Algemene konst en letterbode
None
3. Behelzende de Prysftoffe: Een Handbock voor Zeevarenden. Dat op deselve twee ftukken waren iriRezonden, geteckend met de Spreoken: N°. 1. Hy die de lesen van den groat en zeeman eerde 9 Zyn onderwys naar lofiyk voorfchrift leerde > Doet myn on twerp op onwrtkbre gronden ftaan Deez' zeemans handboek 9 als de Iron der waarhesd aan. N°. 2. Door Ko op Handel en Zeevaart heeft het Vader land weleer gebloed; Dat beiden herleven! Tot nut van 't Vaderland; tot nut van 't ^ilgemeen. Dan, dat HoofbeftuurJers met in de mogelykheid geweest waren, om uit de daar over gevelde beoordeelingen, een be- (Mend befluit te kunnen opmaken, uit hoofde van het on- bepa^lde, en niet overeenftem mende met de Wetten, in fern fcheidene dezer beoordeelingen plaats hebbende. 4. Zynde de Prysvraag; mike zyn de oerzaken, dat de verfandyerlichting Digitized by Google I »3 ) en zedeverbeiering byrh-t? oog"ma*nden gemeenen man 9 beide door ds Maatfchuppy: Tot Nut vw *t Altremcen, bedeld y niet alle die ujt jerking bartn> die men met grond zoude mogen verytachten? Zyn 'er hulpmiddelen, cm dif gebrek te verbeterenf Zoo ja, welke? en has zyn deze/ve best in we r ting te brengen? Dai op dezelve drie awwoorden waren ingekomen, getee- fcend met de Spreoken: N#. r. jilt* wysheid is voor dsn dwazen te hoog. Sal- mo, Spr. XXV: 7. N» 2. Philofophe! Tes loix font fort belles; mah montre Mien, de grace, la fanction Rousseau. N. 3. Het pad der deugd leert goede zeden. Dat de Verhandelung No. 1, hoe zer de meestige Börden in verfcheidene opzigten bebaäd hebbende, en geördede den Schryver tot lof re verftrekken, echrer niet heeft kunnen bekroond worden, om dat zy oiet foldoet aan de nadere omfclnyving der vraag, in het Programma vervat. Dat de Verhandelung No. 7, geordedeld is gewordede, flechtf ee ee fcbets te zyn, en dus, als zoodanig, onvoldoende is gekeurd geworden; terwyl eindelyk Het gefchrift onder No. 3, alle aaodacbt onwaardig is geordedeld geworden. De Verbandelineen, ingekomen op de Priester: Een Handtoek voor Zeevarende, met de daaf over geveide beooraeeungen, werden nier op gefleld in handen van de, by de Wetten bepaa Het Jede Comrmsfie van herziening, zollende van derzrlver eindelyke uiifpraak, als een byvoegfel, berigt gegeben worden, in alle de Nieuwspapieren, waar in dit Program Sin gepiaatst is. Der Vergadering bekend gemaakt zynde, dat op de overge, voor dezen Jare uitgefchrevene Prysfli-rTen, geene antwoorden waren ingekomen, werden de Nambriefes der afgekurde Verhandelingen, ongeopend verbrand. Hier op werden do'»r den Secretaris herinnerd de Pryrstofen, welke ter beantwoording opgejeven zyn om te beantwoorden voor den ifien van Louvtmaand 181 J, zynde de tolgende: 1. Bene verzameling van leerzams Spreuken, zedeku-Hge Ploorftellen, zinryke en krachtige Gezegden, welke in den tiybel voorkomen. Dit Werjye moet ingericht en bearbeitet worden in den fmaak dier werkjes, wsikc il-dert eenigen tyd, tot leerzaam onder- %ys der Jeugd > het licht zien ; en te zamengefteld zyn oit <iergelyke Spreuken of Gezegjen, verzameld uit de werkeo Tan la Foistatne, Kotzebue en verfcheidene anderen. Een Rekenbetk, bevattende het meest gebruikelyke en voet komende in het dagelykfche liven. Zeer groot is het aantal van Rekenboeken, welke reed het licht tien: doch tot dus verre ontbreekt bet aan eene gefchikte handleidiog, om kinderen van de minvermogende ftjn-den, in deze zoo nottige en noodzakelyke wetenfcbap, beboorlyk opteleiden. Byna alie die boeken heoben eenen veelte weienfchappelyken vorm, en in deze wordt, meestal de gewone opklimming, van den regei van drieen, van dien in bet gebrokene, van den verkeerdeo regel v^n drieen, ecu. gevolgd; dit neemt by het onderwys veeltyds weg, zonder dst hei oordeel der ieerltngen behoorlyk opgewekr en gefchikt. Der geworden is geworden, welk laatte echtere het boofdrejschte is by bet rekenen, daar toch by, wiens oordeel bet vaardigfie en het meeste gevat is, ok het gemakkelykfte aile reken-ku^dige voorftellen zal uiteenzetten en oplosfen. De Maatfehapere begeert dus met dit Rekecboek le vei. Krygen: 1. Eene verzameling van eenvoudige voorftellen, toegepast op de in het dagelykfche leven het meest voorkomende geval'len, tot oefening in zamergeftelde apt tiling 3 aft re k king % vermenigvu/diging, dee ling > en ver wis feting van specien. a. Eene verzameiing van atrge'yke vouritelleo, welke door den Regel van drkcn worden opgeiost. 3. Eene dergelyke verzameling tot oefening in de gebrokken getallen of. Zu eenen breuken, niet booger gaande dan tot 3*fte of (Me deelen, en waar omtrent men de n>/-gende orde in het oog kondv houden; a. Hoedanig eene breuk van eene kleinere benamirg \<* die van eene grootere benaming kan worden gebragt, zondtt van waarde te veranderen. b. De wyre op welke eene breuk van eene grootere, tot eene k<einere benaming wordt gebragt, met. beboud yan bare waarde. Hoedanig eenige breuk eenige malen grooter, d. i'lOwdanig zy eenige malen kteiner kan worden gemacht. Toepiäljng van de vier voorgaande Leerwyzen. Toepiäljng van de vier voorgaande Leerwyzen. Eene verzameling van tr;ipi>ijew)Ze npkiimmende voorftelen; by oeweke tcnier, zoo veel mogelyk, alie omflagrige rekei Kun Jige oewerkingen moeten vermvd worden. Eene handieidit g <ot de Tientallige of Decimal breu-ken en derztlvt r tocp sfing. Ue Scnryvtr rooet in het oog houden , dat dit boek voor kinJereii en met 101 een Handboek voor Ouderwyzera moet dienen. Alh? redeneri.gen kunren dus JXhter blyven en aaa deo O deiuyzer worden overgelateu. Waar de Schryver Zulk* roodig oordeelt , flaaife by korie en duidelyke rcgela, we»k# de Leerln gen in het geheugen moeien prenien , ten eiode de- ceive op de voorkomende gevallen te leeren tctpasfen 3. IVelke behoeften z\n oudert en opzieners verpligt % hunne kinderen en kveeKeungen te doen kennen? da$**j Digitized by dooQle vslke regehn most en zv in acht nemon 9 om hunro Itinde* ten en kweekeHngen , in derzeiver toekumftigen J/snd* vorgenoogd en gelukkig to doen zyn ? D*ar zoo wel de ligchamel)ke als zedelyke opvneding der kinderen , gewyzigd moet worden naar de (landed , waarin de- z*lve ge*plaatat zyn * of zullen worden, zoo wordt, in de Ver* handelirig, welfe ter beam wo rding dezer vraag ztl worsen gefchreven, vereischr, het opgeven van duidelyk ontwiVkeMe aarwyzingen, dat Ouders en Opzieners onder .ie verpiiptin£ liggen, om hunne kinderen en kweekelingfn geene andero behoefieo te doen kennen, dan die, welkt- zy in nunreu Kri'g kunnen voldoen. Peze aanw>zingen moeten vervat warden in een Volks- Leesboek , waarin den OuJeren, voonl der Moederen. op eenen vert rouwely ken toon, onier het oog wordt gebragt, dat het te veel troeielen der ki^derm ee-ne liifde, maar wreedhetd , of ten minfte zwakheiJ is, wel ire de kindereu in het vervolg ongelukkig maakr. Ook moet dw b • k opzettelyk bevatten rege.en voor eene opvoeomg , weike de ligcna.msfterkte en gtzondheid bevorderi ; de ki deren tegea de ongemakken van lucht en vermnejci.isfen gehard mnktt en ook daar door de rusr der z?e'e bevur lerr. Wat de eigen- lyke ligchamelyke opv eling betreft , Zou de taak , daa*-om- trent, kunren cp«_»evaf worden. waar dezelve in de Verhande- lingen v»n Rakker t G oi/»N gebl^vHn Is. 4. Hoo 3 en order weke bepalirgen moet do rogel: Wat oy \*"t, d'it O de mei Icnt-n zalnn doen, dne hen ook iUonf worden opgevat? en weike dr angredenen behooren een' teg e- lyk te bewegen, om dozen regol optevoJgon? In de Verhandling, weike ter beam*oording dezer »mg zat worden gefchreven, moet de bedoeling van den opgegevers regel, volgens meisch- en zedekundige beginfeien wor- den opgegeven en ontwikkeld. De ge^oigen van het al en niei betracbten van dezen regel, moeten door tegenoverftel- Jing van het eene aan het andere, bevatb^ar worJen ait ge- wezen. Zoo veel mogelyk moet de toe pa fig v<n dezWtea op de zamenleviog der menfcben, in hetgene als van per food tot perf oon, in zoo veieriei omirandtgheden bet geval is worden ingerigr, en a<zoo de draigredeneo tot beoefening van dezen regel warden ontieend, deels uit bet pigtmatige voor elkeen, deels uit het voordee), het weike voor een ie* der uit deszelfs boefening, naturier wyze, moet voordee. VoorbeeSden van naar dezen regel nandelende ea ook niet bandelende perfonen, uit bet gemeene leven, of uit de gefchiedenis, kunnen op eene bevallige wyze aangevoerd en gebezigd worden, om dt; bovergemelde gevolgen te doen opmerken, en daar uit, ten meesfen nutte van elkeen, voordeel ie trek ken. Alles moet voorhet overige ingerigt worden volgen bet gene de Maatfchappy, tea aanaiea vac zoo* da. Chingi Volks-Leiben, als waar toe ook dk sal moef<# HANDEL em ZEEVAART, HUISHOUDKUNDE en wat daar toe betr e k kin g heeft. De Vereenigde Staten vanNoord- AMERIKA OVER WEINIGfi J A- REN EN HEDEIf. In de Vereerigde Noord - Amerikaanfche Stiteo fa federt 30 jären het getal menfchen van 3,650,000 tot 5,156,000 größen; het geral der huizen van 650,000 tot m*5 oco. Als Bouwlnd werden voor dien tyd flechts 31,500,000 ^cres gebruikt, nu 39,400,000, en 1eder acre is van 3 tot op 6 Dollars in'prs geftegen. Hi t aantal der paarden vermeerderde van 600,000 op x, 300,000, dat van het hoorrvee van 1,200,000 op $,950,000 De waarde van den invoer wies van 11 t' \ }>o millioenen Dollars pan. De uitvoer vm land- produkten klom van 9 tot 49 millioenen. De Sraats - JnkomOen vermeerderden binnen 13 jann van 8 tot 13 nvllioenen, terwyl de u Gaven op denzelfden voet blev: n. Het in omlop zynde geld juvam in 30 ren van 10 op 17 millioenen Dollars. NlEUW KOFFY-SURROGAT. He Krysraad Jacobi, te Berlyn, pryst als een fm*> kelyk KnfFy. furrogat het zaad van den Astragalus tectum aan. Dit gewas vereischt vruchbaren, met te droogen, grond en warmte. De plant draagt krom- gebogen fchokken van a i 3 duimen Jang, die aan de buitenzyde van hunne kromming cere diepe vore hebbe, en van binnen gemeindliche 5 zaadkorrels be- vatun. Ieder enkelde plänt brengt van 80 tor ico £ulke knrrels op. Deze worden even als de Koffy- boonen gebriind, en leveren, zelfs zonder vermenging a>et Kolry, einin aan den Zwie zer gelykenden drai k op. Reeds een paar jarcn heefc de Heer Jacobi de Plant in de karaer gekweekt. Prv* Digitized by Google ? 1 ¥ Z S Die Erneu, Op Maandag den 24 ran Herfstm. 18 10, In Amsterdam; Sparse 5§ prCt. fcyHope &C. 24 > 25 dito dfto nfeowe. 20 \ Portugal, by Hope&C f En? >/and. Annuiteit. 3 pCt. nitt sen France* GeonlblkU rcuten 5 prCt* nice «*er Dito Cert. Uj K.& V.?6| 1 77I rond. Coup cnz. • • 92 193 Has land 5 prCU 58**60$ 5 prCt. 4* «47 Denemartai, Toll. 4 prCt. 64 «7« dito Leen en Wisfclb. 4 prCt. titet gen. dito Kroon 4 prCu 70 a 72 fW«r van Oostenryk g prCt. 30 a 33} dico 44 PfCt. 14* « 2«§ dico 44 PfCt. 14* « 2«§ dico 44 PfCt. 14* « 2«§ dico 44 PfCt. Op Londen — Pirys. 5*1 rationale Schuldbrfeven a $ ptCt. Te Venetie, zyn onlangs verteheide procven met Kanonnen genomen, die men, gelyk op de Engelfche Korlogfchepen reeds lang gebruikelyk is, door middel van aangelbragte (loten, even als Geweren, affebiet). Deze uitvinding fchynt proef te houden, en binnen kort zal zulk een Kanon ter verdere beproeying naar Parys gezonden worden. GEBOORTE-, TROUW- en STERFLYSTEN. - Het getal derDooden, gedurende de laatstverloopcne Weekf is gewcest: te jtmfterdam lao; en te Haarltm u, ooder -welke laatften 6 beneden de 1a Jaren. ST£IU Digitized by Google STERRE- en WEERKUNDIGE W A ARNEMINGEN. WEERKUNDIGE WAARNEMINGBN) DUITSN HAARLEM. iBlO. f BAlO» Herfst-< MB* ran and (. tzr. 1 THRR- 1IOMF-- TEFl. 1 STREF.K 1 MR I WIND. GESTKLD- 1 HBlTJw IS! 1 1 57 | 57 ) 0. N. 0. N. 0. hclder. ao Pa ^ 1 1*0 i* ? 61 1 57 ' N. 0. | n. n 0. lielder. N. t. 0. 1 SI ("30. I <$o. I J 30 l . 61 1 7» 1 57 1 In. t. w. W. N. W. . vooftmdd. heldcr; ; verder omtrcnt lielder. 22 f 30. o| i <30 I (30. o 1 ^8 | S 1 z. z. 0. 1 's moreens zeer datnpig ; z. t. 0. j vertlers omtrenc bclder. 0. 1 f 3©* • '30. o§ 1 2 1 z« w. i voormfdd. bctrokken; 1 w. n. w. [ verder* bcwolku 1 If. N. W. 1 »4 f SO c< (30. 1 1 * N. N. O. 1 , 0. | bcwolkt. > N. 0.. *5 f30. M | <30. a t3°« 3 ' 59 j 71 60 1 0. N. 0. bcwoBst; omtrent bclder. BEKENDM ARINGEN. In be KUNST- en INDUSTRIE - COMPTOW, Voorburgwal, achter bet Paleis, N. 218. re jemarterdant, zymte bekommen, — nevens een zeer aanzlen'yke voorraad van de besten Id alien Wetenfchappen in Duttächland uitgekommen. Werken, — Cods pinai de NAPOLEON — avec la traduction allemando f a -a. — NAPOLEONS peinlic hex GefetzkucK a -a. — NAPOLEONS Burgerliehet GefetzkucK a -a. — NAPOLEONS GefetzkucK a -a. — NAPOLEONS GefetzkucK a -a. — NAPOLEONS GefetzkucK a -a. VERBET RDE MISSTELLINGEN. In one last verse, N°. 38, op bladzyde 179, reg. 8 en 7 van oni. "En diens Ambitionen: Gysbert Korne, w 't geen had moeteo zyn: en diem Opyolflcr Gysdert Kozk. Op bladz. 18 1. reg. 23 van boven (hat: het beflagy lees over ket bffizz. Ook is op bladz. 184. onder in de Aantcckcning. de voornaaaa des nt£t-latencn Zoon« van wylen den Hoogl. G. Coopmans, verkeerdeiyk 1 in pbacs van Edsard, gefteld. Ik Haauem, it A. L00SJ£5 Vi. Digitized by Googl ALGEMEENE K O N S T- EN LETTER- BODE, VOOR. HEt JAAR 1810. N6. 40. Vrydag den sden van Wynmaand. B E. R. I. G. T. E. Serlyn. Van wege het Gefellfehäft naturfösten, der  de gtnoemde Plan.foorten, welke van andere meckten onleend is, dan men in alle tot hier uit-geknmen Botanifche Werken vindt. Daar men betere karakters der zpedes bedoelt, is het onverichiliig, of Zy alle behouden of verfcheidigen, derzelve onderfcheiden worden, als Hechts het doel bekommt wordt. De genera met hunne synonyma verlangt men goed Dfel. O uit* Digitized C aid J nitcengezet, en bevinden er zich onbefchrevene otitfef* dan vcrzoekt men deceive er gedroogd of, in teekening by te voegen, om juist over dezelve te kunnea oor- deelen. Wanneer verfcheidenhen tot genera verheven wor^ den, verwaeht men opgave van altyd aanwezige krakters, en gnede redencn. Wärme zy daarvoor verklaard werden. De Verhandlungen, van een bifjet enz. op de gewone wyzc voorzien, mocten franco voor den laarftea van Lentemand 1813 inpezonden worden, en kunnen m her Ltiyn, Duitsch of Fransch gefchreven zyn. Den 9den van Mon Tmaand 1813 zal het Gezelfchap over de ingekoracn Verhunddingen uitspraak doen, en an de besrgekcurde den Prys van ico Rth. Pr. Cout. Utrecht, den origen ran Herstmaand. Heden hecft de Hoog-Eerw. Hoog-Gel. Heer Jo, Heotl Pareau, T/tcof. Doct.) de waardigheid van Prof.TheoK Typ. et Exeget. nec non Linguar. Orient et Antiq. Aacr. op deze Hooge School, plegtig aanvaard met her iniden einer schonen Latynfcne Kedevoering: de coiffianti et non mutabili Orient alium ingenio, Sacrarutn Liter arum Cultoribm fuos in ufut diligent er observando; ciis: over den bestendigen en niet veranderlyken aarat der Oesterlwgen, befchouwd alt by tender be/angry k voor de bedefenaars der Heilige Letterkunde. LEVENSB ERIOT WE GE NI DEN HEER JOHANNES B O S S C H A, (Getrokken uit de aanfpraak, gedaan ter opening der jaarlykfche  geleerdheid in ons Vaderland, en waarin de beroemdafel fte mannen, Jan Georg Graevius, Jan Fredrik GronoVius, Gysbert Cuperus, Thbophilus of Goebwyn Hogers, Jakob de Rhoer, Everwyn Was-obbrgh, abraham fredrik ruckersfelder 6q roser anderen openbaar onderwys gegeven hadden. Hier hoorde de Heer Bosscha, den tyd van twee jaren. de lesfen van de Hoogleeraar Terfstra in de La* tynfche en Griekfebe Letterekunde en in de Gefchie- denisfen. Nil begaf hy zich, ter verdere voortzettin- ffp zyne* Letteroefeningen* naar de Hooge School te Franeker, waar hy het onderwys genoot van den Hoog- leeraar van Kooten in de oude Letterkunde, en van den Hoogleeraar Johannes Valckenaer in de Regts- geleerdheid (♦). Eemi te leur geftelde hope op het Keetoraat der Latynfche Scholen te Dokkum* *t welk hem door den IMagiftraat dier Stad reeds genoegzaam toegezegd was* en welke mislukkinge hern* na de Sraatsveranderinge in 't jaaf iftjs tan alle bevorderinge in zyn Vaderland deed wanhopen* was oorzaak, dat hy zich liet overhalten, om* op een gunftig uitzigt van beter geluk, zoo * Bet fcheefc, het opzigt en onderwys van twee Zoons Van den Heere Abbema, die zich toen te Parys ge- vestigd had j op zich te netnen. Byna zeven jaren io die (*) Oeheel buiren fchold?an deo Hoogleeraar te Water f als fteller van dit Levensber igt, it door een Jouter toevatiig vergeten onder de Leermeesters van den overlede- ren, aan de Hooge School te Franeker, optenoem/ den Hoogleeraar WASstwiMCH, aan wiei s onderwys in de Griek- fche Letrerkunde hy zoo wei, als zyn Broeder, nier weioig h^eft te daokeo gebad. iMe&gefaid.) O a die Stad vertoevende, belecfde hy aldaar die geduchttt Omwentelinge, Biet zonder gevaar vnn, met zoo veia anderen, mede een flagtoffer Digitized by C in 3 die Stad vertoevende, belecfde hy aldaar die geduchttt Omwentelinge, Biet zonder gevaar vnn, met zoo veia anderen, mede een flagtoffer Van het schriftbevördig te worden. In 1795, uit Frankryk terug gekommen zynde, om zyne bloedverwanten te bezoeken. Zonder nog, het voornemen te hebben, ora in zyn Vaaerland tebJyvenwerden hem de fterkfte aanzoeken gedaan, ora deei io bet Befuur te nemen, en, na voor eenen anderen post bedankt te hebben k liet hy zich eindelyk de vcrkiezin-ge tot Raadsheer in het Hot' van Vriesland welgeva/- Jen. Eer hy die arnbt aanvaardde, vervoegde hy zich by den Akademifchen Scnaat te Harderwyk, ter verkryginge van het Meesterfchap in de Regten: hy vet-koos die bevorderinge aldaar te zoeken, om dat zyn Broeder, than&een ikraad der geleerde wereld te Amfterdam, toen aan die Univerfiteit het Hoogleeraars-ambt bekleedde. Oordede op goede gronden, dat zyne aanfteHinge tot Lid van een Geregtshof een a riders gewoon onderzoek onnoodig als ongepast maakte. De Senaat beflot derbalve, hem de begeer-de waardi^hdd, eers - halve en zonder voorafgaand onderzoek, met buitengewone plegtigheid optedragen, ge* jyk in foortgclyke gevallen ouk wel te voren, schooa riet dikwyls, had plaatfe gehad. Dit is dan de redca ^eweest, dat geene Vcihandtiinge toen van hem in *e Iicht gcgeven is, &is wordende zclks by dergelyke bevorderingen niet vereischt: waartoe het hem anders noch aan ftoffe, noch aan bekwaamheden, noch aan lust zou ontbroken hebben. Wanneer het Hof van Vriesland, door het bedanfcen der wcinige onde Leden,' die in 't Eerst nog in hetzel-ve waren gebleven, en door het inkomen van zeer ongefchikte perfonen, die derzelver plaatfe vervingen, welbaast alien zynen vorigen luister verloor, drong hy, herhaalde reizen, op zyn ontflag aan; doch *t weik hy niet dan met groot m.juite, even wel op de vereerend lie viele, eindelyk veikreeg. Na dien tyd heeft hy den Hcerc Vos van Steen-wyk, als Gezant naar Parys gaande, in hoedanigheid van Secretaris vcrgczelJ ; en 00k, voor den Heere Huber, den post van Mautmecsier-Generaal waarge-Domen. Ikhoorende onder de gamatigden in ons Vaderland, kon Tier niet anders zyn, of hy.. moest door zulken, die in Lmiwmaand des jaars 1798 het bewind in han- den r-mcn, go heel en al uhgclioten worden, doch intended, r.z het gebeurde in Zomermaand van dat aciVde jaar, tot de waarneminge van een' gewigtigen post aangezocht worms. De aanrtelJinge tot Secretaris-Gicraal by het Mini ft eric van Buitcnlandfchc Za- ken kon in geeti betere handen komen, en op den duur blyven, on Aangezien de vedvuldige wissenschaftlichen jn 't. Bei'uur dezer Landen. Hy bekleidde dien post nog, tnen Zyne Majeiteit de Koning van Holland de Regeringe aan'vaardde, die hem, volgens befluit Van den ausgenommen van Zomermaand 1806, in dit belangryk ambt bevestigde, wa-jrin hy onafge broken bleef volharden tot op zynen Herfdag, den zevenden van Lente-maand dezes jaars. Sedert de telkens opkomende veranderingen, in den tyd van vyftien jaren in het Bewind van ons Vaderland voorgevallen, zyn 'er zeer weinige voorbeelden, dat iemand hetzelfde Politick ambt van groot aanbelang omtrent tien achtereenvolgen. de jaren blücken bekleiden. Wy mogen hieruit opmaken, dat de Heer Bosscha, aan den eenen kant, zich in dezen post bad weten noodzakelyk te maken, en aan de andere zyde, dat hy denzelven met de beste trouwe, met den meesten yver, met de schitterendfte bewyzen van alle noodige kundigheden had waargeno-roen, en dit, ten genoegen van alien, die het hoogfte Bewind in handen kregen. De Koning gaf onk hiervan een bewys, door hem te verheffen tot den Ridderftand, en door hem in 't voorgaande jaar te verkieztn tot Lid van het Koninklyk InftUuut van Wctenfchappen, Let-terkunde en schonen Kun;len. Hiertoe had hy, zonder bedenkinge, alle bevoegdhdd, hoe wd hem, onder veelvuldige en dagelykfche ambtsbezigheden, tyd en rust Entrauen, oin door de uitgave van einig werk arch in de geleerde vvereld bekend te naken, en aldus 00k hierdoor zynen naaro en roem te vereeuwigen. Dan /dit gemis van eigene schriften vergoedde hy door zyne voorbeeldige bereidvaardigheid, om, by zyn langdurig verblyf in Fr nkryk, en 00k in lateren tyd, aan zyne geleerde Landgenooten de behuipzame hand te bieden, en hunnc pogingen ter uitbrcidinge der Weten-schappen allezins te begunftigen PRO- (*) In bet laaist uitgekomen Stuk van het Uagazin £0- 0 3 cp% Digitized C «14 > PROGRAMMA - ■ van de Maatfcbappy : Tot Not van *t Algemeen. Vervolz van r/adz. aoo\) 5. Handleiding voor Ousters en Onderwyzers, om de tinder en met fneerder nut dan we/ vaakgefchiedt, of met ware vrucht voor hun verstand en hart 9 in den By-kel te doen iezen, Deze Handleiding moet in zich bevarten, niet alleen eene anwyzing van die plaatfen zoo nit de Gefchiedenis des By-be Is, als uit deszelfs zedekundige onderwyzingen y welke voor elken eerbiediger der Openbaring het meest belangryk Zyn: maar 00k beredeneerde aanmerkingen omtrent dezeive; zoo veel mogelyk tot opheldering daar van dienende. Het nuttige en pligtmatige van een oordeetkundig Bybellezen moet, op eene bevatteiyke en overredende wyze, worden aangetoond; en de bedoelde perfonen moeten, ats by de band, geleid wor- den tot die gedeehen van den Bybel, welke, by eene gepasste, aan het Iezen verbondene, onderriiing, zoo by zander kunnen dienen, om bet bart en verstand der Jeugd te kuo-Hen vormen, en hoogachting en eerbied voor de Openbaring, als een dierbaar gefcbenk van Gqd, tot verbcerjy king zyaer wysbeid en poedheid, in te boezemeo. Een Handboek of Handling voor $choolondérv, zcrcsfen. Men bedoelt bier mede te verkrygen eene onderngting, voor de Onderwyzeresfen der lagere of laagfte Scholen, onder den naam van Mat res fen bekend, en tern anderen, voor die Onderwyzeresfen, welke gewoonlyk Mandemoisjellen worden genoemd, welker onderwys aan de jeugd van huoger en uitgebreider aard is, dan dat der eer Stgenoem- den, ja niet alleen gelyk ftaat met dat der Ooderwyzers in de eerfte Scholen; maar over bet geheel gen omen betzelve jiog te boven gaat. Voor geen van beiden is cpt nog toe ge- zorgd. cyclopædique 3 waarin de Galatea van Reland, door den jongeii Heer P. Bosscha, Zoon van den Amfterdamfchea folgende wordt, geeft de Heer Ma. fog tevens aan des Schryvers Como wiens Levensfebets wy hier niedegedeld hebben, den Jof van in de Latynfche Dicbt-fonu niet ongelukkrg geflsapd te zyn: &n of twee faaltjes niervan zyn in de Deliciae Poeficae, door den Heer vac? £99Tew ripgevep, voo^ungefl, Digitized by Googlc C 3:5 ^ SBorp4. Men bedoclt voor de ecrs!£cnoemden te docn ver- *aarc!;£en eene handleiding, lirckkende, oin haar le onder rigfen | i;oe zy haar onderwys behtM^fen interigten, rvp dat hare-l^eerliiii-i'.n, by derzeln-r kom Digitized by Google St. in cene hoogere School, (e en gocuen größe, in het noen der freunden en der freunden, mojru gelegenheiten, mejru gelegenheiten, heben. Voor de laatstgenoemden, van deewelken men met rest, bee gevon van een goed en verständig onderwys, niot llecbts in juierten handwerken, maar ook in talen en weten, schappen eischt, bedoelt men to verkrygen cene handleiding, in erigt naar die geeischre, welke hare, in hare belangryke betrekking, den dienst van gewensc fate en gepaste uolpmiddelen bewysr. Voor beiden noet alles duidelyk te onderfcheidene regelen en aanwyzingen bevatten, Het moeteo twee afzonderlyke ftukjes zyn, zoo dat de eersrgenoemden niet noodig hebben de Handleiding voor de laatstgenoemden, ten zy zy zulks niogen verkiezen. Voor zicb ten gebruikte te nemen. Een zedekundig Leerboek, dienende tot onderwys in den naturlyken Godsdienst en Zedekunde. Hetzelve meet in diervoege bewerkt worden, dat het ten leidraad voor het onderwys kan verftrekken; net zy dan by wyze van vragen en antwoorden, het zy by wyze van korte felliugen: doch zoo eenvondig mogelyk, ten einde daar door ope eene beknopte en verftaanbare wyze, de grondbeginfelen der Zedekunde aan de kinderen kunnen worden medege-deeld. — De algeneene waarheden van den Godsdienst, als daar zyn: de Jeere van Gods beftaan, eigenfehappen en werken, als ook de natur van den mensch en byzonder van zyne beftemming voor de eeuwigheid, dienen hierby ten grondflage gelegd, en dus vooraf behandcid te worden. Het geheel moet gegrond zyn op de onderwyzingen en bevelen van den Christelyken Godsdiensr; des e Echter, dat hetzelve voor alle Christenen, hoc verfchillend ook van denkwyze in het lecrtlellige, zai kunnen dienen. Welke nyn de Leerwyze, door Pbstalozzi, Olivier, Stephan en Pohi.man voorgefield 9 oni kinderen in de eerfte begin felen van het lezen te onderwizzen? Waar in zyn die Leertyzen onderfcheiden van die in ens land in gebruik? — en welke is de meest verkieslykfte Leerwyzen in het leer en lezen? Men be gee ft hier eene duidelyke en klare voorftelling der ersterenden bedelde Leerwyzen, voor zoo verre dezelve bet onderwizzen, en dus van de allereersse beginfeleo at, betreffenden. — Deze befchryving, zoo wel als de yoorgeftelde der voorgeftelde Leerwyzen met die in ons Land in gebruik, mo eten daar henen frecken om de Onderwyzers der Jeugd in staat te ftellen der zeugd in der meest verkiesläche. Leerwyze, in het byzonder in bet oog tnoct worden pehoa-. Den, het onderwys in de Schnlcn: ftaande het den Sen ryvertry, of, eene der voorgeftelde leerwyzen, of eene uit de voorgeftelde lezamengefteld, of zelfs eene geheel nieuwe, vooneJragtn. Men vt;rlangt, dat io al het bovcnftaande niet alleen b?t bloot uerkrui^elyke der leerwyz^n worde opgegeveu; raj^r dat wel in het byzonder tevens worde aangetoond, den jn-vloed, welkeo zy op de aanvankeiyke en verdere emu keling der verstandelyke verm gens d^r kinderen kur; behiw. De beantwoording dezi^r Prysvrage is uitgelloien van empaling, van.niet meer dan acht blader. Leuerdruks te ni^e/i beflaan. Men heeft geordeeld hier by te moeien voegen, de TiieJs van eenige werken, weike ter Beantwoording dezer Pt)W«^e kunnen nagezien worden. H. Pestalozzi, IVie Gertrud ihre kinder lehret y GV. Bern en Zurich, 1F01 A. Gruner, Brie/e aus Burgdorf über Pestalizzj. Hamburg, 1804. D. A. Chavannes, Expofe de la Methode Element aire de H. Pestalozzi. Puris, 1805. (Byzo uer dn laWu* ueik.) T. Olivier, Or the Epo-Graphifche Element arwerk: — »- Theoretifcher und Praktifcher TheiL Dcsiau, 1804- C. F. Schneider, jusfuhrlicher unterricht in der Sephanifchen Lehrmcthode des Lefenlehrens. Würururg, 1805. En Pohlmann, Verfur.h eitier Praktifchen anmrei fang fur Schul/ehrer &c. Welche ihre kinder auf eine lei ht* weif* &c. zur Buchftaben kentnisf &c. beiden vallen. ErU p :n, jBca. 9. Wit zijn Industrie-Schön? Op vielk eene wyz* zouden, naar de verfchillende beheeften en plätzejäge gelegenheit van ons Va der land, zoodanige Schön i/t- gerigt moeten worden? En nat is 'er noodig, urn dezelre op eenen goeden vaet, en duurzamen grond, opterigten en tn ft and te houden? Veik* vserkzaamheden zouden in zuodanige  by Aene meest mongdyk naauukeurige befchryving dezer fcholen, rene aanryzing vau heigene noodig is, om dezelve ginds en pluére te fcuQceu oprigten, eo zoo wel inet gefieldheid en behoefte van dit Land. Zy, die naar den pr>s wiilen dingen, bebooren wel dege- lyk in net oog te houden, de verlcbiilende behoefien en plaatfelyke geie^enheden — en alzoo eene aanwyzjng tedoen, boe zoodani^e fchoten dienen en engen en op het plait: Jand; met genoe Digitized by Google r a 17 } chosen. Jz:.me onderfcheidende aanwyzingen, wat Jjier, bettr dan eiders, kunne gedreven worden. Verder wecschte de Maatfchappy eene aanwyzing, hoeda-. Rig de noodige fonden te vinden en de bearbeide waren te Jyten zyn, ten einde den kinderen eejnig voordtel van hull werk te doen genieten, en tevens de kosten der inrigtitig goed te ma ken. Het geheele werk moet dus de firking hebben, om dea genen, welke zoodanig eene School wenschten optefigten, tot etne gefcnikte handleiding te kunnen dienen. De antwoorden op deze Prysvnge zyn, even als die op de laatstvoorgaande Prysstoffe, uiigefloten van de bepaling, van ciet meer dan acht vellen letterdruks te mogen bellaan. De Maaschappy behoudt aan zicb het regt, orn, in gevai van bekruonde Stuk, al dan niet, door dea dmk gemeen te maken. Ten aanzien van de laatgenoemde dezer Prysstoffen, wordt e Ene dukbelde gouden Medaille uitgeloofi. (Hit vervolg en flot Herns.) NIEUW - UITGEKOMEN BOEKEN, AK ADE MISQH E EN ANDERE SCHR1FTEN. Dichterl Oordeelic. Hadr. Relandi, Galatea cum aliorum poetarum locis comparat a, a Petro Besscha, Herm. FiL met het afbeeldfel van den Dichter R eland. Amfterdam, by P. den Hengst en Zoon, 1809. »*. 124 bladzyden. Bekend is de Galatea van den beroemden R eland; bekend, het bevaUige, net teedere, het pevoelige van dit fraai Dichtftuk, behalve de opdragt aan P. Francius, XIII. Treurzangen bevattende, het welk in 't jaar 1701 voor het terst' Zonder den naam van den Dichter, in 't Jicht verfcheen, en eene algemeene goedkeuring wegdroeg, ennaderhatd, by herhaling, met den naam des Dichters gedrukt is. Dezc uit-gaaf, welke de jonge geieerde met eer, fraai Latynch Gedicht aan zynen waardi^n Vader opdraagt, is verrykt met eenen Latynch Brief van den beroemden Jer. de Bosch aan den jengen Uitgevcr; met eenen Laitynsch Qedicbt van den Hoopleeraar H. Busscha aao zyren O 5 Zuöt. Digitized by LjOOQIc C 218. Zuöt; met de Lykrede ran Jos. Serrurier, op den dood van zen ambtgenoot, den Hoogleeraar in de Ostcrfebe Talen Hadrianan R bland, in Lentemaand 1718 uitgefproken; mec en iys: van alle de Werken, ten getaie van XXXII., door dien vernqftigen man, in zynen konen leeftyd van 4a jaren, pefchreven, (waar onder zyne Latynfcbe Gedichten, met zyne Galatea § na zynen dood, door Abraham Pkrrenot); met the Latynfcbe Lykgedichten op Remand, van Day. Hoogstraaten en P. d'Orville, en, 'c geen vooral ook de waarde van deze nitgave vermeerderert, met doorgaande aanreekemngen van den jongen Bosscha zelveo, die alle kennis der Latynfche en Griekfche Dichtkunde en goeden fmaak ademen, en Voorallten doe bebben, om door aanwyzingeu van overeenftemmende plaatfen  van den jongen Bosscha, als de p'jgt (or opwekking der yverige Jeugd, bier toe over. Hem zy dus tlechts eene enkeie algemeene aanmerking, by deze gelecci hc;d, geoorloofd. Dat 'er navolgingen zyn van oude beroemde Dtcwers en Schryvers, is ouiten tegenspraak; gcl>k ook, dar die ravoigir.fr noodzakelyk 15 rot vorming van goeuen fmaak in latere ryoeu: maar voor eersi, die navoi- gir.g, z«l zy niet flaaf^cii zyn, zal zy nier naar ienerdievery 7 icemen, bee ft hsie iegc!s, die ouk al door kondige man- ner zyn uai.gewezen; ten tweede ( ha geen Recenf. bier vooral wenschte optfeinerkt ie ntbbcn) is alle overeenkomst, alle g Kirk, wel eenen genoegzamen grond om zoo dadelyk maar eene navoiing te verouderftelJen? Is het niet zeer mo- een, dat tuce behrjvers of Dichters in de zelfde gedach. ten, belden, uitdr ukkingeo, enz. vallen, zonder dat de een lets van des coders gelykeuis, uirdrukking, beeld en enz. ge- weteu hceft? 'Er moeten dus ook hieromtrent regels zyn, welke het  reis begevende, welke waarfchynlyk onder de andere oitgegevene Lar. Gedichten door A. Perrekot zalte irinden zyn. Op bet einde heeft de Jonge Bosscha nog eenige byvoegfels op zyne aanteekeningen gevoegd, en deze zyne aanteekeningen gevoegd, en deze zyne aanteekeningen, en nog een ander register der namen van de aangebaalde Scbryvers befloten. Scheicunde. Zamenfpr/iken over de Scheikut. de, waar-in de grondbeginfelen dezer fVetenfthap op eene eenvou-4ige wyze voorgedragen en met preefhemingen opgehelderd werden. Naar de laatfte uitgaaf uit he$ Fransch vortmld door Cornelis van Baaien, Medici** Studio. Met Platen en Aanteekeningen. Eer The Dec. Te Amsterdam by Jmmerzeel & Comp. Wy konnen niet ontkennen, ons zeer verwonderd te hebben over den inval van den Scheikunde in siamenfpraken en dat we met Vrouweo opteftellen. Het is waar zoodanig eene manier van onderwys is zeer gefchikt f om den leerling aandachtig te maken, en kan tot de duide-Jytcheid van het onderwerp zeer veel toebrengen; maar Wetenfchappen, die ciet tot den kring van kinderen behooren in zamenfpraken voor te dragen, komt ons voor een mid del te zyn j om de ftof te rekken, en geenszins om den leetlust apptewekken. Men moet toph onderftellen, dat een Scheikunde hetonderwerp, dat hy behandelt, gebeel meester is; dat de verfchillende punten, wa Arut men de ftof bekend zyn; by zoodanig eenen Scbryver der halve zyn de berbalingen, waarin het antwoord of de vraag van eenen leerling beftaat, onnoodig en overtollig. Vreemder echter is het, dat de handelende personen door Vroqwen worden voorgefteld; het is zeker verkeerd om Vrouwen niet zuet zoo wel als de Mannen met de verfchynfels in de naatur bekend mogen zyn? maar om naar in bet Laboratoriom der Scbeikondigen te brengen, en naar in deze uitgeftrekte wetenfebap fysioematiscb te onderwyzen, fs iers, dat met den fmaak, ten minsteren van onze Hollandfche Vrouwen, ikcht prcreenkomt, en zeer weiaig met biro beltemming Brooklyn. Digitized by Google C 220 Jntusfchen, wanneer iemand vernnk fchept in bet lezen jdiergelyke zamenspraken, zal hem dit Werkje zeer wel vnllen. Mevrouw B. die ais leesmeesreresse wordt voorfleld, is zeer duidelyk in hare voordr«<gt ♦ en hdre leerlioeea Carolina en Emelia zyn vatbnre leerlingen, die bet bare jOnderwyster nog al ni^t I stig maken. — Het Werk ze!f is oorpronkelyk in het Engelfch gefchreven f en danrop in bet Franfch over^iebrungt, naar welke uirgaaf de Heer van Baa-XEn zich gere^eld heefr. — Die Eerfte Deel bebelst wel ei-geniyk niers nieuws, nmr is echter zeer gefenikr, om den minnaar van wetenietuppen m?i de ontdekkiogen en vorde-jingen in de Scheikunde bekend te maken. — Her bevat acht Zdmenpraken. In de Eerfte wordt over de aigemeene grondbegirfelen der Schcikunde, jn de tweede en derde over de licht- en warmteflof; in de vierde over de eigenaardige vet borgene en Scheikundige warmte; in de vyfJe over de zour- #of en nikftoi; in de zesde over de waterftof; in de zevende over de zwavel en phosphorus, en in de laatfte over de kool* Aoi* gehandcld. Uit eine opg.iif van het geen in de tweede en derde Zammenpraak behaend wordt, zal het genoegzaam blyken, dat de Schryver zeer nuaowkeurig is, om a lies, wat van het onderwerp tot hier toe bekend is, te behandelen. In deze Z&sv^eifpriken, bevsttende het onderwys over de licht en warmestoft, toont Mevr. B. de vatbaarheid van deze twee ftcfen «voor fcheiding — de Pmeven van Herschell over de warm-leftof — hire vier wyzingen — de vnje warmestofto. Drie staten drr ligchamen, a Is vaste, vloeioare en lucbtvorität — de uitzeaing der vaste ligchamen — den Pyrometer (Vurmeier) — uiizetting der voorwerpen — den Thermometer (warmestoftet) uttzettiog der veerkrachtige vloeiltcffen — Lucnt. Thermometer — de koude eene one keoncPdc hnedanigbeid — de (telling van den Hoogleeraar Prevost over de uitltraiende warmte — Proefhemiog van Pictet over de tcruek atfing der warmte. — Do derde za-UKnip.aak, hilt vervolg van het zelfJe onderwerp, baodelt over het verfenihend vermogen der ligchamen, om de warmte te Iciden; proeven ter verklaring v^n die vermogen, (telling van den Graaf van Rum fort over het niet warmte-dend vermogen der vocbten — verfchynfelen der koking — over ae opi*fing in het al^emecn — over het oplosferd vermogen des waters — ond. rfcheid tusfchen eene oplosfing en vermengiog — over de oplosfende uigenfehap der warmteflof — over de oplosfende uigenfehap der warmteflof — over de wolken, den regen, den dauw, en de uitwa-feming — e Innuelyk over den invloed van de drukking des Dampkrings by de uiiwafeming. Hier en daar vfndt men enkeJe aanteekeningen , van den Engelfcaen Schryver, van den Franfchen vertaler, en van deji Heer van Baaien. Uit- tized by Google C MI J Uitgenomen de wyze van voordragen , veretinigeri oris toet de beoordeeling te vinden in de Riblioth ,-que Britanique, alwaar geze^d wordt — // n' stprendra rien aux Chimin tnent cellc des perfonnes 9 qui voudnnt after plus loin. Beoordeeling van Vaderlandsche Geschriftki* , IN BUITENLANDSCHE JoURNALEN. Corn. Jac. van Assen , Dhputatio Juridira Literati* ie M. Tullh Ciceronis y Orations pro uiulo Cluentio ulvilo &c. &c. Fraueq. 1809, 164 p. 8*. * In deze Verhandeling vond de Rec. den geest der Regts* gelecrde ftudie, met de oude Letterkunde yerbonden, wfeder, zoo als dezelve omtrent voor vyftig jaren was, toen men de Roraeinfche Clasfici als de hoofdzaak befchouwde en zicii door bet lezen van Cicero tot Regt$geleerden voorbereidde ; gevolgelyk de Romeinfcbe Staatsgefteltenis, de Romeinfchef Oudheidkennis, het Romeinfcbe Regr in zyne vroegere bron- nen opzocht en kennen ieerde; toen beboorde bet tot eena Jiberale befchaving , den goeden Romeinfchen ftyl te ken- nen en zelf goed Latyn te fchryven. [Na eenige aanmerkin- gen van dergelyken aard en een uittrekfel der Verhandeling f volgt eene bewondering van Cicero's uitgebreiden werk- kring:J Men zou wel kunnen zeggen , dat vele der aanmer- kingeu juist niet zoo noodzakelyk noch nieuw zyn; evenwel worden zy zoo aangebragt, dat zy ten bewyze van de bele- sendheid en naauwe kennis met de bebefening der geleerde talen en de Romcinfche Oudheid van den jongen Jurist ftrek~ ken. AUeen de druk van het Grieksch beantwoordt aan het overige niet. Gift. Gelehrte^ 4nz. 113 St. 16 Jul. i*ia Prtzrn der Effects*. Op Maandag den 1 van Wynm. 1S10, in Amfterdam. Asmteelen by Hope & Corap. Rutland 5 prct. 69I 2 jz\ Zweden 5 prct. 46" M7 Denemarken, Toll. 4 prct. 64 »7l dito J.een en Wisfeib 4 prct. 70 » 72 dito Kroon 4 prct. 68 a 70 Keiter vmOc Jtenryk f ptCt. 30 «?2 j diro 4$ prct. a6 s * 4to 4 prct. asJi v6\ SpvfrSk Prt*. Uy Hope&C. 24! « 26 dito duo nkuwe. 0 0 BOjj * 2 3f Portugal, by Hope&G- 93 a£ Engetand. Annuiteit. 3 pCt. niet i^am Frankryk Geconrotfd. renten 5 p*C*« • niet gen. Dito Cert. Uy K.& V. 7*4 * 77 f zoud. Coup. Wiffelcours. Op Londen. Niet fcenot. Pries. Porfeling Weggerokt. Zy was noort ziek geweest en bad geene lig-chaamsgebreken; zy was zeer vrolyk en bv een ieder barer barer, bemtnd. Nog kortelings zong zy I ieder en van den tyran Zodewyt XIV. en danste de Pasfepied. Zy was te Hume of in die omftreek geboren, en woonde fcdeu 90 ja. Ten te Bordeaux. 