Het echt en waar character van den beruchten Doctor Carl Friedrich Bahrdt, naar het Peven geschilderd met gepaste verwen, die aan den Rhynstroom, in Holland en Engeland vergaderd en afgewreeven zyn. In brieven van eenen Nederlandschen burger aan zyne
None
Neer ik hem zulks vergde; ten andere, om dat ik zelf niets meer begeerde, dan op de ze- kerſte en gemoedelykſte wyze te handelen in een _ Zaak, die my 20 naby betroffen. T ; 4» Ik zoude te veel uitweiden, als ik alles verhaalen wilde wat deeze Man my van Burdt vertelde, Men zou niet gelooven dat een Doctor der Godgeleerdheid zulke ſtreeken op zyn Compas had. Deeze Burdt moet een * e 1ef- * ws. * r 2 ; >. # * 5 — * : n THE En By IE. ELIT. 4 3 #* — re SP 7 a* 1 W 90 Tenn” ·—mÓN EE UTE ol... teh aa — 1 — 8 r ˙ e OT 3 — — 222 ——— no. > r n * = 2 3 ( 44 ) lief hebber van Wyntje en Tryntje zyn. Want de minne-draad, die men hem voortyds in Leipzig afſneed, hem tevens raadende lever een an- dere verblyfplaats te kiezen, heeft hy gelukkig in Heidesheim weder aangeſponnen. — En daar  wel andere en gewigtiger dingen in it hoofd, dan de zuver- Peid van Zyn hart en zyner zeden te bewaaren! Bravo! de Hr, Babrdt is nog verlief, zijn gevoelig hart vloeit nog over van zuikerzocte liefde, en dat hy ze gelukkig weet aan den Man te helpen, daar van heeft de eerlyke Grinſtadter my verzekerd.” Wilt gi nog, vroeg my deeze, na dat hy my lang en breed het Character van Burdt met de onverwagtſte en zeldzaamſte berigten af- geſchilderd had, uw Zoon onder zyn opzigt laa- ten? Wilt gy myn raad volgen, neem hem dan hier nog langer laat, verzeker ik U, dat hy hier alles zal inboeten, en dat hy, benevens uwe verwagten en uitzichten misſchien ten graave zal daalen. — Eenige weeken geleden — dit weet ik gewis — ontving uw Zoon geld uit Mannheim, en aanſtonds waren de zoge- naamde Profesſoren alhier by de hand om het blem door bedrog en list af te troggelen. En Ver- zonder uitſtel wech. Uw Zoon heeft een goed hart, en het zou jammer zyn, als zulk een Jong- man; die zo veel goeds voor het toekomende _beloofd, langer op een plaats bleef, alwaar hy voor zich zelf, voor de zijnen en voor de Wae- .reld onherſtelþaar bedorven word. Zo gy hem verbeel U eens, welke ſchande lyke middelen deeze Sinjeurs verkoozen, om hunne roofzucht te beter te doen ſlaagen? Zy lieten zich Kaar- ten en Wyn geeven, noodzaakten uw Zoon tot ſpeelen, en dronken hem het eene glas na het andere toe. Of en hoe veel uw Zoon op dien avond verlooren heeft, dit moet gy my niet vraagen. — Als hy geen geld meer heeft dan vallen zyne Opzigters op zyne kleederen. Nog onlangs heb ik zelf een paar zyden Kousſen by een' Jood gezien, die een Profesſor deezer Schoo- le aan hem verkogt had, en die met den naam uws Zoons gemerkt waren.“ „Verſtandige Mannen hebben reeds voor lang op goede gronden geoordeeld, dat men tot de opvoeding der Kinderen een meer dan gewoo- nen vlyt moest beſteeden; dat men met dezel- ven zeer behoedzaam moet omgaan, en zich zorgvuldig wagten hen niet te ergeren; noch hen een kwaad voorbeeld te geeven. — Maar wat raakt dat de Hr. 1 & + * "Hi. 1 8 * ot 7 8 bY * vl is * >. — — IE 1 * - DD RS TT CCC ͤ, 7,.. dergelyke reflexien niet verder dan tot de blog- te beſchouwing willen brengen. Neen toch niet! Het geeft overal, en hier niet minder, uitzonderingen, die men niet uit de Waereld bannen moet, maar die men moet laaten wat 2y Zyn, uitzonderingen! —— Heel wel Heert- jes, dan moet ik U verzoeken sütte te zwygen, want dit geſnap kan ik onmogelyk langer aan- hooren. Ik merk reeds waar gy heen wilt, en waarom gy 20 mal à propos voortkeuzelt. Gy moet en zult in alles, wat gy gelofd en zegt, gelyk hebben, goed 20! Maar sütaa my ten min- ſen toe U éën vraag te doen, die juist van wei- nig belang is, naamlyk deeze: is, wanneer uw eigen belang het 20 hebben wil, zwart wit, 2 zwart? of is 3 f 3 geen = 6, maar = „ De morsſigheid, aldus vervolgde onze Grünſtadter, overtreft hier alles. En geen wonder! Want hebt gy wel ooit by Zuipers en on- hebbelyke Menfchen netheid en zindelykheid ge- vond En? Beſchouw ſlechts de eleven eens, de een na den ander, welke af keerige, welke on- gezonde kleur hebben zy niet? Een kleur, die U en ieder gevoelig Mensch tot medelyden moet beweegen. De redenen, waarom deeze beklagenswaardige Jongelingen zo verwaarloost en ontſteld uitzien, vallen in t oog, wanneer men zich het ganſche Institut als een Gasthuis of le ver als een Stal voorſtelt, waar ſchepſels ge- voed worden, wier natuur het is in de aarde te woelen. Moed en waare manhaftigheid, die hunne bezitters tot edele daaden aanzet, word hier te vergeefsch gezogt. — Boven al be | SEE FI; et (47) het zindelyke Kaereltje, de vorige maitre d bo- tel, Keukenmeester of Kok (want hier ont- breekt het aan geen tytels, dewyl dezelve alle andere gebreken verhelpen moeten )  een waare beſchryving deed. En evenwel was aan dezen Kwant hetſnyden en weegen van Vleesch, het kooken en toeberei-den der fpyzen aanvertrouwd. Geloof my, hy maakte vette Soepen!” Deze historie was nog in lang niet ge-eindigd geweest, als tot myn geluk (want ik begon reeds misſelyk te worden) de Bediende van Babrdt dezelve door zyne tusſchenkomst niet had afgebroken. Hy had zich buiten adem gelouopen, en berichtte my dat zyn Heer my overal in 't Slot gezogt had; dat hy my nu in het Tuinhuis wagtte; dat hy daar de Tabak wilde proeven die ik hem mede gebragt had, en dat de Pypen reeds geſtopt lagen. „ Ik nam dan myn wandelſtaf, dewyl ik diets meer te doen had, en begaf my naar den Hr. Babrdt. Naauwlyks trad ik in den Tuin of ik hoorde hem reeds luidkeels ſchreeuwen. En nademaal hy my nu onderſcheiden zien kon, 20 hield hy niet op met vraagen en roe-pen, ten blyke, hoe zeldzaam en ongehoord myn half uur wechblyvens hem voorkw am. Waar zyt gy 20 lang geweest, Vaderlief, waar blyft gy zo lang, waar zyt gy toch ge- weest? Ik heb U overal laaten zoeken, en men heeft U nergens kunnen. vinden. = ; | - Neelt den tyd lang — 11th (483 heft U toch 20 lang 23 — Wat is my at heb Ik met ſmar- ten naar U verlangd? Kom myn waardſte Heer, gaa zitten, wy zullen een Pyp rooken. O wat is dat keurlyke Knasſer! Nooit kan ik de wel- daaden beantwoorden, waar mede gy my over „ + | „ Op alle deere wonderlyke redenten; die de Hr. Bardt met veel gebuig en geſtryk voor den dag brugt, gaf ik geen antwoord, zy kwamen my veel te gemaakt en vreemd voor. En hy 203 nog wel een half uur 20 voortgeſnakt hebben — want hy ſcheen er recht ſmaak in te kry- gen — indien ik hem daar over myn misnoe- gen niet te kennen gegeeven, en aanftonds be- gon nen had te ſpreeken van eene zaak, daar meer belang in had dan in zyne vleijeryén. '=—"Goed, Hr. Doctor, Zeide ik, maar hoe ſtaat het met het Philantropin? Gy zoudt my dienst doen als gy myn' Zoon een beter Ka- mer let inruimen, want die, waarop hy nu woont, is jammerlyk ſlecht.— Zo? jammer- -Hyk ſlecht? Dan zal ik er aanſtonds voor zor- gen dat hy een beter krygt. Waarom hee#t uw Zoon my dat niet pores? Hy weet im- mers wel dat ik hem nooit iets weigere. En -waarom zou hy ook niet boven de andere Scho- lieren iets vooruft hebben, daar hy de. en geſchiktſte van allen is? Op myn eer! by weet zich door zyn' levendigen en opgewek- ten geest, gelyk ik U ook: geſchreeven heb, by alle vreemde Heeren bemind te maaken, en * naar zyne Jaaren heeft hy te veeb vuur. 5 2 is my lief, Hr. Doctor „ hernam ik, 1 uit \ ( 49) We uw eigen mond die getuignis van myn Zooil te hooren. Maar zeg my toch eens, waar Zyn deeze en die eleven; dié ix hier te vooren ge- zien heb, gebleeven? — Jaz, ja! — ant woerdde hy ; dat mag de Hemel weeten; waar tlie zyn. Die zyn al lang — wech. Want daar mede — Onder ons gezegd — wilde het niet vlotten. De eene kon ik niet langer be- houden; Wänt hy begon met de Meisjes te ſpee- ten; — En die moeſt ik wechboenen; om dat hy de vitigers krom naar zich trox — en bo- yendien beſpeurde ik dat hy — ook aanſtak; Aan — wil ik in 't geheel niet meer denken, _ ant die maakte het beestig bont. Gy begrypt wel dat zulke dingen zo niet zyn moeten; voor- al op een Inſtitut als het myne is. Het ſpeet iy genoeg dat ik ze kwyt raakten, want het 71 is goede waar; maar ik moest wel, lieve Hemel wat zal men doen? Ia wat zal men doen? gaf ik hem hier op ten antwoord, en vroeg: zyn de Heeren om the Zelfde federi ook verhüuisd? Neen; antwoord- de hy; met opgeſpalkte oogen en een bedenk- Ik weezen, daar zyn gansch andere redenen voor, maar het is hu 20 en niet afdets; en ik mbet aan dat bedroefde ongeluk ook deelgenoot Zyn. Had men toch noch dat deommelſche Bankroet-ſpeelen uitgevonden] Dan zou het nog pleiſieris Pezen in de Waereld handel en wandel te dryven. Maar nu gaat de lust wech. Want om 20 te leven zit er bedroefd weinig op:. Als ik hebben uw eens optelde wat ik al heb laten zitteri by jet Bankroet dat — en — gemaakt hebben; dan zoud gy uw fan Zaamenſlaan; Het » | bebbe of hy de onkosten daar van betaalen kan -% C50). On mogelyk dat een eerlyk Man het goed kan ARR. eee F Zo is het, zeide ik, maar ik kan niet be- grypen hoe het mogelyk kan zyn, ik — — „ O, vergeef my, myn waardſte Heer, dat ik in de rede val, ſprak de Doctor, daar is 20 veel mogelyk! Hedendaags gebeuren dingen, die gy. voor honderd en meer Jaaren voor on- mogelyk zoud gehouden hebben; en, geloof aan myne voorzegging, over honderd Jaaren zullen er wederom zulke dingen voorgevallen Zzyn, die thans nog ongehoord en in geen s menſchen hart opgekomen zyn. Hier en daar en ginder 1s wel de een of ander die er zo iets van droomt, maar over het geheel wil dat weinig beduiden.“ 3 DT ©. 28 „ Dat kan wel waar zyn, Hr. Doctor, ik begryp evenwel niet hoe dat mooglyk zyn kan, wat gy my van de Heeren... verhaalt, Ik ken ze van perſoon, en weet dat 2y in zeer goede omitandigheden zyn “? „En doch verzeker ik U, dat ik in jaar en dag geen Koperen duit van hen gezien heb, lassen hunne omütandigheden zijn als zy kunnen. Ja Mynheer, gy zoud niet gelooven ho langzaam ik betaald worde! En dat is ook de oorzaak- dat ik altoos ſchraal by den gelde 3 „ | 5 Als dit 20 is, Hr. Doctor, dan moet ik bekennen, dat ik my daar over zeer verwonderen moet. Want geen verstandig Man zal immer zijn Kinderen in een vreemde plaats ter Schoole bezellen, ten zy hy vooraf berekend of. G RB. bf, niet? En neem het my niet b Hr. Doctor, ik moet U zeggen, dat het die ren; niet alleen geenzins aan verſtanden en voor. Hee- . ontbreektz maar dat zy ook, wat ler de hoofdzaak 1s, vermogen genoeg bezit- ten om hunne Kinderen alles te laaten leeren, Waartoe dezelyen lust en bekwaaàmheid hebben: De Heer in L.... wiens Zobn hier is, is een er rykſte Mennonieten in de Nederlanden, ge- loof. dat vry;”. „Het is toch aartig; zei de Doctor; al lag- thende 5 wilt gy wel gelooven dat ik tot op dit bogenblik nog geen oortje van dien Heer ont- vangen heb. Ik begryp er de rede niet van; ant dat zyn beurs 20 flecht geſteld z0u zyn lan ik my gok niet vetbeelden. Doch het zy „Dit zeggende, haalde hy de ſeliouders op en zweeg ſtil. Ik had ook geen lust om dien Heer te verdedigen; ſchoon het my filet aan ſpreekende bewyzen ontbrak om. den Doctor den mond te ſnoeren. Ik liet hem daarom het laat ſte woord behouden; zeide alleenlyk; dat ik anſtonds na den maaltyd naar Manheim moest tyden om myne Brieven af te ha Alen; die aan en myner Vrienden aldaar afgezonden waren. „Gy, wilt ryden; vroeg de Doctor, van zyn oel Opſpringende, en naar Manheim? bestig, Gan zal ik de eere hebben U te verzellen. Myn al alles beſtellen, om 20 dra wy. geſpysd ben af te ryden.“ oe ti n ig ilar tcn „Myne reiſe naar Manheim was voor den Doctor water op ee want niets 12 2 : | 7 “2 “2 “3 “4 “5 “6 “7 “8 “9 “9 “10 “11 “12 “13 “14 “15 “16 “17 “18 “19 “20 “21 “22 “23 “24 “25 “26 “27 “28 “29 “30 “31 “32 “33 “34 “35 “36 “37 “38 “39 “40 “41 “42 “43 “43 “44 “45 “46 “47 “48 “49 “50  geraakte geheel daar door van myne streek; dee- Ze booze berichten deeden my beeven, even als of ik de koude Koorts op 't lyf had.” „Van myne Vrienden en Bekenden afſcheid | rg hebbende, bezogt ik nog drie Heeren, ie niet beter van Bahrdt en zyn Volkje spraken. Een dez er Heeren vroeg myn, of ik in Amsterdam niets van Babrdts liederlyke ſtree- ken gehoord had, en hoe ik myn Zoon 20 lang onder Zyn opzigt had kunnen laaten? — Ik antwoordde: myn Heer, ik heb myn Zoon onder het opzigt van dien Man kunnen laaten, niet, om dat ik geen ſlechte geruchten van het gehoord heb, maar om dat ik nooit het ſlechte dat ik van het heb kunnen gelooven. Erst voor weinig dagen liet ik my van de waar. Die kwaade berigten overtuigen, die men hier omſtreeks, en ik mag wel zeggen overal, van hem verſpreid.— Wel dan moet ik u zeggen, antwoordde de vreemde Heer, dat gy nog. Vran pas gekomen zyt om uw Zoon te redden. Want by Barden loopt alles in de war, daar is het met recht het bedorven huishouden; daar is ir een Godsvrucht, noch iets hoe genaamd dat 1 lof verdient. — Doch ik heb U niets te be- n veelen, gy moet zelf weeten wat U te doen | ſtaat. Beraad U wel en neem er de tyd toe. Vermoedelyk zal uw beſluit ten nadeele van den 1. Hr, Barden uitvallen, en alsdan zult geweldigen ſtoot toebrengen. Want dan zal het Publiek zeggen, hoe! de Man die voor dezen zyn beste Vriend was, die hem Vader- fs lyke liefde beweezen heeft, neemt nu ook zyn Zoon wech? Zeker, daar moet de Man gegron- de reden toe hebben, — En dewyl ik thans ls van Barden spreeke, kan ik niet voorby, Umyn: j gevoelen over hem rondborſtig te zeggen, Weet id dan, dat zo de zaak tusſchen U en hem op dien if voet blyft als ze nu is, dan loopen beide, gy a. en uw Zoon gevaar t : in. „„ Gevaar? en waarin zou dat gevaar be- e- ſtaan? — Stelt gy U niet voor het grootſte ng gevaar bloot, wanneer gy met een' Man in twist Ik Taakt, wiens wraakzucht geen paalen kent, en n. le geen geweeten heeft?! n, „ Geen geweeten? ik ontſtel daar van! ver- em wart By daarom recht en onrecht, goed en kwaad? Die Brouwt hy daarom alles opzettelyk door elkan- en. der? Bedacht hy toch dat het onbeſmet geweere- ar. ten, de eigenlyke ſtem is die de Menſchen aan ier hunne pligten herinnert, en een' iegelyken zegt 7an wat hy doen en laaten moet, om zich niet en, \Ongelukkig te mäaken. Als de Hr. Burdt dit net WM bedagt hy zou ten minüten altoos de waarheid Nm verhaalt weet ik zeker dat waarheid is. Toen by in Amsterdam was, droeg hy altoos Getuigen,  hoe is het nu met zyn school en met zyne ele- ven geſteld? De eerſte heeft uitgebloeid en de laatüten Zyn ten minüten voor de helft ver- dweenen. 5 „Vermits de Heer, die my deeze berichten van Babrdt mededéelde, ongemerkt van ande- re dingen begon te ſpreeken, daar ik minder be- lang in had, zo bedankte ik hem voor alles wat ik gehoord, en nam afſcheid. Want het geen iy my. wegens Babrdt verhaald had, vervulde = anſche ziel, en maakte een zo geweldigen m op ͤ myn gemoed, dat ik onvermogend was om aan 1ets anders te denken. Veelmeer hield ik het voor raadzaam de eenzaamheid te zoeken, om in sütilte te overdenken alles wat ik tout nu toe van die zaak op 20 veele plaatzen ge- D 4 hoard + Þ © 4,» indien ik het 20 aangevangen had, maar ik hac " Maar geen Juet toe.” 0 | Zu voorzigtigheid, waar van ik me hier bediende, beogde alleenlyk de behoudenis van myn eigen rust. Aan Babrdt zelf dacht ik al. lerminst, en wat is natuurlyker? Want ik zag de valschheid zyner vriendſchap duidelyk, en die ergerde my te meer, daar ik niet opgehou- nen had zyn oprechten Vriend te zyn. Ik ſtelde my zyn nydig; ondankbaar en onrecht- vaardig hart voor oogen, en hierom moest ik my, 20 veel mooglyk was, van hem onttrek- ken. Had de Hr. Habrdt een ander, een beter hart, dan zou hy zyn onmaatige zucht tot ryk- gommen, die hy den losſen teugel viert, getragt hebben te betoomen; en dan zou hy gewis op den weg van braaf heid en van deugd, die cere Peg Ven Fraakbend en van dengel Ge ge. "T" 5" "Gemmeet heben, die by nu door 20 veel on, geborlopfde middelen te yergeefsch zukt op te Hagen, "Was ik tegen Babrdt, over zyne valsch- heid, ondankbaarheid, bedriegery en onrecht- yaardigheid, verdrietig, koel en agterdochtig; 20 moest ik vooral voor zyne dolle wraakzucht, die hy paal noch perk sittelt, beducht zyn. Daar door bevond ik my in groote verlegenheid, niet weetende hoe ik het aanleggen zoude. By ge- luk viel my in, de zaak verbloemd voor te draagen; en wel aldus: dat ik een goed Schip, welk ik reeds elf Jaaren met veel zorg en kos- ten onderhouden had, eenen-Sturman had aan- yertrouwd, die om zyne geſchikteid niet ſlechts in goed gerucht sont, maar ook met de beste recommandatie-brieven van geloofwaardige Man- nen voorzien was. Aan deezen Stuurman en zyn bevaaren Matroozen, had ik dan myn Schip aanbetrouwd, in hoope, dat hy het z" " Eleve, na yolbragte Reiſe, met goede Waaren voorzien, in de Haven van Amſterdam getrouwelyk ZOU te rug brengen. Ik beloofde my van deezen inval den besten uitſlag, verliet den Wal en tor, IN de eetzaal OP my wagtende, vond.” „Wat heb ik lang op U, myn beste Vriend, gewagt, ſprak hy my aan! het word tyd dat wy naar den Hr. H. C. R. gaan, die ons ten eeten ſteltenis, naauwlyks antwoorden, leide myn oed op de Tafel en wilde naar myne Kamer „ Wat ſchort U, Hr. T.? vroeg de Doctor. Yr e a Om . ſtem heeft. Ik kon den Doctor, van ont-. Om's Hemels wille wat is U overgekomen? Ik zweeg, ging voort, en hy volgde my. Vriend, zeide hy, toen wy zaten, U moet iets zonder. Lings wedere zyn, leg U hart voor my open, ik bid er U om, Ik antwoordde: ik ben ſchandelyk bedroogen, en bovendien in gevaar. — En ͤ waarin beſtaat dat? — Hierop ver. haalde. ik hem dat ik Brieven uit Holland ont- vangen had, die my het onangenaame nieuws van myn Schip mededeelden, dat ik boven ge- meld hebbe. Hy trooste my, zeggende, dat het gevaar misſchien 20 groot niet zyn zou als myn Brieven luidden. Maar al te groot! hernam ik; de vierde Brief heeft vooral myn angst ver · dubbeld, hoor hier den inhoud, zo als myn Cor- respondent in Amerika my dat voorval mede- deelt; „Uw siterk Schip, myn Vriend, is in „ groot gevaar. Indien gy uw Stuurman en des-. „Zelfs Scheepsvolk niet aanſtonds afdankt, en „ andere aanneemt, dan loopt uw Schip gevaar „ Om in de Haven zelf te ſtranden. Het zyn 2», deugnieten; zy loopen's nagts van 't Schip „ af en geeven het aan de gevaaren der Golven „over, terwyl zy zich in Hoerhuizen en Nacht- „ kitten vrolyk maaken. Boven al is de Stuur- „ man een ondeugende Vent. Toen hy hier „ kwam had gy grooten toeloop, om dat hy zy- „ ne Goederen, door middel van zekere Intelligen- „ genz-Ceeltjes 26 tot 40 Percent onder de ge- woone Markt uitveilde. Dit lokte de Koo- 2» pers van alle plaatzen herwaards; want zyn „ Kwakzalversbriefjes wierden overal heen ge- „ Zonden, Hy gaf zich voor een redelyk Man „ uit, die zich met weinig Percenten vergenoeg- W *. | — | 93 S-3 > i > i |.. 4 * co bd har * 3 R K- # T (59) „ de, en de ufterlyke vertooning, die hy wiſt >  dat men de Zaak behoortlyk onder- „Zogt had, bevond men, dat niet alleen zyne 1 Goederen jammerlyk flecht waren, maar dat „ by er ook Contrabande onder topte. Dit „ wierd het Congres aangediend, maar de on- || 8 3 „ lusten van den Oorlog hebben de behoortike „ onderzoeking dier zaak nog een tyd lang op- 1 geſchort.“ „ Wat zal ik toch beginnen, Hr. Doctor? twintig duizend Guldens verlies ik liever dan myn Schip, en dat wel op zulk een laage wyze; was het nog op de Reis gebleeven, dan zou ik myn te vreden ſtellen, maar nu, daar ik enkel door myne lichtgeloovigheid bedroogen ben, ſchat ik my dubbeld ongelukkig. Ik ongelukkig Man! Hoe kon ik toch zo veel vertrouwen ſtel. Len op eenen my onbekenden Bedrieger! Had ik maar het minutte kwaade vermoeden op zyne valschheid gehad, hy zou my dan niet opgezet - hebben. Door deze fatale tydingen zie ik my gedwongen myn Zoon weder naar'Amsterdam mede te neemen. Zie daar Hr. Doctor de re- den van myn' kommer, raad my nu wat ik beginnen zal. Dat zal ik lie heel ſchielyk zeggen. was zyn antwoord, hoor, het loopt by my ook alles-achter-uit, kom, geef my de band, laat ons zaamen naar den Rbyn, gaan en in den stroom fpringen, dan is deze verdrietige Comedie uit.“ Welk een indruk, myn Vriend, meent gy dat deze raad yan een' Kerkleeraar, van een Lielzorger op my maakte? Ik beefde als een blad op een' boom; wat bedaard  by my hierop uit zyn' K toebromde, ſchaam ik my neder te schry- ven. En om hem geen verdere gelegenheid tot ſpotten te geeven, ſloeg ik hem voor by den Heer H. C. R. te gaan middagmaalen, wy dan ook Phe | „Na den eeten gingen wy weder naar onze Herberg. Ik zei den Doctor dat ik dien dag in Manheim blyven moest, om myne Brieven naar Holland met de Post af te zenden, en dat ik des anderen daags weder te Heidesheim zou Zyn, waarop hy, met my een Vles Champagne. Wyn gedronken hebbende, de reis aannam.” »» Aldus, myn Vriend, was de inhoud onzer onderreding, wat dunkt U daar van? Behoefde de Doctor wel Salomons wysheid te bezitten, om myn taal, die niet Abisſynisch, noch minder Tbra ſi Sb. was, te verſtaan? „„Want, is hy niet de Stuurman, die myn elfjaarigen Zoon als een Schip ſtuuren en wen- den moest? Zyn de Matroozen niet de Professoren, die den arbeid in het Educatie-Schip verrichten moesten. In plaats van des nachts in Bordeel-huizen hun pleiſier te neemen? Zyn het niet zyne Intelligenz-bladen, in welken hy het Publick de Boeken 20 a 40 Percent goedkooper anbied? Zyn de ſlechte Waaren niet zyne nagedrukte Duitſche Bibliotheek, de Schriften van Leyſer en andere beroemde Mannen? En zyn de Contrabande Waaren niet de opzettelyk vervärtschte nieuwſte Openbaringen des N. T. En Wat. "Wat" "Wat is het Congres anders dan de verzainelini van Geleerden, aan wie zyne Keizerlyke Maj. de onderzoeking van Babrdts Schriften heeft op. "Wat" dienden, op Babards Lettres de Credit, geen geld moest betaald worden, nademaal ik deszelfs huis- houding niet in behoorlyke orde gevonden had. Maar myn Brief een dag te laat komende, zo gelukte het Babards Apostel doch, om nog ze- ven dukaaten buit te maaken.” Des Sondags voormiddag kwatn ik met den Hr. R. uit Manheim in Heidesheim aan; ik meen- de de eleven in hunne Gala-kleederen in de Kerk te vinden, doch vond ze op de plaats van t Slot in hun daagſche plunje. In de eetzaal waren verſcheiden Vreemden, en voor den maaltyd was er geen gelegenheid om met den Doctor over het wechneemen van myn' Zoon te ſpree- ken. Na den eeten wierd de Kerkklok geluid; en nu verwagtte ik, dat de Doctor, als eerſte Leeraar, de eleven in deftigen optogt naar de Kerk zou geleiden, maar vente mis! Ik wierd een andere parade gewaar, daar gy te vergeefsch naar zoud raaden, Onze Hooggeleerde S. S. T. Doctor, plaatſte zich aan de Speeltafel, Kerke. Door-choot de Kaart, en ſpeelde met 20 veel yver, dat geen Venetiaanſche Gondolier op het Karneval het beter zou gemaakt het beter zou gemaakt het, en gaf hem myn Vvoorneemen te kennen. Wat, riep hy uit, gy. Wilt uw Zoon mede neen? Daar zal niets van 1108 | Wor- 062 worden, want als gy. dat doet ben ik ee be- durven Man; wy zullen malkander hier over wel nader ſpreeken, thans heb ik daar geen tyd toe, want ik heb een goed ſpel en moet de Vreemdelingen gezelſchap houden.— Gaa ef pas op uw ſpel, antwoordde ik; maar ik gaz aanſtonds met den Hr. R. naar Manheim om my- ne Brieven af te haalen. Heel goed! zei de Doctor, behouden reis! en by uterug komst zal ix U zulke voorſlagen doen die U: te vreden zul- len ſtellen. Ik weet ze reeds, Hr. Doctor, her- nam iks die vlieger zal niet opgaan, want uwe Projecten deugen niet. De Doctor ſpeelde ver- volgens voort, tot dat de Hr R. bevel gaf om de Paarden in te ſpannen. Onderwyl ging de Hr. R. met my een wandeling doen; toen wy te rug kwamen, om van den Doctor afſcheid te neemen, was hy verdweenen en niemant wist waar hy gebleeven was. Iverne op allerlei gedachten; het in den Rhyn. ſpringen viel my het eerst in, doch ik liet niets Ar van merken. Two uuren daar na, bragten twee Philantro- pisten de tyding, dat de Doctor zich by. Col- genstein baaden en aanütonds by ons 2z0d wee- zen, Wy namemdan afſcheid van hem en reis- den naar Manheim; tot loon voor ons lang wagten moesten wy die nacht buiten de Sta blyven. Tee | „My genoodzaakt ziende om wegens mytie bezigheden eenige dagen in Manheim en Heidelberg te vertoeven, 20 begaf ik my op een” ſchoonen dag naar Schwetzingen, alwaar ik het geluk had zyne Keurvorſtelyke Doorluchtigheid te ſpr ecken, en vervolgens in gezelſchap Any | OY ns veel! * (63) veel aanzienlyke Mannen, zo wel van Geeste: lyken als Waereldlyken stand, te geraaken, van welken ik al weder de zeldzaamſte en onvers wagtſte bebordeelingen van Babrdts Character en edrag tot myn grootſte ver wondering hoorde. N a dat ik myne bezigheden verrigt had, reisde ix weder naar Manheim, en van daar naar Hei-desheim, alwaar ik des avonds om 8 uuren aan-kwam. Ik vond den Doctor niet te huis; hy was te gast genood, en kwam eerst na middernacht van deze ſmulparty te rug.“ „ Ik liet myn Zoon roepen, en beval hem tyne dingen by malkander te zoeken en zich greed te maaken om's morgens vroeg af te rei-ſen. Maar wat ſtont ik verbaasd te kyken, toen ik naauwlyks de helft van t goed vond dat hymedegenomen had. Van drie Japonnen was er geen Een. te vinden, en wat hy nog van zyn Linnen en andere Kleeder over had, was alles in den grond bedorven. Een doorſlaand bewys van het goede opzigt des Kleederbewaarders!” „Den volgenden morgen, na het Coffy drinken, gingen ik en den Doctor in den Tuin. Ik herhaalde dat myne om�tandigheden de spoedig-jährigen van my en mynen Zoen vorderden. Dat kan onmooglyk geſchieden, zei de Doctor: want als gy uw Zoon wech neemt, dan gaat het * te grond; men weet dat gy myn beste Vriend zyt, en het wechneemen van uw” Zoon zou elk in deeze ſtreek wakker maaken, en dan verloor ik alle myne eleven. De Franc- furter Courant zou dit nieuws aanſtonds uitba- zuinen, en de ondergang van t Philantropin is dan gewis op handen.“ | 99 Daar - (6) +> Daarop kwam hy met zyn Projecten vo6t den dag; eerst zou ik my als deelneemer in 't Philantropin voor F 4000 verbinde, waarvoor ik dan, behalven het vrye otiderhoud mynes Toons, nog 20 Percent van 't Capitàal zou ge- nieten. Een geheim om de beste Bourgohje- Wyn te maaken, dezelve tot een” hoopen prys te verkoopen, zonder dat het iemant ontdekker kon, was zyn tweede voorſtet, daar hy my, als een Wynkooper met zogt te verſtrikken. Maar niets kwam my belagchelyker voor dar het Pro: ject, om een ſtapelplaats van Hollandſche Waa: ren op te richten, en een Monopolium te. ver- krygen op alle de Wynen die in t Leiningſche wasſen; Maar al wat hy voorſloeg was vrüg- teloos, en ik volllardde by myf befluit. Tort hy dit zag, verzogt hy my echter 2). Vriend „„ „ „ Onder het warmſte gevoel van lof ef daiik jegens den Almagrigeri, voor de bewaaring Vat mynen Zoon onder 20 veel onaangenaameèe din- Karidigheden, namen wy de reis van Heldes: heim dan en kwamen gelukkig te Keulen. Hier kreeg ik Brieven uit Worms; die my van de zoede vriendſ{chap des Doctors op de levendigſte wyze overtuigden. — Want ik was riaduw- ks van Heidesheim wechgereist, of ds Doctor had aan alle aanweezende, als meds àart de ele- ven, met een Philantropiſche welſprekendheid verzekerd, dat men te Manheim, myn Bariktott in Amſterdam bekend gemaakt had, en dit ik daarom myn Zoon niet langer in het Philartr6- pin had kunnen laaten, nog minder het geld daar voor konde betaalen. Andere — bit 4 * mus ef fol; bt FN CE. fob, 0} 7 Os vip Ou Oy 2 +y \ ( 65) Grünſtad, Manheim enz. meldde my korts fi myn aankomst in Amſterdam het zelfde nieuws. Maar, welke vermetele leugens en lasteringen waren dit van den Doctor? Wie toch in Amsterdam, wie aan den ganſchen Rhyn kan dit tot op dit uur zeggen? Myne Commissien zyn Volbragt en betaald; en niet Een wisſel; hoe groat die ook was, is met Protest te rug ge- aan: Deeze laage lasteringen geeven dè ganſche eerlievende Waereid het doorſlaandst be- | {a van de ſehandelykſte wraakzucht des Doctors: # 2 593 W; TH : 3 * x ae my * 3, Waardſte Vriend! zoud gy het wel geloven- ven; dat ik aan ieder een; die my na myn aan- komst in Amsterdam zyn ver wondering te ken- nen gaf; om dat ik myn Zoon niet in dat kos- telyke Philantropin had gelaaten, waar van ik te vooren 20 veel ophefs gemaakt had; niet an- ders antwoordde dan: dat ik zulks enkel gedaan had om de Corlogs: onrusten; die toen in Duitsch- land Heerschten? Ik bervep my op alle braave Lieden in onze Stad; by welke ik bekend had om de Oorlogs: onrusten; die toen in Duitsch- land Heerschten? Ik bervep my op alle braave Lieden in onze Stad; by welke ik bekend had om de Oorlogs: onrusten; die toen in Duitsch- land Heerschten? Ik bervep my op alle braave Lieden in onze Stad; by welke ik bekend had om de Oorlogs: onrusten; die toen in Duitsch- land Heerschten? Ik bervep my op alle braave Lieden in onze Stad; by welke ik bekend had om de Oorlogs: onrusten; die toen in Duitsch- land Heerschten? Ik bervep my op alle braave Lieden in onze Stad; by welke ik bekend had om de Oorlogs: onrusten; die to Ben, Ei ben verzekerd dat geen van hun anders kan getuigen. Maar toen hy vervolgens zyne boos- heid zo ver den losſen teugel vierde; dat hy my en myn Zoon in zyn zogenaamde Pedagogiſche tyding. (welke door zekeren ſlungel, die niet vwemd naar den Doctor gelykt, misſchien uit beledigde; toen vorderde myne eere; voor wel- fe leden braaf Man alles zal opöfferen; U my Vriend te melden, dat al wat hy voorwend de onbeſchaamdſte leugens zyn.“ „ 3 De eigenhandige 8 van den Doctor; van (660 van welke ik nog eenige onder de oude Paple. ren gevonden heb, en die ik hier by over zen- de, kunnen aan elk, die er belang in neemt, den leugenaar moedernaakt ten toon ſtellen, en my voor 't overige geheel rechtvaardigen. Babrat mag het tot nu toe aan t goede hart myns Zoons dank weeten, dat hy hem niet door Zyn levendig temperament en de süterkte der hartstogten die de ziel van deezen ſongeling be- heerſchen, in een HansworsT herſchapen heeft. Maar wat zeg ik? Voor een HANSWORST is hy niet leep genoeg, want tot dit ſoort van Lie- den worden geestiger bollen veräischt. Het waa- re Character van den Doctor is dat van een blood: _. aart en Marktſchreeuwer; hier is zyn origineel, en ik gelöt niet dat zedert · Uilenſpiegels tyd een Copytje op onzen Aardbol genalldel dat meer naar hem geleek. Zyne klugtige klee. ding en zyne Husſaren-laarzen zyn te. om niet bemerkt te worden. Het was zyn ge- luk dat hy na de Kermis in Amſterdam kwam, anders zou men hem zeker voor een Rwakzal- ver Hebben aangezien, die zyn Gochelkunstjes op onze Botermarkt aan het gemeene Volkje wam vertoonen. „De zotte invallen, die hy als Curator van 't Philantropin aan den dag gelegd heeft, zyn te ruchtbaar om er hier van te gewaagen. Alle Zyne Philantropisten zouden Lumina Mundi worden. Hoe gelukkig mogen zich nu de Hot- tentotten roemen, dat zy thans uit deeze Kunst- ſehoole met Pikeurs, Virtuoſen, Capel- en Dans- meesters kunnen voorzien worden“?! 5. Het voorgeeven des Doctors, dat ik naa- d heeft, 2 5. x F — . — =, = my rr oh ooo: px 2 | popes — ent”. J ÍÈ—e ÍÈ—e ÍÈ—e.i. /²r.̃ v! T — te hens:. S naar; huis te komen ig al riekt te veel haar leugen. De Doctor kent my te goed als dat ik Philantropisch zoude reiſen, „ One rekening moeten wy nog ſluiten, Hr: GS _ melyk uit gebrek aan nodig reisgeld, hem om eenige guldens zou verzogt hebben om weer al te kinderachtig, en daa toe mogen ecnige guldens genoeg zyn. Had hy liever ronduit gezegd dat hy niet in ſtaat Was, my; toen ik verreisde; myn ver- ſchooten geld te betaalen; dan had hy eertyker gehandeld. Had hy in zyn tegen my uitgegee- ven Prulſchrift liever voor de vuist het ant- Woord necrgeſchreeven dat hy my gaf, daii was bet niet 8 geweest dat ik het, tot beſchaa- ming, van Doctor Snoever, had behoeven te mel Doctor, zei ik hem, kort voor myne afreize. Vriend, ik kan niet bezit laat ik my le- vendig Opbreeten! — Waarlyk een doorſlaand bewys Van de welvoorziene ſpaarpot van dee- zen Croſus. Met dit alles kwam het my niet onpas dat ik myn, beurs wel voorzien had; ſchgon ik buiten dien nog wel zo veel kostbaarheden by my had, als ik nodig zou gehad hebben om met myn Zoon, de reis naar Amſterdam: twee- maal te kunnen doen. — Salomon heeft in Zy- de Bpreuken, Hoofdſt.. XVI. vs..26—30: het Character van den Doctor levendig getroffen. lan het eens Op, myn Vriend, ik ben verzekerd tat, N. ATOP amen, zult aufen, N l a 3.0 08.94% het len ondankbaren Bändern niet enoeg dat hy my in zyn PasKivil zogt belag- chelyk te maaken; neen, hy mdest ook zyr SY ſpok⸗ a3 ſpotzucht aan myn' Zoon, die elf en. cen half Jaar oud is, koelen. Maar hoe fraai ſtaat dat een Z a3 ſpotzucht aan myn' Zoon, die elf en. cen half Jaar oud is, koelen. Maar hoe fraai ſtaat dat een Z a3 ſpotzucht aan myn' Zoon, die elf en. cen half Jaar oud is, koelen. Maar hoe fraai ſtaat dat een Z a3 ſpotzucht aan myn' Zoon, die elf en. cen half Jaar oud is, koelen. Maar hoe fraai ſtaat dat een Z a3 ſpotzucht aan myn' Zoon, die elf en. cen half Jaar oud is, koelen. Maar hoe fraai ſtaat dat een Z a3 ſpotzucht aan myn' Zoon, Ich denken, der Godgeleid. Hed by aan Da oorden in Pi. XXV. vs. 7. gedacht, dan zou hy zich verstandiger gedacht hebben. Men ziet dus klagr en duide. Das de Doctor zo min als zyne Professors enige eerbied voor God of zyn Woord hebben. En waar die ontbreekt daar wordt de liefde des naasten te vergeefsch gezogt. Zonder Gods. dienst en deugd waren wy ongelukkige Men. ſchen, en zouden van het redenlooze Vee wei. nig te onderſcheiden zy - 5 leder een is niet geſchikt tot een School. houder; want onder honderd zyn er naauwlyks vyf die de kunst verſtaan om de Jeugd te bee. den. Het Plan van den Doctor (ik sem bet nogmaals toe) had my bedroogen; ik vermoed. 