Algemene konst en letterbode
None
II. F. H. van RFRCK Verhandeling ten bewvze. dat niet de zwarte Vfiegen, maar de Olifantt- of Snuitt arretjet de bedervers zyn van de bloc-men der Vrucnt- boomen en byzonder die der Appdbnomen; berrvens bet middel ter voorkoming va, dat bederf, gr. 8°, k 8 ftuiv. G. BARKER, Med Dr., Hnat.Chir. & Hrt. Otfi. Preelector, te Haarlem, Herinrering aan de Waar-dy en de Vereischten van het Beroep eens Heelmetters, en Scot's van eene Gefcbiedenis der OntleeJkun- de, in Twee Redevoeringea, gehnuden in het Then- tram einatomicum aldaar. t-r g° k 15 ftoiv. IV. J. MARSHALL-VILLLEVEN van GEORGE WASHINGTON. Uit ’i Engelsch, door J. WERNICK, 6de Deel, gr. 8°. k f a ; 10:- V. J. KOPS, Magarvn van Vaderland. Landbouw, 4de Deels ~ ifte Stuk. gr. 8°. k f 1:10:- VI. A. LOOSES Pz, Historie van Sufanna Bronkhorst, 5de Deel met Platen, gr. 8°. 4°. Het 6Je en laatfte Deel van dit Werk is ter perfe, en zal bienen kort het licht zien. / -VH. H. POTTER, Lotgevalien en Ontmoetingen op eene misluitte Reize naar de Kaap de Goede Hoop, in de - jaren 1804, 1805 en 1804, in Brieven aan eenen 7 Vriend, 3de Deel, in gr. 8°., verfierd met eene af- r beelding van het Edand wight, k f a : 8 : » Her 4de en laatfte Deel, dat een verhaal van des Schryvers verblyf, te Louden, oplevert, zal fpoedig .rj • -VH. H. POTTER, Boekhandelaars worden verzofihr ten fpoedigrte o(v gave te doen van de by hen ingeteekende exemplaren op C- os KONING’S Tafereel 'tan Haarlem, alzoo de inreekenit g met uM*o Augustus getloten is, en hct eet fte Deel reeds ter perfe is. *go Ts Haauem, ir A. LOOSJES Pz. Digitized by Google algemeene KONST- • EN LETTER-BODE, VOO* HET JAAR I«0J. - ■J N°. 39. Vrjdag den 05 September. ■■■ ■., ■ m mmm ■, ■ B E R I G T E N. UlTLANDSCHE. Tu, By gelegenheid der viering van Linnics hon- derdjarigen Geboortedag, is het Kapitai van een Pries fonds voor Verhandelingen in de Natuurlyke Historic, door deszelfs overledenen Weduwe, in handen gefteld van de Kon. Maatfchappy der Wetenfchappen, te Stockholm, door zyne dric gehuwde Oochters verdubbeldi Gelyktydig werd 00k bier, door Dr. Adam Afzelius, een Genootfchap gefticht, onder den naam van: Institu- tum Linmtanum. — De Zaal, waarin deze groote man zyne Lesfen gewoon was, te heuden, was oy de Feestviering, als een tempel van Flora opgefierd, en op het Spreekgeftoelte, waar van hy zich voormaals bediende, stond, van achteren, het welgelykend portrait van Linsutus, dekt. Dr. Afzelius, liep, in zyne Redevoering, alle de lotgevallen der Naturlyke Historic door, en befehre de duisternis, in welke alle de drie ryken der Natuur, by mangel eener regte behandling, lagen, tot dat Luntus een nieuw lichtdaar over verfpreidde, en die alien in cene Systematise order bragt. Op het oogenblik, wanneer de Redenaaf II. Deel, N van Digitized by Google C 194 van ’smans Verdienften begon te fprekeo, werd bet tapyt, waar mede de Beldtenis bedekt was, afgeno- men. Daar op kwam de Spreker op zyn eigen Leer- school, dienende om jonge Natuuronderzoekers volgens de gronden van Linruis op te leiden. By deze Selegenheid deelde men ook eene Gedenkpennmg op ien beroemden’ man uit; welker voorzyde zyn Bombeld vertoont, terwyl men op de keerzyde bet volgend eenvoud Selegenheid deelde men ook eene Gedenkpennmg op ien beroemden’ man uit; welker voorzyde zyn Bombeld vertoont, terwyl men op de keerzyde bet volgend eenvoud Byfchrift leest: Natalium Memoriae Sacularis d. XXIV Maji MDCCCVII. Inflitutum Linrutanum Upfalienfe. Kopenhagen. De Hoogleeraar Nyerup is begonnen met het aanleggen, opde Akademie-Boekery, van eene Verzameling van Deenfche Oudheden, waar van men den besten uitflag zich mag beloven, daar alreeds deze en geene Vaderlandfche liefhebbers van Oudheden hem ettelyke ftukken van waarde hebben toe. gezonden: b. v. Hellebaarden, Offermesen, zoogenaamde Donderbeitels, Werpfpietfen, Reukvaten en. By het overzenden van zulke Oudheden, deelde de Landligter Surfed, in Ringsted op Seeland, de volgende beigten mede: Het een kopf van koper was vermoe-delyk een dolk. Deze lag by een lykbus (urne) aan een hoogte op het Ringstedtere veld, doch geraakte, end het opdelven, aan stukken. Het fteenen mes was longetwyfeld een offermes. Ik onderzocht, (gaat de Zender voort) verfeheidene heuvels, by Ringstedt, en vond in een derzelven, digt aan de oppervlakre, etterlyke lykbusfen, welker aan ikonderzogt. In elke lykbus bevonden zich verfeheidene figuren van eenerld metaal. Zy stonden op een bodem van zand, waren met Een platten ften overdekt, omgeven van een aar-dig geweif van kiezelfteeneo, die als een muur zameo-gevoegd waren. De lykbusfen stonden omtrent twee Ellen van elkanderen: en waren van buiten rood, doch zoo week, dat men haar niet geheel konde uithalen. Belangryk is ook het berigt, in eenen anderen brief, van denzelfden Heer, vervat, nopens de ontdekking van zekere plek, binnen 7 fteenen ingefioten, welker bodem met platte fteentjes belegd was. Deze fteenen bereikten Ingang vond men en Offermes en twee ui geholde Flypfteenen. De kfeine fteentjes beltonden meest uit vuurfteenen. Over het geneel levert deze oord eene groote menigte van Oudheden, onder zeer verfchillen? de gedaanten, op, enz. JNLANDSCHE. Rotterdam. In een Ebenkomst van Präsidenten Magnais, Administrativen en Dredeuren van het BATTASCH Genootschap der Proefondervindelyke Wji-begeerte, zatnen met deszelfs Leden in deze Stad woonachtig, gehouden op Zaturdag den aa Augustus 1807, het de Slants-Raad Mr. Arnoi.dus van Genootl, als President-Dire&eur, verflag gcdaan van de Verrigungen des Genootlchaps, gedurende dit laatftejaar, en is het volgende befluit bepaald: I. Dat de Prysverhandeling, ingekomen onder het Opfchrift: De onvolkomenhcid van fommige middelen, ter beveiliging, aantctooncn heeft zoo vtel deszelfs nuttighcidy als de beste aantevyzen. Ter beantwoording van Vr. 59. Daar in het algemeinen erkend wordt, dat de afne- „aanpalende Zeeweringen niet alleen zer kostbaar, ,, maar 00k ten hoogttcn gevaarlyk maken, zoo wordt At gevraagd ; * Kan deze afneming en verlaging van het Strand al- leen door de bekende middelen ter beletting der Zand- ftuivir.g, t. V. door Stroo- en Helmplantingen of Riet- fchuttingen te keer gegaan worden? Zoo neen ; zyn ’er dan 00k andcre middelen, dan de met Steen gedekte Rys- da mmen, of zoo genaamde Steene Hoof den voorhanden * * vaar door het gemelde oogmerk bereikt zou kunnen vor- dt%? Zoo ja, welkc zyn die miadelcn? Door eene zeer regelmaiige en juiste verklaring van de oorzaken der afneming En verlänger Zeefträden, en zeer wel berejmecrje gevblgirekk ingen hief Mit. de noqdige middelen ter vooikom en ber- N a ftel# Digitized by Google C 10* 5 {lei, en dus door eene gepaste behandeling van hetcn- derwerp, aan den inhoud der Vraag derwyze voldoet, dat men ddnftemmig aan derzelver Schryver den beloof- den gouden Eereprys heeft toegewezen; weshalve men het by de Verhandeling ontvangene gezegelde Biljet heft gopend en bevonden Schryver dezer Verhandeling te zyn, Adrianus Francois Goudriaan, Inspeacur General over den Waterflattt van bet Departement Holland, Lid van bet Bataafsch Genootfchap der Proefendervindelyke Wysbegeerte te Rotterdam, en van bet Jtrechtich Genootfchap der Konjlen en Weten- fchappen; wonende te Al Adrianus Kmaar. II. Dat, onder de ingekomene Verhandlungen, een derzelve, behelende een Schets en Provençal Rekening, waar in de Formulen der Diferentiaal Rekening nit zuivere analytifebe gronden betoogd, en op ycrfchillenden onderwerpeh toegepast v/orden, zonder eenige inmenging van bet denkbeld van oneindig klcincn, of gebrüikmaking van verdwynende betrekkingen, waardig geordeeld is om onder de Verhandlungen des Genootschaps gedrukt te worden; hebbende zich, nadat dit befluit genomen was, a!s Schryver van dit Stuk bekend genmkr de Heer Pieter Curten, DircBcur des Genootfehaps. III. Dat als nieuwe Prysvraag dit Jaar zal worden opgegeven de volgende: „Schbbn de zamenftelling van den Water-Ram of, Lots - Hovel (by de Franzen Belter Hydraulique, By de Düsseres Stoss, beber genaamd, zoo als die tot nog toe gebezigd is, van geen gebruik fchynt te kunnen zyn, tot het ontlasten van overtollige binneu wateren hier te Lande, is het echter niet onwaar- fchynlyk, dat men van het beginfel, waar op het vermogen van dit Werktuig fteunt. op eene andere, wyze toegepast, hier toe nut zou kunnen trekken. ‘Er wordt dus gevraagd: ‘Zoude men van bet beginfel, waarop de uitwerkin^des (*) Men zie omtrent dit Werktnig, onder anderon, Ei- TELWEiN, Bemerkungen uier die wirkung and vortheilhafte amvendung des Stossheberr, Berlin lies, 4*. eu Anna- len der Phyftk von L. VV. Gilbert, Jahrgang 1805, St.i* Digitized by Googl C 197 5 Water-Rams of Rots - Ilp.vels gegrond is, namelyk den flag, floot of botftng Van het water, door ccnig y er- yal of op eenige andere’ wyzc in bcweging gebragt, ook gebruik kunnen maken tot het onilasten van overt ol/i go' binnenwattren bier te Lande, cn op w'at wyze zoude Zuo~ danig een ITcrktuig behoore te worden ingcrigt cn zaamgefleld, waar door dit beginfel tot Digitized by Googl C 197 5 Het gemelde oog- tnerk met het mceste voordeel en de tnhiflc hasten, ook in yergelyking met Stoom • Machines en lifter - Molens, zou kunnen worden aangewend. Om beantwoord te worden voor i Maart 1809. Ter* wyl onder de Voorgehangene Prysvragen: Vraag 70. Van welken aard it de flofe, welke het Mcnfchclyk lig- chaam, in den gezonden floaty door de uitwal'eming der fluid outlast? — dan welke onregelmatigheden is deze ontlasting onderhevig? en welke gcvolgen kunnen 'er door de eenvoudige beimmering dezer ontlasting in he * lig - chaam geboren worden? -. Welker beantwoording bepaald was op 1 Maart 1807, andermaal voorgefteld wordt tot 1 Maart 1809. Voorts maakt het Genootfchap by dezen bekend, daar bet de wil des Stichters geweest is, dat het Beftuuf des Genootfchaps de byzondere befeherraing verzeekten zoude van eenen Ulustren Peri'oon, aan het hoofdvan, ’s.Lands Regering, — gelyk ook het Genootfchap te voren zoodanig eenen Protector gehad heeft in den Perfoon van Z. D. Hoogheid, den Heere Prinse Erstadhouder Willem V, die nu door den doodaanhet- zelve wai weggenomen, — dat het gemelde 13eftuur ingevolge daarvan verzocht heeft, tot deszdfs Protector, Zyne Majesticot Lodf.wvk Napoleon, Roung van Holland, Groot ConnCtable des Franfchen Kcizer-ryks, die dan ook ’s Genootfchaps verzoek met eene goedgunftige aanneming vereerd heeft, Ook heeft het Genootfchap benoem Honoraire Leden. Op den 6 November 1806. Hunne Excellentien de Heeren Mr. Willem Freprik Roeix, Z. L. M. Phil. Deft., Groot Kruis der Koninklyke Orde van Holland en Minister Seeretaris van Staat. Mr. Johan HencRik Mollerus, Commandeur der Koninklyke Orde van Holland en Minister der Binnen-landfche Zaken. En op den 8 January 1807. Hunne Excellentien de Heeren Carel Hendrik Verhucll, Groot Kruis der Koninklyke Orde van Holland, Groot Kruis van het Legioen van Eer des Franfchen Keixerryks, Maarfchalk van Holland, Minister der Marine en Idmiraal en Chef van de Koninklyke Hollendfche Folge. Willem Six, Groot Kruis der Koninklyke Orde van Holland, Ojfcicr van het Legioen van Eer des Franfchen Keixerryks, Lid van den Stoats - Rast van Z.. M. den Koning van Holland, en Dir eff cur van de Koninklyke Maatfchappy der IVetenfchappen te Haarlem. I. H. Ridder van KINSBERG, Maarfchalk van Holland * Eerfle Honorair Kamerheer, Buitengeweon Stoats - Raad, en Direktor van de Koninklyke Maatfchappy der IVetenfchappen te Haarlem. A. P. Twent van Raaphorst, Groot Kruis der Koninklyke Orde van Holland, Kamerheer van Z. M. Extraordinair Staats-Raad en Direktor General van den Waterftaat. Mr. Johan Meerman, Heer van Dalem en Vuren, Commandeur der Koninklyke Orde van Holland, Ka-merheer, Extraordinair Staats-Raad, en Direktor General van de Wetenfchappen. Lid-Correspondent. Joseph MoroZZi, Tngenieur Mecamcien du Gouvstifmens d Italie d Milan. En tot L. E. D. E. N. Pp den 31 December 1806, De Heeren Willem Sarton, Keopman. Matthys Versteeg, Koninklyke Notaris. En J. J. van Der Houven van Ankbren, Med. Hod., Leflor in de Natuurlyke Historic en Kruidkun-de en tcrjlc Secretaris van het Getmtfchap tot Koepok - Inenting. Alle albier woonachtig. PROORAMMA VAN BE MAATSCHAPPY DER NEDERLANDSHE LETTERKUNDE TE LEYDEN, VOOR HET JAAR 1807. De Maatfchappe der Nederlandsche Letterkunde te Leyden heeft, in hare Jaarlykfche Vergadering, gehöden den zevenden van Hoimaand dezes Jaars, tot Lieden verkocht de Heeren Mr. J. H. Appelius, Lid en Secretaris Generaal van den Staatsraad van Zyne Ma- J'efteit, den Koning van Holland, in den Haag; J. W. Jussingh, Predikant te Gouda; S. Dassevael, Secretaris Generaal by het Ministerie der Staats-Secretar, in den Haag; Desprez, Lid van den Staats In Conful General van Zyne, l'Hajefteit, den Koning van Holland, te Parys; E. Epkema, Restor der Lacynsehren, te Hoorn; J. J. von Esschenburg, Hofraad en Hoogleeraar in de fraaije Letteren aan het Hertoglyk Carolinum, te Brunswyk: C. S. Fla. Nemment. Digitized by Google He NT, Opzigter van de Koninklyke Bibliothek, in den Haag; Mr. J. A. de Mist, Landdrost van het Department Maasland, in den Haag; Mr. J. H. Mollerus, Minister van Zyne Majefleit, den Ko-ing van Holland, voor de Binnenlandche Zaken, in den Haag; G. van Olivier, Lid van de Hoofd-CommisGe tot de Verpondingen, in den Haag; Ch. Pougens, t eParys; H. van Royen, Lid van den Ko-inklyken Straatsrasd, in den Haag; J. Stinstra, Cator der Hooge Schole, te Franeker; Mr. J. van Styrum, Landdrost van het Departement Amftelland, te Haarlem; Jer. de Vries, te Hmfterdam; C. J. Wenckebach, Secretaris General van het Ministeric van Binnenlandche Zaken, in den Haag; Mr. H. L. Wichers, Lid van de Sta Säraad en Landdrost van Det Departement Groningen. De Maatfchappy heeft dit Jaar gcene Verhandling bekroond, tnaar befloten de twee volgende Vragen op te gven, om beantwoord te worden voor den eerften Van Louwmaand des Jaars 1809. J.,, Doet ’er zich, by vergelyking van de oude „ Wellprekendheid (dat is, die der oude Grie-, ,, ken en Roipeinen) met de -nieuwe, eene voor- treffelykheid op van de eerfte boven de laat- . „ (le? Zoo ja, waarin beflaat dezelve, en weike „ zyn de oorzaken dier voortreffelykheid? Zou, „ in dat geval, de Welfprekendheid inonzentyd ,, tot de uitnemendheid der oude kunnen worden «, >, opgevoerd? en weike zouden alsdan daartoe „ de meest gefchikte middelen zyn? a.,, E Ene oordeelkundige, en ten nutte van jeugdi. "Ge beoefenaars der -Welfprekendheid ingerigte "anwyzing van de deugden, en gebreken van "den^iyl van Hooft. De Prys is een gouden Medailje, ter waarde van 150. Guldens: en de Verhandelingen moeten in het Neder-duitsch of Latyn gefchreven, op de algeraeen gebruikdyke wyze, vrachtvry bezorgd worden in handen van den tegenwoordigen Secretaris der Maatfchappy, Protesfor M. Siegenbeek, of van den Brieffchryver J. H. VAN der -Palm, beiden wonende te Leyden. V ER V O L C der nadere byzonderheden we gens eene Hydropic of kuikwatcrzugtige, genaamd Maria Ro-segaar, onder anderen, in de (Econo • tnifchc C our ant, N°..177. den 34 December 1800. DOOR G. J. v a n W Y. De Lyderesfe, welke nlettegenstände bare Buikwa-terzugtige ongefteldheid, by aanhoudenheid redelyk welvafende Blyf, tot korten tyd voor, en na de afpang van Water, door middel der Troicart, verlangen van my een mauwkeurige opgave uit myne aanteekenin; gegen wegens de hoeveelheid water, welke ik haar, zints de eerfte Operatie op den 10 July 1798, toen zy reeds 68 jaren oud was, tot aan de laatlie Kunstbewerking op den 8 September 1. 1. ontlast had; en daar ik zulk een verzoek niet weigeren konde, dacht ik, dat bet 00k, ’’door myneKunstgenooten, niet geheel onverfchillig aangezogen worden, indien ik die opgemaakte en zamengetrokkene aanteekeningen, alien te zamen langs dezen weg, als een vervolg op voormalige bekendmakingen, algemeen mededeelde. V * • ' . > De aanteekeningen der onder fchei dene hoeveel- htdtn afgetapt Water faun by my gt- \ bockt , als yolgt: In ’t jaar I798, den 10 July . -s8i kannen heltler water, 1799 > — *5 April ,..33i — 4 Odlober . so* 1800, — 35 February . 34 \ — 14 July . 34 ; — 36 November 34 • N 5 . 1801* Digitized by Google ( xa ) 1801 » den 6 April . 35! kannen helder water. — 18 Augustus . 34 180a, 1803, >804, 1805, 1806, 1807, 9 December 24 1 April . 3 6 6 September 33 16 February . aa 4 July . 23 11 November 25 ia Maart , 24 4 July . aal I February . 23 IO Augustus. 24i 5 Maart . 19 33 September 18 II Maart . oo 8 September 19 Arnhem fche maat, te zamen 509! of in gewicht 3038 Medicinale ponden. Jlrnhcm , 19 September i8o7» NIEUW - UITGEKOMEN BOEKEN, AKADEMISCHE EN ANOERE SCHRXFTEN. IMengflschriiten. Metige/ingen voor Rootnsch - Cat ho- ly ken. Te Anafterdam , by B. 'J. Crajenfchet. Ifte, lido en Hide Stukje, in groot 1°., 1807. Deze Mengelingen voof Roomsch-Cmtholyken kondea even goed Mengelingen voorheldige onpar-tydigheid wegens de verfchillende Kerkbegrippen in 't oog gehouden wordt. Ook kunnen de P rot eft ant an daar uit zeer duidelyk zien, dat her by de Roomsch-Cat holy ken zoo duister riet uitziet, als velen wel meenen. Integendeel mogten de Proteftanten aan deze Mengelingen wel ecn vsorbeetd tiemen, hoe zy hunne min kendige leken een foortgelyk Tydfchrift zouden meeten aanbieden, om dezelve, op eene zoo Yoorzigtige als belcbeidene wyze, ran voor - oordeelen in den Godsdienit te bevryden, en bun daar voor tnecr gezui verde kegrippen in de plaats te geven. Zood Anig komt fällig, die geen lud der Roomsch Catholy- Dicfltized by Google C »J 3 It Kerk Is, de inhoud en het doe! van d!t Tydfehrifc voor. Ongetwyfeld arbeiden aan deze Mengellungm kundige man- uen, die zlch overtuigd houden van de noodzakelykbeid, dat, ook in zaken van Godsdienst, even als in de overige w'erk- zaamheden van ’smenfchen geest, de verlichting cm de be. fcbaving eenen gelyken tred ga. Alle onze vorderingen in Kunften en Wetenfchappen, zullen hun doe! ter veredding. van den mensch niet bereiken, zoo by tevens geene vorderin- gen maakt in zedelyke opklaring. Zoo wel in het Godsdiensti- ge als in het Wetenfchappelyke, zyn en blyven vooroordcelen en ongezniverde begrippen de ware b’dderpaien, ter * Umbrei- ding van Zedelyke en Wetenfchappeiyke beichaving. Dit ge voelden voorzeker zy, die deze MengeHugen het licht deden Eien; en zy kozen daarorn dit middel, om door hetzelve, ten nutte hunner Ge!oofsgenooteu, te arbeiden. Het zonde overtolfig zyn, bier den inhoud der drie Stukken, welken van dit nnttig Tydfchrift reeds voorhanden zyn, geheel op te geven. Het zal voldoen, wacneer wy die genfl aai.ftippen, welke de tneeste opmerhing verdienen. In het eerfte Stuk vindt men een opftel over de ottjleffi lykheid der Ziel Cbladz. 5). De bewyzen, voor dit beiangryk leerfluk aangevoerd, be. vatten, wel is waar, niets nieuws, en zyn, veelal, op deonden leest gefchoeid: echter zyn deze bewyzen zoodanig kw J'erigt, dat zy aan het Godsdienstig doel, waar mede zy ge-chreven zyn, hier en daar, deze bewyzen zoo oordeelkundig, en aafl bet menfchelyk gemo J'erigt, dat zy aan het Godsdienstig doel, en aafl bet menfchelyk gemo Eleden, gekozen, dat Recenf. niet kan nalaten, den Schryver hier voor zynen dank to betuigen. Met opzet zyn hierby de ten dien eifde geworden geworden worden gebezigt worden behoedzaam  kunnen vinden. In het eertte en in het tweede Stuk leest men verder eene friefwissenschaftliche Kämpfe füllt den Aarts - Bisfchop te Cozen de Henn Markon, Rabaot-Pomier en Mestrezat, (de drie laatfte als leeraars der Proteilantfche Kerk in Prankryk) behelzende deze briefwissenschaftliche Kerk in Prankryk. Volgens het oder erde kann, Rec. zal een aid os erigt voorftel, zoodanig als het hier behandel wordt, Dimmer het voorgeftelde doel bereiken, dewyl herzelve, hoe kunftig orakloed met het voorkomen van verdraagzaamheid, echter ten duidelykte voorkommen van der in Diet zoo zeer de belangen van den Godsdienst, die, als de zoodanige, (lechts een is, als wel die der Kerk beoogt. In bet tweede Stuk zyn Rec. de voigenden oder verpäteren belangryk voorgekommen. Gods heft aan uit zyne Werketi (bl. 83). Het Natuurkundig Godgeleerd bewys, ’t geeo hier, blyket.s den Titel, ten betoog van Gods heft aan gebezigd wordt, is op zoodan. Ig eene wyze behandeld, dat het den (leller eene regtmatiga anspraak doet hebben op den dank van velen, die gewonnen zijn de treffendfte Voorwerpen der Natuur met de grootfte. Onverfchilligheid te befchouwen; terwyl zy uit dit betoog kunnen leeren, zich van deze laakwaardige loszinnigheid te genezen. Te meer moet men dit Stukje met lof aanbevelen, de wyl bet allezins eenen befchaafden geest ademt, welke zicn, in eennderwerpen van dezen aard, aan geene leerftellingen van eenig Kerkgenoatfcbap verbindt; maar voor de eenige Kerk van Christas arbeidt. Zeer gepast voIgt hier Op een Stukje, onder den Titel: over de onverjihslligheid aangaande het Geloof. in een' iepaalden $in.’ — Het Diduftukje aan het Opper Verezen (bl, 150) onder-febeidt zich zeer gurftig van anuere songelyke, die roeo in lele Tydfchriften, dikwerf zeer te onpas, aan treft. In bet derde Stuk vindt men onder anderen een vervoig Tan het opftel, in het tweede Stuk aangevangen, over de ständige Stück aangevangen, in een’ bepaide O z in bl. igo 'j. (Bl. 171) leest men, in den geest van het eerfte Stuk geplaatfte opftel: Gods leestan uit zyne Werken een jnder, niet min wol bearbeid, onder verp, onder den Titel: God it het volmaaktte Wezen. De tegenbedenkmgeo op net zoo veel geruchtmakeade Stukje; De Roomsch Cat holy ken Kerk van Hollands haren ouden luister her field, (bl. 237) zyn met eene gepaste vrymoedigheid en klera van taal geichreven. In änder dezer drie Stukken vindt men eenige losse gedacbten geplaatst, die, in aanmerking genomen de zyde, van welke zy komen, gewis opmerking verdienen, als: ,, Godsdienst zonder Zedeietr maakt schynheiligen of byge, lovigen. — Zedeleer zander Godsdienst Waanwyzen. Om Chiisten te zyn, moet men Beiden zimenvoegen. Zoo eene goede Zedeleer de schönheid van egnen Gods- 3, dienst uitmaikt j moet men den Chittelike Godsdicnst voor n dea besten bouden." Gefen wäre Wysbegeerte fcan den Godsdiehst onderwyw „nen, maar integendeel denzelven, in vele gevalien, de be- „hulpzame hand bieden.” Vaak zouden wy ons over onze schönfte dengden schönfte dengden schönfte by de waereld meer bekend „waren.” Uit hoofde van al het bygebragte meent Rec. reden te heben, om te wenrehen, dat deze Mengelingen in vele en velei handen mogen komen, en meer en meer voiden aan het zedeiyk eogmerk, waartoe zy in 't licht gegeven zyn. AANKOND In the year 1804, the International of the Continent of North America, during the years 1804–1805. Dit Werk zal door Kapt. M. Louis verwandt worden en afgedelden zijn in twee Deelen, bevattende zamen J banden in 8. waar van de eerfie ten minften 700 bladz., de tweeden en derde, e!k, tusfchen 400 en 500, op goed papier gedrukt, en verfierd met een fraaie Tytel plaat, zal beflaan: zynde de prys, by inteekening, die door C. en A. Conrad & Co. te Philadelphia, wordt aangenomen, voor het jfte Deel in a banden 10 Dollars en voor het ade, in cen Boekdeel 7 Dollars, oningenaaid. Eerflo Afdetling in twee Boekdtslen. Het Eerfie Deel — zal behelzen een verhaal der Reize, met een befehryving van eenigen der merkwaardiglle plaat—fen, in de tot hier toe onbekende wildernisfen van Amerika, vergeseld van eenene tamelyk Grosse Kart en eene groote Afbeelding van den mond der Columbia Rivier, bevattende het omliggend land, knsten en havens, en verfierd met Gexigtea van de daar mede verbonden dier Rivier, op eene groote fchaal gebragt, als mede van de vallen, engtens, en fiel-stroomende Columbia, met derzelver verfielende inhammen. Der onderriging van toekomende Reizigers zullen ’er in het volgende van de dit Deel eenige waarnemingen en aanmerkingea wegens de vaart op de Rivieren de Misfouri en Columbia, ge- > Digitized by Google En gemäßen weg, om bet Taste land tan Noord Amerika  bevattende eene befchryving der rivieren , bergen , bet klimaat , den grond en de gedaante van bet land ; een overzigt van de Indiaanfche Volkeren, over dit uitgefirekt gewest verffcreid , befchouwen- de hunne overleveringen , gewoonten , zeden , manieren , na- tionaal karakter , houding , ligchaamxgefteldheid , kleeding, huizen, wapenen en huisraden, benevens vele andere belang- ryke byzonderheden op hen betrekkelyk ; a!s mede waarnemin- gen en bedenkingen ten opzigte der befchaving, bet beftuur en bet onderhouden eener vrieftdelyke gemeenfchap met deze Volkeren. Eene befchouwing van den Pelreryhaodel van faoord- Amerika, opgevende eeu plan tot deszelfs uitbreiding en de oneindige voordeelen aantoonende , die de Commercie der vereenigde Staten konde trekken, door haar met eenen regt- ftreekfcnen Handel op de Oost-Indien over het Paste land van Amerika te vereenigen. Dit Boekaeel zal met twintig ophel- dorendc Afbeeldingen verlierd zyn van de kleeding en bet voorkomen in ’t algemeen van zu!ke Indiaanfche Volkeren* wel ken wezenlyk van elkander verfcbillen: van hunne wonin- gen; hunne wapenen en kleederen in den Oorlog gebruike- lyk; van bun jaag- en visebtuig; huisraad enz. Ia een by- voegfel zai ’er een Dagregisier van het Weder gegeven wor- den , met veel naauwkeurigheid op deze geheele Reis gehoo- den , waar by tevens de dagelykrche ryzing en vailing van dc voornaamfte (Iroomen aangvwezen zal worden f welke zy in derzeiver loop bevaren hebben. i Tweede sff dee ling in din Boekdeel. Dit gedeelte van het Werk zal by oit duiting tot de Weten- febappelyke nafporingen bepaald wOrden, en vooral tot de satuurlyke Gefchiedenic van deze tot biertoe onbekende land- flrekeo. Het zal eene voiledige Verhandeling behelzen over de voorwerpen, die ter kennisie vac den Schryver kwamen, die eigenaardig verdeeld zullen worden und der de boofden; Botanie, Mineralogie, en Zoologie, benevens eenige weaken over den ootfprong der Weilanden, de oorzaak van de drak- bigheid der Misfouri, van Volkarjche en andere natuurlyke verfcbyufden, die bun op deze belangryke reis bejegend zyn- Digitized by Google Dit Dee! Zal aimed# een vergelykend overzigt bevatten vadrie en twimig VVoordenlysten in verfchillende Indiaanfche ta-  met een veel grooter aanträdige Platten, dan in de eerfte Afdeeling van dit Werk zal ge/on-den worden, daar men voornemens is, ieder voorwerp uit de Naturlyke Historic, dat volkomen nieuw is, waar van er in groote getale zijn, van eene byzondere plaat tot osheldering daar van te doen vergezeld gaan. Afgefcheiden van dit Werk zal uitgegeven worden Lewi en Clarks Kaart van Nord-stmerika, van de 9® Westwesterkte tot de ftilie Zee, en tusfehen 36* en 5a0 Noorderbreedte met uitgebreide aanteekeningen op den kant. Groot g voeten en 8 duimen by 3 voeten en 10 duimen, bevatten. de alle hunne laatfta outdekkingen in dat deel van het vasts land, tot hiertoe weinig bckend. Deze Kaart zal zamenge- fleld worden uit de beste reeds voorhanden zynde Kaarten, zoo wel in druk uitgegeven, als nog in teekening liggbnde, volgens het byeengevoegd berigt van de best onderrigte Rei- zigers, door de verfchillende deelen vau deze landfireek, en verbeterd door eene reeks van eenige honderds Sterrekundige Waarnemingen , door Kaptein Louts op zyne laatfte reis ge- dean. De Prys van deze Kaart zal zyn 10 Dollars, te betalen by de ontvaugst van elk Stuk. HANDEL en ZEEVAART , HUISHOUDKUNDB WAT JJAAK TOE UETREKKING HREFT. ■ PRTZEN B E B. EmcTii, Op Maandag den at September 1807, in AtnCerdata. BviTZHLANDSCHS. dttuerika 5 prCr. ; iooiiooJ Andeelen by Hope & Comp. enz. . . 104I1105I Rutland 5 prCt. . • 03 Zv/eden 5 ptCt. • 94 » i Dcncmarkcn, Toll. 4 prCt. 85 1 90 oito Leen en Wisfclb. 4 prCt. 91 1 93 dito Kroon 4 prCt. . 90 *92 K*ixtr van Oostairyk g prCt. 54 »55 dito 4i<prCt> • 50 151 dito 4 prCt. « 49 J 1 $1 Sparse 5§ prCt. byHope & C.95 1# dito dito nieuwe. . 90$ a | Portugal, by Hope&C. .98 • | Engeuttid. Annuiteit. 3 pCt. 63I Frankryk Geconfoiid. renten 5 prCt. . 81 a ( Oito Cert, by K.& V. 804181# Op Londen. — Parys. Wisfelcours. 34 S 8 % , 53*opzi3t. Bit?* Digitized by Google c act ) ' BlKKIKtAKDSCHI. Futentk ScbuHbrieven t s Prct. 43l*l dito a i\ prCt. 38 » 4 losrenten uit deheffingvan x 08 a siprCc. 49t * 5°l Dito uit de hefling van 1800. * 3 prCt. 43i* 4 dito 1801. a 3i prCt.. 49i > 5°4 dito Domemen. 4 prCt. 714171 dito Vrywillig a 5 pCt. 7* * | Kon. Negot. van 1807. 6 pCt. met oploop. premie by Af- k>sf... 964 1 97! Refcripu'en Losb. na den Vrede.. 571*58 Agio van de Bank.. 4 prCt. GEBOORTE-, TROUW- bn STERFLYSTEN. Het getal der Dooden, gedurende de laatstverlopene Week, is geweest: te ^imflerdam 352; en te Haarlem 18, ondet weike laatilen 6  HAARLEM. 1807. Sept BARO- ME- L TER. THER- MOME- TER. ST REEK DER WIND. LOCHTV GESTRLD- Him. >9* 9 [£9* 4*i 54 44 N. W. N. W. t. W. Z. w. I buijig. H ray. *i ay. 84 ay 9 4* *6 44 ». w. N. W. buijig. 18 J '*9- 8| 59. 9 ,ag. 8| 44 5« a 74 N. W. N. o. bewoikt. 19 < r29- 8J *9- 9 30- o§ 464 55 48 N. N. 0. N. 0. t. N. N. t. 0. bewoikt. 7sn 524 *2 56 W. N. W. w. t. Z. W. Z. W. liarde wind ; voorrmdd. bewoikt verderer betrokken, met reeenbuijen. 55 594 564 w. w. z. w. voormiddag bewoikt; omtränt betrokken; vender regenbuijen met härde wind (). ai * r=»- 94 29* 7 1*9. 64 85 4 564 57 w. w. t. z* zeor barde wind met aware regenbuijen. (•) ’sNagts geweldige fortn met zwarc regenbujen. Te Haarlem, 11 A. LOOSJES Pz. Digitized by Google ALGEMEENE K O N S T- EN LETTER- BODE, • k * VOOR HET JAAR 1807. N°. 40. Frjdag den a O&obcr. • ■ ■ 1 • .■ ■*— — — : B E R I O T E N. . . • • , V l T L AND S C tit, IV^unchen. Dq nieuwe Akademie der Wetenfchap- pen, door deo Koning, in deze Hoofd- en Hofttad, opgerif t , is reeds den 27 July 1. 1. gedpend gewor- den: by welke gelegenbeid bet Koninglyk Handvest, yervattende bet doel en de inrigting dezer geleerda Stichring, door deir daar by aangellelden, Algemee- nen Secretaris, Fr. Schlichtegroll werd voorgele- aen., Deze Akademie , waar van tot Voorziiter it aangefteld de Koningl. Gcheitnraad F. H. Jacobi, i» verdeeld in 3 Klasfen. Waar van de eerfte zicb by- yonderlyk wydt aan de Philologie , oude en nieuwe Letterkunde en Wysgeener; de Tweede aan de Wi»« kunde en Natuurkundige Wetenlchappcn in den uit-* gcbrcidlien zin, en de Derde aan de Geichiedenis, in Earcn geheelen omvang, met de daar toe beboorenda Wetenfchappen. Het getal der reeds benoemde, ge- wone, en albier retiderende Lcden, bedraagt, by aan> vang , bbiten den reeds genoemden Voorzitter en alge- ineenen Getaeimfehryver, benevens noch 3 afzonderly* ke Secretarislen der onderfcheidcne Klasfen, een ge- - ll. D £ a l. ' O tal, Digitized by Google ;^c *?o il 13 j tal, voor de ifle Klasfe, vap 6, vpor de.ade van 14, cn voor de ^de van 6 leden. Oliver die van de 2de telt men 00k de tkbeimraden S5mmering ea Wie- BERING. E E N I G E Leverenszegen van wylen den Leidchen Hoogleeraar 'w c •, <. v •• — A 43 Jlr -1— A A W * L U I T. (Getrokien tut dt^anfpraak van demloogl. J. W. te Water, by het openen v/tn dejaarlykfchc Vergadcring van de Maatfchappy der Ne- derlandjkhe Lctterki^nde-^ gcXotjden 1 f van Hooimaatid 1807. A&riaan Kluit, federt meer dafl 40 jaren, en Van den Banvahg der plegiige oprigdng. WeHczaam en nuttig lid dier Letterkondige Maatfchappy, vart welke hyj brevetts zyn Ambtgenoot en Medwid de Hoogk J: Luzac, op den Voor Jiaar en gehed Ltyden too noodtotten dewn leven-Zoo, door eeneti owverwachten dood, werd afgefehelt das gebinell t§ Dordrecht op den 0den van Sprokkehnaand des jaars Bebyna onbegrypefyke en rtandvastige arbeidzaara-feid, welke zyn geheel leVen-Zoo byzonder kenmeikte.yCn hem tot aan zyn dood bvbleef, was reeds zigt haar van zyn£ jeugd af. Ry de eerfte onthiita'nge der vermogens van zynen geest, befpeurd£ men in hem eene grnote Vatbanrheid, onvermoeide Vverkzaamhetd en een’ fteeds toenemenden Just tot naauwkeurig onderzoek van wetenswaardige zsken Omtrent’ twaalf jaren oud zynde, had hy in de Rekenkunst zoo gronte vorde in- geh gemaakt, dat zyn leerraeester verblaarde, hem hier- iU niet verder te kunnen brcngen. Tei'wyl andere kin* c~» u 0 V •• •• ders Digitized by Google C Vri ^ ders zich met deleft vermaakten, vond men hem door* gaans op afzonderjyke pha:fen onledig met leeren. le- zen, en ook met fchryven van geestige dichtrtukjes, die de aandacht van velen toen reeds naar zich tr^k- kcn. Inzyne jongelingfchap werd de zucht voor de Neder* landfeheDichtkunst meer en meer by hem opgefteld by Digitized by Google Onderlcheiden gelegenheiden, kwamen in drückte voorfchyn. Hierdonr gebrakteten by in kennisch met zynen tydgenoot Ahafuerut van den Ber g, die hem aanmoedigde, om in de besomening der Dichtkunst te btyven voortgaan. Aan die vriendfehap za men mogen toefehryven, dat vele in J'Jederlandsch dichtmaat overgebragte Fabeleu van Gelert, als mede andere dichtflukken van eigene vindinge, in 't Rtengelwesk der Algemeene Gesellschaft, ty zonder eenige onderteeke libge, ’t zy mef de letters A. eri K, geplaatst werJen. Na dat de Amrterdamfche Hoogleeraar Pieter Burman zyne Redevoeringe in La-tynsch dichtmaat geiouden had over de verwaarloozin' ge der geleerdheid en over de weelde, beide den Georseenebeste verderfelyk, heeft hy dezelve in Nederduit. Tche verzen nagevofgd, en in 't jaar 1765 laten drinken, met eene voorrede, doch alles met verzwyginge van zynen naara. De Ouders begrepen te regt, gelyk de uitkomst ge- leerd heeft, dat hun Zoon gefehikt was voor de Letteroefeningen; maar hun toeTeg, om hem voor de Ge- peeskunde te docn bekwaam maken, werd verydeld. 5Zyne genegeqhefd bepaalde zich. meer en alleenlyk tot de Griekfdie en Latyrifche Talen, de Oudheden en Gefchiedenisfen,' aan welker; enderzoek hy zich gehedl lovergaf, met wyze bewilligirige van zyne brave Ouders. ~Dez<n zonden he^n, na dat hy boven anderen te Dord- precht Jwe!l viofcbfcrtud was, iiaar de Utrechtfche Aka,.- jdemie. Hfer getioot,hy ondsrwvs van den grooten JFetfcting en vaft <ien beroemden Saxe, die hem met feuhne vriendfehap vefeerden, en by bekwame gelegen- neid met lof zyne geleerdheid Römend. Die deed iFcl-j<Bng reeds ten, jäge 1763, in zynfi uitgave van Herd-dot us dit de<d Saxe in zynen gryzen onderdom* en gaf ook ecn tiitvoerig berigt omtrent de meesw wet* Tr.D r- r... •* rj:-. “ (*) Pari. ‘V'lllr ‘Onomajlici Literarii /. 320—334. ‘ • O a werken, door onzen Kluit uitgegeven. Gelyk het enparig getuigenis van twee zulkd vermaarde Mannen by ons meer afdoet, dan de schorre loftuitingen van Tionderd anderen, zoo ontflaat de laatstgenoetnde my van de moeite der opgave van alle de boeken, door den overledenen in den tyd van omtrent vyftig jaren in *t daglicht gebragt. Met welke oplettendheid by de beste Nederlandfcbe schryvers reeds voor den järe 1759 gelezenhad, bleek uit de vertneernderingen en ophelderingen van Hoogstätten’s Lyst der gebruikelyke zelfftandige naamwoorden. Eene nierkelyk verbeterde uitgave van dat werk, in 'een' meer gevorderden leeftyd door hem bezorgd, was -een fprekend bewys van den aanhoudenden arbeid ter opluisteringe van onze schonen moeder-taal. Hoe gunftig in 't algemeen deze eerflelingen van Taalkunde aoor zyne Landgenooten ontvangen werden, ombrak bet evenwel niet aan zulken, te Utrecht en elders, die zich grootelyks door de voorrede beledigd rekendeo, niet onbewust, dat zy zelven zich aan tallooze taalgc-breken, 00k in openbare leveredenen, schuldig maakten, fomtyds tot oneere van den Godsdienst, entotergernisfe der Taalkundigen. Terwyl hy nog bezig was met de voortzettinge der Letteroefeningen te Utrecht, werd hy beroepen tot Praeceptor in de Latynfche scholen te Rotterdam, wa Armen anders toen ongewon was dien post aan iemaDd toetebetrouwen, die niet vooraf elders zoodanig onder- wys gegeven had. Zyn verblyf was echter in die stad van korten duur. Men begeerde hem ten dienfte der Latynfche fcholen in ’s Gravenhage. Hier kreeg hy ge legenheid, zoo om nader bekend te worden met kundige liefhebbers- der wetenfehappen, byzonderiyk met den wydberoemden Meerman, ais om eenigen toegang te verwerven’ tot het doorfnufFelen van nude boekefl en pnpieren, vooral behoorende tot de gefehiedenisfen en oudheden van ons Vaderland, waaromtrent hy meer dan gewone kundigheden bezat; gelyk te zien was® zyne wederlegginge der Vaderlandfche Oudheden van Jan Bent, en in de daarop volgende by lage over Bents gevoelen nopens het Westfriefche Jagfegt. De byzondere gefehiktheid van onzen Kluit, 0® de belangen der jeugd te bevorderen, baande hem den weg tot aanzienlyke bevorderingeo j en by verwiert *ich den welverdienden lof van de beste leerlingen te vormen, eerst als Restor der Latynfche fcholen te Alkinaar, naderhand te Middelburg. Eer hy nog zyne intre-redevoeringe in de eerstgeinelde (lad gehouden had, werd hem het Redoraat in zyne geboorteplaats Dordrecht aangeboden; doch wetende, dat een een eerlyk man zyn gegeven woord houden moet, oordeclde hy zich verpiigt voor die aanbiedinge vriendelyk te moeten bedanken. Na een verblyf van eenige jaren te Alkmaar, vertrok hy naar Middelburg, in welke Had de Latynfche fcholen toen in een deerlyk verval waren, doch die door zyne bekwaamheid en beleid weldra den vroegeren bloei wederk regen en behielden. Vergeefs poogde men hem naar Haarlem te lokken; vergeefs kreeg hy aanzoek tot het aajivaarden van ’tonderwys in de Talen en Oudheden op ddne der Vaderlandlche Akademien. 'C zy te Franeker, 't zy te Harderwyk, want dit kan ik niet met volkomene ze- kerheid bepalen. De Regeerders van Middelburg wisten noodige mid- delen te beramen, om hem aan nunne Stad te verbin- den. Zy ftelden heta eerst aan tot Lcftor, vervolgens tot Profesfor in de oude Talen en Gefchiedenisfen. Men had in dien tyd, gelyk ook eenige jaren later, de loffelyke gewoonte, dat wekefyks, in de gehoor-zaal der Doorluchtige Schole, openbare voorlezingen eedan werden in de Latynfche tale over verfchilknde Wetenfchappen, b. v. Godgeleerdheid, Ontleed - en Heelkunde, Tyd - en Aardrykskunde, Gefchiedenisfen, Oudheden, Tyd - en Aardrykskunde, Gefchiedenisfen, Oudheden, Tyd - en Aardrykskunde, gedu- en den tyd van ruim vyf jaren. En aan deze openlyke voorlezingen was men verfchuldigd de uitvoerige verhandelingen van den Heere Kluit over de bereke-ringe der zevemig jaar-weken, in D.niels Godspraken gemeld. Menigwerf vraagde ik my zelven: van waar komt het, dat de eerbied en zucht voor verfcheiden wetenfchappen meer algemeen befpeurd worden in onze voorname koopfleden, Amfterdam, Rotterdam, Dordrecht, Middelburg eu dergelyke, dan in fteden, waar O 3 Aka- Digitized by Google c y Akademien gevestigd zyn? Het andwoord op d«e- yraag behoort niet tot myn tegenwoordig bellek. 