebeten was. Het feici een al te yslyk, en van een al te groot gevolg te zyn om betjongeftrafc te laten, en men befloot op flaande voet daar wraikl over te nemen. Men wift reeds in het dorir dat de Jagers op het tipje fiondenl om te komen, zy hadden hun vrinden laten verwittigen dac zeheni te gemoet zouden komen, gelyk dit de gewoonte was, om henl hun vangft en toerufting te helpen dragen- Terzelfder tyd dat de ze vertrokken, zond men op geheime order van den Raad V" enigei VAN AMERIKA. III. BOEK. Enigc personen te gemoet) onder voorwentul van hen over hun ^redcrkonitt te besrpeten > en 2,c tc veraoeken d« zy zich mochten ipoeden, dm due op dicn zelfilen dag cen van de voomaamfte van dorp een galbnaal in name van een van hun bende jgfl. De jagcrs miflen niet'savonds in het dorp te komen » zv traden in dc Raadsbut, daar hct galtmaal tbebereid w^s. Men deed hen dcgcwoonlyke eerbewyzingen : men vroeg hen na hun o|itinoedn- gen : en iemant ter zelfder tyd de hand van dien genen, die gebe- ten was, van onder ziendc, vroeg hemals zonoer daar iecs me^ voor te licbbcn vvat het was : hy antwoorde flaauw dat hy door een Bever gcbcten was. Toen bracht men dc Vrouw en het jongetje voor den dag, die in een lösen verborgen waren: de Vrouw verteldein 't opcnbaar al wac 'cr omgegaan was, zonder de minlle ommandighcid te vergeten. Do dr zy geeindigt had, fprongen 'er jongelingen, die hicr order toe hadde. en midden onder de verbaasde roordehaar's gesetzend waren, op, endoorftakenze, zonder daczyzich in flaiititel-den om cnigc tegcnweer te docn. De Raad derlialven den dood van iemant b^iloten he,bbende » do:c men hem op de wyze als ik zeg omkomen, ix)njarderende hem op de mat zelfs, of in den ingang van dc hut, dat een. zeer duillere plaacs is, of wel men lokt hem onder enig voorwehtzel iit  hebboi, wähneer z.y. onluilen in de huwclyken verwekken, of de vrede und erstaunen, wanneer z.y. zich met alte veel zaken bemoejen, wanneer z.y. enig ongeoorloofc verstant met den vandonderhouden, beschuldigt men z.c. van tovery en bezweringen. Dit gerucht wel genoeg verfprcyd z.y. unde wacht men maar een gegenstanden af tfm uit te baraten. Om te beter her voor-nemendat men genomen hcefc te ontveinzen, paktmen direktdie. perfon niet aan, wiens verderf befloten is, maar de Kaad laat eerft enige perfonen rocpen, die den zelfden naam hcbben, daar erläut een goed zootjc van in het dorp is. Men vermaanc deze fecrll met Zacfitmoediglicid, dat zy hun misdaden bekennen, en kennen medcplichtigen openbareu. Zo zy zich maar een weinig la-en bidden, gelaat men zich hen met gloejenden yzers te willen Iwingen, 't geen cen iievigc pyn is. De vrees voor 't folteren of. e hoop van zich daar van te bevrydcn maaktdat zy door elkandcr uldigen en onfcliuldigen aanbrengen; maar al wat zy zeggen for voor achterklap gehouden, tot dat zy, 't zy by geval of an- de person genoemt hebben, die men van kant wil helpen, an vat men dezen, en handelt hem op de zelfde wyzc, om iem doen bekennen dat hy fchuldig is: Daar is aeen gebrek aanaan- jicers. Hy alleen heeft al het quaad in het dorp uit gerecht, hy Ktt dcs eencns moeder des anderens broeder om hals gebracht;, n hceft hem vuur zicn fpuwen, in de graven wrocten, om de Hut- Hoe,. meine nuwd, wfcni. duoddt Rudlie- floten heett.. doctooi'. komen. *4<f ZEDEN DEIl WILDEN Lor hunner rechit* plcging. Vindt Stuti- Mkco, Vanhct Ijo. Iluteen zien waren, enz. Ily hoefr zo veel niet gedatn te hebbea om den dood ce vcrdienen, dien men hem doec lyden, brandende hem als de Haven to men uic meldelyden hem niet dooifteckt of dood flaat. De vrinden zouden in deze gelegenthcid nicts durven zegnn en hebben hcc zich zelven maar to wytcn * c^at zy *er zel^ gecn recht over gepicebt hebben. Evenwel bccfc men zomtyds deze achdng voor hent dat men ze voorkomt om hen te vragen of zy dien gcnen* dicn hec dorp wit laten ombrcngen, laten varen, en die is ter zelfder tyd van de eene kant cen bdccfthcid, en van de andere kanc cen luatkundige ilreek, om zich van hen oolc te one-doen* zo zy de ger In the gedachten hadden om er zijnh gevoelig I over te tonen. De vnnden, dien men deze voorftelling laat doen, vachten zich wel van daar nice in te bewilligten, en de gene die moeds genoeg hebben om Aantvadig te bly vcn, zo 'er zullce gevond' worden of zelfs in den ingang van de hut geponjarde, of zien door de vlucht na een goed hcenkomen, om dit gevor; lUet te lopen. Auius iiebben deze Volkereni zonder jähre werden werden te bebben een in den grond Ifavnge rechtsplcgmg, en houden ellunder in eerbied' door de vrees die de burgers dwingt om op hun eigea fledrag iihc te liaan om de algemeinen order en mil niet te ftoreni j gen het oogmerk van alle goedc Re. Gingen is. ELFDE HOOFTSTUK. The following is a corrected version of the text based on the context clues provided: "ELFDE HOOFTSTUK." DE Staatszaken verdienen de große opfertenheit. Hetj; durig wantrouwen dat zy op hun Buren heben doet heoa! Vadig een oog in 'c zeil houden' om zich van alle guniligc geu fencheden te bedienen, om zonder zich te laten zien onenig' I eid tufTchen hen te verwekken, of om zer aan zich te verbinden,! met zich noodzakelyk te roaken. Hun voorzichtiaheid gebrui] hiier ontrent oneindig vele kunfiradercn. die zy utyd in bew^| ging houden : en onderwyl dat zy hun Bontgenoten door menig'l vuldige bezoeken en al de plichten van een wederzytze belefthcMJ ontzien » zyn zy altyd binnen H lands bezig, om te overwegenl wat 'er omgaat, om zonder orhouden op de minfie voorvallen achtl te gegen en raschte te plegen, om hun jonge luiden een plötz vanl Staatszaken te geven om hen den ftyl van man Raadvergadeiingeoir en de mondelyke overlevering die zy van de hillorie van hun 1^ en de deugt hunner voorzaten bewaren te leren, en omin h die oorlogszuchc aan te queken, die in tyd van vrede hun rail ( in den oorlog hun overwinning veroorzaakt. Au zaken worden door takken en fnoeren Porceleyn verhai delt, die hun in plaats van woorden, fchriftuur, en verbinten'"^ Yerftrekken. Het Porcelein waar van wy hier fpreken verfchilt veel van did l^erken van Porcelein > die men uit China en japan brengt, ofr geen men in Vrakikryk Porcelein van Nevers noemt, dat werkei ityndie door de kunft ysrvaardigt worden, en waw van^lcl VAN AME RIKA. III. BOOK. In infte m cQcbereyde nrde is. Dit word uit zekere zee*ichul* nn Vhaalt » in 't algemeen onder den naam van Porcelein bekrattcndoor verfcheydc byzondcre namen onderfcheyden t die erde liefhebben aan gevcnt en die door de verfcheyde fooreen * jKuren en verven bepaaltzyn, die zo een aangenaamgezicht voor Kooe mtmtktn » dat zy als ccn van de groodle wonderen van de Luturen ccn van de bekoorlykfte voortbrengzelcn van den Oce- nach aangezogen worden. Die gene daar onze Wilden zich um bedicncn zyn geribt, en gelykcn door haar maakzel na de St. Luiobsi'chulpen, uitgezonderc nochtansdat zy een weinig langer Hnv, dat zy een weinig puntiger toelopen, en dat zy dit oon- jersoft TitllekcISf die ter zyden van liet Hot, daar deze twe fchil-pen un malkanilcr vail zyn, nict licbbcn. Ilaar vis is zo lekker luctaisoHzegemene en dagelykfche Ocfters maar daar en tegen liyn haar fciuTpen zo glad van binnen en van btiiten « en de ververt Lo levcndig en fchoon, dac men nie^s heeriykers in dit foort lienkan.. I Men viod ze op de kuften van Virginien en Nicuw-Engeland > Ifjiar de Wilden* die op (|ezen oever woonden > dezelve bewerklien en 'cr grocen handel med dreven. Hedendaags, 't zy dat de iBnmlcwyncn der £urop6en deze Natien byna verdelgt hebben, lidyktv er verfcheyde anderenin den grond geholpen hebben, 't hilt de oorioprcn der Irokoizen dezelve byna t'enema Al verstörte Hiebben, is het Porcelein räder geworden, en word zu net niet Lüne erst das eertyds. I Dezezechorentjes, waar van het Porcelein gemacht word, zya Ideen Veneria of Cytheren der Ouden. De Grieken noemden liegen en van de Latynche völlig von Porca, Fotreka heft  veel grotcr gebruik van loi hun hoogmocd te voldocn, zich daar van nedienende om erverfcheyde cieraden van te maken, daar zy zich gewoon zyn me p te Icnikken. De Heer van Lery geeft ons in zyrt Hiftorie van Brazilien te enen, dat liec in zyn tyd in Vrankryk de mode noch onder de trouwen was enigc cieraden, van dete gewerkte zeehorentjes gc-nakt, tedragen; want na befchrevcn te hebben hoe de Brazilienen groten Horen, Fignoloi Zeeflak genaamc, te bewerken, wgt iiy er by, „ dit is na myn oordeel ^c geen zommige porceilcinnoemen; waar van wy velc vrouwen-gordels zien dragen, I en ik had Vr meer als drie v amen van, zo fchoon als men ze aen kan, toen ik in Vrankryk quam. iichoon ^ koophandel onder dexe Volkeren, gelyk hy in z^n Hh oor- Prog.. tap. 3J. ^7l. Loftt Je CamtTt, llji. Gtmer. dt Ud. lib. 3. *af. 18. Ltrs, Hiji Jh Brtfil. Ch. %.p. \o6. Ditpor* t48 ZEDEN DEK WILDEN tirll wmdcn ctirin oor(t>rong was » noch nict anders is als een zuivere railing niiDrur eViT*** ''°° *'*" **•' r<'''cclcin ook als een foort van geld aangezien wor' *inil.or« den , gelyk ickerc kleinc xcchorentjes daar noch in /ommige plaat. v^n Kvij /en van Dollindicn en by de Negcrs van Afrika voor doorgun. Dt i»i K«- W iiden hcbben niets kollclykcr als hun porcelein, dit zyn hunju. welen en edele gefleentens. Zy tcllon dczelve let de grelntjcs tw.l en dat vertlrekt hun voor allc rykdommen. 'f Diiar Is twederley iburt van porcelcin* hec een is wit , en hctl gemeenOc. Men l)edient zich van dit het meelle om vcrfdtcvdtl cieradcn te maken daar de mannen en vrouwen zich mc6 npfchiic.l ken. 't Andcr is donkcr violet, en word veel meer gcztKhtalJ het anderi hce meer hct na 't zwart trckt , hoe meer hct gcidicl is. I Hct porcelein , dat tot de Aaatsverhandetingen dient , is M tct klcine cylinders van de lengte van een vierdedeel van een duinl hcwerkt , en dik na proportie. Men deelt zc op twederly \i}7e| iiit, in takken en aan fnoeren. De takken beftaan uit CyiindcnT zonder enige order aan elkander gefnoert , gelyk de knien vaal ccn Ruzckrans ; deszelfs porcelein is gemeenlyk gams wit , men bcdicnt 'er zich niet van als in zaken van een gering gewicht,] of als van een vonrbereiding tot andere aanzienlyker geichcnken. De fnoeren zyn brede Gordels, alwaar de kleine witte en purJ pere cylinders op de ry gefchikt zyn. en op kleinc lereriemtje i;elegt'f die men fraai door een fchakeerr. Hun langte , breete i vcrvcn zyn na het gewicht der zaken cefchikt. Dc gemene fno reb 7.yn van elf ryeni ieder van honoert en tachtig greiotjes. TWAALFDE HOOFTSTUK. Ein gemein fähigt voorammentarbeiten, um das flag vanj. Unde '^fl"' 1^ fnoeren, die hua, gelykikik reeds gezegt heb, voor verbinsten, openbare handeungen, en enigermaten voor jaarboelca of regifters verkäcken. Want de Wilden geen schrift of le hebboide « en zich hier door blooteftelc vindcnde om hud dJ zaken, die onder hen van 't ene ogenblik tot het ander voorj vallen te vergeten, vervullen zy die gebrek met zich ecnhulpmid del voor het geheugen te maken door woorden die zy aan dezi fnoeren hechten, waar van ieder een byzondere zaak of een on landigheid vande zaak betekent, dfe hy verbceld zo lang hyi wezen is. Zy zyn zodanig aan dit gebruik tocgewyd, dat bchalvcni na Am van Gamut die dit flag van fnoeren betekent, en die I meed in gebruik is, zy daar ook dien vmGaribouat dat eenhai deling betekent; dien van Gaouenda Hem of woord; en dien Gaiaaderettfera, dat zo veel als grootheid of adel is, a.in gevrenom dat alle de zaken die door deze fnoeren betekent worden, de Ago'ianders of Edelluidentoebehoren; om dat zy het zyn ze venchaffen, en dat men ze onder hen weer verdeclt, wanna men gefchenken aan het dorp doet, en dat men de fnoeren hun Afgezanten beantwoord. VAN AMERIKA. III. DOEK. 149 Oin de verwundring te vermyden die er onfeitbaren uie deze me- njete vin taken zou ontstun, 7.yn deze fnoeren op verfcheyde wy- M genMAc, en deze wite en purpcre Cylinders zyn zodanig ge- Ichilct en door malkander gefchakeert « dat zy alle een andere ge- I daante hebben. De Agoiandm en dc Gryzaarts hebben bchalven dat voor een ge>«'Oonce van ze dikwils te zamen na te zien, en onder hen de zorg tc verdelen, en zommige in opmerking te nemen « Nieinen hun in 't l>yzondcr toe w yd, zo datzy op deze wyze niets verteteo. Hun Forcelein zou haad uitgcput zyn, zo het nietomjiezetwierd toomliep; maar in byna alle de handelingen 'c zy binnen 'T zy buiten's lands > willen de wetten dat men woord voor woord antwoordet dat is te zeggen, dat men voor een fröhliche van de zeifde waarde is, nemende even lel enig onderfcheyd van een groter of kleider getal gröntjes in ichc, 't geen na den ran^ der perfonen of der Natien. meic wic Inenhandelc, moetgefcliikt worden. Icy geloven niec dat Yr enig zaak zonder deze foorten vanihoe. Iren km afgchandelt worden. Wat voorllcl men hun mondelings Uoet of wat antwoord men han zo geve, vervalt de zaak, en zy [htenzcinder daad vervallen, als orzy nooit op 't tapyt geget'eit IIS. De Europcanen > wcinig van hnn cewoontens onderrechc, 'uchdaar nice veel aan kreunendc, hebben hen een weinig on- irent dnc verlegen gemaakt, houdenden hun fnoeren, zonder die net andene te bcancwoorden. Om de ongemakken die daar uit kunnen voortkomen ce vermyden y geven ze 'er nu maar zeer wei- higineetal, zich vcrontfchuldigende dat hun Porcelein uitgeput Es, en het overige vervullen zy met cenige pakjes Es, en het overige vervullen zy met cenige pakjes Müller, die men met fnoeneryen van weinig waarde beant-nroord; zo dat de handelingen tuifenen de Europcanen en hen een koopliandel gcworden zy. Schoon al de wilde Nation van Amerika verfcheyde foorten van bieraden van Porcelein maken, jeloof ik dat 'er geen als die van Noorder Amerika zynjdie'er zich in'c verhandelen van zaken van edtenen. Zelfs kan ik het van alle deze nice verzekcren. De geme fchat word in de hut der Hoofden bewaart, en gaat beurten van den een tut den ander. Daar ftaat geen tyd toe aalt, en hy blyft zo lang op een plaats als de afganft hem daar den kan. Men tcit de jaren by nachten, voor den fe! ir «lleen > p dat men  gerookt VIeefch in de ichatkift , en in 't ^meen illeandere zaken, die tot de gemene onkolle;t en idle de uttgaven lie in naam van 't gemeen gekhieden , dienen kunnen* cdeiii wordn opver- fcheytit wyicn KcoiMkl Hicr worder alk ta- ken mil! vcrhm- dclr. Noordcr AinerU kt. Nach.: tenia plutt v«D ja- ren ge> rtkent. ah« PER, IfO ZEDEN DER XTILDEN Vande plechli- gevcr- gadetin> gen. Atbtn. 631. Lykut- tiaibe- veelt. lyn on- detzatcn defeef- ten aan. I'' Hoede- TC Gtft« malen tcLace- demon Echou* den wierden; 'Jlriftt* PtUtlii. DERTIENDE HOOFTSTUK. Dé algémene en plechége handelingen vereifchen byna alle eenige onkoften, om dat zy byna als id met gästen, mtl en dans verzelt zyn. Deze Handelingen, die haar ocurfprong aan den GodsdieniHchuldig  van zegt hy, zomcyds om Venus, Eacchus, en Apollo teereoj en zomcyds gebruikt men die 00k, zonder op deGodentedeo'lken. Maar 't zy dat hec godsdienltige bedryven waren, gelykl zekerlyk in de eerfte tyden waren, 't zy dat zy als enkcle tyd-lverdryven aangczien wierden, de Wetgevers wüden die in hunl gemene beeften invoeren, als bequaam zynde om de harten des tel beter te vcrenigen, om zc met meer vermaak tot het gemene uelzyn te doen zamenfpannen, en om de banden van de zame te naauwer toe te Urikken. Lykurgus, wiensgemeinbeftige gelykik hier voren aangemerkt hebs liet langft de gewoontens der Ouden behouden heeft, und die aan zyn volk bevolen, na dezelfde fchets als die der Kreten zers. De inftelllng van deze feellen en danllen wierd te Spartel zodanig als een zaak aangezien, daar zy aan die van 't Eyland van Krete voor verplicht waren, dat de naam van Andreit, dien zy aan deze feAynengaven, aan beyde de Volkeren gemecn wa$; en dat wanneer zy van hun zangen en danfen spraken, zy die niet anders als Krecenzer zangen en danfen noemden. Men noemde de feftynen A'»rffir«, gelyk Strabo sel-yft, of AV.O'*,! gelyk in Plutarchus aangetekenc flaac,  gaftmalen bekoligen. Arisele, en Atheneus tekenen aan, schoon een weini. Verfchütterung, geen ieder maandlings voor xyn hooft mocft beiden. Die gene die den Goden de erreichtenden offerden, of die een jachc gehad hadden, droegen zorg van er een goed decl van tot gebruik van deze gailmulen ce fchikken. En vrouw had hec befier van deze maalcyd, met drle of vier personen die zy verkoor, die 00k twee knechts om hout ce dragon I en die Atf /opAoroi of X//(7^i;0ro/ genoemt wierden, verfchaf- Oudtyds zette men daar ieder zyn fchotel in 't byzonder voor hem; maar naderliand veranderde men dit gebruik, en men schickten bepaalt getal van perfonen te zamen, zeggen de berryvcrs, die zeer liclit de verfcheyde zalcn of vergaderpTaatzen in schottels konden verandert heeben. Hee voomaamue gerechc was een foorc van pap of zwart vleefchnat, jus nigrum genaamt, dat by de Ou- deo xecr heroemc was. De Oudeluiden vergenoegden zich hier inede) iatende de vafte spyzcn aan de jongelingen Over, die betrüchtende hadden als zy. In Kreten, in tegendeel, gaf men den jongelingen een stuk vleefch dat maar half z groot was als 't geen men den Ouden gaf. De Vrouw die bet opzichc over 't maal had, delde de schottels om, en gaf de befte brokken aan die gene, die door hun voorzichtigheid in de Raadsvergaderingen of door hun dapperheid in de Gewecken en andere oeScningen van hun schon hec meest uitgemunt iaden. (Jp ijcc einde van de maaltyd decide men vruchten om, en koeken van gerftenmeel. Toen de vwyn in Griekenland begon in gebruik te raken, gaf men den jongelingen daar een zekere maat van ce drinken, die hun geen quaad kondoenj om dat hct water daar in ver u It is said, "De wyn wierd voor de ouden insgelyks Aerk met water gemengt, maar hy was tot geen zekere maat bepaalt, als voor de jongelingen." Ten tyden van Lykurgus was de stad Sparta zeer llecht met Tolk voorzien, en müssen waren ze toen alle genootzaakt deze I galimalen by te wonen; behalven die gene die een oiferande geplätig badden, of die cer jachc gegaan Avaren, ten zy dat deSchryvergelooft hebben dat er die van verfchoont waren, om dat miffchien in de Godheid gelyk by de Wilden van onzen tyd die gene die de otferande geplätig hccfc, rfop de jagt geweu is, dat is tezeggen die gene die iietgaftmaal aui.iccht, en op wiens kollen hetgefchied niets eet, en alles den genodigden overlaac. Ik weet niet of hct reeds in dien tyd was, of wel na dat de stad volkryker gevrorden was, dat het volk zich in Genootfchappen verdeelde, die men Etare'ia I noemde, welke Jupiter Etaireios of den Verbondfäler voor den Pacroon van hun Broederfchap verkozen, waar van de Godsvrudic gelyk hedendaags op galbnalen uitquam, daar de Broeder's elkander op onchaalden. Om iemaod in deze Genootfchappen to ontfangen, nam men de stemmen in de rond op, geen op deze wyze toeging: men flelde awit. Eiden van de broeders een zekere vrucht ter hand, welke die ge-ne, die voor hem waren, heil in een bekken, dac een flaaf aan-bpod, wierp; die gene in tegendeel die redenen hadden om hem luet toe te laten, drukten die te zamen en gaven hier door ce Hh 3 ken- Lacode moiiln geiioot- zyl ZEDEN DER WILD  Gtflma. lender Jrokoi* %eo. Kennen dat zy hem nicht heben wieden. 'Tis waarfchynelyk dat com de And van Sparte toenam men deze forten van gemene woonplaaticn, die men A.^^ira en'Avi><«. nocmdc, ookmoeftvcr-meerderen, en dat ieder een van deze Broederfchappen ultnualc. te, die Atheneus door het woord ET«fi«i betekent. Dus zagea dcze Genoodfchappen voornamodyk op de zamenwoning. Behalvendeze gegen, ««"'"»• genaamt, waren'ernochande. ee, gelyk de ««»«*, daar de Vremdelingen en de kindercn med toe- Sebten wierden. Een ander dat men a -uk,* noemde, en verfchey. e andere, waar van men de omflandigheden en hec onderfclieid in Atheneus zien kan, die alle, volgens dezen Sciiryver, uic eni-ge beweegreden van Godsdiend Gefehieden. De foberheid van deze maaltyden was niet al te aanlokkelyk, eo de LAcedemoniers beholpen er zich niet langer med als de Wtu ten in al haar strengheid onderhouden wierden. Areus en Artatus voerden 'er de lekkerhcid en de pracht in 'waar na het niet weer mogelyk was tot de eerAe eenvoudiglieid te keren. Kleonmtnes trachte te verceefs die weer in te voeren, hy deed vruchtfr loze moeite) en was net ilachtoifer van zyn yver. De Lacedemoniers namen op deze openbare maaltyden de gelegenheid waar om hun jongelingen moed in 't lyf te fpreken, en om hun krygslieden op te wekken om de dapperheid hunnervoorzaten 1 die zich in den oorlog het meeft berocmt gemaakt hadden, na te volgen. En deze mo Elegen einige einige krygs-dannen in nun krygs-dannen en gezangen aan, waar door zy zich gewenden om den oodog als ein fpel aan te zien, en zich oefTenden om den dood, onder het afbeeldzel van vermaak, te braveren op dat hun vyanden beminfte denkbeld niet hadden dat zy dien vrezen konden. Atheneus schryst op het verhaal van Filociorus, een oud Schryveri dat Tjrrteus zich zeer door deze foorten van geiangen en danfen beroemt maakte; 70 dat wanneer de Lacedemoniers de Meileniers onder het het hier van dezcn Hooftman verwonnen hadden zy bevalen dat in alle hun vergaderingen voor hun algeme gafimalen, hun jongeluiden elk in 't byzonder de gezangen van Tyrteus zouden zingen onder het danfen van een Pyrrhifchen dans; en dat een der Koningen of der Hoofden Rechter in deze oefTening zyn zou, waar na hy de lekkerfte beten van het gallmaal an dien gene tot beloning voor zyn overwinning geven zou, die het beft gezongen had. Onder de gaftmalen der Irokoizen en der andere Wilden, hunne naburen, vind men >r 00k van verfcheide soorten, waarvan de eene met met plechtigheden verzelt zyn als de andere; zommige daar het gantfche dorp dee! aan heefti en andere daar een kleinder getal gaften op genodigt worden. Behalven de gene waar van ik reeds gefproken heb* en die be- roemt zyn door de oficrande en de aamprakcn aan de Zon , zyn >r noch andere, daar dc Godsdienft millchien geen deel meer in heeft , roaar daar hy evenwel byna zonneklaar den oorfprong aan fchynt gegeven te hebben. Gelyk die offerande die men van bet «erfle becil iWVCcbt; dat; ^n joog jager gedood heeft : een feed dat VAN A ME RIKA. III. BOEK» %si flat zcer na de ofbnpdc ^weemt , 4i? ^e menrchen in de gefchre- ve Wet) en miflchicn ook in de Wet der Natuur , verplicht wa- icntedoein} de eerllelingen van alle zakcn aan God opofferendet Zodanig is ook het feelt van alles op te etcn, dac een foort van een brandoffer is , waar in het niet geoorlooft was iecs van het llachtdier over te laten. Opditfeft moet men z lang men eet stilzwygen. En men mönt men voorgeft word, men mag er niets van na huis ne men, men moet hec alles op de plaats van het aangerechtig gaftmaal verteren. Maar het ftaat ieder vry een Pannelikker meft te brengen, die zyn gebrck vervulle. 20 hy er geen vinden kan lelfs niet voor geld, en dat hy zyn deel niet kan op krygen, word hy er op ftaande voet over gcUraft; men makt een klein affchutzel in een iioek van de hut, dat hem voor een gevangenis verftrekt, en men laiit 'er hem iomtyds 14 uren achter malkander in zitten. Na dat het vleefch verteert is, doet de Galiheer noch grote ftukken berien-vet opdiiTchen of ook wel het vieefch. -nat, waar in het vleefch gekookt is, dat uwlyk vet is. Zo zy ondanks al hun pogingen de gcrcchten niet kunneii raeefler worden, moet men jjleswat 'er overblyft, vleefch en been, in het,vuur werpen, op dat 'er niets van in de wereld bly ve, gelyk de Joden ontrent het Paafchlam deden. Al deze woelle Volkcren maken een God van hun buik, zy eten tot barftens toe, en het is onbegrypelyk waar zy al het eten laten* Het ampt van Pannelikker was oudtyds heilig en aanzienlyk, volgens de getuigenis van Atheneus, Deze menlchen waren hun inzetting aan den Godsdienlt verfchuldigt, en zy wierden den Wefteren als Noothulpen bygezet, om hen te helpen de llachtdie- len, die geoffert wierden, op te eten. Om deze reden gaf men hun ook den naam van Coepu/ones. Wy hebben byna een bewys van 't geen Atheneus zeet in 't geen ik van deze noodhulpen zo even verhaft heb, die de Wilden, die ter fecst genood zyn om alles op te eten, verzellen: en 't geen deze Schryver zegt dientter zelfder tyd om myn gevoelen te verllerken, dat het oorfpronke- lyk een ware ofterande was, van de gene die men Brandoffers noemde, wyl'er niets van het Ilacht-dier mocht overfchieten. VEERTIENDE HOOFTSTUK. SChoon men op alle gaflmalen zingen en danflen kan , zvn 'ef 7onR- evenwel daar men niet en zingt, gelyk 'er ook gelegenthedcn ""''"" zyn Hei ampt Tan Piiri- nelikker oudtydi een hei* Hgen aanzien- lyk ampt tnlatet tyd«n wieid het gsnts veiachi. maaity- den. »f4 Z E D E N D £ K WILD £1^ zyn waar in men tingt en danft zonder ecJB giftniul le hon. den* Maar daar is een foort, daar njen dat voor «1 niet nalaten mae en om deze reden noemt inen die zelfs naaltyien om te zlngeiLQ^. ze zyn de ineefie in gebruik» de plechtigfle en de prachtiglte. Vader Brebeuf verhaalc, dat hy by de Huronnen drie van d^ ze feeften gezien had , v/aar op 'er in de ketels derrig harten wa. ren> op het ander twintig Harten en vier Berenj en op Jiet der- de 50 viilchen) die zo groot waren als onze grootfte iiioeken, en I hondeit en twintig andere zo groot als onze zSmen. Zie liier ten naauen by de order die ^er in deze plechtighedca gehouden word. Op den dag van het feeft maakt men al vroeg het gaftmaal in een van de Raadshutten klaar. Terwyl men de ketels op het vuurzet, rekent men na mate van hec vleefcn dat men heeft , hoe ved perfo nen daar op moeten verzocht worden ; De rekening gefchied met graantjes Indiaanfchkoom of met kleine rysjes* dat nun maniervao cyfTcren is. Vervolgens zend men deze lysjes of deze graantjes in | de verfcheyde Hutten rond, of men werpt ze op de vloer, ze& Eendej gy word verzocht. De Inwoonders van deze Hutten fi:hik- en na net gaftmaal een getal perfonen af » zo veel als zy rysjes g^ kregen hebben. (%dertuflchen loopt een tiitroeper het dorp verfcheyde nulen doort om te verwittigen dat de ketel in zodanig een Hut opgebanen is, en om het uur aante wyzen wanneer zy komen moeten. Even voor dat de gaften iUan te komen hangt men de ketels af, en men zet ze tuflenen de vm-en in, die men een wcinig aitdooft, op dat men *er geen hinder van hebbe. De partikulieren en de Hoofden zelfs komen aan> brengendei^ der zyn keteltje m£e. Het schvnt niet dat *er enig onderfcheyd van rang onder hen is i als dat de oudfle op de voorue mattengaan zitten. Evenwel verhaalt Vader Brebeuf, dat hy by de Huronnen eeng^ fchil over de voorzitting had zien ontAaanj m een zeer netelig geval, maar dat'het haaft door de Voorzichtigheid van een van deöden bygelegt wierd, die daar met veel verzögenden en grootmoedigheid in sprak. De Irokoifche vrouwen wonen dat ist weet dit flag van gaibnalen niet by en worden er niet toe verzocht. Miet als die van de Hut wordra er toegelaten, en deze schikken zich zeer op. Verfcheyde evenwel komen er om haar nieuwsgie righeren, zy plaatzen zich gemeldet aan een hoek van de Hut: de kinderen en jongelingen, die noch niet in het lig-haam der Krygslieden ingelyft zu, klimmen op de ftelladien, die er opgerecht zyn, of welop de Hut zelfs, om door het gat, waar door de rook trekt, te kyken. De andere die nice binnen kunnen komen of plaats nemen, breken de schc. Nrflen door, die de Hut voor munr verftrekken, om te mogen toekyken. De wanorder die zy hier ontrent oeffenen ftaat hun vry, en nieniand mag er over iclagen. Onderwyl 4>t het gezelfchap vergadert, zingt die gene die het g^ft- VAN AMERIKA. IIL BOEK. *fS nfimial aanrecht, of die geen in wiens naam het aan^recht word ^een, gelyk die gene die by de Ouden den ooriprong en den Lofvan den God zong. Dit is als om hec gezelfchap van zaken ce onderbondeti) die op het voorwerp dat hen heefc doen nodigen De noefte van deze Gezangen behelzen de fabels van den ou- I <len tyd ( de heldadaden van de Natiei en zy zyn in een ilyl die 10 oud is) dat zy dikwils  lykdauit evenwei maar ontrent een half uur, en houd op als alle it pfien gekomen zyn. Dinopen de Kedounr de zitting, vragende als cm de fleur of ildegenodigdedaar zyn. Vervoigeds noemt hy den Gailheer, hyoped)aait de oorzaak waarom net feeft aangerechc is, en telt IcoilaiKltglykt al wat 'er in de ketel is, op. Oder zaak die hy [loant aikcwoord het gantfche gezelfchap bo\ bo\, dsA hun toejui- jdiiogis: een oud gebroik, waar in men een diergelyke Ifltroeping deed en van den naam van den Gaftheer, en van de ge- Ivdita van het gaftmaal, op dat, zegt Atheneus. Dit hem een hoorwerp van lof voor zyn onvermoeide vlyt in het jagen en libden ihekke; en op dat de gantfche wered hem voor de liefde liefde liefde vaderland en het prachtige onthaial van zyn medeburten. I Nideze eerfte vei^aring geefit de ^preker reden van alles daar IlKt Gemeen van moee onderrecht zyn; want deze zangfeeflen voor lale gevichtigc bedryven gefchiedende, die het dorp of de Natie Inkent is dit eigentlyk de tyd om zaken van wat natuur die ode zyn mogen, te vernandelen, gelyk oin een naam weer op te beuien, afeezanten gehcor te geven, hun ihoeren te beantworren, den oonog te verklaren, enz. Zo dra rr.tn o]<gehouden heeft met fpreken vale men zom>ds Jaao'teten) voor dat men zingt, om meer moed tehebben, zom>jtyds zingt men voor ^c eten, en zo het gaftmaal den gantibhen dag [noetduren, ledige men een deel van de keteV's morgens, 't ande- word Voor des avons befpaart, en tuftchen beiden zingt en bnft men. De Gaflhecr raakt er nie aan hy bemoeie zich alleen om ee Ikten voordienen, 6f dient zelfs voor, noemende overluid de okken die hy voor ieder gefchikt heeft en hem aanbied. De ikcik beetjes worden eershalven aan dien genen gegeven, daar ~ien de meeJte achting voor heeft, op de zelfde wyze als Aga- emnon Ajax een uiig^^lozen iluk van een oiTe'lende liet voordie- ^> omhem eer aan te doen en de datiperheid te belonen, die f!y^> met tegen Hektor te ftryden, had blyken laten. Alies opge- : lynde, is 'er geen een die zyn beft niet doet om te eten. Nade maaltyd geeind Igte is, begint de Gadheer den Athonront of Pyrrifchen Dans, die den mannen alleen. Zy loflen i i clkan-Dexan-ger heeft oikwilt ein nood-hulp. lib. 4 ft 141. lluui.Ub. Athon-ront of ZEDEN DER WILDEN fche dans- Hoe die in lyn werk gat. Panto- Mien of Boot- elkander in deze oeffening af, beginnende van de voornanften af, en dalen by trappen af tot de jongi^en toe. Zy hebben dne bc leeftheid en opkctcntheid voor ekander, dac ieder aan lyn meet- der de voorrang geefc. Hier toe gebroiken ze geen Itarykades en komplimenten gelyk de Franlchen doen, roaar zy houden lich ftil, zonder icts te doen, zc dac men genoodzaakt is 'er zom&igen te ftoemen en de zelve te venpanen cm de baan warm te houote di een ander gedam heeft. De oude luiden en die van den eeräen rang doen dikwik anden niet als van bun plaats opftaan, en vergenoegen zich met onder tingen enige buigingen van 't hooft, schonders, en knien te nen j en, en bun zang te onderfteunen. Andere, die wac minder adx^ I baarheid hebben, maken eenige paiTen, en wandelen door se fiii rontom de varen. ledr heeit zvn byzonder liedjet dat is ttte^l gen een zangwyze, daar hy weinig wodorden op i»ft » die fay m dikwils herhaatt als hy wil; ik heb zelfs opgemerkc dat zy ttwp lettergrepen der woorden afbyten afbyten j als of bet verzen^ of werden op de maat warenj maar zonder rym. De gene die danfeo wil begint met van zyn mat op te ftaan > en, hy Word met eeo iA gemene toejuigching beantwoord. Ma mate da. Iiy voorbyeni vuur gaat* antwoorden deze die aan weerkancen op de matteo zit<| ten, op de kadans met een beveegin^ van 't hooft, engednrigel b^y w, uit imn kelen en borft te halen, die zy op zekere plait>l zm verdubbelen j daar de maat bet vercifcht • en dat zo oet op del nuat dat zy zich nooic verg Ifen, en zy hebben zo een fyo i^hootJ dat de Franfchen* die *t meed op hun gewoontens afgerechc zyn J daar lang niet by hebben kunnen komen. Als hy tot eeo tvedel vaur gaac, fcheppen die van hec eerfte adem j die by de verderl afgele^ene vuren zitten ruften ook, maar de kadans word altydl door die Gene, oor wie hy stil ftaat, opgehnuden. Het lied m^ dtgt door een b^cliecn ecbou^ van het gantl'chc koor, 't welk; een twede galm van toejuiching is. 