De zeden der wilden van Amerika [microform] : zynde een nieuwe uitvoerige en zeer kurieuse beschryving van derzelver oorsprong, godsdienst, manier von oorlogen, huwelyken, opvoeding, oeffeningen, feesten, danzeryen, begravenissen, en andere zeldzame gewoonten, tegen de zeden der oudste volkeren vergeleken, en met getuigenissen uit de oudste grieksche en andere schryveren getoetst en bevestigt
Lafitau, Joseph François, 1681-1746
De Rouw by de Wilden heft ook Z3rnc wetten, door een gebrük van onheuglyke tydenaf gcheil':c, dat een kenteken van de erwaardigfte oudneid is. Na de e...e dagen waar op het lyk in de hut ten toon gcilaan heeft, en dac een tyd van gedurig wcnen is, zyn 'er noch tien dagen van diepen van de zeifde wat gematigder is. De wetten van den diepen Rouw zyn zeerftrengj want pedu-rende deze tien dagen na zich het haar te hebben laten affnyden, bet aangezicht met aarde of houskool befmeurt en gants ougedaan van kleren daar uit te zien, zitten zy op hun mat met het aanzicht tegen den grond aan, of na de berri gekecrt, hebbende het hooft. In hun deken gewonden, dat de vuilfte flet is die zy hebben. Zy zien noch fpreken niemant toe, ten zy uit noodzakelykheid en met een zachte flem; zy zetten voor dien tyd alle plichten van wellcventheid en beleeftheid ten opzicht van de gene die Jien komen bezoeken aan een kant: zy eten niet als koude kolt; zy konien by geen vuur om zich te warmen, zelfs niet in den winteren en gaan niet als by nacht om hun nooddruft uit. In den lichten Rouw vcmoegen zy zich met zelden uit te gaan, geen feefen of openbare vergaderingen by te wonen, eenige plichten En zelfs hun haften niet te fmeren. De LykpHchten voor allerly soforten van perfonen niet dezclfdd, zyn de Rouw- wetten ook voor een niet even eens. Man en vrouw zyn er 't naauwlle aan verbonden. Zo dra een van bcyden de fciiatting aan de natuur betaalt heeft krygt de hut van den overleden een rccht op de overgebleve perloon, 't geen zy gedurende 't leven van beyde niet had. Want liet hUwelyk d6 contradanten niet verplichtende in elkanders hut over te gaan, en idler in de xyne blyvende, is de langllevende, 't zy man 't zy vrouw genoodzaakt zyn hut te verlaten, en zich voor eenigen tyd in de hut van den overleden tc begeven, om hem te vertone'n V en om hem met zyn vrinden te betreuren, en deze zyn zodanig de meefters over zyn Rouw, dat zy hem kunnen dwingen om dien llreng volgens de wetten tc onderhouden, of wel hem dien in 't ge Heel of ten delen cuyt te fchelden na iiun w elgevallen. Wanneer de getrouwden elkander gelicft en zy te zamen wel geleeft hebben, trachten zy in den weuwenenen en weduwen ftaat den Rouw op zyn ftrcngft uitte houden, en de vrinden hebben cr pleizier in. Dan flyt de Rouw allcngsjcs uit krajcht van zekere quytfclieldingen die de vrinden toefta in, en die op de seften opentlyk door gefchenk bekent gemaakt worden, die hun wil te kennen gevcn, tot dat de Kouwtyd om zynde men ze door een laatile woord, dat is te zeggen door een kiatfte gefchenk te ene maal vry verklaren om na een ander tc mogeri omzien. Dit gefchied plechtiglyk in een vollcn Raad, waarin men de weduwfi kleed en de lokken vlccht » die de Rouw haar npodzaakte om vcrwart Te laten hangen. Maar indien de vrinden reden hebben fehad om zich over het ilecht leven van een mönn of vrouw re be- lagen, welke hier door te kennen gaven d^t zy hun vermächtig schapping weinig achten, laten zy hun niet toe den tyd v^n hurt Rouw te vervullen, en zy wachten niet lan^ om huh door een gefchenk, dat het enigfte is dat zy te verwachten hebben, te verklaren, dat zy ze ontflaan van alles dat zy hun omtrent dit ftufc mogen schuldig zyn, en d.it zy hen in voile vryheit laten. Maar des niet tegenllaande zou het fchande voor een weeuwenaar en noch meer voor een weduwe zyn, voor den tyd die tot den gewo- nen Rouw geftelt is te hertrouwen; en zo zy het een . V van beyde deden voor dat de vrinden van den overleden hurt door het laatde woord daar toe vryheid gegeven hadden, zouden zich zich en hun nieuwe echtgenood voor allerlcy boon blootftellen, die men van rechtswegcn hun zou kunnen aandoen en ook doen zou. De Irokonfchc Vrouwen, die zich de hairen laten affinyden, latten zich niet heilen kal fcheren. Zy hoefden eigentlyk maar die lok te laten korten, die haar achter den rug haug, latende die an 't begin van de schulden afnyden, maar de vrinden van den overleden overdenkenden dat het haar befte cieraad is, en dat er tt veel tyd zou verlopen eer die hairen weer tot de vorige 'lengte freiden, en dat die vrouwen in dien tyd niet uit haar iiut zou-en kunnen gaan, aten haar bidden van ze te bewaren. Dan me-11, D E E L. Dd X nen De KouwU ofllren- blapper na mate van de bloed ver- want- i'ciap. Delro- koifche Vrouwen la* ten zich een l . Ook Hair af- fnyden, ZEDEN DER WILDEN Homir Vdtr. Mttsim, lii.idt luftit. Plw tmrtb. OrM. Comfol. ad Apul- lorn. Cmrt. lib. lo. nen zy genoeg te doen als zy er een klein endje van laten affny* deB> en zy laten het overige onachtzaam hangen, zonder cr eeni- gc zorg aan te beftcden. De mans laten ook een weinig van hct haft afnyden, en onder de/c operatic, die niet pynlyk zyn kan, wil het Ceremonieel dat zy 'er een 7,0 hevige fmert van gevoelen, als of men den draad van hun Icven afkniptc. De Vrouwen van Virginia ilrojen haar lokken op het kerkhof, of werpenzc op het graf, na ze te hcb-ben laten afkniptc. De Brazilianfche en Karaibifche Vrouwen laten de hare dicht aan het hooft affnyden, en leggen haar Kouw nice af voor datze wecr gegroeit zyn. Dit is, zegt Ilomerus, by na het enigfte gefchenk dat de eene vrind aen den ander gcllorve-nen doen kan, zich de hairen te laten afnyden, die op zyn Graf Tranen, en tranen over hem te vergieten. De schylvers verhalten van de Lyciers, dat zy zich in den Kouw in ét vrouwen gewaad kleedden, om te betekenen dat de tranen maar vrouwelyke wapenen zynde, zy den Kouw haaft moeften af- leggen, en moed te icheppen zo als mannen paft, die zich niet door den druk laten ovtrltelpcn. Ik vind niet dat de Irokozen code andere Wilden hen in dit ftuk na doen, ten zy miffchien dat nademaal er geen groot onderfcheyd by hen tuffchen het gewaad van beyde de kunnen is, zy geduiende dien tyd het hooft als de vrouwen bewinden, om hun druk te vcrbergen; een gewoonte die oudcyds by de Perzen ook in gebruik was. De Leflus en het Muzikalifen gehüllt gefchieden, vrouwen gedurende den Rounw tyd regulier driemaal's daags, by 't opgaan van de zon, op den middag, en by haar ondergang. Men volhard daar zomtyd verfchey de jaren in, maar niet 10 regulier. By enige van de Irokoifche natien en in Brazilien is dit een gewoonlyke bezigheid der vrouwen zo dikwils als zy na "t bofch oft veld gaan, of weerom keren; onderw ceg houd ieder haar party, maar dit breekt haar luftigheid niet, want dit gedaan zynde, zyn zy zo vaardig om te lagchen, als of zy om geen huilen gedacKt hadden. De gewoonte van de doden te bcwenen is by enige natien van Amerika een plicht van welleventheid geworden als zy vremdclin gen onfangen. Men meant hen geen meer cer te kunnen bewyzeuj als dat men zich aan de gevoelens van Kouw en droefheyd overgeeft die zy over het verlies kunnen hebben, dat zy in de Perfonen van hun natie geleden hebben, die hen waard moeften zyn. Dan noemen zy alle de luiden van de natie die zy gekent hebben, en maken zoo vecl te heviger jammer-klachten, om dat zy ze als den band van hun vrindschap aanzien en van het recht van gaftvryheid, dat de een by den ander heeft. In Brazilien zijn het de vrouwen die dus komen wenen; zy gaan op de burken zitten, Icgecnde de beyde handen op 't aanzicht; ziy blyven enigen tyd in deze gelülte zitten, treurende op de maat en tranen ftortende. By de Siouzcn en enige Volkeren daar oin-trent zyn het de mans die dus wenen, leggende de hand op het hooft. VAN AMERIKA. VII. BOEK. jii Hoofl der vremdelingen die lien bezoekcti) om de doden vanhun nutie ecT aan te doen. De H. Schrift lecrt ons dat dit cen oud gebruik by de Oofterlin-gen was. In het ecrlle lioek van Mozes word verhaalt dat Jakob Kachel voor de eerftemaal ziende, en vemomen hebbende ^c hct zyn nicht was, en dc dochter van Laban. Ihre haben een kus gaf, en zyn stem verheffende begon te wenen. Vervolgens zeyde hy hiiur, dac hy de breeder van haar vader was, en de zoon van Re- bekka. Men zec geen reden die Jakob bewegen kon om ce we- nen. De ontmoeting van Rachel moell hem eer blydfchap veroor- zaken, dan lull om klachten uit te ftonen. Ilet is dan te geloven dat Jakob zich in die gelegenheid van een ewoonlykc plicht der Ooflerfche Volkeren quyt, van by de perlonen te wenen, aan wie zy vermaagfchapt waren, noch meet by die van welke zy af- ftamden- En deze manier om zyn item by het wenen, te verhef- fen, die hier door de H. Schrift aangewezen word, komt redelyk wel met die  dode lichamen in het graf, daar men ze 't cerll gelegt heeft, maar als in bewaring. Na een zekeren tyd recht men een nieuwen lykdienll voor hen aan, en bewyll hun nieuwc eer. De Karaiben, en -een groot gedeelte van de Zuidcr Wilden laien een gants jaar verlopen, om het vleefch tyd te geven om ce vergaan; dan vieren zy net jaargety, en nodigen de dor pen van hunne Natie tot dit feeft. Men komt uit alle Karbetten by een, en na verfcheyde dagen met zingen en danllen ter eren van de overledene doorgebracht te hebben, brand men Jiunne beenderen, die men tot puiver ftampt; dit pulver of deze aflchen mengen zy onder hun drank, en drinken dien tot dac er niets meer overblytt: gevende Dus een algemeinen en erfällig voorbeelt in een ganze Natic van een alio tedere liefde voorhuten voorhuten en medeburgers, als die was dewelke de beroemde Artemisia, Koningin van Carie, onlerfeile gemaakt beefc, welke het lysk van haar man Maufolus geen ander graf willende geven als haar eigen licham, haar naam door deze rocmruchtige daad noch meer vereeuwi^de, als door het gedenkteken dat zy voor hem liet oprechten, ichoon het zo prachtig was, dat men het onder de zeven wonderen van de wereld getelt hoeft. De Heer Biet verhaft deze daad der Karaiben noch omflandiger. Hy beweert dat zommige de lichamen sich na de dood verbranden; maar dat andere ze in 't graf leggen) met hun wa-pens en halsband. En verciert. Vervolgens brengen zy hun met vccl plechtigheid te eten, zeggende dat men hen voeden moet, tot dat zy geen vleefch mcer over de benen hebben, om dat zy geen vleefch verloren hebben. Wanneer zy dan denken dat het vleefch te enemaal verteert is, maken zy een ivyn, dat is te zeggen, zy rechten een fceft aan om hen te verbranden, 't geen ly op deze Dd } vyie A Lettre P. dt U Ntu- tiUedani let Me- muires Jt TrtvoHXt Mats 1713. yi» ZEDEN DER WILDEN Lettre Comara, hij. tf nir.ueUs Miss, Van rte N alien van ntiorder Amerika. Rtlat. dt la nouv. traM€i fonrVtn 16^4. 2. fart. wyzc aangaan: zy leggcn ze opcen bed van heil wi; i;atcen) vicr jonge dochccrs huudcn ieder ccn hoek van dit bed vail, zy!itcn deze becnilercn op hot geluid vun eenig IpccUig cianllen. en dc guntfchc vcrgadcnng danft 00k, drinkende alt)rd na oudcr ge- woontc. Na dat zy ze wel hebben do danflenj rechi men een hout fnyt op, waar op men zc vcrbrand met al wat hen in hun le- . Von cedicnt heeft. Alles tot afch verteert zyndc 20 er noch eenige beenderen geworden worden die niet tyn gcnocg zyn, Uampeii zy die tot gruis, laten ze door ccn foorc van een zeet gaan, en mengcn dczc afch met water, daar zy zich dc bcnen mce wry vcn. Dan gaanze voort met drinken, waar na een ieder zich naar huis begecfc. De I leer lUet zegt nice dat zy deze allchcn drinken j maar milFchien was hy zo wel niet onderrcici uls \ ader dc la Ncuvillc, die nahemgefchreven heeft, m die van dczelfde Wilden spreekt. 1 opes de Gomara, zegt van de bewuenden van den vloed van Palmas, dat zy alle de gtne d'c ftervcn b'gravcn, behalvcn de Pridlers, die zy eershalvcn verbranden, en dar zy terwyl het lic-haam brand zingen en danllen; vervolgens verg.aren zy de alten, en hoiiden zc ten jaar Img, om welkc t\d de vrindcn en de vrouw van den ovcrlcden de zelvc indrinken, veizellende dc Slechtighcid van dit ja.irgety met vcifcheyde bloedige kervingenie zy op hun lie i. amen docn. De Natien van Koorder-Amerika houden een algemeen feed,' waar op zy alle de lyken van die gene vergaderende die in den tufTchen tyd van het cene feeft tot hct ander gcltorvcn zyn 1 en alle natien die hun buren en bondgennt En zynnodigende, dezelve of verbranden, gelyk het gebruik by de Volkeren van 't noorden is > of wel in een gemene kuil begraven. Daar is enig onderfcheyd onder deze natien aangaande de wyze hoe en den tyd wanncer zy dit feeft gewoon zyn te vieren. 21om- migc doen het van jaar tot jaar. De Huronnen ende Irokoizen vieren het alle tien of twaalf jaar maar eens, of zo dikwils als zy van dorp veranderen. Nademaal ik geen van deze feel\en byge- woont heb, zalik my na de befchryving reguleren die'er Vader de Brebeuf van gegeven heeft, waar by ik enige omftandigheden zal vocgen, die ik in de hand fchriftcn van den Heer Nikolaas Perrot gevonden heb. Het algemene feint der doden is van alle de béry ven der Wilken het roemryklle en plötzigst, zy noemen het bet Zielen Fecfty en hct komt hen zo gewichtig voor, dat zy'er zich van het ecne feefl tot het ander toe bereyden. om het des te prachtiger te ma-ken en met meer luiiler en toeft j1 te vieren, zo dra de tyd naderc viert men het ecne feefl op 't ander, 't zy in partikulier in de Dorpen 't zy in de algemene vergadering van de gantfche natie, om de plaats te beramen daar men de gemene kuil maken moet, om den netcen tyd voor 't feefl te hepalen, en om de nodigemacrcgelen te nemen, om het heerlyk te maken door den taJryken toeloop van de naburige volkeren en bondgenoten, die Men tot dit Schouwepl no8t uit lokken. Maar deze raads vergaderingen ont- moe- VAN A M R R I K A. VII. BOEK; miemochen dikwils grotzen iwarigheden door de jaloeiy der oppcrhoof- den, w a4r van /.onMnine met vccl fmirt zicnde dat hun mededin- gers grotcr gc/.fig kry^^en, eo liet  over een gekommen te xyn, verkleft men coder deie hoofden cen Mieiicr van bet Feefl lo als i.y hem nocmen. Deic laat overal /,yn bevelen uit gaun, op dat alles tot de plechtighcid vaardii( zy, endaarniets aan ontbrcken moge. Dan is ieder Dorp in bcweging. Op den eerftcn fchonen dag bcgcvcn zy v-ich alle na het Kcrknof, duar de Lyk bezorgers en ZaTvers van icder fanaiie, die zy Acbeionn, nocmen, in 't by-wczen der vrindcn dezelfde ligchamen ulr het graf halen, daar zze certycis ingelegt hadden, terwyl dat de gene die hun dodcrl affonderlyk op vergelegen plaatzen, waar het ook zy, begraven hebben »dc/.elve halen zonder hun arbeyd te beklagcn. 'Is zonder twyl' clössen, een Hariroerent schouwepel op het een dezer graven, de menllchelyke elende in dezc aflieeldingen van de dood te zien, dewclkc zo 't fchynt vcrmaak fchept om zich op duizenderly wyzen in deze lykcn te vertonen, die alle van den erverfchillen, na den trap van verdererving waar in zy zyn. Zommige zijn dor en droog; andcre hebben niet als het blotc vel over de benderen: zommige zijn gekookt en gebraden zonder Ichyn van verrotting: enige anderc beginnen naauwelykste rotten, andere krielen van wurmen, en zwemmen in de Etter. Maar ik sweet nict wat hen 't meed moct aandoen i of de yflykheid van zulk een schlielyke vertoning, of tedere licfde en genegenhcid dezer elcndi^x volkeren jegens hun overlcdene vrinden: want niets ter wereld is verwonderens waardar als de yverende drift, waar mee zy zich van deze droevige lietdens pllcht (juyten, verzame-lende tot de minlle beendertjestoc.handelcnde dezc gants (linkcnde en viiile lykcn, cnze van de wurmen fcheydende, dragende hen enige dagreizcns lang op hun Schouders, zonder dat hun die unverdächtige Bank verveilt, en zonder enige oncroering te laten bly-kenn als de droefheid van perfonen verloren te hebben, die hun waard waren en noch zyn. De graven geopent zynde laat men deze lyken diis enige uren ogen gedacht ten toon leggen, gevende dus ieder aanleyding om te overwenden wat hy 't avond of morgen zal, onderwyl dat men de LciUis en de tranen gelyk op den Ärfdag Jiernieuwt. Vervolgens kleed menze in 't nieuw, en kort daar na Ihyd men al het vleefch van deze beenderen, waar van men de hilt en hit vleefch in 't vuur werpt met de klederen en matten waar in zy begraven gew ccCt zyn. Men raakt de hele ligchamen niet aan, die kort te vorcn Begraven zyn, als dat menze reinig. Deze beenderen dus gczuyvert, en ten delen in zakken gelloken zynde, ten delen in verdächtig. Diiii wonlcrt dctrcuc zaiigcn en ira-. lien her- nxuwt. Men fchejd het vleefch van de beei> de rei> ea werpt het met de kle- deren en maiteii in •« vuur. SM ZEDEN DER WILDEN reder draagt debeea- derea ayner lykcfj weg. Daar na "worden '/c alle in ecn van de Raads huttea gebragl. Dop- perlle V.1II dc Hut geeft hun een prachti- gemaal' «yd. Vervol- pcns ge- ven zy rich met de dodc Licgha- men en zakken met beende- icn op dc re) s. Pc se- ii''(ii);dc t'K'nRcn < cchcn- J.cnaan. in beverkleden, draagt men de hele ligchamen op berrien -vreg, an- dere laden de pakken met beenderen op hun fchouders, en alle begeven zy zich na hun hutten, daar ieder zyn doden een feeft ter Eren aanregt. Twee of drie dagen voor Viet vertrek draagt men alle deze ly-ken en beenderen in een van de Raads-hutten, daar een deel opgehangen worden, en de andere op de rey langs det hut gefchikt zyn. Leopperile van de Hue geeft iun een prachtige maaltyd, en onthaaltze in den naam van denoverleden Kapteyn, waar van hy den naam opgebeurt hccfr. Hy /ingt daar op het doodslied van dezcn Kapteyn, gcen ons aanwyft dat de liederen zo vv^el als de namen daar erfelykzyn, om een groter overreenkomll met de perxoon te tonenj die men weer opwekt, waar van het fchynt dat niets vcrgaai. De Gassen heben hier een vryheid die zy op zekere andere selten niet hebben, van hun vrinden j zo zy iets goeds hebben, me delcn, en zelfs geen hun aanllaat mee te nemen; cindelyk gaat änder als de maaltyd gedaan is uit de Hut, zingende Hci^l ha^'t geen zy noemen het geroep der zielen navolgcn. YUles Ichikt zich vervolgens tot de reys, en wannccr alles vaar-dig is ziet mcnze ten getale van twe of dric hondert perfonen vertrekken, met de dode ligchamen en de zakken met beenderen, die met schon beverkleden bedekt zyn, op de schouders; zom-migc nemen dc moeite cm deze beenderen op hun rechte plaats re schickten, en vercieren vervolgens deze gcmamtens met porcele In halsbanden en schon kranlfer van lang elands-hair, die helder en glocient rood geſerfe zyn. I'y trekken met kleine dagreyen voort, en houden overal ril. Op den uyttocht hunner dorpen op den weg, en op het naderen van de Dorpen, daar zy door nioeten trekken, verneuwen zy hun misbaar en zielc - geroep. Jvlen trekt alle deze Dorpen uit, om hun in 't gemoet te gaan: zy plegen duizent mildhcden in deze gelcgenheid, en daar is /ulke goede order geltelt, dat ieder een overal zyn logics vind voor zyn volk en voor zyn doden, zondcr dat zulks de minlte vervvarring vcroorzaakt. Is vermaaklyk alle deze vcrfcheyde lykftaatficn op de algemene grandeves te zien by een komen, daar even goede order Geben word, het onthal prachtig er is en de gallmalen talryker en ovvervloediger. De Vremdelingen, die gcnodigtzyn om dit fecst by te wonen, Icpgcn alle de gelchenken by een die zy by brengen, om de doden te dekken. Men ontfangtze in een hut die hier expres toe gc-maakt is, daar ieder bondvolk zyn vafte plaats lieeft : zo dra zy aangekomen zyn, fta;;n zy overent in de hut, daar menzc ingekyd hecfc, 7,y verhalcn de oorzaak van hun komil, en de nodiging die men hun gedaan Jiccft : vervolgens bieden zy hunne geichenkcn an, trekken alle himne kledcren uit, en vangcn op 't gduid van dc 1 anihoer en dc lier aan te danllen, volgcnde alle achtcr mal-kaiu'.cr roiitfom dric f,xirrchomcn, die expres in de hut opgerccht 'yn. Ondertulleiicn iiccmtmcn de Gefchenken, die zy aangcbrachc Hcb- VAN AMERIKA. VIII. Bölk. Meti ver- maakt zichinec erlchei* Hebben, en alle hunne klederen weg, en de eene die hen genodigt hebben, en men vergail hen. Enige dagengan'er zoo door met de luidendiebyeenkoment z6 -wel die van de natie die hun doden aanbrengen, als de vremdelin- gen die op het feelt genodigt zyn. 't Zyn enige dagen iang niet als mildigheden van weerskanten, ter eren van de doden. De Hoofden en de partikulieren rechteh verfcheyde kleine maakyden aan, daar zy tot cwintig en dertig perfonen op nodigen, maar in plaats van eetwaren en gerechten voor te dienen^ zyn. Hebt niet als gefchenken van veelerley soorten, kleren, bylen, ketels cnz. De Höfen en aanziellen luiden munten in diergelyke milda-digheden uic, die hen uicpucten. Men vermaakt zich ook met verfcheyde spelen. De jongeliiigen van de enc kant, en de jonge Maagden van de andere oeffenen zich van 's morgens tot's avonds, 't zy met boog te schieten, 't zy met Jopen, 'c zy met den handboom. In ieder oeHening is een belo- de'fpe-ning voor den overwinnaar geftelt, en deze Lyk-pelen daar de len. Kacht en behendigheid haar beloning hebben, herroepen noch bedendaags in den Ichoot van Amerika net herdenken van die fpelen van Ells, door tydftippen afgepaait, welke dienen om de tydreke ning te regulereil, en die gedurende vele eeuwen de eerprikkeling van gants Griekenland opwekten. Men vervaardigt ondertuftchen in 't midden van een groot veld. Men dat men in den Raad hier toe v Creek heeft, een kuil van on- trent tien voeten diep en verfcheyde roeden in diameter. Men dertufomringt deze kuil met een schavot of seelagie van tien roeden fchen diepte en tien of twaalf voeten hoog: rontom lopen er een me- S'O' nigte ladders om daar op te klimmen, en boven op zyn er een een klungen, getal ftaken hier en daar op te klimmen, die gefchikt zyn om alle deze zakken met becn- dercn op te leggen » die men daar voor 't gemeen ten toon moet (lellen. Vervolgens fpreit men een menigte matten of schorlfen erhebt theater, en men recht een hopen kleine ftellagies ter hoogte van een menfch op de kanten van de ku Il op, voor dehele ligchamen, die men daar's avonds voor het seell bringt. Op den dag van de plechtigheid Lat men verfcheyde malen in het Dorp omroepen, op dat ieder zich vanardig houdeomop het geftddc uur te vertrekken. Ieder familie schickt zich na haar rang, en ieder een is bezig met den taak die hem opgelegt is. Danmaakt men de pakken los, die in de hutten opgehangen zyn; men ontwintze op een nieuw voor de vrinden, die de vertroofting wiUen hebben van ze telzien, te handelen, en noch cens op te schicken, voor dat zy hun het laatfte vaarwel zege[en; de druk word op dit droevig gezicht vernieuwt, en de Leltus begint weer als op de beschrädigt-dag, zo dat men ovcral niet als gejammer en geticr hoort. Dit gehuil uit zynde,kraamt men op nieuw zyn pakken Weer opf En ieder Dorp, ieder wyk onder haar hoofden, begeft zich opweg als in proceiue, acht gevendc dat zy de doden zelfs in hun tocht 1 1. D E E L E een jib6 ZEDEN DER WIL D E I) leder zet zich op de plaats hem door den Ce- remonie MeeQer nange* weten. Gtowe- l?k ge- vtoel ill dczege- heid. Amig vojival een zeer govoeglyke order doen houden; zo dat de gene die hct Lyk van een Opperhooft dnagt, voor aan trekt, en zo na rang, volgens de verfcheyde trappen van aanzien > onderdom, en kunne. Na mate dat deze omgangen op de grote plaats daar de kuil is aankomen, wt zich leder op verfcheyde piaatzen reer, die hem door de Ceeemoniemeeller na den rang der Dorpen en het gecai der Httisgezinnen aangewezen zyn; men zet alle deze pakken mec beendercn op den gromi ncer, gelyk een pottekraam opde ker-mis, en wanneer al het volk aangekomen is, legt men de gefchenkea ten toon, ten delen op den grond, ten delen op ftaken, daar menze een geruimen tyd hat, om den vremdelingen tyd te gven om zich over d*pzeiver rykdommen en praché te verwonderen. Op het dode-feeft, waar van Vader de Brebeuf ons de befchryving heeft nagelaten, warcn 'er twaalf hondert, die vyf of zes hondert roten lands befloegen, daar Zy twc uren lang ten toon bieven leggen; onderstufchen beftond de vergadering niet meer als uit twe duizent personen-leder Dorp (Mider zyn hoofden gefchikt, klimt vervolgens op hct theater, daar ieder huisgezin zijn aangewezen plaats heeft. Op het minstte tcken, dat de Ceremonie-meister geven moet, lopen zijn a toe als of zijn een dorp zouden beftormen, en in een ogenblik is het gantfche theater vol, door 't middel van ladders die'erronton! ftaan. Zy hangen de zakken met beenderen aan de palen die hier toe opgerccht zijn. Alle klimmen zijn met dezelfde vaar-digheid weer ar, nemen al de Icren wcg, en latende op het theater niet als enige Opper-hoofden, die 'er blyven om de gefchen ken uit tc delen. Op het einde van deze verdeling bedekt men den grond van dc kuil, en men omhangtze met grote kledcren, ieder uit tienbever- vellen beftaande: in 't midden zet men enige ketels en ander huis- raad tot dienll van de doden , en men laat 'er de hclc ligchamcn in zakken , waar van ieder een , twee , of drie bever-rokkcn met /,ich ileept. Dan is 'er een gruwelyke verwarring, ieder om 'c zeerll zich in de kuil werpende, om'er enige handen vol zand uit te ha- len , die volgens hun gevoelen hun van groot nut moeten zyn om- zc geluk in 't fpelen toe te brengen. Het jaar dat Vader de Brebeuf deze plechtighcid bywoonde , had men zich gefchikt om den nacht op hct veld door te brengen, daar men grote vuren ftookte en gafterecrde. Millchien zou men tot 's anderdaags ver op den dag gcwacht hebben , om het feeft te be- fluiten, maar een van deze kreukel-zakkcn van zelfs los geraaKc zynde, en in de kuil roUende bracht dit geraas, dat ieder een vci- baasde, de gantfche vergadering in oproer; men liep van allc kan- ten met een yflelyke opichudding naar het theater, van waar men in een ogenblik alle deze zakken in 3c kuil uitfchuHde , houdendc evenwcl die pcls-kleren, waar mee zy bedekt warcn, daar uit. Dit geraas enige tyd opgehouden zynde, vongcn /y aan te zingen, maar op zo een droevige en hart-rocrcnde wyzc dat de/e Vader, die door middel van dc vuren, daar het veld vol van was, aljes zicn kon, zich kvcndig de ylfelyke droefhcid en af bedding van dc w;in- wiin- c -m, nUeel.bl.tzr de. inft VAN AMERIKA. V. BOEK. S^f Wannhoop, waar in de zielen vati deze elendige schöpsel in de hdle gedompelt warcn, wift voor te llellen. Ein jongelingen schicken met ilaken de beenderen in de kuil t die er op twc voeten na vol wierd. Boven overhcen deken zy de bever-klederen, die'er uitftaken en ley den de rest met matten en schönen toe, die men methout, fienen en aarde vuldC} datmen 'er /onder schickling op wierp. Enige Vrouwen brachten 'er schöses met fagamicc van haar Indiaanfch koorn j en sanderen daags en de volgende dagen verfcheydc Hutten van 't Dorp met ganze schönen korven vol, die op de kuil uitgetogen wierden, ais een laatfte bewys van tedere lieide jegens de doden > waar an men dezelve opofferde * . Van de twaalf hondert gefchenken die men op het feed ten toon gelegt had, zonder van de mildigheden der partikulicren te fpreken, en van de beloningen die er op de verfcheide ocffeningen eilelt waren, wierden veertig klederen gebruikt om de kuil op te schikken; verfcheide wierden met de gehele ligchamen begraven, men gaf er twintig aan den Mecfter van 't Fecll, om de vremde natien te bedanken, die tot het schouwpel genodigt waren geweel; de dole delden er een menigte uit door de handen van de Opperhoofden en hun levendige vrinden; een deel diende niet als voor parade, en wierd door de gene, die ten toon gelegt han, weerom genomen. De ouden die 'er het beftier over hadden, ley den 'er onder's hands. En goede menigte byzyden af, en het overige na dat de kuil vol was, wierd in mikken gefneden en van het cheater af onder 't volk gellrooit, dat daar om vocht, zo dat menzc noch onder zo vclejperfonen verddlen moeft) als 'er reclit hadden om daar naar te ftaan; 't geen zonder twyfFel uit enige bygclovigheid gefchied, want dezc stidtken en lappen kunnen nergens toe dienen. Zo eindigr dit droevig fe^ft, 't Virelk dient om de volkerenmeer te verenigen, om de banden, die hun onderling verbinden meer toe te llrikken, en 't welk in deze woefte volkeren een voorbeeld i' van een grore ootmoedigbeid > indien wy de godvrucht jegens '..an overleden vrinden en mede-burgers met de onverfchilligheyd vergelyken, die wy voor de onzigen heben, welke gemeldet zugauw vergeten als begraven zu. Vv'at de godlozen ook mogen denken , die willen dat alles met het ligchaam vergaut, zy kunnen dc waarlieiduit degewoonte van de,Le botte volkeren leren; want wat zy ook zeggen mogen, deze inftelling, zedcrt haar oorfprong in wezen gchouden, is klaar-bly- kelyk een werk van den godsdienft , en een getuigenis van het oude geloof. En fchoon hedendaags de gevoelens van godsdienft door de wulpsheid bunner zeden, en miflchien noch meer door de godloosheid van die der Europeanen, die met hen omgaan, be- ne velt zyn ; fclioon zeifs dit laatfte gebruik byna overal diar dc Europeanen geweeft zynj begint atjgefchaft te worden, om dat zy hen van de ene kant de nodclooshcid van dezc vcrquiftingen, en van dc andere kant dc fchadc die zy hen toebragtcn , hebben doen begrypen, fclioon het op zommige plaatzcn zelfs t'ecnemaal vernie- • II DEEL. Ec X tigt Benuit van de. icftof. St9 2 EDEN DER WILDCN tigt is; is het gecn zy eertyds deden> een ovcrtaigent bewys van het algemeen gevoelen , dat de zielen de verrotcing van het graf overleefden. Het is ook zeer waarfchynelyk dac zy ook zo vcel xorg niet voor deze dorre en verteerde ligchamen, of die in etter en verderving zwommen,pleegdeni als iogevolge van de overleve- rine , die lumne voorzatefl van onze eerHe voovaaderen ontfangen hadden* dac deze lykm eens een nieuw leven moefien aannemens ,'t we)k zo lang als de eeuwigheid duren zal. .:> — f:^; 'A :•)•!«•('> \\ . •.•!--<. ir.i •!•'. i:i; :. ,. t. \' ■■ .' ■ ;■> \i I.J ►c 1 Ji^ <h :• 1 • ., ••.■';- n ....:.• . V "'' ..i V»' y, - '■■*.•' i. ■ ■ -i' .. - ' ' "-r "' •' ,' '•• ■ /•.'.• .'. *. ■■ *■*" f :./ ^uV. T.-' *--', • .; . -;/ ; V i .- V . I. .. Jt-'r ;?->'■; ": V " ; J ■. '■", ■:^iuri. T • '> . ■ ■_ * . * ' -■■-. .'_ >> •>, .1 :f ,.-ii'--/ ; ./.4ir;' ' ■/t' j'^j' -ill ii , .'i -!.; I rr:\ V '• t.ii' ■ i :n:r .. • '■ i • > ■t* t .r. > • ' "i . '•■■ ■■ i. t .1. s ZE- B'/:^«V, ,.;,- : ::i a J "i X 9^p Z E D E N D £ a W I L D E N 1 •» KAN A M E R I K A. «^s»i3»ei^^s»<i»«eiMm«»«ti4nMai«»<»«iH«i»«ii«ii«»t^ ACHTSTE BO£K. EERSTE HO OFT ST UK* • Van de Taal. lets fchict 'er my meer over Om dir Werk te cin- digcn , als van de Taal te fpreken. Gods vinger word men hier niet minder in gewaar als in de andtrc wonderen, die de uitwerkzelen van zyn vvyshcid en almacht xyn ; want de fpraak den mcnfch no Jig xyndc om debanden vande zamen- leving te maken , nioet hct vcrwonderlyk fchy- nen , d:it 'cr in deze menigte van talcn » die door dc wereld verfpreyd zyn , zelfs in die van de domfte volkcrcn ecn order en fchikking hcerfcht , die 7.y nooit in ftaat gewcctt zyn , om zehs door kunft en gronden in te voeren , tn die zy noch hcden- daags htbbcn , zonder dat zy in ftast zyn om die wel te kunnen be- grypcn : zo dat zy zecr vcrzet fchyncn tc ftaan , wanneer de Zen- delingcn, die dczelve door een lange ervarenheid en naarftighcid, en noch mecr door 't behulp des Allerhoogftcn , doorgrond' hebben , hen in hiin cigc taal dit gefchikte verband doen aanmerken , dac zy Vr nooit in gewaar wicrden- Dc mcnt'chen hebben maar een en dczelfde fpraak gehad tot deze zottc onderneming van hun ydelhcid toe, die lie; God be- Imagde te verv delcn , met zodanig een wanorder in hun gedachten tc hrengcn , dat zy nict deeden als clkander in hun work ftoren door dtze fchiclyke en onvcrwachte verandering, welkcallc foor- Ee 3 ten Vande Taal. UiietJe- mtnjlr. fTQp. 4. Cap. 13. f. '34- ■^ ZEDENDERWILDEN ten en de betekenis der woorden verwart hebbende, maakte dat zy elkander onmoogiyk verflaan konden. Nie. ik klaarderin^de Schrift uicgedrukt als dit wonderbaar voor-val j maar ik geloof dat men yruchteloze moeite aanwend, te willen raden, in hoe veel moederfpraken deze beroerode verdeling gefchiedde. Ik weec niet op wat srond men zich inbceldde, dat zy toen ter tyd in 71. oorfpronkclyke talen gefplitil wierd, en ik geloof, dat het van zeer weinig belang is, te weten of 'er een groter of veel kleiner eet^ geweeft is. Odk geloof ik niet dat men zich af moet floven, om Aaande ce houden dat de menfchen tot den tyd van Babel toe Hebreuwfch fpraken, wanneer deze taal hec voorrecht kreeg om in het geflacht vanHeber bewaart te worden, en door Abraham tot het joodfche Volk, dat Der van afftamde, overgezet wierd De gene die volgens dit gevoelen alle de andere talen van Hebrcuwfche wortel-w oorden, die zy daar in denken te vinden, pogenafte leyden, wenden vruchteloze moeite tot gedroomde gilfingen aan. De Hebreuwfche taal is in der daad eerbied waardig, om dac zy de taal van Gods volk geweft is, en de eerfte waar in de H. Boeken gefchreven zyn, schoon het geen geluid van woorden, of gedärte van karakters is, die haar deze eerbied verfchäten, maar de waarheden die zy behelzen. Maar deze taal in zich zelfs heeft geen groter schoonheden als de andere, enbezit in zichniets, 't geen kan doen zeggen dat zy een voorrecht heeft kunnen verdienen, zoals men veronderftelt, om ten tyden van de verwarring bewahrt te worden, als God deze eerfte taal, die Adam en zyn krachmäßig schap fpraken, niet behouden had. Zou dan het wunderwerk, dat hy by den Toren van Babel uitrechte, gebreklyk zyn geweft? het fchynt my in tegendeel toe dat het volmaakter geweft zou zyn, met die niet te behouden. Was Heber deugt-zamer menfch als de anderen, die van hun dwaze reukeloosheid in deze gemene onderneming van de menfchen tegens God de maatophoopten; waar van daan komt hem dan zo uitzonderlyk en wonderlyk een voorrecht als dit is? De gelecrde Huet heeft met Theodoras gemeent, dat men denken kon dat deze eerfte Taal, die men tot de opbouwing van den Toren van Babel gefproken had, in deze geleqenheid ganich vernietigt was, en dat de Hebreuwfche spraak, die hy dezelfde met do Kananeefche geloofc te zyn, een van de gene was, die daar toen opgekomen waren: dac Abraham uit zyn land Chaldea trekkende, genootzaakt was geweft die van het land van Kanaan te leren, weike zyn nakomelingfchap naderhand (prak. Het zou inderdaad moejelyk zyn om te begrypen, hoc drt in de enkele familie van Abraham, die zedert langen tyd onder de Chaldeers verstrot wäre, deze spraak in 't midden van een talryk volk had kunnen behouden worden, dat eon ganfch andere taal sprak; en schoon zulks niet onmoogiyk is, niets verplicht ons evenwd om het zonder krachtige en welgegronde bewyzen te geloven. Ik gelöst evenwd niet dat de Hebreuwfche spraak een van die uitlieemfche talen was, die Abraham gelöst had. 't Is veel natuiir- Ivker VAN A M E R I K A. VIII. B O E K. ^ji Ivker te denkcn dat Abraham, -wiens moederspraak die gene was die men in zyn tyd in Chalde sprak, altyd deze zelfde taal onder zyn volk sprak, ichoon de verfcheyde tochten, die hy moeft ondernemen, hem nnodzaakten om ook die zjner geburen te leren > om zich te docn veritean en iicn te verstaan. Dit kon hem niet moejelyk valien, nademaal de tale van nabi>rige volkeren gemeenlyk dialeden of tongvallen van den ander zyn. *t Is waarfchynelyk dat in aile zync reizcn zyn Moederspraak wat verbaRert wierd.- ecn Verbütung die in zehn nakomelingfchap kenlyker wierd, de welke een partikulkr volk hebbende uitgemaakt, dat tot een punc van Godsdiend (lelde) weinig. Met de Heydenen te hcbben, en een eige dialekt uitmaakte, t welk altyd van de wortel afweck, door het läg verblyf dat dit Volk in Egypte, in de woeftyne, en in het land van Kanaan hiel, daar het byna alle de inboorlingen van het land uitrooide; onderwyl dat deze zelfde spraak van Abraham van een anderc kant in die gene verbaftert wierd, die in Chaldca gebleven warcn, door een gemeene nootlottigheid der levendc spraken, die altyd cniger roaten gelyk de moden verannten. Ik voel wel dat men my een tegen werping kan maken tegen liet gevoelen dac ik heb, dat een groot gedeelte van de Amerikaanfche Volkeren, en miiVchien de Irokizen ende Huronnen in'tbyzon-der, van deze wocfte Volkeren zyn afgetiamt, die het eerft in Griekenland woonden. Want indien dat waar was, is het niet mooglyk of daar moenigte van Griekfche, en by gevolg van Hebreuwfche, Fenicifche, en alle andere wortelwoorden gevonden worden, daar de Griekfche ovcreenkomft meS heeft, 't zy dat zy zelfs van een andere afgeleyd is, 't zy dat het een Moedertaal is, maar die gemengelt en met een grote me-nigte van woorden en spreekwyzen, uit de Oofterfche talen genomen, verrykt is Maar het is gemaklyk deze zwarigheid op te loflen. Want behulven dat ik zou kunnen zeggen, dat deze meefte Volkeren in de Jan- 53* ZEDEN DER WILD EN yij. 6ttah M. P 7- 221. Htrtdot. Lib. I. lange recks van eeuwen, die 'er zedert hun vcrhuiiirw en de wyde overlleking van Griekenland na Amerika, verlopen, n, xctr wel hun oorlpronkclyke en eerlle taal kunnen verlorcn hcbben » gelyk liet de overgevoerdc Volkeren gcmeenlyk gaut ; c -nwel, londer ten cerften myn tt^cvluclit totdit antwoord te iiei;.n, is het le- ker dat deze menigtc van woelle volkeren, onUer de algeme na- men van Pelasgiers eu llelleniers bekent, niet alleen verfchillende foraken order Google Vich hadden; maar die noch verder van die van Jc/x" Overheerders af waren j die zich in Griekenland ter neer iloegenj na hen uit vcrfchcydc plaatlen verdreven te liel ^n. 