Algemene konst en letterbode
None
Vervolgens maakte deze Kunltenaar grooten opgang met het maken van Snuifdoosdckfels met bloemen, een vak, waarin hij zeer wel (laagde. Men vindt ’er, on- der het groot aantal , van zijne hand aanwezig, eenige van een’ buiteng^meen fijnen fmaak , welke , bij het be- vallige der zapienllelling gevoegd, ’er eenmaal den prijs van zal doen ftijgen. ’Er zijn ’er zulke fraaije, onder welke men voorai een teit , dat hij weinig tijd* voor * m * (*") In de gelegenheid zijttde , om naar dezen Bloem- fchilcfer in het Dorp zijner geboorte te vernemen, dat ei- genlijk Heemdede is, hebben wij nopens hem flechcs de- Ze bijzonderheden kunnen opdoen; dat hij in zijne jeugd qp de School van J . der Kindt ren , te Hecmllede, Onder- meester geweest is; dat hij dnar reeds eene ongemeene zucht tot fchilderen ami den dag legde en door dezen Schoolonderwijzer daartoe werd aangefpoord ; dat hij ten gevolge daarvan als knecht bij den Schilder Bombaars t« Haarlem ging werken , en daarmede tot diens overlijden aannieid, wanneer hij nnar Antwerpen vertrok, om meer en meer zicli in zijne. kunst te volmaken, Red, • Aa 2 4 Digitized by Google C 37»' 7 fGor dood verkocht, dat men, indien toevrrt- lig ziin naam ’er met op Bond , ligt zou verlcid worden hetzclve aan nanien van nicer beroemdheid , dan de zijne, toetekennen. A1 vvat in de Schilderkunst van de 11a- tuur 011s verwijdert , verwijdert ons tevens van de vol- maaktheid. Zonder deze dekfels zou misfehien van Pol vecl verder gekomen zijn in zijne knnst; dan had hij tiid gevonden, 0111 een grooter aantal ftu- dien te vervaardigen ,\het eenig middel , om zijn talent nicer en nicer te volmaken. De natuur alleen behondt Zricb het regt voor, om aan de verbeelding de juiste grenzen voortefchrijven. Deze Schilder fchiklerde in olieverw verfclieiden fraai- je blocw- en fruitftukkcn ; hij ordonneerde wel en zij- ne details ziin goed; misfehien vergat hij fomtijds, dat de uitwerking dikwijls kleine opoticringen vordert. Het fraaifte en grootrte fluk van van Pol werd bij de Tentoonftelling van 1809 (*) vertoond; hoewel ongun- ftig geplaatst genoot het algemeen bijval. Men ziet in hetzclve in eene groote vaas eene nicnigte bloemen van vcrfchillcnde iborten, zeer gelukkig gerangfehikt. Een blaauwe hiacint is uitftekend lchoon, gelijk 00k een pa paver , bij welken het oog vooral , om den waren toon in de bladeren, vertoeft, en verfeheiden tu\pen, ziine geliefkoosdc bloemen. Buiten de vaas bewonderr men 00k dc waarheid cn de dunheid, waarmede eenige klokjes daar als ter ne£rgeworpen zijn. Een ananas van de eerlte fchoonheid verliert den voorgrond. Bij eenige kleine opofferingen aan de uitwerking en geringe veran- deringen, zou deze fraaije fcbilderij nog veel gewonnen hebben. Hierom treat zou onze kunitenaar zonder tvvij- fel gemakkelijk den raad van zijn vriend van Dacl9 dien hij altijd, fchoon vecl jonger dan hij zelf, als zijn’ va- der belchouwde , gevolgd hebben : maar de tentoonftel- ling werd geopend , en het lluk moest ’er dus op ver- fc hij lien , zoo als het was, en niet zoo als van Pol het zclf gaarne gezicn had. Het ontbrak hem een wei- nig te veel aan eerzucht, hij zeide dikwijls: ,, Dit is ‘ in- (*) Reeds veel vroeger gaf hij proeven zijner kunstbe* kwaamheid op de Tentoonftellingen te Parijs , onder ande- ren bevond zich 00k een Bloemlhik op die van het Jaar 12# ( 1 804) . Red* 1 Digitized by Google C 373 1 inderdaad miin bcstc fluk, maar lict is *cr daarom vef af, dat ik bet goed zal nocincn. 99 Hij fchilderde zecr goed vruchtcn, vooral perziken en druiven, gelijk ook vogden en andcre dicren. Het weinige, dat hij in dit laatfle vak deed, bewijst vvat hij Vr in had kunnen doen , indien hij hetzelve gezet en ijverig beoefend had. Deze kunllenaar ver- vaardigde verfeheide ordonnantien voor de Gobelins , waarin de bloemen als hootliiieraad gebruikt worden, Hij werkte goed in waterverwen en nog beter in gou- ache, Ik bezit van hem , onder andcre fraaije tecken in- gen, eene witte roos met watervenv, waarbij hij vaiv het witte papier handig heeft weten gebruik te -nia-; ken. De Provincieroos , de koningin der bloemen, was altijd cen voorwerp, aan wclks voor (lei ling de bloem- fchilders wanhooptcii; hoewel allc de bladeren flechts <*dne kleur fchijnen te hebben, verfchillen de fchake- ringen zoo in het oneindige , dat men naauwelijks op het palet genoeg kleurcn tot derzelver afbeelding vindt. Van Pol fchilderdt?* in zijne jeugd deze bioem vrij wel$ in nicer gevorderde jaren llaagde hij daarin minder. Ik zoek altijd” zeide hij tegen van Dacl ,, mijue rozen beter en beter te niaken , maar al zoekende , zie ik maar al te duidelijk, dat de uvve de natuur oneindig nader bij komcn,~dan de mijne. Het is iedereen niet gegeven om volmaakt te zijn. ” Zijne gefchilderde 11 u- dien dragen veel blijken van waarheid. De laatlle ja« ren zijns levctis werden be deed, om aan lieden van aan- zien lesfen te geven. Van Pol overleed den aidcn Mei 1813, in den ou- derdom van 61 jaren, na eene kortdondige ziekte van eenige dagen. Hij Iced weinig en had nooit anderen doen lijden. Allen, die een zachtaardig en braaf karakter be- minnen , zullen hem lang betrouren. Van hem fpire- kende , noemde men hem altijd den goeden van Pol • Een oneigenbatig en rrgtvaardig karakter en onbe- fproken zeden maakten hem bij elkeen bemind. De lieden , bij welke hij alle avonden kwam , kunnen zich nog niet verbeelden , dat hij niet nicer leeft. Hij fprak eer kwaad van zich zelven dan van anderen. Alle zijne vrienden , en daar onder kan men bijna alle tellen , die hem kenden, laten hem dit regt wedervarenu Nooit A a 3 kwam Digitized by Google C 374 ) Iwam *er ten nadeele , van wien ook , ecn woord over zijne lippen; integendeel fprak hij altijd gunftig over zijne kunstbroeders en liet niet na hun, die in hetzeli- de vak, als hij, fchilderden, regt te doen. Bij dc verkooping zijner fchilderijen , werd zijn groot- fte en fraaifte ftuk, waarvan ik fprak, aan den Hr. Da- got y , Porleleinfabrikeur , Verkocht, voor een veei la- ger prijs, dan de kunstenaar ’er dikwijls bij zljn levtn voor weigerde aan te nemen. Hij had deze fraaiie ordonnantie in het klein , zoovvel in olievervv als in gouache nagefchilderd. Dit laatrte, een der aangcnaamfte ltukkcn van dezen Schilder , werd door den Hr. la Tour du Pin gekocht, wiens cchtge- noote eene leerlinge dcs ovcrledenen was. Vcrfcheiden kleine fchilderijen en lludien fchafte zich Mej. Epine aan , welke dc kuniten met zoo goeden uitilag beoctcnt. Deze Dame gcvoelt , als eene ware liefhebller, fpijtvan geen grooter aantal gekocht te hebben. De (ludicn wer- den vrij wel verkocht: men vindt dezelve in den han- del niet weder, eene reden te meer, om niet te zc g- gen , dat men dezelve te duur betaalde ,* en dat de bezitters zich mogen geiukwcnlchen, vail zich dezelve te hebbea #augefcbaft. .Over het Verloskundig Onderwijs te Parijs EN OVER 11ET ALGEMEEN IN FrANKRIJK. Naar het Hoogduitsch van Dr* JOHANN FRIED R. OSIANDER. ( VerVo/g en /lot van bladz. 183.) Bij dezen privaat Curfus en bij de openliike voorle- ' *ingen voor de Verloskunde aan de Mcdifche Schole bcpaalt zich nu de gelegenhtid, welke in Parys gtvon- den wordt, om de Verloskunde te lecren. Eene open- bare plaats voor de Praktifclre Verloskunde is *er niet voor Digitized by Google C 375 ) voor dc Studcrende Jeugd^ en het plan, waarover finda' lang gcfprokcn is , om dc Maternitd ook ten lititte van Scudeuten te bezigen, blijft voor als nog onuitgevoerd * en het fchijnt, dat ’cr zich ook groote hinderpalea voor deze zoo weirfclicnswaardige Inrigt-ing opdoeu. Vrcemdclingcn en Ingezetenen , die met de inrigting der Maternitd bckend willen worden , vinden hiertoe weinig gelegenheid en moeten zich gewoonlijk te vre* den ftellcn met haar eens^ter loops gezien te hebbetu Doch ook dit beloont reeds de moeite. De orrder- lcheidene Bureaux, aan welke het befhuir over het Vondelinghuis eu de Zaal voor barenden toevertrouwd is, zijn in het Vondelinghuis zelve opgerigt. * De Heet Hucherard , Opzigter over de Mate rn ltd in het bijzonder ( V Agent de Surveillance ) , is altijd iu een dezer Bureaux te vinden; en de vreemdelingen doen het best zich bij hem te vervoegen , deels om de in- rigting der Bureaux zelve en de wijze van de opne- ming der kinderen te bezigtigen , deels om den tegen- woordigen toe (land der Materuitd nader te leeren ken- neo. Door hem verkrijgt men ook het gcmakkelijkst verlof , om zich in het huis voor de barenden te lateit rondleiden* Om het Vondelinghuis te zien behoeft men geen bijzonder verlof, doch ieder kan ten dien einde zich bij den Porticr van het Huis vervoegen , die hem 'dan eene geleidsvrouw geeft, ten einde hem de kribben , de kerk , de woning voor de huisminnen en de werkzaal der zvvangere vrouvven te toonen. Do kerk in het Vondelinghuis verdieut in het bijzonder de bezigtiging , uithootde van het fchoone Aliegorifche Beeld , hetwelk St. Vincent de Paul voodlelt, houdende in zijne arraen een kind , ’t welk hij van de ftraat opgcnomen heeft. Dit Beeld werd , op bevel des Konings, Lodbwyk den Zestiendcn , door den be- roeinden Beeldhouwer Stouf in het jaar 1789 ver- vaardigd. In het Hospitaal worden ook zilveren en ko- peren renningen , met het beeld vail dezen Stichter van het voormalige Hospice des Enfans trouvis , verkocht. Het huis voor de barenden kunnen Geneesheeren al- Iden, op bijzondere aanbeveling van den Arts of Vroed- mcester, of wel vaii een of ander Medelid in het Be- iluur van het Hospitaal, te zien krijgen; de Heer Hu- cufrard kah echter, door zijue voorfpraak by do A a 4 Yroed- 4 ( 376 ) I Vroedvrouw of de Beftuurderesfe van dit htiis, toe^ gang voor vreemdelingen verkrijgen. Baudelocq up. vergunde gaarne aan vreemdelingen , die zich ten dozen aanzien bij hem vervoegden, zijne lesion voor de Leer- lingen der Vroedvrouwen van de Maternity eenige ma- len bijtewonen, cn de Heer Chaussier laat hen fom- Tvijlen bij zijne bezoeken der zicke Kraamvrouwen aan- wezig zijn. Daarenboven vinden de vreemdelingen , bij de iaarlijklche Prijsuitdeel ingen aan de Leerlingen van de Vroedvrouwen , gclegenheid de Maternitd te bozoe- ken; en deze gclegenheid verdient daarom te meerder gezocht te worden, will men alsdan bet best overtuigd wordt van bet voortreHclijk onderwijs en de buitongc- wone leiding van de Leerlingen der Vroedvrouwen. Dan genoeg van bet Verloskundig Onderwijs te Pa- rys- In Straatsburg is bet Verloskundig Onderwijs zeer bloeijend, en de Geneeskundige Faculteit aldaar beeft dit voordeel boven de Parijiche, dat zij ecne openbare plants voor de Verlosfiugcn bezit, die Parys geheel mist. Desniettemin beersebt in Frankriik nog over hot algemeen bet gevoelen , dat 'Parys ailcen in ftaat is goede Vroedmeesters te leveren. Het onderwijs in dc Verloskunde is tuslchen de Heeren Flamant l\i Lob- stein verdecld. De eerlte , Proles lor in de Verlos- kunde bij de Geneeskundige Faculteit, lioudt jaarliiks, van de maand Mei tot in Augustus, openlijke voorte- z ingen over de Verloskunde, en de Heer Protector Lobs t ei n gee It privaat Curl us over het werkdadi^ der Verloskunde , believe ns Onderwijs aan de Vroed- Vrouvven van hot Departeraent. De Heer Flamant heet’t zyne lesion zoodanig inge- xigt, dat bij in bet eerlte gedeelte . van de ziekten der Vrouvven en in bet tweede over de Verloskunde handclt. Daarenboven toont bij de noodzakelijkite Ope- xatien op bet Fantome , laat editor zijne Leerlingen zich nict zclf op bet Fantome oefenen. Ieder van deze beide Hecrcn heeft cone afzonderliike Verio skundi go Cliuik, waarvan die van den Heer Fla- mant. de Verloskundige Cliuik der Faculteit; die. van den Geneesheer Lobstein ae Clinik van bet groote Burger- Hospitaai te Straatsburg is. Beide ftaan omier het gemeenfchappelijk beiluui van bet Burg.r-liosp.taal, van Digitized by Google C 377. > van hetwelk ook de plaats voor de openbnre Verlos-' kundigc Clinik aan de IJniverfiteit afgeftaan word. Die gebouw ligt in den Hof van bet Civile Hospitaal eu bevat cene groote zaal in dric kamers, welke te zamen drieentwintig bedden bevatten. De afdeeliug in het Burger- Hospitaal zelf, waarin zwangere en ook oulangs bevallene Vrouwen uit de Stad opgenomcn werden en welke de Heer Lobstein beftuurt, bellaat uit twee groote zalen, waarvan ieder in twee afdeelingen verdceld is en die te zamen twee- endertig bedden bevatten Ten aanzien van liet getal der Verlosfingen of het voorgevallene in de Clinik van den Ileer Flamant zijn mg geene bijzonderheden bekend; daar echter de Fleer Lobstein eerstdaags het relultaat van zijn Clfnik bekend denkt te maken, en deze, wegens nagenoeg gc- lijke verdeeling der zwangeren in beide afdeelingen, als ook wegens de eenftemmige gevoeluis van beide die Onderwijzers , niet verre van de cerlte kunnen verfchil- len , zoo zal men zeer gemakkelijk van de cene op de andere befluittn mogen. Yoorloopig intusfehen kan ik mijne lezers het volgende over het gebeurde in de Clinik van den Ileer Lobstein mededeelen. Gedurende zes jaren, dat is, van den jure 1804 tot. 1809, zijn ’er 331 Verlosling^n in deze Clinik voor- gevallen; men mag alzoo het getal der jaarlijks voor- komende geboorte op vijftig k zestig Ichatten. O11- der deze 331 Vcriosfingen waren 26 kunstmatige. Na- melijk 1 3 keeringen , 1 1 tanggeboorten , eene keizerfnede na den dood der moeder en eene perforate. Behalve deze 33 1 zwangeren zijn nog 166 kraamvrouwen in de Clinik opgenoitien. Beide Ciiniken , zoowel die der Faculteit als die van het algemeene Burger- Hospitaal, kunnen door de Stu- denten bezocht vvorden, en ieder, -welke bij den Se- cretaris der Faculteit ingefehreven is , heeft het regt Verlosfingen te docn , dat is, namelijk, bij natuurlijke Verlosftngen hand aan het werk te flaan. Hiervoor worden llechts 6 Francs bij de cerlte Verlosfing aan de Vroedvrouw, welke het opzigt over de zaal heeft, * bctaald. Kunstmatige Verloslingen echter docn hicr alleen de Profesforen , cn het is ongcbruikcUik , otn ex nen Student verlof te geven, de tang aantekgccn. A a 5 We- / Digitized by Google (370 Welcelijks is ’cr ddu uur bcpaald voor het onderzoe- Icen , hetvvelk onder opzigt van den Profesfor gefehiedt f welke den llaat dor zwangeren in een bijzonder bock opteekent. Over het Verlaskundig Onderwijs te Montpellier vale tee r weinig te zeggen. Sedert Laborie en Serres lieeft Montpellier geene buiten ’s lauds beroemde Vroedmeesters gehad. Tegenwoordig leest Prof. Se- iveaux aldaar over de Verloskunde; terwijl men ’er echter geene Inrigting voor de barenden vindt, zoo moet hij zijn onderwijs alledn bij mondelinge voor- dragt bepaleiu NIEUW - UITGEKOMEN BOEKEN- 9 ajBo. Recuril des Observations Hy d rograp hi q tics tt Topo* grapniqves faites en Hollander par C. R. T. Krayeniiopf, chevalier , etc, , ancien ministre de la guerre en Hollander In 8®. de 30 feuilles, plus 3 cartes, tird a 300 exerapl. Impr. de P . E . Brief, i Amfterdam. CIlcz Doorman & Comp, \ Amft. /6- 10-: • 3017. Nicolai Par adisii Opuscula Academical accedutit N. G. OosTERDYKii prolufio et He km. Tollii narratio de vita Nicolai Paradifii: edita a filio Nicolao Paradisio, Med. Doctore. In 8®. 12J folia, 550 exempt. Impr. Brill, Leyda?. Leyda? apud A . et J. Honkoop . f 1-10-: Doze Opns<./da van den Hoogael. Paradys bevatten i°. zijnc Inaugure- te Disfertctic , ut nature m inftammationis. a*. Dric O ratten, die hjf bij vcrfchillendc gdegenheden ttufprak, <le eerfte dc diliginti TAcraptuii* res Univer falls jludio , maxima rccte tnciendi infrumettto; de tweetk de naturali et quid ad cam comiliandam Medicine v cleat ; dc defde: Je Cog nit tone 1 Ufa rice Medici nae mag no cum cd Medici in arte exercenda folcrtiam turn ad artis a m pliftca tio nem adjvmento ; c£ 3®. Zi) nc Lectiones puldicae dc verc Mulicinae ikcoreticae ratiane ej usque fnibus. Dcze bundel wordc befloten nice de vooraffbraak van den Hoog- pTcl. AT. G. Oosterdyk, Mj dc hervatting der openbare lcsfcn [zie dcs- tf-egens Alg. Konst- cn J.etterb. 1812. D. li. bl. 363.] en een Levensbe- rigr van den ovcrlcdcnen dot»r Jl. Poll ins, in welke beide ftukken aan de bekwaamheden van den gcLeerdtn Paradyj cenc opregtc en welver- diende huldc wordt toegebra^u * 3035. Handlelding tot het oprigten en in Hand houden, van voor den Meiisch enden Burgerllaat, zoo Hoogstnut- tige Industrie SchoJen, door J. H. Floh. In gr. 8°. 4* bl. opt.* 400 exempl. Drukk. van Tkicme te Zutphea. Bij denzei- ven aldaar. - 10- : Dcze Veiiiaudeliug v.m den kuud%cn Floh dong naar den pi^js op dd be- Digitized by Google C 37$ ) I bfcinrtvbordfag cener Vraa* , door de Maitfchapptf Tot Nut van V digi* insert, over dc Industrie-Scholen uitgeloofd; dock blcef onbekiuond , lioe- zeu’ onderfeheidon beooidcelaren daaraan veel lots gegeven liaddcn. * 3036. Mufeum of vcrznmeling van Stukken ter be v or- dering van fraaije Kunften en Wetenfchappen, door Mat- thijs Siegenbeek, tweede Deel. In gr. 8°. 15 bl. opl. 800 exempt. Drukk. van J. Brill te Leyden. Bij A. Loosjes Pz+ te Haarlem, f 2 - 8 - : Dit tweede Dccl bchelst dc volgende ftukken : Over de verdier.ften van Dirk Tolkertz Coornhcrt als Zedefchrfyver; over Dante Alighieri en zy- nc goddclijke Comedie; berigten omtrent eenige minder bcUende Neder- dnitlcbe DicJiters en uittrchlels nit dezelvc 1. Petrus Hogcrbetius ; 2. Mctthcus (Jargon ; 3. Elifabeth Koolaart ; Vertalinnj der zes eerfte Hoofdllukken van Cicero's i Ide Kedevocring teicn Rullus , en iets over Torquatos Tcsfo en zijn Err lost Jeruzalem , gcvolgd door ecne proeve uit dit Diciitftuk. Re thing z u lien vvij , gelyk van bet ccrltc Deel* 00k van dit tweede nader vertlag geven. * 30 37. Balthazar Knoopius, door J. ImmerzreL Ju- nior, met platen. In gr.8°. 18^ bl. opl. 8ooexempl. Drukk* van Stuerman te Delft. Bij den Auteur te Rotterdam-. / 2 - 12-: * 3038. Eerftc beginfelen der Staatkundigc Aardrijks- befchrijving. In 8°. y\ bl. opl. 400. exempl. Drukk. van A . BJusfe te Dordrecht. Bij A, Blusfd en Zoon aldaar. 8-: * 3°39» Gefchiedenls van den Ambtsraad GokDman, enz., uitgegeven door den Brron Adolph Knigge, euz. In gr. 8°. 18 bl. opl. 500 exempl. Drukk. van A. Blusfd te Dordrecht. Bij A. Blusfd en Zoon aldaar. f 2- 18 - : * 3041. Gefchiedkundige Aanteekeningen op den laac- ften Zeetogt van den Admiraal de Ruiter , door A. Loos- jes Pz. Gr. 8°. 5 bl. met eene kaart opl. 820 exempl. Drukk* van G. Post te Utrecht. Bij A. Loosjes Pz. te Haarlem. f 1 - : - : Met deze Gefchiedkundige Aanteekeningen on ecne Knnrt, wparop mcti den gcheelen Zeetogt van den berocindui Admiraal kan nagaan , is dit werk , waarvan v.y reeds otnftandig gewag maakten, (zic Alg, Konst- en l«etterb. 1813. D. I. bl. 2 67 en 281.) volledig. * 3042. Galerii van Merkwaardige Menfchen en Men- fchelijke Lotgevallen, enz., door W. Goede. In gr. R°. 18 bl. opl. 300 exempl. Drukk. van P . van Braam te Dord- Techt. Bij P. van Braam en bij A. Blusfd cn Zoon aldaar. f 2-4-: * 3047. Gezangen, ten dienfte der Scholen, uitgegeven door de Maatfchnppij Tot Nut van V Algemecn , 1 lie Itukje, i lie gedeelte. In 40. a1- bl. opl. 1000 exempl. Drukk. van Herdingh te Leyden. Te Leyden, Deventer en Groningen bij D.du Mortier en Zoon , bij J.H, de Lange en bij jL Oom- ieas . / 2-3-; * 3048. C 3*0 3 • 3048. Kommando Woorden voor de Infant erle, in het Fransch en Hollnndsch. In 83. \ bl. opi. 500 exempi. Drukk. van E. Maaskamp te Amfterdnm. f : - 2 - : 3049. Guide voor Ofucicren cn Under- Ofticieren van de Nationale Garde , enz. In twee Deelen, door den Heer van Brienen van Ramerls, enz., eerfte Deel. In 8*. li\ bl. opi. 300 exempi. Drukk. van £. Maaskamp te Am- fterdam. 3050. Redcvoeringen over onderwerpen uit de Natuur- lijke Historic door A. II. van Gelder, enz., eerfte Stuk. In gr. 8°. 9 bl. opi. 550 cxcmpl. Drukk. van Herdingk te Leyden. Te Leyden en te Amfterdam bij D.du Mortier en Zoon en bij J . ten Brink Gz. f 1 - 2 - : * 3051. Derde Zestal Leerredenen door J. H. vaiv der Palm. In gr. 8°. I5J bl. opi. 1600 exempi. Drukk. van Herdingk te Leyden. Bij du D. Mortier en Zoon aldaar. f 1 - 1 2 - : 3053. Verzameling van Ilydrographifche en Topogra- phifche Waarnem ingen in Holland, door den Oud Minis- ter van OorlogC. R. T. Krayeniioff. In gr. 8°. 30 bl. met firie kaarten, opi. 700 exempi. Drukk. van P. E* Brict te Amfterdam. Bij Doorman en Comp . aldaar./ 6-10-; UITTREKSELS en BEOORDEELINGEN. Arademische Verhandelingen. Disputatio de Jur/bvs Pat ride Potest at is , vulgo ita diet is , atquc tutelar , and ore Jano Freoerico Mauritz Ganderheyden J. U . D, Zalt - omelienfi . Lugd. Bat. apud 1\ Herdingk . 1 8 1 1. Reeds twee jaren geleden zng deze uitgewerkte Ver- handeling Iiet liclit. — Zij werd 011s echter eerst onlangs ter beoordeeling coegezondcn, weshalve de verdienftelij- kc Schrijvcr het ons niet ter. kw?de zalduiden, dat wij eerst mi de Regtsgelcerde wereldnict die voortbrengfel zijner Akn- demifehe ihidien trachten bekend te maken, en hem zoo bat den welverdieiuien lof laten vvedervaren, waarop hij voorwaar met het grootfle regt aanfpraak heeft. De Schrijvcr berigt ous in zijne voorrede, dat hij reeds in zijne Thrfes Juridical Inaugur ales vvaarmede hij aan de Leyd- fche Hoogefchool tot Doctor in de Regten bevorderd was geworden, de uitgave van deze zijne verhandeling had be- loofd. Hij was reeds tocn vlijtig met derzelverbearbeiding bezig, maar werd ondanks zijne pogingen, veihinderd haar voor zijne prpmotie te yoltooijen en in ’t iicht te geven. Wij zagen dikwijls eenige opperviakkige TkeJ'es Inaugu- rates met dergclijke veclbeiovcnuc Voorredeus ptalen, doefc hoe Digitized by Google C 3*1 > t*6e zeldzanm voldced men aan zijne plegtige hefofeef Her fchijnt, als of de meesten met de Akademie ook alle Aknde- mifchefhidienmeenen vaarwel re mogen zeggen, en genoeg te doen, wanneer zij de verfcliillende tnkken der regrsge- leerdheid, welke zij nan de Akademie hebben leeren behan- delen, in den engen kring dcr dorre Practijk terug brengen. - De Heer Ganderheyden heeft getrouwer zijn woord ge- bouden, eri verpligt ons dus reeds hierdoor hem gunflig te onderfeheiden van bet getal der genen, welke wij zoo even bedoelden. Wij wiilen kortelijk den inhoud van zijn gefehrift mede- deelen, ten einde daarna met een woord onze gedachten over hetzelve openhartig bloot te leggen, . In den eerften opHag zal misfehien de titel zelfvefenmoe- ten affehrikken. Want wat is ’er al niet gefehreven over de Vaderlijke magt ! Hoe vclc boekdeelen zijn niet met dit on- derwerp vervuid! En hoe heeft niet al meestentijds de een den nnderen ultgefchreven? Evetiwel de verhandeling van den Heer Ganderheyden heeft bijna niets dan den titelmec deze Schrijvers gemeen: hij heeft zijne flof op eeneganscli verfchillende en eigenaardige wijzc behandeld, en voor zoo verre wij kunnen oordeelen, zich in geenen deele aan eigenlijk gezegde compilatie fchuldig gemaakt. Hij verdeelt zijne flof in twee deelen ( partes ) welke in stfzonderlijke hoofdfhikken en paragraphen zijn geTpIit^t. Het ecrfle deel betoogt breed voerig de regten der Va- dcrlijke magt buiten den Burgerflaat ; {extra civilem focic- taicvi)\ n het andere wijst hij de magt aan, welkede vader in den burgerflnat zelven op zijne kinderen heeft. Ecnc naar ons oordcc! te uitgerekte inleiding over het onderfeheid tusfehen regt en zedelijkheid gnat het eerfte deel vooraf. Vervolgens toont de Schrijver tot zijne flof nader toetredende nan, dat het kind zoo wel als de vohvas- fen mensch deel heeft aan die natuurlijke regten, welke men aangeborene pleegt te nocmen, ( jura connata ) en alleenlijlc van die verfloken is, welke door rijpheid van oordeel in het vermogen, om zijnen wil te verklaren, later ontflaan, alsbij voorbeeld: het regt om bezit of eigendom te verkrij- gen. Weshalve het kind, in den regterlijkenzinbefchermd mag worden door him, die deze zorg wiilen op zich nemen* Zijne behoeftige toefland is van dien aard, dat hem hierdoor niet allcen geen onregt gefehiedt, maar de zekerfte htilp wordt aangeboden, om zijne natuurlijke regten, die hij zelf nog buiten flant is uitteoefenen , te kunnen handhaven. Jncusfchen heeft het kind geen regt, om van iemand, bui- ten zijne ouders deze zorg te vorderen; niemand heeft tot deze voogdij eenige regterlijke verpligting, alleeu op de ou- * • L Digitized by Google ( ) ! fHiders mst ctczelve: dcze kunnen hierfoe worden gen ood- zaakt, daar zlj door do daad van voortteling hec kind her bcftnan gegeven, en hct in dien gebrckkigen (taat geplaatsc hebben, waar hcc hulp cn bijltand behoeft cn zonder de- ceive flood wendig verioren gaar. , Na dit eigen gevoelen voert de Schrijver in her $de Hoofd- (luk de onderfeheidene en meer of min verfchillende ge- voelens aan van de bcroemdfte latere wijsgeeren , die in hun- ne gefehriften dit zelfde onderwerp behandeld hebben, als: Grotius, Hobbes, Puffendorf, Kant en Fichte , welke clrie eerfte Schrijvers wij niet begrijpen, hoe zij onder de heroemdlte mannen der oudheid door den Heer G. gerang- fchikt vvorden, immers zoo de i^de eeuw reeds onder de oudheid bchoort, waar zal men dan wel Plato en zijne tiid- genooten plaatfen? doch dit in *t voorbijgaan. De Schrij- v^r vervolgt hierop verder ziine (tof en befluit zijn eerfte Deel met de regten aantetoonen, diede kfnders en ouders war hunne natuurliikf , verfttmdclijke en zedelijke opvoe- ding aangaat, onderling hebben. I let tweede deel, waarin de Schrijver aan wi! toonen hoedanig doze regten in de Burgerlijke Maatfchappij zelve geregeld en gewiizigd zijn, wordt wederom door eene breede fnleiding voorafgegnan. De Schrijver treedt a Jdaar in een omilagrig betoog over her oogmerk des Burger/lanrc en ontvotnvt zelfs de regterlijke verpligtingen , die deVorst heeft te betrnchton, om dit oogmerk des Staats, ’t welk de Schrijver eeniglijk in de handhaving der volkomene regten Belt, te bevorderen en te bereiken. Hierop brengt de Schrijver zijn tweede deel totviera/- gemeene ftellingen (fh fes) , die hij vervolgens naauwken- rig en bondig trnclit te ftaven. De eerlte is, dat het de regtcrliike pligt van den Verst of het Gouvernement is, om toetezien, dat de ouders ge- bandhaafd worden in hunne volkomene regten op hunne kinderen; hij moet derhalve alle gefehikte middelen bezi- gen, waardoor de ouders tegen de beleedigingen , hun door anderen in hun ouderhjk regt aangedaan , beveiligd kunnen worden. • De Policiezorg moet dus inzonderheid het oog houdeu oo de Vrocdvrouwen en Minnen zoo wel, als op de On- derwijzers, aan welker kunde en zedelijkheid het kind door zijne ouders wordt nanbevolen en toevertrouwd. De tweede (telling is: de hooglte magt moet zorg dri- ven, dat den kinderen door hunne ouderen geenonregt wor- de aangedaan, offehoon echter het ouderlijke regt niet binnen te enge palen behoort beperkt te zijn. Ook deze (telling wordt door bondjge bewijzen geftaafd. De Schrijver wijst hier aan: i°. hoc verre zich de magt der . ou- Digitized by Google C 3^3 ) onnrent den perfoon en goederen hunner kmdereix ruag uitftrekken, en bandelc bij die gelegenheid over het wederregtelijke van het te vondeling leggen, het onmatig tuchtigen, het zoogenaamd verronfelen enz., en .wil het regt van eigemiom in de kinderen erkend hebben, wanneer zij iets of door giftcn van vreemden of door eigene viijt ea werkznamheid verkregen hebben. . 20. Welke de onderlinge regten van opvolging in efkan- ders goederen tusfcben ouders en kfnders moeten wezen. . 30. Op welken tijd de ouderlijke magt moet ophouden. 4°. In hoe verre de onderlijke toeftemming bij bet huwo lijk te pas korat. - En erndelijk ten 5den of in den burgerftaat het onder- fchefd tusfchen wettig en onwettig kroost bepaald behoort te worden, en op welk eene wijze hetzelve dan moet wor- den geregeld. De Schrijver toont de nuttfgheidl aan, die ’er voor het Staatswelzijir in gelegen is, om de opvolging bij verfterf tusfchen de ouders en kinders te handhaven, raaar keurt de. onderfcheidingen af, die hieromtrent tusfchen oudere en jongere broeders of wel broeders en zusters bij de Romei- nen en Engelfchen in acht werden genomen. Met betrekking tot den tijd, vvaarop devaderlijke magten voogdij behoort ontbonden te worden ; de Scbrijver er- kent , dat hieromtrent in het regt der Natuur zelve geene vastc bepnlingen hebben kunnen worden gemaakt, doch hij wil, dat in den burgerflaat de opperfte magt hier diea warcn middelweg infla, die geene kinderen aan zich zel- ve overlaat , noch volwasfen mannen aan de vaderlijke tuchtrocde onderwerpt. Hij keurt derhalve de bepaling des Franfchen Wetboeks in an. 388 goed, maar vindt hec ongerijmd, dat niettemin na dien tijd de ouders een’onbe- paaiden invloed behouden over de huwelijken, die hnnne meerderjarige kinderen willen aangaan. Het onderfeheid tusfchen wettig en onwettig kroost is 00k naar het oordee! des Schrijvcrs voor het regt en de zedelijkheid des burger- ftnats. van het uiterst belang, doch hij begrijpt met, hoe de Franfche Wetgeving heeft goed kunnen vinden, de in overfpel en bloedfchande getcelde kinderen harder te druk- ken dan de overige bimen wettigen echt geboren. De Schrijver gnat hierop tot zijne derde flelling over, waarin hij de noodzakelijkheid der voogdij betoogt voor de oudorlooze kinderen. Iiij ontwikkelt hier de verpligtin- gen der voogden en prijst bovenal in dit opzigt de voor- r.igtigheid der Franfche Wetgeving, die een regt nuttig ge- bruik heeft weten te maken van de voortreffelijke voor- fichriften, die de Romeinfehe Ilegtsgeleerdheid haar aan- bood. Eir Digitized by Google C 3*4 ) Eindciijk befluit de Hecr G. met eene laatfte (telling de Verpligtingen van de hoogfte magt betrefFende, om de kin- deren opteleiden tot nuttige leden der manrfchnppij, zon- der dat ecluer Jets ann de ouderlijke magt of aan de waar- digheid van den perfoon der kinderen te kort worde gedaan. Om die oograerk te bereiken vindt de Hecr G. geen beter middel, dan dat eerier openbarealgemeene opvoeding, even gelijk de beroemde Filangieri dit reeds breed betoogd en aangeprezen had. Zie daar den korten en hoofdzakelijken inhoud dezer Regtsgeleerde Verhandelfng. (l/ct vervolg en jlot in onzen ccrstkomcndcn .) STERRE- en WEERKTJNDIGE WAARNEMINGEN. WEERKUNDIGE WAARNEMINGEN, BUI TEN HAARLEM. f RARO- I TllER- I WIND- LLTH19* »— cc t" < ME- MOME- ST REEK. cesteuv Nov. ( TER. | TF.R. ! HF!D. 7$ 39 N. bewolkt; ’stnmidd. cn 3 <£9. 9 52 — 'ftavonds buijig. (30. I 44 — (*30. 2\ 41 N. t. W. bewolkt ; veel lieldcr ; (U\ ; 4 50 — regen en windbuijen. (30. z\ 33 N. O. .. f3°» 3* 32 Za Z» Cm "" — 5 <30- 3l 44 z. 11 il ; bewolkt ; omtrent helder. (.30. 2? 33 (30. i\ | 33 0. t. z. 6 <30- 0 f 44 — beldcr; ’.savonds bewolkt. (29. 9t 35 0. f29* 8| 34 z. 7 . a 7 <29. 42 z. z. w. holder ; *s avonds betrokken. I29. 8 33 z. w. f29- 4* 46 z. w. harde wind ; *s morgens regen ; 8 < 29* 41 54 z. W. t. W. verders bewolkt. ^29. 5 50 w. z. w. namidd. cn *s avonds buijig. f 29* 5 46 z. w. harde wind; 9 < 29. c\ 52 j 1 w. t. z. *s moreens reuen; U9. 7* 46 1 z. \v. verders bewolkt. Te Haarlem, bij A. LOOSJES Pz. - Ter Drukkkrije van V. Loosjrs te Haarlem. v C Lange Veeritraat W. 3. N. 6.) Digitized by Google ALGEMEENE KONST- EN LETTER-BO VOOR HET JAAR 1813. N°« 54. V rij dag den lydcn November • Volgens KEIZERLIJK BESLUIT van den adften September ilitj is de uitgaye van dit YViekblad dejinitief toegcjlaan* B E R I G T E N. Haarlem. Gaarne het onze toebrengende, om de Bollandfche Geletterden dienst te bewijzen, hebben wij geene plaats willen weigeren aan de onderftaande aan- vrage. * ,, De Ondergefchrevene wenscht ter vcrrijking van Ssijii Werk : Peter de Groote in Holland en teZaan* dam , inzage te erlangen van het Werk .van Dr. A. F- Bussching, Magazin fur die neue Gefchichte uni Geographic , X. Th. in 40. en Neues Magazin , VII. Th. De ftremming van den Boekbandel heeft de over- zending van dit Werk van Leipzig belet. Onlangs ver- zekerd zijnde geworden , dat ten minften ten Exemplaar van dit zoo belangrijk als kostbaar Werk zich hier ta lande bevindt, ncemt hij de vrijheid alle Letterminnaars en Boekhaudelaars , die mogten weten , waar hetzelve aanwezig is , vriendelijk uit te noodigen , om of aaa hem , ot aan den uitgever dezes , op de minst kostbare wijze, hier van kennis te geven, opdat hij zelfzich dan aan den bezitter zal kunnen vervoegen.' Hij ver- langt insgelijks het Werk te zien van denzelfden Df. ill Dee l. B b A. / C 33<S A. F. Bcssching: Gcfchichtc der Euangtlisch Luther* fcht Gcmiinc zu St.; Petersburg , tot nogtoe door hem ook vergeefs gczocht. Zaaudam , * Jacobus Scheltema.” 5 November 1813. r ^ Haarlem. Zoodra het Berigt wegens het Levea en de Gefchriften van Elie Luzac in het Magazin En~ eye lope dique van Mill in verfeheen, waren wij ’er op bedacht , om onzen lezers daarvan eene vertaling mede- tedeelcn. Vooraf echter wilden wij de meening van den oorfpronkelijken Steller, den Hooggeleerden Heere Cras, daaromtrent vernemen, <die, 011s vrijheid tot de plaatfing verleenende, tevens de vriendelijkheid had, om de van dit Stuk vervaardigde Vertaling, hem op zijn verzoek geworden , van eenige aanhalingen en den voor het berigt geplaatften brief vergezeld, terug te zendert, waarvoor wij hem openlijk onzen dank be- tuigen. Aan den Heer Red ac te ltr van den Alg. Konst- il if Letter-Bode. * • , • r Mijn Heer! Het Berigt wegens het Leven en de Gefchriften vsn Elie Luzac, hetwclk UEd. in het Magazin Ency - clopedique gevonden heeft, en omtrent welks plaatiing in Uw Blad UEd. mi) mijne gedachten vraagt , was oorfpronkelijk in het Nederduitsch opgefteld en befterad •voor v ecn Vaderlandsch Tijdfchrift. J3it opgeiciiort •zijnde, fcheen het niet ongefehikt, gemeki Levcnsbe- •rlgt'in cen geroemd Fransch Maandwerk te piaatfen, ook ter algemeener bekendwordi ng; maar alsdan moesc het zoo we l verkort als in eeii’ Franfchen vorm worden overgegoten. Hitrtoe hood zicli een vriend aan , die •zulks fraai heeft uitgevotrd. I let lijdt gecne bedeu- king, of het is nu beter, eene vertaling van het Fran- fche, dan het oorfpronkelijke Nedcrduitfche Berigt zek ve te geven, zoovvcl , ouidat dit laatfie voor Uw -Weekblad te uitgebreid is, als om anderc reden en. Ik heb Uvve vertaling liaauwkeurig bevonden ea ’er en- \ Digitized Ik volharde mej , c 287- y kcl eenige aanhalingen bijgevoegd. achting , Mijn Heer! Amfterdam, UEd. D. W. D. * den 12 Novemb. 1813. II. C. Cras, B E R I G T WEGENS II E T v LEVEN en de GESCIIRIFTEN VAN ELIE LUZAC. / Het Geflacht Luzac, van Franfche herkomst, had zijn Vaderland, ten tijde der herroeping van het Edict van Nantes,, verlaten. Van drie gebroeders van dien naam vvaren ’er, in het begin der laatfte eeuw, rwee te Leyden gevestigd. De oudfte had zich eerst aan den Geestelijken Hand toegewijd en dadelijk aan de Franeker Univerfiteit een’ aanvang met zijnc lludien ge- maakt. Maar het ging hem bijna cveneens als Boer- have. Bij eene Akademifche oefening, zullende rede- twisten over een Godgeleerd punt, droeg hij zijne te- genvverpingen en twijfel ingen met zooveel kracht en vuur voor, dat de regtzinnigheid zijner gevoelens aan Hhroomvallig naauwgezette lieden verdacht voorkwam. Niets mecr was ’er noodig, om hem een’ weerzin te- gen deze zijne eerst gekozen loopbaan inteboezemen; veei liever nam hij deel in den handel van zijn’ broe- der, die toen Boekhar.delaar te Leyden was. Hij be- gon ’er dat Nieuwspapier te fchrijven (‘A Touvelles ex- traordinaire! dc divers endroits') , hetwelk ■ zich even- ^eer onderfeheidde , door deszclfs naauwkeurigheid en vyaarheidliefde ais door zuiverheid van Hijl en vrijmoe- digheid, waarmede het gefehreven werd, en dat, uit hootde dezer hoedanigheden , door geheel Europa, nicer dan eene eemv, al gem een gczocht was. De derde broeder van dien naam had eene Kostfchool te Noordvvijk , en had zijne inrigting tot zuik eenen buitengemeen hoogen graad -van naam en * vooripoQd B b 2 op* r 388 ) •pgevoerd , dat hij eenc aan rljkdom grenzende wefge- fteldheid geacht werd deelachtig te zijn. Hij maakte bovenal van dezelve geliuik, om zijne vijf kinderen eene zecr zorgvuldige opvoeding te geven. Van drie zonen , welke hij had , levert de tweede , Eue , het ondervverp voor dit bcrigt op. Hij werd te Noordwijk den ipdcn October 1723 ge- boren. Zijne eerfte levensjaren , verre van iets merk- waardigs te bevatten, fchenen ilechts een zeer bepaald vcrftand in hem aantekondigen. Hij was daarcnboven drocfgeestig en fomber van aard en fpeelde nimmer met zijne makkers. Op zijn twaalfde jaar onderging dit karakter eene zoo plotfelinge als volkomene veran- dering. Het was eene foort van on t waken. Eensklaps bekwam hij vcel icvendigheid en lcidde den grootiien ijver voor alle * zijne ltudien aan den dag. Naar de Leydfche Univerfiteit gezonden, om dezelve te vol- tooijen, hoorde hij de lesfen van Hemsterhujs over de oude Letterkunde en volmaakte zich in de Wis- cn Natuurkundige Wetenfchappen onder Musschen- broek en Lulofs. Deze beroemde Hoogleeraren ver- eerden hem beide weldra met hunne bijzondere vriend- fchap ; en zonder twijfel moet men voornamelijk in den invloed, dien zij op hem uitoefenden, de oorzaak zoe- ken dier geregelde geest wending , dier ftrenge naauw- keurigheid van redeneren , welke in alle zijne Wer- ken , in latercn levenstijd , doorftraaldcn , en hem toen reeds het wijsgeerig ftelfel met vuur deden om« helzen, dat Wolff op de grondllagen, door den groo- ten Leibnitz gelegd, in Duitschland gevestigd had* Wolff floeg, inderdaad, bij alle zijne nafporingen en bewijzen, den Wiskundigen weg in; altijd uitgaande van de eenvoudigfte kundigheden; geene dan angstval- lig bepaalde termen toelatende en geen nieuw voorilet dan aan reeds onwederlegbaar vastgcftelde theoremata fchakelende. Men kan niet nalaten te bekennen, dat de Wijsgeerige Wetenfchappen bij deze leerwijze veel Sewonnen hebben, ten opzigte van de blijkbaarheid, e orde, en, om zoo te fpreken, den zamenhang der denkbeeldcn. Maar Wolff, niet met deze wezenlijke voordeclen te vreden, dreef, even als meest alle uit- vinders, de.zaak te verre, en fcheen ’er behagen in te fcheppen, om zijne hulpmiddelen te toonen en uitte* Jtallen*. De. veritandigfte zijner Leerlingen wachtten • ,. zic h , Digitized by Google C 3*9 } zich wel, om hem hierin natevolgen; zlj gaven atm het voorbeeld van ’sGravezande de voorkeur, die1 door zijne Inleiding tot de Wijsbegeerte getoond had, hoe men een’ rcgren cn vasten tred houden kan, zon- der door ecu’ fomtijds bdagchclijken cn meestal onnut- tigen en vennoeijenden wetenfchappelijken toeftel omge- ven te zijn. ‘ Men ziet, dat de Sehrijver ook tevens de Drirkker was, en Luzac had daddijk ook dit beroep, reed^ door de Manutiussen en Stephan ussen voorheen beroemd geworden , na het verlaten der Akademie geko- zeu. Maar hij had reden daarover berouw tc hebben, uit hoofde der onaangenaamheden , welke uit cen zijner eerfte fpeculatien voortfproten , ik bedoel het drukken van flJommc Machine , welk Werk zondcr naam van Sehrijver maar met eene opdragt aan den vermaarden Haller in 1748 het licht zag. Van twee kanten tegelijk aangevallen, zoo ten aan- ziene zijner perfoonlijke gevoelens , als van zijne regten als Boekdrukker xn Vcrkooper , verdedigde hij zich met nadruk in V Homme plus que machine ( f ) , en vervoL gens in fEsj'ai fur la liber 1 6 de prod ui re fes fenti - mens (§). In beide deze Stukken drong hij op eene grondftelling aan , waarvan hij reeds in het berigt voor het C*) Hij verkreeg lietDoctoraat echter eerst eenige jareit' later en ilet toen drnkken een Specimen juris inaugurate , de viodo proerdendi extra ordincm in caujis criminalibus , 1759.4% C t ) Londres [Leyde] 1748. ( stu Pays litre , pour le bien public 1 749: avec pri* ttilige de tens ies v eri tables philofophcs. ; U Bb 3 Digitized by Google C 390 > Itiet Werk van Lamettrie gcfprokcn had, te wetm* dat de gemeenmaking van de tegenwerpingen der So- phisten, van welken aard of (trekking 00k, bet on- feilbaarst middel is, om de zegcpraai der waarheid, die nooit dan uit eene vrijmoedige en grondige overwe- ging voortfpruit , voortebereiden en te verzekeren ; ter- wijl daarentegen elke poging, om dezelve te verzwij- gen, in de oogen van min kundige liedcn doorgaat voor eene (tilzwijgende erkentenis van zwakheid en oa- vennogen, waarin men zich bevindt, om hun fterker bewijzen en overtuigendcr redenen tegen te (Klien. Na verloop van flechts weinig jaren vorderde zljne Bowkirukkerij fleclits zijn algemecn tocvoorzigt; en het bcroep van Pleitbezorger , dat hij in 1759 aaavaard- de, leidde hem minder, dan men zou denkcn, van zij- ne wetenfchappelijke bczigheden af; want hij betrad flechts nu cn dan de Pleitzaal, en bepaalde zich, bij ‘Gefchriften of Memorien van Confult, waarondcr ver- fcheiden meesterflukken zijn, de belangrijke zaken. te verdedigen, over wclke men tot zijn doorzigt toevl ugt jiam, en welkc hem bij voorkeur boven a Ik anderen Werden toevertrouwd , zoodra zij op Handelgefeiiillca of die van het Natuurregt betrckking hadden. Ik zal hier de tijdorde vooruitloopcn , om daarvau cxnige voor- beelden aan te haien. Toen de Staten van Holland, in 17 66, door lieden van cen angstvallig gewcten daartoe aangefpoord, over de daarftelling eener Boekcenftiur raadpleegden , kende 1/UZAC , de gcvoelens getrouw aankkvende , die hij bij zijn gefchil over F Homme machine en nog nicer in zijn Werkie: Flisjai fur la libertd enz. had aan deu dag gelegd, ziine pen aan him, die, zich grondende op de Staatsregeling dcs lands , op lut hoilanoscli karakter en op de welbegrtpen bclangltclling in de bevordering der waarheid, het b.koud eener aloude volkomene vrijheid begeerden. Hunne redenen, met dien wegflependen nadruk voorgeltcld en ontwikkeld, die allecn de vrucht eener innerlijke overtuiging kan zijn, werden in de Vergadering der Staten jriet miskemi, maar dedeu hfu tot het verwerpen van den voorgeitclden maatregcl Be- (luiten. Niet min merkwaardige Memorien, het zij men het Ewigt der iiotFcr onderZoeke, liet zij men flechts de acht van redenering- en (iijl ovenvege, zijn die, \vti- . ke Digitized by Google C 35»I ) \ ke hij in 1783 en de volgende jaren voor den Heef Charnock, van Viisfingen , en voor het Handelhuis van Hope opftelde. Zij iiepen over het regt der Oost- } Indifche Compagnie, om zich tcgen de onderncmingen van bijzondere Koopliedcn van dat land, naar de ha- vens van Bengalen en de kust van Coromandel, door de Engelfchen en andcre vreemde volkeren overmecs-. terd , te verzettcn. Luzac , die bij deze gdegcnheid het doorzigt van een’ zijner vrienden zich kon ten nut- te tnaken , ecu man , grondig bekend met al , wat op Koophandel en de Commerciele Wetgeving betrekking heeft (*), leide zich toe, om te bewijzcn, dat het Octrooi , aan de Compagnie , niet om haar bijzonder bclang, rnaar ten bate en voordeele van alien, ver- leend, in geen’ bepaalden zin kon uitgelcgd worden , te minder, 7daar de omflandigheden , tvaarin het oor- fprohkeltjk verkregen was, 00k in opzigttot andefe volkcn, eene geheele verandering hailde n ondergaan. • Verfcheiden nuttige waarheden, -waarmede hij dit on- derzock als doorzaaide , ‘ genoten roen bij velcn ecn* flecht onthaal , maar bleven in gezonde koppen hangen. Deze waarheden betreffen de gevolgen van htt Mono- polie in het algcmeen; de natuurlijlte overhelling van elke bij uitlluiting bevoorregte Maatfchappij tot de ver- drukking van hare vervcrwijderdfte deelncmors; de bij- zondere gevaren, die uit dit itelfei voortvloeijen voor een land, dat, als Holland zijn aamvezen niet kon ver- zekeren , dan door zijnen Koophandel uittebreidem, in dezelWe evenredigheid als zijne mededingende volkeren; zij betroften eindelijk de onmogelijkheid , om te bclet- ten, dat de kapitalen niet langs atgelegen wegen naar de plaatfen werden overgebragt, waar men van derzel- ver gebruik zich het meeste voordeci mogt beloven. , Het zal niemand verwonderen , te vernemen , dat Lir- zac mecr en meer aan eene levenswijze verkleefd gc- raakte, waarin hij, behalve het grootrte genoegen voor een’ man van letteren, ik bedoel de onathankelijkheid, veelvuldige gclegenheden vond, om zijne raedeburgers nuttig te zijn, en tevens genoegzamen ledigen tlid voor* zijne. geiiefkoosde ftudien behield. Ook weifeldc' hij . reeds *. De Heer R. Voutr, thans Directeur der Central© Kas in de liollaudfche Departementeu. 