Catholijke Nederlandsche
None
schrift de Reformatie. Geliefde broeders in den Heere ‘Jezus Christus! re .» Bij dezen neem ik de vrijheid u te verzoeken, nevensgaand adres met geleidende missive, in het eerstvolgend Nommer “ete SF . der Reformatie te willen plaatsen. ‘De Tgdenen, welke mij v Ba = hiertoe bewegen, zijn: deze: Zaturdag, den If" dezer; het: weekblad de Roomsch-Catholyke. Stemmen. ontvangende,. vond ik daarin twee brieven, of juister gesproken, twee extracten uit het adres en den be hae brief, welke namens en op last der Provinciale Kerkvergadering van Gelderland, ge- houden te Apeldoorn, den 7‘:> Februarij 1838, aan de Leeraars der Nationale Gereformeerde Kerk yan het canton Waadland zijn opgezonden. Ik zag daarin hoe zeer dezelve verminkt en verbasterd waren, zoo dat woorden en uitdrukkingen hier en daar geheel onjuist, en soms in zulken harden-toon en ver- ikeerden zin waren voorgedragen, dat daardoor aan onze vers gadering geheel andere woorden of bedoelingen in den Mond gelegt worden, dan wezentlijk waar is; terwijl zij daarenboden geven geven gedachten van de Christelijke lijdzaamheid en verdraagzaaniheid geven, van onze daar aanwezig geweest zijnde predikanten, onderlingen en diakenen, welke dit adres geheel en zoodanig als ik het u zal mededeelen, hebben goed-gekeurd. Ik wijt dit niet zoo zeer aan den Heer LE SAGE TEN Braoex, den Redacteur van genoemde Stemmen, als wel aan de Redactie van het Nieuw Fransch Catholijke blad, waaruit de Heer te sace deze stukken rertaald heeft overgenomen, wier schuld het welligt is, dat di het extraheren, tot haar Kernelyk eigen doel, (iets, waarvan de Fransche Catholijke schrijvers, Wanneer zi] over de Hervorming of Hervormden benvens derzelver leer spreken of schrijvea, niet zijn vrij te pleiten, woorden en volzinnen eene andere klem en wending gekregen hebben; doch hoe dit zij, zonder den een of ander van moedwillige vervalsching te willen beschuldigen, wil ik -u liever woord elijk mededeelen, hetgeen wij aan onze geachte Zwitsersche broeders hebben geschreven, opdat de nadenkende lezer zelf oordele. Niet twijfelende aan uwe welwillendheid in deze, zoo hebik het genoegen mij, na broederlijke groeten, met Christelijke toegenegenheid te noemen. Uw liefh. broeder in onzen Heer J, C., “~ Hattem, > v 433 Augustus 1838, ee C. G. pz Morn.” ‘In hoe verre de bleam, dien de heer pe Moen, hier Pe op de Catholijke Fransche bladen werpt, gegrond ij, kunnen wij niet beslissen: wij hebben daarover nog pimmer klagten gehoord. Overigens keuren wij alle verminkingen en verdrängten, door wie dan ook ge- daan wordende, ten sterkste af. De verdediger der waarheid, behoven de toevlugt tot zulke ellendige middelen niet te nemen. Opstellen mededeelt, die toch wel, om ze aan de pre- dikanten van het Waadland te verzenden, in het -Fransch zullen zijn overgebragt; terwijl wij weder eene vertaling uit het Fransch hebben geleverd, die, hoe getroow ook, schier onmogelijk in de eigene bewoore dingen van het oorspronkelijk opstel kon vervat zijn. — Alsook, dat het Catholijke Fransche Blad, de mede- gedelde uittreksels, uit een Protestantsch Blad, overgenomen had. Intusschen verheugt het ons, door het mededeelen dier nuittreksels, aanleiding te hebben gezeven, tot het bekendmaken der bewijs van onze goede troaw te geven » meenen wij ook die brieven te moe- ten overnemen. Daarenboven nioet, naar onze inhige overtuiging, de waarheid, bij de publicité altoos wennen. Dit begrijpen de afgescheidenen tätig: ‘en wissen wenen hartelijk, dat men het bij de Catholijk, ook eemal z00 volledig begrijpe, in een land, ears grondyet _dat voortreitelijk middel tot bevordee ring der waatheid, ais een reg? van allen erkent, Wij willen echter den heer. Pe Moen de opmerken, dat hij hier, Hollandsche De bedelde brieven “zijn yan den ‘volgenden inhond a Boise Net nee VS nes > Aan de Leeraars der Hervormde ~~ - > Nationale Kerk in Waadland, > Geliefde Broeders in onzen Heere JHZUS CHRISTUS! Genade en vrede met God in CHRISTUS, worde ons onderling vermenigeuldigd. Amen! > Het was ons tot groot genoegen, toen wij vernamen, dat vele broeders in andere landen hunne deelneming betoonden in den toestand, waarin wij en velen met ons in dit Jand yer- keeren. Bijzonder werden wij getroffen door de blijken van belangstelling, die de I.eeraars der Hervormde Nationale Kerk in Waadland. gehinderd wordt daarin aan iedereen de vrijheid eek om aarenbovern onze dagen die Koning zoo zeer verloochend wordt, zal-ook. voorzeker bij getrouwheid der geloovigen de eenheid der Kerk over de geheele aarde, en hare afscheiding van de wereld, meer en meer blijken. mi ih : » Wij schrijven dan ook niet, waarde broeders! om slechts eenige ijdele pligtplegingen te maken, even min Oppat wij over onzen toestand zouden klagen, want hoewel wij ondervinden, dat Ge verdrukking, als die tegenwoordig is, geene zaak is van yreugde, maar van droefheid, nogtans moeten wij ook daarin de hand des Waders erkennen, die zijne kinderen wel kastijdté, omdat Hij hen lief heeft, maar die ook alle dingen doet medewerken ten goede, dengenen, die Hem lief hebben, dengenen namelijk, die naar Zijn voornemen geroepen zijn; maar wij schrijven u‘ook vooral, omdat wij veel van u hebben te vragen, en-dat is: uwe gebeden. De gemeenten alhier strekken ten bewijs van hetgene Pau- Lus zegt: » Gij ziet uwe roeping, broeders, dat gij niet vele wijzen zijt naar het vleesch, niet vele magtigen, niet vele ede» jen.’» Daarenboven wordt het langs z00 meer openbaar, dat wij grootelijks de genade en verzorging des Heeren noodig heb=- ben. Daarom, broeders! bidt voor ons, opdat wij met lijd- zaamheid wandelen de loopbaan, die ons is voorgesteld; bidt voor ons, opdat de Heere inzonderheid aan de leeraars en ou derlingen veel wijsheid schenke, om de gemeente volgens Zij- nen wil te weiden; bidt voor ons, opdat de Heere arbeiders in Zijnen wijngaard uitzende en wij de Godsdienst ongehinderd mogen uitoefenen, En laat ons allen bidden, dat al des Heeren de aarde yervalle. Amen!,, « Geschreven in de Provinciale Kerkvergadering van @el- derland (bovengedeelte), gehouden te Apeldo Oorn, den 2.°° Februar 1838. ay a: Namens de Provinciale Kerkvergadering, D. BRUMMELKAMP, Praeses. C. G. pe Moen, Onderling en Scriba- Deze letteren zijn op verzoek dezer Kerkvergadering mede onderteekend door den alhier uit Vriesland tegenwoordig zijn- den Predikant, D.? S. van VELZEN. Copie N.° 2. Nederland. Hattem (Provincie Gelderland), den 10 Februar 1838. Aan den Weleerwaardigen Heere V. Menuer, Deken van de Classis van Lau: anne en Vevey. Weleerwaarde Heer en Broeder in onzen grooten God en Zaligmaker. JEZUS CHRISTUS, het werheerlykt Hoofd Zyner Gemeinde! Met belangstellende deelneming en niet geringe aan endung en vertroosting Jazen de verdrukte Gereformerden in ons vaderland de belangrijke en Christelijke adressen, door de Herders en Leeraars van Waadland, aan Z. M. onzen geéerbie- digden Koning en aan de Leeraars van het Hervormd Kerk- genootschap, met begeleidenden brief aan de Synodale Commissie te ’s Gravenhage, in het afgeloopen jaar toegezonden, Het was dus onzen Zwitserschen broeders bekend, dat wij sedert ruim ‘drie jaren de smartelijkste vervolgingen moesten ondervinden, welke door de Synode, die zich noemt de algemeene Christelijke der Hervormde Kerk in Nederland, tegen ons het eerst werden uitgelokt door het verzoeken der tusschenkomst en veel vermogende pogingen van 4, Exc. den Minister van Staat, belast met de generale directie voor de zaken der Hervormde Kerk, bij Z. Exc. den Minister van Justitie, ten einde van wege lJaat Stgemelden eene krachtige aanschriving mogt worden uitgevärdig aan de officieren. En ambtenaren, onder deszelfs ministerieel departement» » ».. (en om yerder de eigen worden dier Synode te gebruiken) ten. einde ook mender aangifte van eenige contraventie tegen de bestaande wetten, met allen ijver werkzaam te ziju ter handhaying van art. 291 — 294 van het strafwetboek voor het,Koningrijk der Nederlanden (Code de Naroukon), van welk verzoek door Zijne "excellentie afschrift, bij geleidende missive aan Zijne Excel- fentie den Minister van Justitie, is toegezonden. Dien ten. gevolge was het dan ook, dat onze. godsdienst- eefeningen als eene verbodene associatie werden aangemerkt waardeor onze predikanten, ouderliagen en diakenen, benevens de bewoners’ der ‘huizen, in welke de godsdienstoefening had! plaats gehad, met groote gehadt, werden gestraft, terwijl de minvermogenden, na verkoop- hunner goederen, eindelijl/ in den kerker werden opgesloten, waarin nog onlangs e = 345 = | de bewoners’ der ‘huizen, in welke de godsdienstoefening had! plaats gehad, met groote gehadt, werden gefangen, eindelijl/ in den kerker werden opgesloten, waarin nog onlangs e = 345 = | de bewoners’ der ‘huizen, in welke de godsdienstoefening had! plaats gehad, met groote gehadt, werden gefangen, eindelijl/ in den kerker werden opgesloten, waarin nog onlangs e = 345 = | de bewoners’ der ‘huizen, in welke de godsdienstoefening had! plaats gehad, met groote gehadt, wer En: Onzer broeder in den Heere ontslapen is;-en ofschoon wij door de meeste regtbanken veroordeeld werden, zoo mogen wij niet nalaten te melden, dat de regtbank van Amsterdam,- zijinde de hoofdstad van ons Nederland, benevens die van Heerenveen, hierin steeds eene loffelijke uitzondering maken. toegekend, en “vrijgesproken, van schuld en straf, ‘hoewel dit. echter niet gebaat heeft, om de vervolgingen tegen ons te: doen ophouden en de militaire inlegeringen te doen eindigen, waarmede vodral véér eenigen tijd de gescheidene Gerefor-: meerden uitsluitend gekweld werden; zoo zelfs, dat sommige: huisgezinnen, dagen achter elkander, 2, 4, 6, 10 4 15\mam moesten huisvesten, terwijl het zelfs eenmaal geschied is, dat één onzer“broeders’ gedurende vier dagen een en dertig’ man, schappen huisvesting en voeding heeft moeten verleenen. » Dat bij zulke omstandigheden, de deelneming van ande- ren en vooral van sommige broeders in het dierbaarst geloof ons tot verkwikking, verstrekte , behoeft geen’ betoog ; doch ‘ook niet minder dierbaar dan die yan sommige onzer landgenooten: waren de deelnemingen en vertroostingen van onze buitenlandsche. Broeder, ons op onderscheidene wijze geworden; maar bovenal hebben wij grooten prijs op’ hunne gebeden gesteld, en deze, geben zijn. het, die wij vragen en nog steeds zoo noodig hebben, dewijl het gebed der regtvaardigen veel vermag. O, geliefde broeder! wil dan deze onze vrijheid ten beste nemen; dat ik u, uit'naam der Provinciale Kerkvergadering van Gels derland, nevensgaande letteren doe toekomen, met het vrijens delijk verzoek, dezelve aan de Leeraars van Waadland bekend te maken. Ja, ik beken gaarne, dat ik in deze aan uwe welwillendheid niet twijfelen durf, daar uwe belangstelling in ons welzijn ons bekend is. wett 224 » Mogt de Heere God, onze drieéenige Verbondsgod, die tot in eeuwigheid aan Zijn verbond gedenkt, ook op ons, het na-geslacht dier vaderen, met welke Hij Zija verbond eenmaaf opgerigt. heeft, in ontferming nederzien, opdat wij verlost mogen worden uit de magt onzer en Zijner tegenstanders, om Hem te dienen zonder vreeze, op die Wijze als Zijn Woord ons voorschrijft, en gelijk onze’ vaderen Hem gedurende meer dan twee eeuwen in dit land gediend hebben. Mogt daartoe de pogingen van onze Zwitsersche broecers nog met een’ rijken zegen achtervolgd worden, en vele onzer land- en geloofsge nooten tot jaleerschheid werwekken. Ferd » Mogt. eindelijk Gods genade in Cuaistus, den Zoon Zijner liefde,. onze. harten meer en meer vervullen, om, hoewel  ten yan hem, die zich met hoogachting en heilbede teekent, a Weleerwaarde Heer en Broeder in Curistus! — Uw Weleerw. Dw. Dr. en broeder in den Heere, C. G. pe Mosn, ; Onderling en Scriba der Kerkvergadering © voornoemd.*? ~ ; Aan den Redacteur der Catholike’ Nes Se a derlandsche Stemmen, enz. © — : Wen Enete Heer ©N ve GEACHTE Vrienp!. cee « Wat de ergernis yan den afvalligen Spaan betreft: wel had ik zijn schandschrift in de Courane ten aangekondigd en in nummer 23 der- Catholike Stemmen, geanalyseerd gezien, doch daaraan had j genoeg en werd nooit bekoord, om mijf*het Roman. Se nee van een Priester die trouvt, door of op naam van den gewezen Haarlemchen Kapellaan Tu. Spaan geschreven, aan te schaffen; want ik lees die prulfen niet. en'ik gelöö ook niemand-in deze streken, de: titel ‘alleen:’ Waarom heb.ik den Priesterstand — werlaicn, enz. is ‘voor den Catholijk genoeg, bij wien de waardigheid van dien- verheven staat boven ‘al-les heilig is, moet daarom alleen het stuk a priori, ook zonder het te hebben ingezien, verfoeijen en dat doen goede Catholijken werkelijk; maar niet alleen goede Catholijken: gemoedelijke Protestanten handelijk eveneens. Zoo spraken mij onlangs een paar ge- jeder Protestanten en wel Predikanten over dat onderwerp, en gaven onbewimpeld hunne verachting voor den schrijver en zijn geschrijf, in de krachtigste uitdrnkkingen te kennen.... die snaak moest niet veel beteekenen, die het zoo hoog op had, met zijnne eigene schande en dezelve onbeschaamd durfdete koop bieden en uitventen....! Een grove broodschrijver uit nood! Trouwens ieder redelijk Protestant, hoeveel men ook met het huwelijk der R. C. Geestelijken’ op heeft en ijvert voor de afschaffing van het Celibaat, erkent toch, dat hij, die eens met volle kennis en vrijen wil -in' rijpe, mannelijke jaren, den Priesterlijken staat met de verpligten en lasten, die aan denzelven verbonden zijn, heeft aangenomen, dien staat niet. eigendunkelijk kan verlaten, omdat hem die verplügten en lasten niet meer behagen, te zwaar en te hard schijnen voor zijn onverstorven vleesch! Dat hij eens den Priesterstand dus ingetreden, zijne eer en. pligt getrouw moet blijven, volgens den regel: “Quod semel placuit, ampluis displicere non potest.” Maar gij. moest bij militairen.van rang (en daaronder zal men immers zoo veel dompers en dweepers niet vinden?) Gij moest bij hun of bij lieden, die in eenige militaire betrekking staan: “N’éimporte -dequel regiment,” zoo als zij zouden uitdrakken, van welke kleur, van welke gezindheid, op het eigendunkeclijk verlaten van de krijgsdienst, roem drae gen. Gevoclig voor eer, verbergen zij onmogelijk hunne verachting en verontwaardiging over zulke condagelijke, Jaaghartige wezens en. meineedige desserieurs, Neen! men beroept zich niet op de naturwet tegen de natuurwet tegen de naturwet, die altoos verboden heeft, verbiedt en verbieden zal, kwaad te doen om er go Et te trekken, eene misdaad te begaan, om eene misdaad te dekken, eene nieuwe ergernis te geven om eene gegevene ergernis te herstellen of uit te wis-schen. Men beroepe zich niet op de naturwet tegen de’ naturwet, die het altoos als onregaardigen hoon het het veroordeeld, nog veroordeeld en immer veroordeelen zal, dat men iets hetgene reeds eenmaal onwederroepelijk was verkocht of vergeven, andermaal verkoopt, aan een ander verkoopt, aan een ander vergeest! Envheeft zich de Catholijke Pfiester bij zijne wijding niet eens voor ‘al-toos en onwederroepelijk aan de Kerk gegeven? Om al deze redenen denk ik ex niet aan, om het ergers liefde-historietje aan te koopen, maar tk wilde het van Spaan kwam, ‘zoo het van Spaan is), daar ik echter bij de eerste aankondiging al sterk aan twijfeldé, want hoe zon. Sraan die kost bij het publik opdisschen, hoe sma- kelijk maken, ten:zij bekwamere koks de spijzen wil- den toebereiden, andere heeren hunne schotels leen- den? Door Spaan?! Spaan, haalde nooit het middel- matige, Spaan was een lomp mensch naar ziel en lige ‘chaam, Spaan had noch geestvermogens noch uwiterlije ke talenten, noch ligchamelijke bevalligheden; Spaan ‘was van af zijne lagere stadien, een onbeschaafde rw- we knaap! Dit kon ik degenen die mij naar hem vroe- gen, zonder overdrijving van hem zeggen, — daar diet ik chet bij en bekreunde mij overigens niet over aijne schandzuil, zoo min als ik mij ooit aan de praatjes of traantjes en wat al niet meer had ge stoord. Woch dezer dagen ontving ik eenen brief van ‘een’ mijner vrienden uit mijne vorige standplaats Vee re, waar ik drie niet ongenoegelijke jaren sleet. In ‘dien brief nu werd op Spaan’s geschrijf gezinspeeld, zonder dat ik nog regt begri ‘ Jap kon, waar de schön wrong. ‘Maar heden bezoekt mij een vriend, die het ding gelezen had en mij op mijne vragen verklaarde, dat sommige mijner vrienden bij de lezing had- den uitgeroepen: ‘Dat moet Pastoor Haanraans. le zen!’ Wat dan? Spaan had vernomen, dat hij naar- Veere moest., dat was zijn laatste uitzet, eene plaats daar men gewoonlijk tot straf gezonden werd, de strafplaats van misdigers en boeven... daarheen gaan, was zijn vonnis eigenhandig onderteekenen; dat kon niet en dan, die boevenplaats wilde hem niet, zij hadden verzocht, ‘Spaan toch niet-voor hunnen plaat- selijken geestelijke te moeten ontvangen, de ademtogt van zijn’ verpestenden adem, had hon verschrikt, eNZe Ik Jaat al het overige daar: doch kan er niet over heen, dat ik, mijne brave opvolgers, waaronder de tegenwoordige plaatselijke Geestelijke de: Eerw. Heer Hineers, die het zich bijzonder moet aantrekken, dat de Veersche Catholijken en in het algemeen ge Vere, dus openlijk, althans van ter zijde worden geisterd. Neen! Veere is geene strafplaats van misda-digers en boeven, en niemand onzer werd er tot straf naar -toegezonden! De onberispelijke godsvrucht. Van de Kerw. Heeren van Wisk en Humpers: is op de Missie genoeg bekend: zij werden er even als ik voor den gewonen promotie-tijd, omde buitengewone betrekking dier standplaats, naar toe gezonden, maar: niet ‘tot straf of om voor het eene of andere te boeten; en. Wat mij betreffend omdat die zijdelingsche aantijging nu, of later, bij sommigen mijn goeden naam: zou kuunen doen: verdenken, waardoor welligt mijne Geestelijke bediening zoude kunnen lijden of in hare werking worden gestremd; wat mij betreft, kan ik verklaar bij dezen, dat Veere voor mij geene strafplaats is geweest, waarheen ik gezon- den werd, om yoor het een of ander te boeten: maar dat het mij veeleer door den Hoogw. Heer Ae ANto= | nuccr in 1830, om meer dan een reden, na een vijf- jarig verblijf als Kapellaan te Brie//e in de moeijes vlijkste omstandigheden en aanhoudende ziekte van den -Eerw. Heer JKrozs, tegenwoordig Pastoor te Edam, ander betuiging van zijne bijzondere voldoening en te- vredenheid over mij, zoo aan mijnen Pastor, tot ‘eene belooning gegeven is. En daar Vee- re sedert 1815, geen eigen plaatselijken Geestelijke had gehad, zeker ook als e En bewijs van zijn vere trouwen in mij, lang voor den gewonen promotiestijd, werde gegeven. De post was, wel is waar, niet vet: maar ik had mij juist van de Hollandsche Zending gelukkig nooit een Mahomedaanschen Hemel voorgesteld en had in de Brieven van den H. Pauus gele-zen, dat wij voeding en kleederen hebbende, moeten teyreden zijn — de post was bovendien afhankelijk: ik werd er heen gezonden, als Vicarius of Vice-pase toor, dat is, Onder-pastoor, met bepaling dat Veere zoude blijven behooren tot het Geestelijk regtsgebied van den Pastoor van Middelburg, sub jurisdictione tamen Pastoris. Medioburgensis, doch als men inden geest dier bepaling doordrong, moest men de wijsheid en voorzigtigheid er van hulde doen... Was het weiligt niet, om daardoor zekere R. Catholijke Geestelijke in naam, die uit heofde van de met die bee trekking verbondene Geestelijke bediening voor de R. Catholijken van het daar gevestig dijks Militaire hos- pitaal en van het garnizoen, misschien naar dien post badden kunnen: dingen, geheél te weeren of de han- den te binden, om niet al wat zij wilden te doen? Lieden daar men alles van te vreezen had, trouwzieke Seigneurs, als Spaan, veracht van diegenen zelven, die als vrienden met hun verkeerden. Priesters, waarvan een zelfs kon, goedvinden, het beeld van Vo TAIRE tegen over dat van Hem, dien die goddelooze met den naam van den Ferlooze bestempelde, tegen over een Cunistusebeeld in zijne kamer,te plaatsen! Deze beschouwing moest den Catholijken zendeling rieer dan voldoende zijn, al werd hij dan ook het offer voor zijn broeders, de Catholijke inwoners van Veere en de Catholijke militairen van het garnizoen of in het hospitaal te dier stede. Nu, wat het klein getal B. Catholijke inwoners, die dan toch de eigenlijk ge- zegde gemeente uitmaakten, -belangt, wel verre van den schandnaam van misdigers en boeven te verdie- rien, bestond dat uit brave burgers, goede huisvaders, teedere moeders, trouwe echtgenooten, ordelijke kinden en en warme vrienden. Neen, zeker zij verdienden niet san eenen Fariseér te worden opgeofferd, die bij de plegtigste gelegenheid, de eerste Hs Communie der kinderen, voor en op het allerheiligste Sacrament, woor en op het zijniver en viekkeloos Lam Gods, opens lijk en Juide, ten aanhoore{der gansche gemeente durfde gweeren onschuldig te zijn aan hetgeen, waarop hij wich thans beroemd, toen reeds het eerste kind, de ‘yrocht van alinen o $eren a toe teens: eee y seein 7; eeueeerreas $. Seide der gegenwärtige minnehmen aanwe-zig was... Zijn mögen teregt den aamtogt van zijn verpestenden adem vreezen! Eindelijk verdient het plaatsje zele ook de lastere like benaming niet, onder welke. Spaan.. of. zijn handlanger het doet voorkomen — zeker heeft het zijn ouden bloei, luister en welvaart verloren, zee ker getuigen zijn puinhoopen van zijn diep verval, maar bewijzen zij ook den dzedelijken achteruit-gang van dat plaatsje, zeggen zij dat Veere’s inwo-ners meestal misdigers en deugnieten, boeven zijn? Waarlijk de snaak, die zich zoo zeer over het gee brek van medelijden met zijn ongeluk in zijn voor-malige ambts-broeders beklaagt, verdient wel dat men medelijden met hem hebbe, als hij met het ongee Ink eener vroeger zoo welvarende stad van ons vadere land mededoogenloos spot! Neen! Veere is geene strafplaats voor boosdoers en misdigers, waar men. gewonelijk tot straf gezonden wordt. Middelham F. J. HAANNAADS, 21 Sept. 1838. Pastor. Bij een Notaris ten platten Jande in de Provincie Gelderland, bestaat gelegenheit tot plaatsing van een jong mensch van goeden huize, van de R. C. Gods- dienst, em niet jonger dan 18 jaren oud, ter opleiding hoofdzakelijk in het Notariele; — doch tevens om in het administrative vak werkzaam te zijn, tegen een defroyement voor kost, inwoning, en opleiding van f 275-00 ’sjaars. : | phe Adres met opgave van naam en woonplaats, onder de letter K...:+ nan de Boekhandelaars Kets en Lamprecuts, te oesborg. Brieven Franco. Sit. Aaw nex Burzav van ps CATHOLIKE NEDERLANDSCHE STEMMEN te Grave, B. N° as Sad Nummer A2. = 345 = 20 OcTORER 1838. CATHOLIKE NEDERLANDSCHE STEMMEN. OVER GODSDIENST, STAAT-, GESCHIED= EN LETTERKUNDE. Als JESUS dit getegd had, hebbende de oogen ten Hemel opgeheven, zeide Hj:.. 2 Heilige Vader bewaar hen, die Gy my gegeven hebt, in uwen naam; opdat zy één gelyk wy eoeeee En ik bid niet alleen voor hen, maar ook voor degenen, die door hun woord in my geloove zullen: opdat zy allen één syn, gelyk Gy, Vader, in my en ik in U: dat zi ook in ons mogen één zyn, opdat de wereld geloove, dat Gy my gegeven hebt. En ik heb hun de heerlykheid gegeven, die Gy my gegeven hebt: opdat zy souden dén syn, gelyk _ wy ook één zijn. Ik in hen en Gy in my, opdat zy volkomenlyk één zijn: en dat de wereld wete, dat Gy my gezonden hebt. Joann. XVII De Redacteur der Catholikke Nederlandsche Stemmen verzeichnet vriendelijl de inzENDING der nog niet betaalde KLEINE BIUDRAGEN VOOR HET CRUCIFIX, tot een geschenk aan Monseignen den Aartsbisschop van Keulen bestemd, en welk geschenk binnen weinige ween zal gereed zijn. — Langer dan tot den 10 November aanstaande, zullen er tot dat doel geene Bijdragen worden aangenomen. CIRCULAIRBE VAN MONSEIGNEUR DEN BIS. ’ SCHOP VAN CULM, ANZIJNE GEESTELIJKHEID. ANASTASIUS, door de goddelijke barm- hartigheid en de gratie des H. Stoels, Bisschop van Culm, Doctor der God- geleerdheid, aan alle Pastors en de geheele Geestelykheid zyner Diocese, heil en zegen! Zeer Genierpe Broepers! Gretrouw aan de gewigtige en dringende vermanine gen, welke de Apostel Paunus, aan zijnen discipel Timorneus rigt. (I Tim. VI.), herinneren wij ons aan de herderlijke waakzaamheid. Want daar deze woor- den; » Q Timorneus! bewaar het pand dat u is toe vertrouwd, de onheilige nieuwigheden van woorden, en alle tegenstrijdige leer vlugtende, die valschelijk wétenschap genaamd wordt, en die hen misleid heb- (1) Zie ons blad van 6 October jle ben, welke haar aanhingen,” daar deze woorden, voortgevloeid uit den mond van hem, die door God gezonden was, nog al hun gezag behonden, hebben zij daarenboven tegenwoordig eene bijzondere toepas- sing. De vermaning welke de Apostel aan elken Bis- schop doet, in den persoon van TimoTHEUS: » Neem tot voorbee (1) Id de gezonde onderwijzingen, die gij van mij gehoord hebt, aangaande het gelöt en de liefde, die in Jesus Curistus is; bewaar door den El. Geest die in ons woont het heerlijke pand, dat u is toever- trouwd. (II Tim. I. 13, 14),” die vermaning is aan ons gedaan geworden, aan ons, den geringsten der herders, tot het hoeden der kudde aangesteld, —= als hij verder zegt: » Stel u in staat, om voor God te verschijnen, als een dienaar die zijne goedkeuring waardig is, die niets doet, waarover hij zich behoort te schamen en die het woord der waarheid wel weet “uit te deelen. Volgens de dus door haar bepaalden regels, die van de eerste eeuwen af tot ons gekommen zijn en bekrachtigt zijn geworden, door de gevoelens der algemeene Concilien, niet minder dan door de bijzondere Syno-den, en densvolgens ook, door die onzer provincie; volgens de uitleggende bepalingen, onlangs door den Apostolischen Stoel gegeven, is het buiten twijfel, dat alle assistentie van den Catholijken Pastoor, bij en huwelijk tusschen eenen Catholijken echtgenoot en eenen Protestantschen echtgenoot, ontzegd, verbo-den, en strijdig is met den pligt en met de consciens tie, als er geene voldoende waarborgen zijn, voor de geligheid van de ziel des Catholijken echtgenoots. De wet der Kerk, die men tot hiertoe beweerd heeft, in strijd te wezen met de burgerlijke wetten van het koniogrijk, derogeert echter in niets aan de bestan-de koninklijke bevelen, betrekkelijk de opvoeding der kinderen, aangezien, noch die ordonnantien, noch de konioklijke verklaringen van 21 November 1803, noch eenige andere wet van het land, hetzij de assist Entie, hetzij den hawelijkszegen van den Catholijken Pas- ‘toor vorderen. Overeenkomstig dit prineipe, hefe %Z. M. onze genadigste koning en heer, zich gewaar- digd aan de Bisschoppen der Rhyn-provincien, in zijn decreet van 28. Januarij 1838, bekend te maken: » dat er voor de Catholijke Priesters geene volstrekte vere pligting is, om den huwelijkszegen te gven aan echt- genooten, die een gemengd huwelijk aangaan.’’ Zoo dus de abusieve gewoonte op sommige plaatsen is ine gevoerd, dat soortgelijke echtwereenigingen, door Cas tholijke Pastoors worden gezegend, strijdig met de Kerkelijke en Apostolische discipline, zonder eeni- gerlei consideratie en zonder moreele zekerheid, dat de Catholijke echtgenoot en de kinderen die geboren zullen worden, geenerlei gevaar zullen loopen, van hun geloof te verliezen, kan eene dusdanige gewoon- te, des te minder worden beschouwd als eene prake tiik, welke de wetten, die te allen tijde bestaan hebd- ben, die altoos geldig waren en in vige Ur werden gee houden, en die uit het möchte, der prächtige der Catholicen zel- ve voortkommen, dat geenerlei misbruik ooit het wets tig gebruik en de wet warop het berust, kan vernie- tigen, zou kunnen afschaffen, of nietig maken. Reeds toont de zin zel- Jen en de zaligheid dergenen, wier opzigt en bewa- king u zijn toevertrouwd. Hoe zou een dusdanige verpligt, waarvan niets in eenigerlei geval u ontslaan kan, in harmonie kun- nen worden gebragt, met een wijze van handelen die datgene goedkeurt en bekrachtigt, wat door alle ondervindingen, bewezen is, nadeelig en gevaarlizk te zijn, niet alleen voor den Catholijken echtgenoot, maar ook voor alle zijne nakomelingen! En dit is het echter, wat plaats hebben zou, als gij, met ter zijde- stelling der maatregelen van voorzigtigheid, der raad- gevingen, der vermaningen.en onderrigening, door den heiligen Stoel gegeven, u veroorloofdet, om een huwelijk te zegenen, waarvan gij welligt zelfs de zee kerheid hebben zoudt, dat hetzelve het geloof vanden geloovigen echtgenoot en van de toekomende kinderen blootstelt aan het blijkbaarste gevaar van verderf. Wij bidden en smeeken a, u van een dusdanig gedrag te onthouden, omdat gij zeer wel weet, welke gestrenge rekenschap de Heer eenmaal vragen zal van uw beheer. Gij kunt u niet ontschuldigen, onder voorwendsel, dat de Kerk de geldigheid van dusdanige huwelijken erkent: zijn ze daarom wettig (dici¢e), en daarenboven, is het om die reden aan eenen Catholijken Priester geoorloofd, die te zegenen, en er alzoo de geldigheid van te proclameeren, als hij bedenkt, dat hij niet als mensch de priesterlijke bediening uitoefent, maar als Priester der eenen en heilige Kerk, die soortgeldigke vereenigingen onwettig verklaart, als erkent zij derzelver geldigheid? Zegt de Apostel niet, dat het buwelijk een groot Sacrament is, doch alleen in Jesus Curistus en in de Kerk? (Ern. V, 32). — Diensvolgens, wat de Kerk te allen tijd, betrekkelijk dat erwärp, gelofd en onderwezen heeft, ‘t welk zij m.‘wil, dat overal ‘en altijd zal worden nagekomen, met dezelfde yoorwaarden; wat zij zonder acht te slaan op de inzigten, of den geest van een tijdvak, als een heilige leer en overlevering heeft gehandhaafd, dit Most ook de regel van uw eigen gedrag zijn, opdat gij niet in de-oogen van den goddelijken Herder der zielen, den eeuwigen Hoogepriester des nieuwen Verbonds, stilzwijgend mogt schijnen goed te keuren, wat de door Hem gestichte Kerk, de Kerk, die de steun en kolom der waarheid is, laakt, verwerpt en verordeeld. Overenkomstig met de heilige waren en voor- schriften der Kerk, meenen wij u te moeten verklagen, dat te kens, als u soortgelijke huweilijken, tus schen eenen Catholijken en Protestantschen echtgenoot worden aangekondig, gij alles te werk moet stellen, om er de geloovige partij van af te brengen, ter zake van het naarste gevaar van verderf, zoo als zulks u hevolen wordt, door uwen pligt als Herder: deze verklagende doende, vreezen wij niet, dat men ons kunne verdenken, verwijten of beschuldigen, dat wij u op- getten tot ongehcorzaamheid aan de wetten van het koningrijk. Ingevalle uwe vertoogen, met gepastheid, zachtmoedigheid, behoedzaamheid en waardigheid ge- daan, het eens door den. Catholijken echtgenoot-en ine zonderheid door de Catholijke echtgenoote, genomen hesluit niet mogten doen wankelen; ingevalle de be- lofie niet wordt gedaan, dat ten gevolge eener vrije en wederzijdsche overeenkomst, de Catholijke echtge- moot, zonder eenigerlei hindernis, de voorsch Riften Zuerk kunne, volbrengen, en dat de kinderen, die uit het huwelijk zullen geboren worden, in de Catholijke Religie zullen worden opgevoed; in die ge- vallen, zijt gij in de verpligting, om nog-maals vertogen te doen aan den halsstarrigen echtge- noot, dat het u onmogelijk zijn zal, om, ingeyal van hardnekkige weigering, een dusdanig huwelijk te zeigenen en aan hetzelve de godsdienstige bekrachtiging te gven, aangezien de voorwaarden niet zijn vervuld geworden, op welke alleen gij, door de Catholijke Kerk gemagtigt zijt tot het leenen uwer priesterlijke bediening. Daarenboven Z. G. B. hebben wij van u het vaste vertrouwen, dat gij u onthouden zult van alles, wat zelfs van verre u het verwijt van onverdraag- gaamheid zou kunnen doen beloopen: want gij behoort ‘te handelen gelijk de Kerk, die in alle wetten, be- trekelijk dat onderwerp toont hoe bekommert hare liefde is voor de zaligheid harer kinderen. Wij ver- Jangen lev Endig, dat gij door wijze onderrigtingen en waarschuwingen de jeugd oplettend op dit punt maakt. om haar in het stockenende tegen eenen stap, die vervolgens door geenerlei berouw kan worden hersteld, ten einde haar te doen blijken, hoe gewaarlijk voor den kostbaren schat des gelöst eene vereeniging is, die voor het geheele leven aangegaan wordt en blijft. In de innige hoop, dat gij met stipte naauwkeurigheid, ewas wij u in dezen brief geyen y zult nakomen; dat gij in dezen getrouw zul zijn aan de verpligtingen uwer bediening, verleenen wij aan u en aan uwe schapen, met eene levendige teederheid onzen herderlijken zegen, Gegeven, in ons Bisschoppelijk palets van Pe/plin, den 1.¢n September 1838. D.t ANASTASIUS. DE GEREFORMEERDE STEMMEN OVER CATHOLICISMUS EN PROTESTANTISMUS. Im het laatste Nummer (1) der (Gereformerde) Ne- derlandsche Stemmen, komt een artikel voor, getiteld: Het Catholicismus en het Protestantismus, ’t welk eene zoo merkwaardige getuigenis oplevert, van de verblinding, welke de geest der ketterij aanbrengt, dat w In dit artikel niet zonder ontroering en diep medelijden hebben kunnen lezen. Wij heben het doch mächtig gekeurd, dat zonderlinge stak, van onze aanmer-kennen verzeld, over te nemen. HET CATHOLICISMUS EN HET PROTESTANTISMUS. Het behoort onder de machtspreuken, waarmede men in onze een aan den Geest des tijds een af- doend getuigenis gegeven te hebben: van deze of gene maat- schappelijke, historische, Godsdienstige, ja Goddelijke instelling te verklaren, dat zij afgedaan heeft. De Koningen gaan heen, roept de onwentelingsgezinde theorist bij iedere uitbars- ing van den vuurspuwenden berg van Julij- of September- dagen uit; het Christendom gaat heen, dus juicht de ongeloo- vige, spotter of Pantheist; het Catholicicismus gaat heen, zept hem, schoon ook op andere, maar buiten de beloftenissen Gods even losse gronden, menig welmeend Protestant na; terwijl van wederzijde de Catholiek zich vleit met dezelfde verwachting ten aanzien van Protestantismus en Reformatie, en op zijne beure uitroept: LUTHER en CALVIN gaan heen. Voorordel, dwaling, of voorbarigheid bij allen! Niets gaat heen van de oppervlakte der geestelijke, zedelijke, maatschappelijke wereld, voor dat het alle de tijdperken van zijn bestemden loopkring vervuld heeft; niets gaat heen zonder die worsteling die ook in de naturwissenschaften wereld den dood vooraf gaat. De Koningen gaan niet heen, voor dat de tijd zal daar zijn, wanneer de Koningen der aarde hunne heerlijjheid zullen brengen aan de voeten van het Lam, en alle de Koninkrijken zullea vereenigd zijn in dat ééne Koninkrijk van Jesus Curistus, aller Koningen Koning, en aller Heeren Heer. Het Christendom, dat is de verwachting van dat Koninkrijk van Jesus Curistus, gaat niet heen, voor dat de verwachting zich op- (D In het /aatste nummer. Want een berigt in hetzelve geplaatst, zegt: » De Nederlandsche Stemmen zijn met het tegenwoordige Deel gesloten en complect.’’’ Het is gebleken, dat die zoogenaamde Nederlandsche Stemmen, niet veel weerklank in Nederland me Er konden vinden. Bij eene meerdere uitbrei- ding onzer Catholyke Nederlandsche Stemmen, kon men de Ge: reformerde Stemmen niet meer als gezegeld weekblad vol- houden 3 men moest de toevlugt, tot den vorm van maandschrift nemen, en nu reeds moeten zij het geheel opgeven. Wij lezen: verder in het berigt: » De Redactie stelt zich echter voor, om. met November anstand haben, haben sie auch meisten, onder den tief van: Stemmen en beschouwingen over Godsdienst-, Staat-, Geschieden- en Letterkunde. Der wissenschaftliche formaat voortaan in plaats van kwarto, groot octaaf zal zijn, wordt de prijs met twee Guidea jaarlijks verminderd, zoodat die thans voor éenen Jaargang op f'6:— bepaald is enz.” Hoa veel vellen ieder nummer zal uitmaken, wordt niet gezerd; maar men is verstandig genoeg geweest, om van de benaming van: Nederlandsche, af te zien. gelost zal hebben in de vervulling. Het Catholicismus, datis® het Rijk van Rome en haar Pausdom, gaat niet heen, voor dat het zich ontwikkeld zal hebben tot die volle tegen-christeijke gestalte, tot welker daarstelling zelfs het ongeloof en de Omwentelingsgeest aan hetzelve de hand bieden.. Het Protestantismus, dat is, het protest uit en met Gods Woord tegen de in de plaatsstelling van middelaars en middelaressen aan den Middelaar, van de Kerk aan den H. Geest, van he "Woord der Menschen aan de Schrift van God, van de gerechtigheid der werken aan de gerechtigheid des gelöst, van de dienst in beiden en vertooningen aan de dienst in geest en in waarheid: dat Protestantismus gaat niet heen, voor dat de gruwel en de af-val, waartegen het gelykelyk getuigt, zal syn weggenomen, Niets van dat alles gaat weg op de bloote wenteling der eeu: wen, maar op den wenk van God, en naar de bepalingen en voorzeggingen van Zijn woord." Wiets gaat heen van de oppervlakte der geestelijke, zedelijke, mautschappelijke wereld, voor dat het al de tydperken van zijn bestemden loopkring vervuld heeft; niets gaat heen zonder die worsteling, die ook in de naturlyhe wereld den dood vooraf gaat. — Waar wij derhalve eene worsteling, gelijk aan die, welke in de natur den dood vooraf gaat, bespeuren, mogen wij vooronderstellen, dat het al de tijdperken van zijnen bestemden loopkring vervuld heeft; en, diensvolgens, op het punt is van heen te gaan." Wij willen hier niet onderzooken, of en in hoeverre dit op de koningen zou kunnen worden toegepast. Wij willeon hier enkel aanmerken, dat Luropa eenmaal dien gelukkigen tijd heeft gezien, dat de koningen der aarde hunne heerlikheid bragten aan de voeten van het Lam, en alle koningrijken vereenigd waren in dat ééne honingryk van Jesus Curistus aller honingen Koning en aller heeren Heer; dat het Protestantismus, dat gelukkige tijdperk heeft doen eindigen en aan de vorsten een regt toegekend, om inen over de Kerk, dat is het Koningrijk van Jesus Curistus te heerschen, de heerlikheid van dat rijk te vermine deren, en deszelfs eigendommen aan zich te trekken; dat zelfs ook de Catholicik vorsten, dat onchristelijk en onregtvaardig voorbeeld hebben nagevolgd; en dat alzoo alsde koningen heen gaan, niet op de bloote wenteling der eceuwen, niet op de wenschen en woeligen van den omwentelingsgezinden theorist, maar op den wenk wan God, zouden zij dan hunnen val aan het Protestantismus en deszelfs theorien moeten Wijten! Her Curistenpom, dat is de verwachting van dat Koningryk van Jesus Curistus, gaat niet heen, voor dat de verwachting zich opgelost zal hebben in de vervulling. — Bestaat dan het Koningryk van Jesus Curistus niet reeds werkelijk, sedert achtien euwen op deze aarde? Hoe kan dan het Christendom de verwachting van dat Koningrjk zijn? Of wordt. Hier op de verwachting van sommigen op het duizendjarig ryh, of op die van het Koningrjk der Hemelen gedeld? Wij kunnen dit niet beslissen; doch in allen gevalle is deze definitie van het Christendom, hoogst zonderling. Her Carnotismus, dat is het RYk van Rome en haar (zijn) Pausdom, gaat niet heen, voor daat het zich ontwikkeld zal hebben tot die volle tegen-chris-tele gestalte, tot welker daarstelling zeifs het ons - geloof en de omwentelingsgeest aan hetzelve de handbieden. — Deze misselijke beschrijving van het Catholicismus, die in het vervolg van dit stuk ontwikkeld wordt, bewijst, dat men het hoofd nog vol heefé van de belagchelijke droomerijen der XVI. eceuw. Wij willen daarover hier niet spreken, daar wij-in het vervolg, hiertoe beter gelegenheid zullen hebben. Wij willen hier enkel in het voorbijgaan doen opmerken; dat de Protestantsche schriftgeleerden afstand hebben jaren gedan van het Evangelisch gevoelen van Lurner? dat de val van het Pausdom ZEER NABIJ Is; ’t welk wij, in het. laatst der vorige eeuw en zelf nog maar twee jaren geleden, in meer dan een Protestantsch geschrift, op de stelligste wijze hebben zien beweren: Neen! roepen nu de (Gereformeerde) Nederlandsche Stemmen, bij haben afscheid, hare medeprotestanten toe, neen, dat Catholicismus gaat noe niet heen! De Paus is de levendige, de vieeschelijke en waar- achtige Antichrist, riep Lutuer bij iedere gelegen- heid uit; de Kerk van Rome is de hoer van Babel: de maat harer gruwelen en afgodery is VOL: het Pausdom gaat heen, zijn val is naBIr! Neen, roe- pen de Gereformeerde Stemmen, drie eeuwen later, DE TEGEN-CHRISTELIKE GESTALTE, van het Ryk van Rome met zijn Pausdom, moet zich NOG ONTWIKKE- LEN. Achttien, veel min vijftien eeuwen, waren daar- toe niet toereikende; dat Catholicismus gaat nog niet heen! — Men is dus genoodzaakt om stilzwijgend te erkennen, dat de groote Lurner, in een zoo gewigtig punt, *t welk zoo veel eenvoudigen, tot zijne gewaande Reformatie overhaalde, deerlijk misgetast, of anderen bedrogen heeft. Her Protestantismus, dat is, het protest uit en met Gods Woord tegen de in de plaatssielling van - middelaars en middelaressen aan den Middelaar, van de Kerk aan den H. Geest, van het woord der men-schen aan de Schrift van God, van de gerechtigheid der werken aan de gerechtigheid des gelöst, van de dienst in beiden en vertooningen, aan de dienst in geest en in waarhkeid; dat Protestantismus gaat niet heen, voor dat de gruwel en de afval, waartegen bet gelijkelijk getuigt, zal zijn weggenomen. — Het kan ons niet bevreemden, dat er, nadat de God-mensch de verkondiging zijner leer en bevelen aan zijne Apostelen had toevertrouwd, om door deze aan anderen te worden overgeleverd, menschen gevonden werden, die de Evangelische gestalte van het kind missende, waan-wis genoeg waren, om te meenen, dat zij het beter wisten en wijzer waren dan de Apostelen; hunne brieven en de geschiedenis leveren daarvan onderscheidene bewijzen op: een hunner verzekert zelfs, dat er ketterijen zijn moeten, opdat degenen die getrou W zijn, zouden openbaar worden. Alle eeuwen des Christen- doms heben ketters en ketterijen opgeleverd, die echter allen beweerden, dat de Kerk van Rome, die ze alle veroordeeld heeft, van de waarheid afgeweken was. In die lange rij van ketterijen is, in de XVI eeuw het veelhoofdig Protestantismus opgetreden...« Er moeten ketieryen zijn: zij zullen dus elkander blijven sialitirn » z00 als ze tot -hiertoe gedaan heb- ben, telkens eene andere gedaante aannemende, om aan alle eeuwen te getuigen, dat de onveranderlijhe waarheid, en de eenheid des gelofe, alleen in de Catholijke Kerk te vinden is. —- Neen! de ketterij gaat niet heen!. Maar het Protestantismus der (Gereformerde) Ne- derlandsche Stemmen, is een onding, een gebouw, dat op hersenschimmen en leugen gebouwd is; en dus blijkbaar den vader der leugénen tot stichter had! Als datgene, waartegen het protesteert, niet bestaat, dan heeft het geen doel; dan heeft het zijn aanwezen aan hersenschimmen en leugen te danken! Wel nu, waar worden middelaars en middelaressen, IN PLAATS VAN DEN MIDDELAAR gesteld? — » In de » Roomsche Kerk, waar men de Heiligen als middelaars » en middelaressen aanroept, en hunne voorspraak bij » God verzoekt,”’- zullen hier eenvoudige en misleide Protestanten antwoorden: en wij, wij die alles onderzocht, dag en nacht onderzocht hebben, wij roepen hen, uit de volheid van ons harte toe: » Broeders, » men bedriegt u! blinde leidslieden der blinden, leu- » genachtige meesters, trachten de vooroordeelen en » de leugenen, die gij met de moedermelk hebt inge- » zogen, levendig te houden en aante kweeken; broeders. » Men liegt, men bedriegt und Duizendmaal zijn s die aantijgingen bondig wederlegt en tekens durft men ze weder opwarmen; zoo onbeschaamd is de ketterij!” iz Neen, de Catholijke Kerk stelt de Heiligen niet in plaats van den Middelaar Jesus Curistus die de ees nige Middelaar onzer verzoening met God is, zon- der wien er geene Heiligen zijn zouden; door wien wij de verhooring onzer gebeden van den Vader ver- wachten. De Kerk zegt aan het slot harer gebeden niet: » Verhoor ons hemelsche Vader! Zoon, door Maria, door Perrus en Paunus, door Franciscus, door Tueresia enz.; maar: door Jesus Curistus onzen Heer, die met U en den H. Geest leeft en regeert, God in alle eeuwen.” Gelo-gen is het, dat wij de Kerk in plaats van den hei- ligen Geest stellen. Maar wij geloven eerbiedig, op het woord van Jesus Curistus, op Gods woord, dat de Apostolische Kerk voor eeuwig onafscheidbaar van-den H. Geest is; dat zij het orgaan is van den H. Geest; daarom zeiden de Apostelen, in de eerste Kerkvergad ering te Jeruzalem: Het heeft den H. Geest en ons goed gedacht: zoo als ook de vaders der jongste algemeene kerkvergadering zeggen konden, wettig vergaderd in den H. Geest te zijn. 