Algemene konst en letterbode
None
Mayer had in zyne tafels voor de lengte flechts 14 vereffeningen, Mafon 24, Bürg beeft baar getal tot 28 vermeer derd; deze tafels bevatten daar en boven de zoo gewigtige nieuwe vereffening van Laplace, die men met de feculaire vereffening van de Laplace, die men met de feculaire vereffening van de Nabyheid der aarde afgereld en alle vereffeningen opteilend. In plaats van de Noordelyke en Zoidelyke breedien vindt men hier de Poolsafftanden der Mann opgegeven, waar door de Hr. Delambre zich in fraat ftelde, ook de breedtetarels opteilend te maken. De nursbe weging der Maan berekende de Hr. Bürg naar de door Delambre in de Connaissance des terns IX. opgegeven manieren, waar  Laplace, wanneer men door den tyd haar op zekerder data kan bouwen, de wenfehen, welke de Sterrekundige daaromtrent koesterden, zullen bevredigen. De vorm, waarin de Hr. Delambre de Laplacefche refrac-tien geeft, verfchilt daarin van den gewonen, dat de refrac-tien niet onmiddelyk, maar derzelver logarithmen gefteld worden, waar door de verbeteringen van wegens den (land des Barometers en de temperatur gemakt wurde, daar men ook root deze Logarithmifche tafelen uitgegeben heeft. Oett. Gelerhte Amt- HAN* Digitized by Google 95 5 HANDEL *n ZEEVAART, HUISHOUDKUNDE EN WAT DAAR. THE BETREKKING HEEFT. P i i i m bek Effects Op Maandag den 3 Augustus 1807, in Amsterdam. Bbiteniandschk. Jmerika 5 prCt. i iooj 1 1 Andeelen by Hope & Comp. «nz... 106 1} Rutland 5 prCt.. psj 1 1 Zwcden 5 prCt.. 96 i| Venemarken, Toll. 4 prCt. 911197$ dito Leen en Wisfelb. 4 prct. 97 1 98 dito Kmon 4 prct. 97 1 98 Keixt van Oostmryk 5 prct. 57 1 58 dito 4 prct. 5 53 dito 4 pcCu. 5a 1 53 Binninsandichi. Nationale Schuldbrieven a $ jwCt. 444 * 45 dito a 2§ prct. 39 1 4 Losrenten uit de heffing van 98 a 3$ ptCt. 49 1 4 Dito uit de heffing van (800. a 3 prct. 441*45 Dito 1801. a 3$ ptCt. 51 1 5 Spanfe 5$ prct. by Hope & C 944 * < dito dito nieuwe. 89 a { Portugal, by Hope & C 98 1 a F.ngeland. Annuiteit. 3 ptCt. 64 1 5 Frankryk Ceconfolid. rencen 5 PtCt. 73 a ( Dito Cert, by K.& V. 7*4*78 Wisfelcours. Op Londen. 35 R 74 1 5 - Psn* 53* dito Domtmen. 4 prct. 7a a { dito VrywilHg a 5 pCt. 7a a \ Ron. Negot. van 1807, 6pCt. met oploop. premie by Af. Losf... 98$ a | Retenpden Losb. na den Vttde..594 Agio van de Bank. 4 1*0. STERRE- che WEERKUNDIGE WAARNEMINGEN. WEERKUNDIGE WAARNEMINGEN, f «ARO* 1807. / ME* July > TER. BUITEN HAARLEM. THERE- I STRESS 1 LOCHTS* MOMS- I DEE | GZ3TELD- TER. 1 WIND. 1 HE ID. 1 *9* 9i 7°i z. a | *9 <29-9 79 z. bewolkt. 1 a.,. 8) 6a 1 7. W. ray. v I <H»i | z. 0. | vooimidd. bewolkt; Si <89. 8 82 0. | verder donder en regenbuijen; lay. 7 $ I 66 ! z. w. | ’a a vends wtndrig. ( •") Aug. ray. y$ 64 Z. W. j x <30. 0 7a w. j bewolkt; ’s avonds tegenaebtig. (30-0 1 «5i 1 0. I 1807. (*) ’s Avonds ten half acht uren cen zeer bevige Windvlsag of Orkaan, (welligt een Hoos) welkc ten We'ten van deze Stad, onderOverveen, vtr- fdieidCD boomen uit den grond heeft gerulu. Digitized by Googh C 9* > 1807. < AlJg. f BARCV ( MB“ 1 TER. STRESS LIGHT- DER GESTRÖLD- WIND. HE ID. * \ 9* v- 9* .an vl 67 1 Z.O. f 72 w. N. w. bewolkt. 63 1 N w. ' 3 \ 9 2 9l 59- V* 1 66 78 64§ z. w., bewolkt; tegen den avond j wit  if geweest; te jimfterdam 149; en te Haarlem 8, onder welke Iaatften 4 beneden de la Jaren. BEKENDMAKINGEN. De Boekverkooper J. S. van ESVELDT-HOI.TROP, te Amfterdam, zal, gedurende deze maand Augustus; de afleverinp doen van eene VERZAMELING van BESCHRYVING van REIZEN, in verre weg het meerder deel det WAFRELD gedaan, door onz# beroemde tydgenooten, als: COOK, random de waereld. in 3 deelen; — FORSTER, door Europa, in 4 deelen, en Waarnemingen op zyne Reihen rondom de Waaren, in 3 deelen; — BRUCE, naar u Ikysfinien en de Nyl, in 3 deelen; — de ULLOA, naar Zuid. Sincrika, in a deelen; — ROHNSTaHL, door Europa en het Osten, in 6 deelen; — TURNER, naar Thibet en Bout an, in a deelen; en SEMPLE, op en door de Kaap de Goede Hoop; te famen uitmakende XXIX. BOEKDEELEN, met een menigte van uimuntend-fchoone KAARTEN en PLATEN, en van weike kollektie de prys by de terhe nitgave is geweest HONDFORD GULDENS; die, echter; gedurende den boven bepaalden tyd, zal verminderd worden, over honderd exemplar reu en niet meer, op. 40: voor ieder exemplar, in lot - fe Haden; te betalen in twee gelyke termynen, als: de eerfie op primo O Staler en de laatfle op primo December Be de ecrsikomenden; terwyl deo zoodanigen, als een of meer exemplaren van de voorz. Olektie & contant verkieze te betalen, ieder exemplaar voor f 36 - zal worden geven. ‘Elk artykel d part tot den prys, vermeld in den Fonds-Cataltiges van den uitgever en gratis by hem te krygen. TeHaailem, it A. LOOSJES Pz- Digitized by Google A L G E M E N E K O N S T- EN, • * ■ i i •. LETTER- BODE, VOOR HET JAAR 1807. ~  herftellen van den Vrede op hec vaste land, de tegenwoordigheid van Keizer Napi leon in Saxen, en diena naauwe berbintenis met den Koning op geene voegly-ker wyze te kunnen huldigen en vereeuwigen, dan met den grootften Held der tegenwoordige en van alle vroe-gere Eeuwen een duurzaam Gedenkzuil bare Verereering, An het Firmament te fitchen; en dassvolgens belloten om het generate, tot den Gordel van Orion behoenden, nötzen de tusfehen beiden liggende Sterren, wäar van er geen een byzonderen naam draagt, in vervolg het Napoleons Gesternte te heeten: in ver wachting, dat 00k meer anderen, zoo In- als Uitland- fche Akademien en Sterrekundigen, gaarne, haar voor l>eeld in dezen zullen volgen. INLANDSCHE. Groningen, den 3 Augustus. Den a 2 11. werd hier wederotn het jaarlykfche Examen der Kweekelingen van U. D bu. ‘G‘he* Digitized by Google C J* ) het Inftituut tot onderwyzirg van Ponven en Stommen, voor eene groote memgte van Tnehooriers en Aan-fchouwers, gehouden. De Kweekelingen begannen hetzelve, door elkanderen en de aanwezigen geluk te wen-fchen met de heugchelyke tyding van den gefloten V'rede; terwyl een der oudlten een up deRzetven toepj'felyk gedicht opfchreef, en door teekenen uitl g!e. Verwägens tonnden alle hunne Schrifttn, en de Rekenaars da renboven hunne Rekenboi ken. Hierop dicteerde de Infinitur H. D. Goyot aan de Dooven en Stommen, wannetr de ecrrte I^ Digitized by Google etrede in de Noorder of Nieuweerk, in welke het Examen hans voor de erite raaal fieljopden wierd, gedaan wierd, als mede den text, y die gelegenheid behandeligend; waarna hy hun door teekenen eenige VT3$dn deed over de we kingen der zintoigcn en de wtrkzaamheden Jec-ziele, welke door alien vaardig wierden beantwoord in gefchrifte, en door fommigen met tee kens uitgelegd en lu d op voorgele-zen. Nu wierden aan de Leerlingen der eerfte of bo-venfle Klasfe door de Omrtanders, als mede door den In.itetir, eenige vragen gedaan, by voorbeeld: vat is oorzaak'y find del, aitwerklng, oagmerk? enz., welkfi tot gcnoegen en verwondenng derzclven wierden beantwoord. De tweede en derde Klasfe gaven blyken vail Hare'Ta a Ik emits, door her be ant woord en van eerrigf vagen over de taalkunde, en het verbuigen der werk-Woorden; en tfe vierde Klasfe gaf edne  gebragt, dat dror de Gontribuerende Leden tot Hoofddirecteur it verkoren: de Heer Ji Forstbn. Zy die ztch verpflicht gevoelen, om ter inftandhouding eener Inffing, die zoo veel not uitwerkt, iets bytedragetf, konnen zich vervoegen by den Rentmeister van het lnftituut1, en in andere fteden en plaatfen etiz. Vaderlands, by de Directeuren der onderfehe dene Departementen. Berigt aangaande een der Marquesas-Eilanden in de Zuidicc, en een Inboor ling van hetzelve, in bet jaar 1799, naar England trvcrgcbragt. Voor dat Timoteitii gaan Kon, werd Par.ouMna, die men voor zyn Vader hield, op DIuguMva, een Eiland, meer dan 70 Engeifche mylen van Tahouatta, ogendr. Be bewoners Van Muakka, een vallei van iVa-guhiva, verliaan de kunst om gember te brandeD, zoo dat deszelfs ligt geJe kleur in een oraoje kleur verandert. Daar raede beftryken de Eilanders, by gelegenheid van openbare peleny hun ligchaam; en om zicb dit fcha rsch artikei te bezorgen, doen zy dikwerf deze zoo.verre reis in kanoos van een zeer zwak zamenftel, offcboon de gelegenheid om terug te keeren afhangt van tegenovcrgeftelde winden aan die, welke gewoneJyk waaijen. Terwyl nu Pahouhonu tot dit einde was uit-g.zeild, lartdde hy aan een kreek in Comptrollers ba Aan het Zuid- Osteltyk gedeelte van Nuguheva, waar van de bewoners bykans altyd in oorlog zyn met hunre naburen, aan wien de vallei van A/ualcke toekomt. Tocn PakouMnu over de grenzen gaan; werd hy verrooord van een party, die in hinderlaag op.de ftroopers van het vyaodelyk land lag te loeren. Hy werd doof dezelve opgegeten. De daarby plaats heb- bende bereiding wordt een oven genoemd, uit hooide van de wyze, waarop de doode ligchamen worden ge* reed gemaakt, wanncer zy niet raauw worden opgegeten. Toende ty ding bier van op Tahouatta kwam, werd een van zyne Zusters, die nog iu leven was, ter gedachtenis van dit noodlottig voorval, dwars over het aangezicht beprikt. Zy was de eenige Vrouw op Tahouatta, die aldus beprikt is. Dergelyke aanleidin- gen daartoe zyn wel veelvuldig; maar, indien de Zusters van de vermoorden jong zyn of voor fchoon gehouden worden Zyn zy van deze bewerkiog gewon- lyk vry. Van dit voorval kreeg Tlmo den toenaam t. van Digitized by Google C >oi ) van Nds-nuguMva, welke aanduidt, dat zyn Vade* op dat Eiland was omgekoraen By dezen naara werd- hy gemeenlyk genoemd. In het algemecn dragen de Eilanders verfcheiden namen, weike zy ontleenen van perfoneni wier gunst zy ter bevordering van hun eigen' belang bejagen, of aanremen van dezen of genen per-, foon, het zy Man of Vrouw, dien zy omgebragt heben. Een longen krygt een nieuwen naam, wanneer: hy geprikt wordt, en een Vrouw, wanneer zy haar eerfte Kind ter wereld brengt, het welk onder de Vrouwen van aanzien eene gebeurtenis is, die met byzonde- tc PegtighcJen vergezeld gaat. Honu vverd gemeld, Pepodya genoemd, en Tcituie wordt Ouwdena of kortheidshalve Ena geheeten. 7 imo’s Moeder was in een tweede huwelyke getren, en had flechts een longetje, dat jonger was dan Tdmouitei gehad, by een Man, die noort by haar woond en Vdhdneuwau geheeten was. De kindsheid van Temo was, gelyk gewoonlyk, voorbygegaan in trapsgewys toenemen onder weinig behulp van ande-xen. Hy kroop over den grond en in het water, tot dat by leerde Inopen en zwemmen. Met dry ven van een tol, byna gelyk in Engeland gejaan wordt, het oplaten van een vlieger, die gemaakt wordt van een biad van den broodboom, en het leveren van kinderlyke geweckten waren de vermaken zyner jeugd. Door hftt pelen met de rorapen van menfchen op een wyze, die geen befchryving duldt, werd hy gewend aan onmenlch Clykbeid. ’Er zyn twee oefeningen, waarin de jonge Eilanders ons grootelyks overtreffen, namely, bet zwemmen en het klimmen. Door eene vroegtydig gehebbelykheid fchynt de zee hun even natuurlyk als het land te wezen. Ook maken zy geen zwarigbeid oa op een boom te klimmen, die honderd voeten hoogis, hoewel ’er geene takken aan zyn, ten einde eenige weinige kokus-noten te plukken. Waarfchynlyk komt let van gebrek aan behoorlyke oplettendheid op hem, dat Temo een weinig minder vlug was dan de inesten zener landgenoten, en dat zyn e beenen eenigzins mismaakt waren. Na geheel naakt gebleven te zyn, tot dat hy den läat van volwa'slenheid naderde, onderging hy, gelyk de meesten op de Zuidzee-Eilanden. , eene bewerking, die met de befnydenis der Joden eenige. gelykheid heeft. Dezelve wordt echter niet als eene G 3 Gods- OodsdienfHge verrfgting aangemerkt; in lieden i dte de volbrenging er van aan zich weigeren, worde dir alleen voor een gebrek aan zindelykheid gchouden. Gedurende de kmdsheid van Temo had er voorval plaats, het welk, door verkeer le onderriging, in de voorreden op de reis van het Schip Duff kwajyk is opgegeven geworden (*). De biilykheid jegens de partven, die daafrin betrokken waren, vordert, dat het verhaal, het welk daar ter plaatze aangaande het verhalt van Kaptein Roberts in de Resolution baai gegeven wordt, verbeterd worde. Terwyl hy aidaar vertoefde ora zyn Schooner seen zeker frtort van vaartyig te bouwen, namen de Inboorlingen den timmerliedea verfcheiden gereedfch.ippen onder de hand weg, waarom door de Amerikanen op hun gefchoten werd. De Eilanders verzaraelden zich daarop op de hoogtens, die de Noordzyde der baai vormen, en lieten van daar grnote fteenen. Aufrollen op het Schip, het welk beiden an het stand gekälterd tärd. De Amerikanen verdreven hen van die hoogtens, en op henvorende, toen Zy in de laagte waren, k wet lien zy Teinde in den elle- boog en doodden 6£n van Zyne breeders, met narae Tappahue. Honu was reeds te voren een natuurlyke dood gellorven. De inboorlingen toonen geen jaloeGe over eenige gemeenzaamheid hunner Vrouwen met vreeradelingen, welke, volgens het zeggen, de aanlei- ding tot den twist zou geweest zyn: zelve verklaren zy, dat zy, by het gevegt met de Amerikanen, de aan- vallers geweest zyn. — Kaptein Roberts, dien zy Go- pate noemden, heett een kauft van deze gamfche groep Eilanden uitgegeven. Hy fch'ynt tegen het eind e van 1791 op Tdhouatta geweest te zyn en van daar in de Jefirfon, vtrgezeld door zyn Schooner, dien hy den naam van He Refolutie gaf, zyne koers gerigt te hebben naar de Noord • Wesr kust van rlmerika, waar het laatst genoemde Schip verging met4 byna het geheelc Scheepsvolk. Kaptein Roberts en zyn Volk waren waarfchynlyk de eemgen, die wisten, dat de bewopers der Marque - (*) Dit it het Schip, waar mede Kaptein Wilfon in 1797 eenige Emtelfche Zendelingea oaar de Zuidzee - Eltanden heett pyyrgeyoerd. - * -'1 t Digitized by Google ( «8 3 fai menfcheneters zyn. De H ess Crook ( " ), die ip Juoy 1797 aldaar geiaten werd, omdekte die niet, dap drie raaanden na zyne aankorasc. GedurenJe dien tyd heersdue er een Itrenge hongersnood, daar de oogflep van de broodvrucht, waar van ’er binnen dtin jaar vice invailen, donr gebrek aan regen gemist waren. Crook, die door Tetnac tot zoon was aangepomen, werd, ge- ]yk 00k de kinderen van Tepahena, de toenmalige Vrouw van het Opperhoofd Digitized by Google Am zich zelven overlaton ora zich, zqo hy kon, voedfei te bezorgen, en leedegroot gebrek. Velen ftierven van honger; onder anderaa eat Vrouw, met name l lino, vvelker vleesch gehtcl en al van de beenen fcheen te wezen, voor dat zy nog dood was; hare onmenl'chelyke naburen vemaakten zich methaar op den grond te floten, en dan was zv buiteo staat om weer opteryzen; terwyl T(mo dit verhaalde,, lachte hy er mede. Echter blykt het niet, dat Ùer ooit eenig perfoon werd ter dood gebragt, ten eind$ hem opteeten, zelfs niet gedurende deze fchaarsheid van levensmiddelen. Tegen het einde van dezelve gipgen Tetndc en eenige anderen by cacht in een kano mar een gedeeite van Nevada, bet welk maar drie Ilen ten Noorden van Tahouatta ligt, en waar hy drie Mansperfonen en Eene Vrouw, die tot den stam, Pig-gina genoerad, behoorden, magtig werden, wier ligchamen, na hen gedood te hebben, hy den voigepden morgen met zich op intahhu medebragt. Daar vap werden alleen aan de Priesters omgedueld, en twee liet men liggen verrotten, daar ze alien werden toegewyd aan den afgefeheiden geest van een korteling te voren gellorven man, die een taeva of voorgewend tovenaar geweest was. Digitized by Google C 104 J die in een of ander upzigt hebben uitgewunt, wordei met of Ferhanden geeerd. De voomaamfte Attua van Tabouatta was een oud Man, met name Tdmapuar, iine. Hy had van zyne kindsheid af alleen in een huis ge-woond, het welk bmnen eene omheining, vol b onnen, Bond, en alwaar by omringd was met menfchelyke flagtoffers, waar van de bekkeneien afgenomen, en die an de fparren van hct dak en aan de takken der boo-men by de hielen opgehangen waren. Temo zeide, dat het de oude Man was, die hun de ooglten der brood-vrucht verleende, wel opmerkende, dat het niet in hun eigen magt ftaat deze dingen te doen groeijen. Aan dezen Man werden meet flagtoffers geofferd, dan an eenig anderen atua, dewyl ze, zoo dikwerf hy ze flechts vroeg, hem moesten geverd worden. Deze waardigheid erfde hy van zynen Vader en deelde haar toen met zyne Zuster, Tahiyatuhwdu, die ze echter oiet dan in een minderen graad bezat* Gedurende het verblyf van Crook op Tabouatta, de- den de Ahhoutinnc verfcheiden malen een inval in formige gedeelten van het grondgebied der Hemmaas en ramen ze weg; doch zy verlieten'ze weder, deels door geweld daartoe genoodzaakt, deels tegen ontvangst van losgtld. Ook was Teinde ingewikkeid in oorlogen met verfchillende flammen, die zich op Hevada onthoudeni en op eens bragt hy van daar veertien Jevende perfornen, die hy in den fl Aap verrast had. Een van dekelve, zynde een Vronw, die voorheen by een Schoon-Zuster van Teinde geworden had, werd door den in Vloed harer vrienden van den dood gered. Dit was het eenig vonrbecld van mededogen, het welk Crook op de Marquess gezien heeft. De andere dertien werden opgegeten, of ooor de aanvaliers zelve, waar van elk een onbetwistbaar regt had op den personen, dien hygevat had, of door andere lieden, die, voor deze flagt-offers, artikelen, welke toen meer dan menfchcnvleesch in trek waren, in ruiling gaven. Het vervo/g en flat in enzt eerstkomendt. NIEUW-UITGEKOMEN BOEKEN, AKADEMISCHE EN ANDERE SCHR1FTEN, Akademische Vf.rhandeungen. Dissertatio JoriOtcaIvauguraus; De praefuracione Doli in ckliDis: Qoa/», at*. *■ *■ nuen- Digitized by Google 1 5 ✓ t 16? ) nvtnte fummo Nomine, ex auSeritate Re'S oris Ma&nP fici, MMOMS SprTKRT vak der Ettc ntc non HmpT. Senatus Academici confensu et Notificatissimae Facuetatis Juridicab Secreto, pro grain Dei or at us, Summit pne its Utroque jure honor ibus ac privileges, in univerfitate Regime Hotlandiae, rite et legitime confequendis, publico for semini examini submittit Abraham Siewertsz van R ees em a. Lugduno-Batavus. Hd diem ix Maji medecvii. Hix— II L. S, Lugd. Bat. apud heonardum Herdinghy Medecvii. pp. 143 in 8*. Niets is gewigtiger en moeilyker in de regtsoefening, dm de zekerheid des Registers omtrent dat geen, over het welk fay regt moet fpreken. Even als in bet dagelyks leven, move ok deWet, in de regtbanken, de hoogsrmogelyke zekerheid vorderen; maar 00k fomtyds zich met de hoogfte waarfebyn-Stkbeid vergenoegen. Ja maar, zal mogelyk Temant Zeggen, It gegen in geldzäcken, maar in raisdaden moet de volftrektfte of wiskundige zekerheid gezocht worden. Het gegen fpreekwoord zegt immer, dat in de straffende regts-oefening niet flechts bewyzen noodig zyn, umr 00k zoodani-ge bewyzen, die nog helderder dan het zonnelicht doorftrlen. Dit is zoo; doch het Volmaakte wordt ligter op het pa-pier gevorderd, dan dadelyk verkregen of in working gebräg. Gelyk in vele andere zaken, zoo ftuit 00k bi$r dikwyls de welmeendheid op de onvolmaaktheid van het menfehelyk verruft. Intusfchen zyn de poogingen aUerloffelykst, die het 00k bier zoo verre trachten te brengen, ais het mogelyk is. Op dat de Wet regtvaardiglyk kan ftraffen, moet het bell re vene toerekenbaar zyn: loutere toeval kan dus hier in geene aanmerking komen. Het geen toerekenbaar is, heeft zyn oorfprong of in Herzuim, of in Moedwil. Het Verzucht mankt iemant voor eerst aanfprakelyk tot vergoeding van schade, en 00k fomtyds strafbaar in die gevallen, in welke de Wet, om groote redenen, een Verzucht heeft strafbaard; b. v. de onbedachtzaambeid van hun, aan welke de zorg en waakzaambeid vooraussig bekämpfen; b. v. de onbedachtzaambeid van hun, aan welke de zorg en waakzaambeid van Den jongen Schryver Reesej-ma niet kan zyn, om van Verzuim, zelfs niet van ftraf-caar Verzoim, te handelen, maar allcen van Misdaden en Moedwil of Boo-Opzet. Misdaden, eigenlyke, en dus door Moedwil gepleegde Misdaden, zyn flrafbaar, J zal de Maar-schappy kunnen bestan. Maar het moet dan vooraf blyker, dat wezenlyke misdaad begaan is, dat is, dat 1 her paea re Maatfchappy beledigt, uit Moedwil is bedreven. Het is daarom siet genoeg, dat hat ongeoorloofd bedreveno zelf zeker is; G 5 noch agie C V* } irocfc ook, dat tlyke, wie sulks bodreverr heeft;nw»r ^ Rrgter diem overtuigd te zyn, dat de Dader zu ks met Op, set, met Moedwil he.ft bedreven. Deze zekerheia wordt ven agie C V* } irocfc ook, dat tlyke, wie sulks bodreverr heeft;nw»r ^ Rrgter diem overtuigd te zyn, dat de Dader zu ks met Op, set, met Moedwil he.ft bedreven. Deze zekerheia wordt ven agie Kregen vooreertt door Bevyt: waarom het, voonf, eene vête regel is, dat bv, d'e iemant van moedwillig misdrvT befchuldigt, den moedwill van dat misdryf moet bewyzen. Maat van waar zal dat bewys gehaald worJen? Wie is, veeltyds, van het doel, van bet ogmerk en dus van den wil des Orders, buiten hem alleen bewust? De Wet kan derhalven dat Bewys niet volftrt kt en altvd vorderen; en daarom moet en kan ook, in de tweede plaatt, die zekerheid verkregen worJen, door een regtmatig f'ermoeden. Hoe? zal iemant vrageg, in straf op te leggen den euveidaad te Vermoeden? Imogen deel wordt een ieder vermoed vroom te zyn, tot dat bet te, gendeel zeker zy. Ten anderen, wanneer de bedryven of misdryven van dien aard Zyn, dat zy, zofder Moedwil, niet ligielyk konden plaats hebben, ten Zy uit boofde van zekere omftatdigheden, hoe. danig, by vooibeeld, noodweer is, en andere druigende en by de Wet veromlchuldigde noodzakelykbeid : en dan gebiedt de Wet een veronderfielkmi Vermuedeu van Moedwil, welk air icon. N Digitized by Google C to? > teed tot ten Ian# plaatf heeft, tot dat het tegendeel, dat if, bet nlet aanwezig yo van Moedwii, en dua de Onfchold be. wezen zy. Dit Vermoeden, enket Vermoeden ( praefumtia juris tantum) wordt in gemetd Ontwerp Hoofdft. I. Art. 15. voorgefteld. Zie daar een korte fchets, ten bewyze van het aanwezea van Een billyk, reetraatig, en gegroud Vermoeden, 00k van Moedwii. Recenfent zal niet beflisfen, of de Heer Reesema onderwerp nit dit zelfde oogpunt befchouwd heeft; maar deze befchouwing, deze fchets komt den Recenfent eenrou. Dig, klaar, duideiyk, en in der daad der zake gegrond voor, en 00k gefchikt, om, in de behandeling van dit onderwerp \ I dat geen te kunnen vermyden, ’t welk niet veel opheiding aan het wezenlyke van dit gewigtig onderwerp toe-brengt. De aangekondigde en openlyk verdedigde Verhandeling van den Heer Reesema beftaat, behalve de Voorrede, in eene In. Leiding en drie iloffdukken, van welke bet tweede Hoofdftuk in drie Afdeelingen gefplitst is. De Inieiding handelt, voigens opgave des Schryvers zelven, over het waarderen der misdaden, merkt het een en ander omtrent Beccaaia aan, en vermeldt de gevallen, welke. het voornemen is te verklaren. In het eerfte Hoofdluk wordt ever Opzet gehandeld, de aard van Moedwii ontvouwd, eene regel van toerekening voorgefteld, en de Moedwii, 00k by-zonderlyk voigens de leer der Romeinen, uit vergelvki' g van eenige Wetten, voorgedragen, en eindelyk iets omtrent d« spreekmanier: Wetens door toos opzet, aangemerkt. Het Tweede Hwifdftuk: Over vermoeden van Moedwii, in zoo verre die te weeg brengt, dat een mis da ad, alt it it moedwii. geptegeld, geftraft worde, onderkommen in de erste Afdeeling, welke de leer der Romeinen omtrent het Vermoeden van Boos Opzet geweest is, en welke het onderfcheid is tusfeben het Vermoeden van de, Wet zelve, en van deu Mensch: en verklaart het zeggen: dat men mag vermöden, bet geen doorgaans gefehiedt. In de tweede Afdeeling wordt voorgefteld, hoe de Romeinen de misdaden befchouwd hebben; dat zy fomryds den Moedwii zoo zeer hebben ver. Moved, dat geene verfehooning van Verzügens of culpa oves-bleef; het geen f. 1. door voorbelden van valfche teekening of bezegeling; f. II. van hun, die tot hunne bate iets in Uitterfte Willen befehryven; $. III. van de L. §. 5. D. Da Poen.; J. IV. van hem, die uit vrees en lijf hariigfccid voor den vaud wykt; en §. V. nog van eenige andere gevallen, wordt geftaafd. In de Derde Afdeeling is het oogmerk, de maior van regtsgedingen by de Romeinen te verklaren. Een gedaagde, overtuigd van eenige, welke het aanzien van misdryf bebbeti. D'rt wordt asngedrongen f. r, door eenige Wet, ten; j. II. met het gezag van Cicero; f. III. mit Jen a ard ran het regt; §. IV. worden negeii gevoltrtrekkingeo voorgefteld; en §. V. nagevorscht, of deze leer moet beperkt Worden; en wel I. in eine zaak, op zich ztlve wel ongeoor-loofd, maar bedreven ter gelegenheid van eene geoorloofde Zaak. a. Wacncer in doodtlag de aard of hoedatiigheid van bet gewer of tnig, gecn vermoeden van opzet aanduidt; 3. In Vadermoord. Eindelyk worden f VI. eenige tegengeworpene Wetten onderzocht. In het der Deutschen Hofdeel: Over de leer van het Home inf c het Regt met de gevoelens van a tide re verge leken, wordt $. I. het gevoelen van latere Regtsgeleerden omtrent de grondftelling van het Rom. Regt onderzocht; en $. II. ooic het gevoelen van latere Regtsgeleerden getoetst, omtrent het f een n opens de Romeinen door den Heer Rebsema, in zyn I. Hoofdft. ade A (Heel, is voorgedragen; en §. III. omtrent het geen de Schryver in gem. II. Hoofdft. 3de Afdeel. heeft voorgefteld, en de gevoelens van eenige Oeleefden onder- zocht; van bewys en van Vergiffenis gehandeld; en laarftelyk de waarheid van den regel nagefpeurd: Dat onf huld zon tnoeten vermoed worden tot de uitspraak toe van den Reg Zie daar een opgaaf van den inhend dezer Academische Verbandeilung, welkcr gewigt dezelve aanpryst, en weike eeno vlytige beoetening van het Regt aanduidt. Eene mindere geoefendheid van febryven zal welligt de oorzaak zyn van eene eenigzins duisteren ftyl, weike door de drtikfeilen bier en daar nog meer belemmert. Aan de eerzuebt, der Jeugd eigen, is waarfehynlyk toetefehryven, dat cer.ige zaken bebaudeld worden, die minder tor het hoofdonderwerp zelf sichen te behooren, en daar door de Verbaudeiing, buiten noodzake, wel iets vergroot hebben. Kunsten. Redevoering kn Vrrslac , hy gelegenheid van de Eerfie Pry suit decline , door de Maatfchappy der Tee- kenkunst , onder de zinfpreuk: Kunst zy ons Joel, op den 4 Decerao. 1806. Amiterdain, by L . A. C. Hesji, zamen 58 bl. in gr. 8°. - . » De Redevoering, bier voorafgaande en zoo aeor pasfende op de gelegenheid , weike aanleidiag tot dezelve gaf, wfcrd ge- houden, door den zoo wei befpraakten als kunstkundigqn Heet jB. de Bosch fernz . die daar toe door de Direkteuren der Maatfchappy verzoebt was. Na, in de Inleidiog, van de vruchtbaarheid derNatuur, in het opleveren van onderwerpen voor de Schilderkuust , in tegenoverfteiliog van de Gefpbiedenis en de Ziooebeeldige we- reld, t • ^Digitized by Google / € let 3 reld , waarin de Italiaanfche . Scbilderfchole meest nitblook , met een wootd gewaagd te hebben , treedt de H r. dt Bosch on- tniddelyk tot de bebandeling van zyn ouderwerp, om namely k |e toonen, hoe de Nederlaudfche Kunsifchilders zicb in bun- Be werken van de verfcbeidenheid hebben bediend , die da natuur aanbiedt. De Red. bepaait zicb tot de Schiidorr* waarop ons Vaderland van 1650 tot aan bet begin der volgeo- de eeuw mogr roemen , en befehouwt dit tydvak als dat van den grootflen bloei der Schilderkunst in onze gewesten, waar van hy de reden navorfebingwaardig acht, docb dit onderzoeic , als vreemd aan zyn onderwerp , aan anderen overiaat. Hy handelt daarop eerst over de beroemde Historic - Schilder* JRembrand van Rhyn , Ferdinand Bol, Govert Flink en Gerard de Lairetfe , wclker eerlten hy dan verdiendan lof toezwaait, in her aigemeen zyne tafereeien oordeclkundig be- fehouwt en vervolgens zyne toeboorders, op, eene Scbilderys Cbristus met zyne Discipelen in een ftorm op Zee verbeoU. dende wyst; daar van kortelyk, gelyk van de meest overig aangehaalde Stücken, de. vooruaamfie feboonheden ontledanende. Al* Ce*e!fcbap- eu Pounretfcbilder vertoont by Rembrand, door van, zynen Scheepsbouwester en de Ontleed-knage demon stralie van Dr. Tulp, beide Stukicen even uit*t tekend als bekend, gewag ie jnaken. Van Bol fprekende* staat hy een oogenblik ftil by zyne afbeelding van Mozesr die met de tafelen der Wet van Sinai terog keert, en eeaander van dien Meesrer, waarin de standvastigbeid van Fabricios door Pyrrhus beproefd wardt. Na 00k Flink's tafereel van Marcus Curius en Lairtsfe’s geei$t Prentwerk met lof vermeld te hebben, wendt de Red. zicb tot Barth van der Ueldt als den eerften rang On der Gezelfchapfchilders verdienende. Onder deszeits werken bepaät by zich tot. Een zoo-.. Gegenstand Doeler.ftufc, welks schoonheden by even aanroert. Ill net voorbygaan verentfcbuldigt hy zich. van de belangryka Kunsteigenfobappen en zeldzame, Schildererdienften niet breder te vermelden, door aan te merken, hoc alle de aagehaaU. de Schilders het werktuiglyke der Kunst zoo mces;e;lyk vet-lion den, dat hy in oneindige herhalingen zou vervalien, indiea by al het oitmuntende in dat opjigt wilde aanwyzen. Daarop gaat de W.de B over tot de Schilders, die zoowel uit deGe-Jchiedenis als uit het gemeene leven onderwerpen voor hutt pecfee| kozen; onder deze noemt hy G. Dou, F. van Mie-rit de Oud", de Vois, van Sling Elandt, Netfacher, A. Vivan der Werf, Schalken enz., uit welker Kabmetftukkea by zicb vergenoegt eeu tafereel van Dou, een meisje voor— ftellende eene Nis oiiziende, te befehryven en naar waarde to pryzen; daarby voegende, hoe Dou, van der Werf ea Schalken door de verrooningeo van kaars, lantaren en lamp- licbten zich. ecnen grooten roem verworveo hebben. Het cor? aogle { tfi ) •orfpronkelyk vernnft en het zeldzaam knnstvefmogeh in dd tafereelen van Ter burg, Timers, Metzu, van Ostade, Steers, P. de Hoge en de DelffcHe van der Meer, ten toon gtfpreid, omflippen ’s mans aandacht in geener deele. m-lit geven hem aanleiding, eene vergelyking ttnfchen Ter Burg en Ostade op te maken, die de  Na mitt lof van eene Schildery van de Hinge ge- Waagd se hebben, maakt de Redenaar van twee tafereelen van den Delfchen van der Meer melding, om te tooreti, dat de eenvoudigfte gevailen (waar onder indprdaad een gr.cht ftet een ry huizen, nevens elkander en vlak van* voren ge- Zieii, mag peteld worden ) rolmaakt kunnen voldoen, fndieh delelve flechts poed bewerkt zyn. No vestige de H. de aandacht op die Meisters, wie pen feel Byna nimmer historische onderwerpen bobandelde, maar alleen de natnor raadpleegde. Als keorige ScMlders van aller'e? gra- Zend eedierte herinnert hy ons aan Potter, Berchem, van de Velde, du Jar din en Wouverman. Potter, van de Velde en du Jar dirt toondtn in hiinflfc Werken’ de. n,iuuf zoo als zich vertoont te volgeri, terwyl Berchefn baar fteeds van de fchoonfte zyde befchouwde, eti Wouvrerma 9 gdvallen fcooS, die minder naar het leven dan volgens irrgeving vati het Vernoft konnen gefchilderd worden. Daamp stjat Hy by de Landschapfchilders ftil. en vermeldt met een entel Woord, de onderfcheide verkiezingo in dit vafc, door J. Puisdaal, Hollema Both, en JVynands aan den dag ^dtegd. Onder deze fobrt van SCtiilder* rangfchikt hy ook Odrard Berkheide, en Jan van der Hey den, die schoon zich meer byzoridenyk op de af bedding van gebouwen toe- legpende, eenige ftukken leverden, die met de werken vande grOotlie Meesters in dat vak mogen vergefekeo worden. Willem van de Velde en Rudolf Bakkuizen wordt, door onzen Kunst- kenner peteit onder onder onze beste Zet-fcbHders, de eerfie in (fill* de andere in wnelende water- en Zeepezigten. Na in ’t voor- bygaan de moeiltkheid van dit vak aangvftlpt te bebben, gaat de Reden. tot Hondekoeter e n Weeninx over, welki-r eer- Ite zoo uitftekend levend mak pluimged erre als db laatfte dood wild afmaalde. Onder de bfbem En froitfehtlders bepaalt hy iffch tot van Huyfum en Rachel Ruisch, de verdienfleft van welke laatfte by met eenige didbtregdeti, oft de dichtlovers voor die hoop begaafdo voor die hoop begaafdo voor derede, holde toe Hrengt: waarop de Reden. met eenige korte aanmerkingen, Bit den aard van het verhandelde voOrtvloc’jende, en eeue de inripting, Kunst zy ons doe l, waarby dien dag voor de eerftemsal pryzen warden uitgedeeld, toepisfelyke aan-i^raak, zyne oordeelkundige'redevoering befluiu Hier na volpt het verflag der Prysuttdeeling, door den Heer R. Vinkeles Jansz. verrigt. "HAN- Digitized by Google C m > HANDEL en ZEEVAART, HUISHOUDKUNDt EN WAT DAAR. TOE BE TREKKING HE EFT. Peteen bee Effects. I '.. > '• " L L Op Maandag den 10. August 1807, in AmteTdam. Bvitenia ndsche. 105)16 93) ’94 9<H’l SF - 54 a I 54 * » Spanfe prCt. byHope & C 04| 1 1 dito dito nieuwe. -8g)*f y,uff: b? H-fe&C. y8*»| Engrla-i. Annuitcit. spCt, 64) Frankryk Gcconfolid, renten 5prCi. • K m*rr Dito Cert. byK.&V. 76 *77 Op Lomicn. — Pluyft WUfekouifc Amcrika 5 prCt.. AndeeJen by Hope & Comp. enz... Ruslani 5 prCt. Ttvcim 5 prCt » Densnarken, Toll. 4 prCt. 91) a yjr) dirol-eenen Wisfelb. 4prCt 97) 98 dito Kroon 4 prGr. 97) > f KeiXfT van Qoitenryk 5 pjCt 5j 1 60 dito 4) pFCr. *. dito 4 prCt. • BlNNINlANnSCHS. Nztionale SclinMWevim * s | dito Domemen. 4 prCt. piCt. . 4*)*) dUo a if prCt». _jl_. 39) *»0 , Losrenten uit deheffingvsn 98 t s)prCt. Jtvt} Dito ait de heffing van ww. 1 3 per: ~r~ 45t«l dito 1801. * j) prCt. . . 5a a) 35 If 4*3 53ii . 7*1 > F3 dito Vrvwillig a 5 pCt. 74)4 | Ron. Ncgot. van 1 807- 5 pCt» _ met op loop, premie by Af- lost ; . 96} r« ReJcnptien Losfc. na den Vrrde- -T' -35frf- Agio van de Baik. . 4 prCb STIRR R- F.N weerkuNdioE WAARNEMINGEM De Hcer Sage, Lid van bet Nationaal IrtfHtut , beeft bet Folgend veihaal, in den Moniteur van 4* Augustus laten pBfrren; * ~ t „ In den loop der lamfte maand, werd, dies namiddags teo half 2 uur, de B 'kfera aangerrokken door den Afle]der_op 'het dak van de Mtmt, boven tnyn kamer. Wy hoorden een rommelend en Inftortend geluid', zeer verfchillendif vkrf den Douder zoo wegens het ortvertfachte als het penas of den flap. Ik ze?de nan de perfoon-, die by my was; Hoor ! de Dander komt ons eeH bezoek brengen. Gelvkty.dig' vierd cene Vrouw, ziCh bevindende by den SChoorflefen in de Keu- ken mvner woonvenreKken omgeven en verfehrikt door een fterk iicht , in de Schoorfieenpyp, die niet verder dan 10 of 12 treden van den Afleider uitkotm. Deze keuken, byna on- der het dak, fchepr alleen haar licht uit een lantaren van vier glasruiten, Op het oogenblik- ftond alles zoo in den Spyska*. mer als in de Keuken te wnggelen. f 1 Deze klappende en vcnr.enigvutdigcoJe fl;fckeMJg.,n of vnrr- • * ken, Digitized by Google < »» > JceD, gepaard mot de nasfa van iicbt, welk verfpreiddery* deedeB my vreezen, dat ’er iets.aan den Afletder haperde. Men ging er naar zlen." Deszetfs (haven Waren in goedea staat; gelylt ook de Geleider, die in een put afloopt. Het blykt dus, dat de Aflider niet in staat geweest is, om al het Rlikfemvuur op te nemen, waar van zicb een gedeelto verfpreid heeft. - i.. Het is te wenfchen, dat Ùer meer dergelyke waarnemingen daaromtrent gedaan worden, daar dezen zouden konnen dienen om'te bepioeven of Ùer geen meerdertal van Afleiders, op hetzelfde geboutv, noodig waren, dan of het niet mogelyk zou zyn, om het een of ander uittedenken, tot verbete. ring | en om zich van derzelver behoedende working voiko men te verzekeron. weerkundige waarnemingen, BETTING HAARLEM. C < 1807. Aug. BARO MOME- TER. CTREE DIR WIND. LUCHT CESTELO- HEID. 30. o§ 6\ - 2. W.. I - 5 < 30. oj 7* ;■ '4— — ' bewolkt. lap *5 7. O. f*9- 9i 68 z. w. 1 • 6 < 30. 0 [20. 9i 73 67# - . bewolkt. 70 z. z. 0. j voonnidd. wolken; 7 « 30. 0 76 w. j verder ointracht betrokken ; 29. 9! 68 N. H. 0. I ’s vends een weinig tegen. 8 ^ ay- 9i 68 N. 0. voonnidd. zware reirnbuijen; j’s morgens met donder; 29- 9§ ; 70 N. ?o O 65* verder bewolkt. [3® 0 68 w. voormidd. bewolkt: 9 < ^30. 0 j 69 | n. 0.! verder regen. .2<7 91 63 / H. N. 0. f29- 9i 6t N. C. 0. regen cn wind. Si , 56 N. N. W. [29. 9 63 w. t. n., wolken; on trait belder; 11 1 *9- 9} 66| w. , vooimidd. wincing. L29. 9 54 2. W. 7*. GEBOORTE, TROUW- en STERFLYSTEN. Het getal der Dooden, gedurende de laatstverlopene Week, it geweest: te Hmfterdam 127; en te Haarlem 9, onder welke laatften 3 beneden de ra Jaren. Te Haarlem, bi A. LOOSJES Pz. Digitized by Google ALGEMEENE KONST- EN LETTER-BODE, VOOR HET JAAR 1807. N°. 34. Vrydag den 21 Augustus. B E R I G T E N. UITLANDSCHE. Petersburg, 18 July. De Keizerl. Akademie des Wetenlchappen, alhier, heeft kurtlings van zyne Eke. den Heer Minister van fiinnenlandfche zaken, Graaf Victor Paulowitsch Kotfchub Digitized by Google "Een luchten, ongeveerter zwaarte van 4 Pud, (160 ponden) die, in denjuchnowfehen Kreits van het Guvernement Smolensk, naat benen gevillen was, nevens de volgende belchryving van de verfchynfels, welken dezen val vergezelden, ontvangen: "Volgens berigt van het Juchnowfche Landgeregt an den Governement van Smolensk, den General der Ruite-ry Apraxin, werd op den 13 Maart 1807, na den middag, door alle de bewoners van het ondiggend oord, een buitengewoon iterken flag, met veel gedruisch en gekraak, gehoord. "Gelyktydig begaven zich twee vreemde boeren, mit het Governentichap Moscou, van het Dorp Ti*mochin, in den opgemelden Kreits, naar het oped veld. Deze luiden kwamen na eenigen tyd terug en verhaal- ii. Deel. H dedf Digitized by Google den, dat ’er, in den namiddag, by betrokken lucht, terwyl zy zich op het veld befronden, een vreesfelyke Dnnderflag omltaan was, en dat zy, op hetzelfde oo^enblik, vcenig fchreden van zich af, een zw rten fteen, van aanmerkelyke grootte, op den gr<-nd hadden zien Vallen. Zy waren bedwelmd hlyven ftaan; doch, na zich weder herfteld te bebben, n.ar de plaats ge- eaan, waar de fteen gevallen was, dien zy echter met zien konden, als diep in de aarde gezonken en met fneeuw bedekt zynde. „Op dit berigt begaf zich de Sotskoi ( Roeren- oud- fte) van het gezegde Dorp met eenige Bewoners van bewogenen van betzélven naar den pick, door de boeren aanguid, en groeven werkelyk aldaar een fteen op, die anderhalf afrikan diep in den grond gezonken en met Ibeuw be-dvkt was. By het opdelven, vond men den fteen wat lang-achtig vierkant, van koleur zwart, gelyk gegoten yzer, als verbrand, van alle kanten glad, en aan de eene zyde niet ongelyk aan een zerk. Men zag tevens op den platten kant eenige dunne strepeo, gelyk fyn yzer-draad. Van bmnen zag hy er, by het in itukken llan, aschgraauw kleurig uit, en de zwaarte was 4 Pud. By het onderzook in het Gymnafium te Smolensk, merkte Dr. JelocMvski op, dat deze fteen tot de yer- ettftn behoorde, een graauwe yzeraardige (teen is, een doffen klank met yzeraderen heeft, en met een dunne laag van glad moer-yzererts overdekt is, welke een hetdre flreep heeft. De breuk heeft een dof schynend vooikomen, is omtrent aardkleurig, en de gebroken ftukken zyn zeer ongelyk. Hy laat zich ligt in stuk- l^en wryven, en verwt de vingers. Deszelfs beftand- deelen bevaiten veel kalk, en bruisfchen op, met zu- ren getnengd wordende. De Akademie zal niet in gebreke blyven, den op Semcldcn Luchtfleen, met alle oplettendheid, welke eze belangryke zaak verdient, nader te onderzoeken. P Ausgesetz, 4 Augustus. De Heer Lechenault, een der Natuurkundigen, behoorende tot de Expeditie van dea Kapitel Baudin, die te Batavia was achter gebleven, is kortlitfgs'fe Näntes angeförmen, medebrengende eene tütumuntende verzaraing van onbekende zeldzaamhektn tot de Natuurlyke Historic betrokking hebben-de, welke men eerlang hier te geraoet ziet. Berlin, 8 Augustus. Voorleden Donderdag hiel de Akademie der Wetenrchappen eene openbare Vergadering, welke de Direkteur van Castillon, by het tegenwoordig openftaand Secretariaat, met eene korte Aatifpraak opende, en vervolgens kennis gaf, dat de Wysgeerige Klasfe a an een Verhandeling met het devis: Veram index fui, in antwoord op hare uitgefehrene Prysvraag over dearily. Unter der gewährungen gewährungen, den prys van 50 Dukaten haden te gewährungen: välz welke Verhandlingen des Schryver is gebletet te zijn: D. T. A. Suabedisen, Letfor by het Seminarium der Her-Vormde Gemeente, te Lubeck. Berigt aangande een der Marquess-Eilanden in de Zuidzee, en een Inboorling van hetzelve, in hetzelve jaar 1799, naar Engeland overgebragt. 