Algemene konst en letterbode
None
bl. 305 env. dat wy hier aan gecn' anderen, dan aan Jezus Christ us denken kunnen; by wordt hier zoo geheel in alle zyne kenmerken cn trekken, in alle lotgev.ilien zynes lydei s en zyner verheerlyking, afgeteekeid, dat zelfs onder de uitleg-ging der zoodauigen hem hier berkennen, die hem overal elders voorby zien Men moet, om deze uitleg-ging te verwerpen, de gedachte kuesteteo, en onveizettelyk des verwerpen, en dus ook niet heeft kunnen profeteren: maar deze-gedachte fteunt op audere, dan op uideekun. dige gronden, op voornf aangenomen gevoelens, wasrvanmen met verlangt de wederspraak te ommoeten By den Schryrer dien men behandelt "De Hooleeraar is dan ook een krachtig voorftande?" Eipen'yk gezngde voorfpellingen, en weet dit, onzes inziens, weigegrond en by nicest alls Christenen alomme aangenomen fevölens op ee'e zeer mannelyke wyze, tegen de hedendaag-fche beftryders da<r ran, te rerdedigen. Jes. XLIV; a8. ,, Ik 1'e »m Coresch (dal is Cirus} zeg: hy is myn Herdet enz. (D* III. bl. 147.) en Jes. XLVII!: 6, 7. «yn by Hem en by ons bier root, onder meer anderen zeer krachtige bewy- gen. ,, Hoe Eichhorn en anderen, (fchryft hy ten aanziene ran dete laatfte plaats. D. III. bl. 210) die de Profeten roor Diet reel meer dan fchrandere en deugdzame Staatsmannen bouden, en alle eigenlyke openbaring van verborgen dingeti of aan hnn loochenen , of althans geene beftemde uitfpraak daar over doen ; hoe deze dit gezettde van den Profeet dj- tuurlyk, en or.gedwongen kunnen rerklaren, kunuen wy niet uitdenken." Wy ook niet ! Dat evenwel de Hoogleeraar by lange niet in alles den latig betreden weg bewandelr , maar nu en dan ook eenen anderet en beteren durft imeflaan , kan wel inzonderheid blyken uk zyne uirlegging van Jes. XLVIII: 16. LXIII: 10. en LXVI:a4, (Deel III. bl. 215, 500 en 500. ) waar van de beide eerften, doorgaans , geiyk men weet , als bewyzen , Voor het geen men noemt de perf naliteit van den HeiJigen Geest, worden byge* bragr, en de laatfte, als in bctrekking ftaande tot de eeuwig- beid der Hclfche ftrafFen, wordt voorgefteld. — De eerfte Elaats: „ En nu ook heeft de Heer Jehova, Jehova’s geest eeft my gezondens” hondt de Heer v. d. P. roor eene tus- fchenrede en wel van Jesai as zelven , te kennen gevende,dat, waren zyne vorige v. or2eggingen waarachtig geweest en door de uitkotnst bevestigd , zyne tegenwoordige o.k zou vervuld worden, „ daar Hy o<>k nu door den zeifden Jeh >va gezon- den, en de geest der enfeilhare voorzegging op Hem was." Ten aa zei e van oe iwecde plaats: „ D'>cn zy, zy ftonJett tegen Hem Op, en zynen Heiligen Geest bedroefden zr : * ▼r .apt f!> : ., maar war moeten wy hier door Jehova’s Hei- ligen Geest verftaan?” en luidt aldus zyn amwoord : „ Ons dunm net waarfchynlyk , dat de G.est van God hier is, ’t geen Hy zoo mentgmaal is in de fchiiften des Nieuwcu Ver* bonds, te weten , de peest en kracnt der wonder werken, zoo dat Jfh va’s Heilige Geest eigeniyk niet anders is, dan de y/enderdoende Jeh va. ver van den Landjonker van Bankenheim. Twee Oee/en, met Platen; niet vertaald. Te Haarlem, by Franfoit Bohn, 1805 en r8od, in gruut OQ.ivo. Eerftp Deei, beiial-ve Voorrede en Inhoud, 364 bladz. Tweede Deel, met den filadwyzer, 330 bladz. De prys der beiae Deeien is f6~: t Ja, het is waarlyk ongelukkig, dat men ’er thaes op jen jitel nioet byvoeget’: niet vertaald', een blyk, hoe welnig.oorfpronkelyks het licht ziet, en met hoe vele vpnaTgep niet flechts or* land overstroomd, maar 00k hoe veel 'er als oocrfpronkelyk opgedischt wordt, welk toch niet meer, dan vertaling is. Doch men houde ons deze uitboezeming ten goede, die 00s, by bet lezen van boven gemeiden titef, on-wilkeurig on rgiipte. — Gaan wy tot bet welk zelven over. De geliefae en vermaarde Wysgeer onder de Güteens Platz, zynen Leerlingen willeode beduiden, dat men onk in de eenzaamheid, waar geen menfchelyk oog ons btfpiedt, even deugdzaam en getrouw moet handelen, als in bet openbaar en vroor het oog der uereld, vernaalde hon, tot dat einde, de volgende F bel. „Ten eeis. (in het laiidfchap van Lydie) „de aarde, door hevige flagregers, zoodanig was van een gefpleten, dat ’er eene grnote kl.ive omftond, klom Gr- ges, zeker herder van ’* Konings vee, in dezelve af, eon dezelve af, eon deur ontdekte. Deze geopend bebber.de zag hy het „lyk van eenen man, van buitengemeene grootte, dewel "Könnte" kennen ring aan zynen vinger had. Dezen trok hy er af, en denzelven aan zynen vinger geltoken hebbende, begaf "hy zich da-irmede onder den troep herders. Toen hy nu "denzelven naar zich toe keerde, werd hy gewaar; dat hy f, voor de anderen onzigibaar was, schoon hy zeifs alies koa "zien (*).n Het is deze Fabel, waarvan de onbekende Schryver van bo- vengemelde werk zicn, met veel fchranderheid, bedient, am, op eene gemäßkle, wyze, en zonder vele omwegen, de jneufcben in hunne huizen en binnenkameren te befpieden, en hui.ne geheime gedragingen te befcbryven. Deze ring, reeds lang verloren, verhaft hy, onder de oude gedenkönnten vater weder gevonden te hebben. ftfa een en andermaal de proef met denzelven genomen, en bevonden te hebben, dat hy nog dezelfde kracht bezat, die Gtes daarvan belpeurde, en 00k hem onzigibaar maakie, wao- C*3 Anderen zvn van gcvoelen, dat Gveas een loldoat van de lyfwacht des Konings Caisdaulks was, en vebalen van hem bet voigende. „Deze „Gvces werd zoo cer van den Koning bemind. dat deze, brandende van, liefJe tot zync gemalin. die by g.loofde de- schoonlle van het vrf.uwcJvke, geflaclit te zyn, de dwaasheid of zwakheid had, om Gvees himelyk ia „ het vertrtk van de Koningin te la ten, en hem zyne vrouw n ’akt te doen „ zien, ten einde hem mede van hare feho«.iihcid te overtuigen. pit deed „Gygbs. Maar, doordien bet, by de Lydilcbe vrouwen, v.-ot den groor- „ben boon gehouden werd, wanneer een man haar naakt befcbouwde, was „dit een onvetzettclyke fpyt voo> die Vorstin; we'halve zy Gygm op „maakte, om den Knning te vetmoorden, met bedrei ing, dat zy hem an- n ders zou doen fterven Gygbs beflout tot het ecrfte, en na zuDts voJ- t, bragt te hebben, tr.u.vde hy met dc Knimnn, oeklom den troon, en „werd Koning van Lydie." Van dezen Gygm zeggen zy verHer, dat hy een juweel by zich droeg, hetwelk, als h hetzelvc naar -icb toe keerde, hem onzigtlw-r maakte. — Bade gevoeiens, intusfehen. lateu zich zeer yvel vy recti,. en; en het is waarichyn lyk, dat t ygrs de/eifde Konine van Lf-fit was, wag va.i Plato 4c bovengeweide Fabel vcthaalt. Men zic Cictsa de ojfltlit Lib. III. Cap. 9. De Re&q/mit. Digitized by Google Wanneer by het borer Re gedeelte van de deflzen van de blühen renfte zyde van Zyne hand keerde: begeft by zich, met de zen ring, op reis, en wel in de eerfte plaats naar similier- dam, met oogmerk, en in het blyde vooruitzigt, om aldaar* vele ontdekkingen omtrent de ware karakters der men (then te doen, en alzoo eenen fchat van meiKchkunde te vergade- reti. Zich aldaar, eenen geruimen tyd, in eeti Logement op. houdende, weet by, door middel van dezen ring, in verkehrte verkennen te komen, en daar, ongezien, de bedryvea en gefprekken van vele verkennen te aarfcbouwen en aan te hooren. Vervolgens begeft by  vindt, in de huizen in, bespiedt de menchen, om zoo te zeggen, in bun nachtjapon, beluistert gins en elders, op publieke plaatfen of in de woningen, vertrouwelyke gefprekken en engen, en brengt, te huis komeode, zyne ondekkingen teikeos op bet papier. Op die wyze bezoekt by voorts ook andere piaatfen, steden en dorpen, buitenverblyven en boerewnningen, Concerten en Schouwburgen, herbergen en koffy huizen, en wordt daardoor in de gelegenheid gefteld, om ons de menchen te vertooneD zoo als zy waarlyk zyn, en niet zoo als de schyn ze doorgaans aan ons voordoet. Het werk zelf is verdeeld in Hoofdükken, terwyl het eerfte Dee I drie en der tig, en bet tweede twin tig in zich bevat, hebber de ieder Hoofdükken een kort opfchrift, welk den voornamen inhoud deszelven doet vermoeden. Over het geheel, nu, kunnen wy niet af zyn, het wetk als een nuttig en onderhoudend leesboek aan onze landgenooten aan te pry. zen. De aandacht en leeslust worden gedurig door het schulden van nieuwe en afwisfelende karakter, en hier en daar zelfs door belangryke en onderboudende gefprekken, ſchulden. Geheel byzonder zal men hier zien, dat het ware gelden dürfte woont, waar men het, naar den uitwendgea schon te oordeelen, zou verwacht hebben; en dat binnen de muren van de prachtigfle Paleizen, die niet dan voorfpoed en geluk aankondigen, vaak onvergenoegjheid en ellende hujysesten. Het is waar, zy, die in menschkunde reeds eenigzins geoefend zyn, en de menfchen, het zy door ondervinding of lectuur, wat meer van naby kennen, zullen hier niets nieuws vinden. Maar voor dezulken is dit boek ook niet gefchreven, Ook zy, die Het in de mei fcbenkennis niet ver gebragt hebben, en zeh door den uitwendigen schyn nog maar al te dikwyls laten misleiden, (en deze zyn toch wei de talrykfte) hebben onderwys noodig; en voor dezulken is het, dat dit werk van uitnemenden dienst kan zyn. lutusfchen moeten wy toch ook, van den anderen kant, zeggen, dat de uitvoe-ring niet alyd en overal even volkomen aan de schar.dere en gelukkige vinding des Schryvers beantwoordi; dewyl by niet gechts in verfcheidene Hoofdftukken ondekklngrn wededech 4 waartoe hy, zynen ring ni«t gebrnikt heeft, en 00k nietnoo* dig had, maar 00k hier en daar Diet ran oppervlakkigheid, en beuzelachtigheid is vry Te fpreken, en men, over het geheel, belangrykere ondekkingeo, by eene zoo g>>ede pelegen-heid, had mogen verwachten. Deze laatfte aanmerking eeidt hyzonder van het tweede Deel; zoo dat het derde Dee!, welk wy nog te wacbten hebben, mogelyk niei meer met die algemeene graagte, aJ* het tweede, zai worden te gmoat gezien. Voor eenig uittrekfel is het werk niet wel vatbaar, vermin de Hoofdftukken, over het geheel, te lang zyn, om z- haes over te fchryven. Om even wel iets, ter proeve van VSchrf, vers flyl en behandling, mede te deelen, zoo zullen wy eea gedeelte van het achtfie Hoofdftuk, (ten opfc-rift nebbw.de : Eene jonge wedu-we v/ordt uit het utter gtred. ) bier over- Demen. In Amsterdam over de hooge fluis wandelende, ziet hyeeo'jongen Heer, met gevaar van zyn eigen lev.n, eene jooga Dame, zynde eene Jodin, uit het water redden. Hy wordt voor dood naar huis gedragen naar zyne moeder, eene der achingwandigfle van hare fexe, eene weduwe met zes kin, deren. Des anderen daags weet de Schtyver, door midJel van zynen ring, onzigtbaar in het huis eu in de Earner te ko-ten, alwaar die edelmoedige redder ziek te bed lag, en woont aldaar de volgende ontmoeting by: „ Wy (de onzigtbare en de Doctor) traden naar binnenj „ bleek als de dood, eebter met trekken van kloekmoedig" „ beid en geduld op het gelaat, lag de jongeling op het ziek" „ bed neder. De Doctor vond bem ve Ei beter; bet gevaar „ is voorby, zeide hy met zigtbare btyjlchap; dit werj „ droogde de oogeii zyner broederen en zuMeren, die roDdon ,, zyn bed fionden te weenen, tranen van blydfebap ecmel „ wisfelden die der droefheid wederom af, zy fchreiden met „ een glimk.ch op bun gelaat. Er werd hard gefcneid; zonder verlof te vragen, treedf ,, ’er eene jonge Dame binnen, en rerzoekt aan een der „ diensiboden van het huts, om naar boven te mogen gaan. — ■ „ Ik meet my 11 verlosfer zien, riep zy uit, met eene fiem» „ die eene hevige aar.doening en tfffens afgematbeid te keo- „ nen gaf, ik moet hem zien voor dat hy fterve. — „ De deur wordt geopend, ik z.g dezelve jonge weduwe, „ welke uit het water was gehaald; myo hart kir.pre van aan* „ doening, dat ik baar weder z g, en wel zonder eenig toe „ lei, uitgezonderd dat zy nog zeer bleek was; en zordef ,, te bedanken, waar ik my btvond, en dat  alleen- beik myn leven verfehuldig, zooder u was ik reeds een prooi van het graf geworden. Na eenige woordwisfeling, leesr men verders „Zoo als zyn hy) dit gezegd had, trad eene vrouw, van, naar myne gedachren, veertig jaren oud, in dekamer. Zy was lang, mager, geeiachtig bleek, zy had eene gemaakte „houding en kieeding, en, zoo als ik naderhand hoorde, „was zy eene van die menfchen, die, zonder iD der daad, vroom te zyn, enkel het uiterlyke van vroomheid, deugd „en ingetogenheid nabootfen, die voorgeven bonn, medemenfchen verre te zyn verheven, dewyl zy rich altooa, io de Kerk vertoonen, in Bet openbaar aalmoezen uitdeo, len, en met luide ftemmen zoo lang bidden en z'rngen, dat aile voorbygai gers voor hun deur b'yven ftil ftaan; ter. wyl zy iniusfchen aan alle zooden, die aan het oog der be. „dorven wereld, helaas! geen aanftoot fcbyneti te geven, „ten fterkften zyn overgegeven, by voorbeeld aan kwaad ta „fpreken, aan nyd, afgunst, lasrer, heimelvke weilust, lui- i, heid en overdaad. — Wat boor ik, neef Karel! zeide zy „ op eenen meeS'er»cMigen toon, zyt gy onvoorzigtig genoeg „ geweest, om van een hooge brug in ’t water te fpriogen, „ om J -dinnen daar uit te halen? ik weet ailes, het is zoo, ,, gy kunt het niet loochenen, want ik het gehoord uit „ den mond van een vroom man, die het zelfs (zelf) gezieit ,, heeft, terwyl hy een pyp op zyn ftoep zat te rookefl;** (Een kleine maar meesterlyic gekozen trek, om het karaktec Vivan dergHyk flag van lieden levenaig af te fcheifen.,, bet £ is fraai! moet gy daar door ow eigen leven in de waag- „fchaal ftellen, en uwe eeuwige zaligneid nog daarenboven?. Wart gy verdronken; wat was dan reeds uw lot P gy waart ,, immers dezen morgen niet bereid voor de eeuwig- „ heid? — Wat *>u uwe arme moeder en uwe broeders en „ zusters gedaan bebben? (hy was namelyk de fleun des gezins ) bedelen, niet waar? want, schoon de Heroel any ,, met tydelyke midJelen heeft gezegend, zou ik expre^ „ (waarom niet liever opzetielyk?) nooit eenen -duit aan hun fl hebben gegeven, cm uwe gruwelyke misdaad, dat gy een ii Jo* Digitized by Google Jodln, die aan den Zaligmaker, niet gelooft, In het level „ befit behouden. — Foei! gy behnordet u tefchamer! U® ,, grootvader zaliger moest eens uit bet graf kui.hen opk\ken, ,, wat fmart zou hy niet gev Digitized by Google Oelen, zoo by hoorde, d u, daar hy altoos hevig tegen Joden en Heidener was, zinn eigen ,, kleinzoon zyn eigen leven waagt, om Judinnen uit net ,, water te flepen! grooter weldiad bad gy aan God beae» „ zen, zoo gy haar had laten ftnoren in de ditpte der wa- „ teren, zoo als het leger van Pha«ao in de ro»de zee, dit „ was een zoenoffer geweest voor Jezus Christos, dieo iy „ verloochent. „De Joodfche weduwe beefde, en weende van adoe-f, ning, het deerde haar zoo htvig,'diK zy den (zieken braven „ jongeling zoo gevoelig hoorde beleedigen. — Hietop kwa- men dne voorname Joodfche Kooplieden mede at boven:,, duizendmaal verfchoning, zeiden.zy, voor oize vryposiig- „heid, maar wy moeten den verlosfer leeren kennen van die edele vrouw, weike wy hier tegenwoordig zien, die vrouw — „ en juist wendden zy, by toeval, hun gefprek naar de „ schynheilige Tame, — is eetie order de voortreffelykfte „ meofchen, die God ooit fcbiep, ou’zend getutgen zoudea „ wy kunnen bybrengen van hare braafheid, goedneid en „ mildadigheld, en nu nog hedben wy, door baar ongetok,, bonderde armen eu Ongelukkigen leeren kennen, wekezy „in stilte heeft bygeltaan; ben dank dus, edele jongeling l „ dat gy deze brave vrouw hebt gered. „Tame draaide haar rug naar buu toe, en wilje hun niet, eens aanzieu: deze onbeleefde behandeling deed de Joden „ befluiten fpoedig wederom te vertrekken; zy vatteden den „ jongeling by de hand, bedlbkten hem nograaas voor de „ bewezene weldaad, en wenacbteu, dat God, die den laf- „ hartigen baat, en den kloekmoedigen lief heeft, hem fpoe- „dig mogte herftellen. „Toen zy vertrokken waren, gaf Taute met ve!e teekenen, van misnoegen te kennen, dat, zoo ’er meer Joden in dit „ buis kwamen inloopen, zy daar in noon een voet meer „ zou zetten, en bare hand van on Derfteuning en mildadig, beid voor altoos terug trekken.” hoewel zy, gelyk no uit bet vervolg blykt, nog Dimmer iets goeds t, o dat gezin bad gedaan, enz. K U N S T E N. Amsterdam. Maandag, den a* October, *s avondten 8 uren, de opening der BeoorJ dings - Billetten op de by het Teeken - Departement van ue Alsatichappy : Digitized by Google C s®* > fclix Merltis, ingekomen Prysftukken plaats gehai hhbende, bleek dat door Beoordeelaren op het Aka- demiebeeld, de Eereprys werd toegekend aan den JHcer Wouter Johannes van Troostwyk, te Am- fterdam. Dat op het Laodfchap, vnorftfllendc Eene Rundcr. Marks, zoo al s dtzelve in onze Nederlandfche Dorpem gehouden wordt, twee Teekeningen waren ingekommen; die echter met eenparige ttemtnen getiordeeld wierden, en dus geen van bei den, den uitgeloofden gouden Eereprys waardig te Syn. i. Dat op bet Historieel onderwerp: verbeeldende do tnoeder van BiTcn en Cleobis de godinne Juno futerende om vergein g voor deze hare Zoonen wegent hunne mocderlicvendc daad; tynde het voorttrtkk.cn van den wagen, waarop zy gezeten was by den plegtigen optog van Argos naar den Tempel van gemelae Godinne, flechts gehen den Teekening was ingekommen, welke hohe zeer dus buiten mededingig zynde, nochtans, ns heihaalde overweging van het gunftig gevoelen, daar omtrcnt, door de. Meerderheid der Beordeleren uitr gebragt, en eindelyke beflängig eener azonderlyke Commissie van Decifeuren, de gouden Erepenning werd toegewezen; wanneer by de opening van het daar by sevögen Billet deszelfs Vervaardiger bleek te zyn: de le r Pieter Barbiers Bz., te Haarlem. Zoodra de plegtige uitdeeling der voornome de behalte Eerepryzen by de Maatfchappy voorn. zal heben plaats gehad, hopen wy niet in gebreke te zullen blive, eene onpartydige beoordeeling dezer bekroonende Stukken, en voornamelyk die van het Historieel und erwähnte, aan onze geeerde en kunstlievende Lezers mede te deelen. HISTORISCHE en LETTERK. ANECDOTES. Godsvrucht van den Grooten L I N  jaar rfio** (*)» „ Lisk, mvn brave Leertneej. ter, begunftiger en vriend, had twee buitenverblyven, Hammer by en Sdvia. Her eetfte. een nor van Upfala, wi a grooter, en bad een gemaklyk wo ohuig, he welk hy's Znours met zyn huisgezm bewoende, en wnr- hcen hy dan ook de utrgeleeenen zyner buitenlandfche leerlingen pieegde te trekken, we Ike, otn fteed6 naby hem te zyn, in een boercnhuis, een, dikvnls bekmm- pen, verbl f huurden. Sdvia, eene h.-lve myl vanl/p. /ala. had flechts cm klein gebonw, hetwelk hy zich ter afzondering vnorbehield, wanneei hy of geheel ah leen, nf met een ver rnuwd vriend orgeiloord zyn w<l- de. Met dtftkbaar genoegen herinner nnk my de veel- vtiMige gefprekken met dezen voortreffelyken man. Up dit Tufeulanum gehören. Boven de leur ha men  een regt voorgefängig heerscht, dat de Voorzienigbeid voorddele daden beloningen, en nog dikwyler voor gmote inden rtrafft-n toevoegde, offschoon ook de metifehen dezelve niet beloonen noch ftraffen konden. Hy toonde my een dik bnek in quarto, w iarin hy voor zich zdve zoodan'ge bewyzen ezer zyne ikling, welker waar-heid hy volledig had kunnen onderzoeken, breed'rig eigenhandig had opgelchrevcn. Eenige voorbeel-cen heb ik ’er uit oDth >uden ( f ), welke zeer  mag dat handfchrift wel geblet zyn? Ach! hoe zeer is het 00k deswege te beklagen, dat de Zoon zoo kort na den Vader moest fterven, wyl hy het voornemen had bneven en handfchriften van zvn’ Vader te laten drukken. Wy hadden in brie- n de af'spraak gemaakt, dat hy ze aan my zenden, en ik ze is Duitschland in druk bezorgen zoude. HANDEL en ZEEVAART, HUISHOUDKUNDE EN WAT DAAR TOE SETR.S1UUNO HEEFT. — PltlJR »E» EtUCTI*. Op Maandag den 3 November 1807, in Amflerdam. Byenukdichi. Amerika 5 prCt,. 991*100 Ami' 'en by Hdpe & Comp. -«z.. 104$ a 4 Ru stand 5 prCt.. pej » J Zwetlen 5 prCt. 034*944 Qmtmatken, Toll. 4 prCt 89 « 94 ditoLeenen WisftJb. 4prCt 90 19a dto Kmon 4 piCt.. 90 >93 Krlxer van Oostenryk 5 prCt 54< 55! dito 4} prCt.. 50 * 51 duo 4 prCt.. 50 a 51 Spanfe 5 f prCt. byHope Sc C 04 *1 duo dito nieuwe.. 89 > } Portugal, by Hope&C. 944*95 EngelanJ. Anmiiteit., pCt. 62! Fr/tnkryk Geconiolld. reuten 5 prCt.. 79 tj Dito Cert, by K.&V. 794*1 ., Wiafclcow*. Op Londen.. ntet gtnoc. - Parys.. 554 ikkinlahdiche Marionale SchuHbtieven a. 3 - ptCt... 43i*4S4 dito a j| prCt.. 384 * 4 Xostentcn uit >le heffing vin 08 a prCt. 5 Vito uit de hefting van 1800. a 3 prct. 43fi 44 dito 1801. a 3i prct.. 504 • | dito Domefnen. 4 prct. 73 a f, iitn Vrywillig a 5 pCt. 714-1 Kon. Negot. van iHo'. ApCt. met oploop. premie by Af. 1 lo'f.. 97 a 4 b Referenz Losb. na den Viede, S84.« Agio van de Bank. • 4 ptCe. GEBOORTE-, TROUW- en STERFLYSTEN. Het petal derDooden, gedurende de laatttverloopene Week,' is geweest: te Amflerdam 176; en te Haarlem aj, onddr welke laatften 8 beneden de ia jaren. STERRE- en WEERKUNDIGE  tir. TIR. WIND. Hiirv f«v. 7 I 1 47 1 N. W. • betrokken: wat kuijig; at 50 N N. W. I *s a vonds barde wind. )», rf < <9< | N. W. I pV- 5 1 I 5'* 1 W. hardc wind; betrufc keti ; buijig; •9 < *9* 4 54 1 — •javonds bewoikt. f20 ^ 1 46 ». N W. fas- 5» 4M 1 w' | *s morgen'- brwolkt ; vender neetn ; jo <«9 1 <5» Navonds buijig met zeer hard* • *9- »4 1 51 1 f N.W. t. w. ! ' wind. (»9- 5 43 N. bewnlkt; tusfcben beide hagei- 31 <*9 7 50 N. N. W. en regcnbuijen met wind. *9 9l S* N. 0. real ILZI' 38 z. z. 0. | voormidd. bewntk'. ; 49 z. z. w verder betrokken; icQL 4* z. w zeer windritr. f29. <>i 1 a <39. 6 ’39. 4( 1 m I z. w. | W. N, W. w. z w. 1 *s morgens zeer zware regen; verier bewolkt : 's avondj '.buijig ; faaidc wind. f *9 I " 4‘5 z. w. ■ zeer laide wind : 's morgens 3 <=9- a 48 z. w. t. w. | [ regen : vender regen- en 1*9. 3 w 4«l w. t. z. 1 i hagelbuijeo. BEKENDMAKINGEN. De Hooglraar J. ten BRINK, te Har Jersey k,!* voornemens nit her Grieksch te vertalen i- Krygstogt van CY- RUS door XENOPHON ; voorzten van zoodanige aai merkin- gen en opbelderiogen als gefcbikt zullen voorkomen, om de .Jezing daar van, deels voor geleerden en deels voor ongeleer- den verftaanbar te maken ; waar bv- eevoegd Bal worden eene Kaart, waar op de togt van CYRUS en de terusmarsch der Grieken verbeeld werde. — - Dit Werk zal in Jen Dee/ m grnor Octavo, by Inteekening gedrukt worden, te Amler- dam bv de Boekverkocper J. ten BRINK Gz. — Eeo PROSPECTUS, waar by de vuorwaarden van Inteekenine, w by bovengeraelden en aJntn by -rile Roekhandelaars GRATIS te brs komen. De Inteekening Zal met het tindigen dezer maand gejloten worden. Tb Haarlem, be A. LOOSjES Pz. Digitized by Google ALGEMEENE KONST- EN LETTER-BODE, VOOR HET AAR i to?. ’ 1 N°. 46. Fry dag den 13 November. B E R I G T E N. u' I T L AND SC HE. V’ X . • r • ENEN, den ao OBober. De Ridder van Hogen- Muller (van wiens voorgenomen togt naar het Oos- ten , wy reeds een en andermaal gewag bebbefl ge- maakt C*),) heeft deze zyne reize uitgefteld tot op het aanuaand voorjaar. Hy zal dus nog, tot ophetein- de van February 1808, de vragen inwachten, die hetu yerder zullen mogen toegezonden worden over de Lan- den , welken hy voornemens is door te trekken. Reeds heeft hy een aantal van 500 znodanige fchriftelyke vra- gen ontvangen ; waar van de belangrykfte hem zyn toe- gezonden door den Vorst Primaat van het Rhynfche Bondgenootfchap , door den Prins de la Paixy eerften Staatsdienaar van SpaDje en door den Staatsraad Mos- cali , te Milaan. Onder de geleerde Genootfchappen , welken zich rne- de, ten gelyken einde, aan hem vervoegd hebben, telt tnen de Akademien van Petersburg , Kopenhagen en Tu- jriD, nevenj, verfcheidcne Univerfiteiten van Rusland, JDuitschland , Holland en Italien. - IN- - - , . 4 t * « * (*) Zie onze beiden vorigen van dit jaar Ji*. 6 en N®. 20. U. Deel. V Digitized by Google t V* > inlandsche. Franfkbr , deb 30 O&ober. De Hoop gel. Heef Ioh. Mulder, A. L. M. Medic. *ct Philof. tot Jus verre Anatom. Chirurg. et Art. Obftetr. ”«/• Ora. aan deze Uni verfiteit , onlangs in dezelfde qualiteit .aan de UniverGreir van Groningen beroepen zynde, been befloten, da: beroep aan te netnen. Stburekund* (*% {Jjit de Taferetlen tan Valentia ). Is toch de eerfte oorfprong dezer goddelyke weten- Schap niet onder eenen zuidelyken hemel te zotken? Hare vlytigfte beoefening kau immer oergens naeer be- loonen, dan in het Zuiaen? Gelukkige, waarlyk Astronomisch landen, waar de hooge heilige fterrenglans in eene eeuwige, nooit be- frokkene helderheid fchittert! Waar de beerlykbeid der yerrukkelyke nachten nog de geestdrift veraeer- $ert, die het zien des (lerrenhemels doet ontstaan! Heiiig en schoon Astrcnomisch leven, het welk deo ermen zoon der aarde alleen tot den hemel zich doet verheften! hoe veel zegenrvke vruchten verleent gy $er geheele menschheid niet? hoe veel onuitfprekelyk genot fchenkt gy niet aan uwe vrienden? O boo- ge he Ilige fterren, gaat op, o den doolenden schipper zynen weg te wyzen 1 Gaat op, o werelden vol euwige rust, uwe stralen fchenken hem troost en blyd sphappe! Astronomief — Edelfte en verhevenfle aller weten- schap- Onder den titei ran Pittoretkt Anfiehten, bevor fitt oorfpronkelyk werk een bericht van platen, die in Madrid en Paryt zouden io A licht komen, van Alexander Lasoi- twee ftukjes derzelve zyn, in de maand Juny dezes jaar* 00k inderdaad in ’t licht geknmen en moetea door eene grove meaigie nog getolgd wordea. En der opbune van bovenaardfche werden, en in de diepfte geheimep der lehtppirg te dnoger? — En das die herrtelfcbe geestdnft, die voortmaak der onfttrfelvkbetd! Ja tot u, n htw.ge htilige fterren, tot « voert de engel er volmaking uw vrienden opwaarts! E« gy Valetuia, met usven zuiveren Ait'nnomifchen Jiemel, tnet uwe hddere en verrukkeijkc (lerrrn • jp: c$« /ten, fas ztilt gy voor de eddlte der wetenfchappen md- ije eenen T~mpd rtichten, die barer waardig is t r p ,3ml? gy ook jn de bewondeung deeJ.n, me- velkenuft ■tie hare groote beoetcuaren, door gebeel Europd, vei- «ert * 1 * ‘ WIEUW.UJTGEKOMEN BOEKEN, ; AK AD£ MISCHK BN AN DER £ SCHRXFT EM. "Edelfordhbtd. De Leer van Jen Christejyken Godstet terug getragt tot hare eenw-digheia t-m fe frere tot een grondflag van vereetiiging '-our all Christelyke Gezindheden Door i>. C Te tekomen Vbor i. Stuiv iy de vournaamfle Boekhandelaart van oni dar land. isof. In gruot 8vo, 87 Had* tie naamioze Sc'r>vtr v.m dir Wertj neeft hetB-tfe opg*. dngen aan den Eerw. W. A van Gluten; ei de reden, welfce hy diar ran geeft, is d ze, om rt t deZ? Heer den fivttel met hem als" he eemgfte middei b-. fcnouat, om over 'Goosdienfttge zvken op zekere f vaste ) grondt-n te beflisfen, en dit hy niemand heeft Jfctir,nen uitderken, aaii wien hy die f Junken, uit dien hoofde, beter zou häbber kunnen opdrigen. Itfötten wv dit b'lehiiiwen als eer Compliment aan den Hr. Van Vti tin, of ais een b'yk van ’»$<%) vera onkunde f h.n 'of *er niemand meet, ja, en zelfs met zter vefen waten, die den Bvbel even zer a Is hy v<or het eenigfte middd fiou- Iden, om over G’dsdiei.flige z*ken tip v sre'gronden te belli- fen? In het eerfte geval, zou de vieijery wat al te grof en .'c '' aeifa 1 ■. • 1 (t) Reed's zyn in het gebonw der Hoogefchobl eerige ve*< f re a. ken ingerigi, tot het oOen van waaraemiitgen.'0»'k j> to aBca reeds een kten wergjt in ’t hcht gekomen, nvtr waal* Ijewti.ngt^ in Faltifija jtdaan ;.te Jtfatfrjd  vry ongunftig moeten denken.— In dezelfde opdragt zegt by verder, dat alle Christehe Ger.mtlheden. in hare oude Jyflhemata (maar hebben de Christelyke Gezindheden) dan heaendaags nieu-we fyfthemi-ta?), de een metr, de andere minder, verfcheiden leerfteligen hadden, die een man van gezond verständen, veel min geloven. (waarlyk een goed begin, om de Gezir.dbede] te vereenigen!) flierio vindt by den grond, dat vele anders eer'yke twyfelaar' tot het oherfte vervielen, 'om den Christelyken Godsdienst, ter oorzake van eenige leer-fteilmgen, welke hun daarin (waarin? toch wel niet in den Christelyken Godsdienst zelven? maar de Scbryver zal meenen in Die oude Kerketyke fyflhemata, orgerymd voorkwamen, geheel te verwerpen. Her beste middel nu, om het Christendom, in den bedenken toelland, waarin het zicb ten dozen aanzien bevindt, is, naar ’s Schryvers orden, „ dat men de leer des Bybels, niet om te fchitteren, „ of om geleerdheid te vertoonen, maar alleen om der waar- „ heid wil, <p de eenvoudigde, kortfte en verstaanbearfte „ wyze, in haar geheel verband voorftelie, „ in haar geheel verband voorstelie, en openlyk voor de waarheid uitkome.” Maar doen dit dan niet alle Christen, of Christen-Genosschappen? Beweren zy ten miiifte niet alle, in bet opllellen hunnec Geloofsbelyd emsCen, dusdanig te werk te zyn gegaan? En eipdeiyk, bee zal men alle bedenkelyke leerfiukken naar de uiifpraak van den Bybei bedisfen? Is het niet juist da pttfpraak van den Bybei, over den zin en meening van welke geldreden wordt, die een ieder weder op zyne wyze, en naar Zyne inzigten uitlegt, en die juist tot de verfchlllende leerbegrippen heeft aanleiding gegeven? Wie zal nu hier beflisfen, of zicb hot regt durveo aanmatigen, om te beweren, dart bet geen by voordraagt, alleen de zuive en onvervalschto Bjbelwaarbeid js? Evenwel bew^ert onze Schryver, deza zyne proef voor zyne landgenooten in bet licht te hebben gegevenn, dat van den beginne gegeest is (en 't welk, naar 't febynt, in achtien eeuweo, niamaud dan by heeft wedergevooden), in zyn verband, algezoiiderd van alle menfchelyke byvoegfels, op de een- voudigde wyze voor te stelleu -T (boe bellisfendl boe stout „ gefprokenl) - en hy verwacht, ten minstte hoopt by', tt dat velen <_ dus nog niet alien; en dit is een kwaad teeken j, voor de vereeniging van alle Christelyke Gezindheden) die zicb de moeite zullen geven, dit boekje te lezen, den .3, Godsdienst van Jezus uit een geheel ander oogpunt znllert „ befchouwen, d'n zy tot heden gedaan bebben, err." (Maar of dat geheei ander oogpunt nu ook het -wart is? C SS9, ); ; \Vie Eat dit beflisfen ?. Of moeten wy dit ipajn Roo geheel, Wtrndelings op Het gezsg van dit naamloos boekje aannemen? Keen zeker; dit zal veeleer een ieder weder napr zyne by-zondere begrippen en overtuiging voor zich zelven moeten beoordeelen; en dus zullen dan ook, over deze uitlegging des Schryvers van. het geen hy voor nnvervalscht Christendom houdt, weder verfchillende meeningen ontftaan. Na deze Opdragt voIgt eene Inlei ding, waarin wy her volgende beloop van gedaehten aantreffen. De Christelyke Oods-aienst is ongetwyfeld de meest gefehikte,' obi den mepsch.ge-lukkig re tnaken; de leer des N. Testaments is zeer eenvou-’ <Jig eh klaar, zoo dat zyzelf S van de ninst kordigen kail Segrepen worden; maar de nenfchen heben den Godsdierst Tan Jezus, door hunne zoogenaam.ie verktoTingm, duister gebeimzinnig en onverftaanbar gemaakt; ieder heeft denzelten Ten naar zyn begrip trachten te verklaren; (dit is zoo; m.-iar* Itaar wiens begrip anders, dan naar het zyne, zal ieddr den Godsdienst verklaren? Naar het begrip van anderen? maar dit zou een blind geloof zyn, berustend op menfchelyk ge-’ zag, en ftrydig met den geest van het Christendom. Naar, de uitfpraken der Openbaring? imir de vraag is joist, hoe' deze uttfpraken moeten verftaan en VeiFklaard worden).1 Op’ deze wyze heefr de Godgeleerdheid de ptaats van den Gods- dienst tngenomen; de gedaante van den Godsdienst is ge Beel In een menfchelyke wetenfchap veranderd. Hierby komr, dat ieder mensch, in  heeft voor zyo eigen gebrücken opgetekeit. An alle voordordelen t! I Dit van zielven te gelochen, denn ons, is reeds een voorordel, en wel een der groutenen, en nen geheel onderzogen van het N. Testament, de Leer van Jezus heeft opgevat en begrepeo. (De Lezer lette wel: „hoe hy de Leer van jezus heeft opgevat i. V 3 * ea Digitized by Google i '&fi f • „.. „ —.-t,.. •'+. • t »'i a;-j* eo beprppen!" eti deze individuele npvaftipp van eenen mhL, kendon rooer nu toi e**nen grondflag van veieeniging voorafle Christielyke Gsindhedeu diemn! Evenwel it hy befcheideri genoeg, van de mogehkhod te erkenneo, dai hy in velen opzigten eedwaald khefi. D»i* kan ook een man, die slit. Anordnungen afgelegt, en hei deutsch in den Niederstimmungen, ich nicht geben, ich nicht geben. En in oit geväfel, Sal syne opvatting van de Leer van Jczus toch wel niet tot, ich grondflag van vereei iging kunneft kurzen; wenn das konde deze vereeniging en, byaldien al nier geheel, alihans gedeelte, konfielte, begeldet, gedacht van alle der S'enen begeldet, begeldet, gedacht van alle der S'enen begeldet. Miar, vie sal nicht bistfällig, of en waarige de Schryvet gejwaald heeft, of niet? H) zelf toch wel niet; dus i f dii weder een ieder naar zyne byzondere begrippen moete, bioordeelen. — Eindelyk berigt hy ons nog, dar hy s>cb, in de aanhaling van Scbriftuurplaarfen meestal bediend hoeft vaq de vertaling  of eenige afjeeling, voorge.tragen, en vol vau strydige en va*fcne meeningen, en van nieuwe en oude begripen. Dat CniisTUi God zou zyn, pi tkent de Schryver rood uit, b -m aileen houdende vtx>i een uimuntend Goddelyk Perfonaadje, het welk door hei Opperwezen uit den hrmel < p de aarde g-zonden is. om aan net meischdom regie begrippen van den eemgen e. Wren God in te boezemen, hem als onen Sen liefteryken Vader le leet. en keinen en eenen zuveröffentig G'idsdienst m de weeld te sticnteo; en haalt verder eenige Plaifen aan waar uu de naauwe vereeiiig van God met Chisms blykt, zeg. end. nu voons: „Deze verk.anrg van de allernaau*fte vereeniging van ,, God met Christus heeft, fchaot zy ip z'Ch zelve ee; vou- „ jig is, nei Lhidtendom op oe jammenykife wyze. verdeeld ,, en C’Ddrioge aUyk/rg van de Leer d-s Evatigeliuffls te fy weeg gt-br gt, dar fomrrnge' de poven aangelwalde Sc’.nf- f, tu upl (j. yvlaf. dipt t ie’s anuers, dan deze naauwa Hu vcrceuigiug word; te ikeunep glgeven,' iubben opgcvat, “ al C HI ^ ib of Jeent Christus met Goo 6do etr hetzelfde vezen tiit-j „ maakre en dezelfde Goddelyke natmir deeSacbtig was, net ,, geen de bedoeling der Hoiilge Scbrift ni Timer geweest is* „ en alleen aan eene verkeerde oitlegging moet warden; the* „ gefchreven, waar door de Openbaring dinner en onverftaan- „ baar geworden is en vele tegenftrydigheden in rich fchynt ,, te bevatten ” Het is onie taak niet, om deze geenszinf nieuwe, maar van over lang bekende, en reeds in de vroeg? fte Eeuwen by eeer velen aangenomene, doth ook tevens toef *n by herhaltng van tyd tot tyd niet min, door velen bed re, dene, verklaring van den Schryver bier ter toets te brongen) en te beoordeelen. Maar  