Catholijke Nederlandsche
None
te verbreidens 't is de heilige Aartsbisschop van Parys, die dat schon werk heeft ingesteld, nadat hij mij aan zijne ges- telijkheid had yoorgesteld, haar ungoodigende om zich met dat ontwerp te vereenigen; en den ijver ziende, waarmede zij die uitnoodiging aannamen, kon ik niet anders doen, dan op de meest mogelijke wijze medewerken aan hetgene, wat hij begonnen had. Bij iedere schrede heb ik nieuwe drangredenen gevonden, om dat werk-meer en meer voort te zetten. Zelfs €ene circulaire van den groot-vicaris bekomen hebbende, heb ik ongeveer twintig der voornaamste religieze-huizen van Pargs bezocht. Overal beloofde men mij, dat de Donderdag aan die intentie zou worden toegewijd, en dat men aan alle de religieze-huizen van Frankryk, welke met die der hoofd- stad in gemeenschap staan, schrijven zou. De generaal der Lazaristen, en de provinciaal der Jesuiten, verbonden zich in naam hunner broeders. Ik heb mij onderhouden met verscheidene prelaten, die toen te Parys waren. Nadat ik P Ægte verlaten had, heb ik brieven aan voorname Geestelijken ges schreven, die ik in andere diocesen kende. En naar de spodige en ijvervolle wijze, op welke al die waardige mannen op mijn voorstel geantwoord hebben, te. oordeelen, houde ik mij verzekerd, dat, zoo het niet reeds gedaan is, dat werk der liefde, in geheel Frankryk zal aanbevolen worden, door de Bisschoppen van iedere provincie. En om U te doen zien, dat, niet alleen de hoofden der Kerk, hunnen vurigen ijver voor het hejl mijns vaderlands heben getoond, maar dat dezelf- de gevoelens in alle klassen plaats hebben, zal ik U zeg- gen, wat te Dieype gebeurd is, alwaar ik mij met de fami- tie van den heer Pautuipps (1) ophield, nadat ik Faris ver- laten had, alwaar ik slechts veertien dagen heb doorge- bragt. De Pastoor van St. Jacob, verklaarde op den eer- sten Zondag, dat is, op denzelfden dag, toen ik hem de zaak verhaald had, aan zijne parochianen op eene uitmuntende ‘w Je het verzeek du door mij gedaan; en den volgenden Zondag, wilde hij, dat ik, zoo geheel Engelschman als ik was, den pre-dikstoel beklimmen en zijn volk toespreken zou, om- het werk an te bevelen. Een der aanmerkelijkste goede gevolgen, welke ik uit die associatie van gebeden hoop te zien voortvloeijen, is het uit- werksel dat zulks naturilijker wijze op onze Engelsche Catholijken hebben moet. Ik wil zeggen, dat behalve de kracht van z00 vele gebeden bij God, waardoor onmisbaar uitgestrekte vegeningen, voor Engeland zullen voortvloeijen, als dat land niet.zelve daartegen vrijwillig hinderpalen stelt; de liefde der Fransehen en hun voorbeeld, ons aanzetten moet, om voor ons zelven te bidden ente hopen. Ziedaar, wat bij de Catholijken van ons land het meest ontbreekt: Gedurende zoo vele ja, ren, eeuwen zelfs, zijn ze gewoon hun vaderland te beschouwen, als den onverzettelijken yijand van de Catholijke religie; en bij al de hinderpalen, welke de wereld tegen de herstelling der waar- heid opwerpt, valt het hen moeijelijker, dan de Catholijken van andere Janden, om aan de magt van God het vermogen toe te kennen tot het bekeeren der harten en het spoedig terug brengen van dit koningrijk in Den schöne der Kerk...Naar den schönen oder deelende, denken zij, dat men welligt na vijftig of honderd jaren, het Catholicismus weder zou kunnen zien zeigen; maar als men hen spreakt van eene nabyzinde begepralen; maar als men hen spreakt van eene nabyzinde bekeering is geweest, is sedert dien tijd de boezemvriend van den Heer Spencer, Rep. Die heer Sprenger, den Catholijken Godsdienst omhelsd heeft en de aanleiendende oorzaak tot diens bekeering is geweest, is sedert dien tijd de boezemvriend van den Heer Spencer, Rep. Die schijnen vij dat denkbeid als dweeperij te be- schouwen. Zoo lang als die gedachte zal duren, dit gevoelt gij, moge men pidden, men moge arbeidens; maar men zal noch het een noch het ander doen, op eene wijze, welke de vruchten zal dragen, die aan het geloovig en vurig gebed beloofd zijn. Het is van een heilzaam uitgestrekt nut hen te doen zien, hoe de geloovigen in andere landen denken. Tot hierten heben zij zich blockelig aan het werk der Missie gehouden also zij niets anders te doen hadden, dan de kudde te bewaren, die hen reeds toevertrouwd was. Ik wenschte dat denkbeeld te zien verwisselen met, of verzeld gaan van de gedachte, dat zij ook de Apostelen van hun vaderland zijn, en dat 7ij niet alleen, moeten trachten de Catholicen, maar ook. de Protestanten zalig te doen worden.’ 1k denk ook, dat het uitwerksel dier associatie, heilzaam op de gemoederen der Protestanten zijn zal. Zij kunnen ons niet verbieden voor hun te bidden, zelfs niet, als zij ons verbieden tot hen te spreken. Zij kunnen zich niet beleedigd achten, noch jaloursch op ons zijn, als wij trachten hunne harten te winnen door het gebed3; zoo als welligt het geval zijn zou, als wij onze zaak door andere middelen, voortgang poogden te doen hebben, die tegen hunne politieke en wereldsche be- langen strijden$; zij zullen eindelijk gevoelen,  geenszins op menschelijke listen of geweld, waarlijk dien Godsdienst belijden, dien God gesticht heeft en wiens uitbreiding Gods will is. Daarom heeft het mij verheugd, toen ik in ondersecheidene Protestantsche dagbladen na mijne terugkomst, het verhael van hetgeen ik verrigt het aanmierkomst, En, God zij gelöd! Men geeft er eenvoudig het verhaal van, zonder eenigerlei kwaadaardige of bitse aanmerking. : Oordeel dan, of uw brief mij verheugde. Ja, waarlijk, ik zie, dat God ons hei bedoelt, als Hij ons zulke gedachten in boezemd. Ik ken niet een der Hollandsche Catholijken, dan U, Doch uw stand, als redacteur van godsdienstige Tijdschriften, maakt, dat ik uwen bijstand en uwe belangstelling in onze geese telijke behoeften verworven hebende, op de medewerking eener menigte van heilige zielenrekenen kan. En zoo de Hollandsche Catholijken zich met de Fransche Catholijken, voor ons » in het gebed vereenigen, is het waarlijk een heerlijk denk Beld. Nadat gij met Geestelijken uwer kennis geraadpleegd zult hebben, en ‘gij mij iets van den goeden uitslag en voortgang van dit heilige werk in Holland kunt melden, bid ik U, mi} nader te schrijven, ten einde ik met die belangrijke bijzonder-heden mijne broeders, meer en meer tot volharding kunne Op< wekken, Ik ben enz.’’ Uw zeer outmoedige en zeer gehoorzame Dienaar, (Get.) GEORGE SPENCER. NumMMER 50. — 409 — 15 DECEMRER 1838, CATHOLIJKE NEDERLANDSCHE STEMMEN. OVER GODSDIENST, STAAT-, GESCHIED- EN LETTERKUNDE. Als JESUS dit gezegd had, hebbende de oogen ten Hemel opgeheven, zeide Hj:.. +. Heilige Vader bewaar hen, die Gy my gegeven hebt, in uwen naam; opdat xy één sin gelyk WY » ece@ee En ik bid niet alleen voor hen, maar ook voor degenen, die door hun woord in my gelooven xullen: opdat zy allen één zyn, zelyk Gy, Vader, in my en ik in Ue gat zu Ook in ons mogen één zyn, op gelyk Dat de wereld geloove, dat Gy my gezonden hebt. En sk heb hun de heerljkheid gegeven, die Gy my gegeven hebt: opdat ty zouden den zyn, gelyk wy ook dén syn. Ik in hen en Gy in my, opdat zy volkomenlyk één zijn: en dat de wereld eete, dat Gij my gezonden hebt. JOAN. XVIIe Op dit blad ’t welk alle Zaturdagen met een Nummer wordt vervolgd, kan worden ingetekend aan alle Postkantoren, en bij de voornaamste Boekverkoopers in het Rijk. Hetzelve wordt met den Post verzonden voor den prijs van $8.50 — in het jaar; het half jaar of kwartal, naar evenredigheid; zullende de betaling hij kwartalen moeten geschieden. Alle abonnementen kunnen worden opgegeven aan het Postkantoor te Grave; geene andere dan gefrankeerde Siukken en Briee ven sullen door de Redactie worden aangenomen. — Aankondigingen worden tegen betaling van 15 Centen den Regel geplaatst. Voor Belgié kan men abonneren aan het Postkantoor te Antwerpen. OPENLIJKE VERDEDIGING DER GODSDIENST- VRIJHEID IN ZWEDEN. (Vervolg van bladz, 405.) Y at de tweede vraag betreft, welke, kortheids-halve, eerst nog moet beantwoord worden, namelijk: welken oorsprong en welke beteekenis hebben eigenlyk ‘in latere tyden de religieuse secten en dissident-ge- meenten, niet alleen in de Zweedsche-L uthersche kerk, maar ook in alle andere heerschende kerk? Zochschijnt ons, dat het volgende daarop te bemerken is. De secten zijn in de Christelijke Kerk bijna even zoo oud als het Christendom zelf. Reeds de Apostelen gewagen daarvan, zonder van het boek der o- enbaring te spreken, in hunne brieven en in het as dat wij de Handlingen der Apostelen noemen. In die vroegste tijden, en nog lang daarna, was het, ten gevolge vanden invloed der wijsgeerige stelsels, eigenlijk binnen de dogmatieke grenzen, dat er ongelijke gevoelens of meeningen ontstonden, Daar de voort- durende neiging om te phiiosopheren de lust opwekte, om het Christendom te systematiseren, was het na- tuurlijk, dat wegens b. y. de twee naturen in Christus, het voortkomen van den H. Geest en eene menigte van andere onderwerpen, ongelijke gevoelens ontstonden, en met alle dialectieke middelen, welke men bij de hand had, verdedigd werden. Om zulke twisten te beslissen, vergaderden zich ze vaders der kerk vlijtig, in de kerkvergaderingen, welke meer of minder tal- rijk bezocht werden. Het gevoelen, dat zij aannamen, werd voor orthodox verklaard, en de tegenovergestelde meening als kettersch en sectisch verordeeld. ‘Dit verhinderde echter niet, dat zulke veroordeelde secten bleven voortduren, en somtijds vele eeuwen staande bleven, ja zelfs in de Christelij ke Kerk heerschende werden, zoo als dit b. v. met het Arianis het val geweest is. Dit duurdein meer 0’ onder al de middeleeuwen voort, zoc de geschiedboeken en uit de einde ketterijen en secten zien kan. De met de reformatie eene geheel ande; was gedurende zoo vele’ eeuwen tz derd, om het speculatieve van de ¢ kanten te bediscuteren; de philosop! eene volkomene gestalte in den aristotelischen vorm, en de theologische polemiek bestemde voor zich slechts een klein perk, waarop gestreden werd, eigentlijk tusschen de Catholijke Moederkerk en het nieuwgeboren Protestantisme, ten opzigte van hetgene van goddelijk gezag was of niet, Kerst lang daarna ontstond de Jaatste, werkelijke secte, in de oorspronkelijke be- teekenis van het woord, namelijk, het Swedenborgianisme, hetwelk in meer dan éen opzigt de merkwaar- digste van allen is. Alle andere leerstellige secten in latere tijden, zijn allen modificatien van andere, welke lang te voren onder andere Namen en eenigzints ongelijke gedaanten reeds genoeg bekend waren, De religieuse secten van latere tijden zijn op eenen geheel anderen grond gegroeid dan die van vroegere dagen. Wanneer dit zoo ver gekommen is, is het teeken tot Aezelfde bewegisgen, welke de laatstgenoemde ten “heagt, re ds gegeven. Dit gaat daarmede in het "goo spoedig; maar het gaat zeker en angroei, Het eigenlijk religieuse ge- len volkeren van den Germanischen , ‘ur, eigen is, wordt met formulteren redigd. Zelfs in tijdpunten van eene onverschilligheid, en welligt het meest inten, vindt men ontelbaar vele mene schen, die eene onwederstaanbare behoefte aan reli gieuse opwekking en religieuse vertroosting gevoelen. Zij bevinden zich in eene soort van gestadige zelfse beschouwing, en hebben hunne blikken onophoudelijk naar binnen gerigt, en behoeven hulp om dezelve naar boven te leiden. Zij zijn daarom wel geene dwee- pers, maar kunnen het toch ligt worden, wanneer zij hulpeloos gelaten worden, en wanneer zij te vergeefsch op eene stem wachten, die van het hart © spreekt. Vinden zij in de heerschende kerk hunne behoefte “ Niet bevältig, hetzij omdat deze hun niets meer vergunt, dan het reglement voorschrijft, hetzij om dat hare dienaren tot traagheid en tot een aardschen zijn, en het moeijelijk vinden zich te vernederen, om met rouwmedige harten en geestelijk hongerige zielen om te gaan, dan zoeken zij hulp voor zich op andere plaatsen, en gelukkig zijn zij, zoo zij die vinden. Uit dezen grond is het, dat in latere tijden de secten, zoo men ze gelieft te noemen, ontstaan zijn. Het is het stijve formalisme, de ijskoude, de onvrucht-baarheid der heerschende kerken, welke de gevoeligste, de warmste, de beste gemoederen uitjaagt, om onder vrijen hemel de hulp te zoeken, die han ontbreekt, en om te ontwijken, van in de onverschilligheid te vervallen, welke in de vormen der kerk heerscht. Wordt dit wat algemeinen, komt er daardoor eene soort van vereeniging tot stand, zé0 dat vele gemoederen te zamenkomen, en hunne gevoelens, hunne vrees- enttroostgronden elkander mededeelen, dan is de heer-schende kerk dadelijk er bij, om hen, zoo niet als ketters, ten minste als dissidenten te bestempelen, terwijl de woorden: secte en afval niet gespaard worden. Gelooft men, geweld en magtspreuken te kunnen bezigen, dan worden die beproeft, om, gelijk men voorgeeft, de verdwaalde schapen tot den regten schaapstal terug te leiden, Zijn de tijden zoodanig veranderd, dat dit niet meer geschieden kan, dan behelpt men zich, zoo goed mogelijk, op eene andere wijze; men beroemt zich op zijne verdraagzaamheid; men — weigert om eene enkele stap op den regten weg te doen, langs welken het kwaad konde verholpen, en bet verlorene vertrouwen en de tevredenheid konden. - hersteld worden, Deze gang der zaken ziet men dik- wijls op ongelijke tijden vernieuwen. De grond hier van ligt in eene soort van n Auurwet, die alti das hare regten vordert; en deze was het, welke aan de hervormers zoo vele miljoenen aanhangers verschaffte, welke de reformatie doordreven en voor welke de geoloofsgeschillen de leus, maar de religieuse behoefte, de drijveér was. Op dezelfde wijze is b. v. de-bewuste metho-distische secte in England ontstaan, een land, het welk eene heerschende kerk heeft, even zoo despotiek als ooit de Catholijke was, en stellig nog despotieker- Daar zij van haar afstamt, heeft zij al hare gebreken, en niets van hare goede hoedanigheden behouden. Verre van daar is het, dat deze secte de eenigste in het land zijn zoude, alwaar zij 200 vele zusters, als dagen in het jaar, telt, en ‘dit alles uit dion hoofde, wijl de zoogencemde Engelsche of bisschoppelijke kerk, steeds meer en meer tot denaakte kerk-muren is gereduceerd geworden, z66 namelijk, dat zij, een der hoofdpilaren voor het politieke -staatsgebou van 1680 in Groot-Brittanje geworden zijnde, bijna geheel en al hare geestelijke natuur vergeten heeft, en geheel en al wereldsch geworden is, met uitzondering van geestelijke ijverzucht en de verdediging van hare privilegien; het ten gevolge had, dat het gods-dienstige gevoel zich redde door de meest ongelijke vereenigingen, waarin het uitwegen vond, om zich tevreden te stellen. Buiten twijfel was het voor het geheele in het algemeen, voor de Engelsche Kerk en de Engelsche Natie beter geweest, als deze Kerk een. weinig tot nadenken had willen komen, zich zelve, en de veorst ellen van sommige harer leden haren willen onderzecken, en iets van haren aardschen zin en van hare veelvuldige misbruiken had willen afleggen, waarvan de meesten ten tijde der Reformatie hadden kunnen en moeten afgelegd worden, ingevalle de Reformatie, in Angeland, iets anders dan eene manoſvre der regering geweest was. Doch daar dit alles niet geschied is; is het nu in England bestaande Secten-wezen, ten minste in zoo verre weldadig, dat de vrijheid van denken en van overtuiging daardoor staande blijft, en dat het gewigtigste van alles, de orgheid daardoor in England levendig gehouden wordt, waar zij, in vele opzigten, eene parlementaire fictie geworden is. Sedert dat wij in Zweden eene heerschende protes- tansche Kerk verkregen, hebben wij, ofschoon op eene kleinere schaal, hetzelfde zien gebeuren, Wij willen, althans voor het tegenwoordige, niet in de geschied- boeken teruggaan, maar alleenlijk aan de zcogenoemde pietistische pogingen herinneren, welke van tijd tot tijd ten voorschijn kwamen, en aan de vervolgingen tegen diegenen, welke daarin dee] namen, als ook in het algemeen tegen zulke predikanten in de kerk, welke de behoefte des tijds en der menschen inzien- de, zich meer op het ascetische element in de religie toelegden, dan het gewoonlijk het geval was. Wij zijn ten dezen opzigte van een goeden voorraad van he- wijzen voorzien, zoodat wij zeer wel weten, wat wij kunnen zeggen, eer wij het schrijven. Zelfs in onze dagen hebben wij gehad en hebben wij nog de zooge- naamde dees-secte, welk op verschillende plaatsen ver- schillende schijnt te zijn, maar die in het geheel overal zich zelve gelijk is, en waarover nog wel eens een verstandiger woord diende gezegd te worden, dan die, welke tot hiertoe daarover gezegd zijn, en waar- van wij, bij gelegenheid, eene proef zullen nemen. Die secte wordt niet door zulke middelen uitgeroeid als men tot dusverre daartoe gebezigd heeft:en welke alleen berekend schijnen, om de scheuring duurzaam te maken. Kortom; wat de eerste der twee préliminaire vragen 4il — betrefty zoo is het bewegen, dat de Zweedsche Kerk geheel en al uit politieke oorzaken eene heerschende en witsluitende Kerk geworden is; als ook, dat, daar de oorzaken hebben opgehouden, en de grondwet van 1809, welke geheel andere verhoudingen heeft inge vor dor, tusschen beiden gekommen en de tijd voor die Kerk gekommen is, om alle politieke en uitsluitende anspraken te laten varen, wanneer 2ij zelve da suite inévitable des evénemens niet wil bespoedigen; en zich darntegen op haar behoorlijk standpunt te plaaten, het eenigste, waar levenskracht voor haar te vinden is. En wat de tweede vraag aangaat, zoo is het niet minder zonneklaar, dat het geheel en al op het Priesterschap van de heerschende Kerken aan- komt, om, in onze dagen, de opkomst van zooges noemde Secten voor te komen; wijl zulke Secten niet meer uit iets anders kunnen geboren worden,  en in hen', welke trachten dezelve te doen gelden; want, mogt men dit wel ter harte nemen, de afwezendheid van den geest laat zich niet verbergen; noch door eene fraaije wijze van spreken, noch door zware bas-stemmen, ofschoon zij, die zwak van zijn, zich daardoor soms, voor een tijd, laten misleiden. (Het vervolg hierna). PROTESTANTSCHE SYNODE TE LAUSANNE. (Vervolg van bladz. 400.) Men herinnere zich, dat het doel der synode, de bearbeiding was van een ontwerp van organisatie van de nationale kerk, onder voorbehouding (zoo als van zele spreekt) der goedkeuring van den grooten raad. De liefhebbers van nationale kerk zullen hieruit opnieuw zien van welke gehalte eene dusdanige kerk zije Wie van nationale kerk spreekt; spreekt niet alleen van eene geconstitueerde kerk, welke onder onmiddelijk toezigt is van den staat, die door den Staat ondersteund, in stand gehouden en betaald wordt, maar ook van eene kerk, welke belijdenis doet van eene bepaalde geloofsbelijdenis, welke de Staat goedvindt en aanneemt, Deze beschrijving is de onze niet; zij is die van eenen Zwitserschen protestant de heer C. Secretan (Revue de Suisse t. I, p. 114 en very.) Het vraagstuk, aan de synode van Lausanne voorgesteld, bragt diensvolgens de reeks der volgende vraagpunten te weeg: i.o Is er eene geloofsbelijdenis noodig? 2.0 Welke? 3.0 Moet zij worden ver Klaard onveranderlijk te zijn? 4.° Zal zij eenen gelofsregel, of eenen eenvoudigen regel van onderrigt (enseignement) zijn? 5.0 Eindelijk, WELK DEEL ZAL AAN DE LEEKEN IN HET BESTUUR DER KERK GEGEVEN WORDEN? Elk dezer vraagpunten Jaat zich niet met een enkeb woord beantwoorden, zoo als men reeds gezien heeft. Het tweede heeft tot minder levendige debatten aans leiding gegeven. DeHelvetische gelöstbelijdenis was anwezig, zij had voor zich eene soort van staats-bezit; zij ontsloeg van de zwarigheid om eene andere te maken; een taak, die moeijelijker is en meer aan- leiding tot twisten geeft, dan men denkt, Een &N DERTIG STEMMEN van de twee en dertig verklaarden dus, die gelöstbelijdenis te behouden. Een id (de heer Arcuinarp) deed wel opmerken, dat die belijdenis: » om zoo te spreken, tot hiertoe, het geheim des » gouvernements en der leeraars is geweest, daar de » groote massa er geene kennis van droeg, en er zelfs » niet eens den naam van kende.” Een ander (de heer Sonomusc) die overigens zeer gunstig gezind is jegens de gelöstbelijdenis, opperde de twijfeling, of zy nog wel door het Waadlandsche volk begrepen werd: zoo« danig was zij verouderd. De stemming had niet te min plaats, zoo als wij gemeld hebben. Intusschen drong de heer Arrangement, zijn gezegde nader aan. In hoofstuk XVIII van de Helvetische gelössen worden de Jeeken van het bestür der kerk uitgeslössen. Hoofstuk XX excommunieert de anabaptisten. Hoofstuk XX VI (infandum!) beschouwt de verschijning van geesten als wezenlijk. Hoofstuk XXVII leert en stelt vast, dat de kerk bezittingen heft, dat zij bezittingen kan en mort hebben; dat et eene ware heiligschennis is hare goederen te ver- wenden van derzelver eerste gebruik. — Wilt gij, vroeg de heer Arrangement, het gouvernement, dat zich de goederen der kerk heeft toegeéigend, een pro- ces aan doen? Hoofstuk XXX door den heer Burner aangevoerd zegt met ronde woorden: » De overheid moet de scherpte van het zwaard Gods doen gevoe- len aan alle godslasteraars, met een woord, aan al diegenen, welke God bevolen heeft te straffen en zelfs te doen sterven. Zij moet ook de hetters, die wezenlijk de zoodanige zijn, Ledwingen (reprimer) » in gevalle zij onverbeterl "Je zijn." Günstler riep de heer Burnier viel ziedaar mijne heeren! De heiligschenis weergevonden! — Om alle scrupulen te bevredigen, werd er dit amandement voorgelöst: "De Helvetische gelöstlichen worden, in alles wat het dogma betreffend." Een EN TWINTIG STEMMEN fegen auch deden deze wijziging doorgasn. — Men bepälde echter niet, wat als dogma moest beschouwd worden. De synode kwam tot de derde vraag: "MOSET DE GELOOFSBELISDENIS VERKLAARD WORDEN ON VERANDERLIJK TE ZIIN?" Hier analyseeren wij niet langer: wij zullen weder afschrijven. Wow, ve De Heer Bauern. Het fondamente, primière eener Protestantsche kerk is, da hare gelösselijdenis niet onveranderlijk verklaard worde; want zonder dit zou zy niet meer eene Protestantsche kerk wezen, Tk hecht zoo veel gewigt aan de verklaring, dat de gelös- belijdenis niet onveranderlijk is, als ik er aan hecht, dat men de Helvetische gelösselijdenis in onze kerk behoude. De Heer Gaurney, Als wij onze gelösselijdenis niet onveranderlijk verklaren, wie waarborgt ony dan, dat niet, na verloop yan eenige ja- ren, de kerk hare leer niet geheel veranderen zal? Eéns die deur openzettende, weet men niet meer wie door dezelve cong inval doen zal...e. In principe eene manier om onze gelös- belijdenis te wijzigen aannemende, zou men de onzekerheid aan de kerk tot grondslag geven... +. Wij zouden aan de kerk van ons land niet de rots maar het losse zand tot grondslag geven. Wij zouden den schijn hebben van de verandering als een harer fondamentele principes vast te stellen... Ik Vraag wel Keen armhartig füllt wij dan zouden maken tegen over die Roomsche Kerk die ons van zoo nabij gadeslaat, en die zich zoo zeer op hare zoo onveranderlijke eenheid bercemd? De Heer Burniere Het is goed, in de wet, het regt te doen blijken, dat wij hebben, om onze gelofsbelijdenis te wijzigen, juist om aan. de Roomsche Kerk te doen weten, dat wij niet, zoo als zij, in eenen onveranderlijken toestand zijn, met een onveranderlijken toestand zijn, is zulks hare dwaling. Onze zekerste, meest vrije en schoonste stand, tegen over de Roomsche Kerk, is, niet te romaniseren, ons niet tot Pausen te maken jegens de toekomstige geslachten; de vrijheid van onderzoek te proclameren, maakt het wezen der Hervormde’ kerk uit; eene vrijheid, die even weinig eene fictie zijn moet, als zijn eene wanorde is. ; ne De Heer GAUTHEY : Ik heb gezegd, dat wij, het wijzigen onzer gelöstbelijdenis toestande, onze kerk op eenen lossen zandgrond zouden vestigens. En wat is, inderdaad, het fondament, dat wij haar zou- den geven? De grilligheden, de veranderlykheid eener onvaste (mobile) meerderheid? 1k voor mi kan eene dusdanige ongesta- digheid niet aannemen; ik wil van onze kerk geen Babel mas ken en het veld openen, noch aan het rationalismus, noch aan eene dolende mysticiteit (mysticité vagabonde). — Men doet nog meer door die bepalingen. Men daagt de veranderingen uit # men roept de menigte toe: Novateurs! komt, het is niet. gezegd, dat uwe gevoelens, hoedan Ig die ook zijn, geen toe-gang kunnen vinden! Ik gelöff, mijne Heeren, dat de kerk rust en vastheid noodig heeft.... Als, later eene revolutie, die wij niet kunnen voorzien, veranderingen te weegbragt in dat gelöff onzer vaderen, dan zij het 200, wis ZOUDEN ER ONS AN MOETEN ONDERWERPEN. Maar wij, ten minste, moeten haar noch maken, noch uitdagen die revolutie. — Overigens, wat zouden de eenvoudige leden onzer kerk denken als zij zagen, dat wij, leeraars (ministres), onze leer niet als vast konden beschouwen? 1k erken, mijne Heeren, dat eene dusdanige bee paling van onzen kant, mij tamelijk inconsequent zou toeschij-nen, in overweging nemende, hetzij de noodzakelijkheid, om voor onze kerk heehr grondslagen te leggen, hetzij om de ge-loofsbegrippen niet aan het wankelen te brengen. De ye chappuis, an men niet in het geval voorzien, waarin eenize oppositien tegen de gelöstbelijdenis; zich onder ong en tot zea Se den boezem onger kerk mogten verheften, Is dit niet waare schijnlijk? Kan die oppositie niet magtig worden? Kan het niet gebeuren, dat de massa der kerk de Helvetische confessie verwerpt... Waartoe zou het dienen een vaandel te behouden, ‘t welk niemand meer vereenigen zou? Een artikel der wet zou de zaak niet veranderen.... Zou er ten minste een bloote fictie in de wet moeten bestaan en onze kerk doen liegen, door haar eene gelöstbelijdenis te laten belijden, die zij niet meer hebben zou? Eene dusdanige revolutie kan plaats hebben: wij moeten haar ongetwijfeld niet uitdagen, doch daar zij kan plaats hebben moet men er in voorzien. ace oe oa A Soave og ij kunnen aan de kerk geene leer opleggen (imposer): verbeurte van in het Catholicismus te oetesdite. a oe Geen. antwoord. N. B. De gelösteljdenis, die aanvankelijk door 31 stemmen van de 32 behouden. werd is door ren uN TWINTIG Stemmen: ESSENTIALEEL. VERANDERLIJK verklaard geworden. Dit is nog niet alles. Er moest. de eene of andefe gelöösbelijdenis zijn en men heeft gezien, waarom de Helvetische gelöösbelijdenis de voorkeur kreege Doch men moest ook den afkeer van sommige leeraars van dat symbolum ontzien. Ook luidt het ontwerp der meerderheid aldus: "Eene gelöösbelijdenis is niet de. regel des ge-loofs. In den Bijbel worden de leerstellingen ge-vonden, welke de gelövigen gelöven moeten; in de confessie die, welke de leeraars (docteurs) gelöven en leeren." Dus is de gelösbelijdenis niets meer, dan een formulier van onderwijs en de gelöven, wat de leeraars hen lee-ren, of de leeraars, om te gelöven, hetgeen zij aan de gelöven leeren. Dusdanig is de oplossing dier vraage Welke ha arkloverij!... Zou men niet geneigd worden? om hier de onvoorzigtige of gedwongene bekentenis te zien, dat er verschil-van leer tusschen de herders en de kudden bestaat 2 _» In den Bijbel, zegt gij, worden de leerstellingen gevonden, welke de geloovigen geloven moeten,”? —Ja3 maar zeer zeker ook die welke de leeraars zelven hebben moeten geloven: het geloof moet gewisselijk hetzelfde zijn.... In welk een ver- worpene rol, of in welk een treurig alternatief plaatst die on- derscheiding de leeraars niet? Zij stelt hen in de noodzakelijk- heid van te leeren, wat zij niet geloven, of niet te leeren wat zij behooren te geloven (z00 zij meenen, dat de geloofs- belijdenis niet met den Bijbel overeenstemd). De Heer Arrangement had hier ook de tastbare tegene Strijdigheid kunnen aanstoonen van dit besluit met dat, *t welk de Helvetische gelöschtenis en alles wat het dogma betreffend in stand houdt. Want de Helvetische gelöschtenis meende het ongetwijfel in goeden ernst; zij beschouwde zich zelalte gelössere, als dogmatiesch overreenstemmende met den waren zin des Bijbels. Het is waar, dat, zoo men den Heer Burnier ge- looven moet, » in de Helvetische gelöschten iszeer opregtelyk geyoelens worden veroordeeld, aanweinigje gewijzigd heeft..... En ik vraag, voegde die leeraar er bij, of het in eene nationale kerk, wel volstrekt noodig is, dat al de leeraars nauw- keurig insgelyks alle betwiste punten aannemen? Ik vraag of het niet gemakkelijker zijn zou om eene meer volmaakte cenheid tusschen leeraars te hebben, door het beperken van het getal der bij- zonderste punten (points de détatl) zonder deel te nemen aan de dwaling der godgeleerden, die in eene naburige Stad (Geneve) meenden, dat het om tout de eenheid in zake van Godsdienst te geraken, genoeg ware, God en een laatste oordeel aan te men.” 2 Wat is, het protestantismus aangenomen zijnde, nae tuurlijker, dan het-maken van geloofsbelijdenissen uit een soortgelijk oogpunt? Zou men zelfs niet, vraagt het Zwitsersche Tijdschrift uit de verbindende geloofs-artikelen, ook het laatste oordeel kunnen weglaten? Daardoor zou men tot de volmaakiste eenheid geko-men Zijd. Eepevuwrvvue wv ve ve e es es es gaande welke de kerk zeer zeker haar oordeel een SCHRIKBEELDEN (Ingezonden). O, dat teedere zenuwgestel van het thans ontlui-kende geslacht!... Gij talentvolle schrijvers voor de jeugd! Neériands groote schoolboekenmakers, die uwe bovenmatige krachten aanwendt, om de jeugd tot nutlige leden der Maatschappy te vormen! Hoe veel dank is het opkomende menschdom, hoe oneindig veel dank zijn uwe land- ja naturgeneoten u niet verpligt voor uwe ijvervolle en weldadige bemoeijingen! — Eene koude rilling grijpt mij aan,  ontijdig bestreiden, wederlegd en ontkend, dat zelfs geen eenige uwer verdichte benamingen, dan met de grootste om-zigtigheid genoemd worde! — En hed of duivel of andere schrikbelden van dat alooi?.. Ieder gewoon menschen verstand begrijpt, of moest althans begrijpen, dat die wanklankige woorden de allerverschrikkelijkste en allernadeeligste uitwerking moeten hebben op de aundoenlijke kindergestellen van onzen leeftijd. Nederland, alwaar, onder de duizend en een schoolboeken en schoolboeken, naauwelijks eenkel wordt aangetroffen, dat met dit doodelijke venijn bezwaard is. — Eere zij der assche van den onsterfeilijken Nievwonp! Lof en dank zij dien waardigen met zoo veel regt en billijkheid schier vergoden man, die zelfs het delicate gehoor onzer kindertjes voor den onangenamen indruk van het woord sint vrijwaart. — Sint, zegt Wemanp in zijn Woordenboek voor de spelling der Hollandsche taal, is een bastaardwoord, slechts gebruikelijk, voor de namen der Heiligen van de Roomsche Kerk. — Wel foei! duizendmaal liever van Sunt Jans appeltjes (I) gesproken, al klinkt het wat raar, dan de verzamelplaatsen onzer lieve kindertjes van het aanstootelijk sin¢t te laten weergal-men. — Hn eéuwigheid?... Keuwige belooning en straf?... Nog schooner!.... Woorden zonder zin! Fen versleten denkbeld der stikdonkere middeleeuwen uitdrukkende. — Schrijver voor de jeugd! wie ai j o ok zijn moogt, die u durfdet verstouten, om de ta) sandacht onzer lievelingen op zoodanige afschuwelijk- heden te vestigem: Staak, staak uwen noodlottigen arbeid, of heeft de kinder-schrijfkoorts u zoodanig (1) Zie: De schoone natuur en dé.Héer der natuur ent. door J, H. NrEuwoip. Fe Zalt-Bommel, by JoAN, NOMAN EN ZOon 1837. Zevende dtuk, bladz: 4. — AlA bevangen, dat gij, bon gre mal gre, uw schrijftalent ten nutte der jeugd zult en moet ontwikkelen, ga dan en neem les bij de meesters, bij evengenoemden grooten Nizuwotp, deze weet zijne lievelingjes zoo zoetjes en aardigjes te zeggen, dat de straf die op het kwaad doen en de belooning, die op ket goed doen volgt, na dit leven duurt... Keuwig?... Zwijg, ‘ gevoelloos mensch!... Lane, zegt die wijze voorzig- tige man, en is dat woord niet reeds hard genoeg voor de teedere, teedere gestelletjes van onze allere lietste kleinen (1)? BXTRACT uit eenen partikulieren brief uit Keulen van 6 December. PL @ ae weg Ee Ae re a) Bomre ne » Het is hier zeer onrustig. — Toen Pastoor Bec- KER *Smorgens ten 8 ure gearresteerd werd, was de geheele buurt in oproer; waarschijnlijk zou zulks ern- Stige gevolgen gehad hebben, doch men had juist het uur gekozen, dat bijna de gansche bevolking met groenten naar de markt was, waarvan die buurt ge- heel Keulen BXTRACT uit eenen partikulieren brief uit Keulen van 6 December. PL @ ae weg Ee Ae re a) Bomre ne » Het is hier zeer onrustig. — Toen Pastoor Bec- KER *Smorgens ten 8 ure gearresteerd werd, was de geheele buurt in oproer; waarschijnlijk zou zulks ern- Stige gevolgen gehad hebben, doch men had juist het uur gekozen, dat bijna de gansche bevolking met groenten naar de markt was, waarvan die buurt ge- heel Keulen BXTRACT uit eenen partikulieren brief uit Keulen van 6 December. Voorziet. — Men zegt, dat nog onderscheidene Geestelijken zullen worden in hechtenis genomen. De verbittering is klimmende. Dezer dagen waagde de deken Fiuz zich op straat. Oogenblikkelijk was hij door eenen hoop gemeen volk omsingeld, dat hem met drek en stellen wierp. Hij moest door twee officieren ontzet worden, — Er ligt eene militaire wacht in zijn huis en de hoofdwacht is in deszelfs nabijheid overgebragt. Er worden allerlei caricaturen op heer gemäß, en verscheidene zaken op zijn rekening verhaald, die niet waar zijn. — Twee schildwachten zijn op hunne posten met hune eigene sabels vermoord gevonden, — Het zingen op straat is verboden; er gaan *gavonds steeds patrouilles door de stad, — Finz en Muncuen zijn nog immer hier, De broeder van den wij-Bisschop pz Bryer is onlangs overleden. De verjaardag van de verkiezing des Aartsbisschops, is met eenen plegtigen dienst gevierd door den wij-Bisschop. Muncuen heeft alle moeite gedaan om zulke te beletten. — De Seminaristen kunnen niet gewijd worden, de Aartsbisschop geeft daartoe geene vergunning.” De Afgeschichte voor December 1838, blijkt, dat men hunne predikanten bereids voor onderscheidene der nieuwe geregtshoven gedagwaard heeft. De predikant nz Cock, tegen 28 November, voor het provinciale geregtshof te Groningen; als hebbende het Er er er denken. Ooor J. H. NIEUWOLD. Te Zalt-Bommel, b¢) JOAN. NOMAN EW Zoon 1837. Elfde druk, bladt. 40.7 Publick ministerie van de wryspraak der gewezene regtbank van Appingadam geappelleerd. — De pre- dikant Scullen tegen den 29 November, voor de are. rondissements regtbank te Haarlem; dezelfde predikant is tegen den 8 December gedagvaard, voor de nieuwe arrondissements regtbank te Brielle; nog is de Heer Scnonre benevens de predikant van VeLzEew tegen den 21 December gedagvaard voor de nieuwe criminele regtbank te Amsterdam, in appel van eene vroegere vrijspraak, onder de vorige wetgeving door de regtbank te Amsterdam gewezen. In hetzelfde N.° van de Reformatie, lezen wij onder anderen het volgende: "Op een onlangs in handen komend zoogenaamd Do- minees briefje (1), te Utrecht, wekte de volgende aankondiging onze aandacht: "Vridag avond, den 26 October 1838, te zes uren: "Godsdienstoefening voor eenvoudigen, Met vrye plaatsen." "Daarbij kwam ons in de gedachte het Maandschrife voor Christenen van DEN BESCHAAFDEN STAND door de Amsterdamsche predikanten uitgegeven. Zouden die predikanten deze en dergelijke onderscheidingen in de verkondiging van het Evangelie, hetzij met den mond, hetzij in’ geschrift, ook uit den Bijbel gehaald heben 4 "De commissie van de verkondigers der waarheid luidt aldus: Gaat henen in de geheele wereld, predikt het Evangelie allen creaturen. "Dergelijke onderscheiding toont ook duidelijk, dat die heeren geen groot denkbeld heben van de ges meenschap der Eeiligen. Waar vinden de eenvoudigen te Utrecht des Zondags eene plaats? Waar is er voor hen" Alsdan Godsdienstoefening # : ) « En is het Amsterdamsche Maandschrift niet inge- rigt, om door minbeschaafden begrepen te worden?” : AUTHENTIEKE STUKKEN, Brief van den Bisschop van Trier, aan den H. Vader onder dagteekening van 10 November 1836. Op aandrang des konings, verzochten de Bisschoppen van Munster, Paderborn en Trier, met hunnen Metropolitanan aan uwen voorzaat Leo XII, een ‘zachtere en minder strenge beslissing te nemen, betrekkelijk de gemengde huwelijken, maar de dood van dien heiligen Paus verhinderde hen, om een antwoord te geven. Pius VIIL, Souvereine Opperpriester, vaardigde die beslissing uit, doch zijne Breve werden niet bekend gemacht, omdat zij aan de oogmers. (1) In de steden waar onderscheidene predikanten zijn, wordt wekelijks eene lijst gedrukt, waarop hunne namen en de kerken waar zij preken zullen vermeld staan, Die lijsten worden dominee’s briefjes genoemd. König des konings niet volledig voldeed. Na drie jaren, riep de koning zijnen minister-resident, Bunsen van Rome en riep er ook den Aartsbisschop van Keulen bij, ten einde aan de questie der gemengde huwelij- ken, eene aan zijne inzigten gunstige wending te gven. Die drie vereenigde persoonaadjen, de koning, de Aartsbisschop en de minister Bunsen, gaven on- derling en zonder dat er de andere Bisschoppen en ministers bijgeroepen werden, eene veel te ruime intere pretatie aan de Breve en verzachteden dezelve tot een nen niet aannemelijken graad. (Zij hechteden zich veel te veel aan de woorden der Breve,» se aut futuram sobolem periculo pervereionis temere commitat, et talis contrahat nuptias, in quibus sciat fili- orum educationem etc,’) En legden dezelve op eene al te Joodsche wijze uit. Toen de overeenkomst be- sloten was, zond de koning den Aartsbisschop met zijnen Secretaris Muncuen, kapittulairen Kanunnik van Keulen, ten einde de overige Bisschoppen van Munster en Paderborn, even als mij, tot het aan- Nemen derzelve over te halen, Wat mij betreff, door den wensch tot vrede bewo- gen en meenende daardoor grootere onheilen voor de Kerk te verhoeden en denkende, alles zamen geno. men, dat hoewel de Breve van Pius VIII, niets strij- digs behelsde met de beslissingen des H. Stoels uit gevaardigd door Benepicrus XIV, den 23 Junij 1748 en aan de Poolsche Bisschoppen gerigt met die van Pius VII, van 23 April 1817 en 31 October 1815 en die mij gegéwen werden, als. Apostolischen Vikaris der diocese van Trier, voor den regter-oever des Ryns, zij echter minder van eenen strengen aard is; het voorbeeld der Bisschoppen van Munster en Pa- derborn volgende, onderteekende ik de overeenkomst en besloot om naar hun voorbeeld eene instructie aan mijne Vikariaten te zenden, om tot regel te strekken in de beslissingen, in het geval der gemengde huwe- lijken te nemen, i ¢ 'Doch thans daar eene zware ziekte mij aan den rand ‘des grafs plaatst, door de goddelijke genade ver- licht, erken ik, dat de grootste onheilen, door die acte aan de Kerk zullen worden berokkend en dat hare canons even als hare principes, zich geheel en al gekrenkt vinden; ook vol van berouw, wegens de groote dwaling . die ik begaan heb, retracteer ik vrei- jelijk en uit eigene beweging. “Er blijft mij niet meer overig, dan zeer ootmoedig- lijk aan Uwe Heiligheid deszelfs voeten omhelzende, zijnen Apostolischen zegen te verzoeken, : Van u allerheiligste Vader, ~de zeer gehoorzame Zoon, get. JOSEPH, Bisschop van Trier. Het yoOLGENDE SCHRIFT WAS AAN DEN Bisscuop van TRIER GEANNEXEERD. Ad mentem Brevis Apostolici de 25 Martii 1830 matrimonia mixta in circulari de septima Octobris anno 415 = ni c. parochis tractanda commissa sunt. Idcirco in poss terum opus non est, ut quemvis casum ad ordinariatus danda licentia ad benedicendas nuptias abstinebit. In Brevi Apostolico et instructione in laudata circulari data parochis norma agendi proponitur; quum vero du- bia de horum genuino praecceptorum sensu oriri et in’ iis exequendis errores committi possint, et ita questionibus et querelis ansa detur, Vicariatui - Generali ea solvenda trado, in quibus puncta sequentia praecipue respicienda sunt. Disciplina Ecclesiae circa matrimonia mixta in commodam Ecclesia a sede Apostolica eo usque moe derata est, ut mandato regis de anno 1825 in hac resatis fieri possit, et difficultates, quae huc usque obstiterunt, remotae sint. In observanda mitiore hac disciplina praeterea in quolibet casu videndum est, ne, ut Sanctissimus Pater ait, Catholice Religioni creetur invidia. Praeterea parochis licet non solum facere et tolerare quidquid in Brevi expressis verbis non est prohibitum, aut observandum distincte declaratum est, sed etiam praecepta singula mitiore sensu explicanda et applicanda sunt. 3.° Prae primis sedulam dent operam, ut in caritate parochianos omnes et singulos instruant, et solida doctrina christiana imbuant. Ita animus Religiosus partis Catholice eo adducendus est, ut prona sit et studeat non solum fidei suae adhaerere, sed etiam secundum fidem hance officia educandae prolis suae, divina favente gratia, pro viribus explere. 4.° Haec animi conditio norma sit tractandi partem Catholicam, illa ipsa vero semper mitius ineunda est, 5.° Hane ob causam a postulando et reddendo promisso de educanda prole in Religio- tione unius alterius ve conjugis abstinendum est. 6,° Praeterea casus, in quibus assistentia passiva praestetur, quantum fieri potest, imminuantur; name que ipsa non solum huc usque insolita, sed etiam offensioni et odio est, ideoque evitanda. Eo magis partem Catholicam ab Ecclesia alienat, cum eam potius lenitate, et orationibus ad illam attrahi deceret. Praeterea matrimonia mixta ita contracta secundum leges civiles tamquam irrita impugnari possint. Si pars Catholica liberos omnes in Religione acatholica educatum iri sciat, et nihilominus etiam inexcusabilem tes meritatem, fidei suae confessionem et futura Religio se educandae prolis officia contemnens, in contrahe dis nuptiis prodat. Agsistentia passiva praestanda est. Quoties temeritatem praesumere non licet, aut minus ea culpabilis est, assistentia passiva praestanda non est. Quod los cum habet in iis circumstantiis, ob quas etiam in aliis nuptiis prohibitis mitior agendi modus et dispensatio concedi solet: Ejusmodi circumstantiae sunt v. g. im Praegnatio aetas superadulta, inimicitiae inter familias — 416 — as componendae etc, Ideo persuasio, liberos in Religione acatholica educatum iri, simulque inexcusabilis in Religione temeritas sunt conditiones assistentiae passivae praestandae. Id baa 7.°. Locum quod attinet, ea praestari potest vel in adibus parochi, vel in sacristia. Jura stolae pro ea non solvantur. 8.° Si quando assistentiam passivam partes recuent, testimonium proclamationum, et testimonium liberatis ab omni impedimento ecanonico iis, ut hue usque moris erat, tradendum est. 9.° Quoties assistentia passiva mon praestatur, solemnitates in Ecclesia solitae adhibentur. 10.° Pro diversa gravitate culpae in confessionali cum parte Catholica, sive nuptias contraxerit, sive has contrahere intendat, agendum est, et semper qui dem in patientia et caritate CurisTi. 11.0 Puerperis Catholicis in matrimonium mixti viventibus benedictio post partum numquam deneganda est; denegatio etiam censuram saperet, et filia Ecclesiae eo magis a Religione Catholica alienaretur, ea que salutari Ecclesiae cura privaretur. ie es Expeditum 8 Octobris 1834.. BIDRAGEN VOOR HET IVOOREN CRUCIFIX-VOOR DEN AARTSBISSCHOP VAN KEULEN BESTEMD, Montant in ons N.° van 25 Augustus vermeld....,-f 659 - 16 Van een R. C. Priester uit Noord-Holland..... » 2-00 Van den EFerw. Heer J. B. teH. M. 1. «© «. » » =+'4§5:-00 Van den EFerw. Heer J. B. teH. M. 1. «© « » » =+'4§5:-00 Van den Eerw. Heer A. R. Kapellaan te N. 2 « « » 2-00 Van den Eerw. Heer H.J.v.L. Pastoor teM.enW. » 4-50 Uit Vriesland, OiT Slbiy ¥OOr WIENS GEVANGEN AARTSBIssCHop VAN » Gedeponeerd bij den Eerw. Heer J. G. W, « « + » 6-00 Van den Eerw. Heer A. R. Kapellaan te N. 2 « « » 2-00 Van den Eerw. Heer H.J.v.L. Pastoor teM.enW. » 4-50 Uit Vriesland, Même de Spreuk: Cruci Honor. » » 3-15 Während R. C. Leesgezelschap An den Helder « » » 12-37% Uit de Gemeinde Gr. vaneenige Godsdienstvrienden, » 15-85 TOTAAL,. « « f 738-04 AANKONDIGINGEN. SYMPHONTA. Lektuur van Muzgkale Wetenschappen. Uitgave van C. L. van LANGENHUYZEN en T. GEERS Jan. De SYMPHONIA, eene Muzgkale Lektuur, bevätte; Theorie, Praktijk, Historie, Biographie, Chronologie, Archeologie, Harmoniologie, Akoustiek, Aesthetick, Instrumenten, Anekdoten, enz.; versierd met fravije op steen gebragte Portretten, Muzgkale-voor-belden, Figuren en Karakters. Zal worden uitgegeven in Wekelijksche Afleverin- gen, te beginnen met den 5.den Januari 1839. De Prijs per Jaargang is voor Amsterdam f 4, en voorts door het geheele Rijk £5, franco per Post. 