De zeden der wilden van Amerika [microform] : zynde een nieuwe uitvoerige en zeer kurieuse beschryving van derzelver oorsprong, godsdienst, manier von oorlogen, huwelyken, opvoeding, oeffeningen, feesten, danzeryen, begravenissen, en andere zeldzame gewoonten, tegen de zeden der oudste volkeren vergeleken, en met getuigenissen uit de oudste grieksche en andere schryveren getoetst en bevestigt
Lafitau, Joseph François, 1681-1746
HEt Huwelyk is zo dra niet befloten , of de blocdvrindinnen van den Bruidegom zenden een gefchenk aan de Hut van de Bruid. Dit gefchenk beftaat in porceleinc fnoeren , peltenyen , eenige dekkleden van bont , en ander huisraad , 't geen na de ou- ders van de bruid gaat , die men om geen Jmwelyks-goed vraagt , maar alleen dat zy den Man , dien men Jiaar aanbied , wil aanne- men. Diergelyke gefchenken gefchieden niet maar eenmaal , daar word een zoort van beurt tuHchen de twee Hutten van de toeko- mende Eg^s gehouden , dewelke aan wetten verbonden is , die door de gewoonte ingevoert zyn •, maar zo dra de gefchenken aan- genomen zyn » word het huwlyk voor gefloten gehouden en het verbond aangcgaan. By zommige Natien > . zegt men , geleiden de Vrinden van dc Bruid haar gelykerhand na den Bruidegom. Maar by de Irokoizen verwacht de Bruid , haar Hut niet moetende verlaten » haar Brui- degom j die zich daar in 't begin van de nachr, ook van zynganc- fche Maagfchap vcrzelt, na toe begeeft. Naauwelyks is Jiy ingetreden of men doet hem op de mat recht tegen over het vuur necrzictcn , dan brengt de Bruid een fchotel Sa- V A N A M E R 1 K A. IV, BOEK. i75» Sagamit^ofbry v«n Indiftans koorn voor hem , en gnat neffen zyn zydezitten) niet alleen zondier hem een woord toe te fpreken* maar zelfs hem een weinig den rag toekerende t uit ichaamte en zedigheid in haar deken bewondert. De man eec van 't geen hem voorgezet is zo veel hem lull) en gemeenlyk gaac hy kort daar na heen. HLer in beOaat al de plechtigheid. Niets, zu *t fchynt, komt eenvoudiger voor, maar ik kan xeggen dat dit, zo ik my ^M durf uitdrukken t als f^ramenteel is, en dat 'er niets gcheiligdier by de Quden wa^. Wy kunnen *er van oordelen uit alles wit de Schjfyvers van het gebruik der Grieken en Romeen te boek geflagen hebbei. Deze yverig op de geWbbn-tens hunner Voorzat^n Itaande, fchoon zy yele plechtigheden by het Huwelyk gjevoegt hadden, hadden evenwel die gene behouenden, die zy van de eerfte Oudheid ontfangen hadden, en die wierden aU de heiligfte en de wezentlykile $iangezien. De Schryvers * die van de gewoontens der Romeinen gehanddt hebben, hebbeh drie wyzen van een huwelyk aan tt gaani onder- Fcheydeii: CmtiOi Confarreatio, en het gebruik of de zamenwördigen. Van deze drie wyzen -wiOrden de twee eerfle, die de plechtlgfle en het meel in gebruik wareni id. bet geen ik van onze Wilden gezegt heb. gevonden. Het gebruik en de zamenwoning was. eer en loort van Byzitting, gelykende na die der Wlldetl «wasäter zy een buiten vrouw nemen> als een wettig huwelyk. In der daiid dezefoorten van huwelyken wettig j<ls na een zekeren tyd. door de wetten bepaalt; want twe of drie urea zelfs Voce dat het jaar verftreken was konden de mannen, als zy het in de kop kregeus deze. gewaande vrouwen als byzitten Yierjagen» zo«ulerditc y hen in rechten kondfihbetrekken. Het gefchenk dat de Bruidgom aan de hut van de Bruidgom de vernier is een ware een verniernissen van deze hut koopt. Pit verfchil is er in dset hier de niaft hat gefchenk doet, in plaisis dat het by de Roiemen t der Vrduw was, die drie stuivers als cen Zinnnebeel, van deze koop gaf. I>^ oorzaak van dit vcrfqhii ^is., dat ljy_ pnze Vild^jde V/oftwcoidc' Cicatissima luctu Sacramenta conducunt. Serviis de ludus Firgilii Georg. i. Ticque luctu geaerum luctu emat omnes undis. Quod ait emat, ad antiquum Nuptiarum pertinet ritum, quibus De maritus Scuxor invicem emebant, ficut haliemus in jure. Tribusenim modi, ipud veteres nuptix fiebant. Usu, H, veibo gratia, mulier anno una cutiti viro, licet fine Icgibus, foisset: farre, cum per Pontificein maximum & Dialem flahainem per fruges & molam falsam conjungebaiuur unde construdis appellabatur, quibus Nuptiispatrematrimina fecibus, cujus vero atque in mar num conventione, cum ilia in illis locum veniebat, occ. Farro, de vid pojmli Rem. lib. i. apud NoiHum, lib. de Dell, indagine. Nuestes veteri lege Roman, altes trcs ad mar. Itum venientes erre folitas ait. Atque unum, quern in nianu tenerent, tanquamemendi causa maricodare, alium, quem in pede traherent, in foco larium familiarium ponere, tenium in foco larium familiarium ponere, compito vicinali  dco. Bttm l.Ttpic. Cittrem. PlimM. meisters zyn, eo'iiiec uie lunrhat gaati^iii pliiats dat iy by de Roemineniin het huis en de maaht>harer mannen overgin^ii') zo dac z genoodzaakt waren van henhecrech van moeders des huisge* Kins te zyn te loopen. VMt. dac by du Wilden de mannen oolc geen -vpettig recht ap hunne Vrouwen v^rkvygcn, maar xcn recht dat naauwer of ruimcr palchiieft, na.dat jile^verfcheyde'gewooQ tens' der Katien'zyn- Inile aanbiedinevaneen'fchdtel Sagamit^ die door^de Vrouw an den man gefeuied > vind^fttdh de wyze van eenHiiwdyk door de Cof^'arreatio aan te gaan.f: Iliger was in dezakendievandren Godsdienst afhonjgen, als de ttsrbinten den men door de Conjarrc^tto aang', en dat hec om dez6 ris<^en wasvdac debruiden Vitx. farreum voor haar Heteh heen dragon, wanneer zyna haar bruidegoms gingen : '^u'm Of ^hfifiacfis mml reHgiofkfS Cinjarreatnliuvmuio erat-ynwaqiie flu^ii^ farreum ^^/^ftrebami De Schrv-> veilsi) die over de leden der Amerikanen gehandelrhebben, heb-ben geen acht gegtften op de Vtx)uwetyke regering, die onder deze volkeren ingevocrt was. 't Is ook zcker datzy niet overal even ftcirkerechten heefc ; maar nadeinaal het verfchil dac^'^r ontrencdit fhik zyn kan moejelyk te ontwinden is, heefc dit een-iveinig ver> WttTing in de reis biefchryvers vroorzaJaiktr^die de zaken volgens de denkbeelden en de gewddnebns  tyden vergenoegde meft zich door een van dae beydc Howdyken aan te num. Tacitus verhaft omis, dat in zyn tyd de ConfiureAdo of tuec meer in gebruik -was, of niet als door weinig perfonen geoffent wierd. Boetius verzekert, dat zyn niet als voor de Priefters alleen was; maar of deze Schryver moeft vergifl zyn, of zyn woorden lyden eenige andere uitlegging. De Ouden even ons geen licht genoeg om onderfcheiden van de onderfcheiden aan welk soortyden den naam van Far gaven I C ik zal gelegenheid hebben daar van te fpreken > als ik van de koft der Wilden handel. Maar de Romeinen bedienden zich van de Far in de Offerhanden en in de offenen van Godsdien, om dat hun Voorzaten beendet ander voorzaten gedurende de driehondert eerfte jaren na de stichting van Rome gehad hadden, en dac men zich by de Natien altyd van onheuglyke ved af,vah het geen de grondilag van het gemene voedziel was, bedienc had, om de lUvarJut ad leg. 12. Tah.cap. zi. Boeticum dicentem quod confarreati foli Pontificibus conveniebat ficeplicac, strits Pontificativi. by de stt} zo dac les huisge- lannen ook xen recht e'gewon- r de Vrouw ivclyk door die van dr n wrde Coth de bruiden zy na haar lie Schrv. bben, heb- : onder de« Qver al even •ontrentdit weinig ver* tfen volgens hec Huwe- tit * Die vrou- Mcen is, lynhet ai- de'hu'Mlyks le verplicii- torgen, en If twee ver. le verbond. van deze tins, dat in of niet als zekert, dat LC Schryver : uitlegging. Ein gehörigen Far gan, als ik van enden zich jodsdiendt le driehon; en dat af,vah  noch het gebruik in hunsy-nagoog zegt Seldenus. Der Brachinannen offenendeze plechtigheid door befproeking metryft. Het tarreum der Romeinen was een koek, uit far, oli en honing te zamen gefest, zegt Feftus. Atheneus zegt dat men te Argos uit het bruid in dat van den bruidegom een koek bracht, die op de kolen gebraden was en HfY.m genoemt wierd. Te Lacedemon, volgens den zelfd en Schryver, droeg men, onderwyl dat men in het huis van den man alles tot het gallmaal, tot danlFen, en tot de lof van de nieuw getroude vrouw te zingen bereyde, uit haarhuis onderwyl zy eruit-gong een ander foort van. Een koek, dien hy Kv^iCaVmi noemt. Selendus zegt, dat 'er noch vele plaatzen in Frankryk en in England zyn, alwaar men enige overblyfzclen van het oude rebruik der Confarreatie behouden hecft, en daar men grote bruiloftkoeken doet opdill'en. DE Hacer de la Potherie, die nicht lang geleden een hiftorie van Jiet Noorderdeel van Amerika in 't licht gegeben heeft, zu den de bruid na dat zy in de hut van haar man het hwualykshout t waar van wy hier na zullen freken, gebracht heeft, daar ook het brood laat na toe brcngen, dat hy op dezelfde wyze buwlyks brood noemc, en dat 'er als het zegel van is. „ Zy laac het tot harentin water koken, met bladeren van Indiaanfch koorn bewonden, en 5, in 't midden met een draat geknoopt die 'er de gedaante van een „ kalebas aangeeft. " In het land zynde heb ik deze zonderlinge omltandigheid niet vernomen, en ik neb 'er geen acht op geflagen. Ik kan evenwel gemaklyk zyn zeggen geloven, zoo veei te meer, om dat niets beter met net geen ik van net gebrücken der Oudenverhaalt heb fchynt over een te komen. De Wildenzenden elkander dikwils dit flag van gefchenken van brood dat gekookt of onder de afch gebraaden is; maar die omflandigheid van het huwiyk kan zeer gemaklyk lets heiligs in hebben dab in andere gelegenhen niet gevonden word, alwaar 't maar een plicht van welleventheid en enkele beleeftheid is. Nademaal de Ouden in de cerde tyden by na niets van gebruik van brood en koeken wiften, of dat zy 'er ten minften geen gememen gebruik van maakten, gelyk Plinius het in 'x. byzonder van de Romeinen verzekert, en dat zy toen van hun gerossen en gemaememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememem Stück. Uxor Hütter Lib. X. cap 18, Hut. lit', monftr, EvaHg, ITbp.^, t»p.6. Fejlm Ui.6.' AtbtM, 64y. idem, Hi, H' Sttdtm Uxor. Htb.lii. X-cap. Hifl.di riq.Stp$\ turn. 3. ZEDEN DER WILD EN tMH LI- ti. tum. I R*fp. ftfi.Uh. thui, Prob. ttip. 30. Jllix.itb Almlik. jtpelt. RhoJJii. 4. t.. len koorn cen foort van bry maaktcn, die hun den naam van Piil- topba^i deed gevcn, en die redely k wel mec dc Sagamitti' der Wil- dcn over een komc, hsb ik ceni^c redcncn om te twyffclcn of in dc huwelyksplcchtighcid der Komeincn » der (Jrlckcn en van dc mcefte andere Naticn hcc 00k geen fchotcl bry of Sagamitt! was, die de bruid den bruid gebrochen aanbood. Men moet becrypcn dat by dc Volkcren die niet en zaaidcn en die niet als van t jagen en villchen Icefden, dc bruid een fchotcl wird. Van het geen tot iun gemeinen voedziel verlängte aanbood. Door dit gemeinen voedziel, dat by hen betckend du zy een zelf-de leven moeften leyden, maakten zy onder zich len vcrbond, waar van dit voedzel zodanig, het /inncbcclt was, dat nadcma.il by de Romeinen dit in het Far bclbnd, men door het cnkcic woord van Conjarreatio het huwelyk verilond, gclyk het cnkcic woord Diffarreath dc cchtfcheyding uitdruktc, gclyk Fellus vcr-zekert. By de Oudcn deed men de nieuwgetroiiden op een huit neerzit-ten, in lanatd pelie, om hen de huwlykskoets der menfchcn van de eerfle eeuwen tc verbcclden, die geen ander bed haddin als de welcn der beeften die zy op de jacht gevangen hadden. Of der offenen der offerbeellen die zy den Goden hadden aangeboden, en die zy bequam gelöden om hen geluktenden en voortekens te donn Jiebben. Apollonius Khodus doet al de pracht van het huwlyksbed van Medea in het guide vlies bellaun, dat Juzon door haartoe-doen van Kolchos weggevoert had. Dus vinden wy door de vergelyking van het geen onze Irokenzen en de meefteWilden hedendaags doen met hetgccn ccrtyds de Ouden deden, in het geen zich vour ons gczicht zondcr verbor-gentheid opdoet cen waarlyk goddelyken dienll in een verbond, oor het geen diende om de naauwllc banden tc Arengelen aangc-gaan, en op het hiiwlyks-bed in tegenwoordiglieid der Huisgoden gemaakt, aie niets andcrs als het vuur hunner haardlleden waren, voor dat de Heydenen deze kleine afgoodjes opgcrecht Jadden, daar zy den naam van Lares aan gaven, en die zy in hun fchoorile< men plaatflen. Men vergcet niet de huwlykcn door seften en vrcugdemaicn, dat is te zeggen door zingen, danflen en gallmalen berocmt te ma- Keen. Het gefchied in de hut van den man, maar de vrouw draagt er de koften van, en brengt zelfs by haar man Jiet vleefeli en het meel dat in de pot gedokcn moet worden. Onderwyl dat een zich verheugt en vrolyk maakt op de bruiloft, gclyk mien gewoon is in andere opcnbare plechtigheden te doen, schon de nicuwgctrouden daar geen deel in tc ncracn, voor al de bruid, die zich niet als met fchaamte moet verciernen; een echt bewys van de achting die de Heydenen voor den niaag-delyken staat hadden: een achting zo klaar in deze gelegenheid der bruiloften uitgedrukt, dat de Romeinen en Grieken wilden dat de jonge dochters daar zo veel genegenhcid voor zouden beteuigten, dat het Sieen dat zy met tegenzin trouden; en dat het zelfs bevo-Im was als een der wettcn of plechtigheden van 't huwelyk, dat de Pill-cr Will n of ia van de 'i' was, dc bruid, otn t^ beter dezen tcgenzin tc laten b!ykcn » met ge- weld uit dci) tchoot liarcr mocder en uic haars vaders Jiuis geroofc wicrd, om na dat van haar man als met kracht en tcgcn liaar wU gcvocrc te worden. 'Is cen oud gebruik onder de meefle Wilde Natien hec eerfle jaar na liec aangcganc huwclyk zondcr hec ce volcrickken>door te brcngcn. Voor dicn tyd daar van tc fpreken zou de bruid ecn af- Iront y.yn > dat haar zou docn bcgrypen dac men hoar trouw gezocht had minder uit achting voor haar als om zyn beeilachtigen luft te volclocn. tn (clioon de nicuwgetroudcn den nacht met elkander doorbrcncen > is dit zondcr het oud gebruikte benadclen; dc vrin- den van oc bruid geven daar van hunne kant naauw acht op, en zy dragon /org van cen groot vuur voor dcr zelvcr mat te ondteken, dat'ernlets tegcn hct ingev Oerde gebruik omcaat. In hiet begin van de gelössplanting oc gewöhnlichen der Zendlingen altyj gewöhnlichen den Doop aan dezc ongelovigen niet te bedienen, zondern zu langen tyd onderwczcn en oeprocft te hcbben, om hec hielige niet voor de iiondcn te werpen en hun onflantvaili^hcid en wankelbaarhcid ten doel tcilaan; gebcurde het dat twee jonge luidcn van de gene die men onderwees, dus door de ouders na de wyze van 't land getrouwd wierden. De man gecn acht op hec ould gebruik, wilde zich van hct voorbceld der Earopeanen bedienen. De vrouw wierd 'er zo geaffrontcert en razent over, dat fchoon die gene die het huwlyk gekoppelt hadden genoeg haar gencgcnhcid hadden ondertaU. Zy haar noort verplichten konden oder dezen onbci'cheyden man wecrom te zien. Wat men haar 00k mocht voorhouden, zy gaf hct niet op, en men was gedwongen hen te schcydcn. Ken Zendcling heeft my 00k verzckcrt, dat schon hcdendaags het oud gebruik in de buurte van de Volkplanting afgefchaft is, cen Vrouw onder de Abenakis, die voor dac het ecrllc jaar verlhcken is zwanger bevonden word, daar eea voorwerk van verlhcken verlhcken verlhcken verlhcken, en ecn weinig van haar gocden naam verlhcken verlhcken. Dc gcwoonte dcr Zuidelyke Amcrikanen is , dat de mannen en de jongelingen alle in de Karbetten flapen , daar zy in 'c gemcen leven. De jongelingen mogen 'er nooit ecn nacht buiten ilapen. Deze rcgcl is 00k algemccn voor de gehuwde, voor al voor de nieuw getroudc , zo dat zy niet in dc partikuliere hutten » daar haar vrouwen wonen* durvcn gaan^ als in de duiflerheid van den nacht , op de zelfde voorwaarden als die dc Wetgever van Sparte zyn volk voorgefchreven had. Een zelfde Wet i» 'er ontrent voor dc nieuw getroudcn by de andcre Natien, daar de mannen zo niec in 't gemeen leven* Zy durvcn niet als fteclsgewyze in de hucten hunner Vrouwen lluipen, het zou een ongehoorde zaak zyn zich daar by dagte ver- tonen. Het oude gcbruik wil ook dat zy de ouders hunner Vrou- wen niet toefpreken. Niemant is zo koen dat hy zich voor hen vertoont. Zo zy dezelve gewaar wordcn, moeten zy ze vermy- den , en velc omwegen gebruiken om zich niet in gsvaar te llellen Mm 3 van Demet* lie Wil- de Na- tien brenKCii hciccT- liejaaf louder hci am- RCK^ne huwclylc le vol- irekkcn, doot. 2eld- zaine hillorie hier oq- trent. Crtgimm tlerepM' S. hftit^ 4. ittm M 3. i84 ZEDEN DER WILDEN 1%ivet , Ctfmo- fraph. Umv, Tom, I, liv, 3 I. fag. 931. De Vrouw moet haar Mans hutook by ftaan^ Hi/f.Se Sept. torn run- ra^uell. in not. in €ap f. Lib. I Genial. Her. AttM van hen te entomneen, als of de verbintenis, die zy aangegaan hebben, hun tot schande llrekte, en dat zy hun uraaK te vrezen hadden. Daar zyn er veele die ze nooit toegefproken hebben, voor dat ze een ottwee kinderen iit bun huwlyk hebben overgewonnen. Ik gcloof dat deze Wet niet als de ouders van de bruid van's moeders kant betreft, maar nademaal de Schry vers dit onderfcheid niet gemaakt hebben, kan ik dit 00k ten opzicht van alle de Natien niet ontwinden, daarde Wetten van de vrouwely-ke Regering verfchillen kunnen. Schoon de man en de vrouw altyd tot de Hut van hun moeders behoren, en niet gedbrdeelt worden dezelve te verlaten j'y d.it de een in des anders Hut overgaat, 't zy dat zy een derde oprechten, en van hun vrinden afleven 'c geen zomiyds gebeurt, maken deze verzwagerde Hutten nieuwe verplichcingen voor elkander, ter oorzaak van de verbintenis. Niet alleen is de Vrouw verpücht haar man te voeden, zyn voorraad te bezorgen, wanneer hy opreis, of ten oorlog, of ter jacht trekt, of handel gaat dryven, maar zy is 00k verplicht die van haar mans hut by te IKian, wanneer men hun velden bebouwt, hun vuur te onderhouden, en iiier toe zyn 'er ge/ette tyden, waarop zy genootzaakt is daar een Ze- ker gedeelte hout na toe te laten brengen. Zy begint zu dra het huwlyk gelloten en het gefchenk aangenomen is. Dan dragen all de Vrouwen van de Hut van de bruid, van een menigte van die uit het dorp geholpen, in de Hut van den man veritheyde kleine takkeboflen van een uitgezocht hout, dat aan ftukken van derde- half voet lang gekloof is, welke dienen om tuifchen het grote hout in te fteken, dat zy niet verplicht is te verlchatfen, en die als de ziel van 't vuur zyn, om dat zy een Jieldere en levcndige vlam uitmaken. De bruid om die gene die haar in deze Leenplicht geholpen hebben ben te belonen, zet de pot te vuur, en geeft aan ieder zo vcel felieppen Sagamit, met een groten Potlepel, als zy vrachten gedean neefr. Dit is nécessité in gebruik, dat ist, als by de Natien van über deut van Amérika die een valle woonplaats houden. Men geeft aan dit hout in de taal der Wiklen een byzonderen naam, en dit ist dat de Heer d’ la Pothérle het hitwiedhout nocmt. Nademaal deze kleine quantité hout dat de bruid verschaffen moet, op lang na niet toeftrekken kanom hetjaarlyks vuur in de hut van haar man te onderhouden, twyffel ik niet of dezc inzetting behelft eing zinnen, wärter van de betekenis niet onbekent kan zyn aan die genen, die werden W3t in de Oudheid de huivlkstoortzen waren. Niemand ist er of hy weet dat gedurende vele ecuwen, voor dat men het was en het fme Er om te licliten gebruikten, de gewonc toortzen niet als ftukken hout waren, dat licht viam vatte, 'twelk van Pynboora was of enigen anderen die daar by quam, gclyk in de grote Indien de Bamboes is, in het Zuidelyk Amerika 't gnem men kaarffenhout noemt, en in het Noordelyk dat daar ik van ipreek. Ter gedachtenis van het Oud gebruik uit de ccrfle Oud- held VAN A ME RIKA. IV.BOEK. i8j held gevlocit, dat de V^rouwen verplichte om die liout in de Hut harer mannen te doen dragen- Jiadden de Griekcn en Komeinen ingeftelt, dat de moeders van de jonge vrouwen, van hun naafte vrinden verzelt, was-toortzen by de huwlyks-plechtigheden van haar dochters droegen. Jozeflis verhaalc dat in gevole  den hut van haar man aangaat, gaat de man ook enige jegens die van zyn vrouw aan. Hy is verplicht een mat voorhaar te maken, haar Hut te repareren of een nieuwe op te rechten, alsde eerfte bouw-vallig is. Al de vangll, die hy op de jacht doet, komt gerechte-lyk het eerfte jaar van zyn huwelyk de Hut van zyn vrcuw toe. De volgende jaren is hy verplicht die met haar ce dtelen,?t-xy dat zyn vrouw in 't dorp gebleven is, 't zy dat xy hem verzelt heeft. De man zyn eer hangt 'er aan dat zyn \ rouw en kinderen wel g&< dekt zyn, en wel onderhoiiden, en hy moet daar in voorzien. Met een woord, als zy in eendracht leven dragen zy zorg van aan elkanders Hut niet alleen de dienlVen , die door 't gebruiii ingevoert zyn, tebewyzen, maar ook alio die gene, die dienen kunnen om hun eendracht aan te queken en een goede' vrindfchap te onder- houden. ; , n-yiv Plnurcb preb. 2. "Hoftph. de hello JhHmico, lib. I.e. 31. ^: .%V> ZEVENDE HOOFTSTU K.r:oonot DIt goed verftand word dikwils ontruft door de af keer die man en vrouw voor elkander krygen , en deze onluften' .vcroor- zaken dikwils de tlchtfcheyding. Hun quaad humeur , hun wei- nige infchikking , hun ingenomenheid met die van hun vfinden waar door zy zich laten beftieren, hun quaadvermoeden, hurimm- nenyd , en hunne ondcrlinge ontrouw verfchaffen hun verfcheyde gelegenheden van onenigheid. Het huwelyk is zodanig in zyn inftelUng en in de banden die het maakt, dat het zelfs by de Wilde Natien, wanneer het met alle plechtigheden verricht is , fchynt dat niets het verbreken kan. Mif- fchien was het om deze reden dat in de plechtigheden van het hu- welyk de Priefters van Mexiko, die 'er de Dienaren van waren,de klcdcren van e'en man en de vrouw te zamen knoopten , om hun te kennen te geven dat zy dus al hun leven lang onfcheydelyk ver- eni^t moeftcn blyven. k.n 't is zonder twyffel in gevolge van dit dcnkbeelt, dat by alle de Natien de meeite, die deze verbintenis i7 [' aan- Vande Echt- fchei- ding. lU 2EDENDER WILDEN ■ < I Htrti. tib.y.n. >8. Aangegaan hebben, niet weten wat het is draelve te verbraten, en dat onderling hun eendrachc koefterende zy wachten dat de dood hen fcheyde. Maar nademaal er humeuren wonden -worden daar niet mcc over een te komen is, en dat 'er in de harten, die het beft verenige schynen, dikwils tegenzin eft afkeer ontfiaani die dezelve noch meer verdelen; had deze zelfde hartheid dea harten, die Mozes gewettigt had om de echtfcheyding onder de Hebreuwen toe te laten, ook de andere natien gewettigt, om het om gewichtige oorzaken vanbewezen ontrouw toie te ilaan. It is niet ce verwonderen dat de afgodifche natien in dit ftuk hat juk afgeworpen hebben, en de grootlle misb Rücken in die zaak hebben doen influgen. De Irokösen bekommen zich weinig om de echtfcheyding. Zy waren eertyds i.o ondeugent niet als zy hedendaagsizynsj' en zou om deze reden wel gelov!^n > dat de echtfcheyding, schooQ geborloofc, daar ook minder in gebruik waren. Zy hebben my zelfs verzeert, dat zy ahyd zeer eenvoudig en zedig geleefc hadden. Ik heb dikwils de Ouden van beyde de kunen hooren klagen, dat er by hen een verwiidering der zedeu ingevoert was, die htm onbekent was, en die hen zelfs hun  uit vreze van de Irokenizen, wier zeden niet ongereggelt genoeg waren om een diergelyke wanorder tedulden, te doen morren. Schooner, der naderhand vieel wanorder onder hen gefloßen is, en dat zy zeer ongebonden zyn, heben zy evenwel noch al de uitterlyke schyn van de deugt. Hun taal is kuifch, en heeft eerbare woorden omzich gevoeglyk in't byzyn van deperfonen, daar men achting vpor heeft, uit te drukken. In hun wyze van kleding und erhängende zer onfchendbaar enige welvoeglykhede: hun jonge dochters vermyden zorgvuldiglyk in 't openbaar met personen van en andere sext te spreken, wier onderhoud noodzakelyk verdacht zou voorkomen: zy Treden met veel zedigheid, en, ten zy ze alle voorzichtigheid ter zyden zetten, of te enemaal alle goede Zeden verbannen hebben, waken zy zorgvuldiglyk om haar goeden naam te behouden, uit vrees van geen man te krygen, ieder een vrouw willende hebben die voor eerlyk te boek (laat en het ook is. Een Zendelingvan BraziUen, dienikte Rome gezien heb, heeft my verzekert dat de Brazilianen zo teer ontrent den goeden naam waren, dat zo een meisje haareer verloren had, zy niet alleengeen roan meer zou vinden , maar zelfs onder haar vrinden niet meer in veiligheid zouleveti, 't geen zo veel te verwonderlyker voorkomt , om dat men zou moeten oordelen uit haar moedemaaktheid , dat zy geen werk van de fchaamte maken. De VAN A M E RJ K A. IV^ BOEK. i«7. in vrouw andere gemige- niflen. van. ■;:;-ji.l V ' :iol ill-id •i:o ii< '^ • J ii ■■■•■/ De Schry vers even wel, die van de Zeden.dezcr Volkeren ge- De handelt hebben, fprekcn 'er op een gants andere wyze var4j| en „rj'Jj. fchynen te, verondertelten dat dedochters voor haar trouvéOifiaar, ven'er zu haar welgevallen levenj dat men op.haar gedrag.Qletjs te " zeggenvind, hoe zy hct ook aanftellen. v.: Wandigig gegen dat men het om; ZO te fpreJ^eiii daat op toegelegt heeft om lien zwarc te maken) eii hun een al^emene ognebondenheid van zeden zonder enige uitzondering aan te wry-vcn 5 waair uit men enig voordeel zou kunnen hs^len om zyn. eigen wanorders te verfchonen, dat ik (ny.verplicht gevpnden heb nun die recht te bewyzcn. : Niet dat ik zeggen wil dat 'er geen ongebondenheid on4er hen is, zonder twyflfcl is 'er en moet men daar oververzertftaajn? ishec te verwonderen dat vvoefte volkcren bedorven zyn, terwyl dat in Europa, daar de,be^vecgredenen van Godsdienft en een veelfterker zyn, over al byna niet mcer als een tomeloze uitgelaten-heid, en een one Indige ergernis gevonden word, aie d'ein ähnliches, gevonden zelfs een afgryzenzou geven, De Baron de la Ilontan, die in zijn werk overal yeel van 't zijn bydoet, geeft alle jonge dochters, die niet in't huwelyk verbonden zijn, een onbepaalde vryheid; een vryheid die hy zegt dat; door bet gebruik als een volkomen recht isgevt^orden, en terzelfdertyd  zonder te vragen of de man daar iets tegen heben of niet. Een Vrouw die enige minnehandeling Jieeft, of die vich over haar man will wreken, weet haar minnar wel een plaatte befcheyclen, zonder acht te geven ofhy een vrygezel of gotrout is. Deze minnehandlungen zijn geheim niet of daar lekt wel iets van uit. Lit den aart quaadfprekent en spottcrs zynde, ontbreekt het er gants aan geen quade tongen, wier werk het is nietf telaten verholen blyven, alles te vergiftigen, en de voorwerpen groter te maken als zy zyn. Dit weerhoud hen evt wel niet, de ruchtbaar-heid van hun miffllag dient niet ais om zc te verharden, enze de palen te doen overfchryden die hun de fchaamte enwelvoeglykJieid voorfclircven, Men moit cvenvvcl bektnncn dat dc Vrouwcnzich veel meer in acht nemen, als zy milfchitn voor haar trouwen zou-dcn gedaan hebben, en op de zclfdc wyze als zy in deOudlieideen. HtH- Tan, me' moirttdi VAmtr. a88 ZEDEN DER WILD EN i.Vr Dejt- loay heef ookon- derdie TOike- tea plaats. Schtik. lyke wraak van ten Mano- verde gepleeg- deon- tronw lyner Vrouwe. fluicr begonnen optczctten, 20 dra zy trouden, of enig arider onderfcheydentlyk cektiii aan tt nemen, om haar laa te kennen tc ceven, is 'cr iets diergelyks by verfcheyde Naticn van Amerika. Men mfeet 00k bekennen dat onder de Irokoizen de vrouvven mecr de mecfter zyndct 00k minder vrezen dat de zaak ruchcbaar wordental. Eien vertoomde Vrouw gaat de byzit vali haar nlanop de terugkpmft tan een jacht te gembet, en ontwcldigt ha Eien vertoomde Vrouw gaat de byzit vali haar nlanop de terugkpmft tan een jacht te gembet, en ontwcldigt ha Eien vertoomde Vrouw gaat de byzit vali haar nlanop de terugkpmft tan een jacht te gembet, en ontwcldigt ha Eien vertoomde Vrouw gaat de byzit vali haar nlanop de terugkpmft tan een jacht te gembet, en ontwcldigt ha Eien vertoomde Vrouw gaat de byzit vali haar nlanop de terugkpmft tan een jacht te gembet, en ontwcldigt ha Eien vertoomde Vrouw gaat de byzit vali haar nlanop de terugkpmft tan een jacht te gembet, en ontwcldigt ha Eien vertoomde Vrouw gaat de byzit vali haar nlanop de terugkpmft tan een jacht te gembet, en ontwcldigt ha Eien vertoom ar zohder hinder het' ddel dat hy liiar daar van gegeven hid. De Man wect het, ziet het' tn zigt 'er geen woord van; de Vrouw heeft haar rechtgeoef. fent, by the term 'er geen belang meer in. Maar zo dez' Vrouw daar uie gelegenheid neemt om haar man door haar korzeli^en kop en door haar fchelden tebruien, ziet de man voor zichncer,zQndereen woord cefpreken, hy zou zyn vrouw niet durven bekyven, veel minder haar flaai; maar ten lange lefie haar boosaardiglieid moede zyn, laat hy haar zitten en zicn van haar afzetten. de Vrouw ongelyk heeft, ontveinft de man  minnenyd te hebben, la-ten zy niet na daar in den hoogften graad gevoelig over te zyn, en daar zomtyds gruwelyke wraak over te nemen. Ik zal by de-ze gelegenheid een geval verhalen, dat ik uit hen zelfs verlaan heb. Fon man over zyn vrouw qualyk te vredc zynde, maar volmaakt wel zyn gevoeligheid ontveinzende, nam ze op den gewonen tyd met zich op de jacht. 't Was een goed jaar, wild in overvloed, en de man een goed jager. OndertuflTchen geliet hy zich niett te kunnen vinden, en bracht tot reden by, dat men hem moeft betovert hebben om te beletten dat hy iets zou vangen. Het jaargety verliep> de voorraad raakte op, en de Vrouw Leed groten Jionger; de man haar dus langen tyd geplaagc liebbende, veins de een droom gehad te hebbeh, die meer kracht als de bezwering, die zyn ongeluk veroorzaakte, en hen in de uiterfle nood bracht, hebben moeft. Dat was, zeyde hy, van by nacht de Hut van zyn vrouw aan te taften, dezelve als een vyand te beftormen, Jiaar ge vangen te men en als een Slavin te handelen. De Vrouw, die meende dat men deen droom kon te leur stelien, gelyk zy dikwils gewoon zyn te doen, vermaande den man om zyn droom te vervullen. Ily bleef daar in niet in gebreken. Den volgenden nacht overrompelt hy de Hut, maakt zyn Vrouw tot Slavin, verwyft ze ten vure, bind zeaaneenpaal, stekt eengroot vuur aan, en maakt yzers gloe-ieht. De arme floof meende, dat hefpul daar mfie op zou houden, maar 't was geen spul, zy vergifte zich. Toen alles tot het pvni-fen gereed was, ging de man, de zaak in Ernst opnemende, haar eur ontrouw; 't zy dan waar of onwaar, verwenden, en vcrbrand deze elendige van langzamerhand met een  man en zyn fuller gekent hebbende, zonder gezien te zyn, berade zich niet lang, hy mikt op den man, fchiet toe, en dood hem. Toen zijn zufter genadert zynde met de zelfde voorzbrg van zc-digheid, die de twee kinderen van Noah gebruikten, toen hun vader, door de onbekende krachc van den wyn bevangen in zyn tent ley uitgellrekt; hy ontbintze, en vemeemt uit haar hetquaad vermoeden van dezeh jaloerzen man en de oorzaak zyner hevigheid. De broeder teerhartig wbrdende, meende wel te doen dat hy haar de rest gaf; hy ponjaardeerde ze uit medelyden, met haar toeftemming evenwel, en ha haar zo goed hy kon, volgens het gebruik in deze gelegenthen, de laatile eer bewezen te hebben, quam hy weer in 't dorp, daar hy dit droevig voorval verhaalde. Deze voorbeelden van hevige minnenyd en wraak zyn yeel räarder by de Irokizen als by de Natien die na de kant van Loulziana wonen > daar de mannen niet Veel fchromen, na haar alierlei hoon aangedaan te hebben, hunne ontrouwe wyven den neus en de ooren af te byten, of zelfs haar het haar af te fnyden, gelyk men de Slaven doet, zonder dat 'er zich iemand aah kreunt of gevoelig over durft tonen. DeBrazilianen brcngenze zonder veel modes te maken omhals, en gaan tegen haar Vaders zeggen :'ik heb uw dochter omgebracht, om dat zy my ontrouw was. De ader antwoord niet anders op dit kompliment, als, gy hebt wel gedaan, y had het verdient. DE Karaiben en de Calibers straffen het Overfpel zeer flreng, "Tz dat de man of de wrong daar aan shouldig is. Zo de man daar op betrapt is word hy in tegenwoordigheid van de gant- fche Natie voor den Rechter geroepen, en na lulHg doorgeftrcken te zyn moet hy noch uitftaan dat ieder hem een pot kokent water over 't lyf giet, waarna men hem aan zyn Vrouw Overlevert of aan dericlver Ouders, die hem met deze kaftyding kuimen quytfchel- den, of hem doen fterven zo zy niet voldaan zyn. De ftraf is, voor de fchuldige Vrouwen veel zwaarder, want na haar dezelfde affronten te hebben doen uicllaan » die men den over- fpeligen man doet lydcn , Itelt men haar in handen van haar ouders, die den man al de gefchenken weer om geven, en haar gemeenlyk de ftraaf der Vcftaalfche Maagden doen ondergaan > begravende Nh z haar peNa- tien na dekatit van Louifi- anagaaii hier um- trent wreder ": ^verk alsde Irokof- zeri. lettrt dnPt¥e deU NdMviHe, memof resde TrevuHX Mart 27.3. ^^ «1EDEN OEK tl^ILDEN Ecu vrouw maK haar man die hair ver* laat ia l.:t Noor- der deel van A- merik uitfchud- iea. Vande kinderco De zwange- re vrou- wca haar fevetrdig. Men kan We\ detiken dat daar de ftraf van *t OTer- fpel zo ftreng is, het Echtfcheiden niet geoorlooft is, of ten minlten leer zelden voorvalt. In hec Noorderdeel van Amerika heeft een Vrouw by de Echtfcheiding het recht van den Man, die haar verlaat, ut te schudden, en zy doet het. Zonder dac hy 'er zich tegenftelt. Om narechten te handelen zou men ook het gefchenk, of de waardy dar van, moeten werom gevon dat voor het huwlyk gedaan is, ten zy he; eenvoudiglyk door de Diffarreatie verbroken wierd. Op dezewyxe zou de Eclitfcheiding maar een enkele verlating zyn, die hun te encniaal de hoop niet beneemt van zich in 't verzoenen, gelyk het dikwils genoeg gebeurt, 't zy dat 'er zich vrincfen mcti bemoejen om hen te bevredigen; 't zy dat hun oude vrindfchap eft de liefde tot hun kindercn, die de knoop'an Hun verenig en defterkftebeweegreden van Jiun wederkering zyn, wederopgewekt worden; 't zy eindelyk dat de tyd het voorwerp hunner klacluen weggenomen, of hun mifnoegen verzacht heefi. Vele wilkn dat er inderdaad geen ware wettelyke b'chtfcheiding zy, dat liet man enkelyke verlating is, die door gene pleclitiglieden gcftyft word, en dat in hun fcheyding, wat verbintenis zy ook aangaan, nien hen noch als de eenige wetti;;e en ware echtgenoten aanziet, zo zy kinderen hebben, beweren de mans na hun fcheyiling recht te hebben om de jongens na zich te nemen. Ik heb 'er expres van zeer ver zien komen om ze weg te nemen; maar dc moeders het altyd denkende in liaar keur te hebben of zy ze wilten. Laten volgen of houden, laten niet na d?ze laarfte party te kie- 2en, en goede maatregels te nemen om haar mans in nun verwachting te leur te tellen. De kindercn zelfs, altyd onder de vleugels vande moeder opgevoed, schon nergens gevoelig over tev:n als over het affront dat de Vader haar aangcdaan heeft met ze te laten zitten en hen insgelyks te vcrlaren. Dit wezentlyk of i,'c- waande recht der mannen zou wel van het gebruik kunnen komen dat de Amazonen hadden, die met als de doch er by zich hidden, en de jongens na de naburige Volkeren zonden, daar zy haar mans onder hadden. NEGENDE HOOFTSTUK. DE Wilde Natien van Amerika zijn niet talryk, en vermenigvuldigen niet fterk. De Vrouwen, schoon van een Iterkc en hartvochtige gefteltenis, heben deze vruchtbaarheiJ niet die men elders en voornaamlvk in het Noorden van Eiiropa ziet, daar deze zwermen van IJarbaren van daan zyn gekommen, die het op erfcheyde tyden verwoeft, en het RoomTche Ryk verdtlgt hcbben. Ik zie 'er geen reden van te geven die zo algemecn als dit Ibort van onvruchtbaarheid is, die haar aan een klein getal kinderen bepaalt. De zwangcre Vrouwen ontzien zich weinig in haar vruchtdra-gen, zy arbeyden na onder gewoonte, en hoe mcer zy den tyd van 't bevallen nadcren, hoe meer *y. Zich vermochten. Zie gan in der vielen, dragen und zwarigkeit grote pakken, en zu bewären dat deie hevige offenen haar gemäßlich den brennen, en haar kinderen, konnen. Men kan niec loochenen dat jät verwenderenswaardig is te zien hoe gemäßlich zu haar kinderen baren. Zie worden door een andere Vrouw uit de Hut geholten zonder expreirc Vroedmoers te hebben. Zie zu it het veld kommende en alleen zunde, van de barensnood ovevallen worden, helpen zu zielven, waflchen haar kinderen in het eerfle koude water dat zy vinden, keren weer na haar Hut, also haar niets gebeurt was, en den zelfiden dag zyn zy. In itaac om Jiaar gewoon werk te verrichten. 