Willem Christoffel Berkenmeyers ... de onveranderde a. c. toegedaan, getrouwe herder- en wachter-stem aan de Hoog- en Neder Duitsche Lutheriaanen in dese gewesten, eenstemmig te zyn vertoont met twee brievan en andere redenen Lutherscher Heologanten: ... 1728
Berkenmeyer, Willem Christoffel.
Die Lutherſe Predikanten binnen Lendon, van wat Natieſe ook ſyn, Zzyn allegaar buyten lands gepromoveert, alſcheon fe, in Engeland ſynde, gerocpen wierden. Do. Straus aan de Savoye wierd Anno. 1716 in London door den Malebariſchen Proopſt Ziegenbalg, door Kngeland naar Copenhagen pas-ſeerende, ecordineert. En dat Do. Hegerd aan de Sweedſe Nationaal-kerk: 1709 is ingeſegent worden door Do. EAxardi, aan die ſogenaamde Suweedſe Kerk in Trinity lane, dat is buyten twyffel op ſpeciale order uyt Swee-gen geſchied, hoewel my onbekent. Diaruyt is klearlykelyke, dat Do. Boehm niet is van fins geweſt, uyt Vas Diren cen Predi kant te willen maaken, ik laat ſtaan, hebben. De Boeken aangaande, fo weet ik niet, of D. Boekm deſel ve gewecken, of ſe aan Jan Dieren mede heeft gegee ven; gelyk als ik niet. leggen kan, of tt geſchied is, om ſe te zullen verkgopen of kaaidraaien voor oude Poſt. Illen en Hoogdächtigkeit, Engeliche-Liturgien, of verſchenken. In ſyn Vermahnungs Schreiben an die Hoogteutſchers, p. 15- verkauft D. Boehm e jr Maj: ftet die Konigin, befehl gegeben, das AUF. IHRE KOS- TEN eine Anzahl Eiblen, Neuwe Toft amenter, nebst andern ervaulichen © Buckern, in Teutſcher spach verſchrieben und UN ER DIE HOOG- | *TBUETSCHEN vertheilet sollten werden. So fk gehoort heb van 3). Boehm, hy is een fraai godvreeſend Man geweſt, en 't was te wenſchen. Ny had geweeten, ſchynheilige Dwee peryen van oprechte Godſaaligheid te onder kennen. Of hy onder de gene te rekenen is, die D. Buddeus (a8) veſchoont heeft; dan of hy vergecten worden 18; fulks raakt my niet. Dat is gewis, dat hy in 't Tooncel-ſpeel der Pietiſten verſchlynt (bs) uit reden, die men overwegen kan. Hier toe behoort een Brief, waar uit de grond van 't Hert ſeekerſt doorpeilt kan worden, O44 daro 16 Jan. 1710. ſchryft hy aan Do. Falkner zalgr. die ſyn te Niew-York gedrukte Boek je (ſtet daar van Sam. von A: u. N. 1726. p. 411. f.) bem zeſtuurt bad; aldue: Wa, fur eint ſelige reit wird e, ſrym; wen alle dieſe as: Streitigkeiten im den Algrund, über fre kommen, verden verwiegen und nichts als eine algemeint 2uſamen-Hieſeſend-Liebe überig gelaſſen ſeyn? Ich babe off gewnnſchet, aus folche Religions-Lankereyen in Europa zu tode bluten mechten keines wegs aber in Off- und Weſi- Indies unter dem armecon: Volk bekant wurden. — Holte ich auch von südlichen leuten unge baſet werden, so wurde ich thun, als merkte ich er nicht (digna Theologo pio Verba!) Es leſet sich die in V, eſt- Indien viel eber practiciren, alwo man volle Vreyheit hat, und an das Forth eines ſcharfen Conſtorij (ſeſat etiam mandatum divinum) nicht gebunden iſt. Is dat niet mar de taal Canasus; echter is 't overeenkomende met die taal: Man. folle die reine einfeltige Lehre des Euangelij obne zuſatz don Menſchen säteren meinungen vortragen. (8) Dat heet: Polemica zyn Monſchen zählen; Aiſele moet men niet voor dragen; waarom? Menſcken g-bood zal Gods gebood te boven gaan. Doch weder te komen op D. Boehm Hy was meds een Membrum Ven. Soc, Angl. de propaganda fide Curiſtiana. Vit deſe reden heeft hy Jo. Arens, en ander HooyCuitſche Boeken in Exgeland ten druk 'bevordert : uit defe reden wes hy in sstaat Vreemde, 3. v. de Deen/che Miſhonarien in Prazquebar dienſtig te wezen: (d8) Uit deſe reden (ſta ik toe) dat hy almede aan Jan Dieren bocken geſtuurt, of mogel k mee heeft geg⸗ven, correſpondeerende met die binnen Halle. Maar vleit fi:h dat niet als ess Sak met Haſpels, dat hy ſodaaniger wyſe Van Dieren zou geauthoriſeett hebben, Ka pellaan te wezen? Ulrich Simerdinger, een goet eerlyk Man, heft een Kiſt met Boeken mee gebracht, van D. Boehm ont fingen: Was dat om hem daardoor tot Predikant te wyen? En wie de Boeken in ſien mog- te, zou lichtelyk oordeelen mogen, of ſodaanige niet onder diegene Bybels en Bocken behoore, dewelke verbooden zyn in andere Landen in te voe- ren, alwaar de reine Leer gehandhaafd word. t Swzed/che Keligions Uitfchryven de 2 Novanber, 1717. is waardig om bier aangehaalt te worden, sprechende uytdrukkelyß x 8. 2. deſweten man fich fur den falſchen Parallelis oder anfukrunges und Gloſen wohl furx ue he lat; © guch deſuegen die werdachtigea Bibel editiones nicht xu dulden find, enn ſie noch ſo wol fei! verkauft, oder gahr geſchencket wur- den. Item. F. 10. derhalsen werden alle und jede Buth-drukker , Huchahandler, E8ach-binger — gar crnfilich hicmit veruar net, das fie dr gleichen irrige und Gottes laſterliche Eucher als pſeudo: my ſtiſche, Alchy- © miftiſche und Atheiſtiſche Bucher F. 9. ja ver fuhriſche Bibeln 45. © ſchön oder wieder zurückkeit, und dass lieber recht Lutherſche autores verſchreiben söllen. Niet alleen in vreemde landen, maar Teif in 't land alwaar diergelyke Boeken gedrukt en uf tgevent worden, ſyn de ſelve verbooden volgens 't Keur—Braudenborgſche Plak Kaat 3345 Mad. 1700.  A. E. genommen, und er nach befindung der das voor kommenden umbeländer Strahlgefäße gefällt werden folle. — Mit der Verwaltung, das derjenige so da wieder handeln moegte, in 200 Gl. STRAFFE verfallen sein. Geen wender, das die heilige Reden aan andere Liefe-giften südten, van Boeken die sich met Schade houden, en met noch grooter Schade verkaufen. Maar wat Heiligheit en-Christien-werk is dat, Ketteriſche, Verleydende, en den Jeugd schadelyke Geſchriften aan 't cenvuldige Volk te doen uitdeelen? Sekerlyk geen an der dan Pietifische Heiligheit. Ten minuten vind ik onder die verſchacherde Boe ken dat Halliſche Pſalm- boek, door 7. A. Freyling südten uit geg ee-venz daar van E. Hoog Eerw. Theologiſche Faculteit te Vitteberg (ed) oordeelt, — Das beſagtes Geſangbuch weder ohne beſorgendes ærgernis offentlich Noch den leuten recommendiret, und in die Hænde gegeben werden kenne. Nademaa onder andere Fauten getoont word; — Das in dieſem Geſangbuch nicht wenig mit irriger Lehre oder aan- _ ſtſtzen und bſterendeigen redensarten erfulte Lieder bemerkt _ <leyn,' welche entweder gantz, oder doch in gewissen paſſagien und _ ſtellen nicht zu dulden ſeyn, ob gleich in manchem ctwa cine gute _ * Erklärung des Dichters, dasserne dergleichen von ihm zu hoffen, © ſtat haben kontest, tot een ſtaaltje dient my No. 104. Hier wird der »Troſt, das man sich Christi Leyden durch den Glauben zueignen ſolte, durchgezogen, hingegen das Leiden Christi in uns recommendirt. „No. 238. Da wird 1. das Abendmahl ein Brod-brechen genennet, welches zu Christi Gedächtnis geſchehen. 2. Dem Munde die Genieſuchung des Leibes und Bluts gantz mit deutlichen Worden zugezchrieben, und als ein entſetzlicher Irrthum eingeſchoben. Nv. 249. v. 18. Das zeigt ein denen, dat hy t Sterſe-maaken by de hand had gevar; „denen Menſchen, dem weder Babel, das iſt die Luther-che Kirche, noch, „Zion, das iſt, ſcinen Gedanken nach, der Pietijten-hauffe, nicht recht und eben iſt. No. 309. Viel andere Dinge mehr in dieſem Liede taugen wenig oder gahr nichts, und haben aus der Myſtiſchen, oder bei viel mehr Fanat ifchen Schule etwas bei sich. No. 312. Hat viel „nun.“ „No. 327. Iſt ein Lied ſo laut er verfängliche redensarten und fanatischen expreffiones in sich hätte. No. 344. v. 3. Die Worte halten lauter. Enthüssigkeit zeug in sich, von Verzuckung, Gättlichen Blitz, Funken, lein der Seelen, Feuer der Gottheit, von weißer Vereinigung mit Gott, und dergleichen. No. 389. v. 4. Da wird der Intent ion untl abficht nach die Theologia Polemica verworffen, und ein pur lauter In-Different iſmus reli gionum recommendirt. No. 405. b. 2. Die Pie-Stiftiſchen redensarten haben in. einem Chrifiltichen. Geſange nicht wohl! Statt; und schmecken nach Hoehmens (Jacob des. Schoenmakers) Schule. No. 456. Ist der peſlätige geſetzet, das es einen einfeltigen Menschen kann schwermen machen. No. 469. Wird, aberhahl ein entzückter vargeſtelt und vargeſtelt und vargeſtelt, und allerhand Verſchiedenes und Verdächtiges in fich hat. Deſe woorden sie nicht mehr als zu denken, en alle Christen te overwegen. Das dieſes zu des Sathans: „Letzten Kunſt-fluck zu rechnen, das er auch durch Lieder die Leute zu betberen, und zeigen des-bekannten Arnelds Liebens-funken, in welchen verſchiedene Lieder anzutreffen, so in das uns vorgelegte Halliſche Geistes-funken, was es fur ein Geistes-funken, was es fur ein Geistes-funken. Den in selbigen Buch wird „nicht allein —“. Ern auch ein Lied von 56 Verfen, in welchem der Dichter doch gar nicht by Sinnen geweckt, oder andere Leute von Sinnen hat bringen wollen, als Geheimnis vol recommen. Das man sich nicht genug beträchtigt, aber das unglückte, nicht so, wohl  dringet und daſſel be tœdtet. Dieſes: ei ſind Huren-lieder; wodurch die Seele von ihrem Gott fich trennet, „nnn huxer. fn “”... he be BE, —— —— [96] om den Koſt te winnen: ‘r waren er meer andere 91] die 't  Konink wezen, of cenigander Jan hagel droamen, dat hem ſulks ook ter beurte moet vallen? De Zaak is in. Terminis decideert door een Wittebergiſch en Roſhekiſch Reſpon-ſum, t welk te leeſen is in G. Dedekenni The/auro Conſiliorum, Vol. I. p. 795. Meer daarvan hier achten. Was wäre, dass der Pieiſten Hoetelägers, Breckenken, denen der Mädchen, van Adelen von der Nadel, zu denen der Leeraarbeiten, von Leeraarbeiten, von Leeraarbeiten, von Propheten verklagt. (88) ist heute ein wichtiges dicht, dass die Dicht je fdaar van der als ein  Blies. J Magde mußten auch Propheten beeren eſen, n Bis die Extxuc kung fie in Hel und Himme! trieb- Sole Teuffeis. Affen. ſpiel mit so viel Ergerniſen ; ».Wird- man zu Halberſtat and Erfurt noch wok! wiſen. So is mede be faamt een, Konigs berger, (hs) die uit een verdor ven Koopman den Doctor en Professor. Theologis zeraakt is; hocwel hy van te voren de Studien gedreeven, en op ordentelyke wegen deſe Officien had] aangenomen, Van Dierea moſt juiſt met de Scheer niet uitgeſchildert worden, war 't * a e y — * * . 4 N F t Brood in 'ts Ayondmaal- breeken [92] had in 't ge- „ 1 — 1 6—œ— — —_—. — tata. Operatorie of Claſſis wettig beroepen, beproeft, en aangeſtelt was. Maar so maakt de Kap den Monnik niet. En so heeft immers t Swed /che Confiftoration Van Dieren niet afgekeurt, om dat hy een Snyder was, maar om dat hy meer dan een Snyder wezen wilde, en echter te kort schoot ontrent 't geen van een Leeraar vereiſcht word;. Die dit laatſte ſeyden, waren er ſlechts twee, moogelik van dit Gevoelen zynde, dat 't Verſchil van de geheele Religie niet meer om 't Ivf heeft dan 't Fat ſoen van cen Kleed. Edoch Vun Direns fat ſoen van brood-breeken was veelmeer te beoogen, tvelk erger is dan als Irrobeams Kalver-dienſt, pobgende hier meede een mengel moes voor allerley Geſint- heden optediſchen. Te Königsberg heeft men eertyts op ſodaanige wyſe twee verfchillige hoofden onder een kaproen willen brengen, ter contrarie van tgeen men by onſe Theologanten vindt; fiet Drdekenn Us. 1. c. p. 946. En, ſo myn geheugenis niet feilt, heb ik er een Geſchrift van geſien: Samaritaniſnus Regiomontanus. Noch weynige jaaren geleeden, was ſulks-. Herniwe, indien 't Avondmaal-eenen- ſondag op ſyn Luther ſch, den an-deren op Gereſormeerde wyſe, ſo door cen Enther/ch als Gere for meerde Pre-dikant uytgedeelt wierde. Men kan it leeſen in I. A. Turreti nus Nubes Testiam (18) die daar van veel opheffens maakt: Maar t ſpreekwoord ſept + Van Duuren is een ſchoone ſtad; ſo is 't hiermede al gegaan, als met alle mengerye, miſchmafch en flikyloyerye, twelk de sład van Duuren niet en komt te fien; (k83( en daarvan alle oprechte Christenen, geene water-trappers ſynde, onder Lutherje en Gereformeerd? walgen moet; gelyk te ſien is aan 't ongeregelde waanbedryf 'twelk onlangs een C Reformeert Predikant te Geraroda in t Anhalt/che, Mr. Traze beſtaan heeft, aan sommige licht miſcen van Lutherſe t Avondmaal op Lut her fe wyſe uytdeelende; dat veele Gereformeerdv- afgekeurt en verfoeyt hebben: (18) en ſ O mede cen Luthers Predikant te Heirfdröcke in Groot-poolend, die even eens deede ont rent die Gereformerde. Wanneer Yan Diren nieteen Düsch-platter was, die niet eens ſyn moedertaal verſtaat, men ſou denken, hy was die Pfeudonymus ſich noemende I. S. de' Durocampo die 't Avondmaal van ven Franſch Do. verſocht heeft, niettegenſaande hy getuigt inter parietes. Ecclesiae A. C. addicta natus Q eduratus te Zyn. (ns) Edvch hy de rechte Vinder ſyn willende, van eenen fulpen mantel van ſwyns-pluymen toe-teftellen, dewelk alle mantel-draagers paſt; ſo is nauwer te letten op ſyn _ manier van broogd-breeken; ſynde niet Paap/ch, niet Calvinſch, niet Luther {ch mpar alderley: Want hy breekt het brood, daar vind een Catholyk, dat er ſweemt naar die wyſe, die Paus Sergius in ſwang heeft gebracht: (o8) daarvinden de Gere formeerden, (wien op de mouw geſpelt word; by worde flechts. daarom van Luther/che voor onwettig verklaart) E IF 69 © bel * om 't Lyf: bar wat tegen hem ingebracht wierde, waren Praatjes en Bloenitjes, om hunne taal te verfachten: t Beſluit was, Catone hoc contenti fe mus, Wy willen hem tot onſen Leeraar hebben. Ondertuſſchen hebben ſommige op Hacking ſuk- dit Geheim der: Booſheit dieper ingeſien, beſeffende dat 't niet ſonder Verantwoording Waren könne, een Gemeinde, die God. Das den nächsten Orden, hy zy geen Lutherſch, maar. En Ceremonyerd Leer. (g) Hy breekt t, (ſo my verhaft.. is,) dan van lange Kookjes, 't boek dus lang uyt handen leggende, wanneer die woorden komen, en brakhet: wederom van ronde Brooden, dewelke hy eis tefſara gebrooken hebbende, met- een mes aan ſchyven ſnydt, daarnaa aan, kleinere sütukken breekt: Eyndelyk gaat hy voort in t Jeeſen, en dus deelt hy 't uyt op ſyn- Latlerſch, of op die eigenſte manier, als t Lutherus heeft administert. Moet men niet ſeggen': Hoe heeft den Au- teur 't ſo krom gekreegen? Tant molis erat, variatam condere coenam \ ſo t hem gelukt, ſo wenſche men hem Geluk! Ondert uſſen toont hy een berderen aange ficht te hebben, door de eigenſte manier van Lutheras te zullen op volgen, wiens woorden my hierby te binnen ſchieten : des © faken ietx t elliche kluglinge an xu flicken, wollen der ſache rathen- und ths ; den hader ſchlickten, geben fur, man falte auf beides je Iten weichen und nach h-geben. Die laſen air x ar machen und verſuchen, was fie. konnen, ganzen nen Ie der nahe wohl; werden (ie den Teuffel! fromm, und mit Curiſt, eins mac hien, so find fie die erſten. Ich halte aber, es ſey nit ſole hem Flick- werck eben wie Jeſus Sirach am 22 ſagt : Als wen man Scherben wwolte. L1/ammen flicken. Und find vor der Schuſter (und Schneider) ein geweſen, so fichs. reer aber auch umſonſt grarbeitet, und Seide Drad und 75 ich verlohren. Tom. VII. Jen. F. 325. Ten min gegen einen. Gemeente, van wat Gefintheit deſele ook Zy, niet gedogen in die eigenmachtige verbaaster inge des Gods-dienſis. De Lands aaverheyt ons de veyligheyt van onſe Gods-dienſt, naar ons Gevoelen, als En Land. Looper roven? En een ſodaanigen Baſtaard van Leeraar is in ſyn Wkende en linkſe Baals-gang vry wel vergeleeken aan dien tweekeppi-den Slang Ampkiſbena, [a8] die doodelyk is, ſelf aan wat hy ly Neude anraakt, en wien hy met ſevnige Tanden te byten komt. Buchol- "BOWS, een vermaard Thelogant, [8g ſchildert eenen Leeraar. debeel an- ders dan; dus Boudſchekkig, waarſchouwenge van een. HANS, NN S. An. God met you best verworkeb in gevaat te ſetten van verkärken en verſtrooyt konnen worden, door eenen onwettigen Leeraar: en hebben t aan t Sweedſehe Con- fessorie in Penſylvanie gelangen laaten, ſo aangaande de klachten der Gemeente over ſyne Miſbedryven, als voor- naamentlyk de Vrage van ſyn Beroep en * * „Ae was in duplo gel elt en luid aldus. Honoured Ve y Men of. Congregation «; 4 ' Kinſack, dearly beloved Friends. Ee en the Swedes Ministers in this Colony, Bite got your Letter, la the which you are pleased, . dearly beloved Friends, to propose to us your Complaints against Fobn Bernhard Van Dieren, whom ye have taken to be your Teacher, in for our Counsel in this Matter. For the 1 ye are pleased to inform us, That he omits all the Christian Ceremonies of our Evangelical Church, introducing new ones, as breaking the Bread at the Administration of the Holy Sacrament, confessing that never himself has taken it other ways, neither will alter his Mind, about this Matter, for the Time to Come. And by such his doings, several Persons are . departed from the World without taking the Sacrament, N 8 This onely Reason. For xic 2d, That John Bernard Van Dieren has very absurd Church Constitutions, in the which he pro- wo . ay what he will have his Hearts do, forgetting his Duty towards the Congregation 55 and being BY- when E. war 41 1%;; 1: N „ 1 6 Wen. 2 4444 %% 6 „„ —— hee es. . — — — — he midus to those whose wishes himself transgreſes his own Laws. For the 3rd. He has sought for to make some Differences in Mr. Berckenmeyers Congregation at Altany, and he for all is a Minister of Christ lawfully called, or detained and sent. And for such his doings he is of the Very excluded from serving your Church; any longer, except he will come before us Swedes Ministers and answer to these Complaints. But he replies, That we are his Enemies, and so, not willing to come, using other Means to get into the Church by Help of a Widow, and Constituting a new Vestry, Which upon these Occasions may suit him. For the 4th. We understand, that he goes about to other Congregations, not uniting but destroying them. For the 4th. You have sent us an Extract of the Laughter Confessorium at Amsterdam, and their Judgment about this John Bernard Van Dieren, how unfit a Person is for serving the Church of God. "Thee, as we perceive, are the Contents of Your Letter, And verily we cannot but pity your Condition: For the 1st. You did do very well, dearly beloved. Arise in taking up with such a pretended Minister; because if ordained, it is not done lawfully. He was with us about his Ordination, but we At it, for two reasons, first, that we had not such authority, that we could ordain Ministers. Mr. Rudman indeed did ordain Mr. Falkner, the late Minister, of the Lutheran Congregation at New-York, but he was made a member by the Arch-Bishop of 8. For the Fiona, That we thought him not qualified for that: Sacred Runckon. We now that he would not get Ordination by us, he goes up to Mr. Hinckler, living about Manatanien, and by him, some how was ordained is likely enough. But yet, When Mr. Lidman once was with Mr. Hinckler, and among other things did after him about Van Dieren his Ordination, he Protected then, That Van Dieren was never ordained by him. However, Mr. Lidman has no Witness, but will take his Oath before any Magistrate, that he heard Mr. Hinckler say such a Thing. In the meantime, to you think, early beloved Felends, that Mr. Hinckler (God knows what he hath to show for his Ordination of Ministers) could ordain him alone, and we four Stecedes Ministers, sent hither by Royal and Episcopal Power, by the Consent of two Kingdoms, furthermore recommended by the Venable Society for Propagating the Gospel in foreign Parts, could not? And if he will say, That this was done in Case of Necessity, we deny that too; because We. have: Veſels yearly and monthly going for Europe, whether he could come, get necessary Learning, be lawful, called; examined, ordained and sent; and not get his Ordination by a single Minister; - -contrary to the Act of 1803, and likewise as Cations 20d ee 5. A N 7; 1 + y 5: 4: 7: 1: 3: 1: a: 1: 1: 1: as. K e 1: e enen 2: we: IT en TIT. 3] Kew: Dieren Beveſtiging haj der aan alle. Nester, wannter wy as; a Heilige Schriftur gale flaan. e Heilige Schriftur vereiſcht, dat de Beveſtiging zal worden voorgenoomen van Mannen die daartbe van 0D of Loamiadelbaar gelyk B. v. Anatas (Act. IX. 12. vergeleeken v. 21.5 cal I. 22. 23. Gal. I. 17. II. 9.) of, middelpaar en door de Kerr kewachtigt zynd Want dat Ait een Woorrecht der ee 5: $6 bes toy” Hot apa: N. 8: 2 alke u 7 * 4 +4 143 ws TI 4. , Wark a * 4 x * _ kennis en macht ontvangen hebben, Leeraars, ſo uiet te beroepen, ten min- nen te toetſen en door ond oplegging oan te fieellen, t welk bedendags van de Kerk, of die aan *t Koer van 't Kerkſchip fitten, aan ſekere Per- foonen privative word toe hetrouwt. 't Laatfte is liehtelyk toe te gee- ven; maar by nas t cerſte van Eeroeping, Certis tamen limitibus circus- {criptum, Q peſito populi cenſenſu tacito, heeft D. Mukblius [\8] ge poogt ſtaan- de te houden; de Getuipeniſſen van Clemens [18] van Cν Y tamus en Oe- cumenius [ug] en Exſebius [w$] die ten minſten van de Beveltigirg gelden, aanhaa lende. Sodanig dat hy geen onderſcheit ſtelt tuſſchen Chirothefa en Ciirotonia, naar t Gevoelen van andere, [x8] maar it voor eens en t ſelf⸗ de houdende, en Ast. XIV. 23. op de Oplegging der Handen door r en Barnabas toepaſſende; kieſt hy de ſyde van Grotius, [v8] Riljoa, [28] S21denus, (ag) Vitrisga, (bg) en Hartman. (cg). So lang als dan Hinkley niet onmiddelbaar noch middelbaar van de Kerk Authorizatie te hebben toont, om gepromovecrt te zyn, en te mogen promoveeren, ſo is Fan Dicrers beveſtiging, ten Opſicht van dien Promovent tegen de Schriftuur. Voorts vereiſcht de Schrifture, dat de Peveſiiging niet zal geſchie - den, onbeſuiſt, fileeliwyſe' en ſonder Beroep; maar bedachtelyk, opentlyk, ia preſentie van meer andere, mer betoog van; een endere van der Beroe p, t welk over een komen moet met de Schriftuur en Order vun one Kerk; byaldien niet elk Schand-Charteque van een of Rot oppeſtelt, voor een Beroep te achten is. Want er ſtaat geſchreven, 1 Tim. V. 21. 21 So waadrachtig als "mew 't voor God en alle uituerkoorne Engelen werantwoorden wil, dat men niet fonder BERAAD, /I:ebts naar EIGEN GOET-DUNKEN of art, GUNST bhandelen zul ontrent de ps thug. der Lecraaren: Om niet de STRAFFE Vreemder Zonden over ons te baalen. Door dien dan deſe Beveſtiging door Hinkley voorgenoomen is, zynde Pan Dieren niet wettig beroepen, ſelf van t Sweed/che. Confiftorie onbequaam en onwettig verklaard: Ts dat niet ſonder Reread? Tegen alle geſonde reden;. Slechts op aandraug van cen Klappaart: Is dat niet naar eigen Goek-dunhen en Gut? luden beide Hialler en Van Dieren beſchaamt daar up zyn, de Reveſtigings. Atteſtatie ſchuil houdende; felf de Beveſtiging ontkennendes Wat is klaarder, dan dat ſodanige Beveſtiging teen de Sari uur, en meer cen Aapen-(peel z), dan cen deugdelyk Werk, verre van Conſtitutions of the Church. [94] Mr Heſchu, [95] * N * 5 bite * — by : 7 * LT.. 1 + * «4 : # * ” 7 2 bs f - met die 'Eerbieding overeen te komen, dewelke alle. Men� En aan dit heilig Amt verſchuldigt zyn. Sy ſele onder - inden ſulks in haat Gemoed, die et roepen: Nood! Nood heeft geen Gebod! Be-dende mits deefen, dat thicrontrent” Gods Gebod ende Schriftuur tegen rehandelt is.“ Maar dat ook de Beveſtiging van meerder belang zy, damn dus onnoodis yeachtte worde, ſulks kan men afneemen uit 't Sentiment der Tirolegiſchun Facu'teit te Wittrh:rg by Didckennus Vol. 1. P. 669. Ordinatio quatenus examen futur! Miniſtri Eccleſiæ complet Fi-tur, & quatenus eidem Miniſterium publica ductoritats Eœcle— fir commendat, Deumqut pro po invocat, cdtenu, nequaquam. & eſt Res adinphoros, ſel ſummopere neceſaria. Met P. M. Chemittins düsse en celykluiderde Woorden zal ik dit vertaalen. Un derer willen die da Tauffen, mus die Vocation haben ein effentliches Zeugnis der Kirchen; und die Ceremonie dar Ordination ist nichts andert, dan ein solches effentliches Ecugnis, „is durch dit Vocation Ordentlich, Chemittlich, und Gottlich beeuget und bezüglich bezüglich wird. By gevolg wanneer Mr. Hinkler getügt van der hebben, so geeft by biermede een opente Getuigenis, dat Van Dierens Vocatioa ongerege, onchrißt-lyk, en. Q, goddelyk geſchied zZy, 13 i e 154] Volgens den Regel van onſe Kerk gaat een Herder door de rechte deur in den Schaapfalt, langs elf trappen; De eerſte is, Een wettige, Vacanis, De twrede, Een wettige uitfonder ing, volgende opt opentlvk Gebed van de Kerk. De erde, t Ver toon aan 't Conſiſtor ie, om de Proef Predikatie te mogen doen. De verde, Sodaanig Prediken in tegenwör-digheit van Confiſtorialen en de Gemeente. De vyfde, De onderſoeking of iets no opens den Perſon, de Leere, de Gaa ven, met reden kon gewräkke Warden. De ſeſde t Opſtellen van cen ordentlyk Beroep, door ſulk een die recht daar toe heeft. De änderte, De daarſtel ling zan 't Conſiſtorie le tot geexamineert, geordineert en beveſtigt te worden. De athifte, Die Etaminatie voor 't Conſiſtorie. De negenſte, De Beveſtiging op de Beproving volßens e. De tiende, Het Getuigenis hier van by Geſchrift. De ‘|fde De Inwying door een daartoe geordende Bedienaar Gods. (dg) Geen wonder is, dat Van Dieren deſe Deur voorby gaande, elders ingeklommen is, want ſo veele Sporten van die in 't Opklimmen overſtappende, zou by by ongeluk den Nek gebrooken bebbeh, cer din hy, van dewelke t fe. Konink bevreeſd hal. Ondertuſſchen blyft hy * onwettiy” beveſtigt,” elyk als Hinkler hem duſdaanig beveſtigende, onwett it en tegens de O01 er van onſe Kerk gehandelt heeft. L 7s |] Bur late Propositus did FAM Letter [96] to Mr. Fuller aforenamed, in the which he presse the Reasons, why this Van Dieren could not be ordained by us, and we believe, is yet in being, and therefore delire it may be translated into your Dutch Tongue, and read in your Congregations, that ye may see whatever his Proceedings have been, He says further, that we are his Enemies. And we truly declare, that we hate not his Person, but his Deeds, being no more Enemies to him, than the Apôle St. Peter was to Simon, when he gave him a 1 5 Counsell, perſwading him to better Behaviour. Being a Taylor, we perſwaded him to keep to his Trade, and leave the sacred Office to more O Perſons, or get himself through Jawfal Means. But [98] os he 2622 0-9 —— (95) sedert 1724. te rug naar Sweeden gero=pen, endle Proopét zynde te Canrene in Darlecarlia: Mr. Samuel Heſſſelius, is een Bracket van heur, beleedende ſyn Plaatſe te Christiſtijna. Deſen Brief, 1721 geſchree ven, en uit t Latyn in't Nederdäit's wvergeſet, Hoewel ik van fins was, neffens Lutherus Brief von den Schleiches ven. 1635. hierachter by te voegenz nochtans zal ik ſe voor deſc res ic rue pellen, en in myn Kooker bewaaren tot ander Occa fie. Uit wat reden de Hceren Sweeden Van Dieren juiſt vergelyken aan Simon, AR. VIII. is beiwaarlyk te r Mogelyk hebben ſy v. 18. in 't Oog gehad. Miſſchien v. Gf zouden fe alleenlyk op v. 22. 23. ſien? ik laat Fan Dieren. ae en denk indien Sion de Vader van lle Ketters is, (eg) ſo hebben ſy groot gel yk gehad * tot een Schriftbeld aan Var Dieren voor te südlich. (8) Sodaanige Driftkoppigheit is aan ſoodaa nige eigen; 5h fo reals Ae Conf ftorialia in causa Pietiftica betuigen. Wonder wel heeft ſodaanige geſchildert Fr, Myconius of Fr. Mecum, io hy ſchrytt, (tg) Ic bejarge (levy ende) /olcar Koep fe, Air von riemand halten den v0" fich ſelbft 5 auch © mewiand Folgen. den inren eigenen Koepfen; werden ſic ſichon: lien Wweiſlen © Jafſen, and wollen eher der Jenes Macrtyrer werden, wie die Anaba- "0 91iftem, dea das fie fick den Ceifs Christiſt; ſotten richten, straffon, Weijen, euren und xu recht, bringen laſſern. —' Den das ift dis Trufels alte neye und tee art und Sunde, das er allein Mig 171 und niemand folgt, auch. 401. — 5 ** he would take his own way. [99] And ye now, ez beloved Friends, see the Issue of it. We do commit him to be a Minister of Christ, and likewise to be our Brother in the sacred function in order to our Evangelical Chareh-L100] For the 2d. As leaving out was Ceremonies and Holy (for) — K %% I. » 6— F —_ * —_ * —_— * —_— U * ce nicht, 4 nur Jha "ſev. "Das. auch das er Bleibt wie er. und iüt ihm weder xu rathen noch Xu helffen." 099). Och det hy noch volgen en omkeeren. micht! 30 leerne hy de- le Les verständigen die van. naadruck is, (£9) en deſelve practiſeeren, in ſe. 3 t in ſyn Weg is. Hy mag van 't Gorre Hout op 't groene be- uiten. | | (100) Pat is duidelyk geſeyd. kts teat ik het- vertaalen. Wy nidus (ſeggen de _—_— Sweeden) ontkennen hem te weren een Die- naar wan Christus cuolg ont kennen wy hem ook te weren, tenen Amis-brocder, B+ 25 17 Tia van. onſe Euangcliſebe Kerl. Mn, wat volgt daar uit? Is hy geen Dienaar van Christus, en echter ſich vleyende tte zyn; ſo is hy, g:1yk hem Paulus: ſchildert 2 Gor: XI. 13. 15, Des Satans Diener... Is hy niet onſe Amts-Broeder, of duidelyker en onbewimpelt te ſeggen, geen Luther/ch Predi kant, am een Luther /che Ge- meente te bedienen, ſo is hy een van de valſche Procders mede inpedrone gen en neffens ingeſioopen zynde, om te verſpieden (en te ver raaden) onſe Vryheit die wy hebben in Christus Jeſus, dat fy ons gevangen neemen, Cal. II. 4. Op deſelve paſt 't Geen 1 Joh. II. 1g, Sy zyn van ons uit tegaan, maar ſy waren niet van ons; Want, indien ſy van ons geweſl waren, ſo weren ſy immers gebleeven: Maar of dat ſy ogenhaar fouden worden, dat ſy niet alle van ons 2yn. [161] Onder die neylige Geben munt voor andere vyt het het heylige Vader onſe, dan van ſeyt Lutherus [hy] 't Overtreft des Heeren, of © het van den Heere voorgeſchreeven Gebed alle andere, die wy ſelf © befinnen mogen — Daa rom is op den geheelen Aerdbodem pren edler Gebed te vinden, dan dit, wyl het ſulke defti ge Getuygeniſen heeft, dat * God dern hoert, dat wy 't om geen wereldſch goed. wilden ruyten of © miſſen * Die dit verwerpen of andere invoegen, op diegeene paſt wel, teeen hy verder [ig] ſchryft: Uyt Gien hoofde verwet pen wy met Zech vo: Geboden, aller, monni  sie derselben schwäche er. Für sich gebrauch hien, oder andere um teeglichen gebrauch genügen und lausse Offen, sondern fit flächen mit lauten eigenen andacht und geisteltely gleich alt wen andere hohherleuchte. Manner Bey weiten ihre Gedanken Andacht nicht erreichen, und als wenn leise andach und Godgefallige andacht aus den (rehet bucher woge antreten) werden. Aber * Heyligen Geistel hätte ihre höchste, rechtfertigen und beblageln, als der sich ein. folcaerley gepet-buck und C om den dium geistrei hey" Andac hren * uſed fo long Time, 102] and with fo great Ediffcati- on [103 in the Church of God, and making new a Fi * 1 N 1 ©» * $. « * * ha”; "4 * Sd 8 r CCC und Gebets formulen in Heiliger Schrift hat aufz.cichnen und Beſchreiben wollen Ens. Dat der Piet iſten gewoonte ſy, met lange gebeden de Pre- Rikaties beginnen of beſluyten, is aan 4. H. Franc kens Poſtillen te bekennen, dewelke onder die boeken gevonden werden, die A. W. Boehm geſtuurt Heeft ; ſulks komt wel te pas, dat een kreupel-baas door. honderde van Gebeds tautologien, gelyk als los ſand bhyeen geknoopt, de Fredi katie weder Ferwarmen kan; of deſelve, door eerſt in t hoogduytſch gedaan, dan op Jyn neder-duytſch herhaalt, met lanye ellen uytmeeten. (pg) _ [roz Ik zal alleenlyk my hier, bergepen op Jo/epi Bingiam, de welke P. V. ſyner Antiqui tatum Ecclæſiaſticarum 1719. Vo. te London in 't Engel/ch erte — — 41 80 - uit gepeeven, tegen, de tegenſpreekers. van de. Liturgien, grondig en mul 0 toont, dat de Liturgien of Gebeds- formulieren, als de Wonder-gaven hadden opgehouden. [qg] Want tt ſelfde heb- ben alreeds van de anſe getoont, Hartman, p. 412. De geſtis Christianorum ſub Apaſtolis, en H. L. Benthem in ſyn Engelſche und Holiandiſche Kirchen und Schuien ſtrat, p. 869. andere Engel/che Auteurs, Jer. Taylor, Joſ. Darellus, Mer. Ca/auvonus, Con berus, den Dav. Clarkſon wederler gende, niet te gedenken, die men aangemer Kt vingea kan by D. 7. A. Fabrigius in Bibliographia _ antiquaria, Cap. XI. p. 362. En wanncer wy op ſyn Beloop laaten,'t geen den Auteur des Bocks: A practical Diſcourſe concerning the great Duty of Prayer, Lond. 720. 8. Richard Croffinge, beweert, dat de En- Fel/che Lit Fel/che Lit . urgie al andere overtreffig. So zijn de Gebeden vai onſe Ker k, die wy. zyn toegedaan, opgeſtelt, in gelyke waarde te houden, onfe Formulieren naa 't Voorbeeld van de eerſte Kerk opgeſtelt zyunde; hoes wel volgens de Chrétélyke Vryheit elke Kerk Gebeden en Formulieren voorſchryft: Daarom ſo wie deſelve laa ken, beknibbelen of ſcheuden wou', die is te achten voor cen afvallige van die Kerk. Siet D. 7: E. Janus de Liturgia Ecclefia -Euangelice, Witt. 1721 EET frog! sulks mag niemand ontkennen, ten zy hy den Geeſt Gods denkt alleen gepacht t beebben; te konnen doen en ordenen wat Edificat ie tobrengt? Om dat de Kerk-Gebeden den lieden of bekent, of voor ogen geſchrreven zyn, dies beter te konnen overdenken, wat er-gebeden word. In tegendee! is*mede 't Afkeuren, Veranderen, Weglaten van fo-daanige Formulieren en blyk van: Hovirdy, Schen-fizkte, Nieuwſyicris- Reit, Vryſeſter ye, daar door de Kerk geergert niet geſicht, geſcheurt niet gebouwt mag worden. Hier is tocpaſelyk, in wat achtiny de F. Liturgie gehouden word; waarom zouden dan wy onſe Kerk-gebeden or- viene Hoofden, en hedilſuchtige Keurmteſters ter ſyde ſlellen en o  Ec expwoige Eewargeni; ge-wor pen erde „ {1c4}:: Hier ſtaat "Fay mr be + eb 't Heer kom POR Froods moet worden, ange en als t de SCHRIFTUUR gebruikt en verklaart door 't Brood u'tdeeben In wat geval 't geen middel ding is om te doen of te Jaaten, 805 min\ als het A ond maal te bouden of niet bouden, io min als in on- le Keur het flaat, een van de uiterlyke Elementen weg laaten. Of men neem it als t: in 't GEMEEN genomen word F908 t Brood toebereyden en bequaam manken om t uit te deelen. {ſg} In den certien gin genogme is 't ſo veel als uit en mee'deelen of Eh; 'tzy van 't gebrooken © geſneden Brood; en mag des Heeren Avondmaal een Freeling des Brood gchecten worden, -wanneer 't Brood geſneden is, als wanneer 't gebrooken word: Celyk tt genaamd word het Avondmaal alſchoon * t by Dage van ons zclouden wordt, Hoewel Fas Dierea, so ik uit ſyn Brief verſt aa, kan in {yn 'vierkante Kop niet krygen, dat in 't geracen, breeken en geeven zal even veel zyn. Hy meent een arm Man zou verhongeren moeten, wanneer hem 't Brood Breeken fo veel gelden zoude als geven. gerigen 't Breed breken, dat is toonen en niet grven ouden; Hoe komt dat overreen met de Taab van Jacobus? C. II. 16. Miſchien zoude men dan ook eerſt onder ſoe ken moeten, en wachteu tot dat jemand recht lenge rig was? a niemand zoude gekleed worden, 'teg 2) hy noeder naakt ging, ſchoon „ geſcheurde +Kleederen.droeg.. Dat, kan, tet cen Staaltj erveritrekken wat ate0LLO en hoe machtig Var. Dieren. in de SCHRIFT „ *- o moet ik hem, hier, ont rent Gen, XIII. 3 ondsrrichfen, dat _ WaRner, bends: t. —.— in Egypien 1s Kegrn, veil; an, t Lebte be lyk, 3 3 1 the Bread at the Holy Sacrament, it is in it felf -. PTY i Tum L165 ly k ſtaat; in Feqpren fy een breeking des Koorrs Anders ſou hy verdaat 1 *.. Haan, hoe dit Hier te pas quaame. Nech duydelyker my te uyten, fo fal ik toegeeven, dat door Brood-breeken 't Avondmaal des Heeren aan geduyt worde b. v. ook AQ, XX. 7. hoecwel een anders biykt uyt v. 11. c. Ad. XXVII. 35. X. 9. as. [u)] daarvan 't is, dat ſommige dehaagen hebben in 't Avondmaal te heeten 't Brood · bree ben, en ſeggen fot r Brood-breeken aan, [wy] Maar beduyd fulks niet de yeheele bandeling per /ynecdochen partis pro foto. {x9} aangaande fowel den Kelx als 't Brood; ſowel 't neemen als geeven. Alle waare Proteftanten moe- ten dit bekennen. En hoe mag dan daaruyt deflooten worden, dat men miſt 't Brood in 't Avondmaal bieeken moſte? niet atleen i heylige, maar ook een gemeen Avondmaa! der Joden 't Erd. lrecten genaamt zynde Mien voeg hier by, dat Paulus 1. Cor. X #6, ſevt, 7 brood dat EREEK EN, en den kelk, dien Wy DRINK EN, fo fa) & jure correlatorum © fimilium klaar 2yn, wat ruvme Sin het breeken heeft; en geen fins Nlegts op *'t tiytdeelen des Broods door het te vooren breeken may geduydt warden. Voorts sos heeft de geeſt Gods de manier, ſpreekende eigentlyk en in 't byſonder van dit ſacrament, als ook elders Matftä. XII. 9 Marc. VI. 4 Luc. IX. th. det woord breeken door geeven of te ver Klaaren, of daarmeede te verwilffelen. Seyt den Apôtel, dat is myn Lighagm, Au voor u gebrooken is 1 Cor. XI. 24 ſo is 't niets anders, dan wanneer Lucas ſeydt: Dat voor u grgeven wordt. C. XXII. 19. Want eygentlyk is 't Lichaam van Christus niet gebrooken, en ſo ſou 't ook nlet gcſchieden Toh. XIX. 36 ſulkſ dat wy fien hoe 't Breeken met 't Geeven is ver- wifſelt om door 't gebroken die wreedheyt des martelaar-doods van Christus uyttedrukken, die door t gegeven toeſchynen kon veriacht te ſyn, In- tegende El wordt t breeken door 't geeven verklaart, wanner Pawlus feydt : Chriftus nam 't broed, dankte, BRAK t. 1 Cor. XI 23 24 in velker plaatſe die 3 Euangeliſten ſeggen: Hy nam het, dankte, brak en gaf hey. 