Een bliksemschicht der XIX eeuw
Charles, Rudolf, editor
Zelfs. een langdurig verblissen buiten ’s lands, dat den geest eene rui-mere vilugt moest doen nemen, dient sommigen menschen slechts om hen te grootere bevorderaars der geveinsdheid te doen zijn. Ik heb hören spreken van eenen heer, die de grondstelling hewondert, dat het volk moet bedrogen worden, omdat hij bevondert had dat de Hindoes gedwongen konden worden de warheid te spreken, door hen op gewijde rijst te doen zweeren, Wanneer de bedrogsleer bijna algemeen gehandhaafd wordt, door de hoogere klasse van de Britsche eilanden, die langen tijd het meest religieuse gedeelte van Huropa hebben uitgemaakt, dan is het niet te verwonderen wanneer de hoogere klasse van vreemde gewesten even onbeschaamd de vrijheid voor zich en de slavernij voor de voortbrengers hunner schatten verlangen. De aanwending van zekere leerstelsels, om het volk te verdooven, werden nimmer meer inhetoogvallend ten toon gespreid, dan in de befaamde catechismus, die slechts weinige jaren geleden door de Oostenrijks ch-Italiaansche willekeur uitgevaardig werd. Italié is langen tijd bekend geweest door zijne vroome bedriegerijen — Dr. Isaak Vossius werd eens gevraagd, wat er van eenen zekeren geleerde ge- worden was? waarop hij gladweg antwoordde: » Hij is dorpsgeestelijke geworden en bezig deu grooten hoop te bedriegen.” fee ad 180 Het gros gerend was. Ook leert men dat de ongelukkige wetgeleerde J. G. Ram, die, vddr zich het leven te benemen, eene soort testament schreef, daarin onder andere zeide: “De godsdienst behoort te huis bij het gros, daar zij in waarheid uit-gevonden is om menschen te bedriegen, en daardoor te beter over hen te kunnen heerschen. Men wil dat de rede vordert dat die dingen, die gewoonlijk omtrent de godsdienst medegedeeld worden, de leering der priesters uitmaken.” Alvorens van het geschiedkundige gedeelte van dit onderwerp af te stappen, wil ik er nog bijvoegen, wat eenige der nieuwe Fransche schrijvers, die zulk eenen geduchten invloed over geheel Europa hebben uitgeoefend, over-het groote vraagstuk van het bedriegen der groote menigte gezegd, of geschreven hebben. Men verhaalt dat Buffon gezegd zou hebben, dat hij de godsdienst als voor het volk noodzakelijk beschouwde, — en dat hij daarom het woord ~schepper” gebruikte in plaats van »natuur”, en daardoor Ook tevens vermeid in ongelegenheid te geraken met de Sorbonne. Voltaire, de groateste van den lateren tijd, zegt: Wanneer de hemelen van hunne majesteit beroofd, ooit konden ophouden hem te verkondigen, — wanneer God niet bestond dan diende men hem uit te vinden,” Daarenboven heeft Voltaire in zijn » Traité sur la Tolérance’ in 1768 gedrukt, een hoofdstuk gewijd aan ditzelfde onderwerp: » Of het nuttig is het volk bijgeloovig te houden,” en in den aanvang van dit hoofd- stuk zegt hij: »Zoodanig is de zwakheid der menschelijke natuur en zoodanig hare boosheid, dat het ongetwijde beter is dat zij door alle — mogelijke bijgeloovigheden onderworpen worde, mits dat zij niet moord- dadig zijn, dan zonder godsdienst te leven. De mensch heeft ten allen tijde behoefte gehad aan eenen teugel.’? Als Voltaire altijd aldus ge- schreven bad, zouden de priesters hem misschien nog wel heilig ver- klaard hebben. De schrijver van de » Essai sur ler Préjugés” is bepaaldelijk tegen de bedrogsleer. Maar hij erkent: "De staatkunde beschouwt het als haar phet het volk te bedriegen, het in zijnne bedroevende voorordeneen te houden, in alle harten de zucht naar onderrigt, de liefde tot de Men heeft opgemerkt, dat volgens Plato en Xenophon bestuurderen ten algemeenen nutte mogtien liegen -- en dat, volgens Valerius Maximus, sommige zaken om door het volk goed ontvangen te worden, door bedrog moeten ingeleid worden. Hen Hollandsche protestant, die in 1552 te Lansanner sticrf. kwaarheid te vernietigen. De hoofden des volks blijven halstarrig de onwetendheid en onbeschaafdheid als nuttig beschouwen." Linguet een tegen-wijsgeerig schrijver zegt: dat de godsdienst eene overheerlijke uitvinding is. Lemaire, de uitgever van de ‘Contagion Sacrée,’ zegt, dat het volk eene godsdienst het het het atheisme alleenlijk geschikt was voor geleerden. Ik het thans bewijzen genoeg geleverd hoe algemeen de bedrogsleer heerscht; doch de algemeenheid van eene leer bewijst nog niets voor haarheid, anders zouden wij nog aan tooverij, geesten enn geworden; laat_ons daarom thans eens nagaan of het werkelijk eene goede staatkunde is. Door de term. groote hoop, gelijk deze hier gebruikt wordt, dient men naturwetenden de onontwikkelden te verstaan, maar moeten zij daarom bedrogen worden? Integendeel. — Hoeveel voor- beelden zijn er zelfs niet dat stelselmatige bedriegers eindelijk door langdurige gewoonte de slagtoffers van hun eigen bedrog of van een andere dergelijke dwaling werden. De geleerdste Egyptenaar zou mis- schien door het graauw verscheurd zijn geworden, wanneer hij, hoewel zonder opzet, eene kat gedood hadde. De Brahmin van de hoogste kaste zou, naar men wil, tot den rang van eenen pariah vervallen, wanneer hij gedwongen wierde ossenvleesch te eten. De getrouwste geloovige in de goddelijke zending van Mahomed zou misschien ge- spietst worden, wanneer hij openlijk den spot dreef met het paard el- Borak, of den brug el-Seirat. Zelfs onder onze meer geregelde bestu- ren zou een van onze meest orthodoxe, onverdraagzame hooge geeste- lijken, in eenen alles behalve aangenamen toestand verkeeren, wanneer hij, buit En'slands zijnnde, weigerde den hoed af te nemen voor eene pauselijke processie. Zoo ook zou in ons eigen land de stiptste geloovige in onze oude negen en dertig artikelen, geene bediening in de Kerk kunnen aanvaarden, wannecr hij weigerde de tachtig nieuwe artikelen van eenen onzer tegenwoordige bisschoppen te onderteekenen. Zoo staat men in onbeschaafde landen aan de woestheid van het bijgeloof bloot; terwijl men in de halfbeschaafde landen, gelik het onze en het groote gedeelte van Europa met al zijn gelöt toch niet veilig en grust kan zijn. Cranmer, cen der stichters van ons half hervormd Christendom, verbrandde ketters onder de regering van Eduard VI en werd zelf als een ketter verbrand onder de volgende regering. 182 4 Eene ledige tooneelzaal, zich verbeeldde dat hij uitmuntende treurspelen zag opvoeren. Deze voorbeelden nu zouden als een goede tegenwerping kunnen beschouwd worden, wanneer het bijgeloof slechts eene op zich staande, persoonlijke ondeugd was. Lycas was een goed nabuur, een aangename gast, gelijk de dichter ons verhaalt, dus kon men zijne eigendommelijkheid met betrekking tot den schouwburg over het hoofd wezien hebben, als niemand dois dan hem maeendes Geheel anders is het echter met het bijgeloof. Streng geloovicen moeten het altijd als een menschlievende handeling beschouwd hebben, eenen ongeloo-vigen nabuur lever een half uur in deze wereld te branden, dan hem voor eeuwig in de andere te doen braden. Dientengevolge wordt het voor ieder mensch, die gezond verstand heeft, alleen een welbegrepen stelsel van zelfverdediging de leerstelsels van verdoenenis als anderzins van daartoe vrijgelatene bedriegers, te bestrijden. De slechte ontwinkte van een volk door bedriegers te willen verbeteren, is alleen verlenging van het kwaad en doet het misschien een nog meer verkeerde rigtigen nemen Mahomed moge de Arabieren van de afgoderij genezen hebben, doch hij deed een bekeeringzucht ontstaan, die het verderf over de halve wereld bragt, en door hun een geschreven gelofshoek te geven, knelde hij hun verstand voor altijd in banden. Bedrog kan alleen te regtvaardigen zijn voor een korte wil, en tegenover een dolzinnig graauw. Wanneer de groote menigte in rust verkeert, dan kan zij veel zekerder bedaard gehouden worden door den staf van eenen policiedienaar, dan door den kromstaf van eenen bis-schop. Bedwang door middel van kracht is het eenige middel dat men kan aanwenden, met wezens die hunne rede ten cenenmale onontwikkeld gelaten, of die ze tijdelijk verloren hebben. Wanneer iemand dus het gebied had te voeren over de Napolitaansche lazzaroni, of een beende dolzinnige, wilde, half naakte Ieren of andere soortgelijke wezens, die door bijgeloof en een slecht best. Uur teraggegaan waren tot het jredelooze, dan zou hij ten volle geregtigt zijn hen met geweld terug (te houden hunne naburen te kwellen. Doch de magt houdt op regtvaardigbaar te zijn, nadat eenmaal de tijd en de gelegenheid daar zijn geweest, de onopgevoede kinderen behoorlijk te beschaven. Het menschelijke geslacht is tot heden wel is waar meerendeels een verscheiden mengeld van dwaasheid en boosheid, doch dat behoeft ons niet voor de toekomst te doen wanhopen. De nazaat van den onwetendsten dweeper, of van den wreedsten dwingeland, heeft denzelfden of ten minste nagenoeg denzelfden aanleg nuttige kundigheden op te doen, als het kind van den grondigsten wijsgeer. De groote hoop diende daarom onderwezen, maar niet bedrogen te worden, en de zelfzuchtige of kortzigtige bestuurders, die zich geene moeite geven het verstand van het opkomende geslacht te rijpen, dienen van dien grooten hoop, de hun welverdiende straf te ontvangen, namelijk — de algemeene verachting. Volgens « The Library of Reason’ N. IV, 1851, gewijzigd en verkort. ZEDEKUNDE EN CHRISTENDOM. (Voorloopig antwoord op den open brief van J. B. aan R. C. Meijer). In de 7e aflevering van het Verbond der Vrije Gedachte belöffde ik den Heer J. B. cen antwoord op zijnen open brief aan mij geriget te schriven, en reeds sedert geruimen tijd hadde ik aan deze belofte voldan, wanneer ik slechts over den noodigen tijd en de vereischte gelden hadde kunnen beschikken, om het uitgebreide stuk dat ik als tegenschrift het licht wenschte te doen zien, te bewerken en uit te geven. Inmiddels zijn er reeds vijf maanden verloopen sedert deze belofte door mij werd gedaan, mijne vooruitzigten werden hoe langer hoe duisterder, en ik verkreeg de overtuiging dat ik vooreerst niet bij magte zou zijn aan mijn oorspronkelijk plan gevolg te geven; weshalve ik besloot liever door een kort stuk voorloopig als antwoord in den Tijdgenoot op het gebied der Rede te plaatsen, mijue gegevene belofte in te lossen, dan mij bloot te stellen daaraan te kort te schieten, door vruchteloos den tijd af te wachten dat ik eens weder een werkje van eenigen omvang zou kunn En uitgeven. Moet ik dus heden körper zijn dan mij lief is, zoodra ik slechts eenigzins daartoe in de gelegenheid zal zijn, hoop ik in een bepaald antwoord, het onvolkomene in dit voorloopige schrijven aan te vullen. Tot zoo verre mijne inleiding, thans ter zake: Mijnheer! Reeds vdér het verschijnen van uwen open brief, aan mij gerict, zag ik uit eene aankondiging van den Heer Trenité te Delft, in het Nieuwsblad voor den Boekhandel geplaatst, dat mij eene dergelijke eer beschoren was; doch, hoe gespannen ook de verwachting mijner bekenden ware, ik hecht te weinig aan persoonlijkheden, of bewijzen van goed of afkeuring, die de individuele handelingen zoo vaak ondoor-dacht of ondoorzocht volgen, dan dat dit op mij den minsten indruk — zou hebben gemaakt. lemand had lust eenen open brief aan eenen persoon te rigten, welnu ik kende hem volgaarne de vrijheid toe zijne gedachte over dien persoon of zijne handelingen te uiten, omdat ik zelf vrijheid bege. Er, te zeggen wat ik denk, en te doen hetgeen ik als oorbaar beschouw. Dusdanig zal mijn voorloopig antwoord zijn. Open brief aan den Heer Rk, C. Meijer, president van de Vereeni- ging de Dageraad, uitgelokt door zijne afzwering van het Christendom, bij zijn schrijven aan het consistorie der Waalsche gemeente te Amster- — dam. Te Delft bij F. Trenité, 1858,” aldus, ge weet het, luidt de titel uwer brochure, en op dien titel reeds heb ik eene aanmerking. De woor- den vpresident der Vereeniging” staan bijna niet zictbaar, fijn, digt onder den naam R. C. Meijer, zoodat deze en de woorden »de Dage- raad” terstond in het oog springen; waarom dat? Smaak verraadt het niet, dus voor de overeenstemming in het zetten van den titel is het niet geschied; waarom dan de tezamenbrenging dier twee namen, waar-— om dat half verduisteren van de tusschenstaande woorden, te meer daar deze bij de woorden de Dageraad, van belang zijn, om te onderschei- — den van welken Dageraad hier spraak is? Maar waarom dit open schrij- ven aan den president der Vereeniging »de Dageraad” gerigt? deze toch is nimmer op de lijst der ledematen van de Waalsche gemeente ingeschreven geweest, en heeft dus niets gemeen met hetgeen een lid van een hem vreemd ligchaam daarin verrigt. — Kortom, ik wil yan uwen titel alleen zeggen, dat ik niet gezind ben ze ooit tot voorbeeld te nemen, welke ook de beweegredenen mogen zijn, die ge gehad hebt ze aldus te stellen. ; ‘ In uw Voorwoord doet ge mij tot een gevaarlijk vijand van het Ohris=- tendom verklaren, — eilieve, waarom gevaarlijk? omdat ik tot rede mijner afzwering mijne persoonlijke overtuiging uitsprak? Wordt dit dan zoo weinig gedaan, en is mijne handeling dan zoo invloedrijk? Ge spreekt voorts over »valsche welenschap,” en bestempelt met die woorden mijne rigling en die mijner gelijkdenkenden; maar hoe kan 185 mijne wetenschap valsch zijn, daar ik erken zeer, zeer weinig te we- ten, en dat, wat ik weet, slechts als betrekkelijke wetenschap aan te ne- men, die door alle genomene proeven voortdurend meer en meer gestaafd wordt, en dus meer dan waarschijnlijkheid erlangt en steeds meer tot de volstrekte zekerheid nadert. Ik ken geene an- dere wetenschap, dan proefondervindelijke wetenschap, ik heb geen ander middel om tot eene proeving te geraken, dan door mijn gezond verstand, en daar waar het gezond verstand geene proeven kan nemen en hernemen, daar is de grenspaal mijner wetenschap gesteld. Wanneer gij door uwen Heer: DE WaARHEID verstaat, dan ben ik het met u eens dat deze zich krachtig baanbreekt, en alle hinderpalen die zich haar in den weg stellen trapsgewijze omverwerpen zal. Ik maak persoonlijk niet de minste aanspraak op den naam een we- tenschappelijk man te zijn, ik beschouw mij zelf slechts als denker en laat het aan anderen over mij al of niet wetenschappelijkheid toe te kennen, naar gelang van den omvang dien zij aan dit woord geven, ten gevolge van het standpunt waarop zij zelven staan; doch het ver- wondert mij dat ge juist mij wenscht te bestrijden, en andereren, die ik als groote geleerden beschouw en die met al huune geleerdheid, op het gebied der wetenschap, het Christendom openlijk bestrijden tot heden onopgemerkt gelaten hebt. Valt gij personen aan over hunne denkwijzen, zeg dan nooit men zal u wetenschappelijk wederleggen, als gij het waagt op wetenschappelijk gebied te treden, zoolang gij nog verzuimd hebt hen aan te tasten, die er reeds op getreden zijn. Hoe edeler de vijand is, hoe waardiger de strijd. Ge teckennt uw ~Voorwoord” J. B. — waarom schroomt gij uwen naam te noemen? Gij zijt immer de kampvechter voor eene sterke parti), en ge zult toch wel uit overtuiging spreken, en bijgevolg u niet schamen over hetgeen ge aanvoert. Waarom dan die geheimzinnigheid, bet kenmerk van zwakheid en vrees? — Maar het is waar, ge zult mij tegenwerpen, dat ik mijn antwoord teeken » Rudolf Charles,” en mij zelf daardoor in geheimzinnigheid huld, doch vergun mij u op te merken dat ik in mijne schriften twee karakters vervul, die ik scherp van elkander afgescheiden wensch te houden; als Voorzitter cener onzige vereeniging, bekend onder den naam R, C. Meijer, kan ik u niet antwoorden, omdat ik mijne persoonlijke zienswijzen over abstracte undonderwerpen te bepleiten heb; maar als individu, mijne eigene beschouwingswijze daaromtrent bezittende, kan ik tot u spreken, juist en geheel gefijk ik denk, zonder te vreezen dat die denkbelden met het doel der Vereinigt vereenzelvigd zullen worden, en als zoodanig tjden ik mij sedert eenigen tijd bij voorkeur Rudolf Charles; 4) doch niettemin zijn en blijven Rudolf Charles en R. C. Meijer een persoon, maar onder verschillende verhoudingen. Ge ziet ik schroom niet mij te openbaren. 1k kom thans tot uwen brief zelf, en ik beken het gaarne bij het lezen der eerste bladzen gevoel ik mij geheel anders gestemd, dan door den indruk, dien mij uw Voorwoord gaf. Een geheel andere, veel zachtere geest ademt mij thans tegen, ik heb met een gemoedelijk, welwillend man te doen, een menschenvriend, die, mij verdoold achtende, mij op het regte pad wenscht terug te voeren, en den toon volgende, dien ik aangelagen vindt, zal ik mij gelukkig achten, denzelfden geest getrouw in mijn antwoord weder te geven, en zachmoe-dig, doch opregt mijne overtuiging tegen u te verdedigen. Ten eerste dan moet ik opmerken, dat mijne afzwering van het Christendom niet door mij aan de dagbladen werd medegedeeld, maar dat mijn brief oorspronkelijk door cenen mijner vrienden te Brussel in den "National" geplaatst, en door de Nederlandsche bladen daaruit overgenomen werd. Ik moet niettemin hier bijvoegen, datik, ofschoon mijne handelingen te onbelangrijk voor andcren achtende om Zelf er algemeene openbaarheid aan te geven, geene de minste aanmerking te maken had tegen deze openbaarmaking door anderen, ieder mag weten wat ik denk en hoe ik handel. Geverwijst mij op de gaping in de logische sluitketen mijner bewijsvoering en ik zie zelf dat gij volmaakt gelijk hebt, weshalve ik u verzoek, ten cinde mijne bedoeling te beter te vatten, te lezen wat ik toen duidelijk meende neder te schrijven, en hetgeen ik thans met de volste overtuiging herhaal: wSedert het vrije onderzoek mij de persoonlijke overtuiging heeft geeven, dat de leerstellingen, de verdichtselen, in een woord, het gegen sovennatuurkundige slechts nadeel doen aan de zedekunde, die zij verduisteren, en de menschen die geroepen zijn tot wederkeerige zamenwerking, verdeelen, wijders, dat alle geloofsstelsels op de bovennatuurkunde gegrondvest ziju, en dat het Christendom als een der geloofsstelsels dus mede dezen grondslag heeft, — heb ik met het oog op mijne roeping als mensch, zedekunde en onderlinge zamenwerking te bevorderen opgehouden  of eenig ander gelöstelsel zij. Van deze gewonte het onderteekenen van het onderteekenen van het onderteekenen van het consistorie, omdat ik als ledemaat der Waalsche gemeente onder der den naam R. C, Meijer te bock stond. 187 Ik hoop door deze omwerking van mijnen brief u thans duidelijk de denkbeelden te hebben doen kennen, die mij denzelven in den pen gegeven hebben. U zult daaruit zien dat ik opgehouden heb lid te zijn van de Waalsche gemeente, omdat zij eene onderverdeeling van het Christendom is, en ik mijne beschuldigingen wel de geheele Christendom rigt, dus tot de noodzakelijke eigenschappen die al de verschillende christelijke sekten moeten bezitten, om den genus Christendom te vormen. Ik wend mij dus geenszins bij voorkeur tot de Waalsche gemeente, en houd ook niet op een der haren te zijn, omdat zij als toevallige eigenschappen, die haar van andere sekten on- derscheiden, die bezit, waartegen ik mij, als in mijn schrijven opge- geven, verzet, en om dientengevolge, tot zelfs den genus te ver- Werpen, waartoe hare noodzakelijke eigenschappen alleen haar doen behooren. Gaan wij echter eens bedaard de gronden ua waarom ik den christelijken, gelijk met alle andere gelofsvormen verwerp, en zien w In hoe verre de beschuldigingen, die ik tegen allen uitbreng, op dezen in het bijzonder toepasselijk zijn. Oden voorgrond stel ik de noodzakelijkheid een duidelijk begripte hebben van de woorden die men bezigt, om dus door de overeen-gekomene waarden der woorden, de gedachten des sprekers of schrivers, juist over te brengen aan den hoorder of lezer, wien men ze mededeelen will. Te meer dien ik hierop te verwijzen, omdat uit uit uw schrijven schijnt te blijken, dat een woorden ten minste, en wel het woord Christendom, door u in eenen geheel anderen zin wordt genommen dan door mij. Hoewel een genus tegenover de verschillende sekten of species, is volgens mijn gevoelen het Christendom zelf eene spezie van den algemeenen genus: zedekunde, die zich door hare vermenging. met verschillende overleveringen, legenden, Jeerstelsels en kengelken in even zooveel gelossvormen aftakt, die deze bijmengselen tot toevallige eigenschappen hebben, waardoor zij als zoo vele species onderling van elkander te onderscheiden zijn. Bij het Christendom nu zijn deze toevallige eigenschappen, eigenschappen, die bij den genus niet te vinden, of tot den genus ten Minste niet noodzakelijk zijn, onder anderen de navyolgende leerstelsels: eenen yoortbrenging der wereld uit niets, door eenen Schepper, afgescheciden van zijne schepping, eenen Schepper niet door de zintuigen bespeur, doch zich niettemin 1° in zijne schepping, 2° in de door hem geinspirere schriften, en 38° bij sommige menschen in een zeker gevoel van behoefte openbarende; voorts eenen val, dientengevolge eene ontvangenis en een geboorte des menschen in erfzende, en daarwit voortvloeijende, de noodzakelijkheid van een zoenoffer, eenen middelaar tot delging dier zondel, en daarwit voortbestaan na de ligchamelijke vernietiging, eenen eeuwigdurend voortbestaan na den dood enz. Hierbij heft men te voegen de verdichtselen, namelijk de wondergeschiedenis- sen, voorkomende in de zoogenaamde schriftelijke openbaring, hetzij letterlijk, hetzij zinnebeeldig opgevat, en eindelijk de algemeene rig- ting, het stoffelijke leven slechts als eenen doorgang en het onstoffclijke als des menschen werkelijke bestemming te beschouwen, weshalve hij alle aardsche genoegens als ijdelheid te beschouwen, alle aardsche ram- pen als eene beproing met lijdzaamheid te dragen heeft, en in eene voortdurende angst en vrees dient te leven, zoo voor de liefderijke godheid, naar wier beeldtenis hij werd geschapen, als voor de eeuwig- durende straffen, die hare alwijsheid gesteld heeft op het involgen der aandriften en neigingen, door haar in den mensch gelegd, terwijl het hem voorgeschreven is zijn leven in eenen voortdurenden strijd met zich zelf te slijten, niettegenstaande hem geleerd wordt, dat den grootsten zondaar, wanneer hij zich slechts  andere soortgelegenen zijn de toevallige eigenschappen, waardoor de christelijke gelöstvorm zich van alle andere  de eerste ontaarden, hetzij innerlijk door omzetting. Ge sprecht bij herhaling over: “uw maandschrift “de Dageraad,” enz. Ik moet u echter de verzekering geven, dat ik niet weet waarom ge mij dat bezit toekent. Sedert het Tijdschrift “de Dageraad” de vereischte medewerking van kundige mannen in overvloed verkregen had, heb ik mij natuurlijk bescheidenlijk teruggetrokken, en al heeft men wel eenig het mij niet tekent. Daarenboven bestaat er tusschen het tijdschrift en de Vereeniging “de Dageraad” geene andere overreenkomst dan de naam. De Vereeniging, getuige hare statteten, hare grondstellingen en de verdere door haar uitgegevene stukken, stelt zich alleenlijk ten doel het verbroederen van alle vrije denkers, onverschillig van welke kleur, het tijdschrift daarentegen beweegt zich in eenen afgesloten cirkel, ofschoon in eenen ruimeren dan die der kerkgen ootschappen. U gelöst dat de Kerk geene tucht op mij hadde toegepast,’ val hadde ik mij niet aan de tucht der Kerk onttrokken,’ en daarop moet ik u antwoorden, dat ik het denkbeld tucht niet weet in verband te brengen met eene te verkondigen liefleer, Tucht,— maar al zou de Kerk look nog middeleeuwsch genoeg geweest zijn, mij, al ware het slechts te dreigen met hare tucht, zoudt ge dan denken dat ik deemoedig genoeg den nek voor haar hadde gebogen. Den slaven moge het juk, den redeloozen de tucht worden opgelegd, — een vrij man wordt geen slaaf, een denker duldt geene tucht. Het wetboek des vrijdenkers is zijne rede. Ge beschuldigt mij door de verlating van het Christendom zelf tot verdeeling te zijn overgegaan; (bl. 14) ge vergist u, ik heb slechts een door den gelofsvorm van de overige menschheid afgescheiden gezelschap verlaten, om tot de algeheelheid, de zedekunde, de eenige band die de menschen alle verbinden kan, mits zij rein en onvermengd zij, terug te keeren; — hij die, door eenen cirkel om zich te trekken, zich van anderen afgescheurd heeft, moet dien cirkel verbreken, of overschrijden, om zich weder met hen te vereenigen, hij die, door het voortbrengen van toevallige eigenschappen een heeft daargesteld, moet die toevallige eigenschappen wegenemen, om op te houden een afgezon-derd geheel in den genus, dus eenheid te zijn. Eerst wanneer al die kenmerkende teekenen vernietigd zijn, hebben de deelen opgehou-den werkelijke eenheden te wezen, en zijn tot de allesomvattende eenheid te-ruggeerd. Ik heb geene leerstelsels, verdichtsels, overleveringen, of andere toevallige eigenschappen, die. In de zedekunde, de specie kenmerken, dus ik werp verre van mij uwe beschuldigingen te verdeelen in plaats te vereenigen. Vergelijk hierbij mijne openingswoorden ter vergadering van de Vereeniging de Dageraad van 21 Junij 1857, opgenomen in het Verbond der Vrije Gedachte, erste Jaargang, bl. 34. Amsterdam, R. C. Meijer, 1858. Ik scheur mij geenszins van het voorledene los, gelijk ge wilt beweren, (bl. 15) ik klem mij integendeel steeds vaster en vaster aan de zedekunde, in overeenstemming met de wetten der natur, nagespoord door de zich trapsgewijze ontwikkelende menschelijke rede, doch ik beweer, ingevolge mijne redenering op bladz. 187—188, dat de toevallige eigenschappen, waaraan de specie Christendom herkenbaar is, in dier voege op de zedekunde gewerkt hebben, dat ik het reget het te zegeen dat de zedekunde haren tegenwoordigen trap van reinheid door voort-durende nasporing, opmerking en toetsing bereikt heeft, in weerwil van het Christendom. Ik ontken hiermede in geene deele, dat er in de schriften, door de christenen als van bovennatuurlijken oorsprong beschouwd, uitmuntende zijn, dus vorzüglichkeiten, daß die schoonheden daar bij uitsluitting te vinden zijn, dus volstrekt christe- lijk zijn. Ik besluit dus, dat zij het standpunt van bekendheid aan- toonen, waarop de zedekunde stond in den tijd, toen die nieuw-tamentsche boeken werden geschreven. Dat standpunt nn is onmiddelijk voorteekomen nit de grieksche wijsgeerige scholen, en hare betrekkin- gen tot de stroevere alexandrijnsche therapeutenschool, maar ook dat standpunt is ontwikkeld, en de zedekunde, gelijk zij in het zooge- naamde hedendaagsche christendom gepredikt wordt, is oneindig reiner en breeder dan zij in de tijd was, toen de paulinische leer zich af- rondde. Naar gelang dat de ontwikkeling vooruit gaat, ontvangen de woorden in den bijbel, in den mond dergene, die ze den volke ver- kondigen, eene verhevener beteekenis, in yer houding tot den trap van beschaving, die de redenaar heeft bereikt. Maar aangezien die woor-den nu, dikwerf uit hun verband moeten gerukt worden, om ieder op ziel zelf nog verheven te doen blijven, beschouw ik den gelossvorm, die dat boek als zijn onwraakbare getuige in zijn geheel aanneemt, even als het buisje van den tienjarigen knap, wan-neer een volwassen man gedwongen wordt het aan te trekken, — het barst van alle zijden open. Ware de grieksche wijsbegeerte niet met het therapeutisme vermengd, hadden de concilién van onwetende geestdrijvende monniken, niet zoo moedwilliz de zedekunde ingewikkeld en verduisterd, — ik herhaal het — zij zou thans reeds veel meer algemeen in hare majestueuse naaktheid worden gehuldigd. Beknept ik ook mijne gedachten trachtte zamen te vatten, ik zie dat het mij onmogelijk is mijne opmerkingen nog verder voort te zetten, en dat ik, door plaatsgebrek, genoodzaakt ben voor heden af- scheid van u te nemen, Eene laatste opmerking echter wensch ik u nog vlugtig te maken, namelijk, dat ge (bl. 19) gelieft in het oog te houden dat de bewuste brief door mij in de Fransche taal werd ge- schreven, en ik mij van het woord morale” bediende, hetgeen ww ver- taler door „zedelijkhcid” overzet. Als men de woorden in de ware kracht hunner beteckenis wil beschouwen, dient men ze in het oorsprokelijke te behouden en er geene vertaling voor in de plaats te stellen, tenzij deze volmaaktelijk het oorspronkelijke woord terug geeft. En thans neem ik voor korten tijd, naar ik hoop, afscheid van u; doch het afscheid dat ik verwachtte van u te kunnen nemen is het niet. Het is waar, gij hebt eenen tijd lang den gemoedelijken toon aange-nomen, die geschikt is de achting van alle weldenkenden af te persen, en ik heb getracht u op dat veld te volgen; doch hoe welgekozen, hoe zalvend de woorden meestal ook waren die gem mij toespraakt, er was iets dat mij koud liet, iets stroefs, dat niet in staat was mijn medegevoel op te wekken, iets gekunstelds dat mij op mijne hoede deed zijn, kortom ik vond den man niet dien ik mij als tegenstander had gewenscht, hetzij den zachten, liefdevollen dweeper, of den gullen, opregten kampvechter, wiens aanval krachtig, doch wiens wapens alle even eerlijk zijn; het kwam mij voor als vond ik in u den man, dien het niet te doen is zijne tegenpartij van ongelijk te wringen, en hen te meer te verbitteren tegen iemand, die den moed had anders te sp reken dan hun aangenaam was, om de eenvoudige reden, dat zijne denkbelden van'de hunne ver- schillen, en dat hij, al zou hij ook het voorbeeld van zoo velen willen vergen, onmogelijk anders spreken kan, dan volgens zijne innige overtui- ging. — En ofschoon ik voortdurend bij het lezen van uwen Open Brief die sporen van illoyauteit en verdachtmaking door het schoon- schijnende waas, dat gij er over geworpen had, meende te zien door- gluren, toch zoude ik u dit niet openlijk voor de voeten geworpen heb- ben, omdat ik een vijand ben van beoordeelen, uit vrees door ligtvaardig- heid misschien onregtvaardiglik te veroordeelen, — ware het niet dat ge op de laatste bladzijden van uw schrijven (25, 26 en 27) onverwacht uw masker van vrede, zachtheid en liefde verloren had, en u als eenen wreeden, laaghartigen vervolger had doen kennen, eenen waanwijzen Protestant, die op den mensch, die door zijnen vader in den Israéliti- schen gelosssvorm, als in de volmaaktste gelofsstelsels, legende en godsdienst Pligten ünderwegen, de in de Katholikke Kerk als de alleen zaligmäkende ingelijfd werd, als op zijnen mindere eenen Dlik vol smaad, yol verachting en vol haat werpt. ik tot wien gij uwen Open Brief” hebt gerigt, dat ik uverafschuw als eenen aanstooker van verdeeldheid, doch dat ik niettemin als mensch de broederhand u reik, bereid alles aan te wenden wat ik vermag, u op den weg der reine waarheid, der opregte liefde, der welbe-erepene zedekunde terug te voeren, Denk en zeg wat uwe rede uingeeft, doch handel steeds als mensch, als waardig lid der maatschappij, en spoor door uwe woorden, door uw gedrag ten allen tijde uwe mede-menschen aan te worden, wat gij zelf geroepen zijt te zijn. RUDOLF CHARLES. No Asa no Oee am: “Hoe weinig deelneming ik moge vinden, hoezeer ik ook moge te- #gengewerkt worden, nu eenmaal de Tijdgenoot geboren is, zal hij wblijven leven en geregeld minstens een blad druks a 15 cent, maan- wdelijksch leveren, zoo lang ik niet ten eenenmale magteloos zal zijn wgemaakt door dwangmiddelen, waartegen ijver, moed en volharding wniets vermogen” — zoo sprak ik in mijne inle iding tot dit tijdschrift, en ik heb mijn woord gestand gedaan, ik heb geregeld maandelijks de uthgave voortgezet, in weerwil van de uiterstgeringe deelneming, en ik ten eenenmale magteloos ben, de verdere kosten van ik ten eenenmale magteloos ben, de verdere kosten van de wetenschap, moedige strijders voor de waar-heid, op het veld der rede, thans is het aan u, dien weg te betreiden, en op dien weg voor de ontwikkeling van het nederlandsche volk te doen, wat uwe medegeleerden reeds sedert langen tijd in an-dere landen heb bezat; thans nu ik zelf, dat weinige wat ik bezat, op het altaar van den vooruitgang heb geofferd, thans heb ik. Daardoor het regt verkregen, u, reuzen, op te vorderen, den dwerg die u is voorgegaan, vooruit te schrijdenen in uwe schaduw te verbergen, gelijk gij door uwen verheven arbeid de zwakheid van zijn werk in de schaduw stelt en verbergt. — Weifelt gij die taak te aanvaarden, weet dat de dwerg nog leeft. en dat iedere ademhaling, die zijner gespannen bort ontsnapt, eene gelofte te meer is aijnen arbeid te hervatten en eenen tweeden jaargang van den Tijdgenoot op den eersten te doen volgen, zoodra zijne geldelijke omstandigheden hem slechts veroorloven, an zijnen hartewensch te voldoen. De Tijdgenoot is dus niet dood: hij rust, doch zal herrijzen, zij het niet door eenen waardigere dan ik, dan zij het door mij zelf; ik wil, en de mensch kan veel, wan- neer hij ernstig wil. Amsterdam, 12 December 1858. RUDOLF CHARLES. Riv buns pela oA, Henige maanden nadat het stuk over het onnInpI¢H in de Revue Philosophique et religieuse was verschenen, heeft de schrij ver, de Heer cuales LE- MAIRE, die, wegens tijdelijke afwezigheid, vddér het afdrukken van het stuk, de proeven er niet van had gelezen, in hetzelfde Tijdschrift eenige verbete- ringen doen aanteekenen, waaraan ik, als de voornaamste,  Onwaarneembaren (in discernables). Onder de onnaauwkeurigheden, die na het verbeteren der proeven van den 'Tijdgenoot op het gebied der Rede toch in den druk onveranderd  Zedekunde. Blz. Mie Gewelervormine der Xiee ceuw 5 2 4 sie Derlideenoot op het Gebied' der Rede,.. 1.... « Lowantuar, (f.) Hene Bijdrage tot de kracht- en stofleer..., 7 p’Héricournt, (Mevr. Jenny P.) De vrouw volgens den Bijbel.. 1 Verslag van de Materialistische Vereeniging te Tonten Le tlle " Biicuner, (Dr. Louis) W. Bu. de Constant Rebecque’s sputhetische Overdenkingen in den geest van het Positivisme... 5 Mittmr, (Dr. Kant) Vugtien Halt 2.... y LEMAIRE. (CHARLES) Over het Oneindige, Brief aan aba Abt Gre try, Priester van het Bedehuis der Onbevlekte Ontvangenis.. Ronce. (WJou.) Redevoering, gehouden den 9 December 1852, voor de Humane, Godsdienstige Gemeente te Londen.. 7 Himaremeen Natuurkunde... 2s 2. 6 «© 6 ow ws Meyern, (E.) De Sekte der Babis. Eene oa tot de geschiedenis van onzen tijd.. ‘Su SMe Constant Repecaus, (W. Ba, on) ie nae over het Beceie: Antwoord aan Dr. L. Bichner... eee Diese Lacomss. (Armanp) De geschiedenis van den Fenel 4 geen ” p’Héricourt, (Mevr. Jenny P.) De vrouw volgens het erecieiten " Lemaire, (Cuartes) Over de Schepping, Tweede Brief aan den Abt Gratry, Priester van het Bedehuis der Onbevlekte ontvangenis. # Horrericuter, (Tusopor) De Bestemming van den Mensch, afge- Pameeeron Oreanismus der Wereld.. 2 6 wo. he gp ss Potvin, (Charnes) God.... ” Hrepert, (Jurian) Over de F cmrondaeitelde mopaneceienaid nen grooten hoop te bedriegen.. " Rupotr CHaRuss Pececunde en Christendom, vacrloopie Pinon pomienwopen brief van J.B. aan B.C. Meijer.... 2... ——— iNeiydord @. Pts (cic teem ase eee So & 8 OO gt OO wre 45, 50. q 78, 84. 98, 1s 125, 138. 183. 103) <—  Origine de tous les Cultes, ou Religicn universelle. 10 vol. in—89, avec Atlas in—4°, composé de 24 planches gravées d’apres les monuments etc. F 6.— au lieu de Fr. 30.— VOLTAIRE. Oeuvres philosophiques. 6 vol. in—8e. Paris, Pourrat Freres. F 2.75 au lieu de Fr. 6.25 Dictionnaire philosophique. 5 vol. in—8°. illustrés. Paris. Bry 1857. F 7.— pour Fr. 14,— — kKettres inédites, recueillies par M. de Cayrol, et annotées par M. Alph. Francois, avec une préface de M. Saint-Mare Girardin, de l’académie francaise. 2 gros volumes in—8°. JF 1.10 au lien de Fr. 2.50 Romans et Contes. 2 vol. in—8® illustrés. Paris, Bry 1858. Ff 6.— pour Fr. 12.— VOLNEY. Oecuvres Complétes, un fort vol. gr. in—8° a 2 colonnes, avec gravures sur acier, portrait et cartes. F 0.75 au lieu de Fr. 3,50 Les Ruines, ou méditations sur les Révolutions des Empires, 15 édition, ornée d’un portrait, d’une vignette et d’une gravure. F 6.60 au lieu de Fr. 15.— ROUSSEAU. (J. J.) Oeuvres Complétes, 12 vol. in—8®. illustrés, Paris, Bry, 1858. Cette édition renferme: Les Confessions , 2 vol. Dialogues, 1 vol. Emile, tt Politique, ieee La Nouvelle Héloise. 2 1 Correspondance, 3 # Théatre , wy i Chaque volume se vend séparément f0.55.. Ff 3— pour Fr. 6.— DIDEROT. Oeuvres Choisies, 2 vol. in—12°. Paris, Firmin Didot. Ff 175 pour Fr. 3.50 ALEMBERT. (d’) Oeuvres Choisies, un vol. in—12° Paris, 18538, 1.75 pour Fr. 3.50 GRIMM. anwette littéraire, histoire, littérature , philosophie, un vol. in—120, Paris 1854. ife2e—v ale lennden haze HELVETIUS. De |’Esprit, 2 gros volumes in—180, F 5.— au lien de Fr. 60.— SALLE. (J. de la) De la Philosophie de la Nature, ou Traité de Morale pour l’Hspéce humaine, tiré de la Philosophie et fondé sur la Nature, 3¢ édition, 6 vol. in—8® avec grayures sur cuivre, reliure en veau, Londres 1777. Jf 1.25 au lien de Fr. METTERIE. (de la) L’Homme Machine, un vol. in—12°. demie reliure en veau, Leyde 1748. foie soumlienides/.1, 70 MESLIER. (le Curé J.) Le Bon Sens, suivi du Testament du Curé Mes- lier, un vol. in—12° Ff 1.75 pour Fr, 3.50 PARNY. Ocuvres Completes, un fort vol. in—320°. JF 4,— au lieu de Fr. 15.— cHano. (Aug.) Philosophie des Religions aig 2 vol. in—8°. 3e : boat édition, Paris 1848. “4 f 6.— au lieu de Fr. 18.— ‘ALLIOT. (F.) Nouvelle doctrine philosophique, 3 vol. in—89°, Paris 1849. f 4.—.au lien de Fr. 15.— “ROGNIAT. Essai d'une philosophie sans systeme, d’aprés les faits géné- raux et non contestés, 2 vol. in—8®. Paris 1839. . Jf 3.50 au lieu de Fr. 9,— _ WEISS. (Le Coll, de) Principes philosophiques, politiques et moraux, 2 4 vol. in—8®, 10¢ édition, Paris 1828. JF 11.25 pour Fr. 22.50 GARNIER. (Ad.) Professeur de Philosophie a la faculté des Lettres de Paris, Traité des Facultés de l’Ame, comprenant l’histoire des princi- pales théories psychologiques, 3 vol. in—8°, Paris, Hachette, 1852. 