De zeden der wilden van Amerika [microform] : zynde een nieuwe uitvoerige en zeer kurieuse beschryving van derzelver oorsprong, godsdienst, manier von oorlogen, huwelyken, opvoeding, oeffeningen, feesten, danzeryen, begravenissen, en andere zeldzame gewoonten, tegen de zeden der oudste volkeren vergeleken, en met getuigenissen uit de oudste grieksche en andere schryveren getoetst en bevestigt
Lafitau, Joseph François, 1681-1746
I Dez reen is meer als genoeg om ons te og de lie zoode, die de verfoelykiie is en het mecft tegen de reden aanilooptt aan die flag van vrindschaps-verbinten is vaft gewacht het meefte ukngezocht wierdeii Idtarverdienfte en roem inflelden, en dat het in teger-!eel eenvlek inneerloosbeid was voior die gene wier. vrindschap nlet ilerk geocht werd. I Jet inzicht dan vah deze Wetgevers was vfindfchappen op te echten, die deugt tot und flag hadden, die een koifche verlorenen eeh onichtildige hefde waren * cen omsang in *t verstand* If uit men tot de schulu We zielen van de misdaad verbande en wiedendige na-verlässige niederne van de mains de plaitschen den minnaar eh dt beminde fon, to ds Plato ze op verfcheyde plaitzen befchreven heeft. Tenofon vergelykc de drin en oc zcdigneid. van dezc.onderlintt Ht der Lacedemoniers by de zaiiehketeningeh van 't hart, die taflchen een vader en zyn kinderen zyn j en Maximus van Ty-Oo I. Viode byiou. Mmmm. Tyr. t«. S98 2EDEN DER WILD EN P/M. imLy- Verge- lykin; Tend Zeden derWlI- den met deottd* heid. VAN kti befiaande^ ^ Dne Wetten van meet! te zyn gew icht gevcn, zullc vrind, die de me . Knocit waren. pyrithoiis; Achilj Pylades, enzi Pfutarchus vera (cnis van de vrind beminden oflerand ende knopen van inzvn naam dedei De Brazilianen i te zeggen de miinu dttdeverbintetiis, oaakt word, zo 11 gen, alsofzy te za inelkanders geflac trouicefli als of er ai 't ccrfte jgelid wa Deze Vrindfehap: fcrdeel van AmeriJj dat'erveel wczentl jyn zeer oud van i bniik, geheiligt, z( fluken, waarvan d ■tbioedende natui vj een van beyde : fladciij die zyn vir vrindfehap op te z hcbben dat zy 'er v( de eerfle om ze aan liouden; zy zyn eer Zo men 't geen 'er te Sparte en in Krete ontrent deze ontvoe.^Jh° T" ^"" ^ ringen om ginz viel vergelykken met het geen ik in het booftftuki kan? folgens het inzicht van den Wetgever den minnaar voor 't gedrag van den beminden, die als leerling was, verantwoordnig maakte; zo dat deze geen mis-ihgen kon begaan, of hy ftelde deri ander bloot om 'er over'ftraft te worden en de kaftydin, fe ontiangen, die hyzelfsstr. Dient had; want nademaal de liemmde altyd een weinig jongerwas, zohy quam te zondigen vergaf men hart aan de onvoorzichtigheid en de te&rheid ayner jaren, maar dd flraf vie! op den minnaar, die verplicht was een waakzaam oog'tje houden, en borg te blyren voorhend van deze geilrengheid; want op een tyd in de wrede gevelchten die de jongelingen in hun oeffenlcholen liielden en van hen, zegt hy, een lafhartige klachte en die een Lacedemonier niet pafie, hebbende laten ontvallen, weet men het zyn minnaar, dien een ftraf wierd opgelegt. Wee den minnaar die tot-grdter misflagen vervallen modit, en die in plaats van zyn Leerling tot de deugt op te wekken hem een voorbeeld vandndeugt gaf, verleidende hem tot quaad. Want, zegt Eliaan, zo het gebärde dat hy zondige gedachten voorheer, voorwerp zyner genegenthen opvatte, daar was geen veiligheid, voor hem meerte Sparte, en hykon een eeriozedood niet alsdoor een schandige vlucht ontgaan. De Wyze waarc^de Schryvers verhalen dat de ontvoeringen van dit Hag van vrinden ^chiedden, en de misbruiken die daarnade^j hand mogelyk inflopen, waren zonder twyffel de oonuuk datmen Quade vermoedens tegen de Wetgevers opvatte, als ofzy doorhon wetten de ondeugden die er op gevolgt waren geftyft hadden. Maar de ondcugd dringt zich over al in, en niets is 'cr dat men niet misbrut. we Hiftorie van Virgin Ich gehalt, zah men bevinden dat de afzø dering van deze ontvoerde jongelingen, die enige maanden buitei op 'c land onder 't opzicht van hun vrind gingen doorbrengen mifflchen een foort van inwying was, en een oeiiening die tot d Godsdienst behoorde, gelyk in Amerika. Dit fchynt zo veel teT)eter gegrond, om dat op de terugKonii™fo„yi^. Vivan deze jongehngen die gene die zeontvoert hadden, genoodzaaktBg„j ''•j' "cuucn waren ieder een Uier te fchenken, om dien aan Jupiter op tc of-«j,jj^g kan h^"^^ feren, gel vk Strabo getuigt. In Beotien, daar deze verbinteniflenB^n„jjj.. ™» '^™ '^™ H van vrindtehappen zo wel als op het Eyiand Krete en by de Lacc-B^,( men 'er ^r^^"l demoniers ingevoert waren, noemde men •!#•« xixtsr of de beil^m^^f^^^ Orefte" r krygsbmdt iiet ligchaam van oorlogslicden, uit minnaars en bemin-B yj^^^ Gann'^ ^ h V A Nf A M £ R I K A. I V. BOfeK. t9P Jen beftaandci 'e geen door hun ecndracht bnovehvinbaiiUr was Pctc Wciten van vrindfchap f V Chynen door gants Griekenland geweft, en zu wv op de hiltoric der cerfte tyderi icht gevcn, zuUen wy zien dat byna alle de Helden dus aan enig vrind, die de metgezel van hun kfoeke daden en geluk -«iras, verknocht waren. Zodanige waren Herkuley en Jolas ; Thefeus eft Fyrithoiis ; Achilles en 1 atroklus ; Eneas en Achates ; Oreflea en Pylades, en nach. Plutarchus verzekert in het levcn van Pelopidas, dat ter gedtchtenis van de vrindschap van Herkules en Tolas de minnaars en de berainden offeranden na het graf van den laatltgcnoemden zonden. I ende knopen van him vrindichap toeilrlkten door de eden Ait zy loxvn naam deden, en met hem aln te roepen. De Brazilianen noemen d It is flag van vrinden, vrinden, vrinden, vrinden, en dat is zy Imelkuiders geflacht al zo weinig in de verbode graden kunnen trouiven. als of er onder hen cen vermaagfchapping van tönen. Imelkuiders geflacht al zo weinig in de verbode graden kunnen trouiven. als of er onder hen cen vermaagfchapping van tönen. Deze Vandfelhändler geven onder de Wilden van het Noordfördeel van Amerika. Genössen schon ofvermeeden van ondeugt j schon k 'er veel wzentlyke, aondöst of onderlopen kan. Zylyn zeer oud van oorfprdng, het kenlyk in hun vollbndig geben, geheiligt, zo ik zo durf spreken, in de verbintenis die zy nken, waar van de knopen zo naauw toegelUikt zyn als die ran Hloeden de natur, en niet kunnen los gemaakt worden, ten zegen van beyde zich dezelve onwaardig makende door eerloze flidehi die zyn vrind zouden veronteeren, hefti verplichte omzyn vrindschap op te zeggen, gelyk eehige Zendelingen my gezegt hebei van hebbeii gezogen. Deouders Z3nl de eer fle een ze aan te queken, en der eelver rechten in eertned te liou(fen; zy zyn eerlyk in hun verkiezing, zynde op onderlinge verdienllen na hun manier > op de overecnkomit van Zeden* en o^ hoedanigheden gegrond * die bequaam zyn om de nay ver op te wckken, dewelkc ieder een doet wenfchen om een vriend van die pete zyn, die het mceile geacht worden, en het bell verdie- I oen. Dne vrindfci.appen worden door gefchenken gekoche, die de leene Vrind aan dtn ander doet, dien hy wcnfcht tot vrind te heb- jbcn; zy worden door onderlinge tekenen van genegenheid on- derhouden. Zy worden metgezellen van de jacht, den oorlog en, jfortuin; zy hebben recht tot voedzel en onderhoud in elkanders' I Hut. Het toegenegenfte kompliment dat de eene vrind den ander Imaken kan, is hem dezen naam van vriend te geven: eindelyk deze Irindfchappen verouderen met hen i en leggen zo vaft in 't ciment, jat men 'er zomtyds tekeils van heidhaftigheid in ontmoet, gelyk liiirchen Orelles en Pylades. Vadcr Gamier hecft my gezegt van cen Wildeman op *t ftuk Oo J Tan Zon: dctlinpf $xxr Z£DEM DER WILDEN cipmtt- V>n dnc vi^indlchappen verstaan te hebben, dat zy dikwils ondef king. zich opgemerkt hadden > dac wanneer men een blaaf verbrandde « men als een vaft vocn'teken kon aanzi«n« dac de gene, diendeSteaf in zyn doodlied noeoide> haall zelfs gevangen zou woiden, enhet zeUide noodloc ondergaan. Detc vader maakte vervolgens dit' overleg. Al wierd zelfs het voorteken van den uitf.ae gevolgt, daar zoo niets boven natuurlyks in fteken, wane deze Slaaf, zegl hy> volgens gewoonte de gene die hem verbranden dreygendet roeM dial ^en, met -wien By door eenauwe vrindschaps-band verknocht is, tot hulp cm wraak voor hem te nemen; endeze j over 't verlies van zyn vrind, van wiens noodlot hy wel onderrecht is, geraakt zynde, laac niet na> in hoop van 'er Airraak over te nemen, zich in dezelfde gevaren te llorten, waar in hy bynaal tyd hec flachtoffer van zyn reukeloosheid is, hem door de droef. Ik heb ook in een van onze Dagregillers gelezen, dac onder eid-ge kryggevangencn die men te Conntaguc gebracht had, er tve I 20 naauw door de vrindfchapsbanden verknocht gevonden wierden, dat nademaal men den eenen ten vure verdoemt had, en den anderen het leven gefchonken, de laatHgemelde zo bedroeft wu om dat men zyn makker dezelfde genade niet bewezen htd, dat hy zyn droefheid niet kon ontveinzen, en zo veel door zynkbchten en dreigementen uitwerkte, dat hy die gene, die heminhunj gefacht aangenomen hadden, dwong omnem ookter dood tel verwyzen: men deedze dan beyde fierven, en de Zendeling, diei er van spreekt, schryft dat hy gelukkig genoe, was om bun deal Doop tebedienen, en om hen xeer Godvruchtig tezien ilerven, waar over de Irokizen niet minder wel voldan waren, als zy hetl over den yver van den Zendeling zelfs geweft waren. De Zendelingen in een van onze Geloofsplantingen dit flag van I verbinten afgefchaft hebbende, om de misbruucen die er in tel vezen waren, zonder nochtans te zeggen dat zy at om deze redenl deden, waren er deWilden niet rouwigover, om dat dezevriend-lichappen al te grote kofien met zich lleepten, en dat zy daar doorl al te kftig wierden. Einde van het ceifte Deel. EERSTE BO Bezighedeti ^ Hopa genoegzaam waa Id^ beweging ontdek lAmerika niet door. Iho dat zy nocli wetei liioven de eereguleerd ■big konden houden Igersvan de wereld, jzoiidert, die hun nie iinoeite en oplettenhei linalkander; doende ai |(ten,fpelen, flapen e I Hoe ftreng het lev( jfli wat zorgen de VP P»n men evcnwel /eg lenalleKunftenenW een vadzii; // JbE EL. . f \l E D D £ R W I I L D VAN 'Sok EN E N k M E R I K A. EERSTEBOEK. EERSTEBOEK. Bezighedeh van hct Manvolk in het Dorp. £ menich tot den arbeid geboren zynde, quynt eii kr^gt verdriet in een (til leveii} hy moet bezig- heid hebben t heefc by die niet zo zoekt hy 'er na en neemt iets by de hand, en by gebrek V van be- ter maakt hy zyn werk van zich zelven of anderen t'ontruden. Deze Stelling, die by dc meefte volkeren van £u- lopa genoegzaam waai is, waar in men veel levendigheid en gedii- n^ Mweging ontdekt , gaac zo algcmeen ontrent de Wilden van Amerika niet door. D^e rekenen het ledig gaan tot eeh eer » zodat zy noch wetenfchappen noch kunften hebuende, en daaren- tioven de gereguleerde oetteningen van den voprleden tyd } die hen bigkonden houden* ontberende> zyn zy de grootftc lediggan- bsvan de wereld, en zo men 'er eenige kleinigliedeh van uit- londert, die hun niet veel tyd komen te (laati , en noch minder noeite en opiettenheid , zitten zy byna altyd met de handen over nalkander; doende anders niet sus byeenkomfteh houdcn, lingen, «en,fpelcn, flapen en ledig gaan. ^ , Hoe ftreng het levcn der Lacedenioniers en Kretcnfcrs dok was, Bi wat zorgen de V7etgevers van deze Stateti ook aanwendden, m men evcnwel zeggen dat zy niets als den obrlog behartigen^e , |fflalle Kunften en Wetenfchappen verbannen hebbende, hun leveh igentlyk een vadzig lui Icven was , 't v elk aan de laatftgenoenii- 11 bE EL. A 1 den DeWil: den van Ameti- ka xyn grote le- diggart- gers. ^^.: 30i^^S ZEDEN DER WILDE N Van han Dorpco. Vttfter- kini; hunner dorpcn. deitrdoor een Dichter « waar van Pkalus in zyn lyief aan Titus fchrijiirpen fchimpoatm van FeittresHgri^ of luibulken, deed »• vetiirt >f elk in tw.ee woorden eta volmaakt depkteeld van deze Lcdigheid geefc waar in zy vervallen waren » vooralna dat zy , d: (Irengheid van hun eerfle tucht Jiebbende laten varen , zich t'ene' maal door de verwyftheid lieten ontzenuwen. Hun grootfte bezichelten bezogenen in de palifladen van hun Veftinigen op te rechten, de huiden waar van zy hun kledcren maken » te bereyden, aan pnig kicin huisraad te arbeyden, hun kryes-jacht of vilch-gereedschappen in Aaat te ftellen, eindelyk in zich op te schikken en net voor den dag te komen. TWEEDE HOOFTSTUK. Z'H itaaken een' redelyke goede verkiezing van den fiand van i hunne dorpen. Zy plaatzen die zo veelals 't mooglyk is in 'c midden van de beAe landen op een kleinen heuvel die hun en vrye uitzicht over 't vlakke veld geeft, uit vrees van vernft te worden, en aan de kant van een beekje, dat 'er, zo 't moogiyj^. London, jieen ilingericht en als een naturwerkenen grachen nicht voor de veftingwerkenen die de kunft by een terrein kan voegen dat mit den aart fterk is. In 't midden van hun dorpen laaten zy een grote i ruimte openi om 'er hunne vergaderingen te houden : Deliuttea ibah dicnt tegen den ander aan *t geen lien in een gefladig gevair van brand ftelc, nademaal de ftof waar van zy gemaake zyn zo licht. Vuur vat. Hunne ftraten zyn niet linierecht, nademaal ieder timmert daar de gront hem hebe en 't mmfc fteenachtig febynr. I^e Dorpen die "t meer" von den vyand betoot gefteic lyn, vora den met een patifTade, die 1$ of zo yoeten hoog is, verfterkt, enl die uit een drie dubbeld'e ratig'van fcaken btaat, waar van de middelfte rccht overend en pe^endiculaar ftaan* de andere ieggen kruiswy/.e over malkandcr als Spaanfche miters j en zyn tot del hoogte van ticn of twaalf voeten toe met grote en fterkc fchorfleni gevoetc. Van binnen langs deze paliflTadc maken zy een foort van! ank Qf ronden omloop, beftaande uit bomen die over dwars leggen en vlak cegen de paliflTade aan, fteunende op grote houtepalenj die in de asirde Aeken; hier en daar maken zy ^er wykrchanfleQl of fchilderhuisjes in. Die zy in tyd van oorlog met ftenen vullen,oni zich in tyd van nood tegen de ladderstorming te verwert en mei water om den brand te bluffchen. Men klitnc 'er langs ftammei van bomen na toe » die trapsgewyze uicgehouwen z)-n en hun voorl ladders dienen; de paliflade heefc ook eenige openingen, die alsj fchietgaten gemaakt zyn. De aard van den grond maakt de figaur van derzelver omtrek uit. TH.V zyn 'er die veelhoeklg zyn, maar de meefte part heb-j ben een rondc figuur, gcly-*. rie meefte fteden van onds waren Dq paliflTade heeft maar een i.^fga»i^ door een gegen deur die over dwan flaat en met dwarsbouten fluit, en daar men op zy moet in£;aanj Zy dragen ook zorg van ruimce genoeg tulV chen de palifade end, hutten over te laten. Dezem A N A M E R I K A. I. BOEK. 30^ Deze dorpen zvn fleche voonien, en de grootfte hebben zeldeh over dehondertnutcen, van een, drie, vyfof zelfs zcvcn Jiaard-fteden* ^aftf ^ zonityds verfcheyde haishoudens tpt. DeWildenin btfyde de Amerika's verfterken zich byna op de LisleMryze: maar het is zo zcer nice in gebruik by iie van hec Zmderded en in 't algcmeen by dc volkeren die gcen blyvendo plaats iwwden, dcie Iborten van veftingwerkcn tc raaken> tenzy dan'I'ttzewerKelykin oorlog zyn, en zecr voor dc wocde hun- Inervyanden blootgeftelt. D E R D E II O O F T S T U K. DE Hutten dczer volkeren noch hedendaags dc armoede en zuinigheid der ecrfte menfchen; en zo men 'er de liovooDders van Peru en Mexiko van uitzondcrtf diu kleyne hülen van fteen bouwden > daar noch pracht, noch kunfc, noch ge- Imk in stak en enige andere volkeren in hun nabuurlchap, die I ban woningen Dedelike wel met kalk of ciment bestritten, heben He overige Wilde Natien niet als cllendige strecken of houte hutjes, bvdeOaden onder den naam van Mapaliaoi Tuguria bekent, die lie zeer beqoaam zyn om eenvolmaakc denkbceld van de elende heaven. DeSchryvers fchilderens ons de ecrfte menfchen af, als geen anto verlänger plaacs dan de holle rotzen of bomen hebbend. Vat hebbein de volkeren van hct Noorderdeel van Amerika en k van het Zuiden, wier landen voor gedurige overlhromingeri van 't water bloo: ftaan * by deze wpefthcid gevoegt? De Eski-neraers, de Wilden van de Straat Davids, van Nova Zembia, en deKalifomiersnemcnhun fchuilplaats in spclonken die de natuur him vetfchaft om de moeice tc fparen, of zy makcn 'er door kunit, waar ia zy een langen winter, byna zondcr daar uit te komen, doorbrengen -, weinig van de becften vcrfchillende, die zich holen enven: in plaats dat zy gedurende den zomcr onder den blpten Demel onder de bomen llapen, of op zvn bell onder enige Hutten van vcllen van zee-wolven gcinaakt. 2y moeten wcl hart zyn en effigen de Ongemakken van de lucht kunnen, om in zulke onzachtewaften dusdanig te kunnen leven. Aan den oever van de Orenoko, de rivier der Amazonen, en eenig andere plaatzen ziet men dorpen in de lucht in "t midden der poelen en moeraifen. Daar grocien in deze vordronke landen Palmbomen van een afgryflelyk hoogte, die dicht by elkander ftaan; in deze Palmlioomen maken dcinwoonders himne huizen. Zy binden deze bomen door dwars-balken aan elkander, en timmeren op deven grond, twintig of der voor Gieren als voor menfchen schon gemaakt te zyn. 't Is crmaaklyk om te lien, zegt men, xcx wat behendigheid de vrouwcn met haar kindern op de rug en met Pak en zak beladen, langs de plomp uitge- I hakte flammen na dit soort van neften klimmen. Deze volkeren Mcken zich niet alleen door zulke ongewbne schuilplaatzen tegen deoverftromingen van 't water te bcvrydcn, /y dekken zich hier A3 dooi' Vande Huucu- 3^V ZEto'feU DER'WILDEH Jtilithm m.t. SkM.i. M.16. tr.'lrmt. j.t.i. 810. Jlttrf. Hift.  plaats heben, vemoegen zieren lage hatten te mjiken', atkraar zy in 't hondert mec het groot gecal van honden die zy de kofc gev, midden in de vuiligheid en ongemak leggen. De vptkeren du; een vafte plaats houden hebben wat ruimer ei dttlirzanler woo^plaatzen. De huizen der ctirfle Egyptenaren waren van riet en biezenge- bout, '|ia het getui^is van Diodorus van Sicilien. Hiniuszegt het z'dfdje van de l^yperborifche volkeren. Biezen, riet, houc, blidei|i{ Vap palm^oitteneft de Latanus,de schon van Olnenberklebmen maken titfdendaags de ftof van die der Wilden uit. Wac haar gedaante aangaat, zommige zyn rond gelyk deTaber- nake Is 6f, Tentennen der Ouden, gelyk de torens der Mofynxciers, läreiiers; en Païsche Gaulen. Dusdanig zyn de Hutten der Volkeren "Van" Florida, der Natchez te Louisiana, en verfcheyde Kundere volkierto. De JKJairbettdi t]^ Hutten der Karaiben zyn eyrond. De Kirbet of gemetie H^t heeft ontrent 60 of 80 voeten in de lengte, en is van gitotie kruisflaken die 18 of 10 voet hoog Z3m gemaakt. Op dezef itakto ^etthi zy een Latanus ^ of andere gants rechte boom, die d(it^ top y^ het huis uitmaakt} hier flaanze ribben of fperren an5,<^ie suin Xfreerskanten tot op den grond reiken. Zy dekken hec mi;t'blkdtoV^n de Latanus, met riet, biezen ofanderegewaf-lftn» oie zV ^b netjes voeten door elkander te vlechten, dat zy well Vdor deh tiegen en andere ongemakken van de lucht bewaartzyn. "Le"Lit" is een foort van een Palmbootns hy fpruit uit een grootel kothj woVteti', en is byna nooit dikker als een kanj tak, en fchiet recht op als een pyl, zomtyds ter hoogte van vecnigofl vyftig voeten; Hy heeft rontom ter dikte van een vingcr hout dat zo hani ill ays een yer, al het overige is dradig gelyk het hartje van de Palmbomen. lal Elaatsvanxakkqn heeft hy niet als lange oladercn, die open gegaan zynde vanl oven rpnd, en van ondercn gevouwenzyn gelyk een vrajer. Zy zyn aan grotcl lielen vait, die uit zekere dradenrprultcn die den ftam van den boom omringcnl gelyk een crofros en zeer doorfchynent l" innen) deze bladeren tot kleine buo-ländeljes gjebonden zynde dienen om de hutten te dekken, en het vlies dat nKol vande Itcelhiult, is goed om zeven, korfjes, en andere kleine fnuiftryen tel naken, die de Wilden onder hun koftelykfthuisraad houden. Zy maken ookl vanjMt hout van dezen boom boeen, knodzen, waar van zich in plaats vanl degffis, i)f;dic|)en: Zagayen, dat kleine fpitze lanflen zyn, die zy met de haiwl tegqi hun vyanden werpen, en zy wajpenen 'er de punten huoner pykn mceij die nicr door zo doordringent zyn ala ot zy van ftaal waaren. I Zu lag is dat men ich qualyk zonder bukken ingaan kant is het daar gemeenlyk zer dulflcr, en men moct ich van Sen rook van 't vuur dat ieder onder zyn nak aan* Iteekt. De partikuliece Hutten heben dezelfde gedaante als de Karbec. De vrouwen diedezelvcbewonen onderhoudenzc zinlyk, en vegen zedikwils; de jonge luyden duenheczelfde aan deKarbet, enhouden die net. Vader du Tertre zegt, dat 'cr behalven de gemene deur in de Karbct een andere is, die wat kleinder is waar door geen van de Wilden gaat en zelfs gaan zou durven. Zy beweren dat die voor jegeeflen gefchikc is, wanneer zy door hun Boyez ofWaarzeggers to hun bezweringen geroepen worden. De Hutcen der Brazilianen zyn als een wieggemaakt, en van Idnelfde ftof als die der Karaiben ; zy zyn zeer lang, vyf of zes Huiten inaken een groot dorp uit. 't Is '"aar dat 'er in eder Huttet zachtig of tachtig perfonen zynj in verfchcyde huishoudens ver-Ideelt. tiiet zonder reden heefc tnen aan de Irokoizen den naam van I Bothmonni of Httttemalurs gegeven : inder daad zy wonen het emakly Kile van alle de Amerikanen. Ondertüchtchen kommen hun dne naam zeer niet toe, of die kan ook aan de Huronnen of enige andere hunner buren gegeven worden, die van hen dezelfd. I wyze van bouwen geleert hebben. VIERDE HOOFTSTUK* DEie hutten hebben Ook de ged^ante van een ton « of die ovei'<' dekte ffangen in de tuinen die men betveaiix oitviegen noemt, I ly zyn vyf of zes vamen wyd , hoog na proportie , en lang na de menigte van haartfleden die 'er in zyn. Ieder haartilede neemt lo of u voeten meer plaats weg, de lan^e van die gene die 'er maar Konebben, dewdke niet boven dertig-of veertig voeten lang zyn; ieder van deze hutten rutt op vier pylaren voor ieder haartftee, die jakdefteunende grondflag van het gantfche gebouw zyn. Men £t in den gantfcnen omtrek , dat is te zeggen langs de twee zj- en aan de twee hoekbinten , ftaken , om de fchorHen van de Obbomen vail te houden , en die daar/angebonden zyn met lif- faivan iiet binnenfte vlies of de twede fchors van het vt^itte hour. Betvierkant opgerecht zynde, maakt men het verwulf van Aaken die als een boog gekromt zyn, die men ook met fchorlfen bedekt, die een vaam lang en een voet of vyftien duim breed zyn. Dezd Mchorflen leggen een entvt'eegs over elkander, gelyk de pannen en kyen op een huis. Men houd ze van buiten weer met andere (taken vaft , eveneens m die gene die het verwulf van binnen uitmaken , en men ver- fierkt ze nog met lange ftukken van jonge bomen, die in tween ge- ftleten zyn , en die langs de gantfche hut van 't ene ent tot het an- JKrlopen, wordende aan het cinde van het dak aan de zyden of vleu- DuTtrt. he, fit. irokoi- fchehut' Hi Z E DEN DER WILDEN vleugels door houten onderfteunt , die haakigewyie gemukt , en tot dien einde hier en daar geplaatft zyn. De schorlfen worden van langer hand hier toebereyd, menrchilN M van de bomen af wanneer die het fappieft zyn. om datze 'erdan beter af willen, en na ze van hun bovi die te knobbe timmering van net gebouw nodig is, en als de tyd gekomen is on hand aan 't werk te lana nodi^ men de dorpjeu^c, die men ter maaltyd onthaalt omze aan te moedigen* en in minder als ecn of . twe dagen ftaat hqt werk op zyn voeten » eer om dat vecl iiandeo licht werk maken> dan door de vlyt der arbeyders. Na dat het gebouw voltooit is arbeyden die gene die hct aan* gaat op hun gcmak om het van binnen op te fchikken en in ka> mers te verdelen na het gebruik dat zy *er van maken willen. De middelfte pl Aats is altyd voor den haart, wiens opgaande rook door een gat vlicgt, dat er regt boven in de hut gemaakt is, waardoor het ucht ook komen moet. Deze gebouwen geen veniters hebbende, onfangen gemlicht als van boven op de zeifde wyze als de beroemde Tempel de Kotonda genoemt, die van Ajiapapa gebouc is, en noch in lyn geheel te Rome gezien word. Deze opening word door een of wee beweeglyke schönen gsHoten, die men voor of rugwaarts trekt na dat men het raadzaam oordeelt wanneer het fterk reaent of wanneer er enige winden wajen die den rook weer in de hutten zouden jagen, endezelve groot ongemak verwekken. Deze hier enkel van de hutten die op de Irokoifche wyze gemukt zyn, want de gene die in het rond of op de wyze van een yskelder gebout zyn hebbim zeifs om hoog geen opening zo dat zy veel duifterder zyn, du dat men V ve Eine ich in der ich ich den loden verwachten heeft. Langs de haartfteden is er van über ieder kant twaalf of dertien voet in de lengte en vyf of zes in de diepte, en ontrent ook zo hoog en verheven plaats gemacht, welke plaatzen van aUe lonten toe-zynde, uitgenomen na 't vuurtoe, bun voor bed en ftoelendieen om op te zitten, zy leggen op de schorflen die daar aan tot een voor verstrekken, bieze matten en bonte pelflen. Op ditbed dat weinig dienen kan om zagt en lekker te ruften, strickken ly zich zonder andere cerefflomen uit, in de zelfde kleren die ij daags dragen: Zy weten voor 't meefte gedeelte niet wat een oorkuifen is, zommige evenwel zedcrt dat zy gezien hebben hoe de Franfchen doen, maken er van) een ftuk hout Of van een nut die zy in elkander roUen. Die 't gemaklykft op hun lyf zyn, gebruiken 'er van leer die met harten - hair of iets anders opgevult zyn; maar het duurt niet lang of zy zyn zo vet, zo vuil, enzo onanzienlyk, dat men zo morfllg als die Wilden moet zyn om 'cr zich van te kunnen bedienen. De grond van deze iiii^laatzen flaat op zyn hoogft een voet van de aarde af, zy geven er deze verhevenheid aan om geen ove^ HAD van de vochtlghcid tc hebben, en zy maken tc u. 'loger, orr van de andere kant hct on^emak van den rook te ontgaan, die m de hutteh onverdraagl^k is, wanneer men 'er over end ftaac of ten w cin ig vcrhcvcn. Defchorflen die de ruftpläaten van boven bedekken, en die het verhemelten van liegen bedecken, verlieren van liegen bedecken, verlieren van liegen bedecken, zerstörten van  is een vermaak op 't heetfte van den (lag dus b de open lucht in 't lommer der bomen te hangen. Do I Karaiben komen 'cr zelden uit, en brengen 'er een groot gedeelte van den tyd in door met nergens op te denken. Die geen Hanuk IhebbeDimaken zich een ander foort van een bed, dat men Kabanis liioemt; dit zvn verichcyde vierkante fokken in 'i lan^'en ovcr- dwarsdoor efkander gevlocluen, waar op men een menigtei>lade« reategti zy worden ook aan de vier hoeken opgehangen, en mec toawen die van de wortels of schors van bomen gemmt zyn, op- en xo i cm 'cr "De Kal" Daniiren der Irokeizen hebben van twee kanten een uit- Kg. Aan ieder end is een klein afgezondert vertvek, en van ten een ingang. I In deze vertrekjes , gelyk ook als cuflclien de ruftbedden in> daar men om been kangaan, maken zy van beyde kanten kleine kabi- netjes, daar zy, wanneer zy een grote huishouding hebben , hun nutteo voor de jonge luiden fpreyen , of om ^er zich zelven van te jbedienen, wanneer zy zo dicht niet meer by 't vuur hoeven te Imupen. Deze kabinetjes zyn drie of vier voeten van den grond af, om ze van de vlooien tc bevryden, waar onder zy hun provi- fie van klein brandhout leggen. Het portaal van buiten word 's winters met fchorfen gefloten » cndient hun voor een fchuur voor 't grote hout, maar des zomers uttenzy hec van alle kanten open, om luchc te fcheppen , veele l(|gen gedurende de grote hitce liun fpreyen op het dak van deze ponaien, dat plat isenzo hoog niet als nun hutcen. Dus flapen ze in de open lucht , zonder voor derzelver ongemakken te fchro- men Schoon men van beyde de zyden tuflchen den haart en de bed- den gaan kan , is dit evenwcl geen gemaklyke wandelplaats : ook littenof leggen de Wilden altyd, waar zy ook zyn mogen , ( ten lydan dat ze op reis zyn ) en wandelen nooit* Zy ftaan zelfs al 10 zeer verilelc dat zy de £urop6ers licn gaan en langs de zeifde voetflappen wcer omkeren, als eertyds de volkeren van Spanje wa- teo, daar Strabo van fpreekt, die enige Oilicieren van het Room- II. D E E L B fche Sirat* I- 3./-. II. I |o8 ZEDEN DER WILDEN Pimlvt. iaLy. fche leger op deze wyre zicnde wandelen t meenden dat zy irek sewonicn waren, en boden zich aan om hen na huis te gtleyden want 7.y gcloofdcn dat men zich iUl in zyn tent moet houden, ot lull licbbcn cm tc vechten. De deuren van de Hutcen zyn loflk fchorflen, die 'er van buiten voor hangen en boven vailgenuukc zyo. Zy wcten van gcen lieu. eels of floe daar aan te doen. In voorlede tyden wierd >r niets by de Wilden gelloten. Wan- neer zy voor een geruimen tyd fe veld crokken, vert;enoetden I zy zich hun deuren met houte bouten voor de honden van 'c dorp te fhiiten. Zy iecfden voor omen tyd in een groteeeruilheid en zonder elkanaer vcel tewantrouwen, die het quaadfl Waren, bragten huis, belle huisraad by liun vrinden, ofb^ groeven ze in gaten die zy onHer hun bedden maakten, of jn enj. feverhole jplaatzen van deut : zommige hebben tegenwoordjg oflers of kifjes, andere verllerken hun hutten aan de kap nw grof gewerkteplankeny en doen ^er houte deuren met (lotenain, diezy van de Kuropeanen kopen, wier nabuurfcbap hen dikwiis met icliade geleert Jieeft, dat net geen zy hadden niet altyd veilja was. Zy vedublikten hun deuren om zich van de koade en rook te bevryden, en zy maken een foort van een twede van vellenof wolledekens. In gevrone koude zyn hunhutten warmgenocgJ maar als de Noordwefte wind blaft, en het te Kanada zo een gonr en bar weer is, dat de flenen byna spelten, 't geen dikwilsmeo of acht dagen na malkander duurt, weet ik niet  hid die allenig van bout te maken, en niet als de byl tot dit werk te gebruiken, often hoogften de zaa, voor de deuren. Hywildel niet toeftaim, dat zy zich van enig ander instrument 1 noch van enig andere so bedienen mochten, die in 't vervolg den burgerluft mochten, doen krygen om zich door hechter en netter gewrochten arbeyd van 't gemeen te onderfcheyden. Hy vressdel dat hier uit een naar'yver mocht ontfiaan, die de prache en weeldel doende influipen, hen uit dezen middelmatigen en geiyken ilaitr mocht trekken, dien hy aUeen bequaam eeordeelt had omhet semenebeft in dezen bloetenden ilaat te houden, waar uit de Ry-ien onwrikbaar fchynen te zyn vervallen Wanneer de burgers de paten van zedigheid overfchreiben. VYDE HOOFTSTUK. /^Nze eerfie Voorouders wierden niet gewaar dat zy naakt wa- ai,, V^ 'en als na den val. Zv waren 'er zefver over gee'rgert.'maac | ai> 17 deden coen anders niet als voor de betaamlykheid zorgen, dek- kende V A hende alleni^ hur makkenvan de li JGodhunrokken zemden zonder t tedekken, en d< voor de zelfde fc hunopcn na der hiin lalt of raad it licD, voornameni Iblcvenineen voll I iiige andcre dektc I eerlie ogenblik d; bladeren, porcelt I hpjcs. Dc meefte dach louetzen te vcrbe I ichranderheid ver Idatzy van kintsb liynde; die iiulpi men zich naderna der twyffcl vreqid noch ten Imidiger naakczyn, inruu geen tegcn de wa Iran voorbeelt gell Die zich derhal gene die zich van I kudden namen of de koninglyke m Herkules had gee fchenUeuw: eei aan den tocht van meceenfchonellii AceAes in Sicilien ihet een fchoon I bong in de hand. Ichik als vellen i Luipaarden; die I dewelke zonder l Men kan byna gcdaante aan dit i Igewone fchepzels Ivanachtercnheefi wfiering der Die hyden, ende onvi pare menfchen v beeilelykheid aan I lien. De Volkeren > hneaTchen Tan de I 1 VAN AMERIKA. I. BOEK. lende allenig hun schamelhänden met bladen, die hin van de onge-mikken van de lucht niet konden bevryden. Naderhand maakte God hun rokken van vellen, zegt de Schrift. Adam en Eva boezeniclen zonder twyflel hunne kinderen in zich op de zelfde wyie te dekken, en deie eerbied voor elkander te liebben die hen niet Loor de zelfde fchaamte blootllelde, die zy gehad hadden, toert hunogen na den Val geopent witrden. Maar het biykt niet dat hun lali of raad in 't algemeen gevolgt is. Enige van de ruwfte Nation, voornamentlyk die gene die in de hecifte geweften woonden bleven in een volkome of byna volkome naaktheid volharden. Ogenblik dat ly fchaamte gevoelden, gebruikende niet als böden, porcelein, schönsten van bomen, en enig? lichte dunne sprechen. De meefte dachten dat het genoeg was 't geen de zedigheid kotiquetzen te verbergen, 't zy dat zy uit luiheid of gebrek van eranderheid verzuzügen van nooddruft te hulp te komen, 't zy van kintsbeen af de ongemakken van weer en wind gewoon zynde; die Imlpmiddelen niet daciiten vannoden te hebben, die men zich naderhand tegen het weer verichaft heefc. Dit zal zonnder twjffel vremd en byna ongelooflyk voorkomen > zo wy niet nocli ten huidigen dage volkeren hadden, die heel of by na heel raktzyn, in ruwe geweilen, die ons noodzaken cm te geloven 't geen te gen de waarfchynelj'kheid aan zou lopen, zo het niet door tan voorbeelt geilyft en bewaarheid wierd. Die zich derhalten in den beginnen het beft kleiden waren die gene die zich van de vellen der dieren bedienden, die zich van de vellen der dieren bedienden, die zich van de vellen der jacht gevangen hadden. Die was langehört de koninglyke mantel der Vorlagen, en de opfchik der Helden. Heikules had geen ander optoilel als de huid van den Nemee-fcten Leeuw: een van de Argonauten die Jaion volgde om de cel an dentocht van Kolchos te hebben j loopt na het itrand, komt met een schon ilierehuld aanlopen, die hem tot op dehielen hong; Aceftes in Sicilien treed Eneas, die op zynoeverland, te gemoet, liiet een schon Lybiaans berevel bekleed, en hebbende pylen boog in de hand. Bacchus en zyn gevolg hadden geen ander opfchik als vellen van Wilde Geiten Of van Tygers, Panthers en Luipaarden; die men naderhand voor zyn wagen gefpannen heeft, de welke zonder cwyffel cerst tang na zyn tyd uitgevonden is. Men kan byna niet twyifelen of de Faunen en Saters zyn hun gondaante aan dit llag van kleding verichuldigt Dit soort van ongewone schweres methoomen op at hooft, boksvoetenen staarten van achteren heeft niets wezendyks, en is zyn aart niet als aan de Tcrfiering der Dichters, de Zinnebeeldige uitdrukkingen der eerfte tyden, en de onwetenheid der latneEeuwen verfchuldigt, diediis ware menfchen vermomt hebben, welke zonder t^yyf^el minder beilelykheid aan zich hadden als die gen die hen zo verfierc Jiebben. Volkeren van "t gevolg yon Bacchus, dit Is te zeigen" Ten de eerfle tylen, kleedden zich i&et diere ein" 3 "namenc" 1. 5° ZEDENDER VILE namentlyk met bokke-vellen. De hoomen, daar van maakten ivi op hec hooft vaft als een cieraad, 't geen ik zelft onze Wilden heb zien dragen. Zy knoopten deze vellen op de borft aan de voorfte poten vail, en lieten de achtcrilc met de ilaarc hangen. Deze manier van kledtng zal den Dichteren aanleyding getreiden hebben om \c\on& eenzinnebecldige fchildery van te geveU) gelyk zy ogenfchynlyk met de Cencauren gedaan hebben ^ omonsvolke- ren uic te beelden, die het eerfteen middel vonden omde paarden te temmenj en ze na den toom te doen luiileren. Deze Dicfateii hebben nooit gelöt dat 'er een ilag van fchepzels was half menfch en half paard, of wel half Menfch en half bok. Maar de schryf. Aart en de fmaak zelfs der eerile eeu\ven was Voor de zinfpeliogea en zinnebeeldize figuren, zy fchepten vermaak om al het geen zy te zeggen hadden onder fabelachtige denkbeelden teveirbergen, als zo veele raadzels die maklyk van die gene waar voor zy te zegen wierdeii9 maar die de gene die te laat na hen gekomen zyn niet welgenoeg begrepen hebben. Diodorus van bicilien van den God Anabis frekende, die in Egypte onder de gedaante van een bond aangebeden wierd, en van Macede, die ook onder de gedaante van een krystutn. die met een Wolvevel omhangen was. De zelfde Schrym ver< vXtrt het zelfde 'c geen ik ten opzicht van de Centaureo anm heb. Men vind op de oude gedenktekens gedaantens van Anubis met een honddcop , of wel met een menfehen hooft, daar eeq hondeve! over been hangt : Jupiter Hammon onder de gedaatatCTao een. Ram, of wel mefe een Kamskop op een menfche lichaam , of enkel met Kam^borens , en met de huid van een Raniskw. 't Zelfde vind men oncrent Ids en andere tgyptifche Godheden. De Horens wareo opdtyds een teken van macht, fleikte, eo hetopperfte eezw;. Verfcheyde gctuigeniflen van de a Schrift en vto de Heidenfche Godgdeertheid bewyzen ons onweder- ipreeklyk dat dit het algemeen denkbeelt van de Oudheid was. De Horens van de Godheden, van de Obtlerfche Konmgeo en v«n de Keyzers, die dus verbeelt hebben willcn zyn, hebben geen an- dere betekenis, en zonder zo ver te gaan , de horens van de hd- metten der Hertogen van Bretagne en van verfcheyde familienvao Duitsland g^ven te kennen dat het noch niet lang geledenisdat men in £uropa dachc gelyk de Ouden gedachc hebben , en ulyk men noch hedendaa«ln Amiirika denkt, eh in *t byzonder by de Irokoiien* daar het woord OitHHagarotini (yanOnnasara t daceen hoom betekent gemukt zynde) iemand vetheifen en aanzienlyk makenbeduid. De Grieklchd ^ Romefaifche Schoa^borgen hadden tot het liyuftc toe de kledhi^ der Saters in haar. oude eenvovidigheid be- houdlea^ «n derakdie men Saf^ica noctnAcMras niet anders ^s een Bokke of Luipaard^ vel , dat men Pel/is Hinnuki, Ifak, Traff, PtftifaUSi CblamsFioriAi , Fitrpfitium PaJIiiim\ yini^Ulim Dmj-. Jhf^m Doemdo. De Sjrim vafl de Tdneelfldkken Was ook een zichbedekken. 