De zeden der wilden van Amerika [microform] : zynde een nieuwe uitvoerige en zeer kurieuse beschryving van derzelver oorsprong, godsdienst, manier von oorlogen, huwelyken, opvoeding, oeffeningen, feesten, danzeryen, begravenissen, en andere zeldzame gewoonten, tegen de zeden der oudste volkeren vergeleken, en met getuigenissen uit de oudste grieksche en andere schryveren getoetst en bevestigt
Lafitau, Joseph François, 1681-1746
Iliavn. Ub. contr. 'Juvenian. Primus Lach fanguinatiiis, iixoics, fratricidium, etc. degamiam eadcm c.',- clyfmi dslcvit pxaa. VAN A M E R I K A. IV. BOElv. de r;i- opklim- en ii;;.'.!n V'rcuw. verba- lillori'.p ccr liiur lulcr hne iic Ci(ul- tor li'.no V'rcuw. vrk'haa- \\ ; ook liecft, ent ibac a miu'- [•m clllci:. homitii-in, Jem c.M.x- gen, dat men in de Oudheid op heeft nioeten merken, 't geen men nocli hcdendaags in de meeltc landen, daar de veelwyvry is ingevotj gewaar word, dan er altyd eene voorname gcweeftis, die eigentiyk de Vrouw was, en de Voorrang encenige andere rechten boven die gene behielt, die hec märkt uit de twedc handwaren, of die den rang märkt van bywyven hadden. Men kan ook niec twylfen of men hecft ten alien tyden' op de verbintenilfen van 't bioed acht gegen, die altyd enigc luiwely-ken als blocdichundig hebben deen aan/ien, en een afgryzen tegen die gene gewone regel, die de gewone regel dor-Hen gcoorlooft hoiiden. 't Was de Zoroalttr dcr AlTyriers of dc Egypiifche Saturnus van Eerofus, die zo men dezen Schryver gcloven mag, dc hcilig- hcid van hct huwlyk Ichond, gelyk hy den Godsdienll verballcrl had, lerende de menfchcn de vervloekte Tov».'rkunU , en met de Duivelen raadplegen , llyvcnde door zyn rcdeiien en door zyn voorbfelden de vcrbaftering der 2eden, die Gods toorn iiad gaan- de gemaakt , en oorzaak \an den Zcndvloed geweelt was. Hy voerde de veelwyvery in, cnzey rond uit dat men zondcr ondcr- fcheyd met alle perlonen kon te doen hebben , zondcr (^p de na- blocdvcrwantfcliap acht te gcven ccn moeder haar zoon, en een brocdcr zyn ziillcr kuniicndc irouwcn ; verfoejelykc Iciing, die licm den naam van Cbcvufueuus , d.it is te zcggcn zo :.Is hei Bero- iius vertaalt, eerloos en onbcfchai\mt , deed geven. Maar zundcr iuilt liet gcvoelcn van dezen Schry ver, wat gezag men hem ook tocl'chryve, aan te kleven, het Uaut valt dat een gedecke van dezc Stellungen volkomener door de Volkern van de nikonielinglchup van Cham en zelfs die van Sem aangenomen vorder. De veelwyvery wierd in Egypte en in Ailiricn door hct voorbcclc dcrKoningcn, die verfcheyde a\ ettigc en cchte \xo\\- wen iwdiien, zondcr van een noch grotcr getal van liywyvcn te fprckcn, gewettigt. Zy was by de Hebreuwcn gcoorlooft en ged'.ilt, en niets is bckendcr ;ils het gccn de H. Schritc van de \ ri^LiM en \an Abra'.vam, van Jakob en David zegt, en bovcn al van de yUclykc meni^te van die van Salomon Die zich nicht met Dachten van längeren, ook de uitheem Sche, die door de Wet verkennen waren, toegang gänzig; deWelke Zyn hart veidorven, en heut tot aégodery deden vervallen. De Perllancen en de Méders ichten zich müssen hier in na de Zeden Der Allyriers, die zy verwonnen hadden. De nakomische van jäck bleef reinder in Europa en klein Azien. De Kommen, de Germanen, de Volkeren van Gallien en Iberien, en, 't gegen my noch meer verwondern, de Kadomeneers, die van de nakomische van Cham waren, konden in iun huis by ht leven van huis erden. En zu er in der gerchischenen voorbefolden van het tegen-dcel gevonden worden, gelyk dat van Anaxandrides te sparte, dezc voorbefolden zyn dun gezaait, en ver van een zo wyduitgcirckt gebruik aan te vzcn, als het by de Egyptenaren en by de Allyriers geweelt is, en gelyk hct noch het by de ineefte landfällig. Kk J allen- daarde veclwy- vtry liierlicht ik:ilt>d tinde voor- naaiiillC. Bent. De verl- w yvety in Syri- rii Kgyp ■ tfgewrt- tifUj. 39. £y i<58 ZEDEN DER WILDE N DeHu- wely- ken wa- ren in de iiamaag- fchap- van't blocd biniicn cnige graden verbo- den< DiodoT. Jic.lib. i Philo it Sfecial. bgib. Sophoc. in t } dif>. Metam. lib.X. Hb. I. allehrerfchers van A/ien gevonden word, /.yn hct iiitzonderingen, die den algcmencn regel j de manne aan ccn Vrouw verbindende, helpen bevelUgen. Wat de naniaagfchap van 't bloed aangaat, 't is niet min yekcr dat er verbodene trappen waren, binnen dcvelke liet niet vryltondeen van te gaan. Maar de Schryvers de kracht der woor-den, die by de verfciieydc Natien in gebruik warcn, niet altyd wetende, en de trappen van veawagering en die van 'i; bloedvcr-wantfchap niet genocg onderi'cheydcndc, hcbben ons zaken te boekgezet, die qualyk opgevat kunnen geweell /yn, en die lie-dendaags Enige uitlegging kunnen lyden, /under do week verlegen maken. Aldus heben -wy een afgryen te le/en dat de Magen by de Chaldeen liun eige moeders truuwdcn ; dat /onder de/e Voor- waarde de Partifche Koningen niet konden ten troon iiygen ; en dat by enige andere volkeren de breeders hun eige /ufters trouw- den. De Schryvers itemmen hitr in alle over een, dat het ecu doorgaandc gebruik by de Egyptenarcn was. Zy /eggen dat by hen het huwlyk van Oliris en llis, die l>roi;der en /ultcr waren, zo wel geflaagt en /o gelukkig gewceft was, dat het in gevolg, van de grote voordelen die /y van deze beyde verkregen hadden het een Wet onder ison was, dat de breeders en /ultcrs uit een zelfdc bedde zanicu paarden. Abraam en Izak zyn zoon, vadcrs van het Joodf Che Volk, geven den naam van zutters aan hunne Vrouwen. Filo verliaalt van de Gricken dat Solon den Atienienzeren het huwlyk met de /ufteren uit een /elfden vader gefproten toegelaten had, verbiedende dat met de /ufteren van een /elfde moeder; dat Lykurgus in tegendccl een Wet gemaakt had, die het huwelyk met de /ufts een moeder tocliet, en dat met de zufts uit eenen vader gefproten verbood. Het Ichst evenwel dat men in 't algemeen kan verzekeren, dit het Huwelyk in de rechte linic tuHclicn vadtr en dochter, en den zoon met zyn moeder aUyd over al als blocdlchandig aange/icn is, en onder de groolte misdaden gerekcnt. De gelchiiedenis van Oedipus en Jokalla, waar van /icl\ dc ccrite de ogen uitftak en de andere zich uit wanhoop om hnls hraclit oiii een liuwelyk, dat hun niet kon geweten worden, naiicmaal i.y beyde daar in dwaai- den» geeft ons genocg te kennenwat afgry/en de/e bloedlchandic;c huwelyken baarden. Niet doet er ook den gruwel bcter van ge- voelen als dc zwarte vervven en dc levendige uitdrukkingen, waar van zich dc Dichters bedicnen oin ons dc Yll'clyklieden van deze drcevige geichiedenis af te fchildercn, als ook de vervloekte minnedrifc van Myrrlia, docJuer van Cyniras, Koning van Cyprus, waar van de misdaad by na gelyk die van de dochteis van Lotli was. Maar onder de Ooflerlingen zelfs verwektc de minnctorlit van Semiramis, Koningin van Babylon en van Chaldea, voor haar con Nin'as, /o vecl verontwaardiging in den: Vorft, ilat hv haar deed om hals brcngen- Die van Pariiatis voor haar voon Artaxerxci: verw ekt het zel(de afgry/en in het hart van de/en Monarch, maar I6p hy vildc als 4c eerfte hot loven jij^n die gene uict bcnenicn, vart wic hy hct ojn^angci) had- Zoudlpn deze beyde een gcnicht gc- maakt'heUlpcp^daiCtV'*^^' andcrfins xo beroemde VorlUnncn j by de mkomelingfcKap haar gocden naam modi l^rcnken, indieri de Clialdpcii:ljcMagen, die hun ondcrdancn vvavcn en het oppcrge- '/ag over den tioflsHienrt hadden, verplicht waren geweclt of de vryheid gehad iiad.lenvan hun eigc mocdcrs te trouwen? \ er daar van (laai) dat xulks waar zou lyn, /cgt Agathiasj dat het afgryzen en de v^rontwaardiging die den X'orft aanzetten cm deze 7,innclo/.e moeder afreVyzen ilaar uit ontftonden, om due l,ct een „ /.aak was die te gefelijk legen de godivrucht,'s lands gelijk, een gevoujen der jnenfchen ftreed. "Zo dat indicn de Perjen /ich ijaderhand een al te grote vryheid over dit lluk aan-reatigden, gclyk dcze zeifde Schryver zonder twyfcl door de dubbclzinnigheid dtr woorden misleyil, vcr.ekcrt, is dit een gevolg van deze droevige verdorventheid des harten, die hen in alterlci misdflden dompelde. Men zou cvcnMcl 't gecn Agaiiiiaszegt in twyffel kuiinen trekken > of goedmaken dat hy in de woorden bodrogen is gevveit; want Ta vernier, van deGauren ofCJuebren, die van de Ferzen zyn afgcltamt, Iprc'xmic, vcrzcktert, dat zy tot in het dcrde gelid van bloedverwantlchap nict k. Unnunen trouwen, en dat nicmand in ik kop krygt daar vryheid toe te vcrzoeken. Het Ichynt ook dat de natuur in de zydlinie voor de Jiuwelykett in het cerlle gehd , vooral finder broedefs en zufters van hclcn bt ddc , ten afgryzen iiecft . en het zou voordchg zyn te kunnen aaiioncn, dat zulks nooit: geoorlooft geweell is , buiten de geval- len \ an voUlrektc noodzakelykhcid , waar in zich de eerfte kijide- rcn van Adam en F.va bevonden , zo dat zulks een algemene Wet voor een gantlch Volk heefc kunnen maken, en een Wet van on- hcuglyke tyden. Ve Schryvers dicrjns de meefte zwarigheid gcbaart hcbben j zyrl die gene die ons van de gewoonte dor Egyptenarcn iprcken , en die ons de voorbccldcn van Ofiris en Ills , van Ptolomcus en Arfi- noe* van den laatflen dcr Lagidcn met Kleopatra aanhalen. Want zo liet A\ aar is dat deze gewoonte by hen zedert den tyd van Ofiris en Ifis tot ccn Wet gcv ccfl is , moet het ccn grondwet , en die zo oud als de Monarcliy zclfs is, gcwcelf. zyn. Een van de aanmcrkclyktie gefcnicdcnifTen der Il.Schrift dwingt my evenwei daar aan tc iwyffelen. Namelyk deze, miirchicn /.al men de gifTing nict qualyk gegrond vinden. Abraham met Sara zyn huisvro;iw naEgypte trekkendejfpreekt in dezer voegcn tot liaar. „ Ik v. eet dat gy ^.choon zyt, en dat wannecr de Egyptenaren u zien zul'.cn, zy zullen zeggen, 't is yyn Vrouw, en zy zullen niy onibren^en om u tc bezitten, zeg „ dan, bid ik u, dat gy myn zuAer zyt. op dat zy uwcnt wegen J, my will handclen, en my om invent x\ il in \ leven latcn." Abraham zoekt een uitvlucht om de dood tc ontgaan, die hy van wegen de Egyptenaren te vrezen Jieelt > zo zy vcrmoeden kunnen <lat hy de man van deze Vrou,w is, wiens fchoonheid "»hun in \ oopen moet ; hy vind 'er g^pn krachtiger als Sara te vet-plich- Gett. til f. II. 12. 1 J.; Gen. cap. Andere warig Jicid uic de woor- den van Abraham te- Hen Abraham niclek. a70 ZEDENDERWILDEN' plichten om te zeggen dat zy zyn zufter is; maar zo het ecn algemene en een grondwec in Egypte geweft was, dat debroeders hun zuders trouwden, zou Abraham hec onfeilbaarfie middel ge- kozen hebben om in iict ongemakt, dat hy vermyden wilde, te vallen; want de fc'.gyptenaren zouden een goed befluic gemaakt heb- ben, zy is zyn zulter, derhalven is zyn zulter, derhalven is zyn zulter, derhal ven is zyn zulter. Men moot in tegendeel, om ze in Abrahams gedachten te doen vallen, dus geredeneert hebben. 't Is een grawelyke en ongehoorde zaak, dat een breeder zyn ei^e zulter trouwdj. dezc is zyn zufter, derhalven is zy zyne vrouw niet. Men zal militären zeggen, dat Abraham en Sarat vremdelbgen zynde, de Egyptenaren geen oder er hebben vollenden vedde, wenn eer door die van het land dezer vremdclingen zelfs, die zy noodzakelyk weten mochen, nadcmaal zy hun naburen waren. Maar dit oegunftigt het gevolgte zelfs dat ik dryf; want of de Egyptenarcn waren onkundig in de uitheemfche gewoontens, en by gevolg moeften zy volpens die ordelen, die zy in hurt eigen Ryk hadden: of zy wiften diederChaldeen; zo zy die der Chalden wiften, was Abraham alzo zer of zelfs in tneer gevaar; want zy die wiften, zouden zy eweten hebben dat deze hunne zufter trouwden. Het ftaat te ge- Loven uit de litt die Abraham gebruikte, dat de Chaldeen entszonder ks hadden, dat de Egyptenaren niet hadden, en zelfs daft zy niet wiften; nademaal de Coning zyn beklag aan hem deed, dat hy hem verleyd Jiad, om hem in een zo gruwlyke zonde, als hec overfpel, te llorten, zeggende dat zy zyne zufter was, waar uit hy zich niec onthouden kon te befluicen dat zy zyn Vrouw niet was. In der daad Abraham had zyn maatregel j^enomen dat Farao niet te weten roocht komen dat Sara zyn huisvrouw was. Hy paaide hem evenwel met gcen leugens, alzo min als Abimelek, by wien hem een dien;elyk geval overquam; want hy zeyde rond uit tegen dezen, dat Sara  zyn mocder. Dit feline me byna bewegen te zyn ten opzicht van de Egyptenaren, en daar is niemand of hy moet er een wettig gevolg uic trekken, dac ten minften individ, de huwlyken van breeders en zufter, vooral van heten bedde, verboden en een ongehörde zaak by hen waren. Maar de woorden van Abraham tegen Abimelek werpen ons in een zelfde verkennende ten opzicht van de telling die gedreven heb; want men zal vinden dat in de nakomclingchap van Scm het huwiyk in het ecrfte gelid in de zydlinie georlooft was, ten minuten tuflchen do breeders en zufter van halven bedde. De woor-den van Abraham aangaande Sara, fchyncn zeer duidclyk te zyn. 5, Vobr 't overige, zegt hy> '^y is waarlyk myn Zufter, dochter van myn vader, en niet van myn moeder. Men moet noodzeklyk uit deze wy/c van uitdrukking beftuiten, dat Thares, vider van Abraham, liec ook van Sara was, maar dat Thares deze twee kinderen van verfcheydc vrouwcn gehad had. Ondertufl'chcn loogchenea de Uitleggers byna alle uit cenen mond, VAN AMERIKA. IV^ BOEK. 27t mond, dat Sara een cige dochtcr van Thares was. In der daad M anneer Thares Loth lyn kleinzoon, wiens v; der dood was $ in 2yn huis nam, namhy ook Sara, die zyn fchoo idochccr, en nict •lyn dochter genoemt word; en het fchynt dat.ncn hier uit moet belluiten, dat zy een niche of luUer van Loth WaS, nademaal zy van te voren VAN AMERIKA. IV^ BOEK. 27t mond, dat Sara een cige dochtcr van Thares was. In der daad M anneer Thares Loth lyn kleinzoon, wiens v; der dood was $ in 2yn huis nam, namhy ook Sara, die zyn fchoo idochccr, en nict •lyn dochter genoemt word; en het fchynt dat.ncn hier uit moet belluiten, dat zy een niche of luUer van Loth WaS, nademaal zy van te voren VAN AMERIKA. IV^ BOEK. 27t mond, dat Sara een cige dochtcr van Thares was. In der daad M anneer Thares Loth lyn kleinzoon, wiens v; der dood was $ in 2yn huis nam, namhy ook Sara, die zyn fchoo idochccr, en nict •lyn dochter genoemt word; en het fchynt dat.ncn hier uit moet belluiten, dat zy een niche of luUer van Loth WaS, nademaal zy van te voren VAN AMERIKA. IV^ BOEK. 27t Te zamen in het huis van Nachor wonende, na de dood der twee broeders Aran en Nachor, beyde in het huis van Thares onfangen vierden. Om dan deze woorden van de H. Sclirift uit te leggen, nemen de uitlcggers hun uitvlucht tot andere voorbeelden van de H. Sclirift, w aar in deze woorden van bree-der en zufler, zoon en dochtcr, onwcderlprekelyk dubbelzinnig zyn, en in verfclieyde zinnen worden op^enomen, volgenshet gebrick van dien tyd, in de nakomdingfchap van Sem. Want zonnder van dezelfde tyden af te'' iham noemt Locli zyn breeder, schoon hy maar zyn oroeder Nachors zoon was. Izaak noemt hy Abimelek, Koning van Gerara in Paletina zynde, daar hem het zelfde ongemak ovcrquam, dat voorhcen zyn vader gebeurt was; noemt Kebekka zyn zufter, schoon hy er maar Oom na de wyze van Brctanjc over was, zy een dochter van Bathuel. Zoon van Nachor, brooder van Abraham zunde. Jair w ord ook zoon van ManafTe gcnaamt, schoon Jiy maar een van deszelts klein-zonen was. De joden behielden de zelfde gewoontents tot het einde toe. In de geillachtrckening van Gods zoon, word 'er gezegt, dat Joram Olias gewan, evenwel ontbreken'erdrie geflachten, milfchien deze beide, dat joram de over-over-groot vader van Ofias was, wiens vader hy fchynt genoemt te worden. De neven van den 2^igma-kcrtneen redelyk ver gelid worden zyn breeders genoemt, 'tgeen den ketteren gelegenheid heeft gegeven om t;e zeggen, dat Jozef andere kinderen gehad had, of van enige andere vrouw, of van de II. Maagt zelfs. De algemene regel der joden was zich breeders en ziiilers te Noemen, in wat gelid van vermaagfchapping zy in de zydlinicn waren, wanncer zy van beyde kanten tet den stamboom konden opklimmen. De gillig dan der uitieggers is, dat Sara een dochter van Aran was, en dezelfde die Jefla genoemt word, die een nicht van Abnahme zu finden, haar trouwen ken, op dezelfde wyze als Mclcha, andere dochier van Aran, en zulter van Jefcha Nachor, breeder viin Abraham, trouwdc; en Abraham ken haar zyn zuftcr noem, o[) dezelfde wyze als hy Loth zyn breeder noemde, schoon de/c maar zyn breeders zoon was. Sara ken ook zeer Avel een dochter van Nachor, zuller van Loth, en Vrouw van Abraham. T W E E D E II O O F T S T U K. On der de gewoontens der Irokeizen vinden wyzen van Vermaagfchapping, om de waarheid te zegi;en een weinig viin die der Ilebreen en Kald. ccn vcrfchillende, maar die hicr in met de zelve over ccn komen, dat zy dubbclzinnigheden in de LI woor- Hoede Irokui- zcii tu'.n ver- maag* (thap- pingre- kenen, HtroJ. 3'- xjx ZEDEN DER WILDKN woorden kunnen uitmaken, en daar door reelsdiencn om de denkbelden tc hervormen, die oi deze /clfdc woorden in de gcclachten brcngen, wannecr wy 2c,u de Hilloricfcliryvers vinden, om dat wy onkundig zyn en dcv.e Schry vers to wel als wy onkundig waren in de vericheyde /iiir en, die zy by de \ olkeren, waar van zy gefprokcn hcbben, liadH< '.. Om dit door de tocp.iliing kluar te maken moet men wetcn dat onder de Irokoi/cn en ondcr ric iluronnen al dc kinderen van ccn Hut ullc de /.uHers van iiun moedcrs als Lun moedcrs, en al dc breeders van Juin mocdcis als hun ooms aimzien : om de 7,elfde rc- den gevcn zy den naam \ vaders aan al dc breeders van hun va^ ders , en van moejen aan al vic zullers van him vaders. Al dc kin- deren van de moeders en haar zulters kant , van den vadcr en /y'ls broLdcrenskant zien elkander gelykelyk als brocders en zullers aan; maar ten opziciit van de kinderen hunncr omen en moejen , dat is te zeggen hunner moeders broeders en hunner vaders ziifteren , deze liandclen zy maar als nevcn , fchoon zy in lict zeltde gelid van vermaagfchapping zyn als die gene die zy als hun brocders en zafters aanzien. in het derdc gelid verandcrt dat , de oudomcn en oudmoejen worden Meer groot vaders en grootmoeders van dckin. deren van die gene, die zy neven en niclucn nocmdcn. Die gaat dus altyd volgcns den zelfden regcl in 't r.cdcrdalendc gelid voort. Op deze wyze is hct gemaktige te begründen hoe de Lhaldecn en de Partifche Koningen hunne moeders konden trouwen, dat is te zeggen moejen, dikwils jonger vanjaren als hare neveu, in plaats dat zo het een noodzakelykheid geweft was, dat de Partifche Koningen mannen van hun eige moeder wierden, zou het noodzakelyk geweft zyn dat dezelfde perfon moedtr en vrouw van allede Partifche Koningen geweft -was, 't geen tegcn de gezonde reden stryd. Het is gemaktige te begrypen hoe de Egyptenaren en einig andere volkeren hunne zufter, dat is te zeggen voile nichten, of zelfs bloedvindinnen die hun noch een lid verder waren, trouw en konden. Ik loogchen niet dat 'cr cnig voorbcelden zyn waar uitmenbc- ■wyzen zal kunnen dat Vorlten de vryheid aan /.ichgenomcn hcblxn om hun cige zufters te trouwen : en dat dit voorbccid in 't \cr- vole een gebruik heefc kunnen invoeren. Zoii;uiigc zyn het voor- beeld van Kambyfes, zoon van Cyrus, dat van Ptolomcus, die Arfinoc trouwde, en dat van Ptolomcus, die de laadlc Koninutkr Egyptenaren was. Maar de ongeregelde drift dezer \ orl^cn en het misbruik dat 'er op dc vryheid, die zy genomen haddcn, volgdc, gevcn klaar te kennen dat het een verdorventhcid en ccn nieuu c invoering was. Dit geeft Herodotus ons duidelyk teverllaan, daar hy lict geval van Kambyfes vcrliaalt ; u ant hy zegt Terr zelfdcr tyd dat voor hem de Perzen hun zullers nict trouuden, en dat declicf de van dezen Vorft jets zo nicuws in zich had, dat declive door geen gebruik kunncnde wettigen, hy ten minllen door een uitspraak der Magen, die de meefters van den Godsdienit warcn, wildcgc-llevigt worden. Ily ricp ze dan by een, en plcegdc met hen over zyn voornemen raad, hen belaltende dezaak nice ryp overleg tconderzeeken. Dc Magen, die wel mcrktcn clat hct cen (Irik was, clicn lum k/c Koninj; Ipandc, dcv.clkc hy dc godlooshcid noch allc de wiccdlicdcn van ccn tyrannilche reprinz, en ud/icndc dat /y vcrlorcn vvaren, /o Viegen de gegenständigen van hun Ko-nirg cen vonnis velden, antwoordde nach dem wärde van der wärde van der Welt vonden, die het hinwürdig van der brocder met zu alles zu den wärde van der kommenden wärde. Der Vortheile, die ihr gegenwärtige a.m. had, was met die antwoord reyreden, en der Magen ontquamen door hun lal'harteid den lärk. Mens vindicie gelyke d'un door ganze Amerika de Vechry en de Renwyvery en de Renwyvery De Vechry fch, i mccr plaats in het zuidelyke als in het noordelyke deei tc ic. Dic, daiir av wcinig gcoorlooft is, alsonder ccnicie Natien van de AI^',onkyn(clie spraak. De Iluroniche en Irokoilche Volkeren vn aan ccnc Vrouvv veibonden, en 't geen noch zeld/amer nioet voorkomcn is, dat uit ccn gevolg van dc Vrouwclyke Kegering dc i'olygamic, die den manncn niet vry-Ihat, cvenwel by de Tlbnnontouaani'che Irokoizcn de V'rouwen gcoorlooft is 3 daar 'er zyn die twee manncn liebbcn, die men voor ccht hnud. De Vechry is by de Natien daar 7,y in gebruik is Aan cen klagen getal van Vrouwen, by voorbecld twee of drie, bepaalt, 20 men er de Hoofden van iit/.ondeit, die meer voorrecht als de an-deren menen te liebben; maar onder alle deze Vrouwen is er al-tyd een voornaamlle Vrouw, wiens trouw plechtiger geacht word. De Algonkynen, der zweite die gene die zy van den ingang van de Hut noemen (dat de plaats van eei is) van die van t midden. De laatigennemde, als Slavinnen van de eerlösen, en haar kinderen worden als onecht en van veel minder waardegerecht, in vcrgelykin; van Jie gene die uic de/e eerlöc wettigc Vroiiw geboren y.yn. Onder de Karaiben is 'er ook een die den voorrang heeft, en dit is die gene, die v.y door een geboorterecht: vcrkregen hebben, 't grcn ik gauitlcggen, of zo een, dic7,y metnl de vtreilchte plechtighcdcn getroud hebben. Zy hebben 'er ook die men als Hywyvcn kanaan/ien, /odanige 2,yn de Slavinnen, die /y in den oorlog gevangen genonien heliben. Zomtyds trouwen, de de Slavinnen, ma.ir, bchouden altoos de tekens van hun Slaverny, dat is re zcggcn dat v.y nooit zulke lange hairen of brozen kunnen dragen als andere vrouwen, die het recht van haar vryheid gcnieten. De de Vrouwen wonen dikvv'ils te /amen onder het /elfde dak by de Algonkynfche natien, en v.y leven rcdclyk v^el te /amen. Maar hy de Kara ben wonen /y of in vcrfcheydc Dorp, of /o /y van hct xclfde Dorp /yn, makcn de manncn voor elk cen hut ap.irt, waar in zy met haar kinderen Icvcn. VIER- am- woord vaiidc urn lien ftrik  zo oud als de lonarchy zelfs was, en dat zy door Manko Kapak, ftichter van dut Ryk, gemaakt was; maar Akoftakomt m^geloofbaarder voor, sezelve aan een zyner laatfte Koningen toefchryvende, die hier door Gods vloek op zyn geflacht en op zyn ilaten haalde, die het ilacht-oifer en prooi van den inval der Spanjaarden wierden- By de Zuidelyke Anierikanen heefc de oom van moederskant, volgens het verhaal viin Thevet, een wettig recht op de dochter van zyn zuier. liy neen, ze op het oogenblik van haar geboorte vandeaarde. op, en ziet ze van dien tyd af voor zyn toeko-mende Vrouw aan. De vader van dit kind is van dit ogenblik af van een deel vifk de flaverny verloft, die hy aan de ouders van zyn Vrouw en aan zyn vrouw en aan zyn vrouw en aan zyn word 'er met beau. Andere Schryyers zeg-, gen evenwel dat dit recht der Karaiben de neven betreft, ten op-, zicht van hun voile nichten van's moeders kant, die door de gebporte.hun Vrouwen zyn. Ik weet niet of zy haar den naam van zuftecs met geven j gelyk verfcheyde andere Volkren, by wie de woorden Gewalt en Germaine dezelfde betckenisfchynen te hebben als in 't Latyn. In dit geval zou men kunnen zeggen dat de H^araiben hun eigen zuftert nuiar in den tweden graad van de zydlinie zyn. Hocdenig het recht dezer Karaiben over hun nichten ook zyn mag 9 zy nemen ze naderhand niec ten Vrouwe als met toeftemming der ouders en met de vereifchte plechtigheden, en de verpliching van elkander te trouwen is zo groot niet, of de dochters kunnen zich dar van verfchonen. Maar gemeldet verliezen de jonge dochters. Die ontrent de voltrekking van deze huwelyken een ftok in 't wiel fteken, hier door haar goeden naam, en de voordelen die.!2:y in haar gellachten te verwachten hadden. De Irokizen geen verplichting hebbende om in hun vermählt schapping te huwen als de Karaiben of als de Hebreeuwen, ryn noch naauwer van gewiffe ontrent de verboden crappen van 't bloed als deze waren, ten minfie voor dac Mozes hen, door de Wetten die hy. Hin in Leviticus oplegt, de handen meer gebonden had. De Verbinten van bloed zyn zo (krk in de hue van de moeder, die de kinderen het naaft schon te behoren, dat zy zeiden in deze Hut kunnen trouwen, ten zy ze iu zo verren graat. VAN A M E R I K A. IV. BOEK. De welvoege}ykhc;id laat daar zelfs |i;«en huwlyk met de Slaveti, die in deze Hmx ingeeat, s^n toe , \v!aot geiyk men met hun leven te fchenlcen ben den tiaam van een van Jiec geflacht doet opnemen> treden zy in alle cte rechten van de aangenoroe bleed- verwanc- ichap 1 eix verbeelden die gene , die zy weer doen herlevenj als of zy het zelfs in perfoon waren. Ik erinner my dat een van onze Zendelingen het huwelyk van een Slavin met iemant uit de Hut * waar aan zy gegeven was » voorgeftelt hebbende , de Wilden de voorftellipg met afgryzen verworpen en de Zendeling moeft htm reden doen verilaan om de ergernis weg te nemen , zich verfciio* nende dat hy op de Wetten van de aangenomen bloedverwant- fchap geen acht 'ffeeeven Jiad. De Athonni of Hu hit van den Vader zyne kindef^ als vreemd tynde , zyn daar in de verbinteniilen van 't bloed zo naauw niet. Indien de vader kinderen van een ander bed had zouden deze van dit bed de kinderen van het eerfte noch verder beilaan de Hut véne deze noch vremder aan die van het twéde zynde als die van den vader, waar uit zy beyde gefroten zyn, ten zy de kinderen van deze twee verfcheyde bedden van het zelfde geflacht waren. Ik ben niet naauwkeurig genoeg onderrecht tot hoe vcr zy de trappen van bloedverwantlchap, in deze hutten, die zy niet al door vermaagfchappingen beftaan, verboden, uitlb-ekkenjmaar ik ben verzekert dat zy eerbied hebben voor de banden van derede of ook van de zyd-linie. Ik geloof zelfs dat zy niet met die van Den tweden trouwen, en zo zy zich hier ontrent iets meer toeigenen, dat is op den grond dien ik reeds gdlelt heb, dat zy er een zo naauwe vermaa^happing niet in menen te vinden alsitt de hut van hun Moeder. Zy geven zo veel acht niet op de graden van verzwagering. De Algonkynen » waar van zommige geen zwarigheid in de Veel* wyvery ftellen> trouwen zonder fchroom verfcheyde zuflerst en wanneer de eene bevruchc is , hebben zy vervolgens met de ande- re te doen) want al de Wilden hebben een algemenen regel van geen vleeslyken omgang met hun Vrouwen te hebben > zo dra de- ze verklaart hebben dat zy bevrucht zyn. Wat de Irokoizen dc Huronnen en de anderen aangaat, by wie de Veel wyvery, niet in gebruik is, zy trouwen na de doodvan hun eertte Vrouw graagde zufter daar van , en die van der overledene Hut laten niet na den man deze nicuwe verbintenis voor te ftellen, zo zy over hem in het eerfte Huwelyk te vrede zyn geweeft. Men kan het zelfde van een Weduwe ze((gen t ten opzicht van twe broeders, maar zonder de verplichtingdie de Hebreuwenhad- den van de Weduwe van hun ouder broeder, die zonder kinderen geflorven was , ten Vrouwe te nemen. De plaats die ik uit File den Jood heb aangehaalt zou miflchien van de graden van verzwagering en niet van bloedverwantfchap kunnen verftaan worden. Dus zal het by de LacedeoKmiers door LI 3 de Inde Aihoniit ofHui vail dea vader zynde verbfn- leniflca van't bloed M naauw Diet. p. -^t %76r ZEDENDER WILDEN Cap, 19- 30. Wafer voorhet trouwen gun moet. Maar tneceen jonge- ling moct men zich niet verhaaf- leu. de  in de oudersvan de toekomende Bruignoms verbinteniflen voor bun kinderen van derzelver teerlle jaren af maken, en vai dien tyd af gaan deie mans een wezentiyke lauerny ten opzicht van de nut hunner brui-ten aan, als of zy waarlyk gctroud waren: een laverny, waar door zy het recht of de eer van haar vermaagfchapping schonen te kopen, gelyk Jakob de zyne kocht, met zijn fchoonvader Labanzeven jaar voor Lea, en zevcn andere voor Rachel te dienen. Dit verhaaft evenwel den tyd niet, waar in men de voorftellingen plechdg doen moet, en door gefchenken openbaren dat men 't geen de Wetten voorgefchreven of de ouders door de verbinteniften die zy gemaakt nebben bell. Otten liebben, voor goed keurt. Voor 't overige denkt men niet om deze voorftellingen te doen voor de verloofde toe huwbare jaren gekommen zyn, voor dat zy de proef jaren der Inwyingen hebben uirgeftaan, waar van ik ontrent de vryfters en vryers gefproken heb; en het is iets zon-derlings onder de Zuider Amerikanen, dat een jongeling van crouwen durft fpreken, of een ander voor hem, zo hy niet reeds eni-gen roem behaalt iieeft, zo hy niet een of twe gevangenen gemaakt eest of enig vyand van het vaderland omgebragt Behalven dit recht of deze verbintenillen zo vroeg aangegaan, die geen algemene Wet zonder uitzondering uittnaken, kan men evenwel in 't algemeen gefproken zeggen, dat de Huwelyken eer uit eigen belang en men^helyke inzichten als Uit genegentheid der jonge luiden befloten worden. Volgens den gemenen regel zu menzich altyd moeten haften om een jonge dochter gancs vroeg uit te trouwen; om dat, behalven dat de vrouwen dehuisgezinnen und der huisgezinnen, der niet als doo; t gctal van kinderen verfterkt worden, wint er de Hut van c mw ok door, door het recht dat de vrouw op de jacht vavi haar man verkrygt; in tegendeel moet men zich niet verhaften om de jongelingen uit te trouwen, om dat eer dat zy gehuwt zyn, al hun jacht, al de vruchten van hun naarfcigheid en arbeyd van rechtswegen hun but toekomende, derzelver inwoonders noodzakclvk by dit huwlyk moeten verlieren, door de nieuwe verbintenilFen die zy met een vrouw en kinder a Ananga, die hun eer meer brengt dat zy wel onderhoudenen En fchoon de Hut van de vrouw oderhoudenen. En fchoon de Hut van de vrouw oderhoudenen. Ne niet opwegen, welk de jonge man daar voor zyn trouwen aan toebragt. Dit dunkt my ten minstte dat ik onder de Irokolen opgemerkt heb. Ivenwel nademaal het tegen de welvoegelykheid zou zyn volgenseigen belang te A^erkte gaan en het te laten blykeu, wetenzy zich zu wel door een verwonderens-waardige menllchelyke eerbied te beftiereil, dat de jongelingen zich over die van hun Hut niet beglagen kunnen, die niet miifen dezelve tot trouwen aan te zet-ten, en voorrtellingen te doen, die hun aangenaam kunnen zyn. Die van de Hut moeten ook over de jongelingen voldaan zyn, die gegen haaft tot trouwen hebbende of uit andere inzichten, die zyaltyd niet zeggen, de voorllellingen, die men hi'n Doct, niet beamen, als na langen tyd zich onverfchillig ge- toont te hebben. ..lU VYDE HOOFTSTUK. De kinderen de moeder toebehorende, en de Wilden alle egaal schonende, moelt het fonder twyffel gants onverfchillig zyn in wat Hut men crouwde, zonder anderen regel als de genegent-heid. Daar zyn evenwel onder hen drie verfcheyde orders, waar op zy niet nalaten eenige acht te geven. De eerfte is die der Jeffendouans, dat is te zegi^en der Adelyke gellachten ; de twede is die der Agongoueba of der geraene luiden, en de derde die der der Ennatikouat <wt is te zeggen der Slaven, dien men het leven gefchonken heeft, of van die gene die uit deze Slaven geboren zyn; y trachten zu veel het by hen (laat een goede verbintenis aan te gaan ; de Wilden van het Zuiderdeel en dc Algonkynen zien zeer naauw Op dit artykel, maar de Irokizen ftappen daar licht over heen, om wezentlyker voordelen te zoeken, 't zy in de Hut waar in zy de verbintenis aangaan, 't zy in de perfoon van den Bruid. Daar zyn Hutten die men fchuwt, om dat ly uit weinig perfoncn beihan t en by gevolg arm en weiiiig geacht zyn, en andere, waar in ongemakkelyke humeuren gevon-den worden, wier omgang men zorgvuldig vermyd. Wat de perfonele hoedanigheden der Verloofden aangaat, men zoekt in een longing dat hy dapper, een goed krygsman en een goed jager 7,y ; in een jonge doc liter, dat zy van een goeden naam arbeid-v.aam, en van een buig^aam humeur zy. Men bedriegt zich in deze kciir gelyk in al het overige. Daar zyn weinig mans zondt r gebreken; en een goede vrouw is byna ccnal zo zeldzaam huisraad in Amerika als in Europa, maar men doet zyn beft, en men poogt dair in niet mis te talen. I lee zyn dematnncn van een hut, die, gelyk ik reeds elders ge/egt heb, de zorg toevcrtroud is om de jongelingen en de jongelingen en de jongelingen, dochters, die daar in zyn, uit te liuwen. Het zou haar totfchan-de llrckken een tred te doen om een vrvder uit te huwen, en zy moctcn om haar en dcs meysjes eer v\ achcn dat men haar vrye en tcnhuwlyk verzoeke, maar wannecr^er mcisjes gevonden worden, die ccn weinig te lang wachten, mil Von de matronen niet alle liftei> Wen achtge- Ten. Her is deplichc der Matronen dejon- gclingen eiijoii>;e dochterii uiitehu< wen. 178 ZEDEN DER WILDEN Plechten vanhet huwelyk ten in 't werk te flellen om alle de partyen y die haar dienen » de pols te taden. Ten opzicht van de jongelingen, nadcmaal de uel- voegelykheid wil, dat zy de eerlle aanyoelc by de ouders van cie dochter, die men hen toefchikt, doenj doet men opentlyk dc eerAen trcd in hun naam> zonder dat zich laten zien, of van hun kant de minlle betuiging doen. De zedigheid der jonge dochters , die het tot fchande zou flrek- ken trek voor het huwelyk te laten blykenj of meer genegenthcid voor den eenen als voor den anderen te betuigen > en van de ande- re kant de vs^ezentlyke of geveinsde onverfchilligheid der jonge lui- dcn, gevoegt by een byzondere toegeventheid voor de ouderetii feefc deze zeer veel recht om niet als met hun eige genegent- eid te rade te gaan ) of ten minften die te volgen. Maar die met verftand beg;aaft zyn ontberen zonder in de eerbicd die zy hun ouders fchuldig zyn te miflen , gten liften om de perfonen die hun behagen zouden voor te doen , zonder dac zy zich daar m£e fchy- nen te bemoejen , noch eerlyke voorwentzels om die gene te leur te ftellen, die nice na hun zinzyn. Dit is evenwel zeerzeldzaam, en de meefle zyn de flachtoifers van hun blinde gehoorzaamheid voor de ouders. De Matronen de keur van een Bruid gedaan hebbende, en de- zelve den jongeling , die Jiet aangaat voor goed hebbende doen keuren9 gaan zy ae voorilelling aan de bloedvrindinnqn van de jonge docnter doen. Deze plegen op de zelfde wyze met elkander raad , en zo de voorftelling aangenaam is , geven zy in 't kort een duidelyk ant. woord, en zodanig als men het verlan^en kan, na evenwel eerll de toellemming van de toekomende bruid verworven te hebben. Z E S D E H O O F T S T U K. 