Catholijke Nederlansche Stemmen
Various Author
Li, 300 als wif, uwe talenten, uwe kunde, de naauwge- setheid uwer tucht, het goede uwer leerwijzen, en alles, wat cene 200 billijke beroemdheid aan wwe scholen heefig gegeven, te waardecren wist, Gi cerbiedigd den Gods- dienst, gif begrijpt al de kracht, die hij aan de natur- lijke, zelfs aan de gelukkigste neigingen geeft; maar wie weet beter dan gi7, hoezcer het kostbare zaad der deugd, overigens aan eenen yruchtharen grond tocyertrouwd, is blootgesteld om tusschen schadelijke doornen, de zinne- beelden yan de sterke hartstogten der yroegste jeugd te yallen? Gi sult -dezelye uit het hart wwer kinderen rukken, met nog meer ayer, dan gif besteed om ze yoor te berei- den tot de talrigke en schitterende loopbanen die zi in de maatschappy zullen aantrefen, of die de staat yoor hunne emulatie zal openen. Daar hun succes in het yeryullen derzelye yeelal afhangt yan de standyastigheid hunner pogingen, gedurende den loop hunner schoolstudicn zal Die standyastigheid zeile u worden geworden door de zeiden, 200 als de zeden gullen behouden worden door hunge loof en door hunne godsyrucht. Om aan het vaderland nuttige burgers te geyen, moeten er dus, yoor alles ware en solide Christenen geyen worden, die alleen de yerborgene pligten, zoawel als die, welke door den roem worden aangemociigd, de pligten, die mocyeliyke opofferingen yor-deren, zoowel als die 4 wetke belooningen inoogster, wetes te yeryullen. Op die wijze zn de yerwachten van den Godsdienst, met die van Frankrigk yerbonden, dat u zij1 tockomstig lot heeft in handen gesteld, door de tockorm-stige meesters yan deszelfs lotgeyallen aan u tov te yertrouwen 1). Het veryolg hiernd. DE KONING, DE MINISTERS EN HET VOLK. Het volk is uit den aard der zake, koningsgezind, om dat het koninklijk gezag, uit den aard der zake, een beschérmend gezag is: van daar het verschijnsel, dat zelfs een misnoegd en morrend volk, op het zien van Zijnen koning, alle. misnoegdheid bedwingt en den vorst met luide toejuichingen onthaalt. — Er is veel, zecr veel noog dig, om het volk zonver te brengen, dat het zich aan den persoon van zijnen koning vergrijpt, of, zijn gezag verachtende, cenen anderen regeringsvorm, of eenen anderen yorst begeert en eene volslagene revolutie bewerkt. — Maar zoo is niet de denkwijze van het volk ten opzigte der ministers en’raadslieden des konings: aan deze, en niet aan den koning, worden aanvankelijk alle verkeerd- heden, alle onderdrukkingen, alle volksrampen. geweten, Het yolk is overtuigd, dat zoo de koning deszells grieven en bezwaren wist, hij dezelve zou uit den weg ruimen. Het volk geeft immer de eerste schuld van alle aanleidingen tot klagten aan diegen, welke den koning omringen, hem van alles behoorden te verwittigen, en ten beste des volks. te raden; dat is, aan de ministers en rasslieden des konings. Lang, zeer lang, hoort men het voli, ecrst mompelen en vervolgens luid roepen: weg met de winisters! voor dat het, geen gehoor vindende, zijn getergd .ge* 4 verliezende, eindelijk uitroept : weg met den Koning ct waa geslacht | : _ Pit wordt door de geschiedenis bevestigd : en van daar, dat men deze theorie, die uit den aard der zake voort- vioeit, in waarlijk constitutionele Staten in praktijk brengt en den bekenden grondregel aanneemt: de. Koning is on- schendbaar, maar de ministers zijn yerantwoordelyk aan het yolk. — Waar het laatste geen plaats heeft, ontbreekt ook natuurlijker wijze het eerste; en de vorsten die in de revolutien, welke wij beleefd hebben, den troon. voor zich en voor hun geslacht verloren, hadden zulks te danken aan de _ Voorkeur die zij aan ministers boven de wenschen des volks gaven: waaruit onwederlegbaar blijkt, dat de verantwoordelijkheid van ministers en hooge ambtenaren voor alle klagtenen grieven des yolks, een evenveilige waarborg voor den troon als voor het volk is. De vraag kan dus alleen zijn, voor wie moeten die y Ministers en ambtenaren zich verantwoorden? En het antwoord hier op is weder.in.den aard der zake gelegen : » Voor de natie, voor het geheele volk, dat is, voor deszelfs vertegenwoordigers.” 1 Se 1) Welk een contrast is de lof, dien de prelaat hier aan het lager onderwijs in Fiankrijk geeft, met den toestand van dat on- derwijs in ons vaderland, met de al te lang versmaadde klagten der Catholijken! Hoeveel overwegverden verdienen al de woorden yan den voortreffelijken Aartsbisschop van Parijs? | Sarit.” LY ° ~ GRAVE, vw BorkpRugKen1y van J. WITZ. * Maar hieruit volgt ook weder van zelve, dat het volk wezenlijk moet vertegenwoordigd worden en dat deszelfs vertegenwoordigers geheel onathankelijk moeten zijn van de ministers;  wezenlijke volksvertegenwoordigers te zijn en zullen, waar regtstreeksche verkängen be-staan, gewisselijk niet herkozen worden. En, waar men regtstreeksche verkiezingen hardnekkig blijft weeren; waar het volk ziet, dat mannen, die deszelis vrijheden en belangen, aan eigenbaat of heerschzucht opofferen, en, terwijl zij het volk helpen uitputten en onderdrukken, voor ministers kruipen, om voor zich of hunne familien großelden en voordeel te erlangen, telkens, door het in stand houden van een gedrogtelijk, anti-constitutionelkiesstelsel, herkozen worden, verliest het allen moed, alle veerkracht,. tot dat eindelijk de overmaat van deszelfs ellende, de hartstogten in beweging brengt, aan blaast, en aan Godsdienst en rede de teugels ontrukkende, het oproer doet uitbarsten, dat weldra te algemeen wordt, om zelfs door de kracht der wapenen te worden gestuit! — Dit hebben wij in 1830 in Be/gie zien gebeuren. De opstanden en afval dier schoonste provincien van het rijk waren het gevolg van den onnatuurlijken staat van zaken, door de grondwet van 1815 ingevoerd, die noch zuiver monarchaal, noch zuiver constitutionel is; maar een gedrogtelijk tweeslachtig stelsel, dat noch de yoordeelen eencr zuiver monarchale -regeting, noch die van eenen — constitutionelen regeringsvorm oplevert, maar @ Nae deelen van beide in zich bevat; en waarbij niemand te vreden is, dan zij, die, ten koste der natie, wordew ver gemest. — Wie zijn het dan die een zoo hatelijk stelsel trachten te doen standhouden? — Niemand anders dan zij, die er hunne rekening bij vinden! Maar dit is her geval niet bij het zwaar belastte volk: ’tis het geval niet bij den. koning, die in een Jeger van ambtenaren, ten tijde des gevaars, weinig steun zal vinden; want de on- dervinding heeft geleerd, dat baatzuchtigen met alle win- den waaijen. Zoo zijn dan de belangen des konings altoos onafscheidelijk van de belangen des volks: de rastlieden des konings, die deze belangen Schleiden, die eenen koning populair doen worden; die de klagten des yolks verachtende, het volk doen gelöst, dat de koning zijne agen niet hooren will, zijn de ware bewerkers van revolutien, de handlangers van derzeit van derzeit van derzeit. Bij J. T. SOMMER, Bookhandelager te 4 ter perse: Pastorale Geneeskunde of Hand genceskundige kennis van den Mensch, doot Dr. 1 ving. Naar de laatste Hoogduitsche uitgave omgewerkt en vermeerdert door ceri | De Prospectus, waarin de inhoud van d Geestelijlen en Opvoeders zoo belangrijke w is alom verzonden, © 9° 9 len 5 ety te . ae erk a + teal | i706 7. 1, Nummer 34. — 273 — 22 AvuausTus 1840, Wenn eeet ww CATHOLIJKE NEDERLANDSCHE STEMMEN. Over Godsdienst, Staat-, Geschichte en Letterkunde. ‘Als Jesns dit gezegen haben, heibende de oogen ten Hemel opgeheven, zeide Hij:,.... Heilige aj Vader bewaar hen, die Gij mij gegeven hebt, in uwen naam; opdat xij één zijn gelijk wij.... En ik bid niet alleen voor hen, maar ook voor degenen, die door hun woord in mij geloove zul- len: opdat zij allen een zijn, gelyjk Gi, Vader, in mij en ik inU: dat zij ook in ons mogen een zijn, opdat de wereld geloove, dat Gij mij gegeven hebt. En ik heb hun de heerlijkheid gegeven, die Gij mij gegeven hebt: opdat xij zouden één zijn, gelijk wij ook één zijn. Ik in hen en Gij in mij, opdat zij volkomen één zijn: en dat de wereld wete, dat Gij mij gezonden hebt. Joann. XVII. Her sunzav van pe CATHOLIJKE NEDERL. STEMMEN, ts re GRA VE, (Becersnenstraat, B. No. 28). Op dit blad, ’t welk alle Zaturdagen met een Nummer wordt vervolgd, kan worden ingetekend aan alle Postkantoren en bij de voornaamste Bo Keverkoopers in het Rijk. Het seit Voor den post verzonden voor den prijs van f 8-50 in het jaar; het half jaar of kwartaal, naar evenredigheid; zullende de betaling bij kwartalen moeten geschieden. Alle abonnementen kun- nen worden opgegeven aan het Postkantoor te Grave; geene andere dan gefrankeerde stukken en brieven zullen door de Re- dactie worden aangenomen. — Aankondigingen worden tegen betaling van 15 centen den regel geplaatst. Voor Belgié kan \ men abonneren aan het Postkantoor te Antwerpen. i S f LITHURGIEKE INSTELLINGEN. “la (Veryolg en slot yan bladz. 268). Beinacix kwam LuTueEr, die niets zeide, wat -zijne. Yorgangen niet védér het gezreed haben, maar beweerde gelijktijdig den mensch te bevrijden van de slavernij der redachte, ten opzigte van het onderwijzend gezag: en van de slavernij des ligchams,' ten opzigte van het lithurgieke gezag. CALVIJN en ZwINGEL volgden hem, Socyn achter zich slepende, wiens zuiver naturalismus de onmid- delijke consequentie was van de leerstellingen, die sedert in vele ceuwen voorbereid waren. Maar bij Socrnus houdt alle lithurgicke dwaling op; de immer meer en meer verworpene lithurgie, komt niet tot aan hem. Om thans een denkbeld te geven yan de verwoesting der anti-lithur- ieke secte, heeft het ons noodig toegeschenen den gang er gewaande hervormers van het Christendom, gedurende drie eeuwen kortelijk na te gaan en het geheel (ensemble) van den goddelijken dienst, voor te stellen. Er is geen schouwspel, en dat meer geschikt is, om de te doen begrijpen van de snelle uitbreiding van rantismus. Men zal er het werk zien van eene he wijsheid met verzeker Dheid handelende en ongestrekte resultaten moetende opleveren. -karakter der anti-lithurgistische kettler, -hunner pein se en leerstellingen, over de zuivering is de haat tegen de overlevering in de formulen van den goddelijken dienst. Dat bijzonder karakter kan niet worden betwist in een der ketters die wij hebben opgenoemd, van VIGILANCIUS af tot CaLvyn toe, ende reden daarvan laat ‘zich gemakkelijk verklaren. Iedere sectaris die cene nieuwe leer invoeren wil, ziet zich onfeilbaar tegen over de lithur- gie, die de overlevering is in hare hoogste magt, en hij kan geen rust hebben, voor dat hij die stem heeft doen zwijgen, voor dat hij die bladzijde heeft verscheurd, © waarin het gelödt der vorige eeuwen verscholen is. Und daard, hoe hebben het lutheranismus, het calvinismus; het anglicanismus zich onder de massa’s gevestigd en ge- handhaafd? Daartoe was niets anders noodig, dan dat nieuwe boeken en nieuwe formulieren in plaats van oude boeken en formulieren werden gesteld 1), en alles was voltooid. Niets hinderde de leeraars meer; zij konden alles geheel op hun gemak Preken: het gelöst der volken was voortan zonder verdedigers. Lauer begreep die leer met een scherpzinnigheid, onze Jansenisten waardig, toen hij in het eerste tijdvak zijner innovatie, tijdens hij zich verpligt zag, om nog een gedeelte der uitwendige vormen te behouden, hij het volgende reglement vaststelde voor de hervormde Misse: Eee Dit heeft de tezenwoordige keizer van Rusland ook zeer goed begrepen: daarom heeft hij al de oude missalen der vereenigde Grieken, door nieuwe missalen yan Petersburgsch maaksel fam ver-YW als Hac? ED. Vangen. Wij. keuren. goed en. behouden de introitie der zon- dagen en feestdagen van Jesus Curisius, te weten van Paschen, van Pinksteren en van Kersmis. Wi zou- den gaarne de yoorkeur geyen aan de geheele psalmen waaruit dieintroitie getrokken zijn, zooals men eertijds deed; maar wij willen ons wel naar het. tegenwoordige gebruik schikken. Wij laken zelfs diegenen niet, die de inroitie der Apostelen, der Maagd en der andere heiligen zouden willen behouden, ALS DIE INTROITIE GETROK- DER scHRIFTUUR 1).” Hij had te veel afschuw van de gewijde gezangen, door de Kerk zelve opgesteld voor de openbare uitdrukking van haar geloof. Hij gevoelde daarin te veel kracht der oyerlevering, die hij verbannen wilde. Aan de Kerk het regt toeckennende, om in de hei- lige vergaderingen hare stem met de orakels der heilige schriften te mengen, stelde hij zich daardoor zelfs bloot, om duizenden van monden zijne nieuwe leerstukken te hooren anathematiseren. Haat, di D. ensvolgens, tegen alles wat in de lithurgie niet uitsluitend uit de heilige schriften getrokken is.. 2. ’Tis inderdaad het tweede principe der anti-lithur- gistische secte, om de formulieren yan kerkelijken styl te doen yoorlezingen uit de H. Schriftuur. Zij vindt daarin twee voordeelen; in de eerste plaats om de stem der overlevering, die zij altoos vreest te doen zwijgen 5 voorts een middel om hare leerstellingen te staaten en voort te planten, door middel van ontkenning of bevestiging. Door middel van ontkenning, stil zwijgend, door middel eener behendige keuze, de texten voorbij gaande welke de leer uitdrukken, die tegen over de dwa- ling staat, welke men de overhand wil doen hebben; door middel van bevestiging, verminkte plaatsen in het licht stellende, die slechts eene zijde van de waarheid toonende, de andere zijde voor de oogen van het algemeen verbergen! Men weet sedert vele eeuwen, dat de voorkeur door alle ketters aan de heilige schriften, boven de Kerkelijke défi- nitien gegeven, geene andere reden heeft, dan de gemakkelijkheid, die zij er in vinden, om het woord Gods te doen zeggen, al wat zij willen door hetzelve, al naar het te paskomt, zich te laten vertoonen of het tegenhoudende. Wij zullen elders zien, wat in dit opzigt de Jansenisten gedan heben, die, volgens hun systema verpligt waren om den uitwendigen band met de Kerk te onderhouden ; wat de protestanten betreff, deze hebben de geheelelithur- gie bijna tot het lezen der Schriftuur beperkt, verzeld van redevoeringen, waarin men dezelve door de rede verklaart. Ten opzigte van de keuze en bepaling der canonieke boe- ken, zijn ze eindelijk naar de grilligheid van den hervormer gevallen, die in hoogste beroep, niet alleen uitspraak doct, over den zin van Gods woord, maar ook over het bestaan van dat woord. Zoo vindt Martinus Lutuer, dat in zijn systema van pantheismus de nutteloosheid der werken en de toereikendheid van het geloof, leerstukken zijn, die behoore te worden vastgesteld en alstoen verklaarde hij, dat de brief . van den H. Jaconus een stroogen brief en niet een canonicke brief is, alleen’, omdat er de noodzakelijkheid yau de ea 1) Lebrun, Explication de la Messe. Tom, IY, pag. 13. KEN ZIJN UIT DE PSALMEN EN ANDERE PLAATSEN. werken ‘ *. ‘ter zaligheid in’ geleerd wordt. Te -allen tijde en-onder alle vormen, zal het even zoo zijn ; geene Kerkelijke formulieren, de Schriftuur alleen, maar uitgelegd, gekozen en voorgesteld door hem of hen, die hun voordeel bij de innovatie vinden. De valstrik is gevaarlijk voor de eenvoudigen, en eerst lang daarna bes ‘ Part men, dat men bedrogen is geworden en dat het woord Gods, dat tweesnijdend zwaard. gelijk de Apostel spreekt, groote wonden heeft toegebrag, omdat het behandelijk door de zonen des verfors, 3. Het derde principe der ketters, aangaande de hervorming der lithurgie is, na het verbannen van de kerkelijke formulierenen de volstrekte noodzakelijkheid, om enkel de woorden der Schriftuur in den goddelijken dienst te bezigen, verkondigd hebbende en vervolgens ziende dat de Schriftuur, zich niet altoos plöjen laat, zoo als zij wel zouden willen; hun derde principe, zeggen wij, is om nieuwe formulieren te fabriceren en in te yoeren, vol van trouweloosheid, waardoor de volken nog vaster aan de dwaling worden geboeid en het geheele gebouw der goddelooze heryorming (réforme impie) voor eeuwen gevestigd wordt, n 4, Men kan zich niet yverwonderen over de tegenstrij- digheid, welke de ketterij op die wijze in hare werkén vertoont, als men zal weten dat het vierde principe, of zoo men wil, de vierde noodzakelijkheid aan de sectarissen opgelegd door den aard zelye van hunne revol te, cee aan- houdende tegenstridigheid met hunne eigene principes is. Zoo moct het zijn tot hunne beschaming op den grooten dag die vroeg of laat komt, waarop God hunne naaktheid ontdekt, voor de oogen der volken die zij misleid hebben en ook, omdat het niet van den mensch afhangt, om consequent te wezen; alleen de waarheid kan het zijn, Zoo beginnen alle sectarissen, zonder uitzondering, met het terug eischen van de regten der owdheid, zij willen het Christendom ontdoen van alles wat de dwalingen en hart- stogten der menschen er hebben ingemengd, wat yalsch en Gode onwaardig is; zij willen niets anders, dan het oor- spronkelijke en beweeren de Christelijke instelling bij de wieg te hernemen. Tot dat einde besnoeijen zij, zij wisschen- uit en hakken zij af; alles valt onder hunne slagen en als men den goddelijken dienst in zijne eerste muiverheid denkt te zien wederkomen, bevindt men, dat men door nieuwe formulieren, die slechts van gisteren en onbetwist- baar menschehjk zijn, wijl hij, die ze eee, heeft, nog in leven is, belemmerd wordt. Iedere secte ondergaat die noodzakel ijkheid; wij hebben dit gezien bij de Monophysieten 1) en bij de Nestorianen; wij vinden dezelfde zaak weder bij alle takken der protestanten. Hun voorgeven van slechts de oudheid te prediken, heeft geenderen uitslag gehad, dan fen in staat te stellen, om het voorledene te vernielen en vervolgens het voor het aangezigt van het verleide volk bekommen, dat alles wel was, ds overbevruchtingen verdwenen waren, dienst weder tot zijne oorspronkelijk geklommen. —— Laat. Monophysieten, dat is: Cunistus stellen. — , dia * - v= 1 > _~ in de verandering der Jithurgie door de ketters. opmerken: te weten, dat zij in de woede der innovatie zich niet vergenoegen met het; besnoeijen der formulicren van kerkelijken stijl, die zij met:den naam van menschek. woord brand-merken, maar zij strekken hunne verwerping ook uit tot de lessen en gebeden zelfs, die de Kerk uit de Schriftuur entleend heeft; zij veranderen, zij stellen in de plaats, Niet willende bidden met de Kerk, zich zelze alzoo excommunicerende en ook zelfs het geringste gedeelte van orthodoxie vreezende, *t welk de keuze dier zinsnede bepaald heeft. “7, Adelijk met God handelende, heeft de protestansche lithurgie, geene geschapene tusschenkomst noodig. Zijzou meenen te kort te schieten aan den eerbied, dien men aan den van de bescherming der alleen. Yagen moet; zij ontlast den calender van al. die hamen van menschen’, welke de Roomsche Kerk zoo vermetel naast den naam van God schrijft; zij heeft vooral achneh van die der monnikken, en andere personen van lateren tijd, die men er ziet figureensnaast de geéerbie-digde namen der Apostelen, die Jesus Curistus verkönnen heeft, en door welke die oorspronkelijke Kerk gesticht worden die alleen zuver was in het gelöst, vreemd van alle bijgelovigheden in den Godsdienst en van alle verslapping in de moraal. 8. De lithurgieke hervorming tot een harer voornaamste doch een hare de. afschafting der mystieke handelin-gen en formulieren, volgt daaruit noodzakelijk, dat hare bewerkers het gebruik der land-taal in den Godsdienst mocsten yorderen. Ook is dit een der gewigtigste punten in de oogen der Seit der Gedanken is geen geheime zaak, ziegen zij; het volk moet verständigt. De haat tegen de Latijnsche taal is aan alle harten die vijandig tegen Rome zijn, ingeboren; zij zien in dezelve den band der. Catholijken over de geheele aarde, het wapenhuis der Orthodoxie tegen alle harkloverijen der secte, het magtigste wapenhuis der Orthodoxie tegen alle harkloverijen der secte, het magtigste wapenhuis der provincie, van iedere eenw het universecle gebed toe vortreuwen, heeft overigens zijnne vruchten gedragen, en de heryormden zijn alle dagen in de gelegenheid om te bespeuren, dat de Catholijke volken, in spijt van hunne Latijnsche gebeden, de Godsdienstpligten beter gevoelen en met meer ijver volbrengen, dan de protestantsche volken. Op ieder uur van den dag heeft de gedelijke dienst in de Catholijke Kerken plaats; de gelo-vige, die er tegenwoordig is, laat zijnne moedertaal op den dorpel; buiten de uren der prediking hoort, hij-niet dan Mysterieuse toonen, die zelfs ophouden te klinken in het plegtigste oogenblik, onder den canon der Misse; en evenwel bekoort hem dat mysterie zoodanig, dat hij het lot van den protestant niet benijdt, wiens oor noort anders. hoort dan klanken, wier beteekenis het verstaat. Terwijl de gereformeerde tempel met groote moeite eens in de week de Christelijke Puristen verzamelt, ziet de Papistische Kerk onophoudelijk hare. Onteemt aan de zoogenaamd Fransche Kerk 1) hare radicale declamatien, haren het geleigt tegen de gewaande - - 1) De belagchelijke zoogenaamde Fransche Kerk van den berughten Caaren)? 9t.piegh i: alelgamee sorloriv Rep. — 276 — baatzucht der Geestelijkheid, en gaat zien, of het volk den zoogenaamden Primaat der Galliers, lang zal gaan hooren uitroepen: De Heer 24 met U! en anderen antwoorden: En met wwen geest. Wij zullen elders op eene bijzondere wijze over de lithurgicke taal spreken. 9. Aan de lithurgie het mysterie ontmendende, ’t welk de rede vernedert, had het protestantismus het practisch gevolg daarvan nict vergeten, te weten de beyryding yan de yermoeijenis en yan het lastige, die aan het ligchaam worden opgelegd, door de uitoefeningen yan de Papistische lithurgic. In de eerste plaats geen vasten, geene ont-houding meer; geene kniebuigingen meer in het gebed; voor den tempel-dienaar geen dagelijks dienstwerk meer te volbrengen, zelfs gegen den canoniale gebeden in naam der Kerk meer. Dusdanig is een der voornaamste vormen van de groote protestantsche emancipatie: het getal der open- bare en bijzondere gebeden te yerminderen. De uitkomst het gelöst, den het gelöst, die zich voeden door het gebed, inde hervorming waren uitgedöst, terwijl ze bij de Catholijken niet ophouden voedsel te’ ver- schaffen aan alle daden van toewijding aan God en aan de menschen, vruchtbaar gemaakt door de onuitsprekelijke bronnen van het lithurgieke gebed door de seculiere en reculiere Geestelijkheid volbragt wordende waarmede zich de gemeente der geloovigen vereenigt. 10. Daar het protestantismus een regel noodig had, om onder de Papistische instellen diegenen te onder-scheiden, welke het meeste nadeel aan deszelfs principe zouden kunnen toebrengen, moest het in de fondamenten van het Catholijk gebouw graven en den grondsteen. vin- den, die alles draagt. Deszelfs instinct heeft het al aan-stonds dat leerstuk doen vinden, dat onvereenigbar is met edere infovatie: de Pausselijke magt. Toen LUTHER op zijne banier schreef: Haat tegemRome en tegen zune wetten, promulgeerde hij slechts eenmaal te meer het groote principe van alle takken der anti-lithurgistische secte. Van toen af moesten de eeredienst en de ceremonien in massa worden afgeschaft, als de afgoderij van Rome; de LUTHER op de goddelijke dienst, de calender, de brevier, al de gruwelen der groote Babylonische hoer! De Roomsche Opperpriester drukt op de reden door zijne leerstukken, op de zinnen, door zijne ritueele oefeningen; men moet dus verklaren, dat die leerstukken slechts Gods-lastering en dyaling zijn en zij. Ne lithurgieke regelen slechts een middel, om eene overweldigde en tyrannieke heerschappij des te sterker te schragen. Daarom blijft de luther- sche kerk in hare geémancipere de litanien naief zingen : Van de moorddadige woede, laster, razernij en wreed- heid yan den turk enyan den Paus, verlos ons Heer! 1). Het is hier de plaats om te herinneren aan de voortreffe- lijke bemerkingen van Jozer pE Maistre, in zijn boek: du Pape, waarin hij met zooveel schranderheid en bon- digheid aantoont, dat in weerwil van de wanklanken welke de verschillende afgescheidene secten van elkanderen moes- ten verwijderen, er eene hoedanigheid is, waarin zij zich atien vereenigen die van on-Roomsch. Bedenkt de eene of andere innovatie, hetzij in zake van leer, hetzij in zake ‘. 1). Lutherisches Gesangbuch, Leipzig. Pag. 667. ‘ = yea 4 van tucht en ziet of het mogelijk zij die te ondernemen, zonder, willens of onwillens het merk van on-Roomsch of zoo gij wilt van minder Roomsch, zoo men vermetel- heid ontbeert, te beloopen. Nu blijft er over om te we- ten, welke rust een Catholijk in de eerste, of zelfs in de tweede dier beide gesteldheden kon vinden. 11. De anti-lithurgische Kettler, om voor altoos haar rijk te vestigen, moest men metterdaad en in principe alle Priesterschap in het Christendom vernietigen; want zij gevoelde, dat daar, waar cen Priester is; ook een Altaar is, en dat daar, waar een Altaar is, ook een offer is en, diensvolgens een mysterieus Ceremoniaat, Na dus de hoe- danigheid van Opperpriester te hebben afgeschaft, moest ook het karakter van den Bisschop, van wien de mys- tieke hand-oplegging voortkomt, die de gewijde hie- rarchie doet voortduren, vernietigd worden, Vandaar een witgestrekt presbyterianismus, dat slechts het onmid- delyk geyolg is yan de yernictiging yan het Opperprics terschap. Sedert, is er geen eigenlijk gezegde Priester, meer; hoe zou eene eenvoudige verkiezing, zonder Con- secratic, een gewyd man kunnen maken? De hervorming van LutTuEerR en CaLvyn zal dus niet anders meer ken- nen dan dienaren van God, of van de menschen, zoo als men door leeken gekozen en geinstalleerd, in den tem- pel den tabbaard of het kleed eener bastaard magistratuur dragende, is de bedienaar, (of dienaar) niet anders dan een leek met accidentele functien bekleedt; er zijn dus niet anders dan leeken in het protestantismus 3 en dit moest wezen, wijl er geene lithurgie meer is; gelijk er geene lithurgie meer is, omdat er niet anders meer dan lecken zijn. ef / 5 os 12. Eindelij, en dit is de laagste trap van verdierli king, het Priesterschap niet meer bestaande, pias: ketterij dood is, zal de vorst, het eenigste mogelijke ge- zag onder lecken, zich hoofd van den Godsdienst verkla- ren en men zal de fierste hervormers, na de afschudding van het geestelijke juk.van Rome., den tijdelijken souye- rein voor hoogepriester zien erkennen en het gezag over de lithurgie onder de voorregten van het majesteits-regt plaatsen (1). Er zullen dus geen leerstuk, geenemoraal, geene Sacramenten, geen eeredienst, geen Christendom overblijven, dan voor zoo veel het aan de voorse het aan de voorse behaagt, wijl het g Boluut gezag over de lithurgie 3 door welke al die dingen hunne uitdrukking en toepassing in de gemeente der geloovigen hebben, aan hun is tendele gevallen. Dit is echter het fondamentele axioma der hervorming, zoo 1) Wij zien dan ook overal die kerkelijk protestantsche majestät. Zele. Het is waar, dat aanvankelijk de anti-lithurgistische secte niet gewoon was, om de magtigen zoo te vleijen: Albigensen, Waldenzen, Wiclefieten, Hussiten, allen leerden, dat men weerstand moest bieden aan alle vorsten en magistraten, die zich in zondigen staat bevonden en hen zelfs moest aanvallen, voorgevende, dat een vorst, van zijn regt vervallen was, van het oogenblik af, dat hij niet in gratie was bij God. De reden hiervan is, dat de Sectarissen het zwaard der Catholijke vorsten, buiten-Bisschoppen (Evéques du dehors) vreezende, alles te winnen hadden bij het ondermijnen van hun gezag. Maar van het oogenblik af, dat de souvereinen, aan de revolte tegen de kerk verbonden, van den Godsdienst eene natio-nale zaak, cen middel van gouvernement, wilden maken, ging de lithurgie, zoowei als het leerstuk, tot de grenzen van een land beperkt, noodwendig uit van het hoogste gezag deslands en de hervormers konden niet nalaten, van een levendige dankbaarheid te gevoelen jegens hen, die ‘aldus de hulp van eenen magtigen arm aan de vestigingen en handhaving hunner tyrannien leenden. Het is welwaar, dat er. eene geheele apostatie gelegen is in deze aan het tijdelijke boven het geestelijke gegevene yoorkeur in zaken van Godsdienst; maar het komt hier aan op de belioefte om te blijven bestaan. Men moet niet alleen consequent zijn, men moet leven. Daarom schaamde Lutuer, die zich van,den Roomschen Opperpriester als begunstiger van alle gruwelen van Sabe/, met veel gerucht gescheiden had, zich niet op Godgelecrde wijze de wettigheid te verkoren van een dubbeld huwelijk voor den landgraaf van Hessen; en het is ook daarom, dat de beruchte GrecoirE in zijn principes het middel vindt om zich gelijktijdig te vereenigen met de stemming voor den dood van Lopewijk XVI en met de conventie, en de kampvechter te worden van Lopewijk XIV en van JosEpu II, tegen de Roemsche Opperpriesters. _ Dusdanig zijn de voornaamste grondstellingen , der anti- lithurgistische secte. Wij-hebben, inderdaad, niets overdre- ven; wij hebben slechts de leer in het licht, gesteld, die honderdmaal is beleden geworden in de geschriften van LUTHER , van CaLvyn, van de Maagdenburgsche Kerk- historieschrijvers , van Hosprntaan,, yan Kemnitz, cnz. ie boeken kunnen gemakkelijk worden geraadpleegd, of liever het werk, dat er uit voortgekomen is, is onder de oogen der geheele wereld. Wij hebben gemeend, dat het nuttig ware, deszelfs voornaamste trekken in het licht te stellen. Het is altoos yoordeelig de dwaling te kennen ; het regtstreeks onderwijs is somwijlen minder voordeelig en minder gemakkelijk. NIESKRUID VOOR DEN VRIJMOEDIGE. Clngezonden). Hartstogtelijke woede, blinde baat, domme vooringe~ nomenheid met het bestaande onderwijsstelstel, miskenning van de natuurlijkste vaderregten : zietdaar den geest , die bij voortduring. de pen blijft besturen van lieden, die zoo gaarne het Catholicismus zouden willen uitroeijen, ver- delgen, vertrappen of ten minste onder de plak hunner schoolmeesterlijke tiranny zouden willen doen zuchten. In No. 1 van den 2e2 Jaargang , wordt den Heer Groen VAN PRINSTERER een hartelijk woordje toegesproken en *smans gevoclen over het onderwijs met dat der C. NV. Stemmen vergeleken. Het heeft aan de schrijvers van ge- noemd tijdschrift leed gedaan, dat een zoo beroemd man, als de Heer GrorN VAN PRINSTER, zich aan de zijde der bestrijders van het onderwijs het onderwijs het onderwijs het gevolg van alle verbindtenissen, die men met de R.C. sluit, en niet zou weten, dat zoo lang de hoofden der Propoganda eene andere partij noodig hebben, zij dezelve vleijen, om haar naderhand te verdrukken. Leed gedaan, herhalen wij, omdat de Heer G. v. P. door dit geschrift eene partij in de hand werkt, die, wat men aangaande hare grieven of bezwaren ten aanzien van het onderwijs ook moge denken, op sulk ecene onstuimige en woeste wyze te werk gaat, tegen beter weten aan het goede in het bestaande stelsel lastert en in de eene hand het yerzoekschrift over- reikt, terwiyl 27 in de andere den ontblooten degen toont, eene partij, waarmede mannen Als de heer G. nimmer geweinen zaak moesten willen maken.” — Gelukkig, dat de drie laatste beschuldigingen, gelijk gewonlijk geheel onbewezen worden aangevoerd. Het schijnt zelfs, dat de schrijver gevoeld heeft, dat zijne in gal gedoopte en door fanatieke woede bestuurde pen hier eene onbedachte oorlogsverklaring aan alle Catholijken van We- derland ter neer stelde, weshalve hij in eene noot aan- merkt, dat,, wanneer 2747 (de Redactie) yan de Jesuiten en sommige leden der R. C. Geestelijkheid spreckt en derzelyer gedragingen afkeurt, derzelyer bedekte plannen tracht te ontsluijeren, (die slimme_schoolmeesters!) 277 op gee-. Nach dem ersten wissenschaftlichen, noch der R. C. eceredienst in het algemeinen, noch derzeitig bei der bijzonder wenscht. Wäre men van de onbeschaftlichen van de zähmen schaalten zeggen, nicht de wettige vertegenwörder van Nederlands Catholijken gezählt, zieht de erijze Redacteur der C.  Regtvaardige Hemel! dit is op eene woeste, onstuimige wijze, dat het ont- bloote zwaard toonen! Welk eene tergende beschuldiging! Bij zoo veel miskenning van geheiligde regten, zulk eene lastertaal verduren! Zal nimmier de dag der geregtigheid dagen! Wel zag men zekere fanatieke partij nog onlangs op eee woeste onstuimige wijze te werk gaan, toen zij ecene onschuldige gravin bijna ten tweeden male in Rotte’s wäteren zou gedoopt hebben: wijl men haar aanzag  drei- gementen, toen drie vijanden van het coelibaat eenen we- duwenaar in naam eener partij, het anders zoo vervlockte coelibaat kwamen opdringen. De Catholijken bemoeijen zich niet met zaken, die hun niet aangaan, zij ontnemen den vorst zijne vrijheid niet, zij dreigen niet : Wel Zij verzoe- ken slechts. Zij beminnen warm hun vaderland; doch of zij eene regering, of zij zekere bevoorregte partij beminnen die niet tevreden met hen regten te onthouden, schimpt en spot en tergt: dit mogen zielkenners beoordeclen, ge- lijk de Redacteuren van den Vrimoedige. — Veel, zeer veel zouden wij over het onderhavige artikel van den Vrimoedige nog kunnen zeggen: doch wij willen hem liever eene prise presenteren. Onze Lezers: zu länger zu een unodiging herinneren van den Vrijmoedige (N- 3. 1 Jaarg.) om een bewijs dat de zeden in de Roomsche landen zijn, dan inde Protestantsche, bijv. Denemarken en Zweden. Gedeeltelijk heb ik reeds aan deze uitnoodiging voldaan en ten gevalle van den Vrijmoedige, laat ik hier volgen de woordelijke vertaling van de beschouwing eens Engelschen geleerden, die als Protestant zeker niet als partijdig kan beschouwd worden 1). De Zweedsche natie is over het algemeen beter onderwezen, dan de Engelsche, de Schotsche of mis-schien beter dan eene in Zwropa, met uitzondering der Deensche. Het elementair-onderwijs in lezen en schrijven en Luruers kleine Catechismus is zoo algemeen, dat zelfs de hulp. van den schoolmeester in vele oorden des lands ontbeerd kan worden, wijl de ouders bekwaam zijn, hunne kinderen zelve te onderwijzen. De inrigtingen der Regering tot opvoeding — beide universiteiten, de twaalf Gymnasia, de talloos kleine Latijnsche en gemeentescho- “len, en.de wet die van elken vol wassen vordert, dat. hij kan lezen en den bijbel verständen, wanneer hij tot het avondmaal wil worden toegelaten, (en dit moet geschied zijn, alvorens hij in den.echt kan treden of eenige hande- ling van eenen mondigen kan verrigten) verbreiden aller- wege het hoogere zoowel als het lagere onderwijs.” — Welnu is dit onderwijs gezegend ~—? leest Vrimoedige! y» » Ondanks de magtige, onverdeelde en volledige Zweed- eehe Kerk; ondanks hare algemeene verbreiding van op- ste-en alle Klassen omvattende openbare schoolintigten, staat toch de Zweedsche natie op den laagsten trap der 1) A. Tour in Sweden in 1838; London 1839. p. 425 en vy. . reels = 4 ‘P- | door het vervalschen van den titel va voeding en godsdienstig onderwijs ; ondanks de uitgebreid- | =. Redenen, in ons land v —Catholgk, en nict, Pal ‘ ‘ zedehykheid 5?” — Ey zijnin Europa geene andere drie mi- lioenen stervelingen te vinden, die in het zelfde tijdsbestek een Z00 groot aantal misdrijven en zedelijke overtredingen te hunnen laste hebben, dan de drie milioenen Zweden, In het vierde hoofddeel, p. 112, voegt er de schrijyer de statistieke opgaven bij en zegt onderanderen, De acht milioenen (meest Catholijke) Ieren hebben tijdens hetzelfde jaar 5644 aangeklaagden en 8039 veroordeelden minder, dan de drie milioenen (meest alle luthersche) Zweden.” — Ten slotte zegt de schrijver:,, in eenen tijd, in welken elk weldenkend volk zoo zeer ijvert yoor: de uitbreiding van het onderwijs en de beste menschen: genegen zijn, kerk en school in den staat als eerste voor- waarden van deszelfs welvaart op te nemen en geene of- fers voor beiden te groot vinden, is het schrikkelijk te hooren, dat deze middelen aan de bedoeling, de zedelijke ontwik Kling der menschieden, niet beantwoorden? — Ditzelifde, hebben wij hier ook onderyonden, en om deze reden, willen wij onze kinderen emanciperen van de slavver van een onderwijs, waarop een vloek van onvrucht-baarheid schijnt te rusten. sedate wij meenen met het bovenstaande de redactie van den Vrimoedige geen ondienst gedaan te hebben, en terwijl wij haar voor hare fanatiecke taal bedanken, verklaren wij... door onze repliek geenszins te willen lastig vallen, an die edeldenkende en vrijidinnige protestanten, die ook an anderen de vrijheid gunnen, die zij voor zich zelven begeeren, daar wij enkel den Vrimoedige, met zijne ab en dependentien op het oog hadden. ee - : a 3? T. Dwr Ney es epee: DE REFORMATIE EN DE CATHOLIJKE NE- DERLANDSCHE STEMMEN. In het nommer van de Reformatie voor Augustus’ 1840 heben wij een artikel aangetroffen, waarin dat tijdschrift onder andere van kwade’ trouw en opruing der hart- stogten beschuldigt; omdat wij niet zonder verontwaar- diging, de oude reeds versleten magtspreuken en Tastee ringen tegen de Kerk van Rome, al worden ze ook door éenen staatsraad in buitengewonen dienst gebezigd, in’open- bare geschriften kunnen zien verspreiden, in een land, waarin aan alle godsdienstige gezindheden geliyke beschera ming is gewaarborgd en daar tegen even openlijk onze Cathohyke Stemmen meenden te moeten verheffen. Onze kwade trouw bestaat hierin, dat wij in eene getrouweljk - uit de Reformatie afgeschrevene citatic eenige zecr opmer- kelijke woorden, tot ons doel dienende, en niet at woorden, waarop de Reformatie liever zou hebben drukt gezien, met groote letters hebben doen druk Intusschen handelt de Reformatie, reeds in schrift van haren aanval tegen ons Hest gewigt. Al onze lezers wi * ~ * ~ 2 x * Roomsch Catholijk, gebruiken, wijl er geen ander Catholikismus of Universalite in het Christendom bestätigt noch bestan kan, dat niet met de Kerk van Rome verwenigd, waarvan de Roomsche Kerk het middenpunt is, zoodat Roomsch-Catholijk eigenlijk niets anders is, dan een pleonasmus. — Wij willen wel gelöven, dat de uitdrukking: Catholijk NEDERLANDSCHE Stemmen, in de ooren van menschen, die even als Mr. GROEN VAN PRINSTER, en de schrijvers van de Reformatie zich nog verbeelden dat Wederlandsch en Gereformeerd, synonimen zijn, zeer onaangenaam klinkt; maar men zal toch wel gelöven, dat de uitdrukkingen: Papisten, anti-christ, hoer van Babel en soortgelijke magtspreukige scheldnamen, in Catholijk Nederlandsche ooren ook geen zeer welluiderd accoord vormen. De Reformatie weet toch ook wel, dat de yo'ledige Godsdienstyryheid in Belgie, niet van de willekeur der regering van dat land afhangt, maar een gronddeel van de Belgiesche constitutie uirmaakt, en dat die constitutie het werk van Catholijken was. Van die vrijheid maken de protestantsche colporteurs niet zelden een tergend mis- bruik; waarvan wij onderscheidene brutale staaltjes zou- den kunnen aanvoeren, Overigens bevat dit artikel van de Reformatie, niets anders dan den ouden deun, hare verbeelding is ontsteld: zij ziet weder maskers, ijzeren klaauwen en al zulke verschrikkelijke dingen meer, die wij des te minder begrijpen kunnen, daar zij zoo verzekerd is van den aanstaanden yal yan Rome....!. Moet men dan die vrees voor eene wereld-heerschappij yan Rome niet werkelijk als een smasker beschouwen, waar achter zich de. haat verbergt, om de ligtgeloovige menigte op te ruijen? Waarom ontrust de Reformatie zich niet over eene mogelijke en blijkbaar bedoelde wereld- heerschappij van Rus/and ? Welk wezenlijk onderscheid is er voor de Reformatie tusschen de Roomsche Kerk en de Grieksch Russische Kerk ? Beide hebben de offer- ande des nieuwen verbonds, welke de Reformatie als vervilockte afgoderi7 beschouwt; beide hebben de pleg- tigheden , schilderijen, heilige beelden en reliquien, die, in de oogen van de Reformatie, bijgeloof en afgoderi zijn, gemeen; beide hebben kloosters voor beide ge- slachten, eene hiearchieke orde en eene lithurgicke taal gemeen .... . 3 het voornaamste onderscheid bestaat hierin, dat de Kerk van Rome eenen vromen grijsaard , minzaam en zacht, als eenen Apostel JoANNEs, als haar zigtbaar opperhoofd erkent, omdat hij de opvol- eris yan dien Apostel, aan welken onze eeuwig gezegende Verlosser gezegi heeft, gij zijt Perrus en op deze steenrots zal ik mijne Kerk bouwen, ik zal u de sleutels van het rijk der hemelen geven; al wat gij zult binden op aarde, zal in den hemel gebonden zijn: en al wat gij op -aarde zult ontbinden , zal ontbonden zijn inden hemel.... Weid mijne schapen, weid mijne lammeren; en die om den door alle Catholijken over de geheele aarde ver- als hunnen Opperherder, als hunnen geestelijken geschonken, om er als tijdelijken souverein te bevelen, en die om er de orde te handhaven eenige carabiniers heeft; terwijl de Gricksch-Russische Kerk eenen geduchten, magtigen en zigtbaar naar uitbreiding van zijne magt haken- den monarch, die over een groot gedeelte van onzen aard-bol beveelt, en ontelbare legerbenden in alle werelddeelen heeft, en ontelbare legerbenden in alle werelddeelen heeft, als haar geesteljk en tydeliyk opperhoofd erkent Daarenboven zijn de magtigste mogendhen van Europa (met uitzondering van Frankrik) Russlands ge- allicerden, en openlijk of heimeiijk vijanden van het Apos- tolisch gezag 5 en diensvolgens kan de voorgewende vrees voor de wereldheerschappij van Rome en voor de ijzeren klaauwen van eigen maaksel met al derzelver ab- en de- pendentie niet anders dan een masker wezen, dat echter voor de oogen van allen die zien willen, den ingekankerden secten-haat, door fanatieke trad Italien en oude geestrijeren gevoed, bespeuren laat en die genoegzaam bewijzen, dat de Reformatie zelve weinig gelöst hecht aan de propheten, die hare verbijsterde verbeelding in het XVII en XVII hoofdstuk van den apocalypsis (1), betrekkelijk de aanstaande yerwoesting der Babelsche hoer, dat is, volgens de Reformatie van Rome, van den Apostolischen zetel, zonder wien er geen Christendom meer zijn zou, te bespeuren waant. Doch genoeg. Dit geschrijf van de Reformatie bevat niet, waarop wij iets anders behoven te antwoorden dan wij reeds gedaan hebben in ons artikel: de Reformatie en de yryheid yan onderwys, en zullen voortaan over soortgelijke anti-christische, Babelsche en walgelijk ha- telijkeartikelen, slechts de schouders ophalen! In de zitting der academie van de Catholijke religie, op den 4 Julij 11. te Rome gehouden, heeft Mohseigneur Wiseman, Bisschop van Me/lipotamos, Coadjutor van den Apostolischen Vicaris van het midden-district van Engeland, director van het Engelsch Collegie te Rome, Consulteur der H. Congregatie van den Index en lid van het philosophisch collegie der Romeinsche universiteit, getracht met de geleerdheid, die hem eigen is, cenige punten toe lichten der geschiedenis van Paus Bontractus VIII, die door onderscheidene kwalijk gezinde schrijers misjormd is geworden. Na den verschuldigden lof te hebben toegekend aan die protestantsche schrijers, die zich in onze dagen de vurige verdedigers hebben verklaard van de Roomsche opperherders, heeft de heer Wiseman den wensch uitgedrukt, van weldra eenen ‘anderen beroemden Kampvechter te zien verschijnen, die het groote karakter van Boniracius VIII in het waredaglicht stelle, en het wieder. De Reformatie verwijst nu hare lezers zelye, naar die hoofstukken en bewijst daardoor, dat wij in ons artikel: de Reformatie en de vrijheid van onderwijs, hare wezenlijke bedoeling heben bekend gemaakt. Weten te wenken op den zwartten laster, waarmede de haat van NoGarret en van de XIV eeuw, hem zoo blindelings ten doel hebben gesteld. Inmiddels heeft Monseigneur “WISEMAN met cene meesterlijke hand den weggeschetst, dien men te volgen heeft, om dat edel doel te bereiken. Hij heeft zijne geleerde nasporingen bepaald tot drie punten. Hij bewijst in de eerste plaats dat MosHEmm en SISMONDI grovelijk gedwaald hebben, door te verze-keren dat de Kardinaal Caéranus (Bont Factus), CELES-TINUS bewoog om afstand van het Pausdom te doen en dat hij tot dat de onedelste listen bezigde. Als die schrijvers zich gewaardigd hadden ProLEMEvs Lucensius, STEFANERDO, Ecipius, CoLonNna en den ongenoemden schrijver van het leven van CELESTINUS, die tijdgenoot van die gebeurtenis was, en die op geenerlei wijze aan Bonrracius verbonden waren » te rasdplegen, zouden zij gezien hebben, dat CELESTINUS altoos het voornemen had, om afstand te Doen, en dat noort iets hem daarvan kon "af brengen, dat zoo Caéranus door hem daarover aangeproken, dat besluit niet laakte, zulks was, om den Paus te verlossen van de immer aangroejende ongerust-heid, en dat overigens het geheele collegie der Kardinalen, zich enparig toonde in de uitdrukking van hetzelfde gevoel. Maar de schrikbarende toon der trompetten door Caétanus gebezigd, om CELEsTINUs tot die daad te doen besluiten, de aanbiedingen door hem aan koning Kare van apes gedaan, om tot het Pausdom te ko-men, zijn slechts door vijanden van Boniracius uitge-dachte fabelen, en die door de voornoemde schrijvers, op eene lompe wijze zijn herhaald geworden, die zicli¥eenszins, bekommerden over de historische waarheid, als de gelegenheid zich voordeed, om kwaad van de Pauisen te spreken. Vervolgens overgaande tot het pontificaat van ‘yan Bonrracius VII1, en na vlugtig de menigvuldige undonderlmandelingen te hebben aangewezen, welke die Pausgelukkig ten einde bragt met de vorsten En republikanische van zijnen tijd, om einde te maken aan de oorlogen, welke de maatschappij verwoeden, komt de heer WisE-MAN tot de geschillen van Boniracius metde Cotona’s en hij regtvaardigt het gedrag van den Paus, “door de echt-ste documenten, die hij gelden doet door alles, wat de kritiek en de redenering het krachtigste het krachtigste hebben. 