A history of England, principally in the seventeenth century
Ranke, Leopold von, 1795-1886
Ick en begryp niet wel de difficulteyten van Calieres, ick hoop dat hy sal hebben aengenommen dezelfde proposite van een entrevue met den Hr Boreel tot Cas van Gent gehouden, hoe hy naederhandt met den Hr van Dycvelt sal confereeren, en weet ick niet wel, maer synde soo veer in 't Landt gekoomen als het Cas van Gent en meen ick niet datter veel swarigheyt soude syn om hem wederom tot Uytreght te 3io EXTRACTS FROM THE laeten koomen, om het werck van d' Negotiatie verder met den Hr van Dycvelt aftedoen. Ick beken noghmals dat ick gaerne daervan een spoedige afkomste van sagh. — Kensington, 21 April of i May 1696. Wy syn hier seor bekommert van geen tyding van Rooke te hebben maer de wint seedert twee daghen naer de westelycke leant geweest synde, sullen aparentelyk haevt van hem hooren. Godt geve ten goede, voor en aleer dat de meeste Hollandsche scheepen die nogh manqueeren sullen syn gekoomen en nogh eenige van d' myne die nogh in de revier leggen, de vloot sullen syn geconjungeert, vinde ick dat de meeste Zeeluyden alhier van gevoelen syn dat onse vloot niet behoorde uytteloopen, maer ick hoop dat in weynigh daghen alle die scheepen op het randevous sullen syn en middelerwyl sullen wy oock naer alle aparentie tyding van Rooke hebben soo datter geen swarigheyt meer sal syn, om de gecombineerde vloot te doen Zee kiesen, en alle de coopvaerdy scheepen to doen convoyeeren voorby Brest, 't welck dan oock securityt sal geven aen retourscheepen van Indien, daer de Hr van Amsterdam U. Ed. hebben over gesproocken, want nu een Esquader voor Brest te senden om Namour in te houden is belaghelyck ofte impracticabel en soude het reghte middel syn om d' selve in des vyants handen te doen vallen, ofte ten minste deselve aen 't uyterste perickel \ exponeeren. — Ick hoop dat U. Ed. voor de receptie dezes al raport sal hebben gehadt van het wedevaeren van d' Hr van Boreel met Calieres, ick ben nogh van sentiment, als ick in eene van myne voorgaende aen U. Ed. heb gescreven dat men geobligeert sal syn om Calieres tot Uytreght te doen koomen om met den Hr Dycvelt te confereren, en is het doenlyck dat groot werck tot conclusie te brengen. — Ick voorsie oock dat men al eenighsins de geallierdens sal moeten ver- vangen ofte daer sal niet te doen syn. — Ick ben seer bekommert wegens de negotiatie van penningen voor Brandb* want indien daer geen expedient te vinden is om deselve te helpen vrees ick seer dat haer Trouppes onbeweeghelyk sullen syn, waeraen soo veel is gelegen want sender deselve kunnen de Legers niet werden geformeert. — In 't Leger tot Waveren, i§Juni 1696. Ick kan wel sien uyt het scryven van Weenen dat men van daer niets positiefs vooreerst heeft te verwaghten wegens de secrete nego- tiatie, wel dat ick meen dat sy wel tot de secrete negotiatie sullen resolveeren naer wegens de conditie selfs sal men haer ultimatum niet CORRESPONDENCE OF WILLIAM III. 1696. 311 weeten, ende ick beken dat ick hoe meer en meer verlang orn een spoe- digh afkomste van dat groot werck te hebben en naer myn opinie sal het op Straesburg aenkomen. — Ick en sie geen swarigheyt om met Swede te convenieren als Le- lienroth voorslaet, mits dat het niet en belet dat wy met de secrete negotiatie voort en gaen, dat ick niet en kan sien alhoewel ick wel gepersuadeert ben dat Lelienroth syn heele speculatie daerop loopt om die negotiatie te breecken dat vooral niet en moet geschieden, en op dien voet ben ick wel te vreeden, dat U. Ed. van mynentwegen belooft het geen hy pretendeert. — In 't Leger tot Corbay, 2^Juni 1696. Het ongeluck aen d' Oosterse Vloot wedervaeren smerte my aen myn Ziel, naerdien het soo light was geweest te prevenieeren, alhoewel ick niet en kan sien dat de Hr van Amsterdam reeden hebben van aen UEd. en aen my te verweyten als deselve scheynen in haer missive aen UEd. te doen, als of wy yets daer in hadde genegligeert, niet beter weetende of dat wy daeromtrent alle orders hebben gegeven die in ons vermogen waeren. Ick hoop dat voor de protectie van d' Visschery goede sorghe sal werden gedragen. — Het geen Calieres in de laeste Conferentie aen Boreel heeft ge- seyt weghens Straesburg begint alwat te geleykenen en soude men wel daer door hoop krygen dat men van dat groot werck in 't korte wel een afkomste soude mogen sien. In 't reguard van Lotheringen is het wel seecker dat de Keyser sigh geensins sal contenteeren met de restitutie als het by de Nimweeghse vreede was voorgeslaen, soo dat daeromtrent de franse oock al naerder sullen moeten koomen. Ick voorsie wel om een promte afkomste van die sack te hebben, dat men eenigh middel sal moeten uytvinden, om ons 't expliceeren wat wy redelyck vinden, want van 't Hof van Weenen heeft men noyt yets positifs te verwaghten. Ick weet seer wel hoe delicaet het is, dat wy ons soo veer uytlaeten maer ick sie geen ander afkomste van saecken, het sal wel dienen overleyt te werden. In 't Leger tot Corbay, 29 Juni 1696. Ick heb gisteren avont wel ontfangen U. Ed. brief van 27 dezes, en heb dien conform gescreven aen d'Hartogh van Savoyen en Ld Gallway door een extr. courier. Ick hoop dat de Hr de la Tour ook sal hebben gescreven volgens het geene hy U. Ed. heeft beloofd, ick heb my gerefereert aen Mr Gallway aen 't geene U. Ed. hem sal informeeren van het gepasserde in d' conferentien in den Hagh met Mr de la Tour wenschende dat hy cinccer is geweest, want ick 312 EXTRACTS FROM THE nogh al seer bekommert ben wegens die separate negotiatie in Piemont, het sal my verlangen wat Calieres daer omtrent sal hebben geseyt. — In 't Leger tot Corbay, 2 Juli 1696. Ick heb gisteren avont ontfangen U. Ed. brief van 30. Juny en gelesen de dep^ches van Weenen, het antwoort by G. Kinsky opgestelt is de wonderlyckst olypodrigo dat ick van myn leve heb gelesen, naer ick het kan begrypen soo tendeert het voornamentlyck om niet directelyck voor als nogh in d' secrete negotiatie te con- senteeren, maer wel te mogen leyden dat men met deselve voort- gaet, dat is voor so veel het formel aengaet om in G. Kinsky's woorden te spreecken en wat het Materieel belanckt soo is het positief in de restitutie Straesburg en Lotheringen, op welcke twee saecken het geheel werck sal rouleeren. Om dit nu soo plotselyck aan Calieres te communiceeren vrees ick dat mogelyck occasie soude kunnen geven, om de geheele negotiatie af- te breecken, dat vooral in desen tyt niet en moet geschieden, soo dat men met vorsightigheyt daer van kennis sal moeten geeven aen Calieres. — Onse afspraeck tot Breda was dat den Hr van Dycvelt my soude koomen vinde als den Courier van Weenen weder terugh soude syn gekoomen, ick meen nu dat het seer nootsaekelyck sal syn dat den Hr van Dycvelt te spoedighste by my komt en dat U. Ed. hem wil instrueeren van syne sentimenten op dit geheele important werck. — In 't Leger te Atteren, 2 August 1696. Den G. van Portland is eergisteren vertrocken naer Engeland, ick versoeck dat U. Ed. hem van tyt tot tyt wil informeeren hoe het met de secrete negotiatie staet. Loo, 27 September 1696. Ick magh wel leyden dat U. Ed. myn Naem gebruyckt om aen Hr Boreel en Dycvelt pouvoirs te doen hebben en het equivalent voor Luxenbourg soude ick meenen dat men behoorde te nemen de bewuste vier Steeden en Philippeville ofte liever Furnes gefortifieert met het ambaght, ick weet dat het voor dese aen de Franse is geweest. — Wegens de fortificatien van Luxemburgs weet U. Ed. myn sentiment, het sal myn seer lief syn dat het getal van d'Ministers wert afgesneden maer ick sal my niet kunnen dispenseeren om nogh een ofte twee by Mr Villiers te voegen. Men sal in Engeland oock CORRESPONDENCE OF WILLIAM III. 1696. 313 sterck insisteren om een tractaet van Comertie te sluyten neffens de vreede. Wegens het behouden ofte restitueeren 't geen in 'd west Ind. is genomen, kan ick U. Ed. niets positief seggen voor en aleer ick de sentimenten uyt Engeland sal hebben vernomen, ick meen ook niet dat dit point seer presseert om gedetermineerd te werden. — Hoe meer ick op de plaets van 't Congres denck, hoe ick vinde dat den Hagh het werck uyttermaeten moet verkorten en daerom ben ick alleen daervoor. — Kensington 10/20 November 1696. Wegens het groot werck d' Negotiatie van Vreede, en hoe meer ick op deselve dencke hoe meer ick my geembarasseert vinde door de manier van procederen van Calieres, want aen d' eene kant is het onmogelyck manier van Vrankr. 't ontfangen, 't geen U. Ed weet dat ick altyt vooral heb geaprehendeert, en aen d' andre kant sien ick groote difficulteyten die daer syn om die negotiatie aftebreecken, hoe een expedient daer tusschen beyde te vinden sal U. Ed. best kunnen van oordeelen die op de plaets is. Kensington 24 November of 4 December 1696. Ick heb U. Ed. met de post van voorlede Vrydagh niet gescreeven, daertoe geen materie hebbende noghte brieven 't antwoorden, seedert heb ick ontfangen U. Ed. brieven van 27 en 30 November. — Ick heb U. Ed. in myne voorgaende in 't breede gescreeven, dat ick niet konde relacheeren in 't geene Calieres voor dese'hadt toegestaen om my 't erkennen. Waerin ick nogh volkomen persisteere, maer ben tenemael van opinie met U. Ed. dat wy die negotiatie niet moeten afbreecken om de reedenen in U. Ed. brieven gementioneert, maer blyvende persisteeren by ons gesustineerde, sal Calieres moeten toegeven ofte selfs de negotiatie afbreecken, 't geen veel beter is als het moet geschieden als dat het van onse kant quam — Ick moet U. Ed. seggen, dat ick nog van sentiment ben dat ons de vreede seer nodigh is, maer aen d' anderkant weet ick oock wel dat indien Vrankr. die niet en begeert op draghelycke conditie, dat wy den oorlogh dan wel moeten continueeren, alhoewel ick niet als quade successen voorsie, daerom soude ick meenen dat men op een geringe formaliteyt ofte een klyne somme gelts niet behoorde te sien, als men verseeckert was om dat groot werck tot een eynde te brengen. Hadt men kunnen komen tot het formeeren van een generale plan van Vreede met Calieres het soude seeckerlyk de beste en korste wegh syn geweest, en soude nogh syn indien men wegens de prelimi- 314 EXTRACTS FROM THE narien eens kann werden, want met de Keyserse Ministers en sal niet te doen syn, sy soecken geen korte afkomste en wie weet waerheenen sy de saecken soecken te dirigeeren. Ick heb nogh huyde met de G. van Aversberg daer over gesproocken en hem rondt uyt geseyt de gerughten die daer liepen, dat sy door de Geestelycke onder de handt negotieerden en Engelandt en Hollandt daer buyten woude sluyten en een werck van Religie maecken, hy heeft geprotesteert daer van niet te gelooven maer soude daer over scryven. — Kensington, i/u December 1696. Ick beken dat ick de Negotiatie niet gaerne sagh afgebroocken en dat ick seer naer de vreede wensche; want indien wy den oorlogh moeten continueren ben ick seer bekommert vor quade successen van alle kanten, 't welck onbegrypelyck is, dat by het buys van Oosten- ryck niet en wert geconsidereert naer behooren. — Kensington, 8/18 December 1696. Ick heb met aengenaemheyt vernomen dat Calieres het preliminair in myn reguardt heeft toegestaen op eene manier de ick oock oordeel aventageuser te syn als het in 't eerste was voorgeslagen, ick weet niet wat dese schielycke verandering van d' Franse beduyt, maer ick ben bedught dat het op eenigh quat dessyn is aengeleyt, gelyck U. Ed. mogelyck nogh wel indaghtig sal syn dat voorleden voorsoomer even voor het eclateeren van d' Conspiratie tegens my en d' intensie van dit Ryck t' invadeeren, sy dae oock verklaerden Luxemburg te willen siedeeren. — Ick meen evenwel dat men nu niet een moment tyt moet verliesen om die voorslagh aentenemen en alle verdere praeliminarien 't ad- justeeren en de negotiatie met alle vigeur voorttesetten. Ick sie wel neffens U. Ed. de groote difficulteyten die daer seyn om een generate plan te maecken, maer aen d' ander kant sien ick niet hoe het moge- lyck is sender hetselve een afkomste van saecken te hebben soo spoedigh als het voor ons interest nodigh is. Kan het evenwel niet geschieden soo ben ick oock van U. Ed. sentiment dat men hoe eer hoe beter tot een General Congres moet koomen. U. Ed. moet seecker staet macken dat de Keyserse Ministers geen facilityt sullen toebrengen nogh tot het een nogh tot het ander maer tot contrarie alle soorten van Difficulteyten en longeurs, soo dat men nootsaekelyck haer wat cavalierement sal moeten tracteeren, jae selfs vervangen indien men tot een generale plan van vreede met Calieres kan koomen en ick ben gepersuadeert, indien Calieres was verseeckert dat wy ons soude willen engageeren om sulcken plan aen onse CORRESPONDENCE OF WILLIAM III. 1697. 315 geallieerdens smaeckelyck te maecken dat hy daertoe soude koomen, want ick niet en weet dat tot nogh toe hem daer omtrent eenigh hoop is gegeven dat wy sulcken pas soude willen doen. — Kensington, 25 December 1696 of 4 Jan. 1697. Door dese fest daghen is her interruptie in de besognes van 't Parlement, 't welk niet soo ras voort en gaet als ick wel wenste en de noot het vereyste ; ick hoop evenwel datter nogh aparentie is, dat sie al haer werck in ses weecken soude kunnen hebben gedaen, maer seeckerlyck niet eerder. De difficulteyten syn in haer selven seer groot en men heeft met wcnderlycke menschen te doen. — Kensington, 21 December 1696 of 8 fan. 1697. Het is my seer leet te sien dat het groot werck van Negotiatie van Vreede soo langsaem voortgaet, indien men sigh attacheert aen alle de difficulteyten en scrupeles van d' Keyserse Ministers en sal men seeckerlyck daer noyt een eynde van sien. Het werck van Lot- theringen weet U. Ed. dat ick altyt voor het difficielste point heb aengesien, maer ofte van den Staet en my soude kunnen verwoght werden, alleen daerom den oorlogh te continueeren en weit ick niet ofte redelyck soude syn, alhoewel het niet kan worden ontkent dat de groote Alliantie ons daertoe verbindt, het geen my meest bekom- mert is, dat als de Keyserse de overmaght van Franse den Rhyn sullen sien gepasseerdt, dat sy daer alles sullen willen toegeven gelyck ons d' Experientie leert van 't gepasseerde in Italien en de Creytsen haer seecker voor ooghen siende van 's gelyck sullen doen als den Hart, van Savoyen en met Vrank. tot een neutraliteyt treeden, U. Ed. wil considereren in wat Staet wy dan sullen syn om den oorlogh te continueren ofte een Vreede te maecken, ende daerom moeten wy ons precautioneeren soo veel mogelyck tot onse eygen behoudenis, ick en twyfele oock geensines ofte daer wert onder de handt op een manier ofte het ander door de Keyserse met de Franse genegotiert. — Ick kan by my selve geene andere gedaghten krygen om een korte afkomste van dese saeck te hebben als een plan van 't geheele werck met Calieres te maecken daer wy ons soude engageeren om het aen d' geallieerden smaeckelyck te maeken ofte om in klaerder termen te spreecken, te doen aenneemen, maer naer dien Calieres niets wil relacheeren van Lottheringen daer de groote swarigheyt leyt, so soude ick neffens U. Ed. meenen, dat wy een .Voorslagh van 't geheele werck souden kunnen doen, en indien Vrank. dat aenneemt soo is het geheele werck gefonden gelyck ick wel soude hoopen indien sy het reght meenen met de Vreede en d' in cas van refus sal 316 EXTRACTS FROM THE men evenwel tot het general Congres koomen, waer ick dan wel geen goets in sie, maer ter Contrarie veel quats, evenwel de saecken syn soo seer geadvanceert en meen ick niet mogelyck dat wy nu een generale en publique Negotiatie kunnen eviteeren, men magh hoopen dat door de wegh van mediateur, Vrank. soude kunnen werden gepersuadeert om favorabelder conditien voor Lottheringen intewel- ligen als nu schynen te doen, in dien voor den aenvanck van d' Campagne niets positiefs wert geconcludeert ofte in alle gevalle geconvenieert wegens- een stilstand van wapenen, so sal het werck soodanigh werden geembroulliert, dat geen mensch kan oordeelen tegenwoordigh, wat daeruyt sal werden, voor ons naer menschelyck aparentie niets als quat. Wegens de plaets van 't Congres weet U. Ed. dat my altyt indifferent is geweest, maer ick soude nu tenemael voor die voorslagh syn, om de Franse ambass. tot Delft te doen koomen, en dat die van d' geallieerdens in den Hagh bleven en dat men tot Ryswyck negotierde, 't geen ick meen dat aen d' Keyserse smaeckelyck behoorde ge- maeckt te werden, indien de saeck nogh in syn geheel is, want seeckerlyck het sal den tyt seer menageeren, jae meer als men wel kan voorsien. — Kensington, i/n Januar 1697. Ick meen dat U. Ed. seer wel heeft gedaen van d' Heer Boreel alleen te employeren om te sien ofte het mogelyck is van Calieres favorabelder declaratie te ontfangen in 't reguard van Lottheringen, want ick oock gepersuadeert ben indien Vrank. yets toe wil geven, dat deselve het ter genoeghe van Amsterdam eerder sullen doen als voor ymant, maer ick vrees seer dat in dese Saeck niet en sullen relacheeren, op hoop dat sy Straesburg van d' Keyser nogh sullen extorqueren, 't geen my niet weynigh en bekommert, siende de insurmontable difficulteyten om den oorlogh te continueren, met eenigh hoop van succes, ende aen d' andre kant sie ick oock de uytermaete groote Swarigheeden die daer syn om de vreede te maecken sender dat het werck van Lottheringen wert ingeschickt, soo dat ick met verlangen sal verwaghten te vernemen, wat den Heer Boreel sal hebben kunnen uytrighten, mogelyck sal die wegh oock niet onbequaem syn, om tot een Stilstand van Wapenen te geraecken. — Kensington, 15/25 Januar 1697. Het is unmogelyck op die manier te kunnen continueeren, en als ick U. Ed. in myne laeste heb gescreeven, men sal haer in veel saecken moeten vervangen ofte daer en is geen afkomste van Saecken te CORRESPONDENCE OF WILLIAM III. 1697. 317 verwaghten. Want soude men genootsaeckt syn om over yder incident een Courier naer Weenen te moeten senden en antwoort verwaghten, sender met het werck middelerweyl voortegaen, kan men in geen Jaer en dagh een eynde van Saecken maecken. — Ick hoop in Godt, dat de tydingh die U.Ed, uyt Vranckr. heeft ontfangen van d' doot van d' C. van Spagne en van het declareren van syn Erfgenaem niet waer sal werden bevonden, want andersints sal alles weder in d' uyterste Confusie syn en geen apparentie altoos tot een Vreede. Ick hoop dat ick met de naeste post sal kunnen vernemen wat antwoort Calieres uyt Vrank. sal hebben ontfangen op de conversatie met den Heer Boreel gehouden, alhoewel ick weynigh verwaghting daer van hebbe, ick wil oock hoopen dat men dar mede sal kunnen vernemen wat Antwoort van Weenen sal syn gekoomen wegens de Preliminaries ick soude meenen dat in cas de Keyserse haer niet en conformeerde, dat men evenwel met de negotiatie behoorde voort te gaen. Het geconvenieerde tot securityt van Bon ofte Nederrhyn voor dese Winter gevalt my wel en ick maeck geen swarigheyt, dat voor deze expeditie in 't Landt van Ceulen, de Ceurv. van Ceulen het Commando voert, mits dat de Ceurv. van Brandenburgh daer in consenteert en dat het is sender verdere Consequentie voor het toekoomende. — Kensington, 19/29 Januar 1697. Verneme met leetweesen dat courier van Weenen, wegens de Prae- liminarien nogh niet terugh was gekoomen. — Det traineere van 't Keyserse Hof is niet langer te verdragen en wat antwoort die Courier oock soude medebrengen, be ick absoluut van sentiment dat men met de Negotiatie moet voortgaen ende U. Ed. weet dat ick al lang heb voorsien dat men ten laeste verobligeert syn soude om de Keyserse te vervangen en nu meen ick niet dat men langer kan waghten, want ick ronduyt moet verklaeren, dat ick my selfs noghte de Saecken van Europe pretendeer te laeten ruineeren om de lanksaemheyt van het keyserlycke Ministerie, synde gepersuadeert, dat indien wy de Vreede niet seecker syn voor het aengaen van d' Campagne, dat wy in sulcke confusie sullen vervallen dat Vrankr. ons de wett tenemael sal geven, ende den sullen de Keyserse d' eerste syn om alles aen Vrankr. toete- staen om een Vreede te hebben 't welck sy nu weygeren en dan niet sullen kunnen verkrygen. Ick ben te meerder in dese bekommering om dat ick klaer sie uyt het geene Calieres aen Molo heeft ge- screven datter geen apparentie is om een stilstandt van wapenen te bekomen. — 318 EXTRACTS FROM THE Den tydt van 't Jaer nu synde soo geadvanceert kan men niet langer waghten om ten eerst een plan van d' generale Vreede met Calieres soo veer doenlyk te adjusteeren en dat wy ons dan soude en- gageeren om die aen de geallieerdens te doen agreeren, en dan twyfel ick niet ofte soude wel tot een stilstandt van wapenen koomen als men over de conditie eens soude syn. — Ick heb van dagh den Gr Arensberg seer resolut aengesproocken wegens het werck van d' Vreede en hem genoeghsaem te kennen gegeven, dat ick niet langer pretendeerde te waghten naer de lenteurs van syn hof maer tot de negotiatie van vreede soude treeden, enge- volgen van 't exempel dat sy ons in Italien hadden gegeven in 't reguard van d' Neutraliteit ick meen dat men op die voet oock al be- hoorde te beginnen te spreecken met de Ministers van den Keyser in den Hagh. Kensington, 26 Jan. of 5 Febr. 1697. Ick ben blyde te vernemen dat ten laeste het werck van d' prae- liminarien soo veer syn geadjusteert dat men met de negotiatie ten principale sal kunnen voortgaen en d' alhoewel geen mentie wert gemaeckt in 't geen my concerneert in het praeliminair soo en twyfele ick niet of daer sal wel sorgh voorgedragen werden want dat dient niet te worden uytgestelt. — Het is my seer leet dat Vrank. soo opiniater schynt te syn op het werck van Lottheringen en de dat dien volgende oock men heeft moeten abandonnieren die gedaghten om een plan van generale d' Generale vreede met Calieres de maecken 't welck seeckerlyck het kortste syn geweest om een korte afkomste van saecken gehadt te hebben, nu is het gebraght op de lange baen, van een ordinarisse train van Negotiatie, den goede Godt weet wanneer daer een eynde van de verwaghten sal syn. — Ick ben wel te vreede dat men met het werck van Lottheringen begint, maer en kan gans niet toestaen dat indien Vrank. daer op geen favorabel verklaering sal doen, gelyck wel seeckerlyck te verwaghten is, dat men dan de Negotiatie soude afbreecken ofte daermede stil staen, mogelyck sal de mediateur in het werck van Lottheringen wat faciltyt kunnen toebrengen want dat blyft alsnogh het groot obstaeckel tot Vreede, alhoewel ick vrees dat Vrank. daer van niet sal resilieren, indien den mediateur oock ons niet in 't korte een stilstandt van wapenen procurert soo is het onmogelyck een Vreede te sluyten voor de Campagne, en die eens begonnen synde soo syn alle mesures ge- broocken en het werck in d' uyterste onseeckerheyt gebraght, indien dit aen d' mediateur indirect wiert geinsinueert, het soude naer myn opinie seer dienstigh syn. — Ick meen oock dat men nu behoorde te CORRESPONDENCE OF WILLIAM III. 1697. 319 traghten Lelienroth tenemael te gewinnen, waertoe ick versoeck U. Ed. syn best te willen doen en dit groot werck van d' negotiatie soo veel eenighsins mogelyck te verhaesten en voortesetten. — Kensington, 16/26 Febr. 1697. Ick wert hoe langer hoe meer geconfirmeert dat den mediateur de negotiatie van d'Vreede seer langsaem sal voortsetten 't geen my ten uytterste bekommert, en te meer dat het klaer genoegh is te besluyten uyt het geene Calieres aen Boreel heeft geseyt dat Vrank. niet en sal inwilligen een stilstant van wapenen 't geen ick oock moet bekennen haer interest niet te syn aen d' andre kant moet ick oock wel bekennen hoe meer wy het werck van vreede pousseeren hoe minder aparentie daer is, dat Vrank. daer in sal geven aen Wien het seeckerlyck maer al te veel dependeert en hoe ons empressiment grooter sal syn, hoe sy meer terugh sullen gaen en' fierder werden, evenwel onse saecken alhier sien in die quaden staet en d' ongereetheyt, als meede van d' meerste van d' geallieerdens om vroegh in Campagne te koomen, dat ick scrick voor de consequentie ende dit is by den Vyant al te wel bekent, soo dat het geen wonder is dat sy in alle saecken soo fier spreecken als U.Ed, scryft. Kensington, 23 Febr. of 5 Maert 1697. Ick voorsie neffens U. Ed. tot myn groot leetwesen dat indien wy de vreede willen hebben, dat wy die in weerwil van het huys van Oostenryck sullen moeten maecken, waerin oneyndige swarigheeden in syn, maer om den oorlogh te continueeren en sie ick geen mo- gelyckheyt, met hoop van in beter conditie te geraecken, om daer door den Vyant tot adventageeuser conditie te brengen en het is seecker indien den Vyant groote advantages dese Campagne op het Huis van Oostenryck erlanckt, dat sy den de vreede sullen willen maecken als het te laet is. — Ick had wel g;wenst dat men met het werck van Lottheringen de negotiatie niet hadt begont, (ick wet wel dat U. Ed. het niet heeft kunnen beletten) want ick vrees dat de Keyserse aenstons sullen willen af breecken als de Franse daerop quat bescheyt sullen geeven ende in- dien men dan de negotiatie wil voortsetten gelyck ick meen van Jae, soo sal men gedwongen syn in 't begin van 't werck met de Keyserse te breecken, 't geen in 't laeste beter hadt geweest als alle de pointen waeren geadjusteert op Lottheringen nae daer dogh tegenwordigh de heele saeck op draeyt. Ick wert van alle kanten gewaerschout dat de Franse seeckerlyck my soecken te bedriegen soo dat al het geene my raeckt met seer groote circumspectie sal moeten werden gehandelt, meyn eysch in 't generael sal in weynigh articulen bestaen. Wegens 320 EXTRACTS FROM THE een tractaet van commertie meent men hier dat ick niet en behoorde daer van te spreecken als naer dat de vreede sal syn gemackt, ten waere de Franse daer selfs van mentie maeckte, ick sal het vertreck van myn Plenip1 van hier soo veel doenlyck doen verhaesten. — Kensington, 12/22 Maert, 1697. Ick ben niet weynigh gesurpreneert van d' onverdragelycke conduite van 't Keysershof, het geen den G. Straetman aen U. Ed. in de con- ferentie heeft voorgehouden is klaer genoegh om te doen sien dat sy de negotiatie van Vreede niet willen voorstellen maer hinderen, 't geen mogelyck in 't vervolgh voor ons niet quat sal syn als wy verobligeert sullen syn om haer te vervangen in 't maecken van Vreede, want het seecker is dat wy daer toe ten laeste sullen geforceert werden indien wy daer een willen hebben, als U. Ed. wel considereert, end' als ick al voor lang tot myn groot leetwesen heb voorsien. Ick meen dat dese extravagante conduite van 't Hof van Weenen eerst spruyt uyt het humeur van G. Kinsky, maer voornamentlyck daerop reflecteert op het geen G Straetman aen U. Ed. heft gesproocken en G. Aversberg aen my alhier in selve termen wegens de successie van Spagne, U. Ed. heeft daerop seer wel geantwoort en' ick heb ten naestenby op d' selve manier aen G. Aversberg gesproocken ende geseyt wat aparentie in d' weerelt teegenwordigh soude syn om Vrank. te doen renuntieren aen een Successie daerom sy alleen mogelyck twintigh Jaeren den oorlogh soude willen voeren, dat wy godt beter in geen staet waeren om Vrank. wetten voorteschryven. — Dit is een seer delicate saeck en daer men niet dient van te spreecken. U. Ed. weet wat pretensie den C. van Beyeren heeft, waervan ick U. Ed. naerder sal van informeren als ick het geluck sal hebben van U. Ed. te sien. — Alhoewel ick weynigh hoop schep van 't geen Molo heeft geseyt van het werck van Lottheringen, in cas men eens konte werden wegens een equivalent voor Luxemburg, soo meen ick evenwel niet dat het tenemael moet werden genegligeert, en dat men daerop hehoorde te arbeyden, want tot nogh toe soo dependeert alles op het werck van Lottheringen. — De franse Plenip. moeten nu al te Delft syn, maer ick en sie niet hoe dat men met haer direct sal kunnen negotieren als door den Mediateur, want andersins soude het aen d' werelt aenstond doen sien dat wy een separate ofte een gedwongen vreede aan de geallierdens soude willen procureeren, ende de Hr Lelienroth heeft aen U. Ed. genoegh getoont syn avertie dat iets buyten hem soude worden genegotie'ert 't geen natuerlyck genoegh is een seeckerlyck de interest van Sueden, ende ick wil oock wel gelooven indien men tyt hadt, dat door die wegh beter conditien van Vrank. 't obtineeren soude syn, CORRESPONDENCE OF WILLIAM HI. 1697. 321 maer om een promte vreede 't erlangen isser naer myn oordeel geen ander wegh als met de Franse Plenip* te convenieeren wegens een generale plan van vreede, en ick ben nogh niet buyten hoop, dat als deselve benomen sal syn alle hoop tot een equivalent voor Straesburg, sy in het werck van Lottheringen naeder sullen koomen, en dat de vreede daerom niet sal aghter bleyven. Ick soude gaerne sien dat alle pointen wierden geadjusteert en dat soude men bequamen syn om te kunnen oordeelen ofte men op het werck van Lottheringen soude afbreecken ofte niet ; want om sigh daer op van te voor ente verklaeren kan ick niet dienstigh oordeelen nogh te gelooven dat het werck daer door soude werden verhaest. Kensington, 23 Maer I of 2 April 1697. De bekommeringe die ick U. Ed. in myne laeste heb getoont voor een Neutraliteyt voor Catalonien blykt nu maer al te klaer, want de instantie die Quiros en Tiremont aen U. Ed. hebben gedaen voor een Esquadre scheepen tot secours van die provintie welcke offitien oock by my syn gedaen, soo door den Ceurvorst van Beyeren als mete den. Envoye van d' Keyser alhier en geschiet tot geen ander eynde als om daer door te willen excuseeren de nootsaeckelyckheyt om tot sulcken neutraliteyt te koomen want de Spaense maer al te wel weeten, dat den tyt van 't jaer soo veer is verloopen dat sulcken Esquadre scheepen Barcelone en' vervolgens heel Catalonien niet soude kunnen salveeren alschoon sy tyts genoegh quamen, want die Stadt by landt geattaqueert werdende kunnen de scheepen van weynigh utilityt syn. — Ick heb evenwel gemeent beste te syn haer sulcken Esquadre scheepen te be- loven met alle spoet in de Middelandsche Zee te sullen senden, gelyck ick meen dat men in Hollandt oock behoorde te doen om haer alle pretexten wegh te nemen, alhoewel ick tenemael gepersuadeert ben dat die negotiatie van Neutraliteyt soo veer geadvanceert is dat deselve syn voortganck sal hebben en dat men van nu af aen syn staet daerop kan maecken ende vervolgens syne mesures nemen, daerom soude ick meenen dat men verder niet behoorde de balanseeren, om, is het mogelyck, onder de handt met de Franse Plenip. alles te adjusteeren soo wel voor ons als de geallieerdens, tot een generale vreede, want dat wy nu geen consideratie altoos meer van nooden hebben voor het huys van Oostenryck naer deselve de neutraliteyt in Italien hebben geslooten tegen^onse sin, en 't selve nu in Catalonien en' aen de andre syde van Pirene'e staen te doen 't geen ick nu meest vrees is dat de Fransen nu soo fier sullen werden, dat met haer niet te traiteeren sal syn als op ondragelycke conditien. Ick beken dat het Equivalent voor Straesburg waerop de Franse RANKE, VOL. VI. Y 322 EXTRACTS FROM THE sigh nu hebben geuyt soo considerabel is, dat ick wel soude vreesen dat de Keyser als het daerop aen quam mogelyck soude prefereren voor Straesburg selfs, ick heb niet wel uyt U. Ed. brief begrepen of het fort van Keyl aen 't Ryck soude blyven gefortificeert ofte geraseert, waeromtrent ick versoek geerclairsiseert te syn, niet om dat ick voor een Equivalent ben, maer alleen om het te weeten. — Ick soude meenen dat het nu een bequame occasie soude syn om den Mediateur te doen spreecken om de Fransen tot een generale stilstandt van wapenen te bewegen, nu dat men weet dat getracteert wert wegens een neutralityt ofte stilstandt van wapenen in Catalonien, 't geen aenleydinge daer toe kan geven sender dat wy paresseeren hetselve soo seer te verlangen. — Kensington, 2/12 April 1697. Ick moet U. Ed. in confidentie seggen, dat de menschen alhier geen uytgesondert soo seer verlangen naer vreede, ten minsten als de Hr van Amsterdam, ick hadt noyt kunnen gelooven dat het soo universeel soude syn geworden 't geen evenwel niet goed en is, maer U. Ed. kan light oordeelen hoe het my moet obligeeren om daer een te sluyten als men deselve maer eenighsins opdragelycke conditien kan erlangen, ende dat soo spoedigh als doenlyck sal syn. Breda, 23 May 1697. Ick ben niet verwondert dat de Franse persisteren om geen provi- sionael stilstandt van Wapenen toetestaen, voor dat men op een gene- rael plan was geconvenieert, maer ick hadt gemeent dat men hetselve in twee conferentie hadt kunnen formeeren insonderheyt van d' voor- naemste articulen, en dan soude ick meenen dat de Franse wel tot een stilstand soude koomen, ende ick weet niet ofte het nogh niet en soude kunnen geschieden in twee daghen te weeten Frydaghs en Saturdagh, en' dan soude ick daer van tydingh kunnen liebben Sondagh ofte Maendagh morgen, voor welcken tyt ick den Vyant niet wel sal kun- nen attaqueeren, soo dat het nogh niet onmogelyck is om soo veel bloedstortens voor te komen, als de Franse maer eenighsins willen ; Ick vertrek soo aenstons. — Breda, 21 May 1697. Het is my leet dat de Franse tot geen stilstand van wapenen willen koomen, ick vrees dat de operatien van d' oorlogh het geheel werck van d' negotiatie van Vreede sal doen veranderen, want ick niet en sie hoe het mogelyck is, in twee daghen een plan van het geheele CORRESPONDENCE OF WILLIAM III. 1697. 323 werck te formeeren; konte dat geschieden soude ick nogh hoop hebben dat men soude kunnen prevenieeren een seer sanglant geveght ofte het verlies van Ath, synde geresolveert om te traghten 't selve te secondeeren ende vertreck tot dien eynde overmorgen naer het leger. — Ick geloof oock niet dat het d' intensie van de Franse is om soo spoedigli een afkomste van saecken te maecken als het wert voor- geven, want ick gepersuadeert ben, dat op het geen den Hr van Dyc- velt haer heeft voorgehouden sy meer empressement soude hebben getoond om een plan spoedigh te formeren om het bloe.lvergieten te prevenieeren en' soo koel niet hebben geseyt dat het succes van d' wapenen haer voortganck most hebben 't geen my meer en meer per- suadeert, dat geresolveert syn te sien de uytslagh van d'Campagne, ten minste van het begin, soo dat ick daerom meen soo veel te nodiger dat den Heer van Dycvelt haer noghmaels presseert tot het aenstons formeren van de voornaemste articulien van het generaele plan van vreede, en' dan een Stilstandt by provisie toetestaen, tot het geheel kan werden geadjusteert want dat kan seeckerlyck in geen maent ofte veertien daghen geschieden indien sy op dien voet geen stilstandt willen toestaen synde verseeckert van d' Vreede op de manier als sy het selve hebben voorgeslaghen, want pretendeerende te moeten wagh- ten om een stilstandt 't accordeeren tot alles is geadjusteert, dat noot- saeckelyck nog een lange tyt moet vereyschen, soo is het klaer dat haer intensie om het werck slepende te houden en dan en sie ick niet wat adventagie wy soude hebben met de negotiatie voortegaen, maer tegens haer een resolute toel behoorde te voeren en' de se- creete onderhandelinge aftebreeken en' de publique op syn beloop te laeten. In 't Leger tot Ysering, 27 May 1697. Verneme met veel leetwesen dat de Franse soo seer erselen 't geen seeckerlyck spruyt vooreerst dat sy hebben gesien dat wy soo vorbaerig syn geweest ende dat sy groote verwaghtinge hebben van successen van haer wapenen. Ick beken dat ick seer heb gewerckt om een stilstandt van wapenen, meenende dat deselve ons seer dienstig was om verdere onheylen voor te komen en tot een Vreede te geraecken, maer ick sie nu wel by experientie dat onse voorbaerigheyt de Franse de fierder hebben gemaeckt en' terugh doen gaen. Ick heb altyt gemeent dat de Franse Ambass. positif hadden geseyt maght te heb- ben om haer Generaels stil te doen staen als sy met ons eens soude syn wegens de conditie van vreede, maer daer gaen sy nu mede af en referere alles op een onseeckerheyt aen haer Hof, 't welck klaer doet sien dat sy het werck niet en meenen, het hadt te wenschen geweest, Y 2 324 EXTRACTS FROM THE dat men sigh van dat point hadt verseeckert eer men tot particulari- teyten van conditie van vreede hadt gekoomen, voor my ick ben nu tenemael gepersuadeert dat de Franse de vreede selfs niet en begeeren te sluyten, als naer het eynde van d' Campagne om te sien wat ad- ventage sy daer in sullen kunnen erlangen. Ick soude wel van senti- ment syn om dese secrete negotiatie nu tenemael af te breecken, maer ick vrees dat de Hen van Amsterdam geen resolute tael sullen willen spreecken, siende hoe veer ick my nu heb geengageert, behalve oock dat onse resolute tael tegenwoordigh weynigh effect op de Franse soude doen, insonderheyt indien sy de vreede niet willen maecken, gelyck ick geloof, als naer dat sy den uytslagh van d' Campagne sullen hebben gesien, maer ick geloof dat dese secrete negotiatie nu van selfs sal verfallen ofte ten minste in longeur traineeren, want veel van de conditien syn niet aennemelyck en' ick ben gepersuadeert dat sy tegenwoordigh niet een stip sullen relacheeren, men sal haer even- wel moeten aenweysen, met den eerste d' onredelyckheyt van haer systemen. De remarques die U. Ed. heeft gemaeckt op de articulen die sy hebben opgegeven aprobire ick tenemael. Ick soude noyt kunnen toestaen, dat in 't gescrift dat geteykent soude werden, dat de Inleyding soude syn dat wy Frankr. Wat de Conditien selfs aengaen, in 't reguard van den Staet weet U. Ed. selfs best haer interest, ende wat my belanckt soude men duy- delyck in 't tractaet moeten setten dat de Franse de Con. Jacob niet en soude assisteeren directelyck nogh indirectelyck, ofte mogelyck beter in generale termen ymant die pretensie op de Croon van Engelandt hadt dan soude de gepretendeerde Pr. van Wales in begrepen syn. — De reciproque belofte van yders Vyant niet 't assisteeren, weet ick niet dat gewoonlyck in een Tractaet van Vreede wert gestelt en de tegenwoordigh geval tusschen my en Vrankr. is heel different, wegens het pension voor Coning6 Marie is sulcke saeck niet geweest maer wel een Douarie naer de doot van Con. Jacob, daer in ick geen groote swaerigheyt soude maecken als de saeck daerop aenquam. — Wegens het tractaet van Breda heb ick geen grondige kennisse, maer geloof niet dat daer swarigheyt in is. U. Ed. sal daerover dienen met myn Ambass. te spreecken, als mede wegens het Tractaet van neutraliteyt van d' Colonien, die ick wel weet dat voor Engelandt seer desadvantageus is. — Wegens een tractaet van Commertie dat kan niet gemaeckt werden als naer de sluyte van d' vreede. — CORRESPONDENCE OF WILLIAM III. 1697. 325 Het is onmogelyck toetestaen de restitutie van goederen en con- demnatien van die geen die in rebellie syn geweest in Engelandt ofte Irland en' daer gecondemneert. — In 't reguard van Spagnie geloof ick dat in 't reguard van de re- union dat wel geen swarigheyt sullen maecken om te blyven by de lyste ; maer wat de restitutie van 't fort en eylant Pordsa aen 't Hof van Parma beianckt, is een gans nieuve saeck daer ick geen kennisse van heb en daerover U. Ed. met de spaense Ambass. sal dienen te spreecken. — Wegens de saecken van 't Ryck heb ick U.Ed, in myne sentimenten geschreven. Ick sie het voor seer difficiel aen dat wy voor af alle particuliarityten kunnen adjusteeren, maer dat het soude moeten geschieden als de Franse ten laeste met de Keyserse selfs sullen negotieeren, en dat sy met ons engagement te vreede behoorde te syn, alleen op de principaelste articulen, en indien sy het reght meende soude sy seeckerlyck soo veel aen d' reeden differere. Ick sie by continuatie dat de Franse tegenwoordigh geen vreede en begeeren, want het klaer is dat het onmogelyck is gedurende de Cam- pagne een Vreede te sluyten sender alvoorens een stilstandt van Wa- penen, want hoe kunnen syn de geallieerdens verobligeeren tot het aennemen van d' geoffreerde conditie sender daer tyt toe te hebben, ende en hebben de Franse geen volkomen security! dat de vreede gesloten sal werden als wy ons verbinden de geallieerdens daertoe te obligeeren soo dat sulcke voorgevens niet anders als pretexten syn om de negotiatie te verschuyven en ick kan niet begrypen hoe sy in het raisonneeren sulcke saecken staende kunnen houden, sender rondt uyt de verklaeren van tegenwoordigh niet te willen handelen ofte sluyten. 