De mensch zoo als hij voorkomt op den bekenden aardbol [microform]
Stuart, Martinus, 1765-1826
f IMAGE EVALUATION TEST TARGET (MT-S) ms /- % / ^ 1.0 I.I 1^ 1^ 1 2.2 :! 1^ nil 2.0 1.8 1-25 j 1.4 1.6 - ■• 6" [ ► Photographic Sciences Corporation V ^<b V 23 WEST MAIN STREET WEBSTER, N.Y. 14580 (716) 872-4503 «• CIHM/ICMH Microfiche Series. CIHM/ICMH Collection de microfiches. Canadian Institute for Historical l\/licroreproductions / Institut Canadian de microreproductions historiques Technical and Bibliographic Notes/Notes techniques et bibliographiques The Institute has attempted to obtain the best original copy available for filming. Features of this copy which may be bibliographically unique, which may alter any of the images in the reproduction, or which may significantly change  endommag6e Covers restored and/or laminated/ Couverture restaurde et/ou pelliculde Cover title missing/ Le titre de couverture manque Coloured maps/ Cartes gdographiques en couleur Coloured ink (I.e. other than blue or black)/ Encre de couleur (i.e. autre que bleue ou noire) Coloured plates and/or illustrations/ Planches et/ou illustrations en couleur Bound with other material/ Relid avec d'autres documents Tight binding may cause shadows or distortion along interior margin/ La re liure serr6e peut causer de I'ombre ou de la distortion le long de la marge int6rieure Blank leaves added during restoration may appear within the text. Whenever possible, these have been omitted from filming/ 11 se peut que certaines pages blanches ajout^es lors d'une restauration apparaissent Jans le texte, mais, lorsque cela 6tait possible, ces pages n'ont pas dt6 filmdes. Additional comments:/ Commentaires suppl6mentaires: L'Institut a microfilm^ le meilleur exemplaire qu'il lui a 6t6 possible de se procurer. Les details de cet exemplaire qui sont peut-dtre uniques du point de vue bibliographique, qui peuvent modifier une image reproduite, ou qui peuvent exiger une modification dans la mdthode normale de filmage sont indiquds ci-dessous. I I Coloured pages/ D D D D This item is filmed at the reduction ratio checked below/ Ce document est film6 au taux de reduction indiqud ci-dessous. Pages de couleur Pages damaged/ Pages endommagdes Pages restored and/oi Pages restaur6es et/ou pelliculdes Pages discoloured, stained or foxe< Pages ddcolordes, tachetdes ou piqu^es I — I Pages damaged/ I — I Pages restored and/or laminated/ I — I Pages discoloured, stained or foxed/ □ Pages detached/ Pages ddtachdes I I Showthrough/ Transparence Quality of print varies/ Qualiti in6gale de {'impression Includes supplementary material/ Comprend du materiel supplementaire Only edition available/ Seule Edition disponible Pages wholly or partially obscured by errata slips, tissues, etc., have been refilmed to ensure the best possible image/ Les pages totalement ou partiellement obscurcies par un feuiliet d'errata, une pelure, etc., ont 6t6 film6es d nouveau de fayon d obtenir la meilleure image possible. 10X 14X 18X 22X 2^ 30X 1 I 1 12X 16X 20X 24X 28X 32X 1 m^^ i re Idtails es du modifier er une Filmage The copy filmed here has been reproduced thanlts to the genero&ity of: Library of Congress Photoduplication Service The images appearing here are the best quality possible considering the condition and legibility of the original copy and in keeping with the filming contract specifications. L'exemplaire filmd fut reproduit grdce d la g6n6rosit6 de: Library of Congress Photoduplication Service Les images suivantes ont 6t6 reproduites avec le plus grand soin, compte tenu de la condition et de la nettetd de l'exemplaire filmd, et en confoimit^ avec les conditions du contrat de filmage. les Original copies in printed paper covers are filmed beginning with the front cover and ending on the last page with a printed or illustrated impres- sion, or the back cover when appropriate. All other original copies are filmed beginning on the first page with a printed or illustrated impres- sion, and ending on the last page with a printed or illustrated impression. The last recorded frame on each microfiche shall contain the symbol — ^> (meanint; "CON- TINUED"), or the symbol V (meaning 'Iz^MD"), whichever applies. Les exemplaires originaux dont la couverture en papier est imprim^e sont filmds en commenpant par le premier plat et en terminant soit par la dernidre page qui comporte une empreinte d'impression ou d'illustration, soit par le second plat, selon le cas. Tous les autres exemplaires originaux sont filmds en commenqant par la premidre page qui comporte une empreinte d'impression ou d'illustration et en terminant par la dernidre page qui comporte une telle empreinte. Un des symboles suivants apparaitra sur la dernidre image de cheque microfiche, selon le cas: le symbole — ► signifie "A SUIVRE", le symbole V signifie "FIN". e Maps, plates, charts, etc., may be filmed at different reduction ratios. Those too large to be entirely included in one exposure are filmed beginning in the upper left hand corner, left to right and top to bottom, as many frames as required. The following diagrams illustrate the method: Les cartes, planches, tableaux, etc., peuvent §tre film^s d des taux de reduction diffdrents. Lorsque le document est trop grand pour dtre reproduit en un seul cliche, il est film6 d partir de Tangle supdrieur gauche, de gauche d droite, et de haut en bas, en prenant le nombre d'images ndcessaire. Les diagrammes suivants illustrent la mdthode. ' errata d to It e pelure, ^on d n 1 2 3 1 2 3 4 5 6 32X "fi^^^^wmimiiith'i jii i.i^atjaa^feo-f' m Til' D E M E N S C H, fcOO ALS rtlj VOORKOMT OP DEN BEKENOEN A A R D B O L. |,.> iA- M 3^^ N S C H, y-OO AJ.S IIIJ VOOllKOMT OP I»:i^ MEKENDKKT A A K J) B O J., :mahtikus stuaht I' ' JAq^UES KUYPER. BEHDE DEEX., TE AMSTJIRDAM, Bij JOHAN:NrES ALLART. MDCCCIV. ■ t * a • • . * t !' k • • ■• •• 1 I .093 '01 • t' ' .<. f ,"~T1 I N H O U D ! ^ I i • I' VAN DIT D E Nietiw Holland * y1 ME RICA i^ortonshaai E L. /"/fT^/z, 2 37 Prins I '- 1 ■I' 1, IV INIIOUD va:: dit DEEL. Pijis U'iUcmsh.^ni IJdvcn dcr Fraufchen. Oomhnl'ti Nooika . • . . , Ntiw.i-do-.ieafes .... NoorJ - IiuHat:eH . . , , 54 « 121 840 A U- -r"~"»»*»»— . • L. 54 Is 204 S40 AUSTRALIA. ( t ■I'i 111:1 A U- III. DElIi,. J8»* 1^* i e iatx:.a»J*«-*a«^.*'^*^WR'^^'iW**it>J'^'^ AUSTRALIA. vJndcr dczen naam , met wclkcn men voor mecr dun rwon pciiwcn rccds allc die, wci- nig bckende of licvcr (Icchts vurmocdc, Lan- den nocmdc, wclkc mecr, dan <1o uitliock van America en Africa^ naar den Zuidpool mogtcn gclegen zijn C0» verflaat men thands dat gi-oote vaste Land, hct welk, in vicrkantc oppervlaktc grootcr danTTf/ro/i.^Ca), zich van den ticnden tot den vetrtigllcn graad bezuiden den Evcnnachtslijn in de lengtc en omtrend vcertig graadcn in de brcedte uitftrekkendc , met het grootitc rechc het vijfdc waerclddcel wordt gcnocmd C3). Ter- (0 Prevost Hiflorifche Bcfcftrijving der Ret- zen D. XVIII. bl. 290. Ca) Cook Reize D. III. bl. a 19. Cs) C. L. GASPARi Leesboek der /larJriikikunde D. I. bl. 90. A 2 I .M ■ r 1 M Jimfiii: W^- >,'] P'^i|! i| B 4 AUSTRALIA. Terftond na dc ontdckking van hct vicrde werd het zelve vcrmoed en in den jaare 1502 alrecds door americus vespu- sius gezien, zondcr dat hct hem echter mogt gebeuren , 'cr te landen , wegens hes onherbergzaame van de kust, wclke hij 'er aandeed, en dc fncrpendo koudc bij eene nevelachtigc lucht , die het fcheepswerk zoo gevaarlijk als bczwaarlijk maakte (i). Gelukkiger was grnonville in hcc daaraanvolgcnde jaar , die zes maanden door- bragt op de kust van het Zuidland en het zelve tot twee dagreizen ver indrong : maar die van daarbcrichtcn tc huisbragt, welke het; misleidende voorkomen der vergrooting had- den en genoegzaam gelogenftraft zijn door de hedendagfche ontdekkingen van cook en anderen. Hij zou zelfs eenen Konings- zoon hebben medegebragc , die zich met een deftig Fransch geflacht verbond (2). Ondanks allc aanfpraak , door de /V-^«/67/c» op dien grond gcdaan , ter aanmaatiging vai\ de cer dier ontdekkking voor hunne natie, heb- CO Prevost im.Befchr. D. XVIII. bl.aps. (2) PiiEVOST Ihfl. Bcfchr. D. XVIII. bl. %<)6 — 303. H'jejffei^'**^*M*«*#SS*^^**''' IHtl ct vicrde Icn jaaro VESPU- m echter 2gens het ke hij 'er bij eene werk zoo E in hcc den door- id en hec )ng : maar welke het; oting had- zijn door ran COOK I Konings- :h met een Franfcheti itiging van nne natie, heb- III. bl. «93« XVIII. bl. AUSTRALIA. ^ Ih^bben onze Voorouders deeds bevvccrd , dat die aan hunne zeeluiden toebehoorde. In 1616 deed DIRK HARTOG zijnc zekerer ontdekkingen ; zeehaan, zijn landgenoot, verving hem twee jaarcn lau'cr; cen and.r, piETER NuiTZ zcttede dezc OHtdekkingcn voord in 1627; pels art fcheen dezelven te voltooijen in 1629, zoodat men in 1644 den naam van Nieuw - Holland gaf aan hec gevonden vijfde viraerelddeel. T asm an, VLAMiNG, DAMiMERE cn andercn hebben daarna de kennis des ontdckten lands cn der ontmoete inwooners uitgebreid (1): doch 2ij zijn hier in zoo ver ovcrtrofFen door de laatere Engelfche Reizigers , dat aan dezen de eer der Landbefchrijving van dat waerelddeel even billijk behoort te worden gclatea, als aan onze landgenooten die der Ontdekking van hetzelve, welke eer voor onze vroe- gere zeevaart- en aardrijks - kunde dan ook niet kan verlooren gaan, fchoon de naam van Nieuw-Holland thands door die van Au- ftralia vervangen wordt. De fchatten van het pas ontdekcc en ver- wcl- Ci) PREVOST Ilijf. Befchr. D. XVIII. bl. fljja — -380. A3 I' 1 i 3 ; ) ! 1 MM '1 ,- -, \ i' it i i I ir I ! '1-; ll I' ' f f: ^ (; AUSTRALIA. wcMigdc BTexico en Peru voor dc Spanjaar- den warcn wclcer dc voornaamae prikkels der veelvukUge poogingcn, om nader bekend te worden met het Zuidland. Men vond 'er ech- ter, fchoon de verdichting reeds die wae- relddecl als een Etitopia fchilderde (i), geene andere fchatten, dan eenen vriichc- baaren grond, dicn men niet behoefde, en woeste , geheel onbefchaafde , men- fchen, wier fchuwheid derzelver nadcring fchicr onmogelijk maakte. Daarmede was dan ook de weeilust, die naar rijke volke- ren en onuitpiulijke niijncn zogt, fpoedig voldaan, tot dat eene edeler ziicht naar mcnschvcreerende menfchenkennis den Zee- reiziger ontvonkte , en de Wetenfchappen hem gaarne in dicnst namen , om zich door zijne ontdekkingen in het planten- en dieren- rijk,in de aardrijks- en fterre-kunde te vol- niaaken,waardoor ons thands in dit nieuwe waerclddeel zoo wel eene nieuwe fchepping als eene nieuwe waereld fchijnt open te gaan, van wier befchouwing wij ons gee- nen oogenblik langcr willen weerhouden. ( I ) Zie by voorbeeld de Hiftorie dcr Scvarambes , lewooriers van een gedeelte van het Zuidland. Uit het Fransch. Amft. 1682. NIEUW- v'«ne^ir«aE r»M«»>^twtjtnr«.^ tgg^w^^ftSi^sai^Kgi^igJ^^tiawfe^- '»'***»'^'^^' ill ^ T j I'; •: ^ ,UW' NIEUW-IIOLLAND. irict ganfchc vijfde waerelddeel , door de Diedcrlandfche Zeevaart voornaamlijk onc- dekt, moge vrijelijk den, in het oog van andere volkeren fcherpllekenden , naam van Niettw - Holland hcbben afgelegd, cm den eigcnaardiger van Atiflralia of Zuidland aan te nemen : aan dat gedeeltc toch , het welk de Hollanders fchicr voor twee ceuwen reeds naauwkeuriglijk bepaald hebben op hunne Kaarcen , zal de naam van Nieuw- Holland nooit kunnen betwist noch ook one- nomen worden. Altijd zal dezelve inedcdin- gen en met de mccrderheid van zooveel hoogeren ouderdom overftaan tegcn dicn van Nieuw-Zuidwales door cooic gegcvcn aan de Oostkust, welkc hij gezegd kan worden A 4 het III S I 3 i ) ! Hi)^ 1' ' i mm^^ t NIEUW-HOLLAND. het ecrst volkomen ontdekt en afgeteekend te hcbbcn. Met den naam van Nieuw- Hollamlers blijvcn zelfs de laatere Engelfchs Reizigers de inwooners van Auftralia be- noemen, en onder dien naam is het dan ook, dat wij dezelven willen leeren kennen. Vc ;rzeker moet het veel verfchillen , aan welk gedeelte van dit ganfche waerelddeel de lucht, de grond en deszelfs bewooners worden waargenomen : maar dit verfchil te •willen bereekenen naar de aanmerklijke ver- fcheidenheden , welken men in het, zelfs kleenerc, jE«ro/)« ontmoet, zou eene mislea- ding zijn, waarvoor de oppervlakkige be- fchouwing der ligging van dit waerelddeel zoo wel moet waarfchuwen, als de berich- ten der Reizigers dezelve voorkomen. Rond- om in zee gelegen en aan drie zijden omge- ^en door den wijduitgeftrekten ftillen oceaan heerscht 'er in hetzelve veel meer ge- lijkvormigheid, ondanks het verfchil van breedte op onderfcheidene plaatzen, dan in Europa op gelijke breedten bij de gansch onderfcheidene ftrekking naar Afta of naar denNoorder-Oceaan, en bij het minste verfchil van breedte in de richiing naar de eigenliike Yszee van den Noordpool of naar de Midde- land- B;^::?r,£S:^*-SiSifiS3^'^'^^^5^'^^^s^3^'*»*^^^ !■■■ ^^^'■f NIEUW-HOLLAND. ^ landfchc Zee , die maar eene fmalle fcheiding maakc voor den overtogc der hcete ^fri- caanfche lucht. Vandaar dat zij , die op hunne rcizen rond- om den aardbol de ondcrfcheidene lucht- ftreeken zoo wcl geleerd bcbben te onder-' fcheiden , van het geheele Aufiralia in eenen algemeenen toon fpreken, zonder die fchif- tingen en onderfcheidingen van de verst af- gelegene deelen, welkcn men in ons wae- relddeel van volk tot volk behoort in acht te nemen CO* De Steenbokskeerkring, ^vzAuflralla om- trend midden doorfnijdt, vergunt een fchier gelijk aandeel aan de gemaatigde en aan de verzengde luchtftreek , het welk de gunstigfte verwachting van deszelfs ligging^ geeft (a) , daar de zeckoelten aan den eenen kant de hitta niaatigen, en de geniaatigdheid aan den anderen noodig is tegen de felle koude van den Zuidpool , waar anders op den ui- terften hoek bij de Basfes-ftraat de warmte gelijk zou moeten zijn aan die van Spanje en Italic in ons waerelddeel. Het CO GooK D. IF. bl. 232. (a) Prevost Z/;;}?. Befchr, D.XVlIf. bl. 383. A5 I { til: liti j- I ""!;)lfeJi lo NIEUW-IIOLLAND. Hoc voorkomcn dcs lands, nit zee gczien , is cchcer nict uitlokkcnd noch bekoorlijk, diiar hct zclvc zich , van diiincn om'-jcven , dor en onvruchtbaar vcrronnt (i). Nader, en vooral aan dc vasce wal , mcer bndwaard in bcfchouwd, doet hct zich terllond vecl fchooncr en bevalliger voor, hcbhcnde als- dan ccncn rijj^cnden grond,door bcsfchen en wciden en hoogtcn en vlakten afgcwislcld en op vcele plaatzcn met gias bcdekt. Op vcele ftreeken echtcr blijfc de grond zandig, zclts rotsachtig en dor , en vcrfchik ook hct gcboomte en gras in hoogtc en dikcc naar gelang van dc mcer noordlijke of zuidlijke llrekking (a). Dc lucht wordt 'er op dc zuidcrbrcedte van 35" aangenaam , zacht en zoo gemaatigd gevonden , dat de warnite-fchaal van f a r en- iiEiT in Wijnmaand , die met Grasmaand van het noorder halfrond ovcreenkomt, ge- vvoon* (i) Van couvEii royage autour du monde T. I. p. 57- (2) Van couver T. I. p. 57» 62. Cook D. IIT. bl. 219. Parcuinson Fojage to tht Seut'Seai p. 133. / I ■■ F-'f NIEUW-IIOLLAND. it woonlijk 530 tcckcnt, en op het hoogsc van 58'^ tot 64" loopt (1). Ann grootc livicrcn fchijnc hot dit land te oncbrckcn, maar geenszins aan bcekjcns van i:oct water, zclfs op de hoogftc plaat- zcn , alvvaar zij zich , door de fpiegeling van het zonlicht in derzclver hcldere vocht, al van verre aankondigcn (2). Zoo bchoeftig als de grond in delfftofFen wordt bevonden, zoo rijk isdezelve in pianten. Tcgcn een wcinig bcrgftecn en porcelein- aardc met ccnige koraalftcen, keifteen, lei- ftof, kwartz en twee of drie foorten van granit, zonder eenig blijk van erts (3), zijn de foorten van boomen , heesters en pianten zoo veelvuldig, dat cooic de eerfte Baai, weike hij aandeed, de Botanie-haai of Kruid-baai noemde (4), wier befchrij- ving uitlokkend gcnocg was voor de Regee- ring van Engeland^ om dczelve tot een ver- banningplaats te verkiezcn van gcmcene mis- daa- (O Van couver T. I. p. /p. Parckins. p. >35. (2) Van couver T. I. p. 74. C 0 0 ic D. III. bl. 221. Cs) Van couver T. r. p. 78, 79. (4) Cook D. III. bJ. 37. Parckins.p. 13^. IN 1I ^-1 ~\':'A ' m 1 'I 1 ill ii I }!: I* J It NIEUVV-IIOLLAND. daadigcrs. Daivipiere verrijktc rccds in 1699 de Europeefche thuincn met vccle JNieuw-IIollandfche planten (1), en thands, na dat de Kruidkunde eene nicer algcmeen gcliefde oefening j^cworden is, wordc die waerelddeel 200 belangrijk voor dc bcvallig- fte natuurbefchouwing , als het vierdc icr kwaader uure geworden is voor de veracht- lijkfte hcbzucht. Het gcboomte echter fchijnt min zwaar en talrijk in foorten, dan wcl el- ders (2). Maar weinig kreupelhout verfpert den wcg , die over eenen begraasden en met beekjens doorfneeden grond, onder lict fteedsjeugdige groen van luchtige bosfchen leidt (3). Ook wordt 'er dezelve niet onveilig door woest gedierte , noch lastig door kwellende Infe&ett* De zonderlinge Kanguro, in den loop gelij- kende naar den haas, en even fchuw, maar ook even fmaaklijk voor den disch , de Opos- fum tot het gefiacht der buidelrotten behoo- rende, en de bond, in zijnen woesten ftaac naar CO VKtvoST Ili/l. Befchr. D. X VIII. bl. 3 8 2. (2) Van couver T. II. p. 61 , 79% So- Cook D. III. bl. 28, 32, 221. (3) pARCKiNs.p. 134* Cook D.III.bl. I5t 26, 27. :tssik.-Mi^.-,-k.U4^i.^.^^' I -^■«i llH^ NIEUW. HOLLAND. 13 taaar den wolf gclijkcnde, waren de cenige vicrvoctigc, die 'er de Reizigcrs zagen (i). Groene, witte en zwarte mieren, willen 'er zich niet latcn ontrustcn zonder zich te wrceken ; ecn kJeen aantal meskiten is kwaadaardig; twee of drie flangen - foortcn levercn 'er zelfs voedzcl op ; de hagedis is *er veel grooter en talrijker, tcrwijl do lucht in geduurige beweging wordt gehou- den door eene menigte van omfladderende kapellen (a). De menigte en grootte dep vledermuizen is in het oog vallende , maar als aankondig- fters van het rijk der vogelen, waartoe zij den overgang uitmaaken uit dat der viervoe- tige dieren , mogen zij niet onwelkom hee- ten, daar de Natuur in gevederde fchep- zelen alhier eenen rijkdom en fchoonheid ten toon fpreidt, welken zij elders niec grooter noch heerlijker vertoont. Zoo wel de kust als het land, de wateren als de bos- fchenzijnbevolktmetdeze bevallige fchepze- len CO PREVO ST ///>?. Befchr. D. XVIIF. b!. 382. Cook D.III.bl. 151,164,225. Van couver T. I. p. 81. (a) Cook D. IIF. bl. 62, 7s, ;<J, 22«. Van couver T. I. p. 82. n !: .:ll' ■^A i m m I .; :;ilJ**' .rjIft-JiBll §4 NIEUW-HOLLAND. Icn-foort, ondcr wclkc, bchalvcn zoo veo'a andcrcn met fchictcrcndc pluimcn, dc gc- heel zwarte Zwaan dc uiccrllc vcrwondering wckt (i). De zee is nogthands aan dc kustcn vccl milder vocdller , dan hji land, voor de inwoo- ncrs. VeiilerlcVjc en 'zccr, talrijkc visch biedc zich geduurig op klcf&tiTin atibnd aan, tcr- wiil cone ongelooflijkc menigtc van de fchoonrtc groenc fchilpad en oeftcrs van vevfchillcndo foorc dc vcclvuldigc banken en klippcn bevolkt. Walvisfchcn en zee- kocijen houdcn zich llcchts op meer vcr- wijdcrden aflland , maar vcrtoonen eene ge- mccnzaamhcid, die derzelver vciligheid tot nog toe aan deze kustcn kenmerkc (2). De redenlijke bewooners van die land beandwoordcn in derzelver ganfche voorko* men, aan het gcen de grond zelf in de oo£;cn van van couver vertoonde , aan het tooneel naamlijk eener nog nieuwe waercld. Het veelvuldige koraal op den grond (i) Cook D. HI. bl. 28, 125, 138, 22^. pARCKiNS.p. 136. Van couv.T. I.p. 66, 81. (2) CookD. III. bl. 24,36.76, 152.231. 232. Van couv. T. I. p. 59.8« .«2. ^^^ VOST Ilijl. Befchr. D. XVIII. bl. 383. tiittw NIEUW-IIOLLAND. 15 grond en dc nicni;^tc v:i krijtaarde bij dcs- zclfs niooras(igllc phatzcn fchccncn dezon opmcrk/aamcn en kundi^ijcn Rcizigcr incrk- waardigc blijkcn tc zijn van ccn land, hcc wclk /.icli noch nice zccr lang kon hchbcn vci'hcvcn bovcn den Occaan (i), tcrwijl dc ccrlle opdag van hot oog op deszclJs bc- wooncrs dezclvcn nog op den allcrlaagflcn trap der zieh bcfchaavende mcnschheid fchouwt. Op dozen zelfJcn trap werden dc Nictiw - IJollanrlers bevonden door daM' PI ERE ccnc ganfchc cciiw vroegcr , zoo- dac dc bcrichten der tegenwoordigc Reizi- gcrs wcgcns dezclven in veelc opzicliten met dc zijnc overeenkomcn , en daardoor teveiis een opmerklijk bewijs opleveren , hoc lang- zaam dc menschheid, aan zich zelvc over- gelaten, zich zelvc befchaave, en, zondcr hoogcre hulp , ceuvven behoove , om zich van den allereerften trap tot den volgendcn te vcrheffen. Nog nooit was men gelukkig genocg,om tot zekere gemeenzaamheid tc gcraakcn race dezc Ichuwe kinders der natuur. Dc ver- bcclding of opzetlijke verdichting had him m (0 Van couver T. I. p. 77. i I' I ■fil ! i! ft J ll NIEUW-IIOLLAND. in hct ecrst gcvormd tot cen gcdacht van Rcuzcn , misfchlcn vvcl , om den naarljvcr dcr zccvarcndcn op ccn land, waarvan men zich dwaaslijk goudmljncn beloofde, aftefchrikkcn (i). De ondervinding en do waarhcid Icerdcn 'cr zeer gewoonc, maar tevcns gchcel niwe , mcnfchen kenncn. In dc oogcn van dam pi ere warcn zlj lang en rank , zecr rccht van ftand maar vrij dik van hoofd , en alzoo wicrdcn zi) ook door COOK en PARCKiNsoN bcfchouwd. Op wclk eencn verrcn afftand cook, die dq ganfchc Oostkust van Aujlralia bezogt, ook inwooncrs ontmoctede, overal vond hij ze in pcrzoon zoo wcl , als in gewoon- ten , gcnocgzaam ondcrling gclljk. Hij noemt der;5elver lengte de gewoone en der- zelvcr gcftalte de middelbaare. Hunne le- dcmaaten zijn nict grof , echter zijn zij fterk en vlug. Hun ganfche ligchaam mag wcl gcmaakt, fchoon rank, krachtig, fchoon tcnger,heetcn,terwijl hunne ftem zachtlui- dend, ja zelfs vrouwelijk klinkt (a). Do rn ? K tvo ST Hi/l. Befchr. D. XVIII. bl.353- cJ) PREVOST Hijl. Befchr. D. XVIII. bl. 381. D.XIX. bl. 162. CookD. III.bl. 135..334. Parckins. p. I34» 5SSp^5#;iES!i> g^^ niEUVV-IIOLLAND. if Dc klciir dczcr inenfchcn, wicr vrouwcrt men echrcr nimincr nabij gcnocg kon ko- nicn, om over dczelvcn, in vergelijking ^ 'n dc niannen , vrel tc zeg^jen , wordc zecf donkcr, maar nict zwart , ccne roci'deiir, ook ccnc donkcrc chocolaad-kleur gc- nocind. Zij word wcl ecni* voor de echte ncgcrklcur aangezlen, niaar, van na- dcrbij bclchouwd, blcek zij, allccn door morzighcid die zwartheid te hcbbcn ann- gcnomen, doch van natuur niet bovcn de roctkleur te gaan (i). Met haair, fchoon zwart van klcur, I* wel kort en dik , maar niet altijd ge- kroesd ; blj zommigcn is het fluik , bij anderen flechts gekruld ; ook dat def vrouwen was niet lang, maar fcheen korc afgefnceden. I3ij alien is het vuil en on- gehavend, maar zondcr vet of olle, en, tcr verwondering tevens , zonder ecnig ongcdicrte. De baard is even digt en dik als het hoofdhaair, maar ook even wocst eh ruig; echter wctcn zij deszeUs Icngte te (i) Cook D. III. bl. 34, 1^6 ^ 148, 274, Par c KINS. p. 134, III. DEEL. D .-.\'S-. \i ! •Ml 'A I r 111 fg NIEUW-MOLLAND. bepcrken, door denzelven , naar hct fchijnt^ tot op zckere lengtc af te zengcn (i). Hiinne oogen ftaan zeer leevendig en fchittercn , even als hunne wicte en effene tanden (2). Nog meer, maar zeer belagchelijk, fchitteren rondom hunne oogen de witge- fchilderde kringen , met wclkcn zij zich cie- ren, of het witte poeder, het welk zij op hun voorhoofd ftrooijen (3). Gansch moedernaakt gaan beide kun- nen (4), maar niet ontbloot van het geen zlj vcrdercn cieraad achten. Het voornaam- fte is de neuswervel, zijnde een been zoo dik als een vingcr, he. wclk zij door hec kraakbeenig middenfchot van den neus we- ten te boorcn, zoodat het, wel vi]f of zes duimen lang, het ganfche gelaat misvormc en de neusgaten zoo volkomen ftopt, dat zij genoodzaakt zijn,den mond wijd open te houden ter ademhaaling, en dat hunne uit- fpraak (i) Cook D. HI. bl. 34, H^, *34, 23S. Parckins. bl. 134« (a) Cook D. IH. bl. 146, 234. (3) Cook D. HI. bl. 146, 236. (4) Cook D. III. bl. 19, 39, =3jr. Parc BINS. p. 134. P REVO ST /////. Befchr. D. XVIII. bl. 38 U mm^^'. 1 ^IT' : fchijnty :o. mdig en ;n effene igchelijk, le witge- zich cie- ;lk zi| op ide kun- het geen iroornaam- been zoo door hec neus we- /ijf of zes misvormc ftopt, dat jd open te hunne uit- fpraak «34» 23S» ). 235^. Parc- r. D. XVIII. NIEUW-HOLLAND. 19 Tpnak eon naciuvvlijks verllaanbaar fnuiven wordt. Ook do ooren dragon 'er gcwii^tigc vercicrzcls van gclijkcn form (r^. Bevalligcr zijn hunnc halsketcncn van zcef net gefnecdene en nan elkandcr gcreegcne fchulpen; niin opmerklijk hunne armringen van dun koord, twee of dric maalcn om den bovenarm gcflingerd; en nog minder in bet oog vallendc is ecnc ftreng van ge- vlochten mcnfchenhaair, omtrend zoo dik als een wollcn draad, die zij om den mid* del dragon (2). Schoon ontbloot van alio kleeding fcliij- lien deze mcnfchen cchter , op "^.iccren afftand gezicn , ombangen met veeierleije ander vercierzcl. Bchalven de dikke bc- fmccring of vcrvuib'ng van hunne huid, bcfchildercn zij dezelve nog met roode en witte verf, die met groote vlakken op de fchouders en op de borst gelegd en voords in onderfcheiden fmaak bet ganfchc ligchaam ovcrgebragc wordt , /.oodat zommi- gcn eenc witte bandelicr fchijnen te dra- gen . (i)pREVosT Hifl: Bcfchr. D. XVIH. bl. 3 3 r. Cook D. III. bl. 146, 147, 149. 1235. (a) Cook D. III. bl. 147, 235. B a I'^t 'I . ; ,1 < / \ ', I I I' ' »«* 5SS^i'3^«Sf^>. to NIEUW-IIOLLAND. gen van den rcchterfchoudcr af tot over de linkerhcup , tcrwijl andercn borstriemen, knicbanden en dijringen fchijnen aan hec lijf re hebben van wege dc kruislingc of ronde roode en wicte ftreepen en kringcn, waarincdc zij, zonderling genoeg, in hec oog vallen (i). Wegens den ouderdom , dien het men- fchcliike lecvcn in dezen allereenvouwdig- ftcn haat der natuur bercikt, vinden wij ceniglijk opgemcrkt, dat een van cook's rcisgenooten een paar menfchcn ontmoete- de , wier baair gcheel grijs was gewor- den (2). Ook laat zich derzelver volkrijk- heid voor die ganfche waerelddecl zecr mocilijk bcpaalcn , daar men nooit meer dan een dertigtal bijeen zag, wanneer mans, vrouwen en kinders zich op eene klip verzamelden, om de vreemdelingen tc zien voorbij varen, en flechts veertien of vijf- ticn mannen dc ganfche bendc uitmaakten, welke eens bijeentrok , om de landing aan de Reizigers le betwisten. Hier uit mag (i) Cook D. III. b!. 146,236. PAftCKiMJ. p. 134- (a) Cook D. III. bl. 34* Ssa«^K«SS^^^^^?«*^ " ^ s 9f ' NIEUV7H0LLAND. ai mag men veilig genocg bcfluiten tot cono zeer genngc bcvolking, zijnde hct nice waarfchijnlijk , dat de kust, langs wclke de zee zoo veel voordccis verfcliaft, min bewoond zou zijn , dan dc bin- nenlandcn, wijl men ncrgens ecnig blijit van landbouw aantreft, en de grond des- zelfs bewooners, zonder dcnzclvcn, on- mogelijk voor die jaargetijdcn fchijnt te kunncn voedcn (i). De wooningen dcr Nktiw - Hollanders hcbben de gedaante van bijcnkorvcn, zijnde gebouwd van buigzaame tcenen , vvaarvan de einden worden in den grond geftoken, ter- wijl het zamenvlechtzel bedckt wordc met gras en boombladen. Derzclver ingang is de halfronde opening van vooren, waar hec gewelf der ganfclie hut, die van agteren als een oven te zamen loopt , op zijn hoogste en breedfte is, zijnde omtrend drie voeten Jioog en vier en een halven breed. Deze mandswijze hut wordt zomtijds dubbeld ge- zet , waarfchijnlijk bij de vermeerdering van het gezin , en maakte in de oogcn van v a n couvER een ntbuurig mierennest opmcrk- lijk, (0 Cook D. III. bl. 232, »33. I 5 -,11: •I -i Mil y Stif m> w ti • Ml I ■ inwf' f- 4i nieuw-iiolland; lijk, hctwelk in groottc nicts tocgaf aan die mcnfchen-vcrblijf, maar hcc in ncthcid van zamenvocging zoo ver won, dac hij nict kon nalatcn, vcrbaasd tc ftaan over de laagte van den mensch, zoo lang hem gccne niattfchappij of wetenfchapbefchaaft. Dorps- gewijze worden deze hutten opgenagen, hecwelk zccr weinig arbcids moct kosten, daar zij overc.l worden agtergelatcn , wan- ncer dc klcene trekhordcn dczcr menfchen hun verblijf elders gaan zoeken. Zij nemen hec zclvc gercedlijk, zodra hun llechts gocde gclcgenhcid toe onderhoud voor- komc, en bedicnen zich voor hec cerfte oogenblik van onde holle boomen (i). De gedcktc zijde hunncr hutten is mcestal naar den hcerfchenden wind gekeerd. Vlak voor dc openc zijde ligt hct vuur, min, om dezelven te vcrwarmen, dan wel om door den rook de muskiten te verdrijven, Zij gcbriiikcn hunne hutten eeniglijk des nachts of cm tc fchuilen voor de onaan- gcnaamhedcn van het weder. Waarlchijn- Vijk Icggcn zij dan met het hoofd en ho- ve iv- (,) Cook bl. I3J?, 238. Van couveh T, I. p. 61 , <54'. ^'» ^3' .jj^^^^iWSl JS!3*5 HNiaiSiilii I NIEUW-IIOLLAND. «3 venlijf naar binnen , tcrwljl zij de voctcn naar het vuiir gckcerd houdcn (i)* In dezc huctcn, fchoon in allcrijl door de bewooners omvluchc, hccft men gccn nn- cler huisraad gevonden, dan ecn lanTwcrpig vat van boombust gcmaakt, gefchikt om water te hualen uit de naastgelegcnc bron, en eene foort van net- of knoop-wcrk,groot genoeg, cm een klomp of twee verw en harst, eenige visch-hoeken en Hjnen, een fchulp of twee, waarvan deze hoeken ge- maakt worden , eenige punten van pijlen en de gewoone vercierzelen bijeen te houden. Deze netjens (2) dragen de mans, met een koord om het hoofd, op den rug. Zij bevacten den ganfchen fchat dezer men- fchen, en mogen alzoo alles behalven be- lachlijkheden (3) heeten , welken naam zich de fmaak onzer vrouwen getroost , om kleenere noodwendigheden , bij de onberg- zaamheid eener overdunne kleeding, aan de hand te blijven dragen (4). Boom- CO Cook D. III. bl. 239, (2) Retkukn, (3) Ridiculen. (4) Cook D. III. bl. 340, B4 ;f .ir ■% ii I 'i ■f '-il ,1 iti' t,4 NIE;UW-HOLLANn. Boombast is hot bed clcr NJetiw-Hollaii* ders (i), ccn kuil in den grond hunne kcukcn (2)* bet vuur alleen hun middel ter vcrbetcring van dicn grond, die, afge- brand zijndc , bercr gras gccft en bet na,- declig gcdierte mccr vcrwijdcrd boudt (3) De fchuwheid van bet zelve duidde ge- noegza:.;n aan , dat de inwooncrs 'cr jagt op maakten (4) : maar bet oveifchoc van fchul- pen, graaten en wortelen rondom de vuur- kuilen, deed tevcns zicn , d^t u] meest leeven van de voordbrengzelen van dcu grond en van de zee. Do Kauguro en zelfs vcrfcbeidcnc foorten van vogclcn , zoo fchuw, dat zij niet onder bet fcbot van den fnaphaan warcn te krijgen , maa- ken de verfcbcidenhcid iiit van bunnen discb. Op denzelven fcbijnt nimmer ecnig dierlijk vocdzel , zelfs van geen fcbelpviscb, raauw tc komen , fcboon zij , bij gebrek van vaten voor de eigenlijke kookkunst, zich van gloeijendc ftceneu ca heetgemaak;- (1) Cook D. IM. bl. 64. (2) Cook D. IH. bl. 13P, (3) Van couver T. I. p. 84. (4.) Van couver T. I. p. 84. NIEUW-IIOLLAND. 25 te ovens mocten bediencn, om Iiiinne fpijs tc braaden en te foodcn (•)• Het kaauwcn op zckere foort van betel , even als nienig Europeer op den tabak, is hicr algemeen, hetzelve heeft echter geenc uitwerking op dc kleur der lippcn of dcr randen. Bchalven het water befpeurt men bij him gecn andcren drank, en vooral geen dron- kenmaakend vocht (a). Hun ganfche Jig- chaam draagt ook geen teeken hoegenaamd van ziektcn of van zweeren , maar bezit cene gaafhcid, aan de eenvouwdigheid tiunner leetwijze bcandwoordende (3). Tot dc visfcherij ontbrcekc het hun aan netten: de harpoen en dc hengel zijn dc cenige hulpmiddelen , waarmede zij den yoorraad vangen, dien zij gcdccltlijk ook in de holten van klippen en banken vin- dan C4), terwijl zij 'er vischbakken op na houden in het ftrand, oni 'er denzelren ecni- (I) Cook D. III. bl. 24, 33, 241, 242. Parckins. p. 135. Van couver T. I. p. g3 , 34. Prevost Hifl. Befchr. D. XIX. bl. i(Jj. ' <2) Cook D. III. bl. 242. (3) Cook D. III. bl. 237. (4) Cook D. III. bl. 243. B 5 '. ..J III! IJ I I 1 t^ NIEUW-HOLLAND; ccnif^on t;jd in tc bewaaren (i). Huntlrf vischhockcn zijn net gemaakt en zeer klcen. De fchildpadden harpocnen zij met cone houtcn pen , vol wcerhaakcn. Hunnc fnoc- ren zijn van ccncn halven duim dik tot de dunte van ccn haair toe (2). Hct jagctuig dczcr nicnfchcn is vccl ar- moedigcr. Ann dc inkcrvlngen der boomcn meent men bcfpcurd tc hebbcn, dat zij in dcrzelver top klimmcn , oni 'er op de loer tc zitten voor dc vogcls, die op derzcl- ver takkcn komen roesten, en voor het viervoctig gedierte, hetwelk onder dezcl- ven voorbij loopt en door hunne werp- fpiezcn gctroften wordc (3). Misfchien is zelfs het vuur bij hun een middel tcr jagt , wijl men heeft opgemcrkt, dat de Kanga- roos daarvoor zoo bang zijn, dat de hon- den der Reizigers deze dieren naauwlijks konden drijven over pas afgebrande llree- ken (4)- Dc wijze, waarop de Nieuw- Hollanders vuuc f i) Van couver T. I. p. 66. (O Cook D. III. bl. 18, 39» «40» 241- (3) Cook D. III. bl. 24a. (4) Cook D. III. bh 34a, 243* / I r^f^: •i NIEUW-IIOLLAND. a;^ vuur maakcn, is opmcrklijk gcnoeg. Zlj gebruikcn daar toe ccn plat en ocn rond iliik droog en zacht hout ; hct laatfte draai- jcn zlj fncl tusfchen de beide handcn op hei eerlle, waardoor in wcinige oogcnblik- Itcn vuur ontftaat. Den niinstcn vonlc houden zij zorgvuldig aan en weten dicn fpocdig tc vermcerdercn , door denzelvcn bij droog gras tc brengen en dit van plaats toe plaats op den grond neder te leggen, waardoor in kortcn tijd eene ganfche uitge- ftrckthcid in vlam wordt gezet (i). De .vaartuigen der Nieuw - Hollanders niunten geenzins uit boven hunne huizen: derzelver aanleg verfchilt echter ecnigzins can de onderfcheidene kusten van dit nieuwe waerelddeel. Aan de zuidlijken zijn zij nice meer, dan een fluk bast, omtrend twaalf voeten lang, aan de einden te zamen ge- bondcn en in het midden uitgefpannen door houten hoepels. Zulk een vaartuig kan ecliter drie menfchen tevens voeren. Aan de meer noordlijken beftaan zij in een uitge- branden boomllam , omtrend veertien voeten lang, en met eenen uitlegger tegen het cm- » (0-Coo«D. III. bl. «43, 144. i \> i: ■!,\!li' \V U «d NIEUW-IIOLLAND, oinflaan voorzicn ; de grootftcn dcrzclvcn kun* nen flcchts vicr mtin vocrcn Dezcn cclitcr wordcn door zccr groote ricmcn voordgc- drceven , tcrwijl dc cerllen door middcl van cenen ecnvouwdigen llok wordcn voordgC' duwd. Gcen het minste fnijwerk vcrciert hun hoiit ; ook is ccn lompe fteoncn bijl, cenc foort van ftecnen beitcl, ecn houtcn hamer en eenigc brokkcn van fchul- pcn en koraal al hun gereedfchap. Dc wcrpfpiezen allccn zijn gcpolijst door raid- del van zekere bladen , die , even als de bie- zen onzcr kabinetwerkers , het hardftc hoii^ glad fchraapen (i). Ook dezc, zoo eenvouwdige, menfchcn, die bij hunne geringe behoeften zoo wei- nig te winnen of te verliezen hebbcn, en wier onafhangUjkheid van alles , behalven van de weldaadige Natuur , hun moest kun- nen verzckeren van eenen ongeftoorden vrede onderling, voeren cen wapentuig, hetwelk geenen twijfel laat aan hunne on- derlinge oorlogen, en toonen eene waak- zaame fchuwheid, welke de verbanning de( (i) Cook D. HI. bl. 22, 88, 250, 252. Parckins. p. 133. Van couver T. I. p. 83. I NIEUW-IIOLLAND. %) flcr rust lilt hiinne vcrblijvcn kenmcrkr. Iliinnc wclgcvvapenJe lanzcn zoudcn noj; kunnen doorgaan voor ccnc andcrc foorc van liarpoencn, ten dicnstc hiinncr visfchcrij, fchoon men hun dezclven daadlijk hccfc zicn gehriiikcn in cone vijandlijkc houding tcgcn dc Rcizlgcrs: nmr hunnc fchilden en zwaar- dcn , van zcer hard hoiit , latcn gccncn twijfel aan hunne gewoone vijandlijkhoden. Opmcrklijk is hun fchild aan twee gatcn, waardoor zij het uitzicht openhouden, tcr- wljl zij hct geheele gelaat zoo wel als hun- tie borst agtcr hctzelve vcrbergcn. Ik-c wapentuig is zelfs bij hun een voorwerp van kcuriger bearbciding, dan hun ove- rige gcreedfchap. Mecrmaalen gebruikcu zij zekerc ftokkcn, cm hunne lanzcn te richtcn, die op eenen aflhnd glinsto- ren, als de loop van eenen fnaphaan, en overal voeren zij deze wapenen zorgvuldig niede, waar zij zich op weg begcven (i). Men heeft geene redcn gevonden, om hunne dapperheid zeer te verdenken, noch ook cm dezclve onovervvinnclijk tc achten. Hcc CO Cook D. III. bl. ip, aa , 25 , 150 , 25.3. PaRCKINS. p. 134. Va« COUVEiV T. J. p. 83. II I :'[ 1' I ■ ;^i! , i (1 go NIKUVV-IIOLLANa Uct wccrrtand bicdcn, tcgcn dc ovcrmagC zcU's, hccfc hiinnc fchuwhcid van den bhani dcr bloohartighcid bcvrijd: maar dc gaaf- hcid hunncr Icdcn , die ncrgcns ccnigc ice- kcns van vrocgcre wondtn dragcn , hceft hct tvvijfelachtig gdatcn, of zij zich ondcr-- ling wcl immcr tot hct uiterlle vcrdccdi- gen, en nict mccr gewoon zijn clkandcrcti tc vcrjagen, dan tc verflaan (i)- Tcgcn COOK vcrdcedigdcn zij zich ecnmaal met ccne hardnekitighcid, die andcrs den lof hunncr hcldhaftigheid zou beilischt hebbcn C^)* Men heeft hunnen aard jegens vrccmden mccr kunncn opmcrkcn, dan wcl jcgcns clkandercn, en men heeft denzclven als wantrouwendc, onhanddbaar , zecr fchuvv, gramnoorig en vijandig befchouwd (3). Met mogt den Reizigcrs niet gcbeiiren , dezen ongemaklijken aard der Meuw- Hol- landers te overwinnen , daar zij alle midde- len hiertoc , fchoon elders zcker werkendc , ^eheel vruchtloos bcvonden. Geenc hcb- zuchc (i) Cook D. III. hi. 253, 454. (2) Cook D. III. bl. 20, 21. Parckins. p. T34. (3) Cook D. IU. bl. 15, >39. ^^7* '57' Parckins. p. 134. I'RtvosT Hifl. Bcfchr, D. XIX. bl. 163. a J I NIEUW-IIOLLAND. 31 Jtncht fchccn aan dczc mcnlclicn cip;cn (i), hct wclk misfchicn allccn mogt vvorJen toe- gcfchrccvcn aan hiinne onvcrfchillij^hcid voor alle rmiistcri] (2), dir met ecnc zoo grootc nvMic van onnicuvvsgicrighcidgcpaard g'ng (3)» t^at zij //ch vol.'lrckt nict lictcii ftoorcn in Ininnc bczighcdcn, maar al even ople.tend biccvcn op hunnc visfcherij , fchoon hun een Europeesch fchlp naderde, hct gccn toch in hunnc oogcn een wonder vcrfchljnzcl moct gowccst zljn (4;. Zoo was dan het n'tets tc bcwonderen , het gecii doorgaands als hct kcnmerk der wijze crvarin" wordc opgegevcn»alhicr, bij het uiterftc gc- brek der ondervinding, aanwezlg,cnloverde geen gering voorbeeld op, hoe dc weder- zijdfche uiterften, door eenen kringvormigen omloop, clkanderen nadcren en raaken. De fchuwhcid dczer menfchcn, zecr naa grenzende aan vrecs , fchoon gecnszins voor cigenlijkc vrcesacluigheid te houd n , gls • waar- (1) Pakckins. p. 135. Cook n. III. bl. 40, (2) Cook D. HI. bl. 163. . (3) Cook D. III. bl. 14, 18. ,8,4p,<5o. (O Cook D. III. bJ. 31. «^' \ I' 4 'n It I,. I 'I If 'ii tl, u h ] If ': ■;! t; r m gft NIEUVV-tlOLLANt); waarvan hun gedrag meermanlcn het tegett* dcel toonde, Ikldc dc Rcizigcrs rog nicer buiten ftaat, oni over hunne taal , huislijke zedcn en godsdientigc bcgrippcn , tc oor- t^cclen. Vccl harder , dan die dcr Zuidzee-cilanders, klonk ncchts dc ISieuw-Hollamlfche taal in c o ok's oorcn-, dczelvc was ook gcheel unver- ftaanbaar voor t up i a , die hem anders op xij- nen togt zoo grootcn dienst deed. Ecn vjjftigtal woorden maakt het ganfche woordenboek uit,het welk 'er de uiterllc opmerkzaamheid dicns Rcizigers verzameld hecfc (i). El- kanderen onderfcheiden zij bij eigene naa- men , en de inleiding van vreemdclingen in hun midden fchijnt ook altijd bij derzclver eigene naamen plaats tc hcbben (a) , terwljl het harde hunner taal ecne buigzaamheid geeft aan hunne tong, die zeer gemaklijk alle de klanken naarbootfte , welken zij van de Engelfchen hoorden (3). De zorgvuldige verwijdering hunner vrouwen bij de minste nadering en onder- htin- (i) cooKD.IlI.bl.20, 149. 150,255-257. (2) Cook D. HI. b. 146, I4^' (3) Cook D. III. bl. 14*5. vSs^^-^rr;' ^-^ c tegcii* ig nicer luislijke tc oor- ilandcrs, ; taal in el unver- :rs op i'ly vjjftigtal rdenboek zaamheid i). EI- rene naa- lingen in dcrzclver I , terwljl jzaaniheid gcmaklijk en zij van ; hunner en onder- htin- ,255-257. NIEUW-HOLLAND. 33 handeling dcr vreemdelingen fchijnt voor de cerbaarheid hunner zedcn, bij de vol- ftrekce naakthcid van hunncn nacuurftaat, te pleiten. Dat de vrouwen zoo wel, als de kindcrs, deel nanien aan de werkzaaiu- heden des leevens , bleck ecnmaal , wanneer men ze beiden met brandhout beladen naar de hut zag gaan (i). Hoe onvoJIedig de befchrijving alzoo zljn mag van deze zoo Ichaars bekcnde menfchen, de afbeelding echter heeft llof genoeg gevonden , cm ze naar waarheid en uicvocrig voor te ftellen , bet welk niet (lechts zal gebleeken zijn bij eene vergelijking van hec befchreevene met het afgebeelde, maar naauwkeuriger kan wor- den nagegaan , wanneer wij ons op de plaa- ten van van couver voor het landfchap en de hut (2) , en op die van p a rc k i n s o n beroepen voor den man en zijne wape- "C" C3)» waarbij de vinding niets gewaagd heeft met vrouw en kind te voegen, daar nu het geheel deze menfchen voorftelt in der- CO Cook D. III. bl. 18. (2) Van COUVER T. I. p. 83. (3) Parc.{inson p. 134. III. £>E£L. C J,, M • I I f] 'M li!," •Ill, >i „! I II.1J •-.:M Sir^ h '• j I m: 34 NIEUW-HOLLAND. derzelver eigenaardige fchuwheid met zeke- ren mocd gepaard, die op hct minste ge- ritzel uitfchiet, en de kindsheid der bc- fchaaving opmerklijk onderfcheidt van de eigenlijke kindsheid dcs leevens , welke onbczorgd fluimert, terwiji de andere al- reeds vol onrust is. ^ AME- Pwspti- ^,-^\:'nL.. !, ■', : '' ' * i zeke- ', ; ge- • be- i ll de velke e al- 1 ' A M E R I C A. '11' -;■ 'T AME- Pi II ii ' lil J i .,3^- Ig^ AMERICA, America^ door christophorus co- LUMBus omdekt in 1492, werd het eersc befchreevcn in 1499 door am eric us VESPusius, naar wiens naani het, on- dank baar genoeg voor columbus, werd genoemd CO- Het grootfte der overige waerclddeelen zijnde , maakt het fchier eene waereld op zich zelvc uit, en wordt 00k in vc^le opzichten als de nieiiwe waereld overgefteld tegcn Ettropa, Afia ^n Africa ^ welken zinds de oude uitmaaken. Men meent echter dat de Phanici'ers en Carthagers bekend zijn geweest met des- zelfs kusten , als zijnde eenmaal door ftorm aan CO Robertson Cefchiedenh van America, Boek II. C3 f4Jl '111 m i \ i lii %i- 38 AMERICA. aan dczclven gcdrecven, doch dat de wan- gunsti^c hanicl dier volkcrcn ecn gchcim gcmaakc hecft van hunne fchccpvaart der- waards. Aldus vat men het vcrhaal op van DioDORUs sicuLUS (i), tcrwijl men in de y^tlafUls van plato, waarovcr de JEgi'^ptifchc Pricstcrs solon zoudcn hcb- ben'oiiderhoudcn (2), America bcdocld acht, en in ecn trcurfpel van seneca de voorfpelling der wcderoiuJekking van het- zelve gcvonden heeft (fO- Twee Schier-eilanden, door de landengtc van Panama vcrbonden, maaken dit wae- relddcel uit en ondcrfcheiden he: in ISoord^ en Zuid-Jmerka, beiden reeds lang, en onlangs vooi naamlijk aan de Noordwest - kust , genoegzaam bekend in derzclver omtrek en de aan zee gelegcne landen en volkcren, maar nog tteeds de voorwerpen van under- zoek der Reizigers voor de binnenlanden en dcrzelver bewooners, van wier befchrijving CARVER, HEARNE, MACKENZIE Cn an- dcren voor het Noorden onlangs de uicfte- kend- (l) DiOD. s icut. Biblioth. Uift. L. V. c. ao. (2) Plato in tim. (3; SeNKCA IB MEDEA. Aft. II. VS. 375.feq. I SOS I i AMERICA. 39 kcndftc diensten hebben gedaan , terwiji iiuMBOLDT ons zijnc alles overtreffende berichtcn voor de Zuider-binnenlandcn cer- lang doet te gemoet zien. De ecrfte bevolking van America, door zommigcn reeds voor , door anderen even na, door eenigen veel laater dan de zondvloed ge- flcld C0> blijveeen gefchiedkundig raadzel: de mogelijkheid der bevolking uit Europa en Afia is door de jongfte ontdckkingen der Zeevaart voor het oog van eenen ieder op de kaarc der waereld blijkbaar gemaakt , fchoon het noordlijke van deze aangrenztng nog veele moeilljkheden overlaac voor de over- komst van verfcheidene dieren - foorten uit dc verzengde luchtftreek, met wier oplos* ling zich de befchrijver van de gefchiede- nis der aarde en haarer bevolking mag in- laten, inaar die niet tot de zaak kan be- hooren van hun , die den Mensch zelven flechts willen voorftellen , zoo als hij thands op de bekende waereld voorkorat. Als zoo- (i) Critical Disftrtations en the land, the ani- mals and inhabitants of Mexico by franc, saver. c L A V I G E a 0 , to the Hiftory of Mexico Lond. 1787. Vol. II. C 4 ^•,li tl. ii ; 40 AMERICA. 