Our great West; a study of the present conditions and future possibilities of the new commonwealths and capitals of the United States;
Ralph, Julian, 1853-1903
Zij leyeren overyloed yan kokosnoten, pompeoeo, watermeloenen, mus, yisch, schildpad-den, krabben, kreeften, tripang. Het klimaat is er xeer gezond, de thermometer yan Eahb. staat er's moigens te zes uur yan 70** tot 76** tot 76**, op den middag yan 80** tot 86** en'sayonds yan 76** tot 86** en 'nadat deze eilanden sedert hunne ontdek-king onbevoond uraren gebleyen, zette zich eiu-delijk in 1823 de bekende fingelsehman Alexander Habs met eenige Maleische en andere In-dische hoisgeKiimen op de meest zaidelijke ne-der. Habe zelf voonde op Bijst-eiland. In 1826 yond een Engelsch Zeekapitein Boss op Poeloe Tikoes eene hayen, die hij Port Albion noemde. In 1827 yestigde hij zich  Ross eene Engelsche ylag is yerleend. Zij leveren aan Engeland het onwärterbaar yerleend. Zij leveren aan Engeland het onwärterbaar yerleend. Zij leveren aan Engeland het onwärterbaar. Liieratuur over de Kokos-eilanden. A. VAN DEB Jagt, Beschriving der Kokot-of Keeling-eilanden {Ferhand. van het Bat Oe-nootseA. van Knsten en Weiensck. Dl. XIII). Deze verhandeling is een uittreksel uit een ongedrukt Rapport over de Kokos-eHanden, aan Z, JBxe, den Qouvernewr-General van Nederl Indie, dd. 10 December 1829. J. J. DITTNER, Berigi betrekkelijk het aandoen der Kokos-eilanden, en opmerHngen ten aaneien dier eilanden, als eene noodhaven en tot hersteUing van tekade {Ferkandd. en Berigten betreffende het Zeewezen en de Zeevaartkunde, door Jhr. G. A. Tindai, en Jacob Bwabt, Dl. IV, St. I). De Kokos-eilanden en de Engelschen {Tijdschr, V, N, /., 190 Jaarg. 1867, bl. 157—169). F. H. VAN Vlissingen, lets over de inbezitnenUng der Kokos-eilanden door de Engelschen (Tijdschr. V. 2i. I., l^e Jaarg. 1867, Dl. II, bl. 313—317). P. Bibbkub, Bijdragen tot de kennis der ichthyologische Fauna van de Kokos-eilanden {Natuurk. Tijdschr. v, N, /., Dl. VII, bl. 37—48, 353—358; Dl. VIII, bl. 169—180, 445—460; Dl. XV, bl. 457—468; Dl. XVI, bl. 205 y.; Dl. XX, bl. 142 y., 202). A. J. Andbison, a few remarks concerning a paraHHc fi%h found in the holoihuria of the Coos-islands {Natuurk. Tijdschr. v, JY. /. Dl. XX, bl. 253—266). Utriksels nit brieven van Kuhl en van Has-SELT: Over ingetcandsteormen in eene chelonia utidas, gnangen op de KoJcos-eilanden (Algemeene Konst- en Letterbode, Jaarg. 1822). Kokos- of Noordelijke Kokos-eilan-deu, eilanden ten West en van Sumatra, Noord- West van Poeloe Babi, op 3° 6' N. Br. en 95° 4(X 0. L. Het zijn twee lAge met kokos- boomen bedekte eilandjes, van elkander door een kanaal van ongeveer 2 mijlen gescheiden, dat wegens de branding, die daar staat, geacht wordt niet veilig te zijn. Eokosnoot-eilanden, zie: Kokos- of Keeling-eilanden. Kokosnoot-pimt, lage met kokospalmen béloeide kaap aan Sumatra's Zuidkust. Kokosnoot-ptint, zie: Kokos, kaap. Kokospalm of Klapperboom (Cocos nuci/era L.). De benaming van Klapperboom is eene verbastering van het woord Kalapa, waaronder hij algemeen is. Men heeft verschillende soorten van kokospalmen, waarvan de Maleische benamingen, alphabetisch gerangschikt, zijn als volgt: 1°. Kalapa babi {Cocos nuci/era pumila), 2°. Kalapa bali of ged^ {Cocos nuci/era macrocarpa), 3°. Kalapa boeboer {Cocos nuci/era rubescens), 4°. Kalapa boeloe {Cocos nuci/era capuliormis), 6°. Kalapa boeloe {Cocos nuci/era capuliormis), 6°. Kalapa kanari {Cocos nuci/era canaria), 9°. Kalapa kanari {Cocos nuci/era canaria). Kalapa kat6 {Cocos nuci/era cisti/ormis), Kalapa langsa (Cocos nuci/era lansi/ormis), Kalapa parang {Cocos nuci/era machae-rdides), Kalapa poejoeh of kenja {Cocos nuci/era pumila), Kalapa sajor {Cocos nuci/era regia), Kalapa sajor {Cocos nuci/era regia), Kalapa sajor {Cocos nuci/era stupposa), Kalapa sikat {Cocos nuci/era stupposa), Kalapa teri {Cocos nuci/era stupposa), Kalapa teri {Cocos nuci/era stuposa), Kalapa teri {Cocos nuci/era churina). Van die verschillende soorten is die vermeld sub N°. 2, of de kalapa bali of ged6. de ^ootste. De eerste daarentegen of de kalapa babi bereikt een hoogte van slechts 12 voeten en de tiende of de kalapa kai6 is een dwerg- boompje, waarvan het vruchtdopje gepolijst en tot verschiillende doeleinden gebruikt wordt. Er zijn in den Indischen Aichipel wohnen, wäre men den gewonnen klapper-boom (calapu vulgaris) niet'aantreft, — en het menigvuldig gebruik, dat van de verschillende deelen van den boom wordt gemaakt, kan eenig denkbeeld geven van het voordeel, dat in de teelt er van voor de bevolkingen gedgen is. Het liefst schijnt hij te tieren aan de stranden, ofschoon men hem overal indebinoen-landen kan aantreffen. Op lage, vochtige grönden schiet hij echter spoediger op, dan ophooger gelegene, waar de inlander hem op vele plaatsen als het ware voor zijnne kinderen plaot. Op eene hoogte van 500 ellen boven de opperlakte der zee heefb hij 15 jaren noodig, om tot vruchtdraging te komen, terwijl In lagere streken 6 en 7 jaren, soms zelfs slechts 5 jaren daar voor toereikende zijn. Op eene hoogte van 600 ellen wil hij wel groen, maar heeft heer te betekenen, daar hij eene temperatur vordert, die niet beneden de 75° Fahrenheit daalt. In heer binnenland groeit hij regtstandig op, aan de stranden is dit, door de meer hevige win-den, die men daar heeft, minder het gevai. Of schoon de stam beneden eenen omvang heeft van niet meer dan drie, of hoogstens vier Binlandsche voeten, bereikt hij een hoogle van 50, 60, soms 70 en meer voeten, en door dien slanken groei, waarbij nog komt, dat bet blad slechts aan den top als het ware eene kroon vormt, is het gevaar van bij storm te worden omvergewaaid, voor hem nog al groot; overigens draagt hij het gansche jaar door vruchten. Het getal noten, dat hij afwerpt, verschilt zeer, en kan sbms 30^ soms 100 no-ten bedragen. In den regel zal men echter op niet meer dan 50 k 60 stuks per boom bu-nen rekenen. Welke evenwel door waakzaamheid zeer goed te weren zijn, vooral wanneer mec zorg draagt, dat de aanplantingen niet te teer in de nabijheid zijn van hoog opgaand boat, waar het diertje eene schnilplaats yindt; ook van de bidjoe kalapa, eene soori van donker bruine, bijna zwarte groote torren, S 3 ma&l zoo groot als onze meikevers, en die dikwijls gedurende den regentijd's avonds, waarschi^ lijk op het lamplicht afkomende, de woningen met een zeer sterk gegons binnen- en londvliegen; eindelijk ook van de kalon^9 of vliegende KO. 947 roosten, eene soort Tan groote vledermuizen. Sleehts aan de kruin heeft de boom soms tot 13 ToeteiL lange takken, die, hoezeer hout- achtigj dgenlijk in eene Sacheacht bestan, väar-an gelijkstandig zich de drie voeten lange iiladeren bevinden. De schacht (jtapaA) zelge wordt gebroikt voor brandhont, ook wel voorrave omheiningeny terwijl men ze gespleten ook bezigt tot bet Tervaardigen van mandjes. Yan de bladeren maakt men dekriet. Onde bladeren dienen tot omwikkeling van fakkels, en ran bet jonge blad maakt men rijstmandjes (kdoepifj en mandjes waarin yracbten of pbiimgedierte te koop worden aangeboden. Het bloembnlsel (kaloepinff, mandjoeng) is eene soort van zak, die de bloesems bevat, en gebezigd kan worden Toor kleine fakkels (o^Mtf), alsook Yoor booslepels (tidoe), De koker der bladstelen (iapas) of de bast tusscben de bladeren en den stam gebruikt men om er vrucbten mede te bedekken, ten einde ze alzoo des te spoediger te doen njpen en ze te beveiligen te kenen eekhorens, vledennen of ander schadelijk gedierte, dat zich aan het stekelachtig bezeert. Ook Worden er geldzakken van verraardigd. De Uoesem zelve (majang) kan wanneerzijuit hat hulsel reeds te voorschijn gekommen, maar nog gesloten is, worden a^esneden, als wanneer uit den stengel, dien men niet mede afsnijdt maar beukt, de bekende saguweer (toe-sakh kalapa of nira) zijpelt. Yersch zijnde is de saguweer een aangename, doch bedwelmende drank, waanran men wel eens suiker of, door biJToeging van padi of ongebolsterde njst, die gisting yeroorzaakt, een zoo krachtig Ujtenden azijn verkrijgt, dat de kalk der muren er door ontbonden kan worden. Men gebrüikt hem in de Java-inkt (dawdf) of in keukenznren. Voorts wordt de versche sagnweer in deeg of in de arak als gist ge bezigd. Een afreksel van de geopende bloesems, vermengd met met langkawds, dewon hoeicoi of kenioi'kentoi en een kopje zont, wordt, na te zijn doorgezegen, als geneesmiddel toegediend aan paarden, die den droes hebben. In den top aan den kruin van den boom große de zogenaamde palmiet of oemboei, waarran wel eens keukenzuur bereid wordt, of die rauw of afgekookt wordt gegeten en reel heeft tan kool. Zoodra deze palmiet wordt afgekapt, sterft de boom, en het is dus alleen wanneer de boom gereld moot worden, dat de palmiet er van afgenomen wordt. Ben bast van den boom, die, graauw van bitten en roodachtig bruin van binnen, van ender tot boven geribd is, gebruikt men tot bet inwrijven of tanen van touwwerk, dat veel in water meet liggen. Van den stam, die zeer sponsachtig is, spoedig verrot of door de witte mieren wordt aangetast, en zelfs als brandhout niet zeer gewaardeerd wordt, maakt men sleehts tij-delijk gebruik voor bruggenbalken en Voor Buffelkralen. Do boom heeft echter vele, digt bijeengevoegde wortels, die witachtig en aan de uiteinden paarlachtig zijn, en door den in- lander als geneesmiddel worden aangewenden. Dit laatste heeft ook plaats met de met ah- dere kruiden vermengde jonge vruchten, die zich pas gezet hebben en dan boengsil heeten. De volwassen vrucht, die den omvang heeft van een groen manshoofd, is voorzien van eenen groenen bolster van een paar vingers dikte. Die bolster is inwendig zamengesteld uit donkerbruine vezelachtige bestandde, die, afgerafelenden, en gedrood zijnde, dienen tot verwalterung van touw, vloermatten en lont, en tot omwikkeling der stekken. De lont, bekend onder den naam van tali-api of vurtouw, eenmaal aangestoken zijnde, blijft gewonlijk tot het laatst toe branden, en wordt door de Europeanen in Indie veelsj gebruikt voor het opsteken van sigaren. De huisbedienden gebruiken stukken van den bolster om meubelen met was op te wrijven en daaraan eenenen. Glan te geven, zoo als men bier te lande sleehts vindt aan meubelen, die met polituur zijn opgewerkt. De geheele bolster (sambakh of moetang) wordt kwastvormig gesneden tot boenders en teerkwasten. Hij omniit den notendop (batokk) waarvan lepels, trechters en waterscheppers worden vervaardigd. Op verschillende eilanden in den Archipel worden er nappen en borden van uitgesneden en bruin gepolijst. De noot, nog niet tot hardheid gekomen en dan tingkir genaamd, wordt soms met het lilachtige vleesch gegeten en is angenam bitter van smaak. De half rijpe, volwassen vrucht bevat eenen gezonden, verkoelenden drank, zeer gezocht ook tot verdrijving van inwendigen brand; terwijl dat vocht, vermengd met ar6ng-suiker, in borstk. Walen als een heilzam middd wordt beschouwd. Eine vrucht bevat soms een voile flesch van dat heerlijk vocht. Het harde, eetbare gedeelte in de vrucht, dat zich binnen tegen den dop ter dikte van eenen halven vinger bevindt en isi kalapa heet, wordt geraspt in gebak en allerlei spijzen gebrüikt. Door uitpersing verkrijgt men uit het geraspte eene soort vanmelk {santan),dl^y versch Linde, aangenaam van smaak en gegond is en zelfs bij de koffij kaa worden gebruikt. Het geraspte beet na de uitpersing oesam en kan nog tot bemesting dienen. Van het vocht, dat door uitpersing van het geraspte wordt verkregen, bekomt men, door koking en afschuiming, de zoo bekende kokos-of klapper-olie (minjakh kalapa), die bij het bakken en braden de boter zeer goed kan vervangen, daar zij, zniver bereid en versch zijnde, vel zoo aangenaam ran smaak is als de boter, aangenaam ran smaak is als de boter, aangenaam van sambalan, zijn er weinige, waarb Men zich niet van klapper-olie bedient. Spoedig evenwel wordt zij sterk van smaak en khjgt zij een onzuiver en drabbig aanzien en eeu onangenamen reuk. Ook Yoor het hoofdhaar maakt men veel ge-bmik Tan kkpper-olie en wordt zij geacht edle andere olien te overtreffen. Maar het is voornamelijk als lampolie, dat de klapper-olie meer en meer is geworden een hoogst belangrijk artikel van handel en indus-trie in den Archipel, en daarom, als ook uit hoofde van al het voorafgane, waaruit men enigzins kan nagaan, van hoe veel belang de teelt van klapperboomeu yoor de Terschilleode bevolkingen van den Archipel moet zijn, bereemdt het ons niet, dat de regering, die in hare  bereiding van klapper-olie noopt ons, om hier een overzigt te geven van hetgeen dienaangaande uit de regeringsverslagen der laatste jaren blijkt, onder bijvoeging van hetgeen wij omtrent den handel in laatstgeemeld artikel hebben kunnen bijeenbrengen. Wilj Die melk heeft min of meer eenen smaak zoo als die van amandelen of noten. Van de zoogenaamde Macassar Oil, waarvan de fabriekanten Rowland & Son in Engeland een zoo gtoot debiet hebben, maakt de klapper-olie het hoofdbestanddeel uit. Willen daarbij elk gewest, voor zoo ver daarvan iets medegedeeld wordt, afzonderlijk behaadelen. Java. Op dit eiland is de uitbrdding derklapper-teelt in de laatste jaren zeer aanzielijk gewest. En kan de bevolking daarin meer en meer een belangrijk middel van bestaan vinden. In de mededeelingen der regering zijn even-wel niet begrepen de residentien Batavia, Soakarta en Djokdjokarta. Ook blijkt het niet of, bij hetgeen ons aangaande de tét der an-dere residentien wordt medéedd, al dan niet is begrepen die op partikuliere landen, dan wel of wij hier alleen te doen hebben met de teelt, voor zoo ver de inlandsche bevolking daarbij een onmiddellijk belang heeft'). Wij behoeven niet te doen opmerken, dat eenc afzonderlijke opgaaf zeer wenschelijk zou ajn geweest, terwijl de staten, die betreffende de teelt bij de regeringsverslagen zijn gevoegd, niet weinig in volledigheid zouden hebben gewonnen, zoo men het verlies aan boomen had g Es plitst in twee rubrieken voor de vruchtdragende eo voor de jonge, nog niet vruchtdragende boomen. Door de eene zoowel als door de andere der hier aangegevene yerbeteringen zouden wij in staat zijn geweest, eenige zeer belangrijke berechtigten te geven, die wij nu achtervege hebben moeten laten, om niet gevaar te loo-pen van tot geheel verkeerde gevolgtrekkingen er door te worden gebragt. Hetgeen erschossen het driejarig tijdvak Tan l"*. Januarij 1856 tot ultimo December 1858 aangaande de klapper-teelt wordt med^edoeld in de bij do regeringsverslagen gevoegde sta- ten, hebben wij bijeengetrokken in de hieronder volgende vijf tabellen, bevattende: N°. 1 eene opgaaf van den totalen aanplanty # 3 die van den jongen aanplant, terwijl 9 4 aanwijst hetgeen in het bedoeld tijdrak bijgeplant en aan boomen verloren is, en , 5 eene percentsgewijze berekening geefi van verschiUende bijzonderheden, die uit de 4 eerste tabellen blijken. <) De omstandigheid, dat de adsistent-resideotie Baitenzorg, die, uitgezonderd hot domein Bloeboer, geheel is in ban den van partikuliere landeigeoMK, . In de opgaven der regering is begrepen, maakt de laatste veronderstelling niet waarscbynlijki — of men zou het er voor moeten houden, dat, het geen omtrent de klapper-anplantingen in het Baitzorgsche wordt medegedeeld, meer bijzonder beretkking heeft tot het zoo even gemeld domen. Dit is evenwel ook niet zeer waarschgnlk. KO. 249 J H • ^ oo » la C CO iH s n 9fi A 0 g O 0 'A C H P s g O •s U9 A 00 • r-t < > 3 < Pt H •^ s P < •f *» o s c c 9« > ^ ^ ei M b* Ch fA b < <• M iJ O >i 9 z < 0 I ■3 3"  <<f< CO a> o» b« b<* o ^ oo o» t>- 1>> co co &» O kO O Od r-1 CO t>> CO lO f-H CO . a» t>. kO '^ -^ OO G4 O OO QO Ud CO CO 00 U> 0» t>> CO 09 lO I ^ 0» 0>00 rH O 04 09 OQ O aO 0» 0» "^ft U9 00 0» kA !>. CO * O t^^O U) O 0> Ob 00 OO r-l lO r-» -* I— I CO OO O 0» CO CO 0« "* iNi "* 00 CO i-4 09 rH Ol 0« OH CO 09 i— < 0« rH r-t rH CO CO 04 1 I kO I— i CO CO 04 3 p .§ CO kO oo ko oo b^^eOO«0'^00*r-lkOO«OCOOOOaOr-ICO'<fl'<^ aAi— lrMkOkOOOkO(MMCOeO-^CO<NO>e004eO'^e009 kO0i00t«»r-lfc^0>COO*"«#iC0COrH00O>00^rH'^"*kO COCO"*'*0«'*COf-«b»10kOfr*»0'^kOOsaib».0>rHeO CO"^COkOCOTH'^p^rHCOkO:*OpcO©jT}10«^0«0»0> OrH r-< CO CO 90 pH fc«- kO t«» fc^ kO fc^ I— I 0> 0» OO aO CO t^ O -^ 0» CO 00 CO ~ O '<9< a> CO ko op o« oo CO oo kO ''^i eo^coo>kncorHcokoeoeot<-t<»ko 00kO-^0>09O>r-l-«^O>C0COfi^C0O» C0 09CO"i^OOOOOO-«i^0900t>-0<)ao oo b^<NO>OOOb<.00«eOOOOO'«COrH9)OOtCO OOkOkOO>ebt«'<^kOOOeOCOO>COOOrHO>kOeO<— leOrH OOrH OkO'«e0OC0 0«C0C0*O^rH00^<-^C0TPC0 o» CO CO oo o an CO s s pq o oo kA oo CO kO oo IS. o oo >0()0^m^t«eoo90)'^'9i-^co^oiikob»i— loco 5kOeO'^kOO"*r-lt«»l>.COO»COO'^OOrHCi»>.COO> •« •s w M M •« M n n ■ A ^ nMnnna«*«A<tM »-H00OOk0-*0>k0O oo oo 0«COOOb«-^0>0»'~^ — kOkOCOeOOOCC"^COfc<*»>-CD"*i— lOCOo^rHO r-l O kO -^ eo 0> CO O kO CO kO fc«» I— ( oo !>. ^ Ol kA ^ kft 09 o CO CO CO 00 3 fMt«THC0'*C000i-H00'*Q0«C00^OfHfM'^O000» kOkOrHloeOi— lfc<»kOCOl-*^kO"*U»-^aOOO-^04COCO fr«ooo«oeooao>ooooo9i:^o«cooooa»o*oo«i— 109 •KnA«*M<kMnnnM M •« M «^ n ■» M •« n «« ©lrHkO»Ot*.C5'*i— •r-HQOOO-^'^COOCOCJOOOCOkO 0«-<«kO0»^0»04t>.00049»t-»0«0«GOkOC»-<tf<00l>» fc^r-l a» ^COeOQO CO 0» kA oo kO t^rH 00 «0 COM 00 kO 9) eo CO CO a "S 03 I s '.-: 1 1 o &O.S*-" 11 g-i g-ff's'^'-S^^ o d d o M 03 o o 250 KO. Jl a o CD OO > 5 n o o  pH^«^OQ90>Q0O00t>.i00>00t0^rHC4iiA»O kOCOO^OcO-^-^CO-rftO^rHOaeoudOOiOOkO O'^M5rHl>*r-l'*00l>.i— 1000aO>t>.eO«Or-40 0« 09 QO O 0« kO <^ to rH GKN kO O <<^ Q CO OO wa CD 13 00 rH t^ -^ b* rH « rH t* 0» O rH O) ,1 CO o QO kO OO CDrHQ0CDCDkO^OC>.^t<»CDG)^00'^Qt<«^0»40 00«l>.0«eOOOOfHr-tO*'*»0»OOOOO^COO^CO rHOC0O»O<^0dX0rH0arHt<»00CDr-ie0a0iAC0000» lOrHC»OOa>OOt>.OOCDOOCDOt>-OtOOOC»a»t>-<NOO 04t>irHOOa»aOCOOOOOOOOd004C9^00kOO»09CDo5 00 CO fH « 0« '* CO rji »0 rH 0« CO ^ O rH rH rH O* QO OO CO CO .a a 13 00 04 O 8 a PQ 09 o« 04 CO o M a p o .1 OO p o a CO OO 00 CD rH CD 09 t>- Tfl CO t^ CO 00 04 ^ CD CO ^ »A r-l U» G9 CD 0» cooocDioeoooOOooO>'^cD'^o»cDO>aoeoeo^ 09 lA k^ O QO rH O b<» C<) 03 O l>> >0 rH t>. 0& QO to C9> OO r-l 09 O) -"^ fc^ CD r-i 00 04 00 CO rH Q CO 04 00 '<^ 00 b«> 0> kO 00 "^ 0> C4 tvrHOO 09 OO O 04 k>>0 OO 09 rH -^ 00 -^OO kO CO 0» OO OO rH 04 04 '^ 00 ■* CD fH <N CO ^ Oa pH »-l rH 04 S C4 ^oeoooo•*cooo4rHe4eoooo4■*oofc^l^•eOl-^ I— I Oi "* O CO !>• CO 04 t^ OO O CO b*. 0> 00 r- 1 -* O fc- 1 _ OkOr— lO»OU3COOOOdOUdt^OOOOOOCOa>CO'^t«>t^ Ofc<»04CDO0»Ot>«04 00OO>00^CD t:^rHa0C0O<-Ha»O»^0>Q0rH0»^Q CO o OO 04 r-H 04 04 CO 04 0)04 « w^ «^ v« v^ v^ 800 rHO rH 00 O fc^ 00 "* 0> rH r-l iH 04 04 04 04 kO CD kO QO a 4 t>.-^CO'^COCOOO»b«04l>'^QOcOeoao040» k0kO04l>.00kpkpCDaaC0k0r-l'^QC»00O kO OkOp-Hd»t<^d4'^cD^b«pHcbc>cb^d»64<^k6k6o -^co^ cb'c>>* oi'obccToi'oo'o i>.'<*oor-ioo'*ooo»cDa»cO'^' ^ ~ rHkO ^ k>. t«. p-4 CO "^ fc^ 04 kO a> r-( Ob CD 09 m r-1 rH 04 00 04 '<4< kO r-l 04 04 OO kO OO 0> CO 00 COOOrH rH04 CO OO CO kO 04 O . o Il§il¥i|ljiilit|ji-|i| .1 O o KO. 261 i I o a o o 3 d o 3 9 a oo oo o a 8 § o J oo J3 p o J  »o OOUa t*.f-H to o» kO kO CO 00 kO(N*H ^ »0 1X3 kO ^ Op b«- OO rH rH i— I UD 0» r-ieo to -^co >o ■^OOr-l t*.«0 CO A M •« at •* ^ OO XO Ud CO 09«0 Ofc"-"*!— KOOO ^ 00 ^00 00>0t^00'«^0)0 kO-HOOOOOOOOOtO^ OrHrH&OrHOOO9 0IOO OO ^(N U3 00 OO to ** 00 ao ao ko oo lO xo OO'rHCO 0>C0b«kOOC00dt^rH000^ t<«,00'^»ptoapC900^CD^Ok0Q fH «0 CO O '-iUi CO 9 rftOOOXNCO 0» ^ CO CO ■* rH 04 O fc<.0 rH OO « *0 O ^ QO 25 g »o g» «00'^eOrH«»000'^#«COQOOOO«0«»C05DQO:*eO:ei fc^«r-lcOO<«'«0>OCD^aoe00009^eOQ900-^ coO'^-^oocd'^aoeoooaQtoeoQ^QO-^t'* '*f«fcN.««0»'*rHC9t«-OOQ«Ct50^fc5;*rH50t;-.;* 'O'^Ot^QOOOOfc^^O 00 OQ 09 09 CO CO t^ '<4< a> o» kO I— I aO kO kO t>.e009rH<dcofr^OaOCO^ fi OOOOrH»Ofc<»b-i^OOO a»OQkOCO«0pHr- lr-iU>00 5S »«• <i41 b» «0 a> 00 p-4 CO i»eokAoo<p^c»ao -^^OftOt aorH »0 00 00IS.«0r-l09fc*.<DO0«0«C0 0^«0« •^O^rH fc^"* '* "^^OO t*.OOiOeOO<»09"*r-4eOr-trHXO'<5 Ocb-* '^coeo ao t«eO04 ab<d^Q00009099DeOOQ0003'*CO ao CO <0 0» ^ CO "dl •^OOOarHOQCO to to oo •■a •^4 I *<« OO 09 i-l 09 CO finiiif^S E-iP^ .ilulJ' 3 -* O C9 oo rH oo 9 00 ao CO OO CO oo r-l 09 CO lO o> o» 5 43 ** <1 s 1 I CO CO CO oo oo o oo oo 1 >§ I 26S KO. oo QO i 0 O S »^ P s CO OO 5 > S5 O o > s 5 > 5 O P4 o O s • lA '«G40U9rH<«0«kA10COeOO'^eOkAl>»rHrHU>'<fl OO ^ H COCOOCO»OOOOb*OCOOi-HO>lOO'*00»>-Oi'«5flC5 kO O OI>>00C0OaOC0rHOC0Ok0t>.Ot^00 0«t>.e0 04 0<! OO s g ^•k »k««««^««a«««^AMn«««k n«k«nMi Ik «« ^ ^^^ O CN rHO>0>000 i—tOS 00 U3 lO t» CO 09 t> o :S 2 OO « r-< 0> t^ »0 0« t*. OO -*««■* r-4 0« ^ 00 M s TJ 2 rHrHCO r-l "^J* ^ ' rH K.^eOOO«0'«009r-I^QCOtOOOOQOrHCO-«f4^ rH 4 r-f t O) lOO>Q0l>.rHt«*O>CO0«'*COCOrH00Oi00'*i— i-^-^ia o> «»n«k«k««MA«<k«^«%««^MMM<\nMM<k«N< ■» -^ CO Ci C0'*COU3«O'<*"^rHr-ICQm'«*00CDOi|'«*O«'*C«C*aa t ""if* * CO O rH rH CO CO OO rH t>. U3 t^ t«- lO t» rH 0» 0> "^ CC >0 CS rH 0) M • r-t rH pHiH r-l CO ^?^ r-i C400toOI>>rHa00Qt>.C0r-le0C0OrH\Oxr)0»t>-0»00 CO • 0«THt>-aOOCO»00»0«OS'^J<»0»OOOOt^rHOcCt^rH t^ J COCO«OeOO)00lOt>.04t>-COrH00O01>-COt>.a»00COQ0 t>. fc^rHC0C%0«l>>k0Oc0e0i00>^0«CDk0'^'^k0e0O kO o rHl>.|>.^C00i«00>O00t*»C0C000C>Jt«»l>-OC0OCC 1 kO ^ O rH ©J t>. CO CO ^ OO CO 00 O CO OO r-l 0» 0> "^ CO CO l> CO r^ r^ r^ r-i rH rH i-» rH OO OO -HpHrHO«t>.OCOr-l»000>b*-COC<lOr-4'«(flO«00»0 b»<>»r-l040»fc<-Hi"*C0OO0<CD"*f«l>.0!|rHTf1O00l>i "* rH QO ■ CO CO O 09 C% Od OO rH fc<» aa 00 O CO t>- 04 OO iH a> -^^ &0  OO OO rH l>. t>. CO CO 00 M ^ rH CO a» rH CN O oo 1:^ rH COr^ r^ t-t • -4^ \ t^ .?_ • % OO COO»rHO'«rfie^iOOrHOeOCOl>«0»OrH»>-eO^GQ U3TJNt>.a«t>.rH'«G<)OICOC«OcOkOGI«OOcOI>»CMCQ O {^ 9 1-^ o • COCOrH'*J«»>«»0'TH'*CO<COiCOO>0»«>.t>.0»00>COl>. CO ,^^ o #««««\«%«««%«k«%«^^^A*»>«*«'%M^*^^^ 1 «h &* ffi fHTHXOOCOOOO«OOt«*CiOCOO"*t»rHCOCOrH"*CO O) O 00 iOrH04 '^O O) Ud to "^ CO -^ rH 99 CO CO t^ p OO rH rH rH 04 rH 0^ « • t^ • CO OO rH t^rHG«C^O«rHiO»ftOfHTfl,-HrHa»0»COO>0^l>Oi» t^ '*0»00C0Oc00>b»b*0>'*t>-00t>-C0l>.rH'«*<'«*»0000 a> • OOCOcOCOrHCOO«COO>'*00»0000>COrH'*000»»CO»0 1-^ 8 «\*«MMA<kMn««^n««nnnM««_n«\M* \ M OOCOCOCO'*C40«0«OOCOr-<COCOOO'*t^'*CO»HI>i Od rH CO rH kO rH rH kO OO 0» CO CO CO "^ fc» (M kO iO CO o> kA r-i r-i t-i OJ^ • P r-T <4-3 apian iuarij 1. rHb^rHCO^COOOrHCO'*OOCQCOC«OrHrH'*OOOOa o« 10»rtr-HiOCOrHt^>OCOrHCOkO'*kO'*0000'*CNeOCO o cs 2^ b«000(»OC009a>00000«t>rO«COOOOOdO<004rH(N o« *** t-a oo 0»rHkOU3lN.O»^i— lrHOOOO'^'*COOCOOiOOOCO»n p>^ CN^kO(3>'^a»0«t>.COCnC3at»G)OiOOkOO&^09t>i t>.rH O <<«( CO CO OO CO a» Ud OO kC3 t>*rH OO O CO Ot CO kO CO Totalc op 1 CO CO ■ 4 » 1 is ' 1 *3 k 1 -1 1 1 ■ 1 03 O 1 1 ■i ■ 4 rt J i 1 ' > eg 1 1 '31 'i ^1 1 3 .j ft ■ • Via 1 C» CO a KO. S58 •S 60 S> •- St 9 iH V eS rs > ct O S^ O FS ^ o o % ^ %%%%^l^^%^%^^%^ Oc009eO^OOO>tN.lOO»rHOOOQO<^a»b<»U3QQOOO '7Tj»rtOiOeorH040<Ofc^«oeoeococoeoocoo lOi— i i a "I ;2S O ^ _ -fa > fl Ojtg O o 0 ■ag s a o 1^ a CO _tj Q :5» 3 o TS ^ 0 o ^ .^ s ► 0L4 O III •*» ao ^ ^ >^ p<c * a o j3 ^ '^^ fti fli so 1 r— <-^00l>-COt<«>r-(eOlAr- IO»090CNCOi-HeOU90000) k0-^09cooot^aaooo4cocct^coocoeocoo>iooo •••••••••••• ••*•• ^^ • , ^^ <oooot^i— •eo«>-os<ooo«o-^oaooiOco»oeot^o 0O'*CO<NeOTj<5OCC^e0CQO«CO'^C0»OiO"*COCO^ 00CN«00SOCiCMt>.OO'*»0CM'*rHO'*O0i • • • _ ' ••••••••••• ^^ . ^^ , «CC rH 09  hi fc4 C H O 4> 09 S >• > l> >• o o^ ^ OCOi Ol CO • • feN.^'^t^udaO'^cOooco^coO'^OdOoo 1iOOOCO»Ot«»»OOq«OtN.U30l>-«>-J>»0©<<0 '*<OpHO"*00»>-l>.004COC»OrHCNCOrH ^ f-^ 0«  r-l  M •■ vs s B 1 0) 0 > ► ^^%%^^^^ 00  i—l 1— I fH rH CO rH ©4 O CO t^OOO 00 op 00 O O b»0> I 10 ao kO r^ 00 O XA -^ Qq'^ooin«q<0'^kO«£>'<4i«c>o« i^^ocoOcnoo»oo ^0QeO04CObs.r-ISO04a0O)090!)09Oa04pHpHC0iOO) to III gin bO • • • gl • 3 ^ OUqq • *b- 1 1 • i i • • S'7oJ-.) !; a d g g 5 0-0 O's^o »8 V ^ o o -1 1 3 si a arse's 04 CO 10 00 CO o I n3 8 « ► CO CO M 8 a coco U3 otc 91 0 oo t^ — '^ Ti -HS 3 ^-2 'B 3 a 8 a « 3 s >• 0 > on s o o GO a o GO eo 00 CO CO o I-H OO 1 t o <Q o-? 254 KO. Uit de tabel N". 5 blijkt, dat, zoo roortgaande, als in het driejarig tijdvak van V. Januarij 1856 tot nlf. December 1858 het geval is geweest, de aanplant van klapperboomen op Java, inweerwil van een jaarlijksch verlies aan boomen van bijkans 3/4%, in ruim 14 jarentijdszalzijnverdubbeld. Een jaarlijksch verlies aan boomen van bij- kans 3/4 ®/o is nog al belangrijk. Zoo er geene redenen bestonden, om het er voor tehonden, dat het grootste gedeelte daarvan moet worden gebragt op rekening van den jongen aanplant, zoo zouden wij daaruit moeten komen tot de geveltekking, dat de gemiddeldo' dnur van den klapperboom op Java minder is dan 30 jaren, en dat dus in minder dan 30 jaren de geheele aanplant moet worden Vom eenen. Nu evenwel in de regerverslagen slechts het totaal verlies wordt opgegeven zonder vermel- ding, hoe veel daarvan komt voor rekening van den vruchtdragend, en hoe veel voor die van den jongen aanplant, zoo spreekt het van zelve, dat de berekening van eenen dnur van 30 jaren niet onvoorwaardelijk kan worden aangenomen. Wanneer wij de verschillende reaidentien rangschikken naar het verlies, berekend overhet totaal van den aanplant in elke aanwezig op 1". Januarij 1856, dan komen zij voor in de volgende orde: 1 Banjoewangi 0.70 3 Kadoe. 1.95 3 Patjitan 2.66 4 Bagelen 2.73 5 Banjoemaas 3.21 6 Kediri 6.48 7 Pekalongan 6.64 8 Soerabaja 7.85 9 Samarang 9.08 10 Probolinggo 9.47 11 Preanger Begentschappen.. 9.51 12 Bantam 11.63 13 Tagal 13.17 14 Japara 14.09 16 Cheribon 15.66 16 Rembang 15.99 17 Bezoeki 16.23 18 Buitenzorg 17.60 19 Madioen 21.46 20 Krawang 21.48 21 Pasoeroewan 36.77 Maakt men evenwel de berekening van het verlies over hetgeen de totale aanplant in iedere residentie, sedert 1°. Januari 1856 tot ultimo December 1858, dus in drie jaren, is voorugan, dan valt de rangschikking uit, als volgt: 1 Banjoewangi 2.63 7^ 2 Patjitan 6.68 \ 3 Kadoe 13.65 / 4 Bagelen 14.86 \ 5 Banjoemaas 15.03 / 6 Tagal 17.63 7, 7 Rembang 19.64 % 8 Kediri 23.96 % 9 Cheribon 24.59 % 10 Samarang 24.82 / 11 Bantam 28.60 % 12 Soerabaja 34.63 % 13 Preanger Regentschappen.. 37.24 % 14 Madioen 37.29 % 15 Probolioggo 45 / 16 Japara 51.05 / 17 Pekalongan 58.20 / 18 Krawang 55.26 % 19 Bezoeki 75.66 % 20 Buitenzorg.....,- 81.66 % 21 Pasoeroewan 164.91 % 21 terwijl voor het totaal het verlies, berekend over de vermeerdering van den iCan plant, in die drie jaren is geweest 34.50 % Dex, laatste rangschikking geeft ons wel niet eene onvoorwaalijk zekere aanwijzing van de meerdere of mindere geschiktheid toot de klapper-teelt van de verschillende residen tien, maar toch de beste, die naar aanleidisg der door de regering medegedeelde cijfera te verkhjgen is. Ofschoon de klapper-teelt in de resideatie Pascoewan niet gezegd kan worden gunstige resultaten te hebben opgeleverd, zoo schijnt toch hare plaatsing onderaan meer bzonderte moeten worden toegeschreven aan de eene of andere buitengewone tijdelijke omstandigheid, die in de regeringsverslagen niet wordt mede-gedeld en in het jaar 1856 op de klapper-aanplantingen in die residentie eenen hoogst nadeeligen invloed meer bemokolen. Volgens de tabel N°. 3 telde de jonge aan-plant aldaar op 1". Januarij 1856 705,595 boomeo terwijl, volgens tabel N°. 4, in den loop van dat jaar waren bijgeplant 61,571 , zoodat men op ultimo December 1856 bij den jongen aanplant had kunnen hebben 767,166 boomen Te tranaporteren. Transport. 767,616 boomen Blijkeofl de tabei N^ 3 erenwel tdde de jouge aan- plant op laatstgemeld tijd- stip alechts 483,210 , envashijdusyerminderdmet 283,965 boomen Het is niet waarschijnlijk, dat dit laatste djfer het wezenlijk verlies aanwijst, aangezieu een gedeelte daarvau kan lijn. overgegaan tot de kategorie der vruchtdragende boomen; maar toeb mag men het er voor hoaden, dat het verlies zeer groot geweest is en hoofdzake- lijk op den jongen aanplant heeft gedrukt. Immers de Truchtdragende aanplant van Pa- soeroewan bedroeg (zie tabel N°. 2) op ultimo December 1856 slechts 180,738 boomen. Al kon men aannemeu, dat dat geheele cijfer Immer Niets andeis beratte dan boomen, die voor het eerät in de kategorie Tan den vruchtdragenden aanplant waren overgegaan, en dat dus de geheele Tnichtdragende aanplant, op 1**. Januarij 1856 aanwezig, in den loop van dat jaar geheel was uitgestorven, dan nog zou het blijken, dat er meer dan 100,000 jonge boomen verloren zijn bij den jongen aanplant. Over het algemein schijnen de gonstigste re- snltäten te zijn Terkregen in Banjoewangi, het meest oostelijk gelegen gewest, en in de aan het Zuiderstrand gelegen residentie Fatjitan, Bagclen en Banjoemaas, terwijl daarmede op gelijke Hjn staat de binnen's lands gelegen re- sidentie Kadoe. Van de aan het Noorderstrand gelegen gewesten knnnen slechts Tagal en Rem- bang met de zoo even genoemden in vergelij- kmg komen. Het Ujdt wel geen twijfel, dat geschiktheid van den grond een eerste vereischte is, maar, waar die dan ook bestaat, gelooven wij het niet voor eene toevaUige omstandigheid te moe- ^ Den zee- und over het land wordt gebragt, wordt als zeer voordeelig voor klapper-anplantingen beschob, en hoogst waarschijnlijk is het, dat de wddadige invloed daarvan aan het Noorder-strand minder wordt ondervonden dan aan het Zniderstrand, waar de altijd meer of min uit bet Zniden komende sterke winden tegen de kust, die op vele plaatsen rotsachtig is, eene sterke branding veroorzaken. De Wettkasi van het eiland Ceylon vertoont Mae aaneengeschakelde beplanting met klapper- Onder de handelingen der regering, waarbij de stoffelijke belangen. der inlandsche bevolking op Java eenigzins betrokken zijn, kunnen wij van weinige met zoo veel genoegen gewa-gen ab van de aansporing dier bevolking tot steeds toenemende uitbreiding van baren aan- Onder de plant van klapperboomen, omdat de regering daarbij te werk gaat zonder blijkbare bedeckling, om daarvan een dadelijk voordeel voor's lands geldmiddelen te trekken, zoodat het zelfs min of meer den schijn heeft, aisof zij in die uitbreiding eenige compensatie ziet voor bet karig loon, dat de bevolking voor haren arbeid bij de meeste der Gouvernements kultures geniet. Hoezeer wij niet geacht willen worden, het goede, dat ten behoeve der bevolking door de regering wordt gedaan, maar eenigzins voorbij te zien, vermeenen wij evenwel enkele beschouwingen en opmerkingen, waartoe de klapperteelt ons de stof leverde, w^ens het belang der zak, niet achterwege te mogen laten. Qelijk wij reeds op meer dan eene phiats in dut Woordenboek hebben opgemerkt, wordt ärde wenk, die van de regering uitgaat, door de bevolking opgenomen als een stellig bevel. De door die bevolking opgenomen onder-vinding, dat men van haar het grootst mogelijke voor's lands geldelijk belang tracht te trekken, maakt haar wantrouwend, zelfs in zoodanige zaken, waarij anders omtrent de waarlijk goede bedoelingen der regering ge En de minste twijfel zou kunnen bestän, boomen. Op verachillende punten is de koat bezet met- in zee liggende, eenigzios uitatekende rotaen, waarop bj aterke Weatewinden eene hevige bran-ding ataat. Wanneer men op zulke tyden het eiland voorbg vaart, dan schgnt die geheele kuat ala in eenen nevel gehold te ign. Onze meening in dit opzigt wordt niet weinig versterkt door de volgende bijzonderheid. Tijdena het beataar van den Governenr-General nis Ebbens ward in eenige reaidentien, zoo wij ons niet bedriegen, in Bagelen en Gheribon, een kadaatratie der gronden beproefd, ten einde te kunnen komen tot eene meer billigke verdeeling der daarop geveatigde laaten, vooral der landrente, en van het opperbe staur werd autoriaatie gevraagd tot beachikbaar-atlling van fondaen ter voortzettiug van het aangevangen werk. Wijlen de Heer J. C. Baud verzette er zioh tegen, niet alleen om de groote uitgaven, welke eene behoorl^ke kadastratie van het geheele eiland meer en meer zoa vorderen, maar ook en wel voomamelgki omdat eene Oppname barer velden der bevolking niet aangenommen zou zyn, eq Ka Kan het als eene op onderrinding gegronde waarheid voiden aangenomen, dat zelfs eene weldaad niet altijd aangenaam is, wanneer zij opgedrongen wordt, de door one aangegeven stemming der bevolking schijnt, met het oog op die waarheid, de vraag te wettigen: of zij de van de regering uitggane aansporing heeft opgevat als te sijn geschied alleen met het doel, om haar te bevoordeelen P — Heeft zij dit niet gedaan (en er is maar al te reel reden om dit te yennoeden), dan kan het niet anders, of zij heeft het meer en meer aan- planten van klapperboomen niet met dieD lost en die zorg verrigt, welke bij alle werkzaam- heden ran den mensch «oo zeer werk Hebbe wie le-veren, dat zij het uitvloeisel zijn van eigen vrijen wil, — en wie weet of, daargelaten dat onberaden ijver van de zijde der bestünde ambtenaren kan hebben ten gevolge gehad het planten op menige ongeschikte plaats, hetgroote verlies van jong plantsoen niet tot zekere hoogte moet vorden toeschreven aan weinige opgewektheid, om mede te werken tot de wel-willende bedoeliugen der regering. Dit is het eigensgebung gevo]g van, — of, kten wij Uever zeggen, — de eigenaardlge straf op de betrekking, waarin de Nederlandsche regering tot de inlandsche bevolking staat. Wartoe toch, — en dit is onze tweede op- merking en eene vraag, die de bevolking waar- schijnlijk zich zel hebben gedaan, — waartoe toch eene zoo groote uitbreiding, wanneer de olie, het belangrijkste artikel dat men van den klapperboom verkrijgt, bij de weinige concorrentie, die men op Java heeft, niet anders is en worden kan dan een artikel ter voorzie- ning in eigen behoefte, eene behoefte, die, hoe haar in het denkbeeld zoa brengen, dat daarvan bet doel was, niet zoo zeer eeoe billijker verdeeling, als wel eene vermeerdering barer losten. groot ook oppervlakkig, wanneer men haar beschouwt met het oog op het gdieel der bevolking, betrekkelijk, dat is voor ieda Ja- vaansch huisgezin op zich zelf^ zeer gering is? Waartoe (hierop komt de vraag neder) het aan- planten van 10 of 20 klapperboomen per huis- gezin, wanneer het met het rendement van 4 of 5 boomen ruim kan voorzien in eigen be- hoefte en het overtollige niet met voordeel kan kwijt rakenp Men versta ons wel; — wij zijn verre van de groote uitbreiding, aan de klapper-teelt in de laatste jaren gegt'ten, af te keuren, en ten volste zijn wij er van overtuigd, dat de daar- toe van de zijde der regering oitgegane aan- sporing niets anders is geweest dan het uit- vloeisel van het verlangen, om het belang der bevolking waarHjk en krachtig te bevoideren; maar heeft de bevolking het streven der rege- ring in dien zin opgevat, — kan uj het in dien zin opvatten en zal zij den weidadigen invloed der plaats gehad hebbende en verder voort te zetten uitbreiding gevoelen, zoo niet te gel^ker tijd haar door eene onbelemmerde, vrije concurrentie het middel verschaft of de w^ geopend worde, om in hare klapper-teelt eene milde bron van bestaan te vinden? Nadat wij het geheele overzigt sullen heb- ben gegeven van hetgeen in de regeringsver- slagen aangaande de klapper-teelt in Neder- landsch Indie wordt medegedeeld, zuUen wij aan het slot van dit artikel nog in eenige be- Bchouwingen omtrent dit belangrijk onderwerp treden. De prijs der klapper-noten en -oHe op Java versehlt niet alleen in het eene met bet an-dere jaar, maar loopt ook zeer uiteen voor de verschiedenen residentien, gelijk blijken kan nit de volgende, naar aaiileiding tan de opgavec der regering opgemaakte tabel betreffende de prijzen van beiden in het tijdvak van 185^— 185S. S.S.H i.3lf S-i2.A.a 8, 5fi|l:t1^.i!i^-lf^-'^i s ^^S.8g -Si ■So^&a^2.5S8 S n ■a 1 ^ S S g I'I'S l"g SS l"s S 2 S 1" i a. " 5.58 4.16 4.41 6.91 7.60 7.66 4.61 4.25 4.— 3.25 3.50 6.51 4.16' 7.66 7.60 3 liSSSIiSiSiSiSi siiiisiiisiSi m^m d ■3 J 1 iiiiiisiwiiiijiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiii il, niet alleen tasschen verschilende residentien, maar ook in eene en dea&elfde residentie tasschen verschilende jaren. Indien in eene residentie, udke ook, het verschil van den prijs der noten Insschen het eerste en laatste jaar wordt veroorzaakt door eene gedurige stijging met elk jaar, d&ki kunnen wij aanemen, 61 dat de consumlie toe-neemt, 61 dat de produklie en de los Yoer niel geheel evenredig is aan de consumlie. 3°. Waar evenwel dan eens slijging, dan weder daling van den prijs der noten plaals yindl, mogen wij het gereedeUjk er Toor honden, dat dit moet warden in verband gebragt met een meer of minder voordeelig rendemderklapper-boomen. 4i*, In het algemeen mag men aan men, dat, behoudens enkele nitzonderingen, in de residenlien aan het Noorderstrand hat meeste yertier bestaal, en dat dus doorgaans de prijzen der noten daar het hoogsle zullen zijn; terwijl daar, waar hat handelsverkeer niet zoo druk en hat transport naar het Noorderstrand moeijelijk en kostbaar is, de prijs lagerstaat. 5°. In den regel kunnen de aan het Zuiderstrand als ook de meer binnen's lands gelegen residenlien beschouwd worden in die termen te vallen. Desniet Temin yinden wij yoor Buitenzorg, Kadoe, Madioen en Kediri yrij hooge prijzen yermeld. Waarschijnlijk is het, dat men dit in de twee eerste gewesten toe te schrijyen heeft aan een yoor eigen consumlie naauwelijk loerelkeud produkt, en in. de twee laatste. bui- tendien aan een,en. sterken. afyoer naar Soerabaja langs de Solo- en Brantas- rivieren. Over het algemeen is er weinig yer- houding lusschen de prijzen der Idapper- nolen en die der klapperolie. Het zal wel niel behoeyen opgemerkt te worden, dat dit moet yerklaard worden uitver- schlllende omstandigheden yan plaatse- lijken aard. In sommige residenlien toch heft geene bereiding yan olieplaatsen is men yoor de yooniening geheel af- hankelijk yan. Den aanyoer yan elders. In sommige Is dikwijls de eigen bereiding niet yoldoende, maar worden te hooge prijzen t^engehouden door inyoer tbb elders. In andere weder zal men zien, dat de prijs zoowel der olie als der noten h&g is, omdat daar de produklie ruim yoldoende is yoor eigen gebruik, terwijl het kostbare transport weinig gelegen- heid geeft tot uityoer. In enkele red- denlien noopl een gemakkeiijk transport te water naar de groote slrandphuUsen de beyolking, om zich yan hare noten te ontdoen; en word! yan die laatste plaalsen daartegen weder olie opge- yoerd. In andere gewesten eindelijk be- help! de beyolking zich ook met katjang- olie yoor hare geringe behoeften aan yeriiohting. De handel iu klapperolie zoowel op de hoofd* plaataen der binnen 's lands gelegen gewesten als in de groote hay ens aan het Noorderstrand is grootendeels in handen van Chinezen. De inyoer yan klapperolie op Java heeft bedragen : in 1866 .. . . pikols 14,123.06 # 1857 .. . . r 9,417.80 , 1858 .. . . , 12,464.22 , 1859 .. . . , 9,598.65 en daarvan wordt de prijs per pikol bij de handelsverslagen opgegeven: *) Volgens de gebrekkige, by de bevolking in ge- bruik zijnde w^'ze van bereiding der olie, kao men rekenen, dat ran 11 noten I'/t flesch of ongeveer 12 maatjes olie worden verkregea. Naar dien maatstaf zouden dns voor de bereiding van eea pikol oiie van 125 Amsterdamsche of 6)'/4 Neder- landsche ponden, gelijkataande met ongereer 67% Nederlandschc kannen, gevorderd worden rmm 630 noten. Naar die berekening, waarbij eftn- • wel -niet uit het oog moet worden verloren. dat de klappernoot bovendien foor ander veelTald:g gebruik die&t, zal men de onevenredige verhou- ding, wnarvan hicrboven gesprokeu is, eeoigzios kunnen naipoau. In 1857, ad 21.50, 1857, 83.55, 1658, 21.33, 1859, 19.98, De beligrijkte iovoer heeffc plaats van het eikud Bali en van de Kokos-eilAnden. Ook Ttm het eiland Madura wordt op Java klapper-olie ingevoerdy maar daarran wordt in de handdsTenlageE geene mekUng gemaakt, omdat & rerskgen soowel op Madura ab op Java betrekking bebben. De uitroer beeft  springen, hoe weinig de opgegeven prijzen zoowel bij den invoer ala wd Toomamelijk bij den uitvoer ober den uitvoer ober den uitvoer ober den uitvoer, kan plaats grijpeu tegen hooger prjzen dan waaryoor uitgevoerd wordt. 