Herinneringen uit de loopbaan van een Indisch officier
Willem Adriaan Rees
"Wij heben geen oogenblik te verliezen; de overste moet on middellgk gewaarschuwd worden. Keer naar het gebouw temg, Ehse! wij volgen u derwaarts." "Heg hebt gelg," zeide van Krieger, die even als ik zgn jagt-gewer opnam en toen de lamp uitdraaide; "mogen hier niet blijven." "In het aangrenzend vertrek sHepen onze jongens, die ik op de inlandsche manier wakker maakte, door hen aan den grooten toon te trekken en bij den naam te noemen. Eenige oogenblikken later waren wg in het hoofdgebouw vereenigd, en hielden een formelen kriggsraad. "Gevaarlijke reisavonturen." "Op een paal afstands van Eedang woonde een europesche opzigter met vrouw en kinderen. Elise bad, dat voor alles die menschen zouden gewaarschuwd worden. Djojo, een vertrouwde jongen, werd derwaarts gezonden met de uitnoodiging aan den opzigter om onmiddellijk met de z^nen op Eedang te komen. "Erst nadat van Krieger de vreemde houding der bevolking, op den togt naar K." Eingang wärgern, aan den overste had medegeld, begon deze goed wakker te worden; maar nu ook legde hij de energie van den soldaat aan den dag. Das er iets broeit, betwägfel ik niet meer, vooral als ik nadenk over een paar ontmoetingen van de laatste dagen, en die met uwe opmerking in verband breng. Die afwezigheid met vrouw en kinden toont aan, dat er dezen nacht nog wel eens meer kon voor-vallen. Die handen dus aan het werk geslagen; de brandaPs (muitelingen) zuUen zich vergissen als zij denken ons onverwacht op het Ijjf te vallen. "Komt hier, jongens!" riep hij, "wenn het werk! Brengt de dries jagtgeweren en de nieuwe buks. Zie zoo! Met uwe dubbelloopen, müne heeren! Maken die een geheel arsenal uit. Nu de deuren en vengsters versperren. Veel vuurwapens zal die nieuwe koning wel niet uit den Hemel hebben mede gebragt." Het geheele huis was nu in rep en roer; zware kasten werden voor de hoofddeur geschoven, en de jalousien verzekerd; de voor- I. 9 194 naamste beschikkingen werden genomen, geleid en uitgevoerd door den overate en van Krieger. Ik hield mg onledig met het laden van de geweren, waaraan Elise de groots te aandacht schonk. ))Laat mij eens een loop laden," zeide zg glimlagchende, ))wie sweet of 'tmij niet te pas komt." En tegelkert^d een wapen opnemende, volbragt z^ behendig een lading. ))Stel u niet bloot, Robert!" riep zij haastig, maar liet er da- > Delk op volgen: "Dons gamizien is niet groot, denk er aan. Geden opziener te gemoet, ik ben beangst voor zgn lot, zoo lang hij niet hier is. Neem uw gewer mede." Daar de deuren reeds versperd waren, sprong ik door een verster naar buiten. Op eenige schredea van het huis gekomen, luis-terde ik oplettend, doch alles was stil. Den weg naar de opzieners-woning opgaande, verbeeldde ik mij echter eenig gedruischi in de verte te hooren; ik verhaast m^ne schreden tot aan de bogt van den weg, van waar de opzierzewoning zigtbaar is Zg is omringd door een menigte menschen, waarvan er verscheidene obors' dragen. Onderscheidene personen zie ik in en uit het huis loopen en een verward gedruisch van menschen-stemmen treft mijn oor. — Zou de waarschuwing te laat gekomen zijn, zouden de ongelukkige bewoners niet hebben kunnen vlugten? Misschien zijn er nog menschenlevens te redden. Ik avanceernog eenige passen, maar houd den kant van den weg, waar digte kof-fijboomen mijn sluiptogt begunstigen. "Toewan!" fluistert een stem, "Toewan!" Lakas poelang, nanti brandal sebantaar datang," (magnheer! keer dade-lijk terug, de muitelingen zullen aanstonds hier zijn). "Het is de jongen, door den overste uitgezonden. Bifij was te laat gekomen, en redde zijn leven, door zich onder het oproerig volkte mengen; hij zegt dat alles uitgemoord is in de opzigterswoning. "Er zijn honderde brandals, mijnheer! zij gaan het huis in brand steken. Zie, de vlammen slaan reeds uit het dak. Alleen de vlugt kan ons redden." "Neen, Djojo! de blanda's (Hollanders) vl" ugten niet. Maar het aantal muiters is te groot, te groot om hun lang het hoofd te bieden. Gg schgnt niet bevresd, Djojo! zeg, wilt gg uw heer dienen?" "Welnu, spoed u dan naar Kedang, neem het beste paard van stal, rgd met een omweg naar Serang, en vraag hulp aan den heer Resident." "Gh>ed, toewan." "Maar haast u; van uw ylugheid hangt ons leven af." "Djojo, de trouwe Javaan, was reeds weg; en toen ik Eedang bereikte, hoorde ik den galop van een paard dat zich pijlsnel ver- wgderde. Naauweljek was ik weder onder dak, of de muiters, trotsch op bun goed geslaagden moord, naderden reeds Eedang. Alles was daar voorbereid om hen te ontvangen; e lichten waren uitgedööd en de bewoners schenen in diepe rust te verkeeren. Bleek maar kalm, vroeg Elise slechts: »te laat?" Helaas! m^n stilzwijgen bevestigde haar angstig yermoeden. In aller*l werd het luik verzekerd, waardoor ik in huis gekomen was. De bende was tot aan het erf genaderd; haar aanvoerder zond een gedeelte weg om de achterzyde in te sluiten en ging toen met een twintigtal muiters, die geweren en lansen droegen, naar de voordeur. "Nu opgepast, mgne heeren!" fluisterde de overste. "Zu man, en zoodra zg de trappen opgaan, branden wg los." Wji hadden de trompen onzer geweren op een rigchel der jalou-sie gelegd. Eenige seconden later liggen drie muiters in hun bloedte baden. Een woest geschreeuw volgt op de ontplpffing, en nadat de rook is opgetrokken, zien w Gegen de bende een paar honderd passendige passend. Twee muiters, die hunne gevallen makker weggegen, zijn nog op het erf. De overste lost nog een schot, en weder stort een man ter aar- de; de andere laat zgn last glippen en zoekt zijn heil in de vlugt. "Ala bonne heure," zegt de overste, "die bangsatten zullen ons niet meer hinderen." Slecht gemikt, merkt van Krieger aan, "maar wj zullen er partij van trekken, en ons niet meer noodeloos bloot gevan." De geweren zijn onderwäl weder geladen en ik ga een ronde mak. De vrouwelijk huisgenooten zijn bgeen in een kamer aan de minst bedreigde zijde van het liuis; groote angst heerscht er onderhaar; de meeste roepen Allah te hulp. Ik maan haar aan om rusiig op den grond te blijven zitten. Twee huisjongens zijn in de tegen-overgelegen vertrekken gepostererd, om elke beweging der brandals te bespieden en ons bij tjds te waarschuwen. In de binnengalerg aan den achterkant staat eveneens een dubbele post, waarbg ik Elise aantref. De schaduwen der vruchtboomen maken het uitzigt hier moeye- Igk," zeide zij zacht. ))Men kan hier bedekt de achtergalerij naderen tot op tien passen." Grelukikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikik Zj jj ziet niet dat twee, drie lansspitsen door de jalousien been haar rakelings langs het Ijg gaan. Terug, Elise! in's Hemels naam terug; buk u I" Het meisje vermande zich, en reikte my met een onbegrijpelij" ke kahnte een ander gewer toe. Geef mij eerst uw gewer," voegde zg er by, ))ik zal het laden. Ondertüsschen had ik hulp gekregen. Van Krieger stond mg by en eenige minuten later ook de overste, die zich vooraf overtuigd had dat de aanval op de frontzgde niet werd herhaald. Wy vuurden verscheidene malen op den vijand, die de deur reeds half verbrijzeld had; een paar jongens, door het dreigend gevaar moedig geworden, staken als razenden met sabels en lansen door de jaLouaiSn, waaruit reeds verscheidene rigchels geslagen waren. De zege bleef ons. Op zoo veel tegenstand hadden de brandalls niet gerekend; zij waren bovendien reeds tweemalen teleurgesteld. Vooreerst hadden zg de bggebouwen verlaten gevonden, waar zg de gasten meenden te verrassen, — de mandor had het verzekerd; en ten tweede bleken de djiemat's (talismans) niet krachtig te zgn. De priesters, die ze hun uitreikten, hadden gezegd dat zij daar-door onkwetsbaar werden; en reeds waren velen hunner gewond of gedood. Geen onzer, hoewel niet van demat's voorzien, had eenig letsel bekommen; doch daaran dachten wij in den aanvang niet een-maal. De achter-galerj was het zwakste punt onzer stelling. Met behulp van meubelen, planken en van alles wat maar dienen kon, werden de vensters en deuren duchtig gebarrikadeerd. De overste was op zijn terrein, en ontzag zijn eigen meubilair zoo weinig, als of he voor oOrlogs-materiaal gemaakt was. Toen hij zgn fort in behoor-Ijken staat van verdediging achtte, liet hg een p a 1 i t a (lampje) ontsteken en in een kamer plaatsen op den grond. Bg dit licht zag hg ^^n voor ^^n de geweren na, »want die mogen niet mankeren," zede hg, »en nu maar goed uitgezien!" Wij waren opgewekt door het gevecht ; ook de jongens hadden strgdlust gekregen, nadat de aanval tot tweemalen was afgeslagen. Ik gelöbige bgna dat zij verlangden naar een derde attaque ; maar hungeduld werd op de proef gesteld. Een zonspgang te Kali Ked Anang. Zal een uiir na middernacht geweest zijn, toen de tweede poging om Kedang te vermeesteren mislukt was. Lange en bangeuren volgden nu. Van tijd tot jede geg de vjand een kogel door huis en gaf alzoo zijn tegenwoordigheid te kennen. Hg be-raamde dus nog een aanval en bereidde zich voor. De onzeker-beid omtrent de middelen die bij tbana zou aanwenden, de lange duur der spanning waarin wij verkeerden, waren pgnlijk. Een diepe stilte beerscbte zoowel in als buiten ons verblgf. Het gesteun der stervenden , die badende in bun bloed in de achtergalery neder lagen , bad opgebouden ; de vlammen , die de opzigterswoning verteerd en de lucbt rood gekleurd badden , werden niet meer waar- genomen, De slaap bad de oogen der kinderen geloken ; scbregens- mo6 lagen zij in de armen der vrouwelgke bedienden op de koele vloermatten , onbewust van bet gevaar waarin zg verkeerden. Die nacbt scbeen ons een eeuwigbeid toe. Wat dunkt u, overstez zal ik een stupatrouille gaan maken? Het scb^nt dat de bende is afgetrokken." Dan kent gg den inlander niet, als gg denkt dat hg been zon gaan, zonder zoo veel mogelg vemield te bebben. Zoolang de bij-gebouwen en loodsen niet in brand staan, scbuilt bg nog in den om trek. Misscbien is bet wel een list om ons naar buiten te lokken; misscbien ligt bg op twintig passen van ons in binderlaag, als een tgger loerende om zgn sprong te doen. Daarom geen stap buitenshuis doen. De vijand heeft <den tijd; Kedang ligt afgezon-derd en is nu omsingeld. Als er van Serang geen hulp komt — en de muiters weten niet dat er iemand been gezonden is — kunnen wg bet geen vier-en-twintig uren meer uithouden; want dan krijgen wg gebrek aan alles. Er is nog slechts een halve g e n d i e (kruik) water in het huis, en als wg niet spaarzaam zyn met de munitie, dan zgn wy spoedig geheel we^rloos." Inm Idels is Djojo naar Serang gerend en heeft daar alarm gerende. De resident laat den luitenant-kommandant der Djajang-Secars wekken, en gelast heeft daar alarm gerende. De resident laat den luitenant-kommandant der Djajang-Secars wekken, en gelast heeft daar alarm gerende. Zoo spedig mogelijk zal h^ ge-volgd worden door de infanterie der bezetting, die reeds aantreedt patronen onvangt en met versnelden pas op marsch gaat. De mare van een uitgebroken opstand heeft zich, door het wa-penrumoer, in de hoofdstad verspreid. Uit den slaap gewekt, verstaat men de berigten slechts ten halve en waant den vgand reeds nabg. De europesche dames nemen hare kinderen op en ijlen in nacht-kostuum naar buiten; de echtgenooten größen in der haast een paar voorwerpen van waarde mede, en volgen hunne wederhelf-ten. )Naar het fort" is de kret, en van alle kanten stroomt men derwaarte. De luitenant, juist met het kommando belast, — daar zijn kapitein met een gedeelte van het garnizoen is uitgerukt, — is bezig de eerste maatregelen te nemen om zijn post in staat van verdediging te brengen. Hg heeft er niet op gerekend zoo spoedig bestormd te zullen worden, evenmin als op zulke spookachtige vij-anden. De hagelwitte nachtbaadjes en loshangende haren doen heen oogenblik aan sumatrasche voorvechters, het huilen der naakte kinderen aan 't vijandelgk krjgsgeschrei denken. Doch spoedig ingelicht, haast hg zich de' poort voor zijn bestehen, de gegenstanden te openen. De paniek duurt niet lang; de geruststellende woorden des kommmandants, een oog op het luchtige nachtgewaad — hetgeen de sol-daten niet onardig vinden — en de gedachte aan het onbewaakte huis, doen van lieverlede den een na den ander weer aftrekken. Tot bezinning gekommen, gaat het mannelijk personeel over tot den maatregel, waarmede het had moeten beginnen. Jagtgeweren, sabels en lansen komen voor den dag. Een gepensioneerde kapitein formeert een peloton van ambtenaren, toko-houders, klerken en planters; 14j benoemt zich zelf tot kommandant en bepaait, dat de wacht zal gehouden worden beg de brug aan den toegang der plaats. Van daar zullen gedurig patrouilles uitgaan in de rigt van de rigt van de verhinder. De eerste kennten van den naderenden dageraad, zoo yerlangend door ons te gemoet gezien, lieten zich in de verte hooren. Eerst klonk het hanengekraai uit een yerlangend door ons te gemoet gezien, lieten zich in de verte hooren. Eerst klonk het hanengekraai uit een yerlangend door ons welkom in de ooren, en toen drong het raauwe onaang enen geschreeuw van den paauw, wel getemperd door den grooten afstand, maar toch herkenbaar, tot ons door. In den top van den hoogsten boon^ uit den omtrek. dien deze schoongevederde woudbewoner tot zgn nachtelgk verbljf nitzoekt, minder uit trots dan wel om yeiHg en ongestoord te kunnen slapen, yangt de paauye de eerste flaauwe lichtstralen op, waarmede de oos-tel^jke trans gekleurd wordt. Half slapend rekt hy zijn hals uit, en kondigt den dageraad aan door een scherp gekrjjsch. De tijger nog bezig zijn prooi te yersHnden, yat nu het oyerschot tusschen zyn bebloede tanden, w Erst het over zijn rug en sluipt door het lange gras en onder de afhangende takken der koffe boomen naarz'nleger. Het zwischen yerlaat de yelden die het omgewroet het, de ompagger de tuinen waarin het hem gelukt is door te dringen, om te yerdwj- nen in de digte struiken op den bodem yan een diep rav|jn. Het hert heeft zich te goed gedaan aan het zachte groen dat kortelings gewassen is op afgebrande boschplekken, en huppelt terug naarzjn koel bed onder het hooge lommer. Van alle kanten keeren kalong's (yliegende yossen) terug yan de strooptogten, die zg in de tuinen en yruchtboomen uit de nabuurschap ondernamen ; gonzend en suizend doorkHeyen hunne ellen-lange yleugels de lucht, en piepend enkrg- Bchend hechten zijn hunne yleugelhaken aan den uityerkoren kaalge- geten boom, die tot gemeenschappelgk rustoord bestemd is. Het woud, zoo yol leyen en toch zoo stil, komt eerst in ruste als de dag 201 aanbreekt. De paauw dommelt nog eenige minuten voort, totdathet licht wordt op de aarde onder hem ; dan sehudt hg zijn donzen kleed uit en reinigt zich. Zijn oogen zoek 201 anbreekt. En een plek waar voedsel te vinden is; nog een paar malen schrecken wy, en yliegt eindelyk van zyn verheven zetel naar den bedauwden grond. Voor dat de natur geheel ontwaakte, werd de schgnbare rust op het landgoed Kedang plotselig gestoord door een derden vreesel^jken aanval. Het eerst werd de achterkant bedreigd, en toen w|j onze krachten vereenigden om den vijand terug te slaan, stormde een andere drom op de frontzyde los. Wy moesten onze magi verdeelen; zy was waarlyk niet te groot, en bestond slechts uit elf inlandsche bedienden, gewapend met krissen, sabels, klewangs en lansen, — in een woord de geheele wapen-trophee van den overste. De jongens verdedigden zich met moed ; de wan- hoop, gesproten uit de zekerheid van afgemaakt te worden als wy het onderspit dolven, gaf hun kachten. Wj hadden een voordeel boven den aanvaller ; wy konden hem zien, terwyl hij onze stooten niet kon afweren. Toch stonden de partyen te ongelyk, om lang wederstand te kunnen bieden. De rigchels en latten der jalousien bezweken onder de harde slagen der groote houtblokken. Tweemalen reeds had men getracht door de openingen naar binnen te Dingen; maar een schot, een lanssteek, een klewangslag had de bestormers terug gedreven. Ik hield my aan de voorzyde op; van Krieger had zyne handen vol aan de achtergalery, en de overste was nu voorzyde afgevuurd waren en aan herladen geen denken viel. Drie jongens waren buiten geweckt gesteld en de overigen hieven reeds een weg, aan, also alle hoop verloren was. Ik stond bij een hevig bedreigd venster en sloeg als een woedende om my been; ik begreep dat het met my gedaan was en die overtuiging maakte my dolzinnig; ik zag niet meer, maar sloeg toch voort. De stem van Elise wekte my uit myn bedwelming. "Robert!" Met een blik ontwasu: ik dat de yijand ijlings de gajerij verlaat. Ik keer mg om en zie Elise met beide handen wanhopig de kruk der deur van een zgkamer vasthoaden. Van de binnenzgde wordt met kracht getrokken: ik schiet toe om haar te helpen. Daar zyn menschen ingedrongen, stamelde z. "Eunt gy nog een gewer laden T vroeg ik, met moeite de deur tegenhoudende. "Dit is geladen." "Beide." "Plaats dan op zgde, en bond Let gewer onder m^n bereik. "Zoo!" "Mgne kracbten schieten te kort. Met opzet laat ik de kruk op En eenige viel de deur viegt open en drie yganden stuiven eenige schreden terug. Snel bet gewer vattende, vuur ik tweemaal af; twee mannen yallen, de derde springt bet venster uit en wordt neuer-gesabeld door een Diggang-Secar. Wy zgn gered! De kommandant der Djajang-Secars beeft, op een paal afstands van Eedang gekommen, gewescht boten vallen. Met een bandvol der best bereden miters is b^ yooruit gesneld en beefb een luid boera! aangebeven, toen b^ zag dat de vgand op bet punt stond cm binnen de woning te dringen. Het was inderdaad boog tgd, dat er ontzet kwam opdagen ; ^n minuut later, en de bestormers wa- ren van drie zgden bet buis ingedrongen. De kayaleristen bieuwen nog een paar man neder en Terzamelden zicb daarop ; want zoowel door de vermoe^enis der paarden als door de sneQe vlugt der opstande- lingen, viel er aan yervolgen niet te denken. i XIV. op wacht bij een gouverneur-generaal: Er is indertgd veel gesproken over het gebeurde te Kedang. Men heeffc ongehoord vergroot, verdraaid en gelogen, om de zaak nog belangrijker te maken dan zg wezenl^k was. Het gaat op dat punt in Indie niets beter dan in Europa ; d^ar voegt ieder dikwijls een kleinigheid bg hetgeen hij XIV. gehoord of gezien heft, hetzy om de geschiedenis aanschouwelijker te maken, hetzj omdat men het er underdaad voor houdt dat een feit z66 en z66 moet plaats gegrepen hebben. Van mond tot mond gaande, krggt een gewoon voorval soma een geheel ander aanzien, en wordt iedere buitengewone om- standigheid al spoedig tot een wonder verheven. Zoo heefb men van den aanval op Kedang verschrikkeljk scheeve ToorsteUingen gegeven. Ik wil slechts eenige staaltjes opnoemen. Men vertelde, dat van Krieger met een enkelen sabelslag door de naauwe opening van twee jalousie-rigchels, een vgand het hoofd van den romp sloeg. Ik all^n had een uitval gedaan en de aan- vallers een kwartier uurs teruggeslagen ; de overste had als een buldog van zich afgebeten, en Elise alB een tweede Kenau Hasse- laar de lans gehanteerd en in menig v^'andel^'ke borst gestoken. Vooral tegen dit laatste kom ik op ; — van mij zelf kan men ver- tellen wat men wil — maar Elise's handlingen hebben zich bepeiald tot het door m^ vermelde, niets meer en niets minder. En dit was werkel^k voldoende om haar te bewonderen. 'tWas daartoe niet noodig, dat z^ haar handen met bloed bezoedelde. Ik achat haar aan, als ik alleen zat ; het was niet onaardig de ouderen te hooren vertellen van hunne bejegeningen in vroegere gamizoenen, ofhimne indrokken en begrippen te vememen van buitenposten, yan indische politiek, of hunne beoordeelingen van land en volk, van chefe vddral. ))En g|j zegt dat de m enschen elkaar daar opeten?" roept een nieu-weling met z6<3veel bevreemding uit, dat het mgn aandacht trekt. Wei zeker, Biaar! denkt ge soms dat ik Keg?" Neen, maar het komt m^ voor, dat er dan gaauw geen men- schen meer zijn zouden." Als ze niets anders aten, ja y dan hebt gg gelg." "Hebt gg het wel eens gezien?" "Wat?" "Dat ze Tna1kaa.r opaten." "Ja, eens; maar dat gaat anders niet gemakkelgk, want het gouvemement heeffc er iets tegen en wH het niet weten. Een enkele keer laat men het toe; want verbiedt men het die wilden geheel en al, dan zoudt ge al gaauw weer de poppen aan 't dansen hebben." "En hoe ging dat?" "Hoe dat ging? beroerd genoeg. Ge moet weten dat ik op een keer bij den kapitein aan huis bezig was koper geldafteten voor bet traktement, toen de huisjongen van den kapitein vier dagen verlof kwam vragen." "Waar naar toe?" vroeg de kapitein gemelgk. "Naar kampong Pasier, vij palen van hier, t o e w a n! daar woont mgn familie." "Dat heefb men er V van, pruttelde de kapitein, als menongens uit het land neemt; dan willen ze altijd naar den kampong. Wat is er nu we^r te doen?" ))Ik wenschte mgn vader te helpen opeten," antwoorddedejongen dood bedaard.., »Anders niet?" »Neen, t o e w a n! er is een groot feest." »Der eere van die smulpartij natur. En waarom wilt gg uw vader opeten?" 207 ))Hjj is te oud, t o e w a n! om te werken.*' ))Dan zal hij ook wel te oud z^n om lekker te smaken," zeide de kapitein lagchend. Doch de jongen scheen die aardigheid niet te begriffen. "Nu moet geworden, dat die Bäcker eens per jaar een größte lächenden. Alles is dan vrij van dienst en ieder arrestant wordt ont-slagen. De prächtis is dan om de oude kerels, die te zwak worden om den kost te verdienen, een proef te laten doen. De prächtis bestaat in het uit den größte trekken van een twee-jarigen struik; wie er de kracbt toe ontbreekt, wordt geslagt en opgepeuzeld; die den struik met worten en al uitmkt, heefs weiwe voor eenjaartige-teekend." "Dat is beesten doen het niet eens. Maar's lands wäs,'s lands eer. Ver-andert gegen eens, wat van Adam's tijd in dat land de gewördert is geweest. De kapitein weigerde zijn jongen het verlof niet, maar rädte hem aan om liever een karbouw dan zgn papa te slagten, en gaf hem het geld om een karbouw te koopen. Hij zei ook nog, dat het gouvemement kwaad zou worden, als men niet ophield met die feesten. Two dagen later was het zondag. In vroeg permissie met een paar kameraads om vogels te gaan schieten ; maar in plaats van te jagen, liepen wjj naar kampong Pasier, dat eigenlijk buiten den rayon lag. Daar komende, liet ik mij de woning van den kapiteins-jongen wgzen. Ik vond hem op de balie-balie zgn middagdutje doen ter bevordering der spjjsvertering. Papa was den vorigen dag de held vq^ het feest geweest en al half op ; de rest lag gezouten te drogen in de zon op het huisdak. Morgen moest er nog een patriarch an gelooven ; ik vroeg of die man niet te zien was. Er werd geinformeerd, doch 't bleek dat hg ook sliep. Waarschijnlijk had hg nog ferm medegeschranst. van zijn vriend, die hem 24 uren voorging. Wij hadden er gaauw genoeg van, en keerden terug." Hebt gj het vleesch gezien ; hoe zag het er wel uit?" Well, een hoek van het dak lag vol met lapjes wit vleesch, juist als kalfsvleesch. Er stond ook nog op schotel, dat waren de fijnste stuk Jes van papa, als sate aan stokjes gestoken en goed met kruiden ingesmeerd. — Weet gij wel wat het lekkerste beetje van elk mensch is?" "De bestuk?" zegt er een. "Neen." "Het haasje?" rast een ander. "Ook niet." "Het puntje van den neus?" "Mis geraden. Ik zal 't maar zeggen : — de palm van de hand." "Is 't mogelijk!" roept men uit, en de meesten kjken onwilfekeu-rig in hunne handen, nog maar half overtuigd dat die zoo veel warden zijn op de tong en tegen het verhemelte van een Battakker. Ik moet zeggen, de kerels zgn anders niet kwaad en zetten ons een schotel met vleesch voor, alsof wg bg een slager in kwar- tier waren; maar wjj hadden van het gezigt alleen genoeg, namen aUeen een paar jonge Mappers aan en keerden naar het kampement terag. — Wie heeffc er een sigaar voor mij?" Vijf, zes nieuwelingen, die met open mond naar die huivering- wekkende vertelsels zaten te luisteren, boden om strgd honne siga- renkokers aan. "Oh, het even," zeide er een, "ik kom daar liever niet in gar- nizoen." "Bah, 't is ook wat. Hier in de Oost vindt ge overal vreemde gebruiken. Als dat ook niet het geval was, dan kon je even goed in Holland blgven." "Ja, maar dat menschen-eten is toch stellig al het ergste om te zien." "Dat weet ik niet. In den Java-oorlog, onder anderen kregen we een honderd of wat Alfoeren uit de Molukken tot hulptroepen. Ik heb nog nooit zulke wilde kerels gezien ; goede soldaten, — ken- den geen vrees, gaven om niets. Als het op den vgand los ging, dan dansten ze van plezier ; kwamen ze voor een steilen berg of rots die w fl omtrokken, dan klommen z g als apen regt naar boven ; stonden w jj voor een rivier te wachten tot dat er een brug over geslagen was, dan zwommen  altjd niet weigeren." Waarom wilden zijn dan gevangenen hebben?" " Dat zal ik u «eggen. Dan trok een der hoofden zijn klewang, — een die zoo breed uitloopt, — en ging tandakkende naar den gevangene, die niet wist wat die grap beduidde. Bjj hem gekomen,pakte hJQ hem met de linkerhand by het haar, en knipte hem met een kleine beweging der regter het hoofd af. Dat ging zoo gaauw en zoo netjes, dat de arme kerel het zelf niet merkte voor dat *t te laat was. De tandakker ligtte het hoofd hoofd hoof op, ving het uitstroomende bloed in zijn wgd geopenden mond op en dronk het met voUe teugen, onderwijl het gekapte hoofd nog allerlei grimassen maakte, en mond en oogen opende en sloot. Het was een leelijk gezigt." Een koude rilling voer de nieuwelingen door de leden. It is schandelijk zulke dingen toe te staan," laat er zich een ontvallen. "Gij hebt mooi praten. Konden wij wel anders.? het zag er be- naauwd genoeg nit in dien tijd. Dipo Negoro was een ongemakke- Ijk zeeschip, en het scheelde niet veel of hij had ons het land uitgejaagd. Alle middelen waren toen goed in tijd van nood. Anders weet gij wel dat het gouvernement er dadelijk bij is om die wilde manieren te verbieden!" "Zgt gij in de Molukken geweest?" "Ik niet; maar een kameraad van mij, die nu zijn twintigjaar- tjes achter den rug heeffen en met de Willemsorde naar Holland is teruggegaan, die heeft er my van verteld. Hij had dikwijls op post gestaan aan het paleis van den alfoerschen koning. Een wonderlgk huishouden daar. Beste kerels overigens, die Alfoeren, al geljken ze veel op bavianen." "Een paar toer-rjjtuigen die voorbijreden, trokken eenige oogen- blikken mgn aandacht van het gesprek af. Toen ik we^r luiste- ren kon, had dezelf de spreker nog het woord en onthaalde itqji auditorium op aller belangrjkste bjzonderheden. Van die bavianen had men nog al dienst op expeditie. Verloor, de kolonne-kommandant byv. veel inlandsche soldaten, dan trachtte hij eenige apen te vangen van zoo'n wilde bosch-kolonie — je weet wel, die dieren leven met femiiies bg elkaar. Eenmaal afgeexerceerd, waren ze fameus goed op de voorposten." "Doan werden ze in het tweede gelid geplaatet,"  de plaats waar dienst wordt gehouden, doorgaans in de kan- tine of officers-societeit; de doming doopt ze en geeffc den vader voor elk kind een halven gulden, omdat het protestantsch en niet roomsch-catholiek is geworden. Komt later de pastoor, dan naeldt de Afrikaan zich we^r aan; de {^stoor doopt zgn kinderen, geeft papa ook een halven gulden per stuk, omdat h^ zgne spruiten roomsch-catholiek en niet protestantsch heeft gemaakt." Denn die zwarten dan het onderscheid niet tusschen roomsch en protestantsch?" "Wel neen, dat kennen de blanken op zgn best." Het voornaamste dat die er van weten is, dat hun eigen gods-dienst de regte is en de andere u met-rotten-regts naar de hel doet marcher en. Nu, die dooppartyen zyn melkkoetjes voor de Afrikanen. Voor bet overige zgn de kerels onhandig. Ik woonde een dienst bg, waarbij wel een regiment kinderen op den doop wachten. De ouders defileerden geregeld voor den predikant, die maar gedurig van vo-en af aan zyn lesje opzeide : zijn hand werd half lam van 't doo-pen. Nu was de beurt aan een langen Afrikaan, die het kind zoo onhandig van zijn vrouw afnam, dat hij 't juist averegts verkeerd ten doop hield. De doming had er niet op gelet, en de eerste besprengeling bin naam... enz." reeds toegepast op het einde van den naakten rug, toen hij de onhandigheid ontdekte en gelastte dat de jong-geborene moest omgekeerd worden en daarna regtsomkeert maken. Het kwam op die manier weer te regt, maar de omstanders hadden werk om zich goed te- houdea-" Usemen. In de meeste gevallen is het niet fatsoenlgk een ander over zgne particuliere zaken te onderhouden. - Het kan er alleen nog door aJs die zaken tot het verledene behooren , en daarom waag ik 't u een blik in mijn toenmalige huishouding te laten slaan. Ik weet wel, dat het publiek van oudsher gewoon is zonder schroom derekening van een luitenant te maken ))onidat men maar niet begrjpen kan hoe hij er mede rondkomt ," maar in die deehiemende bemoeizucht ligt alt^d iets medelijdends, waarop ik nimmer erg gesteld ben ge- weest. Ik moet evenwel openhartig bekennen , dat ik toenmaals en ook nu nog niet goed begrjjp , hoe ik van mijn traktement heb geleefd zonder schulden te maken'. Ga zelf maar eens na. Mijn traktement bedroeg nominaal / 125.— en aan huishuurindemniteit » i7>50 142,50 DaarvUn ging dadeljk af aan delegatie . / 25, — 6 pCt voor het W. en W. fonds . . . . » 7,50 5 » » » Pensioenfonds » 6.25 Voor ontvangen goederen uit het officiersklee- dingmagaz^n » 10. — — » 48j 5 Rest . . » 93,75 / 213 Transport Best . . f 93,75 Verder behoorde tot de vaste uitgaven op den eersten dag der maand : Traktement van den huisjongen /*12. — » » » kok ) )10.— )) » )) wasdibaas ) ) 8.— » » de naaister > ) 10.— Verpligte contributie der mil. societeit . . . ) ) 5.— « AK ,,. » 48,75 Voor die acht-en-veertig gulden , vgf-en-zeventig cents das , moest ik driemalen daags eten , olie koopen voor de lamp (gij weet dat de zon onverbiddeljjk om 6 uur ondergaat) , ondergoed en handschoenen aanschaflfen (glac^-handschoenen kostten vier gl. het paar) , mijne verteringen betalen in de societeit , sigaren koopen , rijtuigen huren , boeken en meubels aanschaffen , inteekenen op lis- ten voor aardbevingen in de Oost , voor djjkbreuken in ile West , voor monumenten van gesneuvelde helden, waarvoor het gouverne- ment geen geld had uitgetrokken , voor eeredegens aan generaals die naar het moederland terugkeerden , enz. enz. Op mijn eerewoord , als de maatschappjj volmaakt was , dan had men toen al ridderor- de's gemaakt voor luitenants , die zich goed uit die benaauwdheid wisten te redden. Er woonde bij het kampement een officiers-weduwe die eengaar- keuken Meld. Voor dertig gulden 's maands kon men daar een por- tie eten laten halen, d. i. om twaalf ure rjjst met toebehooren, en 's avonds om 6V2 uur de gewone hollandsche pot. Toen van Krieger bij mij kwam inwonen en het punt »menage" te berde kwam werd er besloten tot den volgenden oeconomischen maatregel. Wij zouden voor ons beiden ^6n portie eten van de we- duwe nemen , geen eigen kok engageren — groote bezuiniging — ^ en voor de ontbrekende spijs , rgst van den warong laten koopen. Zeer ingenomen met dit plan, wilde geen onzer bij de uitvoering bekennen dat er eigenljk niet genoeg was. Integendeel onze discrete maakte, dat er altjd nog wat op schotel bleef. Den derden of vierden dag echter kreeg m^n maag de overhand, en ik kwam er lagchend voor uit, dat het toch op die wyze niet vol te houden was. Van Erieger was het volmaakt met m§ eens, en onze oecono-mische luchtkasteelen stortten in een. Wg moesten den onden weg op, d. i. een kok nemen, dien man dagelgks naar den passer sturen om inkoopen te doen en ons te bestelen, om bg slot van rekening vr|j slecht, maar toch genoeg te eten. Zuinigheid stond das op den voorgrond b^ al onze handelingen, echte hoUandsche zuinigheid. Was bijv. de linnenkast vrg goed in order, dan werd de naaster ontslagen; ontbrak er geld om sigaren te koopen, dan kochten w|j overgebleven tabak op van nienw aan-gekomen detachementen en rookten een hollandsch p^pje, al smaakte dat ook naar niets. Maar nu begon het gouvernement op zgn beurt ook met nieuwe bezuinigingen in te voeren ten koste van onze beurzen. In die dagen waren er Üefhebbers by de vleet om in IndiS te dienen. Van onze huishuur-indemniteit werden percenten geheven ten behoeve van een of ander fonds. Dat was hard, even hard als den soldaten de on- derbroeken te onten men; *t was zelfs z66 hard, dat de bepaling na eenige maanden buiten working werd gesteld. Wij offenen ons in dien tgd in pnittelen; er werd vreeselgk gepratteld, maar daar bleet het ook bg. Dat was het e&mge middel om onzen ngd te koelen en opgeruimd te blgven; en dat bleven wy, want het lot, dat wj za- men deelden en ons tot groote -matigheid dwong, benadeelde in gee- nen deele onze vrolijke stemming. Overvloed zon die eerder bedor- ven hebben. Als wy niet te vermögen waren door de loopende diensten over dage, werd er's avonds dikwgls een wandeling buiten het kampement gemacht. Somwglen kwamen wg dan in wyken teregt, die wel de moeite waard waren om te bezoeken. Zoo vergeet ik met ligt den indruk dien het gezigt van een amfioenkit op my maakte. In een oodyle bamboe-gebouw tredende, kwamen wg in een ruim, slecht verlicht vertrek, byna geheel ingenomen door een groote balie-balie. Hierop lagen de Uefhebbers van opium zich aan 'tgenotvan het schuiveu over te geviild; het waren aUen Chinezen, de meesten nagenoeg naakt om geheel op hnn gemak te z'n. Elk schuiver had een pal it a — lampje van een aarden schoteltje met olie geviild, waaruit een cmtstoken pit hangt — bij zich staan, en hield een grove houten pgp met een kleine opening in de hand. Van tgd tot ti}d haalde h^ een balletje opium ter grootte van een kleine erwt voor den dag, kneedde dit, plaatste het op of in den naauwen p^penkop, bragt dien da Am tkij de vlam der palita en deed een zwaren trek, zoodat met een teug de opium verteerd was. De pgp gleed dan achteloos uit de fiand, de schuiver slokte den rook op, strekte zich nog luijer uit en ging met het hoofd op zijn armliggen, liet na verloop van een halve minuut den rook uit zijn maag door den neus ontsnappen en.... genoot! Die manoeuvre word zoo dikwijlfl herhaald tot dat hg geheel bedwelmd was. De gelaatstrekken van alle schuivers waren afzigtelijk en duidden ziekelgkheid en uitputting aan ; naarmate zg meer gebruikt hadden, stonden de ogen flaauwer. Zg die verzadigd waren, lagen als Igken, maar ge-noten in verbeelding al de zaligheid, die een menschelijk wezen hier op aarde kan genieten. 