De zeden der wilden van Amerika [microform] : zynde een nieuwe uitvoerige en zeer kurieuse beschryving van derzelver oorsprong, godsdienst, manier von oorlogen, huwelyken, opvoeding, oeffeningen, feesten, danzeryen, begravenissen, en andere zeldzame gewoonten, tegen de zeden der oudste volkeren vergeleken, en met getuigenissen uit de oudste grieksche en andere schryveren getoetst en bevestigt
Lafitau, Joseph François, 1681-1746
Deze perfonen verzellen altyd den opperllen of het vrouwe* hoofc , zy worden op hun koften onderhouden , waken altyd op hun behoudenis, en nemen deel aan alle hunne gelukken en onge-> lukken. De grootde ramp is de dood van die gene aan wien hun leveit t'enemaal verknochc is : want zo dra deze de fchatting aan de na" tuur betaalt hebben) zyn zy ook genootzaakt te fierven. Zy heb* ben geen keur wat dood zy ondergaan willen > men moet het in" gevoerde gebruik volgen, en in ceremonie (lerven. I'erwyl dat hct lichaam van den overleden man of vrouw noch op den fteen aan den ingang van den Tempel ten toon legt , en dat men op het punt ftaat om een einde van de lykftaatfi te maken* doet men deze ongelukkige flachc-o£fers een touw om den hals > dat hen alle vail houd , en dat >ian beyde de enden (lerk door die* gene getrokken word, die hen verworgen zulleh. In dtien ftaat beglnnen zy een foorc van zang en dans die eeni- gen tyd duurt, waar na men aan beyde de enden trckt en men ziet deze elendigc fchepzels flerven en hoe zy tot den laatften fnik van hun leven noch de kadans en de maat crachten te houden. Die was (ten minften voor zo ver men my verzckert heeft > want ik Bb 3 fpreck !i.>.' •«■■'.> VttUit- van Ce- tat van deGaa. len. Caftf.de BelloGdl' Iko lit. ]• So4 ZEDEN DER WILDEN GtHt*- itiOt'ie- 'J. Comsra, Hift.gf mtr. dn Imdti. liv. I. ditsd.m. Freck hier maar op het goed gelöst van een Kcyziger, de wet aie ondcr hen ingevoert was. Zedert dat de i'ranilclien zich hicr te lande nedergczet hebben belet men hen een to ontmenfchtc of-ferhande ter uttvoering te UJlen. Men kan wel beyde dac do gene die tot een zo haruen dienft verbonden zyn daar niet veel tegen hebben. Daar heerfchte een diergelyk gebr uik op de Spaanfche Eylan den. Oviedo zegt dat na de dood der Hootden, die Jiy Caciquen nocmt, men met hen verlcheyiie perfonen van beyde kunnen begroef, en in "t iayzonder verfcheyde van liunne levcndige \ roii-wen, die haar roe^n in deze dood fteiden, en zich inbecldden daczy hem in den Hemel of in de Zon verzelden Lopez de (joman verzekert het z. Ifde, \ geen ook door Petrus Martyr beveftigt word, zeegende dat de L.icique Bohucco den toi aan de natuur beiaalt hebbende, zyn zufter Anacaona met hem verfcheyde vai> zyn levendige Vrouwen wilde begraen, maar dat eenige Franciskaner Manniken, zich daar befinde, zo v ei met bidden uit-werkten, datzy zicii vergenoegde mer er een enkelde te doen begraven, die voor al eandere den voor al eandere den voor als rang wilde hebben; deze was zeer fchoon, zy fchikte zich met haar belle cieraden op, en deed in het graf, eer zy er zich in liet iluiten, ni-t als een kruik water zetten, een brood vin raais en een ander van kdlfouw. Wat de andere Wilden aangaat, fchoon zy ontrcnt dlt ftuk dezelfde gronden hebben als eertyds de Heidcnen, ik heb niet gehoort dat zy de wreedheid geplcegt hebben van perzonen te fLichten, voor wie de geheJe Natie bchoorde in de bogt te springen, er als dat zy den rouw door de mcnigte van llachtoft'ers zouden vermenigvuldigen. 't Is waar dat zy feed houden met de handen van den overleden, en dat wanneer zy een laaft branden of ombrtngen, die voor een van hunne doden gegeftis, en in zyn naam, zy zyn fchimmen denken te verzoenen met hem te doen llrerven, gelyk wy gezeft hebben; maar op den begraafdag ziet men niets bloedigs nocJi afgrylTelyks : zy leggen zclfs Wenn van beleucht van beleucht, den tombe of op de baar. De kleren die hy aan hecft, eenik;e kleine broodjes, een weinigje fagamitc, zyn ketel, zyn kalumct, een ka^ocrde vol olic, een weinig porcelein, een kam, wapens, verwen om zich te befchilderen, en enii',c an-dere diergelyke Ihuyfteryen zyn al de voorraad, die hy mee na de andere weld neemt. Zy menen milfchien den doden mccr plaiffer te doen met nnder zyn levendige vrinden, en alle de perzonen daar hy eenige.ichiing voor gehad heeft, alles wut hem toebehoordc, en alles da r zy fraag gezien hadden dat hy zclfs het genot van gehad had, ter verelen. Men zou zeggen dat al het flaven, al het awcten, al de handel der Wilden byna allecn gefchiedde om hun doden te eren. Tot dicn cinde hebben zy niets te kollelyks. Dan verfpillen zc de bever-rokkcn, hun koorn, hun bylen, hun porcelein zo overdadig, dat men zou denken datzy'cr gecn werk ter wereld van maikten, schoon dit allc d« rykdommen yan ^c land zyn. Men ziet ze zom-tyds. VAN AMERIKA. VII. BOEK. Dcndri* (1 1. 11 lick- I f I wac 7.uli(S wil. tyds in de ftrcnge winters heel naakt lopen, onderwyl dat zy goe-rokken met bont, of van ftof in hun kaflen hebbcn, die zy tot de lykplicht i'chikken, iedcr zich een punt van eer of. V van godenstellen, cm in deze gelegenheiten tot verquillens toe prachtig en edelmoedig te zyn; zo dat men kan zegen, dat niets klaarder by de Wilden in 'c algemen uitWinkt, ten opziclit van iiun oudc gt-vvoontens, als de eerbied voor de doden, en het aandcnken liunncr voorouders. Om deze koften te lielpen dragen, komen de magen en vrinden, terwyl het lyk noch in de hut ten toon ftaat, den doden dckken. dat is te zeggen, dat zy gefchcnken komcn brcngen oni zyn uit-vaart te eren. Deze gefchenken maken als ecn gcdeelte van het teftament van den overleden uit, waar toe die van zyn Jiut het meefte byleggen, behoudende niets, zelfs niets van de zaken die hem toebehoorden, en v Aar van het gezicht hun droefhcid zou kunnen verllimmereni maardaar noch van het hunne by do.ndc, tot zo verre, dat zy zich byna gclieel uitputten. Van deze gefchenken worden zommige op staken gehangen, en de andere op den grond gelegt op tapyten, eerst in de hut, en vervolgens op 't kerkliof. Onderwyl dat men het lyk in 't graf ichikt, doet een van de aanzicnlykllen, twee ofdrie voetenhogerflaandcais de vergadering,een uitdeling van deze godvruchtige Icgaten, wicr waardy zecr hoog ftygt, na mate van den rang des oveiledenen. Deze uitdelingen warcn by de Komeinen zeer gemecn, en beftond n in ge'd of in andere bruikbure waren, als koorn, wyn, olie, vleefch, zout; gelyk dat noch uit de Munten > Opfchriften en Gr.ifkhriften blykt, en andere gedcnktekens die ons van de vcrvalle Oudheid noch overig zyn. Behulven deze verquilling van gefchenken, die den onfanger tot nut frekken, gefchied er noch een andere by de Irokolier en Hülern, die geen andere inzichc als een ydele eer fchynt te hobben. Dit belkat in een groten hoop koorn, dat men voor de dmr van de hut gooit, en met voeien trapt, op dat niemand lufc krygc om het op te rapen. Het mittel voor een particulier is zyn profie, en zo vcel als hy in een jaar zou kunnen orbercn. Ik hcb gemeent deze omstandigheid niet te kunnen voorby gaan, om dat dezelve ons aanleiding geeft om te gillen, dat men eertyds deze self-de gewoonte in zommige Franfche provinticn gehad heeft, daar men noch voor de dcur van gcllorve Luden, wanneer zy getrouwt geweell zyn en een huishouding gehad hebben, een deel, wel gnörn, maar ftrooit, als een tekcn van de dood. Dit kan in der daad een overblyfzel van enig oad gebruik zyn, u a.ir van de godsdienll en de tyd het misbruik verbetcrt heeben, ilcl-lende in de plaats van een nuttezaak die men uic bygeloof en yde-le eer opofferde, den overvloed van deelfde zaak die niets vvaar-dig is; zoo veel te meer om dat men Vr ecn zedcles kan uiilialcn, alle vleefch ftro en Jiooi zynde, gelyk de bchrifc zegc: Oiniiis caro fumum. Hun graven zyn kleine huisjes in 't rond uitgegraven als putten, £«"" 't geen hun van de Ouden d Anaam vmPut'wtiH deed geven Men 40- ^'' J be- Dit was by dc Rotnei- ntn al ill gc- biuik. joH ZEDEN DER WIL ^EN virg hunner graven. Rhine, bekleid ze van binnen van aller kanten met schorh ", on naar liet Jggcyet te hebben, mnakt men 'cr eenvcrvi ;i over byna Befchr'yt Hict Qcn giond gclyk van dicrgclyke fchorllen en p iieii, die n»en ~'-~ met aarde en ftenen tot een ickere hoogce opftapelt, 't geen deze graven ook de namen van ^^gcr en Tumulus clede gcven. Daar na Unit men dit gantfche ruim^toc, bouwende daar.een tent van schorllen of planken over been » of wcl men omringtze met Uakcn, die men bovcn valt maakt, daar zy te lamen komcn in de gc- daantc van ccn ronde spits of piramide; een zeereenvoudige fchets van bet geen  door een volkomener gclykenis met de gewoontens der (Juden te eindigen, op de zelfde wyze als men eertyds by bet graf bet Ichouwrpefvan een stryd van Kampvecbters gaf, die nun oorfprong aan deze lykteich-tighcid vcrfcbuldigt waren, en die men Bujiuarii noemdc na hct graf zelfs; belluiten de Wilden dit lykfeeft ook met <ien spel, datniets wreeds en bloeddorftigs in zich heeft als de rtomeinfche Kampvechten. Een der Iloofden die bet opzicbt beeft over dc plcchtigheid werpt van bet graf af midden onder den troep jonge-Jiiigcn. Of stelt een van de fterkllen zelfs een link van een voet hng tcr b;ind, dien alle dc andere hem tracbten te Entrukken, en dicn by zo goed als by kan poogt te verweien- Even een dierge- lyke word ondcr de bende van jonge vrouwcn en jongc docbters gegooit, die geen mindere krachten infpannen om hem te roven of om bem te behouden. Na dit gevccbt dat rcdelyk lang duurt en een aangcnaam maar ernilige vertoniug gecft, geeft men den daar toe geftelden prys an die gene die de ovcrvvinning behaalt hebben, uaar na ieder naar buis keert. Men moet in bet geen ik reeds gezegt heb acht gegeven bei)ben, dat 'er spelen in de oefFeningen van den godsdienfc quamen. Ik heb rccrls aangemerkt hoe er de Bezweerders eenige tot gcnezing van de ziekcn ordonnercn ; dit zyn lykfpelen ter eeren van de do- den Aldus waren de pleclitige pelen van Griekenland ter cere An bun halve Goden ingeftelt, en wierden op bet graf hunner Ilel- Cakpiiius. Lujlu.-irii. Gladiatorcs difti funt qui ante frpulclira in honorem Degladiabantuv. Cicero in Pifon. Si mihi cum filo Bustuario gladiatorc & tecum & cum Colic? ga urn dcccitaiijum fuillit. VAN A M E K I K A. VII. DOEK. Helden geviert: dit kan tot ccn lx:wys ftrckcn dat de spclcn hun rerden oorfprong aan den Godsiiicnst verlchuldigt %yn. Schoon de gene die van de oude lichaiims-oellcningen gehandeic hebben, van deze oeR'cning dcs handhooms niet gefproken en inillcliien dezelve nice gekcnt Itcbhen, gccft Salut'cius ons daar bC' richc van, zeggendc van den grocen Pomnejus, dat hy zich ge-wenden om een zo groot roan te v/orden ah ny naderhatid wierd, met zich in 'c springen met de vliigften f in 't lopen met de rapften te voet, en in den Handbom te entrukken met de feerkften te oeifenen : Cum alacribm faitu > cum velocibus cursu, cum vat'idh vissc certabat. De begravini; is gelykik gezest heb > byna by alle de Volkeren van Zuid-Amerika in gebruik. Ilun graven zyn ook in 't rond uicgedelft, en na wel het lichaani van den overlcdenen gefmeert te hebben ) zee men hem in zyn hamuk bewonde* in dit graf. Hy is in de geflalte van een zittent menfch, hebbende de benen te- gen de dyen gebogen, de elbogen tuflchen de benen, en het r\an» gezicht op zyn handen gebogen. Voor dat zy het lichaam toeitul- pen omringen de vrouwen de kuil, zittende op haar hurkci : de mans pluatzen zich achter haar in de zelfde gelhlte. Dun beginnen de vrouwen hair jammerklachten, ftorten tranen in overvloed, en geven yflelyke gillen, die beauaam zyn 'em harten van fleen door to dringen. Hare mans huien op hat v jor-beld inot en quyl, maar zonder geraas; zy omhelzen ir.ar aiet en de andere dikwils over haar armen, als om ze te vermaneri dat zy voortgaan met wencn. De jamn-erklachten opgehouden zyndc, legt een man en plank op de kuil, en de vrouwen dekken ze met aarde toe. Daarna branden ze oHerande, en al het huisraad van der overle-den op het graf. Zo het een vader des huisgezins is, word de kuil in zyn eige hut gemaakt, de andere worden of tcr zyde hunne hut. ten of in hun tuinen bejährung, en zy heben de gewonce van een klein tent over het graf te maken. By alle de Volkeren waren de lykplichten voor alle menfchen niet even eens; men oeffenden er meer of min na den rang en aanzien van de perzonen. De godsdiend en her b.> gerrechc hadden ook hun eige wettcn. Het menfchelyk gerLci^ bcroofde de misdader van de begraafl'enis, en het was genoodzaakt op hen na het leven te woeden, om fchrik voor de misdaden in te boeze-men. Door een wet vanNunia was hci verboden de gene, die van den blixem gctroflen waren, de lylc-eer aan te doen. Op de zelfde wyze woedde men tegen die gencj die de handen aan zich zich zich zielven gelegt hadden. Men droeg zich ook verfiel. Enten die genie die gene die in den oorlog op zee, en in vrcemdle landen gestorven waren. Onbegräven te blyven is by de Amerikanen een teken van eerloosheid, en een wrede ftraf. Daar waren wetten, zegen onze Reysbefchryvingen j voor de kinderen die kort na hun geboorte stierven; en het fchynt gewis dat zy er ook andcre hadden, voor verfcheyde gelcgenhen, waar van dit een voorbccld is ten op- I I D E L. Co zicht iimm ihm, I. 9. GeftilU van den doden  foecuw doodgcvroren waren, en van die gehad van te verdrinken. Dan gelöden zy dat het gantfche land met verwoefting gedreig wird, en dat de Hemel vergramt was. Hierom vergaten ay niets om hem te bevredigen. Zy zochccn het lyk zorgvuldig op, en zo zy zo gelukkig waren van het te vinden, was er een talryke toevloejing uit alle de dorpen, als voor een zaak waar in de gantfche Natie belang had: men vermeerderde het getal der gefchenken. en men verdubbdde de maaltyden. Het lyk wierd vervolgens op de bcgt -iifplaats gcbracht, en op een verheve mat gelegt, aan welkers een kuil maakte en aan de an dere eengroot vuur, als tot een foort van offerande, waar van hec dode licham het flacht-offer moeft zyn. Ondertulten omringden de zaivers, of jonge jügen, die tot dezen dienst gefehikt waren, het lyk, en füden er met meffen de vleefchachtige partyen af, die voor heen door een ceremoniele, of mischien door een priester afgetekt waren. Deze brokken vleefch wierp men in 't vuur, na mate dat men ze af-fünd. Vervolgens cpenden zy het lyk, en haalden er alle de darmen uit, die ook ten prooi van de vlammen waren, waar na zy dit gevilde lyk in de kuil, die er voor bereyd was, leyden. Ondertuifchen deden de jonge vrouwen, waar onder zich ook de bloedvrindinnen van den overleden mengden, als een soort van omgang, en draaiden om deze jonge luiden, diez vermaan den zich wel van dezen dro evige dienst te quyten, en zy flaken iun porcelein-korrels in den mond, «ls tot een beloning voor hun godvruchtige wreedheid. Indien men deze plechtigheid vergat, /.agcn zy alle de rampen die hun in 't vcrvolg mochten overkomen, als een ftraf van den heniel aan. Thomas Fuller met dus twee plaaczen uit de H. Schrift raken-de Saiil en zyne kinderen over een te brengen. De een is in het 31. Hooftfluk van hec eerfte Boek der Koningen, daar ftaat dat de dappere mannen van Jabes Galaad hen van den muur van Bethfan, daar zy opgehangen waren, wenn manne, en hen na Jabes voerden, daar zy ze verbrandden, en hun beenderen in het bofch begroeven. De andere is in het tiende kapittel van de eerfte Paralipomena, 't welk alleen zegt, dat zy hunne beenderen onder een eikenboom begroeven, die te Jabils Galaad was. „De kryes-„ knechten van Jabes Galaad," zegt deze Schry ver, trokken oy „ nacht uit en over den Joordaan, voerden de lyken van Saiil en „ zyne kinderen” Weg, na hun woonplaats toe, verbrandden hun vicefch, en begroeven de beenderen aan den voet van een een een diergelyke uitlegging te maken; müren men kunnen zeggen dat zy de gevvoonte hadden van de lie-haanitjn uit te drogen, met ze boven een vuur te lecgen, gel vk wy gezegt hebben dat men met de Caciquen op het Spaanfche Ey-land leefdc. De Irokösen, de Huronnen en de mecfte Natien die een verlyvende plaats hadden, hebben gemeckt kerkhoven by hunnc: VAN AMERIKA. VILLOKE. 5" DioSh Sic. 1. 1 i P-S9' cit. Firg.M- ueid I, fine. dorpen. Onder de Natien die op de hooge Landen van Nieuw- Vrankryk wonen , worden perlbnen gevonden , die de lykcn van hun bloedvrinden en luidtn die hun waard lyn hebbende la- ten drogen , dezelve wcer opdelven , en ze zorgvuldig in hun hutten bewaren, hier in ook het voorbeeld der oude Egyptenaren volgende , die lien aan Juin fchuldeiirchers in bewsiring gtven i welke met deze panden veiliger waren als zy met de befte kon- trakten zouden gewecft zyn. De Algonkynen en de omzwerven- de Natien begraven hun lyken in de boflchen » aan den voec van den een of anderen groten boom. Thomas Fuller gilt dat het een punt van den Godsdienft der He- Thou,: breeuwen was, hun bcgraafplaats aan den voet der eikeboomen te ^""•''i'- verkiezen; om dat deze bomen in den winter dood fchynende, in het voorjaar fchynen te herleven; 't geen hy wil dat een Zinne- beeld van de opflandinge der doden op den dag des oordeels is. Wy hebben voorbeelden genoeg, dat de Heidenen in de eerllc ty- den het zelfdc deden. Ik zai my vergenoegen met hier aan te ha- len 't geen \'irgilius van het graf van Dercennus , Koning der Lau- rentyners, verhaalt. Fiiit ingens monte fub alto \ R£gis Dercentii terreno ex aggerc bitjtum ' \ Jlntiqui Laurentis i opacaquc ilice te£ium. v Beneden en omtreht ' O Een hogen ftecnberg lag de Koning van Laurent , Zyn over oude rtadt, Dercennus, buiten kommer, . Bellulpt met aardc in ^t graf, bedeckt met eickelom mcr. i.v '' ' . . ',"-:'. \v--' VOND. 't Is miirchien waarfchynlyker dat Jiet van die altyd groenende eikcn waren, die een natuurlykcr Zinnebeeld van de onfterffe- lykheid konden zyn. De lyskienllen die men in alle tyden den doden bewegen heeft, en de zorg die men droeg om nergens in tegen de ingevoerde gewoonten, hebben geen anderen grond gehad als het gemene gevoelen van alle Natien, dat er de zielen om leden, indien men in de minstere zaak, die men  lyk beezen had, waar na zy den vloed overtrok; zy wierd door drie vreeflelyke rechters, Minos, Eacus, en Rhadamantus georden; zy Iced de straf die op haar misdaden pafte, in de verichey- I. D E L. C c 2 de len der Hevrfe- iien aan- gaan- de de fchiir- men. sit ZEDEN DER WILDEN Homer. OJyfl. XI. V. 6oi. Lucret. Hi. i: p. 4- de trappen van de Hel 9 of ontvong een belonidg na haar verdienen in de Elifecf:he Velden, of zelfs in de hemefen, wannecr haar dapperc bedryven haar tot den rang der helden en halve Go-den verheren haar dapperc bedryven haar tot den rang der helden en halve Go-den verheren haar. De andere ziel was lo wezentlyk nict, zy was nict als de Ichaduwe en hct beeM van de ecrfte: zy hielt haar verwies in 't graf, of waarde daar dikwils rontom, en kon door de bezweringen gemaklyk opdagen, zy vertoonde zicli van zels an verfcheyde perfoncn > voor al aan de blosdmagen en vrinden; y verfchrikte hare vyanden, Ijpelendc voor helfche razerny en zy verdween als een damp, wanncer men haar meend te pakken. Andere in tegendeel piiatzen in de hel niet als de schm en hec beeld. Aldus doet Homerus Ulysses zeggen, dat hy de schm van Herkules m de EWieciche Velden heeft gezien, maar dat by zdfs in denHemel was, daar hy het feft der Goden byvvoonde. Lucretius verklaart zich hier onirenc zeer uidrukkelyk, wanneer hy zeg dat Ennius in de moeraffen van Adieron Tempels heeft verciert, daar onze Kchamen en zielen nooit komenj niaar alleen eenige schaduwen die uitcrmaten bleck zyn. Effe schcrufia Templa Ennius aternis exponit verfibiis Edens, Quo neque perveniunt anima, nettiie corpora nustra Sed quadam Jimulachra modis pailentia niteris. Ovidius, in eenige verzogen die men op zyn rekening zet, onder schynd vier zaken in de inenfch, die na zyn dood van een schaden. De schimmern, het vleefch, de schaduw en de ztel. Het graf befluit het vleefch of licham; dc schaduw zwiert om het graf, dc schimmern dalen ter helle, en trekken den Stix over, de ziel vliegt na de Aarren. Bti duojknt homing manef, carot espiritur, umbra. Quatuor ijla, loci bis duo fu/cipiunt. Terra tegit carfum, Tumulum circumvolnt umbra t Orcm babet manes, spiritus a/iia petit. Ondertufchen gebroiken de Dichters volgens hun gewoonte zonder onderfcheyd de woorden van Ichimmen, schaduwen, beclen, als of /y van de zelfde betekenis waren. Wat er van hun gevoelens zy, die millchien niet al tc klaar waren > hct ftaat vaft dat zy noch lets in het graf vercierden, zelfs na dat zy 'er het licham met alle gevvoonlyke plechtigheden in befloten hadden, om de ziel in ruft te flellen; zy dat hct de geboorte-geeften waren, die hct opzicht over zyn Icvcn gehud nadden, en die zich noch om en by het lyk hidden, gelyk de Hang die Virgilius uit het graf van Anchifes doet komen, en daar wegr in kruipen, na van alle dc offcrfpyzen gcproeft te hebben, die Eneas op de verjaring van zyn vaders dood daar offerdc; 'tzy dat het soorten van godheden waren, onder den naam van Dii Planes bekent, gelyk men noch uit de Opfchriften Lis nanus, die men op alle de lykbullten zet, %ct. Volgens die gevoelen, had de schrandere godvrucht der men- fchcn hen vele en onderfcheyde manieren doen uitvinden, om de fchimmen een volmaakte ruft te verfchaffen, en dczclve vow den hoon der levendigen te dckken. Met afleen verzuimden zy niets van 't geen voor de lykilaatfi en om de zlelen in het graf te Jkii- ten, gelyk ly het uitlcidden, vooTgefchreven was, maar zy vol- hardden noch eenigen tyd met daar zekere lykdienilen en eer aan te bewyzen. Daar waren 'er twederlei, de eene wierden door het gemeen of door de gchele maagfchup bewezen, en men noemde zc Fareirta' lia *. De andere wierden door partiknlieren gepleegt, en Infe- ria genaamt. In beyde dcze plechtigheden zuverde men he T graf, daar men de lücken en doornen afrukte ; men bekranfene die met bloemen, en na de schimmer bezworen te hebben, goot men in kulcjes, die expres hier toe gemacht waren, fchalen met wyn, melk, en 't bloed der ofTerdieren ; men wiero er bonen en groen-te in, daar men zich inbcddde dat de zielen haar deel van qua-men nemen. Daar waren ook dagen tot deze godvruchtige plichten gefchikt, te weten de der tiefen en de verjaardag, zonder van die gene te freken, die icder uit genegenheid en tedcre liefde noch daar toe verkoor. De begraafplaats was om deze reden een geheiligde plaats, die men zonder misdaad niet kon fchenden, en daar ct vyanden zejfs eerbied voor Jiadden, ten zy dat het Barbaren waren, gelyk de Grieken zelfs in de eerite tyden waren. Homerus, Ditty van Kreten, en Dares de Frygier verlchafen ons verfchcydcr voorbeclen van de gruwclyke woettlieid hunner Helden, die hon haat noch na de daad voortzetiende, noch op de lykcn van de hun dode vanden woeden, en hun alle foort van fmaad aandeden. Zo fleepte Achilks schandtlyk het lichaam roncom de nraren van Trojen, en zo va!t er een van de hcvigfte gevechren voor toflchen de Trojaners en Lyciers van de eene kant, en de Grieken van de an-dere Wär van de een het lyk van Sarpedon wilden hebben, cm het fmaad aan te doen, en de andere wonderlykc voorbeelden van dapperheid gaven, om het voor deze fmaad te dekken. De beweegredenen van Godsdienll akyd niet genoeg zynde om die gene te wederhouden die er geen hebben, of om die gene geruft te ftellen die reden hadden om voor de ontwyding der graven te vrezen, waren de Ouden, om daar in te voorzien, genoodzaakt gewecft daar wachten by te zecten « die ze befchermden, veel minder tegen de vyandlykheden van de krygslui hunner te-genparty, als tegen de schuldeiflchers, de toverciFen en de die-Co 3 ven Dagen, tut deze god-vruch-tigheid gerchikt. Debe-graaf-pla Atzen waren geheilig- deploat- ten. Iliad. 11 *. 390. * Cictro z.fic legibus. Infifrix privata: funt funt funt, parrntalfa publicx, atque omnis parcnt.itioa civibus nut incolis felto colchaiur. Cicero de le has. Poena fuii Solonis lege constituta si quis bucis aut violaec anc deccilFct. ZEDEN DER WILDEN Apultjut tttorfb. z Gevoe- len der Ainerikaan- fche Volke- ren wegens de xiclen. Rtlat. de h HOUV. Trance pour I' an i6i6. 1. part. eh. yen. Apulejus heeft hier over een zeer schon plaats in het twe- ^e boek van zyn Herfcheppingen, die men kan nazien. Dit is noch hedendaags het gcvoelen der A merikaanfche Volke- ren; zy denken dat de zielen der dooden zicli haafien om zich na het land van hare Vooriaten te begeven, van waar zy het niet zullen vt^agen wecrom te komen, om due men te veel op denwg, dien men gaan Enkmen moet, uit te ftaan Jieeft, Ondertüllen verzinnen ze noch iets dat der zelver plaats in de grren vervult; zy meenen ze in de dwaallichtjes van hunne kerk- hoven en moralfen te zien, en vcrhalen 'cr zo veel verfchyningen van, als de oude wyven gemeenlyk by het spinrokken gewoon zyn te vertellen. Zo dra de ziel uit het lichaaix is, houden zy op daar de namen aan te geven, die zy ten tyden van de vereniging hadden. De Huonnen en de Irokoizen noemen ze Eske/ni, dat al de betekenis vanfchimmen, schaduw, beeld, en hetft, die de Ouden haar toegelegt hebben. Ader Brübeuf verhaft, dat hy een oud Huron gevraagt heb-bende, waarom zy aan dorre en lang uitgcdroogdc lichamen de namen van Eskenn of Hatiskenti gaven, die niet als de zielen kunnen betekenen, uit deszelfs antwoord 4jelloot, dat zy zich inbelden dat wy twee zielen hadden, allebeyde verdeelbaar en ftoHyk, en evenwel allc beydc redelyk: dat de eene op het fterfuur van het lichaam I'cheyd, en evenwel op het kerkhof tot het doodfeeft lyk, waar na zy in een Tortelduif verandert, of volgens het gevoelen recht uit na liet land der zielen gaat; de andere is als aan het lichaam verknocht, en onderrecht, om zo te fpreken; het lyk blyft in het graf na Het feint, en komt 'er noort uit, ten zy dat ze weer op nieuw gebaart word, en dat het bewys van deze zielsverwilting de volmaakte gelykenis was, die eenige levendige perfonen met andere hebben die voor hen geftorven zyn. De denkbeelden van de oude Godgeleerthcid zyn zo verwart er zy tot onze hedendaagfche Wilden zyn gekommen, dat het byna onmooglyk is icts zekers uit hun zeggen te befluiten. ledcr een brengt hier omtrent zyn eige heriren-fchimmen te berde, en verhaalt de zaken op een gants verfchillige wyze als andere. In de ziel herfchepping van de ziel in een Tortelduif of Ringelduif (^ want zy kennen geen andere Tortelduivcn) ondek ik noch ten overblyfzel van de zinncbeeldige Godgeleerthcid, waar in de duif het Zinnebeeld van de ziel of geeft by de Ooftcrichc' Volkren was, en de ziel zodanig uitbeeldden, dat zy de gewoonte hadden van de gedaante daar van op de Cipp'i of spitzen van al hunne graven te ftellen, of wel een Witje, dat ook het zinnebeeld van Pfyche, dat is te zeggen de ziel, was. Zomtyds zette men deze figuren by malkander, gelyk men noch op enige lykbulten ziet. Wat deze foort van nieuwe gcboorte aangaat, waar van Vader de lirebeuf spreekt, deze ftellen zy wcinig anders als in de Kinder, dien  van's gelyken zeer dikwils na het graf om daar bun tranen te vernieu, daar de ivomeinen eertyds wiften derzelver allen mee' te befproeien, door gaten die zy in hun lyk-budchen gemaekt hadden. 2Ly wieden het kruid uit dat'er op groeit. Zy brengen 'er dikwils Koorn, en Sagamette op, dat zer door een klein venller op werpen, dat men expres in de hut van planken of schöffeln maakt, die tot een Maulblät veribeken. Na eenige maenden openen zy op nieuw het graf, om te zicn of het ligchaam noch in goeden Itaat is, en om nieuwe kleren in phats van die te leggen j die reeds verrot zyn, eindelyk, nademaal de Ziel zodanig niet aan haar graf vcrknocht is, of zy komt 'er zomty ds wel cens uyt, om daar omtrent te waren, en weer tot de plaisirten te keren, die zy in 't leven dikwils bezocht heeft, werpen zy dikwils otfcranden op het vuur van hunne haartfteden. De Moeders bnven al, die de dood haar kinderen in deeerftejeugt ontrukt heeft; larcn niet na van tyd tot tyd melk uyt haar boezem te druKken, en die in 't vuur of op het graf te plengen vocr hare kinderen die am de borlt geftorven zyn. De Volkeren van Florida den hunne Kerkhoven bewakenen, en tocen Fernand de Soto daar quam, vond hy een Spanjaard die door de Wilden lot ilaaf gemacht was, en dieverheugt zynde menfchen van 7,yn landiart te zien, hun onder zyn avanturen vertelde, dat een van zyn grootlle plagen was, dat hy tot bewaring der dode logchamen op het kcrkhot was geftelt geweft tegen de wilde dieren, die dczelve'snachts quamen opgraven, en daar hy bynii zelfs van was verflonden geworden. Deze voorzorg kan goed zyn tegen de beeften, of tcgen zulke die'er als comdia komen om bezweringen te doen, maar zy kan niet helpen tegen de krygs-vyanclen, die zon.tvds in dat land op delyken hunner vyanden wooden, 't geen als de grootfte boosheid en verbittertheid word angezien. 'Tis noch nicht vele jären geleden dat de Natien die oorlog voerden tegen de Tionnontaten, dat Hulions zyn die in her naauw van de Straat wonen, der zelver graven ontwagen, de bcenden vcrftrooiden en ze aan bomen ophongen. Ik weet niet dat de Irokizen ooit hun blaven op de graven hebben deen waken. Maar zy zyn altyd zecr godvruchtig omtrent hurt doden en graven geweft. Evenwel zedert de aankomft der Kuropeanen, en den groten handel dien zy door de mengcling der Natien dryven, behalvcn dat zy omtrent net porcelein, dat zy in de graven floten, vccl kariger zyn geworden, heefc het gebrek, dat zy 'er in 't vervolg van gehad hebben, eenige partikulieren die niet al te sch. Roomachtig waren, genoodzaakt in de allchen hunner Voor- Retard* lauiiuv. France pour I'an 1634. ch. 2. Card. ti:ll.Je la ilorii. I. 1 C. 1. Si6 Z E DE N DER WI L D E N Deover- naars v«n Pe- ru en Mexico ontwy- den de gtaven- Gomarut Hifi. GtHtr. de las Imiiat, if. (.17 Voorvaderen te wroeten, om 'er dit verdoofde en half verfleten porcelein uit te halen , dat men noch kennen en ondcrfclieyden kan; zodat dezclfde gierigheid, die in Europa en Azien de be- graafplaatzen der Koningen heeft doen ontwyden , waar in men grote fchatten meende te vinden , deze elendige Volkeren de fchuilplaatzen hunner doden heeft doen fchcnden, om 'er deze ba- fatellen uit te halen , die in onze ogen verachtlyk fchynen « maar y hen van meerder waarde zynde nun gierigheid opwekken, ge- lyk het goud de onze ontfteekt. De onverzadelyke gretigheid der overheerders van Peru en Me- xiko, deed hen dus alle de oude begraafplaatzen der Indianen ont- wyden , met hoop van daar onnoemelyke fchatten te zullen vin- den , die men de gewoonte had van daar met de lyken te begra- ven. Zo dra zy ze geopent hadden trapten zy de lichamen ver- achtelyk met den voet , en wierpen ze ten prooi der wilde dieren. De Indianen waren hier over in de uitterre wanhoop, en niet tegen ae anderen den hevigen dräkte daal, als van overftelpt waren, door deze ontwydingen te zien, konden zy zich niet onthouden, zeggen de Schryvers van die tyden, van deze godloze menfchen ottomodig te Imeken, dat zy toch de rykdommen, daar zy toch de rykdommen, daar zy toch de alten hunner Voor-Ouderen zou-den onderfcheyden, die hun van geen nut konden zyn*. dat zy wel mochten varen, met het goud ende juwelen j waar van de dode lichamen op hun rufiplaats laten, om hun vereniging met de ziel ten tyden van de opftanding niet te zwaar en ongemaklyk te maken, met de beenderen hier en daar te ilrojen» zonder enige eerbicd. Voar hunne schimmerte heben. Zy Godsdienst, zy ecrbied voor de overledenen, 't zy inzicht voor hunne vrinden, het is niet meer georlossen een dood menfch by een van de namen te noemen, die hy in zyn leven voerde; en al de gene, 't zy mans of vrouwen, die diergelyke namen hadden, zyn genoodzaakt die neer te leggen, en andere an te nemen' 't geen op de eerile maaltyd geichied. Deze namen heven als met het lyk begraven, tot dat de rouw verdwenen en verdooft zynde, het den vrinden behaagt den boom weer op te beuren, en den doden te doen herleven. Op myn aankomfl in St. Louis, ordelden de Zendelingen, dat om my aanzien te gven, ik den Wildemans naam van den overleden Vader Bruyas, een beroemt 21endeling, en die zeer wel by de Irokenizen was gezicn geweft, onder welke hy vele jaren had doorgebracht, wer nioell opbeuren. Hy was eerft vier maan-den van te voren geftorven, en die was de boom volgens hunne gebruiken wat te vroeg opgerccht; ook wanneer zy misnoegt waren verweten my verfcheyde, dat ik hqn ongelyk had aangaan, met den naam van und Vader aan te nemen; evenwel lieten zy niet na my als een anderen Vader Bruyas aan te zien, om dat ik in alie zyne rechten getreden was. It is een van de gevoeligfte affronten die men een Wiideman aan kan doen hem van zyn dode vrinden te fpreken, men brcngt hun denk- VAN AM ERIK a: VIL BOEK. fftf denkbccld niet als in tyden van nood te binnen, en dan moet men zelfs voor/.ichtigli^id gebruiken. Want behalven dat men den naam van den ovefleden met durft noemen, gelyk ik reeds aange- iucrkc heb, dprft mea zeifj niet vlot uit zeggen dat by dood is; en op de zelfde wyie As men by de Romeinen in plaats van Mor- tuns efl a\oc?i.'i^.Gj\Ftxiti4bntjuit, gelyk men op de lykbufTchen fchrccf, moet men zichv^'sgelyken by hen van een omfchry- ving beditncn, en zeggen by yoorbeeld: de grote Kapceyn die ons verlaten hecft, dien wy bewenen, enz. Het denkbee Ui van den doden verdwynt evenwel niet met hem, en gelyk men een tyd lang pnige Eerbewyzingen aan zyn grif doet, duren de rouw en jammerklachten ook een gerulmen tyd. Z. E. V. F. D. O. F. T. S. T. K. DE ROUWEN van de wederiydfche liefde zynde, die'ei' tufchen perfonen die door het bloed, de vrindichap, of an- dcie banden verknocht zyn, moet als een plicht, die op de niituuf geprond is, aangezien worden. Alle de natien hebben. Die zer gevonden, dac zy genoodzaakt zyn geweft die in'hun wetten vail te ilcUcn. Maar nademaal daar in gelyk als in andcre zaken, dikwils ovcrdaad of ydele eer gepleegt wierd, liebben dezclfde Avcitcn door de regels van moeten voorfchryven en palen hier in Itellen. Do wczentlykfte Wet en het duidclykfte teken van rouw was zyn haeren te laten affnyden. Wer werde gelyk men de doden of fter-vende tot het graf inwydde, met hun de Jiairen af te fnyden, die an de helfche Godheden toegeheiligt waren; was het ook een foit van inwyding en geefilyken dood voor de personen, die den overieden het naait beftonden, en die rechtvaardige redenen hcb-bende om hem te bewenen, en dat zy hem niet volgden, en dat zy zo veel het in haar macht was lUcrvcn. De Joden had den dit gebruik van het het het ländendom niet lände, ondanks het verbod van de Wet, in het 14. Hoofcftuk van Deutcrononium uitgcdrukt. Hierom wanneer God hen met een algeiiene verwocfting door de Profeten doet drcigen, is het yllc-lyklte teken dat hy hun van hun fchande geven kan te zeggen, dat zakken om Jiun Icndenen zullen gorden, en dat alle hoofden zullen kaid zynj gelyk ook dat hyze zal doen omkomen, en d.it hy zyne plagen over hen zal laten gaan, dat zy niet begraven zullen worden, dat menze niet zal bewenen, en dat'er niemand zyn zal die tot ccn teken van den rouw, dien natuurlyker wyze hun verlies vcroor/akcn moett, zyn hairen zal laffnyden. De II. Schrift Irekt aan dat de Ileydenen zich tot een teken van rouw over de doden de hairen tuflchen de ogen affnedcn, dat is te zegen aan het voorhooft; millchien waren 'er die zich geheel fchnreiij mwr het is veel waarfchynelyker dac men 'er maar weinig al'lnccd, en de rell achtcloos liet hangen, zonder ze te vlechten of te Ilrikken, gelvk Virgilius van de Trojaanfche vrou\ven zegf. /. D E E L. Dd Kt van den Rouvr. Het hafr affnyden was by deoudcn het dui- delyk-ne teken vin rounv. Rouw. Htut, Cap. 14. VI, I Ezech. 7 V. 18, D «/. 14 */. I. fiS ZEDEN DER WILDEN irgil. 3. t'.6r Homer ' llitul 23' Men befltoi* de zyn hooft met afch, en omgor- <Ie zyn lenden net cen hairen tit yiW' den heb- ben link dierge- lyke ffi- Wdon- teiis. Et circum lades crinem de morefolu. "> Daar waren hier die hun lokken aan hun vrinden opfäden, en die hun in de handen ga^en, wanneer menze begroef of op de houtmyt ley om te verbranden. Zo geeft Achilles zyn lokken, die zyn Vader Peleus aan den vlocd Spcrchius toegewyd had, veronderllellende dat hy weer in zyn Vaderland zou Keren, Patroclus in de hand. Men beltroide 00k zyn hoofc met afch« en omgcrdde zyn len-den met een haeren zak, dat is te zeggen met een our^ verfleten en duifter verwig kleed, om door deze achteloosheid van zyn gant-che lyf een zeer hevige droefheid uit te drukkei.^ die nergens an-ders omdenkt. In dezen ftaat ging men op den grond, op beefte huidenzetten, men mengde af Tchen ordere zijn fpys, en in de hevigile aanvallen van droefheid diet men de kop tegen de aarde, krøde zyn ligchaam, en floeg zyn borft aanstukken. Boven al munten de vrouwen in deze luid roepende tekens uyt, 2y krabden het aanzicht op) en verdoofden een met haar gehuil en gefchreuw, en oegongen hondert andere buiten spolrige, die men verplicht was te matigcn tot vertrocfting van die perfonen, die maar uitkuren enom't welftaanshalven weenden, er als uyt een waren  in de ongewyde schryvers beschreiben, dat het niet nodig is opieder zaak in 't by zonder te blyven ftaan, omdie met getuigenisen te beyeftigen. 