Vaderlandsch woordenboek. 35 deelen and Byvoegzels 13
Jacobus Kok
Nas den mislukten anfang op het leeven van Prinfe maurits, welke, t’onregt, aan de Remonstrantche broeder schap wierde toegefchreeven, wierde veils vermeld onder de personen, welke voor de aanvoerders van het gruwelfluk gehouden wierden. Nevens drie andere, Jas men Zijnen naam in eene Afkondiging van den tweeentwintigten Januarij des Jaars 1622, nevens eene belofte van vierduizend Guidens, boven strafling in gevalle van medehandaadigheid, aan den aanbrenger van VELSjus. Doch volgers vITENBOSAARD bewees de befchuldigde, naderhand, in een Vertoog aan de Heeren van den Hove, zijve onfchuld, en, naar’t schijnt, 20 overtugende, dat hij.eerlang in ’t Land te rug kecrde, en zijn verblijf nam te Rotterdam, alwaar hij, zonder van iemant gemocid of geftoord te worden, het overfchot zijner dagen  offende zich in de Ge: “y “VELSIUS. (JUSTUS) 185 Geneeskunde, en beklom den Doktoralen trep in-die Wettenfchap te Leuven, in den Jasre 1542. Zijn kundigheden en ervarens waren oorzaak, dat hij, meermaalen, ter hulpe van zijnen vriend, den Hoogleeraar PETRUS NANNIUS, de open-baare lesfen waarnam. Doch zijo verblijf aldaar was van geen Jangen duur. Hij viel onder verdenking van Luthersgezind-heid, en vondt zich, uit dien hoofde, om de vervolgingen der Inquifite te ontgamn, genoodzaakt, elders cene schuil-Plaats te zoeken. Hij vonde dezelve te Straatsburg. Hij fchreef aldaar een boek, °t welk, alzo het verfcheiden leer-fteilingen, frühige met de begrippen der Roomfche Kerke, behelsde, eerlang door het Leuvenfche Hoogefchool veroor-deeld wierdt. Geduurende zijn verblijf te Straatsburg, schijnt VELSIUS van begrippen merkelijk te zijn veranderd. Althans zijn Commentarius “VELSIUS. (JUSTUS) 185 “Geneeskunde, en beklom den Doktoralen trep in-die Wettenfchap te Leuven, in den Jasre 1542. Zijn kundigheden en ervarens waren oorzaak, dat hij, meermaalen, ter hulpe van zijnen vriend, den Hoogleeraar PETRUS NANNIUS, de open-baare lesfen waarnam. Doch zijo verblijf aldaar was van geen Jangen duur. Hij viel onder verdenking van Luthersgezind-heid, en vondt zich, uit dien hoofde, om de vervolgingen der Inquifite te ontgamn, genoodzaakt, elders cene schuil-Plaats te zoeken. Hij vonde dezelve te Straatsburg. Hij In Cebetis Tabulam, waarin hij verfcheiden Godgeleerde bedenkingen opperde, strijdig met het geen hij voorheen beweerd hadt, was oorzaak dat hij ook deeze Stad moest verlaaten. Het gefchrift was opgedraagen san ANONY PERENOT, toen Bisfchop van Afrecast, naderhand vermaard onder den naam van Kardinaal vAN GRANVELLE. De Schrijver betuigde in den Opdragt zijnen afkeer van Godgeleerde nieuwigheden. Naa zijn vertrek ult Straatsburg, begaf zich venstus na Keulen, en wierdt aldaar tot Hoog-Jeeraar in de Wijsbegeerte aangefteld. In den Jaare 1556 hefte hij een openbaar twistgeding met CaLvINUs, over den Vrijen Wil. Behalven het reeds gemelde, heeft hij gefchreven Epiffola ad Imperatorem et EleQores, et ad Fudices terre. Men telt ’er ongeveer twintig Huizen. Vetuwe, (Het Kwartier van) grenst ten Oosten aan den Ysfelftroom en het Kwartier van Zutfen, ten Noorden en ten Noordwesten aan Overijsfe/ en de Zuider-Zee, ten Zui- den aan den Rijn en ten Westen aan de Provincie van Utrecht. Het wierdt eertijds, gelijk de andere Kwartieren, naar de Hoofditad, het Xwartier van Arnhem genoemd. En nog wordt deeze neem gebruike in de Kanfelerije °s Hofs van Gelderiand. Doch in de vodrgaande Ecuwe, geduurende de . Stadhouderlijke Regeeringe van Koning wiLtem pen III, is de naam van Kwartier van Veluwe in gemeen gebruik ge- faeke. De Veluwe gelijkt, in 't midden, eene halve wildernis. De grond is 'er Zand- en Heiagtig. LEenige jaaren herwaards is het zand op de Veluwe merkelijk toegenomeh, Men wil, dat dut veroorzaske wordt door de Papiermaakerijen, die 'er, van tijd tot tijd, in getal toeneemen. De Papiermaakers zijn, zegt men, gewoon dew oorfprong der Beekjes wijder te maa-ken, om dus zo veel meer waters na hoone Molens te lel-den, waar door het water, in meerder hoevelheid afgetapt zijnde, den bovenkorst der Aarde, met heigras bezet, bloot Jat. Het gras verdroogd zijnde, verftuife hee zand en bedekr de maaste Landerijen. Dice gebrek van water is, zegt men, ooorzeak dat de Bosfchen der Veluwe thans min weelig groelen, dan voorheen. Van anderen wordt nogthans met veele redenen beweerd, dat de Papiermakerijeu geen nadcel altoos gan den grond doen, Overal ondertusfchen, daar de grond vogtig is, heeft men verfcheiden’ Bosfchen, daar Eeken-, Beu- en veeleriel ander hout wast En groote en aanzienlijke Hoffieden. In dem Jaare 1740, wierden "er reeds honderdachtige Papiermolens op de Veluwe geteld, die door "t water omgedreven worden, zij hebben, met elkanderen, hon- derdachténtachtig Raderen. Behaiven dezen, zijn "er nogtwee Wind-Papiermolens en een Waterviugmolen; ziju "er, in "¢ geheel, honderdeengnzeventig Papiermolens ziju. De eerfte Papiermögen der Veluwe wiederdt, in den ausgang der voorgeande Eeuwe, gezet dort door MARTYN ORGEL, op det bouwhof klein Hattem, cusfchen Beekbergen en Appeldoorns Het Veluwsch Papier vale ftevig en wit. Men wil, dat het harder, zo ligt geen vogt na zich trekkende en dus duur-zamer zou zijn, dan het Papier, dat in brak water gemaake wordt, en dat het ook beter zijne kleur en lijvigheid bes houdt; geevende hier van, onder andere, tot reden, dat het zo kort niet geflagen wordt; waarom het ook meest tot drunkken wordt gebruikt. Het overtreft het Fransch Papier verre in trouvéid, en komt ngs hoe meer in gebruikt. Men rekent, dat, op de Veluwe, ieder jaar, omtrent honden en vijftig duizend Riemen Papier zouden worden gemaskt, die ten deele in ons Vaderland gebruikt, en ten deele na Engeland en elders verzonden worden, Op verfcheiden plaatzen van de Veluwe valt ook Turf en Plaggen. Ook het men hier en daar Vogel- of Eedenkooijen. Het ho Og en droog Land op de Veluwe is eene bekwaame Weide voor de Schaapen, die, in de tusfchen leggende dalen, goed kort voor vinden. Zij worden "er, in groote kudden, geweld Teder erf heeft zijne Schaapsdrift. De Veluwe schaapen vallen niet zeer groot, doch ’t Vieesch is zeer (maakeliji. De jonge hei is dit Vee zonderling aangenaam: waarom de Scheapherders fomtijds de oude hei in den brand fteeken, om in derzelver plaatze jonge te doen voorkomen; ’t welk entet ba en dan merkelijke fehade aan bosfchen en boomen veroorzakt heeft: waarom ‘er, bij herhaalde Plakaaten, tegen voor. Zien is. Maar langs den Rijn en Ysfel, van Wageningen tot Zufen toe; welke frecken de Veluwenzoom genoemd wordt, heeft men zulke vrugtbararen Kooren- en Weitanden, dat zij den Betuwfchen niet behoeven toe te geeven; sey om men al van ouds te zeggen plagt, dat de Veluw om eenen kaalen rok een’ kostelijke zoom heeft. Ook is ’er, door den ganzen van Veluwengoom, veel Tabsksland. De Ve juwe heeft geene doorviierende flrogmen; maar flegts hier en daar eenige kleine Beeken en Wateringen. Zij ontlasten zich in de Zuiderzee of in de Rivieren den Rijn en den Ysfel. Midden in ’e land heeft men het Udlermeer., een ftilftaand "Water van geringe uitgeftrektheid. °t Is egter zeer vischrijk en helder van water. Het Ud/ermeer is, op de meeste plaatzen, waadbaar; doch digt hier bij, heeft men een kleiner, maar veel dieper Meer; je ‘zo diep, dat de Landlieden hier omtrent verzekeren, dat ’ Er geen grond in te vinden is. Aan het Udlermeer legt de zogenaamde Hunnen-Schans, die met eenen opgeworpen Wal omringd is. Men ist nu genoegzaam eens, dat Veluwe, veel of vaal ouwe, Zo veel zegt als fchraale grond, in tegenftelling van Betuwe, bet of Laat. ouwe, dat beter grond betekent. Uit de naamen van Marsfen, eene adelijke wooning op de Vejuwe, bij Zusfen, de Marspoort en de Marsakker, mede te Zufen, en Maarfen en Maartsbergen, op het einde van de Veluwe, onder Utrecht gelegen, befluit men, dat de kleine Maarsfen en Marfaaten, ten tijde van PLINiUs en TACITUS, op de Veluwe gewoond hebben; doch dit is onzeker. Het Land van de Veluwe voert in oude brieven den titel van Graaffchap. Hertog aRNOUD VAN GELDER {chreef zich fomtijds Heer van de Veluwe. De Duitfche Keizers hadden 'dit Land al vroeg aan de Utrechtfche Kerke gefchonken, en het zelve zedert van den Utrechtfchen Bisfchop, voor GoziLo, Hertog van Brabant en Lotharingen, ter Leen weeten te verwerden. Zijn nejazaten droegen het naderhand, ten agterleen, aan de Gelderfche Graaven op. HENRIK VAN NASSAU, Graaf van Gelder, heeft de Veluwe, omtrent het middea der Twaalfde Eeuwe, beheerd gehad. Hij was met een Dogter val GODEFROI VAN BOUILLON, Hertog van Brabant en Lotharingen, gehuwd, die hem een gedeelte van de Veluwe | van Bruidfchat hade sengebragt. Van een ander gedeelte was hij, door aankoop, meester geworden. Zijn opvolger, GE-RARD, heeft het Leen van de Veluwe ook van Hertog HENRIK DEN | van Brabant koomen verhefen. Doch deeze verguimd hebbende, zijn leenroerigheid, wegens de Veluwe Venn den Urechtstoel teerkennen, beflört Bischop BOUDEWYN. (Het Kwartier an) 18g BOUDEWYN, zich met de wapenet meester van die Landstreek te maaken, In 't Jaar 1196, wierdt “er, door bemiddeling van Keizer nennix DEN Vi, een ‘verdrag getroffen, volgens “ welke de Bisfchop: de Veluwe op nieuws van den Keizer, de Brabander van den Bisfchop, en orro VAN Nassau, Graaf van Gelder, van den Brabander rer Leen ontvangen moest. In 't Jaar 1311, kwamen Bischop oui en Graaf aeinouD, met malkanderen over’ een, dat de Gelderfche Graaven de Veluwe voortaan onmiddelijk van de Utrechtfche Bisfchoppen ter Leen zouden houden, zonder de Brabantiche Hertogen eenigzins te kennen. De Veluwe is zedert met Gelderland “vereenigd gebleeven, en haare efhankelijkheid van den Utrecht- chen Stoel, door den tijd, vergeten. Het Kwartier vari’ Veluwe wordt, gelijk de twee anderen, geregeerd bij Ridderfchap en Steden. Om in de Ridderfchap befchreeven te konnen worden, wordt vereischt; belijdenis van den Hervormden Godsdienst, de onderdom van tweeen- twintig jaaren, en bezirting van ten minften vijféncwinig Morgen Lands, in een Ampt bij malkanderen, immer zij van éen gelegen, dat zij van éen Pagter konnen gebruikt worden. Dit Land moet achtiendvizend guldens waardig zijn. Voorts moeten zij hunne vaste woonplaats hebben binnen het Ampt, uit het welke zij in verchrijvinge koomen. Uitheemfche. Riddermaatigen worden ook verfchreeven, wanneer Velawfche Riddermaatigen, tot hunnent, op gelijke voorwaarden, zon- den verfchreeven konnen worden, mids dat zij zes jaaren hunne vaste woonplaats in ’t Kwartier gehad hebben, en de verdere vereischte hoedanighedeu bezitten, Wij behoeven niet te zeggen, dat niemand verfchreeven wordt, die zich, in daadelijken dienst van eenige uicheemfche Heeren, Vorften of Staaten bevindt. Die begeeren onder de Riddermaatigen in verfchrijvinge te koomen, moeten zich aan de Extraordinaris en Ordinaris Gedeputeerden des Kwartiers aangeeven, wanneer dezelven tot het hoore der groote Rekening van den Ont-vanger General vergaderd zijn. Zijn moeten hun bewijzen, dat zij gefprooten zijn uit adelijke Voorouders, die, voor den Jaare 1500, in Veluwe of elders, daar de Ridderfchap een Lid der hooge Regeeringe uitmaakt, op Lands- en Kwartiers- ijk, als Amptsjonker, nevens de andere Riddermaatigen, ig de Regtbanken, zitting te hebben, is 't niet nodig, beladenis van den Hervomden Godsdienst te doen. Roomschgezinden, de andere vereischte Riddermaatige hoedanigheden hebbende, worden ook in de Gerigten van Veluwe en Veluwe en Veluwe en Veluwe en gelen. Zij en allen, die in de Gerigien zitting begeeren, moeten zich aan de Amptsjonkers van het Ampt, alwaar zij getrfd zijn, vervoegen en dezelven de bewijzen hunner Riddermaatige hoedanigheden in handen ftellen. De Amptjonkers Jeveren die bewijzen vervolgens over aan den Officier, die dezelven, ter naaster Kwartiers Vergadering, voor de ganzen fche Ridderfchap open legt. De Riddermaatigen en Amprs- -jonkers moeten, bij adelijke eere en trouwe, in plaatze van eede, beloven, dat zij de gemelde punten, in allen deele, zulleo naa koomen, en 't regt en belang van de Ridderfchap -helpen voorftaan. De Stemmende Steden des Kwartiers van Veluwe zijn Arne hem, Harderwijk, Wageningen, Hattem en Elburg. De Wethouderfchap van Arnhem befchrijft de Kwartiers - Vergängerungen binnen die Stad, op welken de oudfte Burgemesser in der tijd voorzir. Doch wanneer het Kwartier op de Land-dagen bij een koome, heeft de Landdrost van Veluwe, of zij afweezend is, de Rigter van Arnhem de voorzitting. In Koljlegie van de Gedeputeerde Staaten des Kwartiers van Veluwe, heeft Anhem altoos tet minften een, en op het wijfde jaar, twee Gekommiueerden. De uiizetilngen der Verpondingen, in de Over- en Neder Veluwe, gefchieden thans om de twee jearen. De. verfchrijving daar toe gefchiedt door de Magistraat der Stad Arnkem. In de Veluwe onderfcheiden wij: I. De vijf ftemmende Steden des Kwartiers, Arnhem, Harderwijk, Wageningen, Hattem en Elburg. WW. De twee groote Ampten des platen Lands, het Landdrostampt van de Veluwe, en het Rigterampt van Veluwenzoom; en de vier kleine Ampten, O/dendbroek y Nieuwbrock, Hoevelaken en Scherpensee, behalven twee hooge Heerlijkheden, Rogsendaal en Doorweerd. Zie PONTANUS @n SLIGPENBORST. a On i i | on iti j | j von F 4 VELUWENZOOM, VELZEN, enz. 191 VeLuweEnzoom, cen diftrikt in Gelderiand, zijnde een Rigs terampt, van tmerkelijke vitgebreidheid, ais loopende van de Stad Wageningen, langs de Heerlijkheid Doornweerd en den oever van den Rhijn en den 23/es, tot aan de Stad Zusfem Volgens de algemeene verdeeling bevat het drie Schoutampten: Brummen, Rheede en Renkom. Behalven deeze Dorpen, ontmoet men ‘er cen goed getal Heerlijkheden en Kaftee - Venzen, eene Ambagtsheerlijkheid en Dorp, in het gedeelte van Holland, het Baljuw/chap van Brederode genaamd, tusfchen de Stad Haar/em en de Stede Beverwijk. Volgens zommigen zoude van deze landftreeke, reeds voor negenhonderd of duizend jaaren, in de schriften van dien tijd, onder de benaaming van Felifa, gewag gemaakt worden. Voorts zou Felzen de plaats zijn, in deo aanvang der Achtfte Eu- we MWelzereburg genaamd, alwaar de vermaarde Geloofszen- deling WiLiprorp, ten dien tijde, in eigen person, eene Kerk hade ingewtjd. Volgens de echtfte opgaven, bevat het Ambagt weinig minder dan vijftienhouderdvijftig Morgens gronds. Het getal der Huizen zal op bijkans twechonderd uitkoomen. Van hooge oudheid draage de Kerk van Velzen de kennelijkfte blijken; een groot gedeelte daar van legt in Puinhoopen. Velzen is vermaard door het finaaklijk boom. ‘ooft, welks sankweeking en vertier aan de meeste ingezeete- nen een Beftaan geeft. Het Huis te Velzen was hier, van ouds, zeer vermaard, doch, wat deszelfs oorfpronklijke ge. daante aangaat, reeds voor lang verdweenen. De menigre van zeer aanzielijke Hoffteden, meestal behoorende san de ‘doorluchtigfte Amfterdamfche Geflagten, maake den omtrek van dit Dorp tot een der bekoorlijkfte oorden, welke men ergens aantreft. Vügen, (GERARD VAN) Behalven "t geen wij, op het Ar- tikel van Graave FLoris pen V, in het Vijftiende Deel dee. Zu werden, wegens deezen vermaarden Edelinan réeds gezegd hebben, Zallen wij hier ’s Mans leevens bijzonderhénden kortelijk melden, Bekend is het ongenoegen, welk = Hollandsche Edelen tegen den gemelden Graaf hadden opgevat. GERARD VAN VELZEN was een der voornsamiten. Naa-dat men den Graaf, op een listige wijze, wit de Stad Uireché hadt geloke, en deeze begon te bemerken, wat men met hem in den zin hadde, was vELZEN de eerfte, die tegen hem het zwaard trok, dreigende hem den kop te zullen kloven, indien hij zich te weer ftelde. Op weg van Muiden, alwaar FLoris vijf dagen gevangen was gehouden, na Naar- den, Werwaarts men hem meende te voeren, ontmoette vELZEN, die op kundschap was vooruit gereeden, eenige burgers der laatstgemelde Stad. Op zijne vraag, wat zogten, em het antwoord daar op, dat gij brengt, te weeten onzen Graaf, wendde cerarv spoedig den rug, en keerde spoor- flags na Graf. Zijn gezelfchap, ‘t welk met den Graaf velgde. Nad eenige woordenwisfling, trekt hij, ’t zij uit eigen bewee- ging, of door opftooking van HERMAN VAN WOERDEN, Zijn zwaard, en het met beide handen om hoog, om den Graave den kop te klieven. Een fprong van ’s Graaven paerd deedt den flag in zo verre mislukken, dat dezelve nederdaal- de op de handen, die hem te gelijk wierden afgchouwens Thans springt vAN VELZEN van zijn paerd, en brengt den ongelukkigen nog eenige fteeken toe; welke, gevocgd bij die van andere Edelen, zijnen dood ten gevolge hadden. Intus- fchen was VELZEN zijn paerd ontloopen. Doch hij, gefpron- gen op het pacrd van eenen zijner Dienaaren, ontving wel, in het wegrijden, eene wonde van de toegefchootene Naar- ders, doch ontkwam allen verder leed in het Slot Kroonen- burg, bij Loenen, alwaar hij zich veilig waande. Doch hier in bedroog hij zich. °s Graaven aanhangers floegen, eerlang, het beleg om het Slot, en krecgen hem dus in hunne handen. Eine pijnlijk dood, doch onzeker van welke foort, was er het gevolg van. Wat Heere vAN vELZEN en andere Edelen derwijze tegen Graaf rioris hadt opgezet, is twijfelagtig. In het boven aangehailde Vijftiende Deel van ons Woo- dens Sock kan de Leezer deswegen eenig verflag vinden. Van Heere GERARD VAN VELZEN gaat eine afbeclding uit, die bij veelen voor echt en welgelijkende wordt. gehouden. De Heer MALMA (chreef op dezelve de volgende dichtegels: VELZEN, (GERARD van) ez. 193 EEA RE ER Zie bier den Ridder, door de Faam »» Vereuwigt in zijn moorders naam, »» Als door wiens hand Graaf riorts fneefde. »» O dolle bogsheit, zwart verroadt,. »» Van elk vervioeke, verfoeit, gehaat, », Daar flechts cen fprank van deugd in leefde: »» Doch Gerarns tocleg nu volbragt » Treft hem de wraak en zija Geflacht.” Heer GERARD VAN VELZEN was een der sanzienlijkfte Hof- landfche Edelen van zijnen tijd, zo door den luister zijner geboorte, als door zijne rijkdommen en de aanzielijke waar. digheden, die hij bekicedde. Hij was Eleer van Velzen, Noordwijk, Kronenburg en andere Heerlijkheden, en stonde, digheden, die hij bekicedde. Hij was Eleer van Velzen, Noordwijk, Kronenburg en andere Heerlijkheden, en stonde, digheden, die hij bekicedde. Hij was Eleer van Velzen, Noordwijk, Kronenburg en andere Heerlijkheden, en stonde, digheden, die hij bekicedde. Hij was Eleer van Velzen, Noordwijk, Kronenburg en andere Heerlijkheden, en stonde, digheden, die hij bekicedde. Hij was Eleer van Velzen, Noordwijk, Kronenburg en andere Heerlijkheden, en stonde, digheden, die hij bekicedde. Hij was Eleer van Velzen, Noordwijk, Kronenburg en andere bij den ongelukkigen Graaf rroris pen V, in zo hooge gunst en vcrtrouwen, dat hij, bij hem, den post van Geheimen Raad bekleedde. Zie de Vaderlandfche Hiftoriefehrij- vers, en HALMA, Woordenboek. Venator, (apotrnus) of eigentijk, volgens zijuen Doopnaam, ADOLF Dz jaacer, beklecdde, reeds in den aanvang der Kerkelijke beroercen der voorgaande Eeuwe, het Leer- satampt onder de Hervormden te A/kmaar. Hij was cer man van gelcerdheid en welfpreekendbeid, ep muntie, boven zijoe meeste amptgenooten, uit in begaafdheden voor den predikftoel; waarom hij ook rtelkens eene groote menigte toe. Hoorders hadt. Onder het wasn'en van het Leeraarampt, maakre hij zijn werk om de fongelingen van goeden buize in de Latijnche en Grickche taal te onderwijzen, en dezelve, daarenboven, van kost en huisvesting te verzorgen. Om het gehcuzen dier Jongelingen te oeffenen, en hen tevcns cot de kunse van wel zeggen op te leiden, flict hij dezeclve het To- neelfp2l van den bekenden Latijnichen Dichter trerentivs, Andréa genaamd, van buisen leeren, en binnens huis speci, XXIX. DEEL. Qg9g99999q ‘Dk Dit verwekte eenig opzigt bij zijn medebroeders, en nog meer zijn uitgave van zeker boekje, Democritus getiteld, als mede een ziker Bruiloftsdicht. Over 't een en ander, als met de deftigheid van zijn ampt niet ftrookende, zijnnde aan- gefproken, tragt hij, in 't eerst, zija bedrijf te verfchoo- nen; doch kwam vervolgens eenigzins aan de hand, en maak- te, onder eenige f Google chuldbekenten, den vrede met zijne broc- deren. Doch de onderlinge vrede was van geenen langen duur. Men leide hem, eerlang, te laste, dat hij, met de overige Kerkdienaaren, niet eenftemmig was in het ftuk der leere; en begeerde, diensvolgens, dat hij zijue antwoorden » op verfcheiden vreagen, de leere betreffende, den Kerkeraad schriftlijk zou ter hand ftellen, In ’c eerst beriep hij zich op zijne openbaare leerredenen en toehoorders, als die van zijne gevoelens genoegzaam getuigenis kouden draagen. Naader- hand, evenwel, beantwoordde hij de voorgeftclde vraagen. Omtrent de gegen die wieder vor der krank. Geduldige zijnne aiekte, hade de Klasfis van A/kmaar een Atte ontworpen en vastgefteld; die voorts aan alle de Ieden ter onderte-keninge wierdt voorgeleid, om daar mede hunne toeftemming an de Nederlandsche Gloofsbelijdenis en den Heidelbergfchen Katechismus aan te kondigen. De eerfte maal, als VENATOR, naa zijnne herftellig, in de Klasfiskeal Vergadering verfcheen, wierdt hem de geimelda Acte ter ondertekeninge 2angebooden. Doch vermids hij zulks weigerde, nam de Klasfis, nam eenk ge onderbandelingen, het befluit, om hem in zijnnen dienst te schorzen; met nevensgeande verzoek aan de Wethouderfchap van d/kmaar, om handhaaving ter volvoeringe van het Kerkelijkk Vonnis. Doch de Vroedichap was er verre af, van daar toe bereid te zijn. Verre de meeste leden waren van begris, dat venaror in zijnnen dienst zou vooitgaan, tot dat bij het Provinciaale Sijnode, over de zacken, hem ten laste geleid Zoude geordnet zijn; mits, evenwel, dat venator, midlerwijl, de bedenkingen, die hij tegen den Katcchismus hadt, niet zou aanroeren of verhandelen, Maar, indien hij er eenige hadde, dezelve verzegeld over zeiden aan de Staaren, volgens derzelver befluit. Even min bijvals als het Klasfikaal befuic cen Stadshuize, ontmoetre dat dat det Vrordfchap bijgden Kerkeraad,. Met hooge betui- gingen verklaarden de leden,,, dat zij her befuic der Wet, houderen, in de zaak van veNaToR genomen, als früh das tegen de handelingen van het Sijnode; van de Klasfis en s van den Kerkeraad, en alzo tegen het rege der Kerkey i "t welk zij nict van menfchen, maar Pan jezus CHRISTUS y 33 hun eenig Hoofd, hadden ontvangen, niet konden, toe 4, ftemmen.” Betuigende, wijders, voor God,,, dat ze van 9 al het kwaad, ’t welk door ’t befluit der Vroedfchap em g VENATOR’s volharden in Den dicnst, zou mogen ontstän, vrij en onfchuldig wilden gehouden worden. Zo wel hunne Verklaaring als PMBrest gaven de leden des Kerkeraads an de Magistrat  dit alles hadt men, te Alkmaar, bij de gewoons Regeeringsverandring, in den aanvang des Jaars 1609, eenige lieden op het Kusfen gebragt, die men hieldt; den Kerketaad, becer dan de voorgaanden, gezind te zijn. Van hier, daty reeds in de maand lanuarij des gemelden jadrs, de Afgevaatdig den van het Sijnode en van de Klasfis zich bij de Vroed- Qqq999492 — {chap 196 VENATOR. (ADOLPHUS). Chap verzögen, met verzögen dag venator zoude worden opgeleid, stil te staan in zijnen dienst, tot dat bij zich van de aangetijde misdaaden zou gezuverd hebben. Doch het antwoord voldeedr ‘niet aan hunne verwagtingz. De meerder- heid was van oordeel, dat gelijk de straffe een gevoly be- hoort te zijn van beweezene misdaad, diensvolgens veNnaToR in zijnen dienst zoude voortgaan, tot dat zijnne misdaad, op voldoende gronden, zoude geblecken zijn. In dit befluit, nog- thans, konden de Kerkelijken nict berusten, maar waagden den stouten flap, om zich, van de Sredelijke Regeering, op de Staaten van Holland te beroepen; welke, vervolgens, twee Raadsheeren van den Hoogen Raad na A/kmaar zon- den, om, met bewilliging der Alkmaariche Wethouderfchap, de befchuldiging tegen venator’ voor den Hoogen Raad te brengen, om aldaar onderzoge te worden. Dit onderzoek viel ten voordeele van venator ult. De uitfpraak verklasrde », de informatien, tegen hem genomen, met de bew Jügen, Hiet genoegzaam ten zijnen laste; verbiedende alzo hem met dezelve te bezwaaren, of te diffumeeren, op peene van daar over gettraft te worden naar behoore. Hloe-wel dit Vonnis met eerpaarige ftemmen van aile de Raaden geweld, en in de volle Vergadering der Alkmaarfche Vroed-chap was uiigefproken, kon, egter, de Klasftis van d/kmaar niet geworden, daar in te berusten. Zij verzogt afichriften van alle de ftukken en befcheiden, op welke de hooge Raad vonnis hadt geveld, om door de Klasftaale leden naagezien en beoordeeld te worden. Doch dit wierdt van de hand geweezen. Niet het eenig vootwerp van vervolyinge was VENATOR. Boven verhaftet wij, ‘s Mans weigering van ondertekeninge van zekere Klasfikaale Akte, geduurende zijne krankre gefteld, wasrom hij bnicen de Zittingen der Klasfis was geweerd. Nevens hem bevonden nog vier Predikanten zich in het zeifde gevallen. Hier over klagtiz gevallen zijode bij de Staaten van Holland, betoonden Hun Edele Groot Mogende aus misnoegen over deze eigendunkelijke en wederregtelijke handelwijze. In eenen brief, onder andere, gefchreven den twee€ntwintighen Augusius des jaars 1609, bevolen ze san de VENATOR. (ADOLPHUS) 197 de Klasfis, de vijf Predikanten, welke ze nu.eenigen tijd buiten haare Vergadering gewerd hadden, wederom zouden toelaaten. Dit bevel, las men in dien brief, zult gij Naakoomen, op dat wij, bij gebrck van dien, niet genood- zaakt worden, bij andere middelen daar in te voorzien.” Thans kwam de Klasfis VENATOR. (ADOLPHUS) 197 Ten großen deele aan de hand. Eenize Augevaardigden, na ’s Hagelgereisd, verklaarden aan de Srraten de bereidwilligheid der Klasfis, om vier der klaagende Predikanten, oder zekere voorwaarden, te willen ontvangen; doch zij weigerden vENATOR aan te neemen, om reden dat hij verdagt was in de leere; waar omtrent zij vervolgens eenige schriftlijke befchuldigingen, bij de Klasfis gefteld, overhändig. den. VeNaTor, die zich thans insgelijks in ’s Hage bevonit, het voorgevallene vernomen hebbende, verzogt gehoord ie mogen worden, en her betigfchriftte te leezen. *¢ Wierdr hem toegeftaan. Hij pbeweerde zijne onfchuld, en verzogt tegen zine befchuldigers te mogen gehoord worden. Een van dee. Z3 Was Zijn amptgenoot CORNELIUS HELLENIUS, die voorts, ne. Venes anderen, in's Hage entboden zijnnde, weigerde met de befchuldigden en klaagenden in onderhandeling te treeden, en zich berich op het Provinciaal Sijnode. 5, De-Kerkelijke 95 zaaken, zcide hij, moesten door Kerkelijke perfoonen ge- handeld worden.” Daar tegen beweerde venator, dat de Augevaardigden schuldig waren rekenfchap te geeven aan hun. ne wettige Overheid, en eischte dat HELLENIUS zijne gefchre. vene befchuldiging mondeling zou geftand doen; hem verder te gemoet voerende, dat hij zelve schuldig was aan 'c geen hij enderen te last leide, alzo. hij tegen de Schriftuur, de Confesfie en den Katechismus hadt geleerd. Hetienivs, ook naa dat hem door de Staaten eenlge uuren tijds van beraad waren gegeeven, zweeg ftil, beroepende zich telkens op den last, hem 'door de Klasfis. mede gegeeven. ‘et Gevolg hier van was, dat venaTor, nevens de vier andere Predikanien, volgens uifpraak der Staaten, In hun regt tot zitting in de Klasfikeale Vergaderingen gehandha Auf der heutigen wierden. Doch oder dit bevelter wierden, niet gehörte, en entstanden, zedert, door de weerbarstigenden Kerkelijken, bivficre oneenigheden bionen Alkmaar; verhaal van welke niet in. VENATOR. (ADOLPHUS) Pasan vale. Om de ijverigfe regenstreevers van vENATOR eenigzins te gemoet te koomen, en alzo den vrede te bevor- deren, ceedt hem de Wethouderfchep in zijnen dienst still- ständen, Doch, vermits deze toegeevendheid geene baac deedc, en ’s Mans still stand aan veclen uit de Gemeente, die hem gaarne hoorden, mishaagde, deedt men hem, wel hast, den Predikstoel, van nieuws, beklimmen; alwaar hij, egter, naar her oordeel van zommigen, niet die zagtmoedigheid en befcheidenheid oeffende, welke eenen Christen Leeraar befaamt, en het tegengeftelde van welke deugden hij zelve, Meermaaien, in anderen berispt hade. Zints degen tijd, het Jaar 1609 naamelijk, fchijnen vENA- TOR geene bijzondere wederwaardigheden te zijn bejegend, tot in den Jaare 1617. In de lente diens Jaars gaf hij in "t Jicht een boekje, getiteld, Theologia vera et mera, ofte een suiver, klaer, algemein Fondamentboek. Dit wekte ftraks de opmerking van veelen, als die in het boekje veel onregt- zinnigheids -meenden te befpeuren, en daarom den Schrijver bij de Sraaten van Holland aanklaagden, als hebhende ver- fcheiden zaaken gefteld, tot nadeel der Godheid van CHRISTIEN, en van andere grondwaarheden van den Christlijken Gods- dienst. De Staaten zonden hierop het boekje aan de Leid{che Hoogleeraaren POLYANDER en EPISCOPIUS, met bevel om het+ zelve te leezen, en hun gevoelen daar over fchriftelijk der Vergaderinge ce doen toekoomen. Hunne Verklaaring hielde in, dat de Schrijver van zommige Hoofdartikelen te weinig sprak; eenige in "t geheel yerzweeg; andere zodanig be- schreef, dat hij agterdenken gaf V van vreemde gevoelens; gevnige in diervoege voorftelde, dat ze met de Schriftuur piet overeenkwamen; en eindelijk, dat in het boekske grönfen gelcid wierden, door welke de volsterekte noodzaaklijkheid van den Christliken Godsdienst ter Zaligheid wierdt om verre geftooten, en eene ruime deur geopend voor alle. menfchen yan allerlei godsdienst, indien zij flegts God vorsden en zij- me geboden onderhfelden, om het eeuwig leeven te beeren, Piaa dat dit Advis ter Vergaderinge van Holland ontvangen en geleezen was, ontboaden de Staaten venaTor in *s Hage, om sidass, voor de twee gemelde Hoogleeraaren, ten overftaan : yan van de Heeren nUGO MUIs VAN HOLY ef HUGO DE GROOT, gehoord te worden. De uitflag dier onderhandelinge was, dat het boekje als aanftoorelijk en gevaarlijk veroordeeld, doch de behandeling van den Schrijver aan het goedvinden der Staaten wierde gefteld. Kort não deze onderhandeling leverde venaror een Ver- toog in bij de Staaten, waarin hij zijne gevoelens nader aan den dag leide. Hij verklaarde daar in, onder audere, wat aangaac de Godheid van curistus, in zo klein een boekje, begrijpende eene eenvoudige kinderleere uit fchriftuurtexten, niet voornens geweest te zijn, met zwaare onderwerpen de tedere verstanden te overlaaden, en alleenlijk beloofd hadt, met melk en niet met zwaare fpijze de kinderen in curisTus te zullen voeden; meenende hij, alzo, dat zo veel den kinderen daar van noodig was, in de Artikelen van *t Apostolifche Geloof was aangeroerd, en hij zelve, diensvolgens, om "verzwijgen van dingen, die elders breeder verhandeld wierden, niet voor een Ketter moest gehouden worden. Hij voegde ’er nevens, dat daar de Schriftaur alles wat noodig is ter zaligheid begrijpt, zonder bijvoegzel van menschlijke spreekmanieren, het voor een opregt Christen genoeg is, de zaaken van geloof met enkele Schriftuurlijke woorden uit te drukken, Hij Voegde "er nevens, eene bekentenis van zijn Geloof, raakende jezus curistus, overeenkomftig met de heerfchende begripper. Doch deze Verklaaring was voor VENATOR van geene vrugt. De Staaten van Holland namen het befürchtigt, ’s Mansboekje, als onfchriftmaatig en ergerik, door de Schouten overal te doen ophaalen, em het zijnen dienst te entzetten, met bevel om niet weder na J/kmaar te keeren, maar Zich na ’s Gravezande, een Dorp it Delfsiand, te begeeven, en tot nader order aldaar te vertoeven. Zeer tegen den zin van eeiscopius was dit Vonnis; als die wel zou gewenscht hebben, dat men ’s Mans Belijdenis nater tgezien, en het Vonnis verzagt hadt. Ook verdient het opmerking, dat de Hoogleeraar, drie maanden daar naa,. in eene {chriftfijke Verklaering, den Staaten EP i dat de gemelde Gehoofsbekentenis schriftmaatig was, met het. gevoclen der aloude Kerkleeraaren, en met de Gereformeerde Confesfien overreenftemde. Van zijnen kane leverde ook veNATOR een © Smeekfrist in bij de Staaten, Met aanwij Zig der redenen, om welke hij, zijns oder etern, “onrege van onregt in befchuldigt wieder, beklagt sich bitterlijk, dat bem verbooden was, na A/kmaar weder te keeren, alwaar hij ruim negentien jaaren Predikant geweest, zijne huisvrouw gebooren was, en die aldaar tien kinderen te waereld hadt gebragt; van waar hij meenige mocilijkke reizen, om Kerke- lijke zaaken, hade gedaan, een vierendeels jaar lang, drie predikatien alle Zondagen, behalven: de weeklijkfche dienften, hadt gedaan, en voorts gearbeid, dat alle de LBefluiten der Staaten waren wuangenomen. Zal dit nu het loon zijn”, dus drukre hij zich onder andere ‘uit,,, dat zich de Suppliant in ’s Graave- sy 2ande zal moeten onthouden, daar hij niemant kent, niet », een fluiver rot onderhoud van hem zelven en zijn zwaar » huisgezin weet te verdienen, en geene vrugt met Zijre sy Studigén te doen, in welke hij van kindsbeen aan zijnen v» tijd gefleert, en niets anders geleerd heeft; in eenen staat, »» Waarin zijne huisvrouw ongezond, zijne beide jongfte kin- deren, daar van het eene nog aan der minnemoeders borst legt, zick, hij zelve zeer zwak is? -—= Zal zijne huis- vrouw haare oude moeder, broeders. Zie G. BRANDT, Hifforie der Refor- matse. Venema, (HERMANUS) een vermaard Nederlandsch Godge. leerde en grondig kenner der Kerkelijke Gefchiedenisfen, omtrent het einde der voorgaande Eeuwe, in de Provincle Stad en Lande gebooren, wierdt, naa zijnen Akademifchen loop voleindigt te hebben, beroepen tot Leeraar in de Gemeente der Hervormden te Dronrijp, een Dorp in Friesland, tus- fchen de Steden Leeuwarden en Franeker; om, eerlang, van dear verroepen te worden na de laatstgenoemde Stad, tot het bekleeden van het Hoogleeraarampt in de Godgeleerdheid en ‘Kerkelijke Hiftorien, aan *t Hoogefchool van Friesland. Met veel lofs en ongemeenen toeloop van leerlingen, vooral ook uit Mungarije, bekleedde de Heer venema dien post, ge-. duurende bijkans eene halve Eeuw; nga verloop van welke hij, door de Staaten van het Gewest, tot Profesfor Honora. vius verklaard zijnde, van het geeven van openbaar onder. wijs ontflagen wierdt, en zich met der woon na Leeuwarden begaf Alwaar hij, in hoagen oderdom, zijne dagen eindig. De. Mans gemachtigdheid, omtrent berwiste Leerftellingen der Godgeleerdheid, berokkende hem, nen dan, eenige om angenzeichnen. Zijne veelvuldige doorwrogte Schriften drasgen getuigenis van zijn arbeidzaam leeven. Behalyen eenige Verklaaringen over Profeetifche Schriften, vooral die der Pfalmen, is inzonderheid bekend zijne Kerkelijke Hiftoria Ecclefie Veteris et Novi Testamenti; in zeven Deelen in Quarto. Uit medegedeeide Berigten. WENES VENERO, (ANTONIO) VENERO, VENLO. Verre a VENERO, (ANTONIO) bekend weyens zijne handdaadigheid gan eenen mislukten aanflag op het leeven van willlem DEN I, Prinfe van Oranje's Mans bedrijf en wedervaaren hebben wij reeds elders verhaald. Zie het Artikel JauReGuUI, (JAN) Deel XXI. bl. 184 enz. Vennuizzn, een Ban en Dorp. Vennuizzn, een Ban en Dorp. In het gedeelte van Noord. holland, meer bepätigt, Westfries, and genaamd, freckten Oosten langs den Zeedijk. De geheele uitgefirektheid vin- den wij op ruim achthonderd tweeenzeventig Morgens, en het getal der Huizen, volgens de jongfte opneeming, op tweehonderddestien begroot. Twintig meer telde men ‘er honderd jaaren vroeget. Het Dorp is vrij sanzienlijk, en in verfcheiden Buurten verdeeld. De Kerk ftaat, na genoeg, in *¢ midden, VENLO, eene fterke Srad, in Staats Opper - Gelderland, aan den regter oever der Afaaze, omtrent op gelijken afftand, van vier uuren, boven de Stad Gelder, en beneden de Stad Roermonde. Een weinig voor het midden der Veertiende *Eeuwe fchijnt Venlo inzonderheid bekend te zijn geworden, Reinoup pve II, Hertog van Gelder, begiigde de Plaats met Stads Geregtigheden, en beflot haar binnen eenen Muur. Verfcheiden maalen leedt Ver/o vijandiljke aanvallen, Vrouw MARGARET naderde vergeefs, in den Jaare 1511, de Stad met een wagtig Leger. Mein geluks beproefde Keizer KaReL pe V daar tegen zijne kragten, in den Jaare 1543', meet een talrijken hoop Duitfchers en Italiaanen. De Stad kwam jaderdaad in zijne handen, doch onder beding voor de iugezeerenen van een voordeclig Verdrag, zedert bij den naam van Het Verdrag van Venlo bekend. In de maand April des Jaars 1579 tradt Venlo in het vermaarde Verbond, bij deo naam van Unje van Utrecht bekend. Zeven jaaren Isater -maakte zich de Hertog van Parma meester van de Stad. Vergeseis zuge Prits Maurirs, in den Jaare 1606, haar tot de Staaifche zijde wederom over te brengen. Niet eerder gclukte dit, dan in den Jaare 1632, onder het -beleid van Prinfe FReDERIZ RENDRIK. Doch zij viel, van nieuws, . den TES TE A CL IE SO LAOS, LY OLE EO AA, den Spanjaard in handen, vijf jaaren daar naa, door de laf. hartigheid des Stadvolks, NIKOLAAS VAN BREDEKODE. In dem and September des Jahres 1702 viel zij in de handen der Bondgenoten, en wierdt vervolgens, bij het Traktaat van Barriere, den Algemeene Staaten afgefälligt; in welchen, tot heden, gebleeven is; hoewel, terwijl wij dit schriven, de Wapens der nieuwe Franfche Republik, aan hun Hoog Mogende den eigendom daar van betwisten, en de kans onzeker is, welk het lot dezer Vestinge zal wor- den. De gedaart der Stad, die ongeveer een uur gaus in haa- ren omtrek beflaat, is vierkant. Aan den Maaskane is zij met een fteenen Muur, en aan de Landzijde met een aarden Wal, van een wijde Graft omgeeven, verfterkt. Hier én daar buiten de Stad zijn Verfchanzingen opgeworpen, die het naderen moeilijk maaken. Men celt ’er vier Poorten: de Maas Poort, de Roermondfche Poort, de Gelderfche Poort en de Keulfche Poort, Het getal der Huizen wordt op ruim achthonderd, en dat der Ingezeetenen op ongeveer vierdui- zend begroor. De meeste van deze zijn Roomschgezind; volgens het Barrieren-Tractatr mogen zij alle de declen van hunnen Godsdienst in ’t openbaar verrigten, en zijn in het bezit van de Kerspel-Kerk. Voorts heeft men ’er twee Man- nen- en drie Vrouwen-Kloosters. Gezamentlijk behoore zij onder het geestlijk regtsgebied van den Bisfchop van Roer- wionde. De Gereformeerden hebben ’er twee Predikanten, welke den dienst in ééne Kerk waarneemen, Het St adshuis en de wooning van den Kommandant zijn de eenige Gebouwen, die eenig aanziehen heben, Voormaals was Venlo cene blociende Stad, door den veelvuldigen handel, die er om- ging. Zij was een lid van het vermaarde Hanze-Verbond, De Lakenweeverij gaf ’er werk aan veele handen, gelijk ook het maaken van Sloten en ander klein Yerwerk, Daarenbo- ven geneerden zich veele burgers met den Graanhandel. Bij sl hetwelk nog kwam het vertier der Goederen, langs de Maaze, die veelal op Ven/o gefchept wierden. Door het verloop der tijden, en vooral door de zwaare Maastollen, is deze bloei merkciijk verminderd, en Venlo eene —— Sta - 204 VENLO, VENNE. (ADRIAAN van ber) =. 0 me a AE Acetyl ae RE ae ome A ee Stad geworden. De Regeering. beftaat uit Schout; een Bur- gemeester, die janrlijks, door de Algemeene Staaten, aange- fteld of in zijn Ampt bevestigd wordt; twee Schepens, die insgelijks van de Algemeene Staaten, doch voor hun leeven, hu One aanftelling ontvangen; en eindelijk drie Raaden, hier Raadsyverwanten genoemd; zij worden door den Burgemaster en de Schepens verkoozen, om hun Ieeven lang in 't be- wind te blijven. VENNE, (ADRIAAN VAN DER) gebooren te Delft, in den Jaare 1589, van aanziellijke Ouderen, was geen onbevallig Dichter, en tevens een vermaard Schilder. Op een zijne Ouders, tot de besseren gewoone wijze ontwikkelde zich in hem de laatstgemelde be- grafdheid. Te weeten, door zijne Ouders, tot de besseren “ning der Weetenfchappen bestemd, en, ten dien ecinde, op het Latijnfche School te Leiden belteed zijade, viel hij, door zijnen dichterlijken geest genoopt, eerlang met den borst op het leezen der aloude Dichters. Getroffen door de fraaie beelden en tafereelen, welke hij, ginds en elders, aantrof, bekroop hem de zucht, om dezelve te verlichaamelijken, en "*¢ geen hem voor de verbeelding zweefde,’ voor het oog te vertegenwoordigen. Eenigen omgang hebbende met ecnen SIMON DE vALk, Goudfmid en Schilder te Leiden, begeerde hij dezelfs hulp, om hem in de eerfte beginzelen der Schilderkunst te onderwijzen. °"t Gevolg hier van was, dat hij zich eerlang, geheel en al, aan de * Schilderkunst overgaf, wordende door JERONYMUS VAN DalesT, een ‘fraai Schilder in Greauw, daar in verder vorlegenheit, Tven vAN DER VENNE naderhand op eigen vierken dreef, onfmoexen zijne kunstitokken zu veel goedkeuringe, dat ze van den Prins VAN ORANJE, den Koning van Deenemarken, en verfcheiden andere Vorften en Grooten ijverig gezogt wierden. Intusfchen was het zijn dichterliik vernuft van geen geringen dienst, tot het uitvinden van fraaie Ordounantien, die van de Plaathhijders ernftig begeerd en vlijtig gezogt wierden. Veele Zinnebeelden, bij de Hiefhebbers der Prentkunst nog in agting, zijn daar van de Vrugt geweest. Met naame zijn de Zinnebeelden in de Werk van den Vaderlandchen Dichter en Hollandchen Raad- perfionarig yaxosp cats, de vrugten van het vernufe van onzen Dichterlijken Kunstfchilder, De tijd van ’s Mans overlij-den is ons niet geblecken. Zi¢ HOUBRAKEN, - Vennip, een Ambagtsheerlijkhcid in RAijnland, groot, volgens de opgave in de Verpondingslijsten, honderddrieén- zestig Morgens en tweehonderdvieréavetig Roeden, gelegen tusfchen het Haarlemmermeir en het Dorp Alliegom. Hoewel de grond vrij goed land is, vindt men ‘er geene woonhuizen, maar flegts twee Watermolens. Vennip behoort aan de Stad Leiden, die *er de vrije Jagt heeft. Verpond en Smeek[chrift der Edelen. Geenen ondienst oordeelen wij, aan veelen onzer Leezeren te zullen doen, met een zaaklijk berige van een voorval, zo beroemd ip de Vaderland{che Gefchiedenisfen, en "t welk den een grond leide tot de affchudding van het Spaanfchen li)f- en ziclenjuk. Ik het oog cp de vermaarde Vereeniging, een weinig naa het midden der Zestiende Eeuwe, door eeu merkelijk ge- tal van Nederland{che Edelen aangegaan, en het verzoek, wel zij vervolgens aan de Landvoogdesfe inleverden, om bevrijding V van eenige bezwähren, welke de Spanie heerfchappij inzonderheid ondraaglijx maakten. Dit algemeene bij onderftellende, gaan wij de meest merkwaardige bijzonderheden, het altoos gedenkwaardig voorval betreffende, verhaalen. De meest waarfchijnlijke aanleiding tot het Perdon7 vinden wij aldus vermeld. Puitips pe  Staaten, over alle deeze fchennisfen van burgerlijke en godsdienstige Voorregten, zich beklaagd, en daar omtrent her- ftel verzogt. Tot geen ander doelwit ftrekte ook het Ver- bond der Edelen. Gezins hadden zij eenen toeleg, om den Koning van zijn wettig ‘gezag over de Nederlanden te ontzetten, even min als om de openbaare oeffening van den Roomfchen Godsdienst te weeren, en den Hervormden, in de plaats daar van, alleen en bij uitMuiting te doen aannee- men. Regelrecht onbeftaanbar met dit laatfte is het, dat ook _veele Edeien, den Room{chen Godsdienst openlijk toegedaan, aan het Verbond deel namen. Het doelwit was geen ander, dan de bewerking van eene vrije Godsdienstoeffening voor Roomfchen en Onroomfchen, en eene Vrijheid in een Burgerftaat, op ’s Lands Wetten gegrondvest, en door den Vorst bezwooren; met andere woorden, Vrijheid in den Burgerltaat en in den Godsdienst, of, zo als Prins wittem pe | het witdrukte, Vrijheid in den Burgerltaat en in den Godsdienst, of, zo als Prins wittem pe | het witdrukte, Vrijheid in den Burgerltaat en in den Godsdienst, of, zo als Prins wittem pe | het witdrukte, Vrijheid in den Burgerltaat en in den Godsdienst, of, zo als Prins wittem pe | het witdrukte, Vrijheid in den Burgerltaat en in den Godsdienst, of, zo als Prins wittem pe | het witdrukte, Vrijheid in den Burgerltaat en in den Godsdienst, of, zo als Prins wittem pe | het witdrukte, Vrijheid in den Burgerlta jheid des Vaderlands en der Confeientie. Om dit oogmerk te bereiken, waren veele Edelen, reeds geruimen tijd, op middelen bedage geweest. Een der hin der paalen daartegen, was, de zwaarigheid om in genoegzaem men getale, ter onderlinge rädle, bij eefl te vergaderen. Gelegenheid daar toe gaf hun, eindelijk, de bruiloft van ALEXANDER FARNEZE, Prinse van Parma, met de Princes van Portugal, die, in den herfst des faars 1565, met groote flaatelijkheid te Brusset wierdt gevierd, en cot welken bijkans aile Nederlandfche Edelen en Grooten genodigd waren. In het gewoel der vreugdebedrijven verlooren de misnoegde Edelen geenzins hun doelwit uit hart en oog, maar namen veel 