Vaderlandsch woordenboek. 35 deelen and Byvoegzels 13
Jacobus Kok
Oh thy: 45 "ebar" "i DLE LLL. ni 4 i] : iH" i lajagadats weA aS id) | TTR BEL a "itt tt "am | bh | | if nil 4 | 4 i, spt SOLLELDPh bl hibphel bib Lael Larteee, Serena ipaduguadens tetrh 4 recente Mahe — ih 4 Heist ify aap MA CTL e ahae. 4. R +e 3 = 'it nT {1 | | | Annan) I Pore it be eh bL hh ahs at ‘7 be ah i (lt Ta _ ' i oe re QD ae =e g 8 Be 5 S 4 = ‘SS = 53 gm i qo —, zd) Dm Oo rs TS Tl > 0 Jacobus Kok Digitized by Google Sain <: Digitized by Google Sain <: Digitized by Google Sain <: Digitized by Google VADERLANDSCH WORDENBOEK, GORSPRONKLYK VERZAMEDE JACOBUS KOK) GORSPRONKLYK VERZAMEDE JACOBUS KOK) MET KAARTEN, PLAATEN en POURTRAITTENG JOHANNES ALLART, MDCCXCIIL "ee, = naa - - 7 4'‘ ad na ° P — . ; of. ™ = ‘¢r -- ath =e om ee ee 8 ~ - - - r i 4. _ e- t.. wn *" ¢-f aa 4 — -~ { e “+ f —_—- — £2 oe iedihiadl a ~ r VADERLANDSCH- WORDENBOEK. TRO, "TF sour: (HARPERT MARTENSZOON ) Of de person, welke de deezen ndam voerde, den twee doorluchtige Admiraalen y hier naa ce vermelden, en zo ja, in welk eenen gtaad, hebben wij siec kunnen ondekkens Eéne bijzonderheid, welke ’s Mans karakter en denkwijze ken~ fchetsts is ons vau hem gebleeken. Hij was Lid der Rege ringe van Delft, en hadt, wegens die Stad, zining in bet Kollegie van Gekommiteerde Raaden, in den Jaare 2638, ten tijde als de Raadpenfionaris raceL aldaar de eerfte ape- ning deedt, omtrenc den befaamden overtogt van Prinfé wit- LEM DEN Lil na Enge/and. Men weet dat de zaaken diens Koninkrijks, ten dien tijde, zeer verward ftonden, en hoe de Proteftantfche Godsdienst, door de Roomschgezindheid des Konings, aldaar met vervolging en uitrooijing wierdt gedreigd. De Raadpenfionaris, een vriend en gunsteling van den Stad- houder, gaf hierom te verftaan, hoe hij van gedagten was, ‘dat de Prins, om de zaaken van England te herftellen, der-waarts behoorde over te fteeken; vooral, wanneer hij door de Rijksgrooten daar toe verzogt wierdt. Hij voegde ’er neveus, dat zijne Hoogheid, naar zijme gedagren, daar toe, door de Staaten, beboorde onderfteund te worden. Hoewel de Staatsman zijne meening niet verder uitte, wierdt, nogthans, dezelve, door de Leden duidelijk genoeg begreepen, dat de Heer Tromp den Amfterdamfchen Butgemeesier niko- LAAS WiTsen, die insgelijks in de Gekommitteerde Raaden zat, deze aanmerkelijke woorden in de ooren fluisterde, dat de Prins Monmouthje cheen te willen speelens De Heer TRoMP zinfpeelde op jaxos, Hertog van Monmouth, Naatuurlijken Zoon van Koning KareL Den Il, die, naar het over- XXIX. DEEL, Dddudddddddd hij- 2.. ROMP. CKORNELIS. 2 = Lijden van zijnen Vaderland, na Ho/land was gewecken, en van daar na Enge/and overftak, om ’er eenen Opftand in het Rijk te verwekken; doch in zijne onderneeming zo ongelukkig flasgde, dat hij dezetve met den hals moest boeten. Zie J. WAGENAAR, Vaderlandfche Hi-forte. Tromp, (ORNELIs) van wiens geboorte, zo min de plaats als de tijd, ons is gebleecken, was de Zoon van den beroemden Zeeheld en Admiralty Marrpertszoon TROMP; zijn Moeder was DINA DE HAAS. Weinig, of om beter ie zeg. gen, niets vinden wij, bij de Gefchiederichtsvers, wegens zijne vroegere jeugd en aankomende Jongelingschap sangeteekend, Dewijl zijn Vader, ten tijde als hij gebooren wierdt, reeds eenen aanziellijken rang in °s Lands Zedeienst bekleedde, is het te devken dat hij eene opvoeding, daar meede overeen- komftig, zal genooten, en den wijdvermaarden Zeeheld. al vroeg op deszelfs togten verzeld. hebben, om alzo door eene vroegtijdige ondervinding, met onderwijs gepaard, tot den dienst van °c Vaderland te worden in ftaat gefteld. Dit is zeker, dat hij, tot mannelijke jaaren gekoomen zijnde, reeds ia den jaare 1650, als Kapitein het bevel voerde, over een Oorlogichip, en in die hoedanigheid, nevens den vermaarden JAN VAN GALEN en eenige andere Kapiteinen, wierdt uitge zonden na Salee, om dat roofnest ce water in te fluiten, en met de Regeering een Verdrag te treflen; waar in zij ook gelukkig flasgden. In den Jaare 1652, woonde hij, den zee- flag bij, in de Middell and the Zee, tuschen den Engelfchen Admiral Bopley en JAN VAN GALEN, voorgevallen. In dit gewehrt betoende Tromp de blijken van ongemeene dapperheid en bragt den Engelichen geene kleine schade toe; doch alzo hij zich geduurig hadt bevonden ter plaatze, daar het hevigst vuur gemaakt wierdt, was zijn chip merkelijk befehadigd geworden, en hij genoodzaakt, onder den wal van Corfica te loopen. Toen ‘sanderen daags naa den Zeeftrijd de Enget-fche Vioot te Porte Longene, eene Spaanfche Haven, binnen ge- gelopen, en de Holland{the Zeemagt in dezelve insgelijks ten anker was gekoomen, wierden de vijandlijkheden voor eenigen tijd opgefchoru De Kapiten rromp met den Kapiten Lox aan land gevaaren zijnde, om den Spaanfclien Bevelhebber BRANCARTIO te begtoecten, Begaven zich insgelijks, daar toe vooraf verlof verkreegen hebbende, san bootd van den Engelfchen Admitaal poptey, van welken zij vriendiijk ontvangen, minzaam On the bald, op de gezondheid van GALEN toegedronken, en bij och aficheidneemen met vijf Ka-nonfchooten veréerd wierden. In den franischen Zeichen, hadden de Hollandets, on-det anderen, op de Engelfthen veroverd het Fregat de Fenix. Op ‘ce welk vervolgens HORNELIS TROMP Was OVergegzan, OM dat zijn fchip, de Maagd van Enkhuizen, Zo reddeloos ge schooten, en boven en onder water gehavend was bevonden, dat her onbekwaam wiefdt georden om vertde Zee te bouwen, Schoon de Engelschiffer merkelijk fehade hadden georden, hadden zif, nogthans, moeds gehoeg behouden, ook om deeze schade gedeeltelijk te herftellen, eenen aanflag te waagen ter herneeminge van den Fenix. Te gemaklijker gelukte hun deeze aanflag, dewijl de Holianders, een Prijs met Bakkeljaauw gelaaden ingebragt hebbende, vrolijk waren, em flappe wagt hielden; zij waanden zich veilig tegen allen vijande lijken aanval op de Reede van -Livorno, daar. zij thans geankerd lagen, Bopiey en de Kapitein cocgs, deeze agteloos-heid befpied hebbende, bermannen hier op drie Booten, voe-fende ieder dertig Bootsgezellen, allen gewapend: met Pisto-len, Houwers, en zakjes Meel, om het in de oogen der weerftandbiedende vijanden te w Erpen. In den avond van den hegenéntwintigsten November des Jaars 1652, staken ze fillets jes van boord; doch de duisterheid van den nacht delden dwaalen; zu eigenen den volgenden morgenftond zieh eigtet vereenigd hebeende, leggen ze het Fregat, met beendig der dekel der Boot de Kabels van den Fenix afkappen, dat van de tweede de zeilen beftuuren, en van de derde bet Scheepsvolk benen houden, of, indien het de nood vefeischte, afmanken. Dit alles  schacht zijnde, zeilden er tes- ‘stond’ meede-na Wapels: twee Hollandfche fchepen zetten hen ‘naa; doch te vergeefs, dewijl de Fenéx nitieckend wel: be- zeild was. Acht Hollandfche Matroozen wierden, bij deeze gelegenheid, en, gelijk zommigen verhaalen, in koelen bloe- de, afgemaakt, en de gekwetften te Nape’s aan land gezet. “Hierom wierdt beraadflaagd tu:fchen appelton, die ‘t bevel “over deeze fchepen. voerde, en den Kommandeur noptey, ‘die ‘met zijn Eskader in Porto Longohe lag, en befloten “Livorne te veriaaten, en gezamentlijk de Hollandfche Vlodt ‘aan te tasten. Deeze beftonde uir zestien Corlogfchepen en éen Brander. Kornetis TRomp, overgegaan op het fchip de -Maan, voorheen gevoerd door den Kapitein DAvVin JANSZOON BONT, in den flag tegen popley gefneuveld, was thans, blj voorraad, tot de waardigheid van Schout -bij-nacht vérhee. “ven. Op den dertienden Januarij des Jaars 1653, kwamen ‘de Viooten aan elkander, in het gezigt van Livorno. Hevig wierdt, in dit gevegt, aan weerkanten geftreedeon. Tromp, ‘in ’t bijzonder, wien nog de spijt in °t hart lag van den hoon, op het fchip de Fenix geleeden, betaonde eene ongemeene ‘dapperheid. Het Engelfche fchip de Sempfon, gewapend met veertig ftukken en honderdénder ‘dapperheid. Het Engelfche fchip de Sempfon, gewapend met veertig ftukken en honderdénder ‘dapperheid. Tig koppen, klampre hij aan boord, en bragt het, door onophoudelijk fchieren, wel haast jo zo deerliike benaauwdheid, dat de Hollandfche Matroozen begonnen te enteren, en de Engelfchen om kwartier te roe- TROMP. (KORNELIS) $ door het vuur van den Hollandfchen Brander, ’¢ welk tot in de Kruidkamer was doorgedrongen, in brand, en vioog vervolgens in de Jucht. ApeLETON, voor de Hollandfche dapperbeid moectende wijken, nam de viugt. Kommandeur poDLey, Zulks vernomen hebbende, volgde zijn voorbeeld, die, egter, door Tromp, met eenige fchepen, wierdt naagezet. Gelukkig voor de Engelfchen raakte hij, door de donkerheid van den nacht, uit hun gezigt: want gewisfelijk ware hij anderzins in hun magt gevallen. —— "t Is bekend dat, in dezen Zee-flag, den dapperen vAN GALEN de rechter voet wierdt afgefchooten, en hij vervolgens aan deeze wonde overleeden is. Als een ‘bewildige van ‘s Mans onverzählt tekenen wij hier aan, dat, naa dat hem, geduurende het gevegt, het been on- der de knie was afgezet, hij tot verfterkingen een gias wijn nuttigde, en hetzelve, zonder eenige tekenen van pijn, uit- gedronken hebbende, het ter aarde wierp, met deeze woor- den:,, De Engelfche Koningmoorders moeten ‘t toch alles » betaalen.” De Staaten van Holland, hun genoegen over de dipperheid van verfcheiden hunner Zeebevelheberen wil- lende betuigen, en om tevens ‘sLands Zeemagt op cen be- ter voet te brengen, befloten, in het zelfde jaar, zommigen huoner tot hooger waardigheid te bevorderen, Konne.is Tromp wierde bij die gelegenheid niet vergeeten, maar tot Schout-bij-nacht onder het Kollegie ter Admiraliteit we du- ferdam sangefteld. Bebalven de erkentenis, welke men aan de naagedagtenisif van zijnen onlangs gefneuvelden ‘Vader, MARTEN HARPERTSZOON TROMP, Wilde bewijzen, was zijne eigen perfonlijke dapperheid, bij verfcheiden. iden gelegenheiten, en vooral in den jongften Zeeflag voorländige bevordenen. In den Jahren 1654, krampf romp, in de gemelden hoedanigheid in Zee, om eenige Spaanschwalters na de Middellandche Zee te geleiden, De Vice-Admiral pe RUITER, die insge lijks een togt derwaarts hadt gedaan, keerde van daar te rug na Kadix. Naauwlijks hade hij voor deeze Stad het anker laaten vallen, of de Nederlandche Konful, en eenige Holland-che Kooplieden, kwaman bij hem aan boord, hem met droefheid vertoonende verfcheiden brieven, uit Se/ee ge(chreeven, Ddddddd 3 mel- 6 TROMP, (KORNELIS) at i re LE ee meldende hoe hard de Cid, of Opperbevelhebber dier Stad, met de Nederlanders handelde, ter oorzaake dat de Schoutbij-nacht KORNELIS TROMP een Fluitchip, de Windhond gee maamd, ’t geen men zeide te Sa/ee huis te hooren, bij Ma-mora hadt genomen, De reden, weike Tromp van zijn gee drag gaf, begreepen in eenen Brief aan den Cid, *kwam hier-op uitt » Dac die van ’t Schip, welk hij veroverd hadt, geen 3» loep hadden will En uitzetten, noch aan zijn boord koo- men, hoewel hij een Witte Viag -hadt laaten waaien; dat a> hig het toen voor een Algiersch Schip hadt aangezien, en ss daarom genomen: te meer, om dat het Volk met kisten — »» en kasfen, zo veel doenlijk was, aan {and viugtte; doch 9» Indien de Opperheer van Salee zich hier door beleedigd $s Vondr, dat hij zich kon vervoegen aan Hunne Hoogmogen- »» den, de Algemeene Stagten, die gewoon waren eenen iege- »» lijk billijk rege te doen; "er bijvoegende, dat hij geenen p> last hadt om den Onderdasnen van Sa/ee eenig hinder of »» fchade te doen.” Veel moeite hadt het in, eer dit gefchil wierdt uit den weg geruimd; en ’t liep aan tot in Ogtober des Jaars 1655, eer het Verdrag getroffen, en de Vrede wierdt vernieuwd. Eene der voorwaarden behelsde, dat de Heeren Staaten aan den Cid van Sa/ee zouden doen weder- geeven *t geen geborgen, in weezen of gekoomen was van "« Schip de Windhond, ’ Welk de Schout-bij - nacht KORNELIS TROMP, in at voorgaande jaar, bij gebrek van genoegzaame kennis te geeven, of Zeebrieven te vertoonen, omtrent Ma mora hadt genomen, en te Kadéx opgebragt, doch "t geen naderband verongeltukt was. “In den Jaare 1656, was tusfchen KAREL GusTAAF, Koning ven Zweeden, en den Poolfchen Koning JoHAN KAzIMIR, Oot Jog ontftaan, ’t Belang, welk de Algemeene Staaten bij dee- zen Oorlog hadden, en de vreeze dat de Zweeden zich van Dantzig zouden meester maaken, waarbij de veart der Hol- landeren op de Oostzee, toenmaals gelijk nog heden een yoormame tak van hunnen Koophandel, merkelijk nadeel zou geleeden hebben, deedt hen befluiten om eene Vloot na de Zond en de Oostzee te zenden. Het Opperbevel over dezelye wierdt opgedraagen aan den Graave van wassenaan, Heere yan TROMP. (KORNELIS ) ? eee yan Obdam, Luitenant-Admiraal van Holland. Doch eer deeze in Zee ftak, wierdt de Vice-Admiraal De RUITER, vere zeld van den Vice-Admiraal pieTER FLORISZOON Cf ONZeR Schout -bij-aacht Tromp, met ecne Vioot, voorultgezonden. In Junij kwamen zij onder de Lap, bij de Zond, ten anker. Nevens de twee opgenoemde Opperbevelhebbers, begaf zich Tromp terftond aan land, om te Koppenhage met de Sraatfche Gezanten, den Heere KOENRAAD VAN BEUNINGEN , de Heeren VAN AMKRONGEN €0 MATTHIAS VIERZEN, te f{preeken, en ver- volgens eenige der voornaamfte Staatsdienaaren te begroeten. Van daar keerden zij fpoedig te rug in de Vioot, die door de komse des Heeren vAN WasseNaar cerlang merkelijk ver- fterke wierdt. Met deeze vercenigde magt rigten zij hunnen koers na Dantzig; hier wierden zij, straks naa hunne aan- komst, met eenige eerefchooten, wit het Kafteel Weixelmun- de, begroet: terwijl men kort daar naa een Galjoot, voerende eenige Heeren en Kooplieden van de Stad, in de Vioot zag verfchijnen, om den Luitenant-Admiraal eu de overige Bevelhebbers te verwelkoomen. De Heer ViINCENTIUS FABRICIUS, Sijndicus of Penfionaris der Stad, vermaard om zijne geleerd- heid en Latijnfche Dichtkunde, kwam, wit maame der Wet- houderfchap, den Heere vAN WASSENAAR begroeten, en ver- volgens aan land en in de Stad nodigen. Onbefchrijalijk is de wreugde, welke, te Dantzig, over de komst der Nederland- fche Vioot, bedreeven wierdt; bij dag en nacht zag men de bewijzen van bijzondere blijd{chap. Niet vrugtloos waren ook de kosten, door de Al. gemeene Staaten, bij deeze gelegenheid gedaan. Door hunne Gezanten traden zij, met een nader Verdrag en Verdrag en Verdrag. De Nederlandsche Vloot voor Dantzig bevorderde kragt daadig dit Werdrag, ’t welk in September te E/bing wierdt geflooten. De tijding van het geflooten Verdrag de Staaten deczer Landen befluiten, om den Heer vaN WASSENAAR, met dertig der zwischensthe fchepen, vhuis te omtbieden; doch aan den Schout-bij-nacht TRome bevelte te zenden, op of omtrent de Reé van Dantzig, met twaalf der ligtte fchepen, tot nader order, te vertoeven, Doch niet lang naa het vertrek van den Dädddddd 4 Lui-t TROMP. (KORNELIS) Luitenant - Admirasl » Wierdt Tromp met zijn onderhoorigé fchepen insgelijks oponthooden. Ia November des Jaars 1656, wam hij met zijn Viootdee! behouden in ’t Vaderland gan. "Nea dezen togt, schijnt de Heer Trompe eenige jaaren rust van den Zeedienst te hebben geroten. Althaus ontmoeren wij niets aanmerkelijks, wegens zijne verrigten van dien tijd af tor in den Jaare 1662.’ In dit jaar wierde hij, nevens den Kapitein pirk scuey, na de Middellandfehe Zee gezon-den, om eene Vioot van tien Koopvaardijfehepen te geleiden. De RITER wags reeds vroeger, met eenige Vioot van twintig Oorlogfchepen, derwaards geltevend. Op den eerften dag des Jaars 1663, kreegen de twee Nederlandfche Viooten elkander in ’t gezigt. Doch eenige weeken lamer wierdt de Vice - Admiral pe rnurrer, met eenige {chepen, na "t Vader. land. ontbooden, en hem tevens bevel gezonden, om het gebied over ’t Esquader, welk in de Middellandfche Zee zou blijven’, over te draagen op den Schout-bij nacht TRomP. Erlang wierdt deze aan werk geholpen, door de trouwloos-heid der Algierijnen. Tegen het Verdrag, onlangs met hun geflooten, begonuen z Je enige Nederlandsche fchepen te one derzeit, en dezelve van vele goederen te berooven. Tromp, deezen moedwil niet ongeftraft willende laaten, en van de Algemeene Staaten uitdrukkelijken last ontvangen heb« bende om geweld met geweld te keer te gaan, ging dan. op hen los om hunne plofderzucht te teugelen, Eerlang raakte hij in gevegt met eenige Rooffchepen, en veroverde dezelve 3 waar door een sanzienlijk getal Christen Slaaven in vrijheid wierdt herfteld. Onder anderen bemagtigde hij , op den tien- den Januarij des Jaars 1664, niet ‘verre van Matlaga, twee Algierijofche Vrijbuicers, den eenen met achttien, den dnde- ren met twintig ftrkken gefchuts gewapend, te zamen aan boord hebbende tweehonderdéntachtig, zo Turken als Moo- ten, vijféntwintig Christen Slaaven, en vijf Renegaaten. Niet lang vertoefde de Heer rromp, naa deeze zege, in de Mid- dellandfche Zee; zaaken van grooter aangelegenheid , elders voorgevallen , maakten zijne en de tegenwoordigheid zijner Vioore in andere waereldoarden noodzaaklijk,. Het x TROMP. (KORNELIS) 9 Het vuur vat QOorlog, *t welk tnsfchen Engeland en de Verdéenigde Gewesten eenigen tijd ‘onder de asfche hade gefmeuld, dreigde nu wederom in lichterlaaije viamme te ontbranpen. Karet ve II, hoewel door Nederland{che hulp op den throon zijner Vaderen herfteld, toonde duidelijk dat hij deezen Landen een kwaad hart toedroeg. Op zommige pleatzen waren reeds daadlijkheden gepleegd, en men was hicrom zijne hoede. Eene talrijke Vioot rijkgelaaden fchepen wierdt, onder anderen, uit de /ndign verwagt. Op dat deze niet in de magt der Engeifchen mogt vervallen, kreeg de Heer Tromp last, om met eene Vioot van tweetn-twintig Oorlogfchepen op dezelve te kruisfen. Hij ontmoette, in Augustus, de Oostindifche Retourvloot bij Fairhill oontrent Aiit/and, en bragt dezelve in behouden haven, zonder eenige vijandlijkheden ontmoet te hebben. Dewijl meu hier  bijzon- derlijk ook aan de Afgewaardigden der Algemeene Staaten in Texel, welke, naa het eenig des gevegts, met een Jagt buiten Gaats gevaaren zijnde, eer nog de Vioot was binnen geloopen, den Vice - Admiral TRomp bij zich aan boord dee- den koomen, hem aanmaanende om met de Vioot zee te blijven houden, al ware ’t ook dat dear door eenigen Dddddddd 5 tgs tegenfpoed leedt, om althans aan de eere te blijven. Doch gromp, het hart vol fpijts hebbende, gaf hun ten antwoord, dat hij met Kapitelnen, die hem zo {chelmagtig hadden ver- Jaaten, zulks niet konde doen. De Vioot, beftaande uit bij- kans zestig {chepen, liep dan binnen, onder geleide van de Heeren TRomp eM KORNELIS EVERTZEN. Bij het bezigtigen der fchepen bleek het, dat zij in ’t algemeen weinig, en de meesten in ’t geheel niet, befchadigd waren. Eenige weinige waren "Chepen konden toonen in 't hetst van 't. gevegt geweest te zijn; het 'chip van den Vice-Admiral Tromp muntte onder gesezt werden. Op dat de trouwiloosheid en lafhartigheid, in het toekoomende, zo veel doenlijk, mogt geftuit worden, wierdt het dienstig geordeeld, in Zexe/, op,’s Lands Vioot, eenen Krijgsraad te beleggen, in welken het gedrag der verdagte Kapitelmen beoordeeld, en vervolgens hun de verdagte Staaten zou worden cocgevoegd. Van dezen Krijgsraad wierdt de Heer rromp tot Oppethoofd benoemd; ook hadt hij alle mogclijke moeite aangewend tot het voortzetten deezer zaake, hebbende ten dien einde in allerijl eenen keer na den Hage gedaan, om de Algeineene Staaten van alles naauwkeurig teonderigten. Niet lang naa dezen geregtshandel, door welken aan de lafhartigen en die zich aan ontrouwe hadden schuldig gemsakt, de welverdiende fchaft wierdt toegevoegd, wierdt de Heer Tromp., ter belooninge van zijn dapperheid, in den laatften flag betoond." Door de Staaten van Holland, bevorderd tot de waardigheid van Luitevant-Admiral, onder het Kollegie ter Admiralität 2an de Maas, en wel in de plaats van den onlangs gefenvelden Admiralität eGBERT BARTHOLO- BEUSZ. KORTENAAR. Een zonderling genoegen betoonde, over deeze verheffing, het Bootsvolk in 'c algemeen, 't welk hem, even gelijk wel eer zijnen Vader, bij ältestekendheid genegen was. Nas het ongelukkig, doch eerlijk uiteinde des Heeren van WASSENAAR, hadden de Algemeene Staaten ftraks in overlegenen, wien zij het Opperbevel over ’s Lands Vloot, ia zijne plaats, zouden opdraagen. Veelen wierpen ’t oog op den Heer rromp, aan wiens dapperheid niemand twijfelde. Doch tusichen dezen en de Gemagten der Staaten wag eenig misnoegen onrftaan, wanneer hij, naa den flag, niet tegenflaande hume aanmaaning om Zee te houden, met het groote gedeelte der Vioot binnen 7exe/ was geloopen. Ook melden zommigen, dat hij, op ’t Eiland Zexe/ aan land tree-dende, zou gezegd hebben, zijn Ampt te zullen nederieggen, om dat "er naauwlijks twealf Kapiteinen geweest waren, die hunnen pligt regen de Engelfchen betragt hadden. Doch de voornaamfte reden, waarom zommigen hem tegen waren, was, om dat hij, huns oordeels, den Prinfe van oraAnye eene al te groote genegenheid toedrocg. In ’t algemeen wier Der egter begreepen, dat niemand boven zijn hoofd kon geftold worden, zonder hem een gevoelig ongelijk aan te doen, Hierom wierdt het beflnic gesomen, dat men hem, ten minuten in naam, het hoog bevel over de Vioot zou opdraagen. Doch tot maatiging van zijn gezag, wierdt tevens goedgevon= den, drie Gevolmagtigden der Algemeene Staaten af te vaare digen op’s Lands Zeemagt; tot deeze waardigheid wierden erlang benoemd RUTGER HUIGENS, wegens Gelderland afgevaardigd ter Algemeene Staatsvergaderinge, JAN DE wiTT Raadpenfionaris van Holland, en JOAN BORNING, Burgemeester van Middelburg. De Heer romp, in gevolge van dit befluit, het Oppergebied over oss Lands Vioot sanvaard hebbende, betoonde groten ijver in "t bezorgen van alles 't geen noodig of dienttig was, om dezelve {poedig in Zee te brengen. Doch toen alles nu bijkans gereed was om uit te loopen, en Tromp zich nevens de Gevolmagtigden der Staaten reeds in Texe/ op zijn chip de Liefde hadt begeeven, ontving men aldaar de tijding van de aankomse des Luitenant-Admiraals pz RUITER met zijne Vioot op de Rivier de Eems. Hier door ontftonde merkelijke verandering. Reeds vddér zijne aankomst, hadden veele Leden der Staaten van Holland hunne genegenheid vertoond om hem het Opperbevel op te draagen; doch toen men de zekere tijding van zijne wederkomst van de Kust van Guinee, werwaarts hij eenen togt hadt gedaan, ontvangen hadt, wierde deeze zaak ernftig bij de hand genomen, Amflerdam deedt den eerften voorflag; alle de-Leden van Holland,  1665, wierdt het befluit genomen, dat de Luitenanr-Admiraal pe RUITER, geduurende den aanftaanden toge, als Opperhoofd ’s Lands Vioot zou gebieden, onder het oppergezag der bovengemelde Gevolmagtigden, HUIGENS, DE WITT en BorREEL. Een alge- meen genoegen namen de Bevelhebvers der Vioote in dat be- Quit, wanneer het hun wierdt aangekondigd, uitgezonderd onzen Luitenant-Admiraal Tromp. ‘pe meening aan de.gemelde Heeren, in den volgenden brief. ‘ae | De Sranten van Holland en West - Vriesland. 9» Edele, Erentfeste, Resed » Wijze, 5, Voorzigtige Heeren! »» Wij ‘vetneemen met misnoegen en verwondering, dat de -y, Luitenant - Admiraal taome uit onze dispofitie, ren sanzien « van de qualité en ’t Commandement, gedörderend aan den .95 Luitenanc- Admiraal pe RuivTeR, occafie genomen heeft van -»» vergiverfatie in de uitvoering van des Lands dienst, hem 3» aanbevolen, ook zo verre dat hij weigeren zou te ftaan -», onder ’s Commendement van den yoornoemden pe nviTER, »» en vervolgens omme voor. des Lands dienst. in de aanftean- •55 de Expeditie zich te laaten emploijeeren ; Vertrouwende ‘yy miettemin dat hij, zijnne gedagten over eene. zaak van 20 »» groot een gewigt voor den dienst van den Lande in "t ge- yy) meen, en de reflectien die over ’t voorfchreeven doen te- »» gen zijn perfoon in ’t particulier gemaakt zouden moeten »» worden, nader hebbende laaten gaan, zich beter zal beraa- »», den hebben; ende hoe het zoude mogen wezen. de wijl » door zo Onberaaden voorneemen des Lands dienst in gee- s» Den deele mag verwaarloosd worden, zo begeeren wij dat 9» Gijlieden de zaaken bij alle manieren, doenlijke en beden- »» kelijke wegen, daar heenen zult dirigeeren, dat, zonder »» aanfchouw op den person van den voornoemden Luitenant- » Admireal Tromp, en ’t zij hij zich beter bedage hebbe, »» Ofte bij zija anbevoegd en onvoorzigtig opzet zoude me- “t4 “TROMP. (KORNELIS) SASL PS Ee PT SR A ‘sy gen perfifteeren, daarommfie het uitgsatt vai de Vioot itt ‘sy Beenetiel wijze opgehouden, of geretardeetd, maar zondet > @enig verzuim van tijd of otcafie ea oe gy tueerd zal worden, enz.” De Gevoltagrigden per ee zich nade den inhoud ven ‘dic {chrijven. En tromp, zich nader bedagt hebbende, of zich leatende overreeden, bleef op de Viodt; en voegde zich — haar de meening en het bevel van ’s Lands Stasten. Ondertusfchen was, voor eenige dagen, metkelijke opftand gerezen op het schm van den Heere TRomP, voornaamlijk onder de gemeene Matroozen; deeze wilden het: anker niet opwinden dan in den naam des Prinfen van oranje3 in hog verfcheiden andere opzigten ftelden zij.zich tegen bunne Bevelhebbers, die, egter, door gevoegelijke middelen, alles we- derom tot stilftand bragten, Maar de muitzucht openbaarde ‘zich van nieuws, met grooter hevigheid, toen de Kok’ begon te schaffen. Want niet te vrede zijnde met het-geen hun ge fchaft wierdt, begaven zij zich met de bakken na de Kajuic, en maakten aldaar groot geweld: zo dat de Scheepsoverften, opgemnerkt hebbende wie de voornaamfte Belhamels waren, dezelve-deeden in verzekering neemen, en voorts in boeijens kluisteren, om vervolgens naar verdienfte geftraft te worden. De Krijgsraad vergaderde dan, en, de schuldigen gehoord hebbende, verwees twee van dezelven, tot een spiegel voor alle anderen, om de Galg het lot te werpen. ‘len dien einde wierden twee stücken pzpier gelegd in een tinnen schönen, met een ferver overdckrs op het een papiertje was een Galg, op het ander een Nal getekend. Die de -Galg trok, wierdt terftond aan de groore Raa opgehangen, de -andere strengelijk gegeesfeld en gebrandmerkt, en wijders voor fehelin gan land gezet. 'c Is -bekend, hoe's Lands Vioot, bij deeze gelegenheid, wierdt in Zee gebragt, door de kundigheid en onvermoeide viijt van den Raadpenfionaris DE witr, die, tegen het algemen gevoelen der Lootzen, bevonden hebbende, dat 'er welachteten freien op het Kompas waren, met welke de schpen konden uitloopen, zelve het dieplood in de handam, en, het Sparijaardsgar gepeild hebbende, op zommige plaatzen vier voeren meer water vondt, dan doorgaans wierde gemeend. Hier door gelukte het.dien grooten Stastsman,'s Lands Zeemagt, tot algemeene Verbaasdheid, met een Zuie den en Zuidwesten wind in Zee te’brengen. Doch niet lang was zij in Zee geweest, of 2ij wierdt beloopen van eenen geweldigen form, zo dat het oogmwerk, om handgemeen te worden met de Engelfchen, thans mislukte. De verstrooide Vioot verzamelde zich onder Goeree, van waar zij na Engenschaft, en eerlang In ossenings Diep binnen liep, met oogmerk om iets tegen den vijand te onderneemen. Doch eene algemeene ziekte, welke op’s Lands Vioot ont stondt, verijdelde dit voorneemen. TRromP was, ten deezen opzigte, een der ongelukkigften; hijverkiaarde, dat op zijn fchip, binnen den tijd van twee dagen, meer dan vijftig Sob daaten waren ziek geworden. Hierom wierdt befloten de Vaderlandsche Reeen wederom op te zoeken. Tromp zette zijnen koers na de Maas, daar hij.in November behoudes aan kwam. In het begin des volgenden jaars, verzogt de Luitenant-Admiral romp aan de Heeren Staaten van Holland, dat zije ne kommissie, als Luitenant-Admiral van Holland en West-Friesland, onder het Kollegie der Admiralität op de Magae, mogt veranderd, en hij, in de plaats hier van, tor Luitenant-Admiral onder ’t Kollegie der Admiralität van Amferdam aangefteld worden. De Heeren Staaten, den räd der bovengemelde Kollegien daar over hebbende ingenomen, bewilligenden in zijn verzeichnen. Op den zesden Februnrij ontving hij zijnen nieuwen Lastbrief. Met het chip Hollandia, voeren-de tweeentachtig fukken gefchut en vierhonderdvijftig koppen, Hep hij, nevens de gehecle Nederlandche Vloot, op den eerften Junij des Jars 1666, in Zee. Op den elfden dier maand kreegen de Staatfche en Engelfche Vloot, omtrent het Méuwyvoorland, en begonnen dieo meikwaardigen Zeeflag, welke vier dagen dourde, zo beroemd in ’s Lauds Gefchiedenisfen. ‘s Anderen daags gaf hij, door een En brief, den Staaten kennen van "t veroerende van" des Admirals van de Witte Viag, "de Royal Charles, vote" "voerende negentig metadle ftukken; als meede van des moed, welke het Bootsvolk bezielden. Op den zelfden dag, als de twee Viooten an elkander raakren, was de Heer van SOMMELsDYK in ’s Lands. Vioot.gekoomen, en hhadt zich begeven aan boord van den Luitenant-Admiral Tromp, ons aangezien DE RUITzR hem verzogt hadt, dat hij zieh op zija chip onthouden wilde; ’t geen daar naa, hier te Lande’en verzogt werden: baarde, als of hij TRomP. eenen raad was koomen geeven, die met.’s Lands dienst niet wel beftaan kon." Qok hebben zommen aangemerkt, dat TRomP-, geduurende Meezen Zeeflag, im verfcheiden opzigten, zich gezins. onbe- Tispelijk hadt gedraagen. Toen pe RUITER, met den middelgogt. der Zeemagr, met den Hertog vaN ALBEMARLE in een hevig gevegt geraakt was, bleef Tromp, die de agterhoede Eebood:, twee: mijlen bewesten. DE RUITER, met opgegijde zeilen, leggen, even als of hem het werk niet aingangen; “waar door be Ruirer in, merkelijke ongelegenheid kwam. .Beter gedroeg hij zich in zijn.gevegt met den Engelichen Vice-Admiral smitu, dien hij tegen den avond op de -viugt dreef; hoewel- bet hem vervolgens tot ‘misdaad wierde -gerekend, dat hij, zonder zich san den reddeloozen ftaac van DE RUITER te laaren gelegen zijn, zich enkel bezig hielde met chet Eskader van smirH, den gantfehen nacht door, te vervolgen; van welk vervolgen hij, zonder den Engelfchen merke- jijk nadeel te hebben- toegebragt, na de Wielingen, en voorts door's Landi Diep in  getrouwe dientten, van den Heer Luitenant-Admiral pe — RUITER, door partijfchap, zonder mij gehoord of gefprokte hebben, ende jaioufie, om dar God Almagtig mec kleinder magt mij op den vijand avantagie heeft gegeven, sondem hem met een grooter magt disavantagie, voor oorzaalf y van de Nederlaage en voor een Schelm gedecrierd te wor, Gen, is mij onlijdeliyk; ende zo geene reparatie daar van sy krijge, ben ik incapabel om het Vaderlaod te kunnen die hen: wane zo nu niet wel gedaan het, meene novit welte zullen kunnem doen. Ende. ’c is geen tijd om Schelmen. gy» té emploijeeren, maar wijze, veorzichtige en couragieufe 9s Zeehelden, die voor ’t Vaderland, ende haare eigen reputa- » Ue, bereid zijn goed en bloed op te zeuen, weike ik sy) Meene tot nog toe 20 wel door Gods genadigen zegen ce _ys hebben geconferveerd, dat ik geen Luitenant- Admiraal pé s, RUITER, noch ecenig mensch ter wereld, zo lang ik leeve, » capabe!l schte mij die te zulien kunnen ontiteelen, enz.” Deeze en nog veifcheiden andere uitdrukkingen in deezett brief gaven genoegzaam te verfiaa:, hoe verre de vriend{chap eo her vertrouwen tusfchen de beide Admiraalen verbroken waren. De Staacen van Holland, over dit gefchil ten hoog- ften bekommerd, en erger gevolgen duchtende, bevalen aan eenige Leden van hunne Vergaderinge deeze zaak in nadere Overweeging te neemen, en hun vervolgens van goeden raad te dienen. De Raadpenfionaris pe wit, een der afgevaar- digde Leden, deede *sanderen daags, ter Siaatsvergaderinge, verflag van ’c befluit der He Ern, "t welk hier op uitwam x»: Dat men den Luftenant-Admiral Tromp moest opontbie- » den; dat hij met den Luftenant-Admiral pe ruiTEeR niet x» Overcenkwam; dat ’s Lands dienst vereischte dat noodzaak- s» ijk een yan beiden van zijne bediening moest oncilagen ss Worden; dat men TRoMp beter dan pe RUITeER kon ontbee- “y rep.” Dit voorftel wierdt door de Ridderfchap en dé meeste Steden goedgekeurd, en vervolgens befvoten 4, Dat » de Commissie, aan den Heere Tromp, als Luftenant-Admiral van Holland en Westfriesland; onder “t Kollegie tef XXIX. DEEL. Eececeee 99 Ad- i =: TROMP. (KORNELIS) »» Admiraliteit te Amfferdam, bij provifie, en tot Hunner »» Ed. Grooimogenden kennelijk wederzeggen, gegeeven, zal »» worden ingetrokken, gelijk dezelve ingetrokken wordt mits. Das dezen, —— Dat voorts Hunne Hoogmogenden zullen wor den verzogt, den voornommen Tromp tén spoedigiten her- wearts te befchrijven, om te zijner aankomfte alhier hent - de voornoemde zijne dimissie bekend te maaken, als naar. behooren. De Heer tromp, dan, op aanfchrijven der Heeren Staaten, op den dricentwintigften Augustus in den Hage gekoomen zijnde, wierdt hem, ’s anderen daags, ter Vergaderinge van Holland verfcheenen zijude, door den Raadpenfionaris aangezegd,, Dat Hunne Ed. Grootmogenden häden den goedgevonden, de Commissie, aan hem voor deezen, als hun Luitenant-Admiral onder ’t Kollegie ter Admiralty teit te Amflerdam gegeven, in te trekken.” Tromp antwoordde daar toe bereid te zijn, en beloofde het ontvangen bevel met ontzag te zullen gehoorzaamen; bedankende wijders voor de gunst en eere, die hij voorheen hadt genooten. Doch alzo Tromp bij den gemeenen man en de Matroozea-zeer gezien was, vreesde men dat deeze handelwijze ligrelijk enig onheil of opfchudding zow kunnen te wege brengen. Hierom wierde het tevens belast, om tot nader order in den Hage te blijven, en te gelijk verbooden na de Vioot te gasw of daar heen te schrijven, onder bedreiging van als fchuldig aan Muiterij te zullen geftraft worden. In de plaatze van den Heere TRomp, wierdt met de waardigheid van Luirenant - Ad- miraal bekleed de Heer will&M JOsEF van GENT, Kolonel van het Regiment Mariniers; die in "t eerst weigerde dit Ampt te ganvaarden, doch naderhand, door het fterk aanhouden van zommigen, en onder deezen den Heere Trome zelven, daar toe wierdt overgehaald. Aldus wierdt Tromp van allen Zee- bewind verlaaten, zeer tegen den zin van de Vergaderinge der Algemeene Staaten. Zommigen meenen, dat ’s Mans blijk- baare zucht voor hee Huis van oranye voor de voornaamite reden, waarom hij in ongunst verviel, moet gehouden wor- den. De Graaf p’estrapes, toenmaals Franfche Gezant bij de Algemeene Staaten, zich verbeeldende, dat de Heer TRomp deezen fpijt niet zou kunnen verzwelgen, en gq@egenheid Tromp, (KORNELIS) is a el ken om ’er zich, op de eene of andere wijze, van te wree- ken, zogt hem over te haalen in den dienst van den Koning zijnen Meester, met belofte van een jaarwedde van vijftigdui+ gend Livres. Doch aRomP, die, naa zijne dimissie van de Staaten van Holland, ook bij de Algameene Staaten om ont- flag van zijne kommissie als Kapitein verzogt hadt, wees deze flreelende aanbieding van de hand, en vérkoos als eea vergeeten burger til in zijn Vaderland te leeven, Waar hij zich, naa deezen, meest onthouden hebbc, is ons hier gebleeken. ‘c Kan zijn dat hij een groot gedeelte van zijuen tijd doorbragt in ’t vermaaklijk Dorp ’s Greavelande, op de Lustplaats, door hem geftige, en naar zijnen naam Trompenburg gcheeten, uit welks aanleg zijne. zucht for her {cheepsleeven eenigzins kan worden opgemaakt, als zijade het gemelde Lusthuis, ’t weilk nog in weezen is, in de gedaante van een Oorlogichip g ebouwd. In den Jahre 1672, ten tijde van den verfoeielijken moord der Broederen pe witt, bevondt Tromp zich in den Hage. Het Gemeene besteht thans de vereenigde magt van Frank- rijk en Engeland op den halze, en dus bekwaame Bevel- hebbers hoognoodig, om die geduchte vijanden tegenftand te bieden. Prins wittem, die nu sot de wasrdigheid van Stadhouder en Admiral-General was verheven, die den Heer Tromp voor een wakker Zceheld hieldt, en van deszelfs zucht voor het Huis vAN OBANJE overtuigd was, verzogt hem daarom, alle de voorgaande dingen te willen vergeeten, en zijn Ampt van Luitenant-Admiraal onder het Kollegie ter Admiraliteit te Amferdam, wederom te willen aanvaarden. En op dat de oude wrok, tus(chen be RUITER en hem, niet eenige verwarring op ’s Lands Vioot mogt veroorzaaken, bragt de Prins wijders te weege dat de twee Admiraalen zich in zijn tegenwoordigheid in der minne verzoenden; beloovende al het voorgaande in eeuwige vergeetelheid te begraavén, en voortaan in broederlijke vriend{chap te zullen leeven. De herftelling van den Heere tromp in zijnne oude waardigheid veroorzaakte een al gemeinen genoegen, niet alleen onder zu ziele onder zu, der gemeinen man; en men twij-felde niet, of *sLands Vloot zou, onder zulke dappere Hoofden, de Franfche en Engelfche Zeemagt de vieugelen korten, Zijnne Hoogheid wendde ook allen mogelijken viijr aan, — om de eensgezindheid-tusfchen de twee Zeevoogden te be-vorderen en te bevestigen. In zekeren brief aan pe RUITER fchreef de Prins, onder andere:,, Voorts hebben wij in ern-te Pb] ftige. TROMP. (KORNELIS) 24 Auftige termen belasten en geremande aan den Luitenant-Admiral rrome, UEd..en uw commandement allenthalven te bejegenen met behoofenen regezegen en gehoorzaamheld: gelijk gemelde Lu'tenant-Admiral ons het zele mede toegezegen en beloofen heeft. De Heer rrome dan in zijn waardigheid herfteld zijn unde, deedt alle moeite om zijn chip, de Gouden Leeuw, in gereheid te brengen. Zijn Volk das hin over dag en nacht werken, en, op dat de vermoeide Matroozen eenige rust Mogten genieten, zijn Kapitelen, Luuitenants en andere Bevelhebbers de nachtwagten waarneemen. Op den zevenen-twintigiten van Bloeimaand des Jaars 1673, liep hij, mer eenige Chepen, uit Zexe/ in Zee, en kwam ’s anderen daags tegen den middag- bij ’s Lands Vloot op Sehooneveld, de algemeene verzamelplaats. Terftond naa zijn aankomst, begaf hin zich ‘aan boord van den Admiraal pe w Viter, die heute vriendlijk verwelkommende; zijnde deeze bijeenkomst de erfte in den tijd van zeven jaaren. Weinige dagen daar naa onthaalde de Heer trome den Admiraal pe RUITER, neveng den ganzen Krijgsraad, op zijn fchip ter maaltijd. Bij deeze gelegenheid vertoonde zich zulk eene vriendfchap ea vertrouwen tusfchen de twee Opperhoofden, en de overige. Bevelhebbers, midsgaders zulk een brandende ijver om dea Vaderlande dienst te doen, dat men ‘er eene gewiss hoop uit {chepte op eene aanstände luisterrijke overwianing. In ’c begin van Junij kreeg de Staatfche de Veréénigde Franfche en Engelfche Zeemagt in ’t gezigt. Deze beftondr uit om- trent honderdénvijfiig zeilen, onder welke men tusfchen de tachtig en negentig groote fchepen van Oorlog telde. De onze was niet meer dan tweeenavijftig fchepen van Oorlog fterk, behalven eenige Fregatten, Advijsjagten en Branders, in alles een getal van omtrent honderd zeilen uitmaakende, In de Nederlandche Vioot geboodt Tromp den Voortogt, DE RUTER de Middelhoede, en panker Tromp den Agterhoede. Eer bet gevegt eenen aanvang nam, deedt TRomP eene Krijgsmans aanspraak tor zijn Officieren. ‘On hen aan te moedigen, tot kloekmoedig ftrijden, bragt hij zijn eigen voorbeeld bij» ” die het, zeide hij, niec behoefde te doen om eenig genot, E eeceece 3 »» maar 83 TROMP. (KORNELIS) a sy Maar ult enkele liefde tot her bedrukre Vaderland was te y fcheep getreeden, om hetzelve te helpen befchermen en »» haodhaaven; willende zijn leeven liever voor herzelve op- 9» Offeren, dan de oude vrijheid in flaavernij zien verkeeren, yy en de Nederlanders den hails onder het jak van eepe vreem- » de Mogendheid buigen, Wij hebben”, dus vervolgde hij, ys een regtvaardigen God, en eene regtvaardige zaak; laaten »> Wij dadr cp vertrouwen. Ik twijfel niet, indien gij allen »» U gedraagt als eerlijke lieden, of ’c zal we! gaan.” Dit beloofde ieder bij handtasting. Toen vervolgens het Gebed gedaan was, zeide hij tot zijn Scheepsvolk;,, Mannen, de » vijand is nu nabij; elk draage zich nu als een braaf Kaerel, >, en daar hij voor te fcheep is gekoomen: en die zulks »» doen, zal ik het belooven; dat beloof ik,” Tot befluic ’er nevens,voegende:,, "t Zal wel gaan.” Hier op d reunde het fchip van ’t geiuich van ’t Scheepsvolk, fmijrende de mutzen om hoog, en roepende: Hive Tromp! met belofte van den laatften droppel bloeds, tot verdeediginge van ‘t Vaderland, te zullen vergicten. 