Our great West; a study of the present conditions and future possibilities of the new commonwealths and capitals of the United States;
Ralph, Julian, 1853-1903
17. "Tot bevordering en uitbreiding der koffijteelt aott een ieder, die vrijwillig en uit eigene bewegigen nieuwe plantsoenen mogt willen aanleggen, voorschotten van het Gouvernement kunnen beko-men, die eerst met de produktie der twee erste jaren van de nieuwe aanplantin-gen behoefden verrekend te worden. 18. Over de gelden, uit den verkoop van zijn produkt voorkomende, gelijk ook over ajne andere eigendommen mogt de inlander geheel naar vrijen will be-achikken, en in het algemeen waa het *8 Gouvernements bedoeling, dat de inlander van alien dwang beveiligd en tegen alle mialeiding beveiligd  pikols had bedragen, meent, als een gevolg van die zoo milde bepalingen, te kunnen wijzen op eenen uitvoer in 1822 van... 204,616 pikols , 1823,... 285,153, ^ , 1824,... 242,190, Op pag. 89 van het aangehaald werk. *) Uit het reedfl vermelde rapport van den Kom- saris-General du Bus dk Ghisionjeb blgkt (pag. 6, 4« alioea), dat de uitvoer van 1828 slechts be- dragen heefk ruim 265,000 pikols, dns oogeveer 20,000 pikols minder dan hier door den Beer D. C. Stetk Pakt£ opgeveir wordt. Waarschijnlgk zal hier aan Eene drokfont moeten gedacht worden. Maar het onder de bijlage fag sgu werk opgegenomen rapport van den Kommissionen-Genenal Burggraaf du Bus bx Ghibigvibs stelt het buiten alle tegenapraak, dat de maatregelen van 1817 geheel huu dod hebben gemiat. Yooreerat toch bljkt het uit het bedelde rapport, dat van dien uitvoer, Toor coo v^ die kan worden aangenomen tot maatstaf der produktie, nog moet worden afgetrokken de pluk der verp^gte koffijteelt in de Preanger- en Buitenzorgsehe landen, bedragende: in 1822 91,685 pikoU 0 1823 67,956 , » 1824 70,993 Zou geven 277,622 pikols 115,961 161,661 pikols Op zulke resultaten valt niet veel te roe- men. Wij zien toch van het jaar 1822 op dat van 1823 wel is waar eenen vrij belangrijkeu vooruitgang, maar daarentegen in de beide volgende jaren (1824 en 1835) telkens achteruit- gang, hetgeen te vreemder moet schijnen, wan- neer men daarbij in aanmerkiug neemt de hooge koffijprijzen gedurende dat tijdvak en de viij belangrijke prijzen, welke het Gouvernement in dienzelfden tijd bereid was yoor de vrqvil- lig geteelde koffij te geven. Wat de marktprijzen toch aangaat, zoo blijkt uit het rapport van den Kommissaris-Generaal DU Bus D£ Ghisigniss, dat de koffij in pu- blieke veiling had opgebragt: a angezien het eger in het rapport van den Heer DU Bus DE Ghxsionibs, in verband tot het daarop geboawde betoog, niet fautief kan zijn. ) In verband tot de voorgaande noot tal het egfur van 1828 hier met 20,000 pikoU moetea verminderd worden. *) Waarvan nog zou moeten worden afgetrokken de onbekende, in die jaren van elden idgevoerde koflij.  der markt als der Gouverneements präsent, vindt men op pag. 11 no het rapport van den Heer du Bus de 6hi-iioinss. De Gonvernementa prijzen zu beenden jaar voor jaar te vinden in het SiaaUblad van iVe-ierltmduk Indii. Zie: Toorl818.... N>. 56 van het jaar 1817, 1819. * *, 1820 •.., 1822.. •. a 1828, 5 m 1824, 4 m 1825. welwülende maatregelen er op Java nimmer of nergens eene tt^ koffijtedt had bestaan. En geen wonder, de absentie ran een eenigsins talrijk Enropeeach element, waarrandetoelating noode werd vergund en ntet dan onder voor de ontwikkeling van indnstriehoogstbelemmerende bepalingen kon plaats hebben, had niet alleen alle concurrentie van die z^de doen opbonden en de bevolking genoegsaam gebeel prijs ge- geven aan de Ghine6che en Arabiaohe opkoopers; maar hierbij kwam nog, dat de Javaansehe Hoofden bij die Eoogenaamde rrije teelt en beschikking een belang hadden, geheel strijdig met dat der bevolking. En alsof dit aUes niet genoeg was, om de berolking, die aanvankelijk met de koffijteelt alles bebahe ingenomen was, daarvan nog afkeeriger te maken, werd hare koffij, wanneer zij die aan het Gouvemement wilde yerkoopen, tegen de jaarlijks bij het StaaUblad van Ned6rla»dich Indie ter algemeene kennis gebn^te prijzen, door 's lands ambte- naren afgewezen, omdat de inkoop van kofSj toen geen voordeel gaf. Men sag dan ook het onnatunrlijk ^) verschijnsel, dat, terwijl de prijzen, waarvoor het Gouvemement zich bereid verklaarde de koffij van de bevolking aan te nemen, hooger waren dan de marktprijzen in de binnenlandeo, er evenwel zeer weinig koffij in 's Gouveroements pakhuizen kwam, en d.e bevolking Uever in het geheim ter slnik hare koffij aan opkoopers voor 5 cents het katti verkocht, dan voor 23 cents aan het Gouver- nement. Arme, diep beklagenswaardige be- volking 1 En enlk eenen staat van zaken heeffc men bestempeld met den naam van vrijeknltnur en vrije beschikking, en daaruit het bewijs geput tegen vrijwiUige knltnnr en voor het sedert 1833 ingevoerd knhnurstelsel. In het artikel Java ') hebben wg beweerd^ <) Wij noemen het versobgnael onnatnnrlyk, omdat, hoezeer het tich zeer goed laat verklaren door al wat door den KommisBaris-Generaal on Bus DE Ghisionies in zgn rapport over een stelael van koloniaatie omtrent de geheele toedragt der zaak ia Id het midden gebragt, het voor den oningewgde, zonder de kennis van een aantal door den Heer DU Bus BE Ghisionies aan het licbt gebragle bg- zonderbeden, en allcen met het StaaMUid van Ifederlandseh IndiM voor zich, niet doenlgk zon zgn het raadsel op te helderen. s) Zie I« Deel, pag. 685, 1« kolom. Vergelgk het voorkomende in het aangehaald artikel, pag. 656, 2« alinea der 2* kolom en pag. 657, 2" alineader !• kolom. m to. dsl mfln gten Ngt hid, om dtu itaf it bvekea over de mtkowtten van het bigiasel van Tiige knltttur en Trije beachikking over het produkt, en om op grond via de daarmeda yerkregen ra* aultatea over te gaui tot een regelmatig stebeL ▼an dwangknltuttr en verpligte aflevehng. Het* geen het meergemeld rapport van den Burggraaf Dv Bus DX GHiaieNDBS in het heldente dag* licht Bteltk komt ona Toor, het regt te geven, om nog een stap verder te gaan en te beweren, dat men geen regt had, om op rekening van het beginsel van Yrije koltuur en Tnje be- echikking te stellen nitkomaten, verkregen onder eenen ataat van caken, uraaromtrent de Beer bu Bua dx QHiaxomxa^ na aanhaling van yerachiUende rapporten yan Eeaidenten op Java, aioh yolgenderw^ uitlaat ^) : ^Zoo yerre de getuigeniaaen der Heeren irB.eaidenten omtreut de kofEijkttltnur en de #landrenten. Zij leyeren yoorwaar atof genoeg #tot yele opmerkingen, die ten deele yan self iryoor het hoofd alaan, ten deele in den loop iryan dit yeraUg hare pbata sullen ymden. flk neem er yoor het oogenblik alleen dat #ttit, vat in onmiddeU^jke betrekking ataat tot #het thana behandelde pant, het deel nameljjk, #dat in den nityoer yan Jaya'a produkt, op rZtchself £00 gering, aan de yrije induatrie yan #den Jayaan kan worden toegekend; en zoo ybljjkt dan uit.desen samenloop yan eenstem- rmige getuigeniaaen, elk op aichadf reeda coo rgewigtig en in hun yerband onderling wel ,boyen alien mogelyken twéfel of redelijke #bedenkingen yorheyen, M die toogenaamd 0W^e kafijkidktm op Jttoa nergmu dwr dm tmkmder vnjwUUg of mU eigm bowegimg u om- wtknaomen; ahm moi tegeiuif^ oh iet€ op vek wplaaUoH M Moer kooffo maU, is turngfooanffon en gooortgezei; dot de zoo Hoog opgeiaoffde marki- 0pn;ze van heiproduki dien iegenein met kebben fmogen overwinnen; dat dese kooge prijzen ten wgeieolge der bif den aamoang gegdegrondslagen, gwaarop die kidimtr geregeld en georganieeerd git, niet dan een geer onvoiJtomen invked, en I, met beirekidng tot den gemeenen man geen invloed gkoegenaamd kebben hmnen nitoefenen, doordien t,de Hoofdenj met leie ket Oouomemeni in naam ^eoniraeteerde, dock die eicA inderdaad eene verifpUgUng zagen opleggen, tpaarbij Awme erije gkeuze en eigen toil in geene aanmerking hoege- gnaamd kwameny — tootoel den arbeider, met be- w trekking tot zijn loon en aandeel, -^ alt den 1) Zie het bq het werk yan den Heer D. C. St£tk pAtyi 1) Zie het bq het werk yan den Heer D. C. St£tk pAtyi 2) Zie het bq het werk yan den Heer D. C. St£tk pAtyi 3) Zie het bq het werk yan den Heer D. C. St£tk pAtyi 4) Zie het bq het werk yan den Heer D. C. St£tk pAtyi 5) Zie het bq het werk yan den Heer D. C. St£tk pAtyi 6) Zie het bq het werk yan den Heer D. C. St£tk pAtyi 7) Zie het bq het werk yan den Heer D. C. St£tk pAtyi 8) Zie het bq het werk yan den Heer D. C. St£tk pAtyi 9) Zie het bq het werk yan den Heer D. C. St£tk pAtyi 10) Zie het bq het werk yan den Heer D. C Als bylaag opgenomen rapport, pag. 20, alinei. Kopfomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokomokom Die men op ket oog kad, over pertonen en eigendommen, tijd en arbeid keefl beperkt en verkorl; en dat ten totte in deze gekeele, vrije kqfijkulinm op Java niett te vinden it, dat vr^ mag keeten, dan dt naam alleen" Wanneer men het bier door den Kommiaaaris-Oeneiaal du Btts di Ghisiovies opgehangea tafereel, de alotaom beyattende yan al de hem ter dienate ataande beacheiden en door hem van alle kanten ingevonnen informatien, met aandaoht gadealaat, dan ataat men yerlegen, over de eeenyondigheid dergenen, die het tqdvak tm 1816 ZLch hebben laten opdriogen als eeen yan yrije ontwikkeling, dan wel oyer het meeaterlijk gebruik, dat door hunne tegeDpartj juiat yan dien toest and is gemacht tot verdiging yau het op dwang gegrond knltuar- atelsd. Moest dat tijdvak in waarheid geklen yoor hetgeen beiderzgda daaryan beweerd wordt, dan gewia sou men in het knltunratelsel nitXs minder moeten zien dan eene nitredding Toor de zoo ongelukkige beyolking. Maar wordt het niet hoog tijd, dat men eindelijk eena gerake uit eene zoo achromelijke yerwarring yan denk- beelden en yalache yoorstellingen en kome tot de concluaie, dat niet het beginael yan yrije ontwikkeling, maar wel het dwangatelsel inde gelegeDheid is geateld geweest, om zich in zijne waarde te doen kennen? In het artikel NederUndach'Indie heb- ben w^ de yoordeelen, die diat atebel, wat be- treft de koffikultaur^ geldelijk yoor Nederknd wenden. Hecht gehad, breedyoerig beaproken, en in bet artikel Jay a de uitkomaten, die het yoor de beyolking heeft gehad. 175 ttdiaht, on U kmiiwi komea tot Mntbeoor- deeling Tta bet Tigoread steUel ook ait hot oogpunt^ fUt die beaclioawing oni lal aaabieden. Uit de hand^syerslageD blijkt^ dat de uitvoer Tan ioffij op Java heeft bedragen: 977,629.— pikols 840,069 — 399,567.97 416,171.96 981,661.90 988,742.35 999,086.90 314,173.16 do «itToer (ea dua ook de produktie) vrij gOi- itgeld toOi en keeft kij bedngeu: inlSSS ,1895 rlW ,1898 , 1889 , 1830 , 1831 , 1839 te xamen. 9,617,074.54 pikols wsimeer vq daarnm aftrek- ken den invoer, die bedia- gen heeft: 10,377.— pikols 7,085.— M 3,607^0 M 1,692.45 , 4,909.— , 9,105.— ^ 8,501.25 M 91,189.15 , ial825 , 1826 f 1827 , 1828 1829 1830 1831 1832 of te nmen. . • dan schijnt men de produktie van Java in bet tqdvak van 1S25— 1839, ongerekend hetgeen gediend beeft voor de bumeolandache ponsumtie. 66,466.35 te kumen stellen op. . 9,560,608.19 pikols of geuuldeld 's jaan op 318,896 pikob. Waaiaan de sterk toeuemende produktie tus- scben de jaren 1825—1828 moet worden toe- geschreven, is moeijelijk met zekerbeid op te geveq, evenzeer als de plotseliDge Yermindering in 1829, waarvan bet cijfer tot en met 1832, als men daarbij let op bet ingevoerde, niet Teel meer dan stationair is gebleven. Waar- Khijolyk is bet, dat men in bet eerste viertal jaren de Trucbten beefl; geplukt van de aan- sienl^e ^anplauting^n, door de oudernemingen ▼an landverburing in de Yorstenlauden tot stand gebragt, Toor zoo ver die gedurende de onlustea nog waren aangebouden; en dat de Termindering in bet tweede viertal jaren ffioet worden toegescbreren aan de verwoes- tiogen, door die onlusten teweeggebragt. Met bet jaar 1833 tot en net 1839 neeat , 1834 486,018.02 M 0 1836 498,077.95 w # 1837 684,947.41 § , 1838 589,599.67 M M 1839 757,476.19 9 Te zamen... 3,843,156.56 pikob terwil na aftrek van bet. ingevoerde: in 1833 29,710.11 pikols , 1834 40,832.18 , 1835 25,469.08 M 1836 38,324.— M 1837 47,642.31 , 1838 22,016.26 of te lamen de produktie van Java, ongerekend bet yerbruikte aldaar, roor bet yarig tijdvak yan 1833—1839 20U kunnen gesteld wor- den op 3,620,259.94 den op 3,620,259.94 den op 3,620,259.94 Pikols Of gemiddeld's jaars op bijna 517,180 pikds. Met 1840 kan's OouTemements koffijteell gerekend worden de uitbreiding te bebbes gekregeiv die aj tbaas nog heeft, en impen de daaromtrent in de minisieri^le yerslagen medegedelde btjzonderfaeden eenig meerder Hekt op de zaak. Wij kebbea die bijzonderheden ssmengevat in eene reeks yaa tabellen, aan bet slot yaa dit artikel teegeyoegd, iraarvan de eertte loopt oyer de jaren 1840-«-185d, omdat de mededee- lingen der regering omtrent dat tijdvak ons siet toelaten daaryaa meer te geyeu dan eene opgaye van de produktie, y Wij kebbea An bet getal boomen dwvoor geplukt, en mitsdien yan bet getal boomen, loowel in eder jaar, als gemiddeld over bet gebeele tgdvak benoodigd gtweest. Hoeyeei daarvan moet worden gelmgt op rekeoiDg der produktie door partikabere ondememen, is niet te bepalen; mur door die partikoliere; produktie te ateUen op 80,000 pikole 'ajaara en dna op 660,000 pikola yoor kat gebeele 7jerig t^?ak, xal men niet ver van de waarheid reKW^derd lyiu. Toer den pink Tan 66d. pikol koffij. Jhi ge middelde blijkt te hebbeii bedngen het aaa- ziealijk cijfer van 265 boomeo, zoodat gemiddeld per boom niet meer is verkregen dan 2Vi on- cen, of nog gegen vierde ran een Nederlandsch pond. Wanueer nven daarmede vergelijkt de in het tijd?ak van 1854 — 1858 verkiegen resultaten, opgenomen in het bij de 2* label gegeren al- gemeen overzigt der koffjteelt in die jaren, Tolgens welk stuk in die Tiif jaren gemiddeld van slechts 228 boomen, of o7 boomen minder dan in het tqdvak van 1840 — 1853, i€n pikol ko£Bj is verkregen, dan zou men haat tot de condusie moeten komen, dat er eenige voor- uitgang heeft plaats gehad. Ten aanzien van dat verschil moet evenwel n Let uit bete oog worden verloren: 1. dat in de opgave van het tijdvak van 1840 — 1858 voorkomen drie bijzonder rampspoedige jaren, namelijk 1845, 1849 en 1853; 2. dat in die opgave voorts is begrepen de treurige koffij produktie der Bnitenzorgflche landen, die wij in onze becijferingen voor het latere tijdvak er buiten gelaten hebben, omdat met het jaar 1856 die produktie, voor zoo ver het Gonverneement daarbij betrokken was, een einde heeft genomen. Neemt men buitendien hierbij in aanmerkdngy dat, in weerwil dat de bevolking van Java in het tijdvak van 1840—1853 niet zo talrjk heeft konnen zijn, ale in de jaren 1854-1858, de getallen der koffijboomen, van jaarlijks geogst is geworden, over het algemeen hooger zijn dan die van het latere tijdvak, dat das hoogst waarschijnlijk in het vroegere tijdperk een hnisgezin gemiddeld met den pluk van meer koffijboomen is beUst geweest dan in het latere, en de pluk mitedien met nog minder zorg dan thans kan hebben. Waniier men in de berekentog van het getal boomen, voor den pluk van koffijboomen, in het hier bedoeld tijdk beooodigd, die drie jaren niet opneemt, dan verkrägt. Men, in etede van 265, een cijfer van 246 boomen, of 10 boomen minder ') Zoo men de Baitenzorgsche produktie over de jaren 1864 en 1855 opneemt, dan sal het blijken, dat in die twee jaren het getal boomen, voor den pluk van ^n pikol koffij benoodigd, niet ii geweest respectiveljk 206 en 196, xoo als door one wordt berekend, maar 210 en 199. Plaute gehad, soa men dan doh niet gengtig denn achtcaai tot de viaag, of de voonutgang wel zoo bdangrijk is, ak een versehil van S7 boomen voor den pluk van ^ pikol koffij bij een eersten opslag van het oog sehijnt aaa te wijzen ^)? Doch wat van dit alles ook wezen moge, een resoltaat gedurende vijf jaren en na eea 25jarig bestaan der gedwongen koffijtedt verkregen, volgens hetwelk gemiddeld 228 vmchtdragende boomen niet meer hebben afgeworpen dan ^n pikol koffij, dat is gemiddeld lets meer dan 74 ^ed. pond per vmchtdragenden boom, mag wel als idles behalve bevredigend worden beschouwd. — Zoo ergeus, dan moet men hier bebren gemis betreuren van volledige en alia vertrouwen verdienende opgaven omtrent de par- tikuliere koffijteelt op Java, die, hoe gering ook, bij eene betaling in dagloon vmi den daarbij te verrigten arbeid zich met eene 200 geringe produktie onmogelijk zon kumea staaiide houden. B^ de inzage van dat algemeen overzigt der koffij -kultuur, als ook de daiurran gegeren entleding, in N°. 3 der aan het slot voorkommende tabellen, blijkt het wijders, dat in het getal zoo vruchtdragende als jonge koffijboo-men, het welk gemiddeld een huisgezin te onderhouden heeft gehad, en gemiddeld heeft g^plukt in de verschlüende jaren van het hier bedoeld 5jarig tijdvak, geen groot verschilhe een groot verschilhe plaats gegrepen. Heeft het cijfer der vruchtdragende boomen in dien tijd eene vermindering ondergaan van ruim 20 millioen, dat van den jongen aanplant daarentegeo bedraagt in het laatste jaar ongeveer 17 millioen boomen meer dan in het eerste jaar. Waar er sprake is van eene zoo uitgebreide teelt al. Die koffij op Java met eenen totalen aan-plant van ongeveer 300 millioen boomen, kan men wel geenen zoo gelijkmatigen gang lerwachten, dat er hoegenaamd geene vermeerde-ring of vermindering zou mogen plaats gtijpen in het cijfer, hetzij der vruchtdragende, beUij der jonge boomen. Maar wat bij eene be-schouwing der zaak over haren gdieelen omvang niet zeer opvallend is, moet zich bij een onderzoek in bijzooderheden echter gemakkelijk laten verdedigen. Of dit evenvel Ongerekend de laatste opmerking aangaande bet grooter getal koffijboomen, waarvan geogst is, en het waarschgnlijk geringer getal by de koffijteelt ingedelde huisgezinnen, zon dat verschil, in verband tot de twee voorgaande kantteekeningen; niet meer dan 14 Ongerekend de laatste opmerking aangaande bet grooter getal koffijboomen, waarvan geogst is, en het waarschgnlijk geringer getal by de koffijteelt ingedelde huisgezinnen, zon dat verschil, in verband tot de twee voorgaande kantteekeningen; niet meer dan 14 Ongerekend de laatste opmerking aangaande bet grooter getal koffijboomen, waarvan geogst is, en het waarschgnlijk geringer getal by de koffijteelt ingedelde huisgezinnen, zon dat verschil, in verband tot de twee voorgaande kantteekeningen; niet meer dan 14 Ongerekend de laatste opmerking aangaande bet grooter getal koffijboomen, waarvan geogst is, en het waarschgnlijk geringer getal by de koffijteelt ingedelde huisgezinnen, zon dat verschil, in verband tot de twee voorgaande kantteekeningen; niet meer dan 14 Ongerekend de laatste opmerking aangaande bet grooter getal koffijboomen, waar 1^ 16 boomen bedragen. Niet opngt tot gouTernements koffijteelt het gevil fl], Termeen irij niet zonder grond in trijfel te mogen trekken. — Tot regraardi-ging nn dese ongunstigv meening s&l men Terder hierachter, sab N^ 4, 5, 6, 7 en 8, eD Tijftal tabellen vinden, vaarbij de, gedu-mde hot njQarig tgdrak verkregen, teweten: r. eene van het getal huisgezinnen, b^ de teelt ingededd, r. eene ran de werkelijke prodoktie, S^ eene ran de yruchtdragende boomen, waaryan de pink is geschied, en 4^ twee Tan den staat der aanplantingen, zoowel van vmchtdragende als Tan jonge boomen, op ultimo Maart Tan elk der jaren 185&— 1859; termjl wij, tot beter wij, tot beter rentand ran de bijzon-deriiden, velke die algemeene opgaven aan de land geren, weder in een Tijftfd, sub N^ 9, 10, 11, 12 en' 13, hierachter te Tinden tabel-leo, de cmtleibg hebben gegeyen: 1". Tan de prodoktie per huisgezin, 3". Tan het getal Trnchtdragende boomen, 2". Tan het getal Trnchtdragende boomen, Toor den pink Tan ^ pikol kofl^ be- noodigd, 1". Tan het getal Trnchtdragende en jonge boomen, per hnisgezin, Tolgens den staat der aanplantingen op ultimo Maart Tan elk jaar, en 5". Tan de percentsgewijze Terhouding tot den totalen aanplant der Trnchtdragende en jonge boomen. Zoo ies in staat is, om de working Tan een ^teUel Tan g Edwongen knittwärts, waarrau de lading Oteigelaten is aan ambtenaren, die er 2^ regtreten schweren vitaal belai^ bij heben, in bet heldenke daglicht te stellen, dan is het i^e aehilderij, wdke die tabellen, b^ eenige aan-^tige beachonwiiig, daarran OTer het algemeen ophangen. TriDai niet stilstaan bij sommige yer- ^S\e3i, die de eene residentie tegenoTer eene ^B(lae Tertoont, £oo als, dat men in de resi- ^tie Japan per hnisgezin gemiddeldteplnkken ^ gehad ongereer 200, en in de residentie ^^beribon ongereer 735 Trncfatdiagende boo- ''^; noch bij de bijzonderheid, dat de jonge ttnpUnt in de residentie Probolinggo gemid- ^ heeft bediagen 48, en in de residentie ^^^'^n 419 jonge boomen per huisgeein; ^'^nonzoo kunnen wij met stilzrrijgen Toorbijgaan, dat, terwijl in de residentie Japara een hnis- gezin Tan den totalen aanplant gemiddeld 282 zoo Trnchtdragende als jonge boomen Toor zijne rekening heeft gehad, men in de resi- dentie Gheribon in dezelfde jaren heeft gchiad 1,184 boomen per h nisgezin. — Zulke yerschilen kunnen zich des noods laten Terklaren door plaatselijke omstandigheden Tan eeue meer of minder talrijkc beTolking, Tan eene meerdere of mindere mimte Tan gronden, TOor de koihj-knitnur geschikt, of ook wel Tan eenen langeren of korteren dnnr Tan den kofBjheester zelTcn; — maar wij willen wijzen op de Torschijnselen, die, Toor zoo Ter ze onze aan-dacht Terdienen, iedere residentie op zich zcit ons aanbiedt. Daartoe zuUen wij ze nagaan in de Tolgorde, waarin zij in de regeringsTerslagen Toorkomen en ook door ons geplaatst zijn: Bantam. In dit gewest heeft, met nitzon-dering Tan het jaar 1855, sedert 1854 tot en met 1858 eene ger^elde Termindering plaats gehad der Trnchtdragende boomen, die Toor den koffijoogst in ieder dier jaren zijn geplnkt, zoodat men in het laatste jaar ruim 2 mOlioen boomen of ongereer 25 % minder had dan in het eerste. Daarentegeu was het totaal Tan den jongen aanplant (zie tabel N°. 8) op nltimo Maart 1859 nagenoeg het driedubbele Tan dat op ultimo Maart 1855. Daaruit blijkt, dat men in die residentie, zonder de koffij teelt te willen inkrimpen, niet bij tijds door eene geregelde jonge aanplanting heeft gezorgd of kunnen zorgen Toor eene geregelde aauTulling Tan de Trnchtdragende boomen, die jaarlijks uitTallen. De Termindering Tan het getal Trnchtdragende koffij boomen en in Terband daarmede Tan het cijfer, dat per hnisgezin is geplukt, heeft, naar het schijnt, geeu grooter rendement Tan koffij per boom, dus ook geenen meer zorguldigen pink, waarbij weinig of niets Terloren gaat, ten gcTolge gehad, zoodat men de Traag zou mogen doen, of de beroUdng wel bijzonder met de koffijteelt is ingenomen, dan wel of de gron- den in deze residentie TOor de koffijteelt is ingenomen, dan wel of de gronnden in deze residentie TOor de koffijteelt zeer geschikt sgn. Yoor het eerste, zoowel als TOor het tweede altematief schijnt te pleiten het feit, dat men in het TijQarig tijdTak gemiddeM 326 Trnchtdragende boomen TOor den pink Tan 66d. pikol koffij noodig heeft gehad, zoodat het rendement per boom niet eens 2 onoen Trnchtdragende boomen TOor den pink Tan 66d. pikol koffij noodig heeft gehad, zoodat het rendement per boom niet eens 2 onoen is ge- weest *). ') WesbalTo e^D vmchtdragende boom in Tgf ja- 12 178 KO. Uit de omstandigheid, dat de jonge aanpiant in het begin van het tijdvak aledits 40 boomen per huisgezin bedraagt, en elk jaar ongeveer een derde van dieu aanplant overgaat in de katéo-rie der vruclitdragende boomen, kan men eenigzins nagaaD, hoe met elk jaar de werkzaam-heden voor dien jongen aanplant hebben moe-ten toeuemen, om dien, in vijf jaren tijds, te brengen op 150 boomen per buisgezin, en wanneer men daarbij let op de verkluring der regering, dat in deze residentie gebrek bestaat an geschikte gronden, dan zal men bezwaar-l^k van dien vermeerderden jongen aanplant, veel goeds voor bet vervolg kunnen verwachten. — Wei blijkt bet, dat de grootste vermeerdering Heeft plaats gehad in het aanplanten van zoogenaamde pag- ger-koffij, en het lijdt wel geen twijfel, dat de bevolking gemakkelijker en dns ook met meer Inst en zorg kan plukken in de nabijheid van hare woningen, dan in de geregelde tuinen of bossehen, som op ettelijke palen afstands; maar niettemin is een eeuigzins belangrijker rendement dan T>n 6en pikol per 326 boomen niet te verwachten, tenzij men de jonge pagger- koffij hebbe aangeplant op gronden, die daartoe geschikt zijn, nifit alleen door hunne aard, maar ook door hunne hoogere ligging. Wat het vermoeden zon knnnen wettigen, dat men het, noch met het eene, noch met het andere, zeer naauw heeft genomen, is in de eerste plaats de op het pla Atselijk bestnur verstrekte Last, om, ter voorkoming van achternitgang, de bevolking tot het aanplanten van pagger- koffij te doen aansporen, zoodat dien ten gevolge die bevolking, wier jonge aanplant van pagger-koffij op ultimo Maart der jaren 1855 en 1856 slechts bestond respectivelijk uit 9,100 en 57,730 boomen, ontdekte, dat om en bij hare dessa's genoegzame gelegenheid bestond, Quin dien aanplant op ultimo Maart 1857, dus in een jaar tijds, te brengen op 2,094,050 boomen, eene oppervlakte beslaande van 3 ^ 4,000 bouws. Eine état étendige bijzonderheid, die ich in de opgaven angände de vernier kommende verdient, zal men kann vinden in de groote variation in het ein erst der koffljplantende huigezinnen. Zie pag. 114 der officiele uitgave van het koloniaal verslag over 1855. Zie het koloniaal verslag over 1855. Zie onbillijk zijn ie vorderen, dat die indeeling zoo zij geregeld, dat men dk jaar nagenoeg hetzelfde duffer heeft, of wd  gang heeft gegen, wekt het bevölking zulke aanzielijke verschillen te zien als bijv. tusschen de jaren 1856 en 1858, in welk laatste jaar niet minder dan 10,000 huisgezinnen of ongeveer 30,000 minder dan in het eerste bij de teelt ingedecld zijn geweest. K r a w a n g. In de ziemlichen ziet men eene vrij geregelde toeneming der door de koffijplan-tende bevolking geplukte vmchtdragende boomen, zoodat 66n hui^ezin in 1854 209 en in 1858 meer dan het dobbele of 442 vruchtdn-gende boomen te plukken heeft gAad. In weer-wil van die gestadige toeneming imi^ produktie per huisgezin stationair gebleven en daaren-tegen het rendement per boom steeds acfater-uitgaande geweest. In 1854 was de produktie per huisgezin l.lT'/j pikol en werd 6^n pikol koffij verkregen van 178 vmchtdragende boomen, terwijl in 1858 de produktie bedragcn het 1.28 pikol, en voor den pink van 66n pikol benoodigd zqn geweest 340 boomen. Wanneer men daarbij in aanmerking neemt, dat het Jaar 1858 gegen exceptioneel ongüng jaar voor de Krawangsche koffijproduktie is geweest, maar dat reeds in de beide voorgaande jaren (1856 en 1857) van niet minder dan 331 en 338 boomen 66n pikol is verkregen, dan schijnt men daamit tot de gevolgtrdcking te knnnen ko-men, dat voor de koffijplantende bevolking in dit gewest eene verdubbeling van werkzaam-heden door niets is vergoed. Dit is te loer te bejanuneren, omdat in de beide eerste jaren van het v^Qarig tgdvak, toen men ^n pikol koffij had verkregen van 178 en 169 boomen (een resultaat, dat, zoo al niet tot de gustigste^ nog veel minder tot de 6nvoordeelig' ste op Java behoort, ak zijnde 60 k 60 boomen beneden het gemiddelde), het bewijs was gele verd, dat de Krawangsche koffeelt, vu-neer die maar binnen behoefligke greazen word! gehouden, voor de daarbij betrokken berolkisg zeer dragelijk kan wezen. De slotsom van een en ander zou dus moeten zijn, dat de teelt in dut gewest, hoe gering ook nog op het einde van het vijjärig tijdvak, niettemin een nit- 179 breidijig beeft erlangd, die of door de verre aanplantingen de krachten der berolking te boven gaat en daardoor waar-scbijalijk niet sal hebben bijgedragen tot be-Tordcring van hare ingenomenheid met de teelt, of door de geschiktheid der daarvoor gebezigde grooden zieh niet liet regtraardigen. Wadder men, — met het oog op de bij-sonderheid, dat de koffijheester met het vierde jaar viuchten begint af te werpen, en du8 in den regel met elk jaar een derde van den jongen aanpknt in de kategorie der vmchtdra« gende boomen komt, — let op de cijfers, die ons, ten aanzien van de zoogenaamde pagger-koffij in dii gewest, gegeven worden, zoowel van den joDgen aanplant, als van de vmchtdragende boomen, waarvan gegeogst is of kon vrorden, dan is het in het oog vallend, hoe weinig het cijfer dezer laatsten beantwoordt aan hetgeen bet cijfer der jonge boomen scheen te mogen doen vervachten. Bijv. op ultimo Maart 1855 [it tabel N^. 8), bedroeg de jonge aanplant van pagger-l^j 187,725 boomen, en Dus mögliche Menopold 1858 verwachten, dat daarran einiger van minstens 45,000 boomen Töchterungen zon zijn geweest. In stede iWran blijkt, dat op het laatste tijclstip by de päger-koffij sledits aanwezig waren 30,305 Tuchtdragende boomen en dat ook in 1858 ran geea grooter getal is geogst. Yoor zoo verde gegeven cijfers eenig vertrouwen verden, zou daamit derhalve moeten blijken, dat de jonge aanplant met zoo weinig zorg is gegetiied, dat veel daarvan is verloren gegaan, voordat de boomen tot vruchtdraging zijn gekomen. Terwijl dit laatste niet sterk zou plciten voor ingenomenheid der bevolking met de tedt, vindt de veronderstelling, dat men niet te zeer op de cijfers mag bouven, niet veinig voedsd in de bijzonderheid, dat, hoezcer van de pagger-koifiij op ultimo Maart 1858 gezegd worden aanwezig te zijn geweest mchtdragende boomen (zie tabel N°. 7) 30,305 en niet vmchtdragende boomen (zie t^l K^ 8) 50,131 te zamen. 80,426 ne evenwel, volgens tabel N°, 7, vermeld ^t, dat op ultimo Maart 1859 aanwezig varen 85,580 umgeagende boomen, of raim S,000 loer dan men aan vruchtdragende en niet vraehtdiagende te zamen een jaar te vo-ten had). Wy znallen later op meer zalke wonderen van ladUche atatutiek kannen wgeeo. Preanger Regentschappen. Onder de Javaschegewesten, waar's Gouvernements kof&j-teelt plaats vindt, zal men er wemige aantrefen, die, gelijk deze residentie, in hare geschiebenis van dit vijfjarig tijdvak, een zoo sterk sprekend bewijs leveren, hoe weinig men bij die ieelt te werk gaat naaj^ eene vaste regeling, waarbij men niet alleen let op de krachten der bevolking en op eene behoorlijke verdeeling der gronden, ten einde daarvan genoeg beschikbaar te houden tot aanvulling van die, welke tijdelijk niet meer te gebruiken zijn; maar ook op den dnur van den koffijheester en eene in verband daarmede van den Arbeid voor elk jaar, waardoor men zoo veel mogelijk tracht te vermijden eene plotselinge vermindering van den plukbaren aanplant, of eene plotselinge vermeerdering dien ten gevolge van den jougen aanphint, om daarmede de produktie zoo spoedig mogelijk tot de eenmaal bereikte hoogte weder op te voeren. De door de regering medegedeelde cijfers leveren daarvoor het beste bewijs. Yooreerst moeten wi{j weder wijzen op de getallen der koffijplantende huisgezinnen, waar- van het voor 1854 vermelde cijfer in 1855 verminderd is met ruim 1,600 huisgezinnen. In 1866 heeft er weder eene vermeerdering plaats met ruim 4,700 huisgezinnen, en in 1857 daalt het weder ten bedrage van 6,800 huisgezinnen, om, behoudens eene kldne ver- meerdering van nageno eg een 700tal, in 1858 bijna stationair te blijven, ofschoon nog altijd ongeveer 3,000 huisgezinnen beneden het eerste jaar (1854). In weil van den geregelden aanwas der bevolking ') ziet men evenwel eene dergelijke toe- en afneming in de cijfers der landbouwende huisgezinnen, zoo als die worden opgegeven bij de staten der rijstkultuur. in 1854 ad. 1855 1857 1858 1858 1858 1859 1860 1861 1862 1863 1864 1865 1866 1867 1868 1869 1870 1871 1872 1873 1874 1875 1876 1877 1878 1879 1881 1882 1883 1884 1885 1886 1887 1888 1889 1889  de nieuwe aanplantingen in geregelde tuinen, die in de twee eerste jaren nagenoeg dezelfde cijfers aanwijzen, in de drie volgende jaren bijna heeft moetcn verdubbelen, hij le- vert tevens het bewijs op, of dat men, on- bekend met den vermoedelijken dnur van het vruchtdragen der boomen, niet tijdig door nienwe aanplantingen heeft gezorgd voor de vereischte aanvnlling van het getal nitvallende boomen; of (hetgeen misschien nog waarschijn- lijker is) dat men in vorige jaren aan den aan- plant eene zoo groote uitbreiding had gegeven, dat men, zonder de bevolking op al te groote afstanden van hare woningen in het werk te stel- len, aanvankelijk wel is temggedeinsd voor het aanleggen van. Nieuwe tuinen, maar later toch er te is overgau, ten einde de produktie niet op eene al te zeer in het oog loopende wijze te zien vallen. Opmerkelijk is in dit opzigt hetgeen wij vermelden vinden in de koloniale verslagen over 1863 en 1855. In het eerste dier stukken was gezegd, dat in de meeste residentien op Java gebrek aan goede gronden bestond, maar dat een vijftal waaronder die der Prean-ger Regentschappen, daarop een uitzondering van eenige distrikten in het regentschap Bandong en van een klein ygedeelte van Soekapoera, bestaat overalekke konoodzaakt is de toevlugt te nemeu tot mid- Volgens de Ubel N^ 7 had die vermindering met 1858 nog niet  geweest. Buitendien zijn de weißige goede gronden over het algemeeti y van 20 li 30 palen (d. i. 7 ^ 10 ureai gaans!) Wäre de kampongs gelegen. Wäre behoven niet eens te blijven stilstaan bij het zeer tegenstrijdige in die beide mcdc- deelingen, maar willen slechts doen opmerken, hoe de laatstelijk beschreven toestand voor de regering geen beletsel is geweest, om de nieii\rc aanplantingen in geregelde tuinen, van 6,875,505 boomen op ultimo Maart 1855, te doen op- voeren tot 12,569,705 op ultimo Maart 1859 of vier jaren later. Zonder al te uitvoerig te worden, kunnen wij de becijferingen niet geven, op gr ond van welke wij het cr voor meenen te kunnen houden, dat, om aan die nieuwe aan- plantingen eene zoo groote uitbreiding te kunnen geven, men in vier jaren tijds hoogstwaar schijnlijk 12 13,000,000 boomen heeft moeten planten, zoo niet meer. Is dit zoo (en wij zouden ons zeer bedrogen moeten hebben, zoo het anders ware), dan 2ou daaruit volgen, dat, ongeacht de uit bet ver- slag over 1855 aangehaalde mededeeling, noch gebrek aan goede gronden, noch de verre af- stand van het weinige goede dat nog beschik- baar was, de r^ering heeft verhinderd, om eene oppervlakte van minstens 20 35,000 bouws met nieuwe tuinen te doen aanle^en. Zulke operatien verstaat geen particuliere on- dernemer, die zijn geld lief heeft, en Zulke operatien verstaat geen particuliere on- dernemer, die zijn geld lief heeft, en Zulke operatien verstaat geen particuliere on- dernemer, die zijn geld lief heeft, en Zulke operatien verstaat geen particuliere on- dernemer, die zijn geld lief heeft, en Zulke operatien verstaat geen particuliere on- dernemer, die zijn geld lief heeft, en Zulke operatien verstaat geen particuliere on- dernemer, die zijn geld lief heeft, en Zulke operatien verstaat geen particuliere on- dernemer, die zijn geld lief heeft, en Zulke operatien verstaat geen particuliere on- dernemer, die zijn geld lief heeft, en Zulke operatien verstaat geen particuliere on- dernemer, die zijn geld lief heeft, en Zulke operatien verstaat geen particuliere on- dernemer, die zijn geld lief Eideren man, die voor hem werkt, voor elken dag arbeids meet betalen, en goed zelfe, zal hij niet in den steek worden gelaten, maar kan alleei en stelsel, gelijk het voor de Javaansche bevolking zoo gezegende kultuurstelsel, zichveroorloven. Het op ultimo Maart 1869 aanwezige getal vruchtdragende boomen wordt gez^ 36,880,269 te bedragen. Wanneer wij daarbij in het oog houden, dat in dat djer noodwen-dig heeft moeten worden begrepen het getal van 6,875,505 boomen, dat aan jongen aanplant. Men houde hierbej slechts in het oog, dat de geheele op ultimo Maart 1856 bestaande jonge aanplant, op ultimo Maart 1859 is overgegaan in de kategorie der vruchtdragende boomen, ea zal men van zelf tot de conclaaie moeten komen, dat de totale jonge aanplant in geregelde tainen ad 12,56S,705 boomen op het laatstgemeld tgdstip geheel oienff^ in drie jaren t^ds bewerkstelltgde aanplant meet z\jn. Onze berekening is waarschjjnmk eer bcDeden dan boven de wexkelgkheid. KO. In geräge, tuinen op ultimo Maart 1855 aan-^aig was, dan blijkt het, dat, zonder die bij-Toe^, liet getal Truchtdragende boomen in geregdde tuinen, waarvan het bedrag (volgens de label N**. 7) op hetzelfde tijdstip wordt op-^'i^cvcn ad 44,630,519, op ultimo Maarfl859 2oa zijn gedaald tot ongeveer 30,000,000; weshaive het rerlies in yier jaren tijds alleen T»i den Truchtdragenden aanplant in geregelde niiiien op niet minder dan een cijfer van 14:7s milL'oen boomen kan gesteld worden! Zulke allkomsten, hoe treurig op dch zelve, beho-ren ous niet te bevreemden, wanneer wij wekii, dai men met de uitbreiding 200 roeke-loos i£ te werk gegaan, als uit de bekente-uissen der regering Zele het geval blijkt te zijn geweest Het getal vrachtdragende boomen, behoorende tot de kategorie van bosch-koffij en, volgens tabd N^ 7> op ultimo Maart 1855 b^agende 4,247,158, Bchijnt op hetzelfde tijdstip van het Tolgeode jaac te zijn vermeerderd met ruim U00,00O stoks. Waaruit die vermeerdering is Terkiegen, is niet na te gaan, daar gedurende ktgehede vijfjarig tijdvak (volgen8tabelN^8) ^&u bet bestaan van nieuwe aanplantingen niet ^ilijkt In verband tot deze laatste bijzonder- lield en deze kat^orie tot ultimo Maart 1859 met elk jaar eene vermindering heeft ondergaan, zou men bijkans tot de conclusie moeten ko- m^ dat men voomemens is de aanplantingen van bosch-koffij en, zou men bijkans tot de conclusie moeten ko- m^ dat men voomemens is de aanplantingen van bosch-koffij en, volgens tabd N^ 7> op ultimo Maart 1859 met elk jaar eene vermindering heeft ondergaan, zou men bijkans tot de conclusie moeten ko- m^ dat men voomemens is de aanplantingen van bosch-koffij en, volgens tabd N^ 7> op ultimo Maart 1859 met elk jaar eene vermindering heeft ondergaan, zou men bijkans tot de conclusie moeten ko- m^ dat men voomemens is de aanplantingen van bosch-koffij en, volgens tabd N^ 7> op ultimo Maart 1859 met elk jaar eene vermindering heeft ondergaan, zou men bijkans tot de conclusie moeten ko- m^ dat men voomemens is de aanplantingen van bosch-koffij en, volgens tabd N^ 7> op ultimo Maart 1859 met elk jaar eene vermindering heeft ondergaan, Koffe te niet te laten gaan. Deze verondeistelling wordt te waarschijnlijker wan- oer men nagaat, dat de koffij boomen in gerende tuinen, even zoo goed als de boschkoffij, op bofichgrondeu behooren te worden geplant, ca dus het gebrek daaraan, terwijl men voor geregd^e txiinen reeds meermalen gebroikte eu tegalvelden had moeten nemen, zidi iuer niet minder heeft doen gevoelen. In de zoogenaamde pagger-koffij zien wij mede eoie geveldige vermindering in vijjaren van liet getal vruchtdragende boomen, en weltoteen ciernen, van liet getal van niet minder dan lits mille aanstreffen. Wanneer wij daartegenover bet oog skan op den nieuwen aanplant, dan zi& wij, in weerwil dat daarvan het cijfer op ultimo Maart 1859 hat drievoudige bedroeg Tui dat op uhimo Maart 1855, dat men of op die geweldige vermindering niet bedacht is gewettt, of door gemis aan geachtige gelegenheit voor nieuwe aanplanten met geene mong begegeldige, tijdige aanvul-ling heeft kunnen zorgen. Wei schijnt tegeu deze Lastste veronderstelling te pleiten die vermeerndering in de drie laatste jaren tot het drievoudige van het eerste, ja, tot bijkans het vijfroudige van het cijfer in het tweede jaar, maar wanneer men daarbij in aanmerking neemt, dat zelfs eene zoo aanzieulijke vermeerdering niet eens het zesde gedeelte bedraagt van deondergane vermindering eu dus op verre na niet voldoende kan zijn geweest, om de ontstane leemte aan te vuUen, dan schijnt men het er voor te mogen houden, dat, even als bij de geregelde tuinen, zoo 00k bij de pagger-koffij in vorige jaren eene uitbreiding heeft plaats gegrepen, buiten alle verhouding tot de mogelijkheid, om zich voortdurend op de be-rekte hoogte staande te kunnen houden. Wat van dit alles wezen moge, terwijl wij voor den totalen koffij -aanplant op ultimo Maart 1855 vermeld vinden, dat aanwezig wa- ren 66,284,270 vruchtdragende en 7,582,233 jonge boomen, of te zameu 73,866,503, was het totaal vijf jaren later, in weerwil van alle inspanning, nog ruim 13 millioen boomen be- neden dat cijfer. Met den besten will om alle waarde te schenken aan verschlüssten, die in de regeringsverslagen vermeld worden als in hevige regeringsverslagen vermeld worden als in hevige regeringsverslagen, die de bloesems verhinderen zich te ontwikken of ze doen afvallen, van snuitkevers, die de koffijboon aantasten, of van eene vierjarige rotatie van slechte, middelmatige, redelijke en goede oogsten, zal men zich toch niet kunnen onthouden van de vraag, of de hierboven beschreven loop der teelt, gedurende een tijdvak van vijf jaren, niet veel beter dan alle mogelijke accidentele of periodieke verschijnselen verklaart, hoe het komt, dat men in dezresidentie, de grootste in omvang op Java, alwaar aan de kof Qj teelt de grootste uitbreiding is gegeven, en wier bevolking voor 80 daarbij werk< zaam is, voor den pluk van ^n pikol koffij noodig heeft gehad: in 1864; 266 boomen , 1865 243 