Volksleesboek over schadelijke en nuttige insekten: nagelaten werk
J. Wttewaall
Onder het Fransche Consulaat werd eene wet gemacht, wasbij last gegeben werd, dat ieder eigenschaft van boomen in den winter deze rupsennesten moest wegnemen of laten wegnemen. Die wet werd den 26° Ventose An IV (16 Maart 1796) vastgesteld en isvor ons land nog tot heden van kraeht gebleven en in enkele provincien wordt zij zooveel mogelijk gehandhaafd. Dat die rupsennesten vrij talrijk in ons land voorkomen, kan uit eene opgave blijken, welke aan de stad Leiden is ontleend en volgens welke sedert 1853 tot en met 1860 dat uithalen van rupsennesten aldaar gemiddeld per jaar aan 7 man gedurende 30 werkdagen voldoenden arbeid heeft gegeven, en de onkosten jaarlijks / 180 tot / 190 bedragen hebben. Hierbij nu meet men in aanmerking nemen, dat hier alleen die boomen geziverd waren, welke aan de stad be- hooren, en Leiden geen ander grondgebied heeft dan de stad met de cingels, die de stad omringen. 211 Tijdens het maken van deze wet was Let zeker den wetgever nog onbekend gebleven, dat slechts een paar soort Tijdens het maken van deze wet was Let zeker den wetgever nog onbekend gebleven, dat slechts een paar soort Tijdens het maken van deze wet was Let zeker den wetgever nog onbekend gebleven, dat slechts een paar soort Tijdens het maken van deze wet was Let zeker den wetgever nog onbekend gebleven, dat slechts een paar soort Tijdens het maken van deze wet was Let zeker den wetgever nog onbekend gebleven, dat slechts een paar soort Tijdens het maken van deze wet was Let zeker den wetgever nog onbekend gebleven, dat sle En van rupsen door de getrouwe naleving der wet zouden kunnen uitgerod worden, waarvan de voornaamste bovendien nog zoo in het oog loopt, dat ieder partikulier, die er groote schade van ondervindt, deze nesten, ook zonder wettelijk voorschrift, zal willen uithalen. Er zijn dan ook onderscheidene provincien, waar die wet wel van tijd in herinnering gebragt wordt, doch de uitvoering of veronaehtzaming aan het goeddunken der partikulieren zelven wordt overgelaten. Hetzij nu die wet worde ingetrokken of allerwege in het vergeetboek gerake , zoo blijft het niettemin van belang dergelijke nesten in zijne boomen niet te dulden en te midden van den winter zijne vruchtboomen daarvan te zuiveren. Reeds vroeg in het voorjaar beginnen de rupsen strooptogten en ofschoon zij zich dan nog telkens in haar nest terugtrekken , doen zij echter dan reeds veel kwaad , door aan de knoppen te knagen en de bladeren en bloemen te bederven of geheel weg te vreten. Niet minder gemakkelijk valt het den tuinbaas , bij het snoeijen van zijne vruchtboomen acht te geven op die loot en , welke met eijeren van de ringrups omgeven zijn (zie bladz. 116, PI. XXXVII). Door dezen ring af te snijden en te verbranden , wordt de schade , die de rupsen den vol- genden zomer zouden veroorzaakt hebben, geheel afge- wend. Doch ook later kan men die rups op gemakkelijke wijze vernielen , daar men met opzigt tot hare levenswijze weet , dat zij in de eerste weken des avonds en als zij bijna vol- wassen zijn , ook nog bij regenachtig weder zich hier of daar aan den stam of de takken, meest aan de onderzijde >) Behalve de rupsen van den bastaard-satijnvlinder treft men des winters ook in dergelijke nesten de rupsen van den donsvlinder aan. 14* 212 der inikken , in groote kolonien verzamelen en men dus in de gelegenheid is op eenmaal eene groote hoeveelheid te vernietigen. Zoo is het zeer gemakkelijk de verwoesting van de plakatte te voorkomen, omdat zij de eijeren op eene plaats legt, die zeer in het oog loopt. Bij eikenhakhout bij voorbeeld geschiedt dit steeds aan de onderste gedeelten van de dikste stammen, en wel bij voorkeur op eene plaats, die tegen afloopend water eenigermate beschut is. Als men nu met de gedaante en kleur der eijernesten bekend is (zie bladz. 129, PI. XL, fig. 1) en men de plaats weet, waar schijnlijk te vinden zijn, dan kan het zuiveren van een aangetast bosch met behulp van enkele vrouwen of kinderen op onkostbare wijze plaats grijpen. Evenzoo behoeft men bij eene volgende verwoesting van dennen, door de gestreepte dennenrups, niet het tijdstip af te wachten, waarbij door de natuur zelve aan de vermeerdering dier rupsen perk en paal wordt gesteld. Wanneer hier of daar in de nabijheid van enkele bosschen de rups menigvuldig aanwezig is, dan zal het zeer stellig zaak zijn, dat men uit zijne dennenbosschen al de naald En en het loof verwijdere om daar door de rups de gelegenheid te benemen van daartusschen in pop te veranderen. Men kan dit wegharken zoo lang herhalen, tot dat het kwaad geweken is. Men moge door die handelwijze het bosch van eenige nuttige voedingszelfstandigheden beroofd hebben, daar staat tegenover, dat voor de meeste bosschen eene tijdelijke weghaling van de naalden en het mos niet zoo bijzonder nadeelig is, terwijl dezelfde naalden en mo voor andere landerijen eene mestwaarde hebben, die den arbeid dubbel waard is. Andere middelen, tegen de schadelijke insekten aan te wenden, moeten het gevolg zijn van onderzoek met be- trekking tot het voedsel, dat de schade doende insekten noodig hebben. Zoo bij voorbeeld weet men, dat de ritnaalden in ons land eene groote schade veroorzaken. Zij benadeelen bijna alle soorten van gewassen, op de meest in zamenstelling afwijkende gronden. Maar toch zijn er enkele soorten van gewassen, die door hen worden ge- spaard, terwijl het even zeker is, dat de verschillende soorten van ritnaalden ook verschillende gewassen aantasten of (met andere woorden) daarvan leven. Dienaangaande is het onderzoek nog wel eerst begonnen, doch niettemin zal men in lateren tijd deze bewering bevestigd vinden. Zoo bij voorbeeld weten wij nu reeds, dat onder anderen het mostaardzaad niet door de ritnaalden wordt benadeeld, terwijl de ritnaalden, die de graansoorten ver- -woesten en die ook in de weilanden het meest voorkomen, met die, welke de kool aantasten, twee geheel vers -woesten en die ook in de weilanden het meest voorkomen, met die, welke de kool aantasten, twee geheel vers -woesten en die ook in de weilanden het meest voorkomen, met die, welke de kool aantasten, twee geheel vers -woesten en die ook in de weilanden het meest voorkomen, met die, welke de kool aantasten, twee geheel vers -woesten en die ook in de weilanden het meest voorkomen, met die, welke de kool aantasten, twee geheel vers -woesten en die ook in de weilanden het meest voorkomen, met die, welke de kool aantasten, twee gehe chillende soorten zijn. Eene andere soort wordt op vruchtbare en eene andere op schralere akkers aangetroffen, terwijl de ritnaalden, die de kropsalade en de andijvie bederven, mede verschillen van die, welke op goed bouwland de paardeboonen verneielen. Daarbij komt nog, dat de ritnaalden wel verscheidene jaren als larven in den grond leven, doch dat zij niet het geheele jaar door hare verwoestende levenswijze voortzetten. Sommige soorten beschadigen de planten alleen in den na-winter en het voorjaar, terwijl anderen meer in den zomer nadeelig schijnen. De wetenschap möchte hier in de afwirkende bijzonder-heden de levenswijze van ärger, en gewiss zullen dan ook bij deze insekten, even als bij vele anderen, middelen tot afwend van schade worden gevonden, "waar van bestaan door ons op dit oogenblik niet kan aangewezen worden. Andere middelen möchten door des larfdbouwers ervaring verkregen worden en daaronder behoort het bezigen van sommige zelfstandigheden, die den groei der planten bevorderlijk zijn en maken dat de insekten zich verwijderen of hunne vermeerdering beletten, zoo als bij voorbeeld plaats heeft bij het gebruik van roet en asch om de jonge koolplanten tegen de vernieling van de aardvloo te behoeden. Daartoe zal ook het gebruik van gaskalk en gaswater welligt zeer dienstig kunnen zijn, omdat deze zelfstandig beden bevatten, die voor vele soorten van insekten doodelijk zijn, terwijl de gewassen, althans bij eene voorzigtige anwending, er niet alleen niet door te lijden hebben, maar Zelfs na eenigen tijd er zooveel te beter door groeijen. Vroeger zagen wij reeds en het is ook overbekend, dat de groote of boeren-boonen in sommige jar en sterk door de bladluis worden aangetast, en wanneer men nu deze dieren de overhand laat nemen, dan kan ligt de geheele oogst van boonen vernietigd worden. Die luizen vermeer- deren zich het eerst in de digt opeenzittende en nog toe- gevouwen blaadjes, boven aan den top der plant. Van daar begeven zij zich langs den stengel en de lager zittende bladeren, totdat de geheele plants er ten laatste mede be- zet is. Onze tuinlieden en warmieren werden het kwaad voor een gedeelte af te wenden, door, zoodra zij luis bemerken, aan de planten de toppen te ontnemen. De plaats om gemakkelijk voort te kweeken in het jeugdige groan is haar daardoor ontnomen en de verwoesting is gestuit. Dezelfde manier van handelen wordt ook in die streken van ons laod aangewend, waar de boeren-boone^^ meei^ in het groot voor gedroogde groenten gekweekt wor. ;. Dezelfde luis vernielt dikwerf oif^eli ^eheelen oogst van paarden- en duivenboonen, en dat de oogst ook langs dien weg voor een groot deel kap Tbehouden worden, bewijzen de proefnemingen, in 1861^ door den heer mr. j. p. AMERSFOORDT op twcc en een - half bunder paarden-boonen 215 gedaan. Deze, op rijen staande, liet hij door de wieders toppen met eene gewone haagschaar en de topeinden, waaraan zich de luizen bevonden, ophalen en vernietigen. Dit werk kostte nog geen drie gulden en hij oogstte 28J mud boonen, terwiji op velden in 215 middel. Den omtrek geheel misgewas was ontständig. Diezelfde handelwijze, door den beer amersfoordt beproef, kan in het geheele land plaats heben. Daarbij echter behoort een vroegtijdig zaaijen van de boonen op en krachtigen grond en dat ze op rijen gezaaid moeten worden. Al die omstandigheden bevorderen den groei bij uitnemendheid en zuUen op lateren tijd zeer zeker tot de vaste voorwaarden behoore om allerwege een' goeden oogst te erlangen. Wij heben alzoo in dit laatste hoofdstuk eenige weinige middelen tegen enkele schadelijke insekten aan de hand gedaan. Hoe gaarne zouden wij dit hoofdstuk hebben uitgebreid en den lezer nog een honderdtal middelen tegen allerlei andere nadeel berokkende insekten hebben mede-gedeld. Dan, wij willen het eerlijk erkennen, daartoe ontbreekt het ons aan genoegzame ervaring. HoUe theorien en onbeproefde verzinseka, die op de proof zouden blijken tiiet te deugen, willen wij niet opdisschen; wij kunnen tiiet anders doen dan nogmaals en al wederom herhalen, wat reeds meer dan eens door ons gezegd is, — dat voor des schrijvers breeder, de heer b. w. wttbwaall, deelde mij mede, at hij in 1862 op zijn aanraden te Wickenburg, proyincie Utrecht, een lialf bunder boonen op Hjen liet pooten, deze liet -wieden en bij het ont-^ekken van de luis ook topr, gelijk de hoveniers yeelal gewoon zijn te doen. Hij o ogstte er bijna zc. aud van, en op een ander stuk, daar naast gelegen, yolgens oud gebruik gezaaid en niet gewicd noch getopt, was het een zoodanig misgewas, dat het veld de kosten van maaijen niet heft opgebragt, terwiji er nog de tiftnde van moest worden afgegeven. Do schrijver beleefde den goeden uitslag van zijne raadgeving echter niet, daar hij reeds den 3en Augustus pverleed. s. v. v. alle zaken vooraf moet gaaiji de kennis der levenswijze van de schadelijke dieren ; want zoo lang deze ontbreekt, tast men altijd in het donker om en loopt telkens gevaar om een nuttig insekt voor een schadelijk aan te zien. Daarna, wanneer men de levenswijze van die nadeelige diersoorten grondig kent, kan men middelen gaan beproeven ter afwering van het kwaad, en misschien wordt men daarop als van zelf met den vinger gewezen. Dit zou ook de strekking geweest zijn van den werk-kring, dien ik mij zelven had voorgespiegeld; ik hoopte van lands regering zooveel ondersteuning te erlangen, dat ik mij geheel kon wijden, vooreerst aan het onderzoek der levenswijs van de insekten, die eenigen invloed op den landbouw in ruimeren zin uitoefenen, en ten andere aan het onderzoek der levenswijs van de insekten, en ten andere aan het doen van proeven omtrent de beste en meest afdoende middelen van het kwaad. Dat dit ook de geheele strekking van dit Volksleesboek is, hoop ik dat de lezer zal hebben ingezien. Men leere erst insektensoorten van elkander onderscheid, daarnaonderzoeke men de levenswijze van de schadelijke soorten en van hunne vijanden, maar nimmer oppervlakkig noch lten halve. En eindelijk, wanneer men die grondige kennis heeft verkregen, zuUen de meest afdoende middelen. Elen wel Nu en dan worden ondekt, zoo als zulks reeds met de opgenoemden heeft plaats gehad. Men bedenke slechts, dat Keulen en Aken niet op een dag gebouwd zijn en dat er om zoo veel millioenen jaarlijksche schade, als de land- bouw nu door insekten lijdt, te voorkomen, wel wat veel tijd mag worden besteed, wat veel moeite aangewend en wel nu en dan wat geld uitgegeven. Nogmaals herhalen wij ten slotte : zonder onderzoek geene resultaten. r.TP F-Ts.t- v'n|»rjji.* 14 DAY USE RETURN TO DESK FROM WHICH BORROWED ENTOMOLOGY LIBRARY This book is due on the last date stamped below, or on the date to which renewed. Renewed books are subject to immediate recall. APR 10 '85 IT -ft- -J. Z LD 21-40m-l,'e8 (H7452sl0)476 General Library Uoirenity of California Berkeler U.C. BERKELEY THE GRADUATES C03li<11Emfi. 