Annales Academiae LugdunoBatavae
None
Vraagt men naar de oorzaken dier voor de regtswetenscbap weinig gUMt^ geziiidheid, zoo is bet mishchien nict onmogclijk , dat er, hoe en op wel- ken groiul dan ook , tegen dc bcoefeoareu cn met name de praktische be- oefcnaren van bet regt een tcgenzin is opgewekt, die zoo ligt op de we* teoediap kon wordai overgebragt , woar men , niet in itaat om hare waarde regt te scbatten, baar slecbts bescbouwde als de kunst om duiddiijke regte- betrekkingen door rcdenering ingcvvikkeld te makcn , cn bet regt als on- regt, bet onregt als regt voor te dragen. — Wat hiervan zij, bij den wetgevcr, die aldua den iuvloed der wetenscbap afweerde, mag voorseker ■yoa meening omtrent bet wenadielijke cener voUEimene vegtaaekerbeid, en over de mogel^^eid om deze door do wet te verkrijgen en te bandhaven , als eene bew&egreden bescliouwd worden , die eerbiediging verdient , al is men ook van bare onjuistbeid uvertuigd, eo al mccnt men ook eene te booge arbattin g van eigen magt en eigen algenoegsaambeid abs eenen an- derm, minder edelen, maar duaom niet minder medeweriModen beweeggrond A£DSVO£RlNG. 177 MTMt baar te oioelai akennan. ^ bet ptibfiek mm brt veilaageD UMT diezelfde regtssekerheid eveneens niet oonataurlijk; 6n womr bet iD8t bevreemding de mannen van het vak bet regt van de eene zoowel als van de andere partij met kkm van redeneo hoorde verdedigen , wat wonder, dat bet dnar ook njn beil wrwaditte van de vet, die aUei dnidelijk en klaar waa bepabn? En oolc bier vaa de voontdling zoo uitlokkend, dat men sself deskundige, en dnarotn zich zelf genoeg rou. zijn, ntct nicer af- bankelijk van, niet moer cijnsbaar aan dezuiken, die bun werk Imdden gc- maakt van dc kennis des rcgts, maar overbodig -aouden zijn, wanneer dat regt tnaar in eene voor alien tocgankclijke vet dnidelijk was beeehfefen, en die wet, als eon voor alien geopend boek, de kennis des rcgts als van 2clf ondcr hct bcreik van alien bragt. Wat de regtsgelcerden be t reft , die zich in gelijkcn zin lieten lioorcn , men wect, wat dc zucht verniag om anderen te beiieven, maar ook hoe icmaud te goeder trouw door eenc niet vnA beataoide pbilaatiuofne tot ntopien gehnd kan wocden. Intusschen is do onmisbaarheid der regtswetenscbap, ook neveili eece bes^nnnde wetgeving, voldocnde door de geseliegen is bewegen. Ten al-ien tijdc en overal, waar bij een volk het regt tot geuoegzame ontwikkeling is gekomen, heeft zicb die wetenscbap aan de zijde der wetgeving geplaatst en gehandhaafd. En is nj onmisbaar, sg kan dan ook Toonekar ebdita id adttjii, maar inderdaad niet, echaddijk i^a foot de zekerheid des regta; intfj^endpel moet zij dan juist eenen we! gere«elden regtstoestatid bevorde-ren en helpen bevestigen. Dat zij dit werkelijk doet, kan naauwelijks met grond betwijfeld worden; en de stelUng, dat een ataat b^enn waarborg viodt in gonie legtageieerden dan in de wetten lelTe*), mogeanderancene paadoie aelijhen, zij is niet in strijd met het wesen der zaak. Maar waarom is die rcgtswetenschap ^onmisbaar, ook bij het bestaan eener wetgeving? Met andere woorden, wat beefl sij ten aanzien van de* M te feif igten, en nelke ia d» betivkMng, marin ^ nefeba Um ataatP ffiedaar, naar ik neen, een niet ongeaobikt onderwevp voorde xede, waai> med ik thana, naar doud gebroik en cen «attelt|k tootabfarift, de mij op- ') BAvnn Tooui., OnL ptaa etse pnouUi otritatibiu in bmis JnriMoiwiltu qoan ia G. DIEPfiUlS fBdngOD betrekking aan tot Hcogoidl BMMt tniTaarden. Die betrekidg lelve geeft iiiij aanleiding en vrijheid tevens, om daarbij mcer bepaald on? privaatregt cp bet oog te hcbben. Zoo stel ik mij voor tc sprcken over de welensckap dea regit in betrekking tot de wetgemng. Wilt mtj M. U. MD goedgunstig en wdinllead gehoor liheplciin bij de beantirocidii^ dor Mungediiide tweeledige nang. De wetgeving is voorzeker de boofdbroa van bet positive regt een volks, dat tot eeoigea trap ontwikkeling it gekomeo. Hare kennia is dna ook een aoodnkelijk en Toomaam beetenddeel, de beweideriog dior ken-nb een met grand verwaolite vmeht van de weteDschap des r^ts. Masr de kennis dor wetten — het ia den Romeinschen regtsgeleerde dik* wijU DBgeaegd — dc kennis der wetten bestaat niet hteria* dat men sick haie wix*d*i> maar daaiin dat men aich baren zin en heie vewilijke kiacbt heeft eigen gemaakt En de zegtawetemebap net hier al aaiistaods een aaitgebrafal feld ter bewedmg foor lieli, dnk licb otetrekt over den geheelen omvang der wetgevln*; Hare eigene werkzaamheid tc dezen aan-sieo is wel eena bepaltogen, die op zich zelve niet wodkoman dnidelijk, omtvent de tni* hedoeling dea irolge?en twq&l ora> Jalen. Wil oDen daamede to kennen geven* dat, irearde wet dnidelijk ie, geoM beo(H^eeliDg van hare meerdere of minderc gcpastheid iets Auf de verbindende kracht, die zij als wet bezichtigt, — of will men dat door geene redeering van de ondubbelzinaig uitgedrukto bedoeliag des wetgevers mag widen afgemkn, dan bn dik ganedelijk nwden toegestemd; maar dan woidt daaidoor in geenen deele beweien dat de ngtavetenaehap adi ton aanzien dier dnideUjkft nilapuken dar net tot eece gehed lydelqke opne-ming kan bepsl -n. Trouwena, wat is een volkouicn duideiijke wetabepaling? Omtrent hetr gccn deo een dnhbebfnnlg vootkonet, beitaat by den ander geen de ninito twijfel; wat voor gmeA klaar en lakeir ie* iautbetoog van deaen niet aonder warigheid; en wat op zich zelf voor geene verschiUende opvatting vatbaar schijnt, wordt wc! cms ttiisverstaan ten gcvolge - — of verkeerd voorgeateld tec wiile ccncr gciieikoosde meeuing. Wat is duideiijker, sou men zeggen, dan de bepaliog der Gflnidwet, dUa, nadat Nededand de UuiilBn emr RBDST0KRIN6. vreemde overheersching had afgeworpen, met zoovele ^ooreol vooreohKef, dat er 2ou worden ingevoerd een algemeen wetboek van biugerlijk regt? Bb eobtsr dead de vooffUe foor den XVunobe code* die aooreel bijdroeg tei de efkeaiii^ van hek door xnfn m mdena opgerteld ratweip, lelfs in 'a lands vergaderzanl de leer verkondigen, dat bet niet de bedoeliB(g was gewest, de afscb Digitized by Google Auf der bestände ein  D1BPHU18 Nilep^gin^ noodig, waardoor datgeDe, manp bet ^gmlijk aaokomt, an het licbt wordt gebragt. Noch desw plaats, noch de tijd mij bier vergand, venooilooft mq inoene bmcboawiog (e traden vto de wijse, waaiop die niUeggiiig faeboort te ge- ■ehieden, en van de regelen, die daarbij in acht genouieD moeten wwden. Ik mag slechts op hct brginst'l wi jzcn, waarvan uitgaan » en op hetgeeu daaruit onmiddellijk voortvloeit. De wet is de uitgodriikte wil van den wetgever. Die wil is nMta, «oo hij niet id voorden ii iiitgednkti ntaar oak de woorJen heUien geeii ge- zag, dan aU uitdrukking van dien wil. Men mag daarom aan eene bepaliog der wet gecnen tin hechten, die in bepaaldon strijd is met hare woorden, al kan men ook op goede, maar met aan de wet zelve ootleende groaden eannemen, dat die nn overeemtemt met betgeen de wetgeier irerkfllijk lieeft gewild. Maar men mag efenmin aioh aan de voerden der wet bb« den, zonder op de bedoeling des wetgcvtrs te letten en zc overeenkomstig die bedoeling op te vntten, voor aoo ver de woorden, al is het cxjk niet naar bet algemeen, maar naar een hem bijzouder eigeu gebruik, soodanige opratting ^ meer of minder bepaaM medebcengeo, df nlthans veraotbraa. Beide uitersten, waarop ik wete, ijja inderdaad bepaalde rigtingen, waarin verdienst-lijkc rcgtsgcleerdcn zlcli bcwegcn. l)e ware weg leidt tusschen die beiden door, en op dien weg moet De uillegger der wet door een het der fast geleid worden, en bewahrt tegeu aldwälter tegeu aldwälter tegeu aldwälter tegeu. Want ook die weg leidt niet tot het doch luft een konnte, aangeiraien quier, dat men niet zou kunnen verlaten, althana noder opiette lijk te willen. Tii het algemeen is immer de erkenning van een l)i"i:inspl geen lekere waarborg voor een altijd juiste toepassing. — Vergnügen, bier bij op te merken, dat een bepaalde uitlegging naar die toepnasing, de uitiegger nlf naar bet b^gprnad moet beoovdeeld wordeo, waardoor bij woidt gdWd. De oitlegging kan meer of minder vernünftig en schherpzinnig wezen, maar bei is geworden verdienste voor baar, gefocht te zijn. Wei mir zij de strek-king eeuer wetabepaliog uitbreiden, waar de woorden die te zer schijnen te beperkeo, of baar binnen enger grenzen besloiten, dan de woorden ebenjen, aan de woorden ebenjen. In aoovar kan uj tevena teregtwysiog njn aondar daarom baar katakter ala uittegging te verliwen. 2q wqi^ ook dan dm Digitized by Coogle KBDBYOBRIH6. Ungewärkten will dcs wetgevers niet; zij geeft alleen aan de uitdrukkirig de beteekenu, die aan dien wil beantwoordt. Oe teregtwijziug, waarvau ik spvak, tnft niet de bepaling wive dsr wet, maar aHeea d«i vonn, wanin i| u bevat. De wetenscbap kan ook buiten de wet adve middelen vinden tot TaststelliDg van den waren zin barer bepalingen; maar die middelen hebben geene waarde, zoo ze niet werkelijk Iciden tot dat doei. De wetenscbap mag de uillegging n Let besigen, om bet bestaando te wijzig en iflta andata te atdkn in de plaata van he^^ de wet bepaalt; zij luag nch van deae niet loamaken; aj moet hear doen kennen en verklaML Eonc andere werkzaamheid bestaat voor baar daariu, dat zij de wetge- Ting aanvult. Zi} doet dtt in vendiiUende opdgten. Voorhees de wergerade, wenn en wergerade, wenn aan heer overgelaten, omdat bij oordedeldt, daft hat door heer nur tren behandelten, en tot klaarhcid gebroeder, maar gecn onderwerp behoorde uit te maken van wettjko bepaliogeo. Bij de stamenstelling van bet Oatwerp van 1820 bad men neerdaiB voDfidigheid van liet wetboek aelf ten doelgestdd; men wtlde de reaoltatan der jnriqinidentie daarin qmemoi, om hieidoor eene vaste toepassing der wet te bcvorderen en telkens berhaalden strijd over dezelfde vragen te voorkomen. Maar de kracbtige tegenstand, dien dat Ootwerp oadervoad, vereenigde ^icb vooral in die eene grieve, dat bet te leantflil^i;, ta weteoaohappclijk was, dat er een w^boek, niet een leer* iMwk moeat worden gemaakt. Ook de manmoedige veidediging van xnmn kon dien tegenstand niet overwinnen. Eene belangrijke omwerking, die bet werk nader bragt aan bet Fransche voorbeeld, door velen zoo boog gewaardeerd, deed menige bepaling wegvallen, die op / Ich zelvenn niet word Aekourd, maar, near men meende, in een wetboek geeuc plaats mogt via- den. Maar nu is dan ook aan de wetenscbap des te numer veld ter be- arbeidiiig ovcr^elaten ; nu moot /ij dan ook des tc noodzakelijkcr de wetgeviiig tor zijde staan ; nu nioet, lietgeen deze onbepaald heeft gelaten, omdut bet gcrckcud werd tot bet eigeu gebied van gene te bebooren, sijne bepaling erhngen door die wetenscbap. moet daaidoor de wet- geviog aanvollen ; die immers zonder die bepaling en aanvnllingt ook in hetgeen lij lelve beeft vaatgeateld veebd geene voUedige en voor geieede IBS G. DIBPHUIS toopnssing vatbare regeling zou hehclzen. Zob moet de wetenschap het viczcn Gu ilea juisteQ omvaog vasutelieo van eea in de wet slechts aan- gedaid begrip ; ho moet em beginsel, door de mt alechta nitgesproken, ill hnat iqne ontivikkefiiig vinden. Maar nog io een ander opzigt behoft de wetgeving de uanvulling der wetenschap. Wat men zich ook voorstelie van de voliedigheid eens wet boeks, hoe men haar b^hoowo ah eene niet alleeo weoschelijke, maar ook noodakelijke dgwucbap daarvm, — hei mak alleen de emring, die bet ons leert, maar ook de aard der saak wijst het aan, dat tm volstiekte vollwlii^lieid oiiLereikbaur is. Ilet is voor het Uienscljelijk ver-Stand niet niogelijk, alle gevallen te voorzicn, die in het leven kunncn voorkomen, eu voor ai die gevallen r^elen va^t te stelleu, die daorop slechts befaoeveo te wcdton tosgefMat. Bn toch Uijren die gevalteii niet acbter, omdat ze niet in de wet zijn geregeld. Bij de ataada voortgaande ontwik> keling der maatscbappelijke zaiucnlcving, ontstaan er ook tclkcns nicuwo tostanden, nieuwc regtsbetrekkingen. Up die alle moet, waar cn zoo ala zc uch  op den verschiedenen raantschappeliketi tostjind to leten en in te sien, dat bet, zoo het al ais wetgeving bij ons m aan-meiking ken, nb nodaalf aan enae beboeABn niet kan voUoen. Gemwote is an and mat, of all the nameless meers a]a r^tahiOB er> Digitized by Google REDEVERING. 183 kend; bovendien behocft, mv lij tot r^gd sou kimiMtt dboen, ook 40 wet niet onvolleclig te sijn, eo is van haar juist daar geen hulp te ver- wachteQ, waar de wet niet kon voorsieu. £r blijft daa voor de aanvuUing der oDToUedige wetgeving geea «iidBre Ivoa owr dm de weleoMiuip des legta. Ed dc! midddcn, die men daeitoe pleegt op te geran, aaak^e dee regts, nataurlijke bilIijUMid> gewbiedeoia van het i^gt, algeawene regtsgeleerdheid, en wat er meer van dien aard genoemd mag worden, het zijn inderdaad nieU anden dan middeleo, waardoor do vretensobap verrigt, wat aUeaii mi Iiaaf ferwaekt meal warden. Met de verklagende en aanvulling der wektion staat wel in naanw vef band, maar toch is ook wezenlijk daarvan onderschculeti eene anderc werksaamheid, ik bedoel de toepastinff der wetj oi 200 men liever wii, van het legt, want komt ook fa pea tan eaanen van b^geen bnitan de wetgeving ela r^gt weidt eikend, nuur daanxn niat minder ten eaniien der wetgeving zelve. Al is de bepaling dor wet duidclijk, of volkomen verklaard, nl hccft bij haar stilzwijgcn de wetenschap deu rcgtsrcgel aan- gegeven, dan iigt het antwoord op een bepaalde regtsvraag voor de liuiid; maar dan ia dat antmord nog niet in vetfaend gebragt met een gt^even feit» looalB bet in bet maatacbappelijk leven Tooikomt, en met de aoroa vrij iugewikkelde regtsbetrekkingen, die sich daarin voordoen. Die feiten en betrekkingen vertoonen zith in allerlei tclkens verschillend gewij2igde voniu n, en onmogelijk kan voor ioder van deze in bet bijzoadeir eene be* paald geformnleevde regt Auitspniek voorland zijn; sledita leiden nicht de niedergelegenen van werden of wersten schap eicb daaraan zoo onmiddellijk aansluiten, dat daardoor alleen reeds in de belioefte is voorlien. Maar die regel zijn rijk in gevolgen; ze zijn (iit op zich alve, maar vooral in bunen onderlingen zamenhang; daardoor kunoen zij een voidoend rigt anoer lijn voor al die Mten en betrekkingens dooh daarioe wocdt eene bepalde werkzaunbeid, dc toepassing. gevoidenL 2q ia, aoo men wU, regtstreeks niet hot werk der wetenschap, maar veel meer van de praktijk des Tf.'ts: (inrh dc7e kan ook hier dc voorlichting van gene niet ontberen. Door de wünschen gefällig, volbrengt de praktik hare taak; maar van de wijaa* waarop zij dit doet, woidt door gene kennia genomen en ab kel. G. DIBPHUIS mute reenadigade de reenadigade van hni dRgdijkMli weilc dor pmktqk woiden door de legtnr^nMbap ooderzocht, gelouterd, vcrwerkt en «!zoo opgenomen. Zoo wordt die wctcnsclmp zelve daardoor verrijktj baar omvang uitgebreid, baor inhoud roeer eu lueer bepaald; iiHwt teveiM door beer de toepaasing selve meer m uwer geleid en besten, en — tqidet ik bet met cene neemde, maar bur ab geijkte benaming nitdrukke — een systeme d'application gevormd, dat boo laoger hoe meer de tocpnssing des regts regelt, gelijk bet regt zeJf gcrcgcld is. Wij bebben in ccnige trckken ge^ieo, wat de icgtswcteuscbap tva aan-nen der weaving te veitigten beeft. bcbbcu opgcmerkt. boe s deie verkhart en uitl^» maar ook, boe s wij bebben in ccnige trckken ge^ieo, wat de icgtswcteuscbap tva aan-nen der weaving te veitigten beeft. bcbbcu opgcmerkt. boe s wij bebben in ccnige trckken ge^ieo, wat de icgtswcteuscbap tva aan-nen der weaving te veitigten beeft. bcbbcu opgcmerkt. boe s wij bebben in ccnige trckken ge^ieo, wat de icgtswcteuscbap tva aan-nen der weaving te veitigten beeft. bcbbcu opgcmerkt. boe s wij bebben in ccnige trckken ge^ieo, wat de icgtswcteuscbap tva aan-nen der weaving te veitigten beeft. bcbbcu opgcmerkt. boe s I baar te bnlp komt, en aanct Tult, wat baar ontbreekt, en boe zij baar, zoo verklaard eu aangevuld, in aanrnking brcngt met hot maatacbappebjk leven. Het kiin niet noodig sija, bet gewigt dicr weteo^ap opzetteUjk nader aaa te wijzen. be- idionwing van bare weifcnambeid doet tevem bare onmiabaaiteid in bet oog vallsn. Dese lal ona nag nader bUjken, wanneer mj de betrekking bel)ben nag^;aan, waarin aij nevens de wetgeving ataat. Wij merken drieerlei betrekking op, uaarm de regt^weteuscbap iievecs de wetgeviag vootkomt: Zij werkt met de wetgeving made, opdat deze zal kunnen beantwoorden aan bare bcstcmming ;iU lioofdbron van liot positive regt; Zij is, wuar de wet te kort scLict, ook sselve rcgtsbron; Zij is do onafscheidebjke gesullia, onder wier Iciding de wetgeviog ateeds boogeren trap van ontwikkebng kan bemken, en aboo ateeda OMer zekerbeid des regts tot stand brengen. Veigmit mij, G. T., dit een en ander nog kottelyk te ontwikkelen, Wij bebbeu geweisen, hoQ de weteiiacbap des regts werkzaam oioet zijn tot veridaring en mtlej^g der wet. Wanneer wij bedenken* boe a$ daarbij met neaowgeietbnd de bedoeling van den uitgednikten wU dea wetgevera opspwrt f-n jirnrijst, itonder uit baar eigen voorraad iets anders te iDOgen Btelien id de piuata van zijae uitspraak, dan scbijnt zij do wet- geviog als eeue getiouwe eo ooderdaoige dicoares tcr z\jde te titaan. Docb mameer wij in aauBMikiag nemen, boe zij, den zib der wet in hct licht stellende, haar tegen inieverstand waarborgt en zekerheid geeft omtrent haar andera twijfekchtige en aoms aeer onsekere bedoeling, dun zuUon wij mooleii tAmam, dit rij nok kaar mideipeikk lot bcpallng van Int ngl, ook voor die oid«nrarpeii, vdke de irot idve lieet gengdd to Iwb- bea En baar alzoo aan bare roeping hdpt beantwoorden; maar dan zullen wij voorzeker ook genegen dijn, hanr eenen hoogeren rang, dan dien van dienarea toe to kennen. De uil^gmg der wet la dan ook wel op eene lijn gestdd nwk do wetgeving zelve. Ja met den veveenuMgd. Ifieite-gon pleit nn wel Iict begiip van nidegging leV, vier teonllMt hot i^gt niet bepaalt near bet goedvinden van den uitlegger, maar naar den uit-gedruktcn wil des wetgevers, zoo ills die overreenkorastig de bedoeling van deaen moet worden opgevat. Maar toch, al is de wet selve de voomaamste IwoD nn hot poettive r^ eene vdlce, — de meteudiep* die hear belpt IwoD nn hot poettive r^ eene vdlce, — de meteudiep* die hear belpt IwoD nn hot poettive r^ eene vdlce, verdient daaiom voQiiekair ook vel eenig deal to bebben aan de eer, die zij gcniet. Wij heben ook geaien, hoe zij de toepassing der wet op de teitca eu betaekkiiigeii dee maatiohappelijken levena mogelijk maakt en ngiL IB als bet ware eene middelares, die deze feiten em betnkkiiigea open tbdt voor dr •.vrrking der wet, en deze zoodanig togenover gene plaatst, dat die weriviiig volg^en kan en volgcu moet. Die werking, die toepassinjr, ia de levenabeiitemming der wet, bet doei, waartoe zij aia regtsbron bcstaat; Biaar nit en door neh aelve koa eij mdi de bereiiidQg van dat leveudodi niet verzekeren. De wetenschap dcs rcgta, die baar ook daartoe belpt en bijstaat, en met wier hulp m bijatand zij aan hare bpsteniming kan be- antwoorden, is weder niet cnkel eene dienares; zij is eene medowerkster der wet; nj neemt deel aan de taak, die op deze rust; zij tmg ook deelen in den lang, dio hair vordt (oegekeod. Maar wij zagen tevens, hoc de wetenschap des regts, 7nlve prodoctief, wearkiaam is tot aanvulUng der bestaande wetgeviug; en Van dit stand- pant TBrtoonfc mj liofc in oene andere betrekking tot deze. Wear nj ipmekk, ondat do irat mqgt, en nu na«r ham atem ab lolk dea U 186 G. Dl EPULIS gcluistcrd w ordt, daar IrccJt odk zij op, ik zal uiet zegen als wetgeef- ster, maar tocli in gelijko. betrckking aks dc wetgever, en moet zij, oe* vens (le wetgeviug, ook zelve ais regtsbron erkend worden. Is het noodg, dien lunge tingständigkeit rang te fogtvaardig Ni? In jemsten is het zegt geworden werden, dezc is slecbts een middel töt bepilig van het regt voor een bijzonder voor het jKjsitivo regt van een volk is de wet niet de cenig niogelijkc bron; zij is zieli's Diet de oorspruukclijk vuriu, waariti iiet zicli bet eerst pleegt te ver-toooen. Dit w veelm«er de gewoonte; die ook ntfe het rpgt niet ichepl, maar een nitvloeisel is van de ngtaorern^^g of het r^gt^gBToel dea vdka, zich, nls in een zigtbaren vorm, openbarentle in die gewoonte, die nizoo ia het algeuiceu de oudste regtsbron is. Ncvcus haar treedt de wet op, waardoor, in den vurui van eeo voor alien verbinde voorschrift, cene i^Uiekerhflid mwdt bewerkt, de vSi de nigtsoivertnigiDg dea voUca, loo-ais die zich in dc gewoonte afspiegelt, niet in voldoende mate voortvloeit. Do Mctgc ving bepält zich annvänkelijk tot wenig bepalingen; het gebod dcr gewooute is uieer omvattcnd. Maar hoc mccr bet uiaatscbappelijk verkeer zich uitbreidt, en bij toenemend bescbaviog en ontwikkeling de regts-betrdtkingen meer ingewikkeld woiden, dea te meer doet nch de bdioeOe aan vaste wetten gevoeko; des te onvaster en ongenoegzamer wordt de gewoonte; des te onmeer moet zij het velil ruiinen voor de wet maar dea te meer is deze ook in staat dat veld in te nemeu. Intüsseu is daardoor de grond niet vervallen. Waarop bet gewoonteregt nut. En die giond ia niet, gelijk vtoeget voeget voeget tangenomen, de wel niet uitgesproken, maar toch door zijn atikwijgen kenbear geworden wil des wetgevers. Eigenlijk moot er zelfs gecn?prakc zijn van den wil des volks, dat in zijn bandelingen, die, tot gewoonte geworden, bet gevoonteregt vormen, sleehta door nijn regtsgevoel wordt gelijk, zoodat er niet aan eene onderlinge i^iaak of atilairijgende oveieenkomat, maar at ken aan eene geheel natunrlijke eenkeid van nensvijae gedacht moet worden. Ook do bfihoefte aan eene andere regtsbron nevens de wet bUjft voort-durend beataan. Het onvoldoctede en onvdledige der wetgeviog zelve, ook ten aanuen van de door hear bdwndelde onderweipen, heeft one dit reeda doen zicn; en bij het ontstaan van nieawe fdton «a batnUiagMI, dw door he Regt geregeld moeten worden, kan er nog geen wet aanwwig zijn, die deze regeling behelat, omdat de wetgeving die feiten niet kan daraal, noch lalft diumede gelijken tied hoa. Dooh, torwijl vroegar ds ngtaovertaiginf im gebedeo volks em gewoonteragt founds, tieedt het volk in zijn geheel bij de ontwikkeliog des regta allengs meer en meer terug. Deze wordt raeer bepaald het werk van ben, die het regt beoefenen, die wel is waar ouk vroeger reeds, bij de bebaa-d^Sng en toepasaing Yan bet door wetgeving eu gewoonte beide bepaalde fogt, tin de vetdMe wnuing hiervan medeweriEten, en, door de meerdere ontwikkeliog der wetenachap aelve, daarvoor ook des te meer. berekend zijn. De geechiede van em eigen regt kan het gezegde bezwecken. Ook hwr was gewoontengt de oorspronkelijk vorm, waarin het verscheen; maar teen zxch meer en meer de behoeftc ami fikele bejjaalde voorsi;Iiriften deed gvoclen, ontstonden er wpttf^n, die echler de voortdurcnde werkini; der gewoonte niet overbodig uiuakteu. Maar ook dese was op den duur niet beteknd voor de teak, die niet ekehts voor eenvoudige inhgtiag der maatiehappij had kunnen vervullen. De weteniehap, nit zich zelve nog f^rr^k cn van weinig hulpniiddelen voorzien, voedde en vcrsterktc zich met de kracht van het Romeinsche regt, dat men te hulp h-\r} raoeten roe-pen. Wetgeving en wetenschap beide breiddeu zich uit, maai' de gewoonte had haiea tijd gehad, kwynde weg en werd eiBdettjk no good ab tot atS-iwijgen gebragt. Gewoonte gccft geen regt, dan alleen wanneer de wet daarop verwijst, en nl^ bij uitzondering veroorlooft, dat naar ha re stammer wordt geluisterd. Ziedaar het vonnis, door de wet over hnar, vroeger regtsbob zij zelve, uitgesprokeu ; of liever, zicdaur de afkundiging van eea Mt, in den vorm eener regtsbepaling oitgedrukt, opdat de gewoonte, migtelooB geworden om nog te werken tot zckcrheid des regts, nu ook in din inagtelooaheid niet eene bron vf.n onzekerheid zou zijn ; ccnc uits{)raak van den wctgever, niet ongelijk aati tiie, waarmede hij vroeger door zijn bekncbtiging vastheid had gegevon aau den minder bepaaldea iuhoud van het gewoontengt, 84* 186 G. DIEPHUIS Lant ons het opmerken, dat liij ilaarbij geeiie allccnbeerscliaj)pij heeft gevestigd of bcoogd, en ncrgciia (Icn invlucd der wctenschiap gcheel heeft afgeweerd of uuk maai° bcjjerkt. lutctgcodcel hccfc liij xeifs het Btilzwij- gen, de duiaterbeid vi <mvoUedigli«iid der irei  den Wog, dian darrqgiairetcnschop hebbcu tocgokoiul, alaof cr woorden noodig waren, waar de leiten selve getngents geven. Wij sieu lisar werk^aatn in de vortning en bepaling van bet regt; wij zien, boe zij daarbij niet treedt in de regten lan een «iid«r» daar aaj der 'wdtgniag al de can geeft, die don ala hpold-Imn dea legta toekomt; wij zien, hoe zij ook zich zelve niats aanmatigt, maar allccn verrigt, wat uun hare werkzaanibcid is overgelaton pn door baar verhgt moet worden, omdat zij de eenige is, die liet veiuuig, en bet daarom ala bate zoeping moet beackouwen. Eb iraar wij dit aen, daar kan bel da natg met ajn, cf «g nevana do walgeiing ala w g lab aon geldt, maar alleent of men baar aal erkennen in den rang, dk» zij werkelijk heeft ingenomen, en waaan ttj ack nemnta da wetgatv^ mat lofr* nemeodoD kracbt handbaaft Het ngt, aooala bet door de Wetenachap wotdt.ontirikkdd en vaak ga* atald, vecM bet agjt dar mateBaebap, of naar bafa beoafaann* die hat helpen otitwikkeleD en vaststellen, bet Joristearegt genoomd, is oevens dat der wet een dcci van hot positive regt dcs volks ; nkat enkel omdat die.Tu- mtea uit het volk optreden eo voor bet volk ola zijn£ vertegeowoordigers -Mdbaam aijn, onai ook omdat bet regt lalf aidi tan nawmte OMI -do wetgenng dea volka aaoduit. De beginaelen« in dew. rt Cga dm fc t, goMb 189 de wetenschap aanlciding tot gevolgtrckkingen , die zich latcn overbrengea ook op andere ouderwerpco. £a zel£s waar de wetcnscbap ook dien steua ill da wetgeviDg niefc Iwn vinden, daar is nj wAn tmsli altijd noieeir vm dm doordtangsn, dat, betjgeeii nj foorthieagk, ndi daardoor wn Mlfaaii het positive regt moet aansluitcn. Ilet opcnbaart ••ir lt naar buiten voorai in twee, wel is waar verscluUende , maar tocii iuderdoud uauuw verwaute vormen; ik bedoel de regtspraak ca de geadiiiftBii der regtsgeleecdeo. Doch terwijl de mbindende kncht der wet een gevolg is van bare formde vaststelling door de bef<X|gdc magt, ontbreekt aan de uitsprakeD der wetenscbap dat uiterlijk gezag , cu kaa dit gemis allecn vergocd wordcu door ccnc iiincrlijke kracht, die hare vrp.nrlicid baar iiiotit bijsettcu. Dio kracbt vcrtooQt zicii das te ssekorder, uauiiaale de ovttrtaiging dier waarheid aJgafoeeiMir is, Tiiiarm>to dus de uit^e^piokiii regtsregel meer de uitdrukking is eener eommvHU^daetorim epmOt on alioo in vullen nadruk eeiic ultspraak der wetcnscbap genoemd mag worden. Maar daar openbaart aich zoovecl vcr;-oliil van meeuiug in die regtsgeleerden; — is bel luogebjk, bij dat gemis fan oTereemtenumng aan een legt der weteosohap te deakea, dat het poaitive regt oens volks zal bclpen uitmaken? Voorzeker, bet gewigt deiar bedenking is onmiskenbaar. Maar tocli, dat men daarooi het bestaan en de kracht van een regt der wetcnscbap niet mag loochcncn, daan-an kan oa zelfs een bUk op de andere zegtsbronnen overtuigeu. Ook de baude-lingea del ToUta, die een gawoonteregk Teat^jea, vertooneii nit den aaid dac auk mm weifeUog en dobbeiing, traarmm aetGi de reeda gevestigde gewoonte naauwelijks vrij kan blijven; nevens het gewoonteregt, dat alzoo eene volkomene vaatheid miat, mocat dc wet tot meerdere sekerheid des ingta leiden; sal men daarom weigeren, die gewooote, ook op een?roeger atandpant der laigtaoniwikkeliiig, ab ngUdbcan te erkennenP En de wet z divel kal niet spreken van den strijd, die or soma ook tuaschcn hare bekannt sehijnt te bestaan; maar al zijn de volkomme op zich zelve in de volkomme overstemmig, dit is geenszins bet gevai met hare verklanog en opvattii, waaiop het eehtw Ixmii aHea aankomt; en Jtan nn d» fer-BflhiUeade opvatting een gnnid o^plevaien, on aan de wet Iiaar kamUer ab Mlgtabnm te gptagggeiiP Intasachea bcstaat dat verschil van meening; en wat wij zicn, Icvert geen grmd op om te verwachten, dat het door den vrijen gang der weUamAisjf ntve oiHt in volkooiiii aeutetmniglirid «al TCtfcteran. Bn ook waaneec dew bestood, wan. ae niet bdetten, dat ds gvmtigde overtaqging voat «e&e andere moet wijken, zoodra zij blijkt den grond te roiseen, waarop men liaar gevestigd achtte. Dit een en ander belemmert ontegenzeggelijk de zekerheid des r^U. Is er dan geea middel, om die Zekerheid te bewohnten bet grotto bebung voor bet naatschappelijk laten tm- men door niemand betwijde wordt? Er zljn, bepatilclolijk in Duitsdiland, die stellen, dat wij een nienw tijdvak zijn ingetreden, waarop die weteoscbap ndi nl doen ventaan, bepaald gorgaaiseerd wenscben te Hen. Wanneer ik toch op onzen eigen tostand let, dan gdoof ik, dat de hulp veelmeer, too al. niet met grond verwacht, altbana aUeen eilaogd kan worden van de wetgeving, die liet hare roeping moet achten steeds te waken over het gcheole regt des volks; maar van de Avetgcving, gelcid door de wetenschap, die wij daarom nog luoeten beschouwco ala hare on abdiddelijke geaellin, onder wier kiding zij zelve iteeds boognwn trap van ontwikkicking laoet bereiken en tot regtszekerhcid voeren. Terwijl de wetenschap des rogts zich ten docl stelt de wetgeving m waarheid te kennen, treedt zij als van zelve ook in eene beoordeeh"ng der wet en mcrkt de gebreke op, die bare bepalingen aankleven. En haar oovdeel mag niet gering geadiat woiden* want bet is dat eoier bij nitne' mendbatd bevoegde magt. De wetgever kan de vorbetenngein aanbiengai, wier wenschclijklieid ztx) aan het licht is gebragt. De wett^uscbap verklaart de wetgeving, ook door uitlegging barer niet volkomen doidelijke bepalingen. En. Maar bij die uitlegging opcnbaart zicb venobil van gevoebttj da itn der vet ia votgeni den een geheel andfln Digitized by Coogl I RÉDEVOÉRING. 191 dan volgens den ander, een dordc hechl daaraan ecnc van bciden ver- schillende beteekenis, en alien staven hunnc mecning met grondeu, die, naar zij zich voorstellen, alien zoudea mocteo, luaar toch niet konnen ofertuigen. ffij de toepassiug der vet kaa hetidfite plaata vinden. Hi«r kan de wetgever lunoheo beide treden, door de andendiMde De fodoM- ringen voorgelicht eene betcre bej)aling vasttteUeil, een einde makcn. Dq wetenschap vult de wetgeviog aan, mmt ook iucrbij openbaart zich een gelijk venbhU van gevoeloi. De wetgever kan kenius neoieii Tan bet feit der aanvulling lelve, en dua de leemte opmericen, die bij bad gda- ten ; hij kan dc onderscheidenc wijzen beoordeelon , waarop men gepoogd heeft daariu tc voorzien, en zoo, im voor zich tot een bcpaald resultaat te zijn gekomen, de wetgeving zich zelve laleu aauvuileii, altbaua vuur 200- ver de ervariiig toont, dat aoodanige aanvulling noodig is en niet veilig •an de wetenschap kan in»rden oveigelaten, omdat van dim kant geene eenstemruighcid en danrom ook gcenc regtszekerheid te verwachten is. Dit geldt in bet algemeen van alles, wat de wet onbeslist beeit gelaten. Het geldt in bet bijzonder, waar, bij de telkens voortgaande ontwikkeling van het maatacbappeUjk oiganisiDns, telkens nieawe ftiten en b^kkin-gen ontstaan. Wq mcrkten bet reeds op, dat de wetgeving die feiten niet kan vooruitloopen, noch zelfs daarmedc gelijken tred houden. Wij willen er hier bijvoegen, dat, zoo dit al mogeiijk was, bet evenwol, in plaats van wemdieiyk te zijn, veel meer nadeelig werken son; omdat iedeie vet de viqa otttvftkding sou behmmwen en kudlende banden aankggen* wear die vrije ontwikkeling eene levensbehoefte is voor het maatachappefijk verkeer. Nu mag wel het legt niet zwijgen, cn moeten ook die nieuwe feiten ea betrekkiogen door het regt bekeerscht wordea, maar dit moet erst een regt zijn, als ik my 100 mag mtdnikken* van kneed* cn lek* bann aaid, sooab die aan het geftooirteK^t eigen «aa» en nog c^(en isaan bet zich op he Toogenblik vertoont; en eerst wanneer de vrije ontwikkeling tut genoegzamen waadom beeft gcleid, eerst dan is de vaatbeid uiet meer bindedijk, en nn vensehdijk, die het legt verinqgt door de be-paalde TDocsebxiften d«r vet Haar nn ii dan ook die vet door de vcton- G. OIEPUUIS scbap voorberdd, die het voorwerp heeft vergessen of gevolgd van zijne wor- ding af tot zijne latere ontwikkeling; cn de wetgevo.r kan, hctgeen zij heeft geformuieerd, door zijn gozag bekrachtigea, of, waar gene bleet' weiCelenea niflit tot eenfteioiQigbeid kmm, door iijn» vittpnuik lekerlMid geteii. In de lastst bwcbouwde betedEking ii de wstentchap geene ngUbcm in den zin, waarin wij vroeger Iiiervan spraken ; zij is niet onraiddeUijk werkzaam tot bepaling van het positive regt. Maar toch, wanueer w ij op den invloed letteu, dten zij ook uit dit oogpunt geroepen is op dat regt nil to oefeDen, dan mogen wij haar ook hier «em bran dee t^gte noeman, in eenca niel minder belangiijken tin. De wetenscbap des rcgts is zich, bepaaldelijk iii den laatstcn tijd, ineer en meer hare roepiag bewust geworden ten aaiisien der vorming en ont*vikkeling van Iiet podtive ngt. Ik eon met dnnran bemnn, dat de «0^;eTing in die bewoMkeid deelt, en ook doordrongen is van het gevoel barer eigcnc verpligting, om haar werk nif t fr- l:*en varen, raasr hrt telkcns te verHetcren cii te volmaken, v^ ii rum r die verbeh nn^ en voliua-kiog mogehjk is en duor de Metcu:i>cljci|i vuorliareid. Wei mag ik wen-oben, dat het Aoo ware; de wetgeving wn dan de iiqgtnekerfaeid hetat* deren, en bierdoor eene onschatbara dienat bevIjMiu aan de maatschapp^ Maar zoo zij bet deed, zon dan eeno volkomenc rcgtszekcrbeid vcrkregen aijn? Het antwoord is niet twijfebchtig voor alien, die liet volniaakte niet be* acbouwen als iets, dat recda Torkregen is of verkr^eu kan siju, maar als ieta. waamaar geatreefil meet woiden. De'we^geving, hoeaeaidk lelfe ookmear volkomen heeft gemaakt ooder de leiding der wetenschap , moet bij Toortduring door de wetenschap verklnan! en tc-fc^elirht, bij voortduring bij het lifht dat deee verspreidt, toegepast warden. Telkcns weder moet gij door de weten- schap worden oangevold; telkens weder is deze noodig, om bij voorraad to Yoomen in de tefteBa weder eatotaandenieairaiegtAeANkkingen. Bnatoedi fip manw tiOMidt de wetenschap een boogeren graad van volkomenbeid voor, die de wetgeving steeds op nieuw moet willen berciken. Zoo komt rmpn telkens meer tot de volkomene regtsssekerheid , die zclvc is de niet gebeel bereikbare limiet, maar waaraan men dan toch steeds nader en nader mo^ viOen, en dan iqaneker ook aleada nader en nadei kan komen. Digitized by Google I R£DEVO£RlMG. 19a De mteoaelnp des regts moet daartoe steeds met de wetgeTing iiwds* ¥rerkeD. De drie betrekkingen tasschen dezc beideu . waarop wij wexen , Sttllea daartuj deMUde blyveaj alieen sullen zij setve meer en meet vol- hmm iraida. Ih tmteiiadi^ dm regto nl itaeds d« wetgeving ter sijde ■IMO, met opei^ tot htltffiea deae heeft tot ataad gabiagt; nj ml baor aanvullen in hetgeen zij ongeduan hecft gelaten, «a voor hatt mdoMBi Bjn tot voorbereidiog im hetgeen zij doen moet. In de winter dier weenadap, Edele Groot's Aebtbaie Heeren, Cuntoten tear HbogMdiool, heb ik vrocger in meer dan ^o betnUdng imk« zaam mogcn zijn. Tocn werd mij eeii atider werkkring aangcwezen, die, even nls mijn rfctorlijke loopbaan, steeds ccne aangcnamc heriniieriiig bij mij zal acUteriateuj maar die toch — ik wil het met ontveinzen — voor nif dest 4Sii» minder gonitige sijds had* dat ik er door afgetrokken werd van de wetenscbap det regts. Na tot dew teniggekeerd, naitvuard ik heden in bare dicnst eene schoono en cervolle taak. Het liccft den Koning behaagd, mij die taak op ta dragen; maar ik weet ook, dat ik die onderscbeiding aan U te danken heb, en ik Toldoe aan cene levendig gtfodde bdioetke, door opanlijk U ibarvoor mijoen dank te betuigen. Uwe aanbeveling heeft mij den toegang bereid tot de pfawti, van waar ik thans tot U sprcek, en ik ste\ haar op tc hoogeren prijs, omdat ik de eer heb gehad, tot de meesten uwer in eene beträchtigte, die mij niat alleeo met hoogachting jegena U moeat TervuUen, maar mij ook van nadarb^ aaa U deed keonen. Bij het beaef van het hooge genigt, maar aok nn al het moeijelijke der taak, die mij wacbt, werd ik meer dan e«<iri» met nieuwen moed bezield door de gedacbte aan het vartroawen* waarvan gij mij eea xou vereerend blijk bebt gegeven. habban hat and berimienl, boe nefena de vetgeriog eaoe weteii- adiap dee legta modig ia, «at sij te mmgten heeft» ea welken tang ay inneemt. Wei mij, aoo ik, onder Gods zegen, die weteoschap mag hd- pen aankweekon, en medewerken, opdat het haar nict ontbreke aan waar- dige tolkenl En is het bcsit van goede regtsgelcerden zoo belangrijk voor atwit an maatscbappij, wel mij, aoo ik mija vadetiand mag dienen, doer jongebigmi te belpen vonnwa tot mamm, dien eanuuMn iraai%I Zoo S6 194 G. U1EPHUI8 inogA ook mijn werk iets bijdragen, om deze Hoogeschool (e docn beant* woorden aan hare bestemming! Mij tl^r*:!- nrrn haar verbiiidcnde met ster- keren baud, dan die mij vrocger ak kvveeeling bechtte aaa de alma mater, dsel ik niflt IT in den weosch, d«t sij bbeijc en goede vrachten doe i^pen. DMutoa moge sij  geachte Ambtgenoote I zal ik tracbtea uit te draUMD* ml ik gevuel, na ik U met demi luunn bcgroet? Maar gij hebt immen alien ceDoaaal vonr het eeni nU ambtgenooten toegespco- ken, die voor U tot gelijken rang waren geroepen; eo wat gij ook boven mij vooruit hadt, een gelijk gevoc! hceft zeker ecnmaal ook U bezield. Nu bebt gij leedi gedurende kortea of langen tijd, tiommigea in verhou- ding tot tiet korte menwbelijk leven seer taDg* de plaata ingeooniMi, mar- op ik mij tbana toot het eerst gesteld tie. Mogt het mij gelokken haar met CBT fr vnrvnllcn, gclijk gij dit bobt gedaui. Ik sal er naoT atieven, met het oog op IJ, die mij voorgingt. Daar zijn reeds ettelijke jareii verloan, sedert ik tot de kweekelingen deter Hoogeschool bekoorde. Took vind ik ondor u nog eenig mijner Formalige leermeestera tenig; ik bedoel U, Hooggeleerde lleeren ni GRFi'VE, J. w. ■RRMERTNs, DE i.A fatlt.t: en PHiiJPsB. Ik zic ook, wier amhtgcnnot ik tiiogt zijn in anderc Ijofn-kkingen, en denk hier oao U, liouggeaclite lieer jtKMKitiNti, uiaur iiiet uiiuder aaa U, uu diep geschokte, maar door de ata-kte, die van boven komt, nog altijd kracbtige m oRooT, en aan U heckkr, met men ik reeda als jongeUng door den band der vriendsfliap vc rlioriik'ii hen geweest. De wclwillcndheid, mij in ande-ren kring betoond, duet mij verlrouwen, dat ze mij ook voortaan niet sal worden ontfaouden. Daarop reken ik bij U alien M. H., en de wijze, waarop ik in ttwen krii^ ben opgenonten, beeft mij tn dit vertvoamn bevaaligd. Wanneer ik terugdcn Kan den UJdj waarin ik als leerling aan deze Hoogesphoo! vcrkfenle, dan herinner ik im! steeds de blijken van htrcid-vaardige toegenegenheid, die ik van U mogt ondervinden, booggefichatte niLitail Ik beboonle tot de eecatan, die de baoelbning van bet Romein* acbe legt gegen onder awe lading begonnm. Uw vroegen leerling la Digitized by Coogle R E D E V 0 £ i; I N G. 1»6 uw nmbtgenoot geworden, maar dc ambtgcnoot zal nooit vergeten, dat hij leerling is gewecst; hij znl het, hoewel dan op andcre wijzc, gaarne verder zijn. Zie, ik kom tot U met al de hoogacbting, die ik U siecds Iiab toegedragen, laak niranijds aan de vroegere welwilleodheid de vrieid* ■diap van den ambt|;eiiaot worden tocgevoegd. — Zoo, mijnc Hceren gratama. En VAN RIES, opvolgers van den in krurlit des Leves aan de zijnen, aan aijnc vrienden en de weteiischap uilvallcii, niij gelijk vclen onvergetelijken CONNELIS STAR NUMAN, bevccl ik niij uok in uwe vncnddchap aan, gelijk ik U -de mijie aanbied. — Wilt gij. geachte Medeleden der Regtsgeleeide HuaUttt, ook voor mij zijn, wat gij voor mijnen voorganger igt g^weeit Ongaarne mis ik hicr mijnen hoe^^^oacliton teiTtnecsfiT, don waardigen NiENniMs, van wien ik weet, hoe welkom hem de benoeming is geweat, die mij lhans hccft geroepen tot de taak, die vrocger de sijue was. liem is de nut ten deel gevelien, waarop sij aaDapndc hebbm, die huane krachten hun Icvon lang aan de wctetischaj) hebben gewijd, en ook hij beeft haar met werken verdiend. Die rust Inlet on> nict zijn werkzaam leven te gedenken, en ook in den zwakkeu grijsaard ons den man in voUe levenskracbt voor te etellen. Mogt hem cen oaderdom besc LoKn lijn, die liem Teqjont haar in waarheid te genietes. Nog p^n woord tot TJ, Kweekelin jpn onzcr Iloogeschool, tot IT in het byssonder, die U toewijdt aan de beoefeaing der regtsglerdheid. Ik kom tot U, om, neveni mijne ambtgenooten, U faierin tot era Iddsnan te sijn. 