De zeden der wilden van Amerika [microform] : zynde een nieuwe uitvoerige en zeer kurieuse beschryving van derzelver oorsprong, godsdienst, manier von oorlogen, huwelyken, opvoeding, oeffeningen, feesten, danzeryen, begravenissen, en andere zeldzame gewoonten, tegen de zeden der oudste volkeren vergeleken, en met getuigenissen uit de oudste grieksche en andere schryveren getoetst en bevestigt
Lafitau, Joseph François, 1681-1746
5, De gene die door een zo verfoeielyk middel meent genezene „ te zyn, is gewoon tot erkentenis een groot maal te geven, waar „ op de Boy de eerfte rang onder de genodigden heeft. Hy a, moet de Jinakri voor den Duivel niet vergeten, die niet niet nal „ zich daar te laten vinden; maar zo de Boye uit het onderhold dat hy met den Duivel gehad heeft gemerkt heefc dat de ziekte doodlyk is, vergenoegt hy zich met den zieken te vertrooften, zcggende tegen hem oat zyn God, of, om beter te zeggen,zyn familiare Duivel, medelyden met hem hebbende, hem na zich wil halen, ora hem van alle fmerten en quellingen te verloflen. De wyze van door bezwering te genezene is te enemaal onder de Natien van Amerika verf preyd, die, gelyk wy gezegt hebben, alle haar Waarz, eggers en Ouakzalvers hebben. Zy kan by de verfchcyde Volkeren ontrent de omftandigheden verfchillen, maar is de zelfde ten opzichte van de hooftzaak en in den grond. De zieken worden genoeg opgepaft zo lang men hoopt en belang heeft om hen te genezen; maar zy worden al te licht verlaaten, zo dra men de hooD begint te verliezen Ik het er een tvre-maal uit het gevaar van Iterven gered, de eerfte reys van koude, en de andere van honger, en hy zou er gewis den bek by hebben ingefchoten, zo ik tot zyn geluk niet by hem gerocpen was, en hem in die twee nooddruf ten niet verzorgt had zo als ik 't rasadzaamft oordeelde. ZE- ■ D. E. R. VAN VAN  hicr door na hun dood ongcdaan zullen uitzien, maakc dat hun vroomheid inwrced-heid verkcert wanneer deze op fterven leggen. De oplettentheid die zy hebben oin hen dezeplicht te bewyzen, verliaalt de dood van vele, zonder dat hun teerliariigheid hier door lets 1yd, om dac zy 'er nitts meer van hopen, of zelf, om dat zy menen der zelver fmerten te verkorten. Ik heb zomtyds, moeite gehad om moedcrs tegen te houden, die dus moorderef-fen van h ar eige kinderen wierden, die ik niet anders kon zien of zy hcmindenze teerhartig. By allc her geen ik van 't gevoelen der Amcrikanen over de on- Afterfeile der zielen gezeichnet höch, gelöst ikals een meuen bewies te nioetcn byvoegen alles wat zy gewoon zyn ontrent liunne doden te oelfcncn. De oinftandighden die rk 'er van ga verhalen zullenecn genoeg- J I. D E E L. A a zaam ZEDEN DER WILDEN Gelyk- rormig- heid van dege- woon- tenider Wilden met die detOa- denom- trenthet flak van 'chooft tot de voetea op. zaam bewys 2yn van cen gevoclen, dat van alle de barbaarfte Volkeren aangenomen zynde, geen tegenlprckers mecr behoorde te vfndcri. Maar de verdorventheit dcs harten gaat zo ver, dat zy dk godlozen vodr waar do>;t aitmitn * 't geert^ hun boosheid- hen wenllchen doet, om zo veel te geruller in hun ondeugden te kun- nen voortgaan : niets meer klem gevende aa . A de ongebontheid als het gelof waar by zy wüthenblyven dat alles met het licham vergaat; want dan denken zy hunne driften zonder knaging den volien todin fe kunndn geven, en zy vleyert zich dicht zy nlet te vrezen hebli, dat zy iki het euwige leven ila vei dilenltc van- hun misdaden zullen geftraß worden. Niet alleen komen de Amerikanen met alle de andere bekendfte Volkeren in de ter overreen, die zy de doden bewyzen en in de beweegredenen van die eer; maar zy zyn in dit fiuk zo gelykormig met de gewoontens der Ouden, dat ik my hier zeer verlegen vind ontrent de order die ik aan myn verhaal geven meet, door de mfenigte plutzen en bewyzen die deze overreenkomft auntonen, en die naturlyk ver warring moeten veroorza. En. Om te trachcen deze Verwarring te vermyden, ga ik eenvoudiglyk verhalen, wac zyn m deze gelegenheden te doen, vergenoegende my met my een weinig breder over enige principale punten uic ce la' ten, die de meette oplettentheid verdienen. Na dat de zieke den laatllen fnik gegeven het, worden de eerste zorgen aan het lyfe befteed om het tot de Begräflfenis te berei-den eder hatte, het tot de Begräflfenis te berei-den, het zeggeh dode bezorgers in zyn, en dit zyn gemeindelyk ge-loof katte, die vJj-maagfchapt zyn met die van den overle-den. De gene dan die toi dienst droevigen dienst moeten gebruikt woirden, op het tipje van de flood daar tan verwittigt wordende, of zich zelfs (er plaatze gevoegt en vervaardigt hebbende, voor dat er de geeft uit was, walFchenhet ligchaam, fmeren het met hun olien, bellryken hem het aangezcht en het hooft, 'c geen hun crtyds den naam v*n Pollint tores a Polliendo oi wel a Poliene van een foort van deeg of blanketzel dat men gebruikie, om te beletten dat men op hun gezicht de yil'clykheden van de dood niet zien 20U. Dit blanketzel was niet andersals de verven, daarie Witden ziph noch hedendaags mte bellryken, gclyk ik zelfs op de lykbuffen gezien heb, die de Kardinaal Gualterio in zyn ryk kabinet bewiart. Vervolgens kleden zy het lyk van het hooft tot de voeten, fchikken het met zyn halsbanden en verfcheyde cieradcn op : en na hec in de gei'talte geplaatft te hcbben gelyk iiet in 't graf lyn moet, en het met eenlchone bonterok die gan!s nieuw is, omwonden te hebben > legt men het op een verheven plaacs > Das berichtet,  ;id als n ver- in vol- te vre- in mis- cendfte I in de lykvor- erlegen , door itonen i rachcen n, wac nde my ic te U- I de eer- e berei- 'Imiiores nlyk ge- n overle- gebruikt irdende, ie, voor het met gecn hun Uitne van te belet- niet zien -de WiK ifs op de ryk kabi- oft tot de I cienden t in H graf nieuw is, latS) daar TWEE- WAV dhUni' J7. H' VAN A M E R I K A. VI. li O E K. 495 T \V R E D E H O O F T S T U K. 1^ Nige Volkeren van Noord-Amerika hebben een middel uitge- ^ vonden om de lichamen hunner Opperhoofden en de aanzien- lykfte Persön von den nächsten Nächsten zonder doar de balzeinen en spezielen te gebruiken, die by de Olerfche Volkeren in gebruik waren, en die de Egypischen Mumien 20 beroemt heben gemacht zu vielen het beendig, nach den zu het verbanden van maken, om het gewrichten te raken, die er het verband van maken, om het gewränkte in zu geheel te laten. Deze beenderen gedurenden eenigen tyd gedroogt zu finden, fluit men zu weer op nieuw in hun eigen vel, dat men zacnt gemachten te het weer op nieuw in hun eigen vel, dat men zacnt gemachten te dar fyn Zand in, dat de ledig. plaatzen vuld, so dat men niet zien kan dat daar aangeraakc is. Men draagt vervol Gens deze lichamen op een verheve phats, aan't een van de Hut opgerecht, die hun voor Tempel dient. Men legt het vie ich den  Egyptians en de Ethiopers, hadden hunne wyzen van de lichamen uit te drogen en te balzemen, die ons van de Schryvers niet naauvrkeurig genoeg geboekt zyn. De wyze die ik zo even befchreven heb was in Virginia, in Florida, by de Natchez, by eenige andere volkeren van Louisiana en de Spanifche Indien, die onder Vorllen ftaan, in gebruik. Wat de Huronnen en Irokenen aangaat, wier regering meer na een gemebeil lykt, ik heb nooit gelezen of Korea zegen j dat zy ooic dit ondencheyd tuifchen hunne Hoofden en heb geniene Volk gemaakt hebben. Zonderer- lingc oiaoier omde ligcha- inente baize- mcDi t) lib. I tap Ik Pietr. Martyrti Somma rio dell India, r. ii.Nttte Racolte ibRa- tnupa Tom.'i. GtMKatet d^Ovitdoi Somtnar rio ill Hiftdtl Mia^ tap \. NtUe RmuM d,R». mujio Tom. 3. DERDE HOOFTSTUK. HEt lyk gekleed en op zyn plaats ten toon gelegt zynde, be- Treussen-ginnen de tranen en klachten, die men genoodzaakt geweft gan- was tot dit ogenblik te fparen, met en op de maat te vloe- jen. van de Een oude Matroon, die in deze gelegenheid de plaats bekleed dode- 1 1. D E E L. Aa » van 49^ ZEDEN DER WILDEN bewe- iien. Gelyk- völk- heid dier gewoonte met die dcrOu- den. Cmte- TMsd* funeri- 1ms, Hi I C4f. 14. vCifW* I. dtltgib. TiaHtut inTrm- Hifi.de la Now. Franti, Ti. van 't geen de Komeinen Prafica of Huilfter * noemdeo, vangt aan den toon te geven? die van alle Vrou Hifi.de Hifi.de la Now. Franti, Ti. van 't geen de Komeinen Prafica of Huilfter * noemdeo, vangt aan  daar verfcheyde woorden op toepafende, die ieder peHbon voegen na de verfcheyde graden van bloedverwantfchap, of vermaagfchapping die zy met den doden hebben. Dit muziek duurt dus eenigen tyd, waar na een van de ouden het stilzwygen oplegtj en alles houd ogenbliklyk op, zoo dat men geen klagen of ftenen meer hoort. Deze wyze van met kunft en op de metode te huilen verdienteen zonderlingen aandacht cm dat zy kan dienen cm ons te doen verftaan wat de Nenia der Ouden waren, en wat de Schryvers on door de woorden facere leffum hebben willen betekenen. Gruterus zegt dat de geleerfte luiden der Oudheid aan de betekenis dezer woorden getwählt hebbende, het voor hem geen schande kan wezen ze niet te verständen. Hy haalc in der daad een plaats uit Cicero aan die ter geiegenheid van deze woorden van deze woorden van deze woorden van deze waren overgebracht, muUeres getias tie radutito, neve lejfum funeris ergo babento, zegt, dat de Oude uitleggers Sextus i£liu$ en L. Acilius bekent ii ad- den dat zy ze niet verständen » maar dat zy zich inbelden dat bet wel een foort van Rouwkleed mocht zyn. Leliusj vaart de- „ ze grote bedenaar voort, heeft gemeent dat de LefTus een foorc 5, van jammerklacht was, gelyk het woord mfie brcngt, 't ge En ik, voegt hy 'er by zo veel te waarfchynelyker geloof, cm dat „ die het gene is dat Solon verbied. Gruterus vervolgens het gevoclcn van Cicero omhelzende, beveftigt het met.een plaats uit Plautus, daar gezegt word, dat Thetis door haar jammerklachten voor haar zoon Achilles een Leffus maakte : Thetis quque etiam Jamentando Leffum fecit filis. Eidelyk hy voegt 'cr oy, en fluit met te zeggen dat men noch ter zy-" Ned in de oude taal van Champagne net droevig gelui der klokken, die te kennen geven dat 'er dtn dode is, en de overledencn schynen te bewenen me Jeffe noemde, van het woord Leffus. Men noemt ook den klaagtooii en de lykzangen in het oude Gaulifch of Franfch un Lay. L'Efcarbot verfchaft entschieden van deze muzikalifche jammerklachten, die in eenige Provincia van Frankryk in gebruiK zyn. Want na verhaalte te heben 't geen ons de Hiftorien van het gebruik der Egyptenaren en de Rominfchc Huiificr leren, gaat hy dus voort: » ieder een weet dat de vrou- wen van Picardyen haar mans met groot getier bewenen. De vrouwen van Beam zyn noch koddiger, want zy verhalen een gantichen dag lang het gantfche leven van haar mans. La mi 9, amou, lamiamou, cara ridenc, oeil despendou, cama leugc, bet dansadou, lome balem, lom6 fourbat, mati de pes u fort tard cougat : dat is te zeggenmyn lief, myn lief, lagche- CaUpinus. Prafica. Prfica mulier in fincre condufta ad Jamestabilum cantu, quae catcris modum planocndi offendit, & fonié dicun, faço laudac. In diatas quae in hoc ipfutn prx^a. VAN A M E lU K A. VI. BOEK. A bek, glansryk oog, die xo licht te voet was, en to schoon, danftc, myn dappere (man) myn wakkere (man) die vroeg n opftond en hat te bed jrong, enz. By haalt ook jan de Lery aan j die het zelfde van de Guskon-che Vrouwen verhaalt, en '** ^eze woorden vanaanvoert. „ Ye-," re yere, o le bet Kenegadouj o ie bet Jougadou c^ucre, dac is te zeggen; hchas! hela As de schön vloeker, de Ichone fpeeldcr 3, daar hy was. "De Vrouwen van Beam en Gaskonje moeten dat gebruik van de oude Iberifche Celten overgehouden hebben vivaar van het waarfchynelyk is dat de Volkeren van dat land huorfprong hebben. Deze jammerklachten op de maat wierden zomtyds eenvoudig Liederen genoemt, van die foort die men Tbreni noemde, cm dat zy zodanig waren als de klaagliederen van Jeremias. Zomtyds wierden zy Gehuil genoemt, om dat der zelver toon zo droevig was, dat hy zeer na het gehuil der wolven geleek. Dus heeft Homerus in zyn OdylFea de Klachten van Penelope over de afwezent-heid van haar zoon Telemachus door het woord eju/aviti uitge-drukt. De Dichter zegt, dat Penelope een ofFerhande hebbende gehouden, en in haar vertrek geweken zynde begon te huilen ( als He wolven) wenend om haar zoon. Hier op zinfpelen de Profeten ook, wanneer zy de toekomende onheylen voorziende > de dochters van Sion vermanen te Hulen: het word ululare word dikwils in de H- Schrift gevonden. Eindelyk men noemde ze ooh wel eenvoudig trancn j om haar gebruik en einde. Ezechicl van die Vrouwen fprckende, die hy in den Tempel had zien afgodery bedry ven » en treurliederen ter eeren van Adonis zingen, zegt dat zy Adonis beweenden, plangentes Adonidcm. Dus moet men de tranen der Egyptische Vrouwen over haar God Apis, als ook die van dc Vrouwen van Lybien uitleggen, waar aan Herodotus zegt dat men den oorfprong van dit flap Van treurliederen in de Tem- pels toefchreef, om dat zy zich daar zo uttmuntent in queten. ' Staat aan- te mcrken dat het niet als Vrouwen zyn > daar deze treurliederen aan toegefchreven worden. De mans zien Die als on-waardig voor hen aan, en bedwingen hun droefheid binnen in 't hart, het hooft na den grond gebukt en in hun rok bewonden houdende, zonder een woord te zeggen of het minlle misbaar te maken. Het fchynt dat dit dus in alle tyden geweft is. De wet van So- lon, die het misbaar maken verbied, raakt niet als de Vrouwen. iazon, om de droefheid uit te drukken die men over de afwczig- cid der Argonauten in hunne families mbet gevoelen, spreekt niet als van hun moeders en vrouwen. „Ohze moeders, zegt hy, en „ onze vrouwen zitteri tegenwootdig op het ftrand, en maken een „ Leffus voor ons als of wy dood waren.” 'c Is Thetis’ is Pe- nelope die dus hare kinden bewenen. MenJle^ft zulks van de mans niet..-•»r.4i-.f',■,,,!,,..,,..,,..„..„..„..„..„..„..„..„..„..„..„..„..„..„..„..„..„..„..„..„„..„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„ Newcom zyn op hun seften te doen, wanneer zy hun doodsUed zingen en dat f/lmcri* IS). Itomct. Oayjf.lib 4.*. 7(17 Etecb. tap.i.i '4 Herod. lib.^.Mt iSj. Apoll. RhidJib Hocde mans hunne tloden 498 ZEDEN DER WILDEN bcwe- neti. inSumn, Stip. lih.x. JUarcell. lib. 19 Caf. I. Verdere plech- tighcden 7.y de uithonront danifen ; 't peen zy 00k w enon noemcn. 't Is waar dut wanneer zy op dc feeften zingen om hun doden tc bc- vvencn, hun zangen en kadans lets drocvigcrs in hebben, als hun gevvoonlyke zing feften. Macrobius * geeft reden van de inftelling dezer lykgezangen , en hy zegt dac dc beweegreden die de Natien gehad hebben om die in te voeren, het vafce eeloof was dat zy hadden , dat de zie- len van de lichamen affcheyaende wecr ten hemel ftcgen , daai- de oorfprong van het muziek is , en van die betovercnde harmony » waar in haar gelukzaligheid beftaat en de fchoonheid van dit heel al , gclyk wy reeds aangemerkc liebben dat dit het gemene denk' beeld der Heydenen was. Nademaal de Dans een deel van deze welluidentheid uitmaakt » en dat zy veronderfcelden dat de hemelfche lichamen , dat de gee- ften die dezelve doen bewegen , en dat de zielen van de menf- fchen } die weer tot haar kringen keren , altyd in de beweging van een gedurig bal zyn ^ moet men niet verwondert ftaan dat de Ou- den gelyk onze hedendaafclie Wilden creurdanifcn hebben gehad , en dat zy hunne doden zo wel met danil'en uIs met zingen verecr- den. Ik zal my vergenoegen, om dit gebruik der Oudcn en voor- al deOofterfcne Volkeren tc bewyzen, met aan te halen 't geen Ammianus Marcellinus j van dc lykplichten vcrhaalt , die men Grumbates , Koning der Chioniers, en Kroon-prins van Perzien , zoon van Sapores, bcwees. 4, Gedurende den tyd van zeven dagen, zegt hy , brachten alle „ de mans in troepen verdeelt den tyd met lykfeeften door , ftor- n tendc jammerkiachten over dezen jongen V^orft uit , danlFende n en zingende een foort vanTreurlicderen, waar van de toon zeer ,) droevig was. ,1 De vrouwen van haar kant maakten een yfTelyk misbaar ; ,( fchrecuwende dat de hoop van 't volk in de bloem zyner jeugt „ weggemaait was : gelyk \ enus aanbidlters , wanneer zy de dood „ van Adonis bewenen, enz. De cerfte jammerklachten zyn zo dra nict opgehouden , of een van die gene die lot de Hut behoren gaat uit om het Opperhooft van de wyk van 't verlies dat zy geleden Jiebben te verwittigen. Dees laat de dood door 't gantfche dorp vcrkondieen. Ter zelf- der tyd fchikt hy iemand na de naburige dorpen af, daar de over* lede vermaagfchapt was j en zo 't een Opperhooft is laat men zo vecl %'ii , ytiiii \ ., . '. I, : J • " * Macroh. in fimn. Scip. lib. t.cap. 5. Mortuos quoque ad ftpulturam pro- fcqui opportere cum cantu plurimarum gentium vel icligionum inlHtuta fjnxc- runt , peifRianone hac , quia pull corpus anims ad origincm dulccdinis muHcu: Cadcoeluin) rcdire crcdantur. ■\ Ammianus Marcellinus lib. xix. cap. i. Per dicrum fpatium fcptcm viri quidem omnes per contubcrnia f< manipulos Epulis indulgcbant faltando , £c cantando triilia quxdam genera Nx'niarum, regium juvenem lumentantcs- F.x'- minae veto mifctabili planctu, in primxvo flore fuccifam fpem gcntis folitis fleti- bus conclamabant i ut lachrymarc cultricrs Veneris ra:pe fpe^ancur in Iblemni- bus Adonidis facris, quod iimulachrum aliquod efTc frugum adultarnm Rclrgio- acs tnyidcx docent. VAN AMERIKA. VII. B O E K. M9 red als 't mogcl yk is de gantfche Natie tvaarfchouwen , op dat men van alle kanten hem dc laatile cer kome l^ewyzcn. Ondertuirchen flaat men op de Ichorflen ( wanden) en men makt een groot gcraas om de ziel van den overlcden te dwingen dat zy 't ligchaam verlate, en by haar voorondercn wone; ja ik lieb reeds aangemerkt in den Artykel van den Godsdienrt, dat het een §ewoonce van de oudheid was, in't byzonder te Lacedeinon by de ood hunner Koningen van alle kanten op ban kopere bekkens te Uaan, waar aan /y de kracht tocfchreven van de spoken, schimmer en quade geellen te verdryven. De niagen en vricnden van den overleden van dood verwit tigt zynde, begeven lich m. zyn hut, daar ieder zich zonder een woord te fprekcn plaattt. De Vergadering vol zynde begint die Matroon, die ik met den naam V van Prafica of misbaarmagfter ge-doopt heb, een aanspraak, om met de uiterlle omstandigheden alles Wat er ontrcnt den overledenen zedert de eerAe aanval iynerziekte tot zyn dood gepafleert is, te verhalen. Deze reden geein digt zyndc, spelen de tranen wecr op een nieuw haar rol, en alle de Vrouwen, zo wel die tot de hut behoren, als die er tegen woordig zyn, verzellen haar muziek met rechce tranen, die de Vrouwc altyd klaar hebben wanneer zy willen. Deze jammer-klachten worden door een van de Hoofden of aanzienlykilen afge broken. die haar een ftilzwygen oplegt, om een andere aanspraak te beginnen die voor een lyk-oratie dient, en over de fabels van hun Godsdienst, over de dapp Ere daden hunner Voorouders, over de luf van den Overleden, en de redenen die de vrinden moeten hebben om zich over zyn dood te vertrooften, loopt. Deze redenen, schoon zonder kunft opgeftelt, milfen niet een zekere en beweglyke welfprekenheid te hebben, die de goede hoedanigheden van den overleden in zyn dag flellen, en waar in men gcen van de overwegenden verzuimt, die bequaam zyn om den dräk der toehoorderen, en voornamentlyk dier gener die er het grootlg belang in nemen, te matigen. Deze hyna algemene vergadering gefcheiden zynde, nodigt men vervolgens de een na de ander de byzonderen huisgezinnen, om op hun beurt te komen wenen, en men wyll ieder zyn dag en tyd tot de plechtighcid aan. De misbaarmaukfter vangt haar aan spraak weer op nieuw aan, ter liefde van de nieuw gekomcne: de lefTus begint van voren af an, en daar word alty. D'en Lofredenar gevonden, zo dat zoo lang als de overlcden ten toon ftaat hy altyd bewaart word en byna altyd geprezen en befchreit. VIERDIi HQOFTSTUK. DE iammerklachten, wejke de tegenwoordigheid van den den denk in zyn Hut veroorzaakt, maken dat men niet denkt om eten te bereyden. Daar zyn geen als de kinderen die een weinigje Indiaanfch koom roolten, om den grootHen hanger te ftillen, dien zy niet in laat zyn om uit te houden als volwaflc menffciocni dien hct Dood- niaal. ZEDEN DER WILDLN Gevoe- len van zomtni- gen, dat (ieOu- den hun doden nict door de dcut van 't huis droegen hct wcinig koft vcrfclieydc dagcn achtcr nialkandcr londer eercn door tc brengen. Maar op den dag van de bcgrattcnis laat dc Oppcrlle van 'tdorp het'sniorgcns vrotg uitrocpcn, op dac men in itder hut ecn pot voor den Uverleden tc vuur /.ctte. Dit is ccn rechc dondsmaal by deOudcn reeds in gcbruik en onder den na:im van ♦ Si/if ernium bekent, om dat de gene die het tocbcreyddcn hct ililzwy^ent dcdenj en daar niet aanraaktcn. He Wilden proe- ven en behouden niets van de pot die zy toegerccht hebbcn. Zy verdelen ze en zenden ze in verfchcide h . Utter, van waar men hen met dezelfde belcettheid beantwoort. Zo vertrooften zy zich onderling in den gemenen Kouw. Men kan dit een feed noeiuen > want voor eene por die zy toegerechten hebben krygen zy van wyd en zyd ovcrvloed van gerechtenj daar zich op onthalen icunnen. Deze mode is in verfcheyde landen noch in tiaar ktacht, alwaar de tiegraaifenis van een heerlylce maaltyd voor de gallen gevolgt word, waar op men voortgaat de doden te bewenen, met wel te cten en te drinken. De eerlle of de derde dag na de dood zyn voor de begraffenis gefchikt^ ten zy dat eenige partikulicrc inzichten die langer uit doen ll' lien, gelyk hct gebeurt wanneer dc overledcn van een rang is die de Hootden van dc verafgelcgen dorpen vcrplicht om zyn lykftaatfi by te wonen« 't geen in dien korten tyd van drie dagen niet gelchieden kan Dan ftclt men dc plcchtighcid tot den zcven- den of negcnden d.:g uit. Dczc dagen waren onder het Heyden- dom tot die droevige plicht gefchikt , en de Kerk zelfs heefc ook lets van deze gewoonte behouden. Alles tot de lykftaatfi vaardig zynde, rocpt men het in het dorp uit , en men brgcefc zich van alle kanten na dc ftcrfhut , daor de jammerklachten vieer als voren beginnen^ waar na dc zalvers het lyk op een foort van draagbaar leggen « c;elyk onzc open berrien zyn , dezelve met hun viercn op de fchoi dcrs dragen tot na de be* graafplaats, daar a! het volk hen met ccn cliep Itilzwygcn vcrzdt. Eenige hebben gemcent dat de ouden hunnc doden nict door de deur van 't huis deden palFcren, om dat dc deur icts heiligs had, en door deze doortocht zou ontheiligt zyn gcwcclt , op de zelfde wyze gelyk die een lyk aanraaktcn onrein wicrden. Dit is even- wel in alle gevallen niet volftrekt waar. De ouden zetteden hunne lyken in de voorhuizen ten toon, gelyk men noch hedendaags te Farys en op enigc andcre plaatzen doet. Zy plaatzen dezelve dus nict by de deur, als om darmenze na alle ichyn daar door moeft uitdragen. Perfius verfchaft ons hier een bewys van in het voorbeeld van een lichtmis; die zich door zyn. Silicemum varic exxponi folct. Scribit Nonius elTe funcbrc convivium quod senibus exhibetur. Fano. Funus executi lautc ad Icpulchrum antiquo more filicemus confecimus. Fellusdocct célle farciminis genus, quo iamilia in luftu purgatur, quia cujus nomine inftitucbatur ea res jam (ilcncium ccrnerct. Datus célle ait célle quod infertur Diis manibus, vel quod earn llicntes cerant. Umbrs, id est umbrae possedent, vel quod qui hac inicrunt cernant neque de guéstent. VAN AMERICANA. VI. BOEK. 7,yn de bauchcren om hals helpt, en dicn hv ons op ccn bcrri vcrbeclt met de vocten na dc huisdeur uitgcnrckt. Portam riiéidos calces extendit Daar warcn evenwel gelcgenhcdcn door de bygelov hvighcid aangewecn, waar in dit gebruik wicrcJ Adcr Ic Comtc verhaalt ons ccn dicrèelvk gcbniik van de Clirrc.cn; en hy zcgt dat dc Koninginnc mocdcr van den tc^cnwoor- dig rcgerenden Keyzcr geforven zyndc, dc Honzen de/.cn  lyk door te dragen, om dit de Kcyzerlyk familic voor vclc ranipen bloot /ou pcilclt lyn, zo het door de gewone deuren gong. Dezc N'orll, die geen ache floeg op diergelyke bygclovigheden » kanttc zich daas tegen » en ftak de gek met liun votte en yddc opmLrkingen. Vadcr Ic jeune maakt er een aigemene wet voor de Wilden af, boor wat hy zegt: „Myn waarden en de gryzaart, daar ik dikwils van de gewaagt neb, hcbben my beveHigt, 't gcen ik rccds ccn- mail gefchreven hcb, dat hct lyk van den ovcrleden nict door de gewoonlyke deiir van de hut gaat; mf.ar men licht de fchois, wc^ daar hy geftorvcn is, om 'er zyn lyk door tc dragen. "Derle Jeune moet het qualyk begrepen hebben, ons voor ccnnl emene regel in de hand duwcndc, 't geen nict ats van ccnige zondcrlingc gevallen kan vcrllaan worden. Y Y F D E II O O F T S T U K. DF. Bcgraving, waar door men eenligchaam Dat van aardc gc-maakt is weer tot aarde doet kcren, is de eerlle bczorgini; dcr lykcn die by dc ouden in gebruik is gcwecll. Deze hadden de P.itriarchen van 'c oide Tcllamenc, dc Fgyptenaren, en dc Pcrzianenzclfs, gclyk Cicero, van hct gr.tf van Cyrus fnrckendc, gc-tuigt: Mibi (jiudem aiiti(jui£imumSt:pHltura ^ciiusfuijjc videtur, quo aptid Xoiopbontem Cyrus iititur. Hct bygeloof, de kaprice, de vrces van ontwyding en andcrc hertstoclitcn voerden vervolgcn andere gcl)riiikcn in waar ontrcnt men nict allecn by vcrlchillcndc maar ook met dc zclfde Natien vcrandcring hecft gezin. De Grieken, dc Indiancn en vcrfcheydc andere Volkeren lieten dehunne door het viiur vcrllindcn, en vcr- gaderden dc allchcn in lykbulfen. De Komcinen nimcn dit gc- bruik aan na hct voorbccld dat hun Sylla gaf , welke voor i.yn graf den zelfdcn fmaad vrcefde, dicn hy flat van Mariiis aangcdaan had. De Romcincn hadden het ook van aanvang gehad, en Numa vcrbnod het zyne te verbranden. De Perziancn in legended het vuur als een Zinncbceld van de Godhcid aanv.icndc , /.nuden hcb- ben gemccntccn fchclmfcuk te bcgaan, /o /,y ccn /o onrcin ding, als ccn lyk volgcns het denkbceld dci- Oudcn was, danr aan te vtr- tcren hadden gcgevcn. livcnwel verzcl.crcn rcnigc bchryvers dat //. DE EL. Ub ay wedcf* Per,. 1S7. RtUt. lie iii NijMV, l>ni,rt'am VVr- rchtlletf WdOll- lensvan 't t)iH()r- lykcn of Ivk- pljchten (,ictr raler Maxi<tl. lib I (. I'l:nl,b. M. 13 Cap. 1 3, fOl ZEDEN DER WILDEN Nieol. J}am»t. apui Stobgum Serm. 120 Strtb. M.iy 'Ammian MarciU. lib 19. Froeof. deBelh Ptrfico. Ml. Agciihias lib. I. Vero.ht, t<b.f.l. &^. Strab, lib 1 4. Ditd Sic. 1. 4. %y hier onticnt van gevoelen verandert waaren , en dat zy ze in de laatftc tyden deden vcrbranden. Agathias en verfcheyden anderen verhalten van hen, dat het hun niet vryftond hunne doden te begraven, voor dat zy die voor den hondon en gieren hadden blootgeftelt: en dat zy achtgaven hoe die dieren hen 't eerft aanpakten, om daar voorfpellingen uit te trekken van hun eeuwig geluk of rampen. Dit is by de Gauren of Gebren noch gebruikelyk, die men meent dat daar van afltammen, zo wel als in Hyrkanien, daar men expres honden daar toe opvoed, die d§ Ouden Graf-bondeii noemden. Wat de andere woefter Natien aangaat, zy hadden haar verfchilende manier van begraving, die noch vremder waren. Wy lezen by de Schryvers dat verfcheyde Volkeren van Scy- thien en Indien hun ouders , als tot een zekere ouderdom geko- men waren, meflten, waar na zy ze den hals affneden ; om 'er voor hun vrinden een maaltyd van te bereyden ; andere leyden hun zieken in de bollchcn neer, latende hen aan de genade der wiide dieren over, die niet naiieten hen te verllinden en hun den honger en andere ont;emakken van een zo wrede verlating te fpa- ren. De Troglodyten befpottedeh hunne lyken ; zy leydenzc op den top van een berg , bonden Jiun een fteen aan de voeten , en zetteden hun een geytehoorn op, en in dezen llaat wierpen zy daar na met een hagelbui van flenen, tot dat zy ze in den afgrond had- den (loen vallen , waar na zy huiswaarts keerden , lacliendc en vrolyk 7.ynde over dcze plcchtigheid. De Ichtyophagen wierpen al hun dodc lichamcn in de zee , als om dit element en de viilchen, die hun tot eenig onderhoud jgeftrekt hadden , fchatting te betu- len. Do Volkeren van Kolcnos bcgroeven de Vrouwcn en hon- gen de lyken der mans, in ofTehuiden genaait, aan de bomcn op ; die van Thracien, die op de geboortc van hun kinderen weendcn, biwe/en hun de laatlle eer met allerly vreugdctekencn. Schoon de Schryvers , die van dezc gewoontens gefproken iicb- ben , miflchien waarheid hebben gezegt voor zo ver den grond en dc wezentlykheid der zaken betrcft , llel ik even wel valt dat de iiieellc ongelooflb{»ir zyn , als men op enige orallandighedeii let , die ons dezc Volkeren vcel woeller voorilellcn , als zy inderdaad waren. In Amerika, daar wy noch de meefte van deze gebruiken, of byna diergelyke, zien, ondekken wy bewecgrenden die eniger maten zachten en verbeteren 't geen 'deze gewoontens, op zicii zelven auiigezien, in den cerften opllag te ruw, en barbaars vertonen. 't Is waar dat 'er eenigc Natien gevonden worden, die hun gryze Vaders doen fterven j gelyk ik reeds gezegt heb, maar y geloven liun dienfl te doen, en Jien van de ongemakken van een ouderdom te verloflen, dicde omftandigheden veel yliliylar jnaken als de dood zelfs: 't is waar dat 'er zyn die met de lyken hunger ouders gallereren, maar het is onwaar dat zy zc in hun ou-derdom omhals brengen, om het vcrmaak te hebben van zich met: Hun vices te vocden, en daar een gaftmaal af te Jouden. Ec- ze in Zu E^;- Hun Jiong de Fri Ue Ire Wildt cmy \vy/,e plil.ltS nad ligel wccroi borcnF VAN A M E R I K A. VU. B O f: K. jji Fenige Nütien van Zuidcr - Amerika, die noth de gewonte licbben van de dode lich.imen hunnei: vrinden op tc ccten, doen dit niet als uit een godvrucht, die om de waarhciti te zegen riict wel gegrond is, maar evcnwel met ccnige fcliyn van reden be- glimptis; wane /y mencn hun dus ecn vccl eerl^ker bezorgen,als wanneer ty ze aan de worn-cn en verrotting over-, lieten. \ Kan ook zyn dat de oude Schryvert /icb vergill heb- ben in Heit geen zy van de Volkeren van Thracienverhalen, dat 2y by de geboorte der menfähren weenden, en by hurt für verfügte waren. Zy zuUen vergift zyn geweelt, zeg ik, om daty niet begrepen hebben dat deze tranen der ouders op tie geboorte der kinderen een penitentie was en cen godsdieriftige oefFtfnfng, oorfpronkelyk voor de zonden ingelielt, gelykende na het gebruik dat de Tibareniers hadden, en noch hedcnda.igs deZuider-Ame- likanen by het in de kraam komen van hunne van rouven Hebbeii.' Zy zullen van's gelyken in de maling zyn gebracht ten opiieh't van de Lyk-plichten, ziende de Volkeren van Thracien gatithaal' houdenj danllen en zingen: niet wetende dat danllen en zingen m- hun denkbeeld. En taal het zelfde is als tieurcn. Men kam ook iif 't' algemecn zeggen dat het na alien fcliyn vallch is dat \t eenige Ka- .' gcrveeftis, die in de dood van haar vrinden vermaak gefch^pt ii' '', wy wcten 'er hedendaags gene, of zy is zeer gevoelig over* ,.1 c ies haren magen, gocdc vrinden, mcdeburgers, en allc/de J,;: o;i»:n, die haar waard moeten zyn, voor al zo zy cen ontydi-  jacht gevangen hebben, gcnaait, aan de bomen. De Huronnen en enige andere Volkeren daar ontrent, leggen hun lyken in kiften, die op vier palen van tien of vyftien voeten hoog lau op de zelfde wyze als Nikolaas van Damaskus zegt dat de Frygiers of Korybamen leefdcn. Ue Irokoi/en, de Karaiben, de Brazilianen en de meelle andere Wilden volgen de gcwoonte van de lyken ter aarde te bellellen, cnzy ocffenen die, ten minften ontrent dekrygslieden, op dezelide wy/.e als Cicero zegt, wier laatfte woorden van de aangehualde phi.its zcer aanmcrkcnfvvaardig zyn; want niet alleen geven zy het ligchuam aan de aarde, de gemene moeder van alle menllchen, weerom ma Ar zu plaatzen het in de zelfde gefallte, als cen ongeborcn vrucht in's inoeders schönen, reddit ur cui terra corpuix I. D. E. E. L. Bb X m Gc- woon- leiisder zuider Amerika. Ge- WOOII- tens der Ilinen- zen in noorder Amerika. Sicol: Damaf. apud Serm. 120. Onver- VMTt- heidop dean- nade- line van dedood. Rtkuim itU moMV. Frantt ftmr fam 1634/ 86. EariplJ. JsHtid. 5«4 Z E D E N D E R W r L D E N ; Gf ita locatum acfitum, quasi operimento matrh obducitur. Zy nemen zelfs zomtyds m xcht 't gccn Herodotus van de Na< famonen verhaalt, die dezelfde geu oonte hcbbecde van de lyken te begraven» hen in die geilalte ftelden} voor datzy dengeft had- den gegeven. Nademaal zy de dood met een gerufter wezen aanzien als wy, hebben zy dat valflche meedogen en deze voor een Chriften zu schandelyke befchroomtend niet, van een ilervende het gevaar waar in ny is niet te durven bekent maken, schoon 'er zyn ecuwig welzyn aanhangt, dat men 'er liever aanwagen wil als hem verfchrikken. 't Gebeurt zer dikwils onder deze fiarbaren, dat men tegen een zieken zegt dat het met hem gedaan is, dat hy niet meer leven kan. Men meent hem zelfs te vertrooilen -, met h^m als een getuigenis van de genegenheid, die men voor hem heeft, de koAelyke kleren en cieraden ce tonen, die hy met zich in graf zal dragen; kleren en cieraden die dikwils al van voor lang met Den zelfden yver en dezelfde tere liefde toebereyd zyn, die Penelope met zo veel vlyt aan het dood kleed van haar schoonvernder Laertes deed arbyden. De zieke is dikwils ook de eer(le die zich opgeeft. Hy verkondigt het eerft zyn annHaande dood aan zyn bloed-vrienden; hy doet zyn vrienden by een komen, hy onthaaltze om hun vaarwel te zeggen: hy geefr hun zelfs redenen van vertroofting in het verlies dat zy lyden zullen. En met de zelfde koele zinnen als iemand die zich toteenkleine reys vervaardigt, laat hy zich wa^Fchen, fmeren, befchilderen en by zyn leven in de geflalte pakken, die hy in het graf hebben moct. Hoe veel Europeancn zouden op dit droevig ogenblik op het zien V van een diergefältige, tost een diergefältige van schrift fterven? Een ogenblik voor dat men het lysk in den kuil dompelt fnyd de ceremoniemefter hem op den kruin van 't hooft een lok hair af, die hy aan deszelfs naaftbeftaande geeft, gelyk vader le Jeune schryst. Deze daad is niet zonder geheim, zy was by de H'eydenen geheiligt, die de hairen aanzagen als den Helfchen Goden toe- fewyd, en die gelofden dat de Itervende of dode niet konden ter eellc dalcn, zo zy door de offerande d.zereerftclingen daar niet toe ingewyd warea Dit heeft Euripides aanleyding gegeven omOrcus of Charoninte voeren, welkezegt, van Alceltis sprekendc. J. Deze Vrouw gaat na Pluto's huis. Ik ga na haar toe om ze met den dolk in te wyden. Want edef een, wie het ook zyn mag, die hier mee de hairen afgefneden is, is een flacht-olter dat aan de helfche Goden toegezegt is. Virgilius, na Euripides, verfitrtook, dat Juno Ifis na de Hervende Dido afvaardigde, omhaar de nootlotiige hairlok, aan Proferpina toegewyd, af te fnyden, zonder 't welke haar ziel zich niet van 't lichaam kon affcheyden; en zich aan den oever van den Stix vertonen. Tot de diercn toe die tot de offeranden gefchikt waren, fleed men op het voorhooft of tuflchen de horens eenii; hairen af, die men de helfche godheden, voor dat ze geflacht wierden. Opofferde. Het fchynt dat de Rooir.fche kerk in haren kindern dat  geweft met de dodea voor al 20 hec Vorften of andere luiden van hoge geboorte wareiu koftelyk huisraady grote rykdommen, oiferande spyzen in over-vloed te begraven of met hen op hun hrkfcapels te verbrahden > met een woord al huis liefTte zakeA tot de ikven en vrouwen toe, Selyk dat noch i^ de *^ e Indien ^bniiklyk is, als of aHe deztt ingen hun na du. '>oeften dienen, en : : j 2 uielen tot de rustplaats toe verzellen. ^e Joden en Chriiteaeu uifli hebben hun- Ae vrinden cerbewyiingcn aangedaan, die op de wrecdhti^ na, zeer na by deze Heydenfche eewoontens quamea Cefar maakt in zyn gedeakfchtjfcen van eenige dappere Gaulet Iwag, die zich aan een groot Heer opofferden, en met henjr het gevaar van een goede of quade fortuin liepen, zy zich alle met hem lieten ombren-een of zich zelven na zynnederlaag ombrachten, zondeir til ihr by menflchen geheugen een gevonden was, die zyn woild hier in niet gehouden had. By de Natchez, en te Louifiafta heeft de opperfe, en hetwoil-we hoofc (^at is te zeggen de moeder van den opperflen, of die van zyn moejen of zufter van moeders zyde, die volgens de wetten van de vroawelyke regering aan het hoofc van de Natie is en waar aan men de zelfde eer bewyft als aan het opperhooft lelfs «ook elk een z Ecker getan vanperlonen, die aan hun eveneens verbonden zyn » en waar aan zy in hun taal een naam geven, die toe* eeivyd of opg^offert hetekent. 