Milton and Vondel: a curiosity of literature
Edmundson, George, 1848-1930
P. 75. De dolle Lucifer hervat den strijd drie reizen, En stut de flaauwte van zijn regement zoo trotsch Digitized by Google 202 LUCIFER, Gelijk het zeegedruisch al schuimende op een rots Gestuit wordt, reis op reis, en meer niet uit kan recliten. — V. 1836, &c. P. 75. De heerbijl in zijn vuist, aan d'eene en d'andre zijde, Den toescheut stuit en sloopt, of schut ze op zijn rondas. Tot dat hem Michael, in 't schitterend harrenas, Verschijnt, gelijk een God, uit eenen kring van zonnen : " Zit af, Lucifer 1 en geef het God gewonnen Geef over uw geweer, en standert ; strijk voor God ! Voer af dit heillos heer, dees goddelooze rot, Of anders wacht uw hoofd "Zoo roept hij uit den hoogen D'Aartsvijand van God's naam, hardnekkig, onbewogen, En trotscher op dat woord, hervat in aller ijl Den slag, tot driewerf toe, om met zijn oorlogs bijl Den diamanten schild, met een God's naam, te kloven ; Maar wie den Hemel tergt gevoelt de wraak van boveii. De heerbijl klinkt en springt op 't heilig diamant Aan stukken." — v. 1908, &c. P. 77. Gelijk de klare dag in naaren nacht verkeert, Wanneer de zon verzinkt, vergeet met goud te brallen, Zoo wordt zijn schoonheit ook, in't zinken, onder 't vallen. In een wanschapenheid veranderd, al te vuil ; Dat helder aangezicht in eenen wreeden muil ; De tanden in gebit, gewet om staal te knaauwen ; De voeten en de hand in vierderhande klaauwen ; Dat glistrend parlemoer in eene zwarte huid De rug, vol borstlen spreidt twee Drakevleugels uit. In kort, d'Aartsengel, wien noch flus alle En glen vieren, Verwisselt zijn gedaante en mengelt zeven dieren Afgrijslijk onder een. — v. 1950, &c. P. 79. Hij rukte, na den slag, 't verstrooide heer bijeen Doch eerst zijne Oversten, die voor elkandre gruwen. En zette zich, om't licht van't alziende oog te schuwen, In eene holle wolk, een duistre moortspelonk Van nevlen, daar geen vier dan uit hun blikken blonk ; Digitized by Google LUCIFER. 203 En, midden in den ring des Helschen Raads gezeten, Hief uit zijn zetel aan, te Helsch op God gebeten : "Gij machten, die zoo trotsch voor ons gerechte zaak Dien afbreuk hebt gele^n ! nu is het tijd om wraak Te nemen van ons leed, en listig en verbolgen, Met onverzoenbren wrok den Hemel te vervolgen In zijn verkoren beeld, en 't menschelijk geslacht Te smoren in zijn wieg en op gang, eer het macht In zijne zenuw krijge en aanwinne in zijne erven. Mijn wit is Adam en zijn afkomst te bederven Ik weet, door *t overtreSn der eerstgestelde wet, Hem aan te wrijven zulk een onuitwischbre smet, Dat hij, naar lijf en ziel, met zijn nakomelingen Vergiftigt, nimmer zal ten zetel innedringen, Waaruit men ons verstiet ;. Natuur zal van dien slag geteisterd, schier verteren, En wenscben in een Niet of Mengelklomp te keeren Ik zie den Mensch, die naar het beeld der Godheit zweemt, Van Gods gelijkenis verbasterd en vervreemd, In wil, gehengenis, en zijn verstand ontluisterd. Het ingeschapen licht beneveld en verduisterd ; En wat den dag beschreit, in's moeders bangen schoot, Gevallen in den muil der onvermijbre Dood. Ik wil de tiranny verheflFen, altijt stouter, En u, mijn zoons ! gewijd tot godhe^n, op het outer, In kerken, zonder taal, tot aan de lucht gebouwd, Vereeren offervee, en wierook geur, en goud, Ook zoo veel menschen, als geen tong vermag te noemen, En al wat Adam teelt in eenwigheid verdoemen, Door gruwelstuk op stuk, God's naam ten trots begaan. Zoo dier wil hem mijn kroon, en zijn triomflfest staan. — V. 2038-2078. P. 84. Hoe gloeit dit 00ft van goud en karmozijn te gader ! Hoe noodt u dit banket ! ei, dochter ! tre§ wat nader ; Hier nestelt geen venijn in dit onsterflijk loof. Hoe lokt dees vrucht ! ei pluk, ei pluk vrij ! Ik beloof U wetenschap en licht. Wat deist ge, bang voor schennis 7 Digitized by Google 204 LUCIFER. Tast toe, en wordt Gtod zelf, in wijfiheid, en in kennis, En wetenschap gelijk, en eere en majesteit, Hoe zeer Hij 't u benij. Zoo vat men 't onderscheid, Het wezen, en den aard, en d'eigenschap der zaken. Terstond begint het hart der schoone bruid te blaken, T'ontvonken, en zij vlamt op d'aangepreze vrucht De vrucht bekoort het oog, het oog den mond, die zucht. De lust beweegt de hand al bevende te plukken Zoo plukt ze, en proeft en eet. — v. 2091, &c. De Hemel treurt in rouw Het wefirlicht veis op reis, het dondert slag op slag Al wat men hoort en ziet is schnk en angst en zuchten. — V. 21 12, 21 14-21 15. JOANNES BOETGEZANT. P. 92. Het lust me, van den held te zingen, die, zoo groot Voor Gode en Engelen, zijn zuiver bloed vergoot Gij, Englekooren, die omhoog, van trans in trans, Het Lam eert, dat den rei der maagden leidt ten dans, Die, door het nieuwe lied en onnazingbre toonen. Den trowen Bruidegom der zuivre zielen kronen ; Gelei met uw gezang mijn Hemel-heldenwijs ! * Ik ken geen Zangberg dan het hemelsch Paradijs, Daar, uit den troon van God en 't Lam, door duizend aders Het levend water, op geruisch van pallembladers, Komt op gesprongen, klaar en louter, als kristal. Dat is mijn paardebron, mijn bosch en waterval Waaruit de Koningen en Gods gezalfden dronken loannes 'schaduwen, woestijnen, en spelonken En kerker zullen, zoo uw Hemelbron mij laaft Veranderen in licht en Paradijs. Dan draaft Mijn laag woestijn-gedicht op een woestijn-beminner Zoo trotsch, als d'ouden ooit op eenen overwinner Van Troje of Latium. — ^i. 7, 24, <kc. Digitized by Google JOANNES BOETGEZANT. 205 P. 94. Toen sprak de Vader der Qenade, in'hart bewogen Met's menschen jammeren, uit louter mededoogea '' Mijn eenig Erfgenaam en uitgekoren Zood, De glorie van mijn rijk en eeuwig rijke kroon, Het menschgeworden Wooid schuilt, flaauw van glans en luister, Bij weinigen gekend, om laag noch stil en duister, Een rij van jaren. Het word tijd en meer dan tijd, Dat Hij te voorschijn kome, en eens zich zelven kwijt In 't heilzame ampt, tot heil der droeve sterfelijken Hem op den hals gelegd. Laat al wat wil bezwijken En wanklen in zijn trouwe, ons woord houde eeuwig stand. 'T Beeoogde heil vange aan van's Hemers afgezant In moeders lichaam, door den Hemebaad bescheiden Om onzen lieven Zoon den intree te bereiden Ter poorte van het rijk, dat Hij bezitten moet. Zoo sprekende, en ontvonkt van onuitbluschbren gloed, Om zijn beloften, lang met een eed gestaaft, te sterken, En's menschdoms eeuwig heil volkomen uit te werken, Verdaagt fluks Gabriel, die, in het starlicht, kleed, Zich, op het hoog gebod, gedurig houdt gereed. "Aartsengel !" zegt Hij **die voor bene b6i de nichten Elk hare vrucht beloofde, en nooit in uwe plichten Den last verzuimde, u van den Hemel op gelegd." — i. 90, &c. P. 97. Zoo sprak d'Almachtige, en d' Aartsengel, om te rennen, Bereidt zich, en ontvouwt, zoo schoon als fenixpennen, Zijn vleugels, geschakeerd van hemelsch blauw en goud En purper, in het licht, daar zich de Godheid houdt. Men ziet de verwen zich verandren en schakeeren, Gelijk de regenboog of schoone pauweve^ren, In 't licht der zonne, die recht tegens over staat Reisvaardig in zijn vlucht verheft hij zich, en slaat De pennen tegens een wel driewerf, dat de reyen Der En glen ommezien, en zijne vlucht geleyen Met hun gezicht ; terwijl de vlieger nederstijgt, En zwaait van ronde in ronde, en onder 't dalen krijgt Digitized by Google 2o6 JOANNES BOETGEZANT. Jeruzalem in 't odg, dat zijn gekroonde kruinen Ten Lemel opwaart heft uit d'omgelege duinen, Waarvan de koningsstad in 't ronde omcingeld scheen. Toen volgde hij de streek, die naar den rijksstroom been Hem 't woest quarante wees, niet rijk van groente en lover. Hier hing d'Aartsengel op zijn pennen, streek voorover Op's woestijniers spelonk ; gelijk een adelaar, Die uit de hoogte in 't ende een springbron wordt gewaar, En nederzwevende den dorst lescht, op 't geklater Des verschen watervals, aan 't hartverkwikkend water. — i. 126, &c. P. 10 1. Op dat, zoodra hierop d'Alzegenaar verschijn, De mensch, geleken een verwilderde woestijn En done wildernis, verandere in een Eden Een hemelsch Paradijs, daar God wordt aangebeden, In d'eerste oprechtheid, recht als hem de Schepper schiep, Eer hij te reukeloos zijn heil en staat verliep. — ^iiL 25, &c. P. 102. Maar boven (daar geen nacht den dag volgt op de hielen, Nooit donkre nevels noch slagredens nedervielen, Die 't licht verduisteren, dat eeuwig sebijnt en straalt, Waarin het geestendom den vrijen adem haalt) Kwam d'opperste (die al de starrelichte ronden Rondom den aardkloot drijft, en eeuwig houdt gebonden Aan hunne noodwet, eens voor eeuwig vastgesteld, Gestegen in den top der hemelen, verzeld Met veldheer Michael en eenen stoet staffieren, Die rondom hem en voor en achter henezwieren Hij overlei wat groots, dat ieder nadacht gaf En vaardigte terstond de rijksher outen af, Om al den hemelraad terstond uit vier gewesten Ten hoof te dagen, dat, met diamanten vesten Gesterkt, in 't midpunt rijst van's hemelsch ronden kring Zij strijven elk hun weegs, rondom den heldren ring Digitized by Google JOANNES BOETGEZANT, 207 Der eeuwigheit. Men ziet hier op de heerschappijen, De vorstendommen, en de machten opwaarts glijen Door 't zuiver hemelsch blauw, en ieder uit zijn hof. De veldbazuin vooruit bazuint zijn konings lof. Gewaden slingren om bun leen, als bemeldracbten Vol regenbogen, rijk gewrocht van fenii-scbacbten, Bezet met perlen, en bezaaid met puik gesteent ; Het blinkende gestamte, in 't geurig haar, verleent Het voorhooft eenen glans en goddelijken luister. — iii 175, &c. P. 104. Zoo eprak de vader, en de zoon te Nazareth Qehoorzaamt dit besluit, en, ofifrende een gebed Den Hemel op, gelijk een goude schaal, vol geuren, Stapt bene, om nu het hoofd vrijmoedig op te beuren En aan de wereld, schuw van 't lang beloofde licht Der waarheid, openbaar f ontvouwen zijnen plicbt, Te toonen, dat hij is de Heiland der geslachten. — iii. 265, &c P. 105. Waar hij de voeten zette en aankwam, scbeen de zegen Te vallen uit de lucbt ; gelijk na eenen regen, Verwacht met smarte en daar de dorre beemd om riep, De zon veel schooner schijnt, het gras groeit, dat het piep. Een lent van bloemen verft de heuvels en de dalen. Geen schilder kan landouw en landschap schooner malen, Als hij een regenboog van duizend verwen mengt. T gevogelt kwinkeleert. De blijde leeuwrik brengt Zijn tonen bij, en volgt de keel der nachtegalen. De bronaar laaft het groen met verache waterstralen. De ceder neigt zijn kroon. Natuur zet heur gelaat Naar blijschap, en verkeert in eenen andren staat. De winterbuyen, laang aan 't buldren, waayen over. De bie, verlekkerd op den tijm en bloem en lover, Zuigt honig uit den dauw. De schaapskooi levert room. De harten huppelen. De blijschap kent geen toom. —iii. 275, &c. Digitized by Google 2o8 JOANNES BOETGEZANT. P. 1 08. De Hel ontzette zich voor zulk een donderwoord ; Al d'Afgrond daverde. De roestige ijzerpoort Begon op haar gebit te knaisen en te kraJiien, De jammerpoel een stank en rook en smook te braken Ten balge uit, dat het licht verduisterde aan de lucht De grootvorst van den nacht, voor zijnen staat beducht, Yerdaagde datelijk alle onderaardsche raden. Die spoedden zich ten hoof door slangbochtige paden, Daar, recht in 't middelpunt des aardrijks, even wijd Van Zuid-en Noord-as, 't hof op ketens hangt en snijdt De spil der wereld juist in twee gelijke deelen. Wat gruwzaam is, vloeit hier door duizend zwarte kelen Naar toe, op 't schor getoet der nare hofklaroen. God Lucifer verscheen te rade, en zette toen Zich op den hoogen stoel, wien d* onderdane nekken Van ongedierte en draak ten stat en steunsel strekken, Hij spande een addrekroon om zijn wanschapen hoofd. En zwaayende den staf van staal, aan 't punt gekloofd, Sloeg glo^nde blikken op. De lamp, vol pek en zwavel En basiliscusvet, verlichtte in 't rond den navel Van 't woeste raadshol, dik en vet begroeit van roet. 'T Qestoelte werd bekleed van dit gevloekt gebroed, Een ieder naar zijn staat. Zij zaten stil, als stommen, En hij begon aldns, gelijk een klok, te brommen : Gtetrouwe machten, die 's Verdoemers naam verzwoert, En tegena H eeuwig licht een eeuwig oorlog voert, ' U is bekend, hoe wij door 't eenig appel-bijten 1 Macht kregen over al het zaad der Adamijten ; En d'ofiferanden, eerst geheiligd aan den Heer Van hemel, aard en zee, ontstaken tot onze eer. , — iv. I, &c. P. 112. Men gnnde u, na uw val, door d'ope lucht te zweven, ' Nu vlucht ge, door zijn naam ter wereld uitgedreven. I Het is nu wakens tijd. T zij afgezant of heer, j Zij zwoeren ons bederf ; men ga hun bei te keer. loannes moet er eerst, en dan de meester kleven ; Een ieder reppe zich. U wordt de macht gegeven. Apollion tr§e voor en stell' zijn list te werk ; Digitized by Google ^ JOANNES BOETGEZANT. 209 Want zoo men langer draal', zij vallen ons te Bterk. Men smore 't wassend kwaad bij tijds in zijn geboorte. Zoo gprak hij, en elk stoof zijns weegs nit d'ijzerpoorte Omhoog. Qelijk een vlncht roofvogels met geraas Eomt vallen op een kreng, een dood en stinkende aas. Zoo zoeken ze op den grond van Jesses rijk en erven Hun kans, en leggen toe op schenden en bederven, Door heimelijk bedrog op openbaar geweld. De slede van den nacht was door het starlicht veld Nu steil in top gevoerd, en hing van wederzijden Gereed ten halven wege, om langzaam nefir te glijden. ^ Wat ademt lag en sliep gerust — iv. 53, &c. P. 115. De poel, daar Lucifer ten haize in kwam te smoren, Gaapt wijd, en spalkt den mond wijd open tot aan de ooren. Men vaart er in ruimscboots, met paarden en karos^ Eerst over keizelsteen en dan door kreupelboscb En heggen, wild en woest. De weg in 't ommezwaayen Loopt enger, anders dan de wenteltrappen draayen, Of als kinkhorens, de neSrroUen op een punt Het koestrend licbt, in 't eerst den ingang nog gegund, Verflauwt allengs, en als vergeet zoo diep te dringen, Genaakt men twijfellicht en avondschemeringen ; Gelijk wanneer de zon, bene^n de kim gedaald, Nog schijnsel nalaat, dat een poos ter zee uitstraalt, Dan is bet nacbt noch dag, of dag en nacbt gemengeld, En teffens duistemis en licbt, dooren gestrengeld Men wandelt bier, gelijk in manescbijn bij nacbt^ Wanneer bet hemelscb beer in orden trekt te wacbt, En op zijn ronde past, langs diamante wallen. — vi 276, &c. P. 119. Zoo stond een korte lust, die Eva zicb verbeelde Een mond vol appelsaps. — v. 46-47. De marmervloer bestrooid met een gebloemden regen ; De wanden met tapijt bebangen, en een zegen Uit Arabye zwaait bun wyrookgeuren toe. —V. 297, &c. Digitized by Google 2IO JOANNES BOETGEZANT. Het woelt er hene en weer van maagden en van knechten, Alle even jeugdig, en alle even schoon van leest. Men schenkt den koelen wijn, die teffens lijf en geest En God verheught Al wat der tafel aanzat muntte In pracbit voor andren nit. — v. 3x0, &c. Nu schenen veld en bosch van wildbraad leeg gevangen Limoen, olijf, granaat, en goude oranje hangen Aan takken druipende de j offer in den mond. Een paradijslucht, pas gematigd en gezond Verkwikte 't hart van al die hier te gader zaten. De weelde en overdaad, nu teffens nit gelaten, Bejegenden elkandre nit onderlinge gnnst • Der stoffen dierbaarheid most wijken voor de knnst En arbeid, aan het goud en zilverwerk gehangen Kleenoodje en feest gewand. — v. 321, &c. De koning vroUjk liet een koninklijke schaal Vol lekkren nectar van zijn Qan jmedes schinken —V. 372-337' De hemelsche musiek doorgalmde 't groot paleis De rijkhofnieester brocht de beide sluyerkronen, En spande ze om hun hooft, op 't mengelen der tonen Van zang en fluit en snaar. — v. 388, &c. P. 122. Dan toont de Vader zacht van aard Zijn kindren eerst de roede, een star met eenen staart, Zoo vierig rood als bloed, den voorbod van God's tooren. — iii. 117. P. 1 22. Wanneer bij zomerdag een Koelte komt gevaren En lieflijk blayen in een zee van korenaren, Dan buigt de zwangere aar het hooft op haren halm. —iii. 143- BESPIEGELINGEN VAN GOD EN GODSDIENST. P. 125. Hij kan 't bewegen, dat gezien wordt, niet ontschre- euwen, Hetzij Copernicus of d'eer der Ptolomeewen Het aardrijk om de zon om 't aardrijk draai', De roering hangt in 't een of 't ander hoe men 't zwaai'. Digitized by Google BESPIEGELINGEN. 2 1 1 Zoo d'eerste hemelring met zich trekt lager bogen, En boven d'opperste geen reden kan beoogen Een ander, die hen drijft en stil staat te gelijk, Dan stijgt men klimmende in het onbewogen rijk, Des Albewegers stoel, te schokken, noch verzetten, Terwijl hij 't onder zich al omdraait naar zijn wetten. Om dit t' ontworstelen verciert bet los gezin, Dat een inwonende en een krachtig grondbegin In enkel hemelkreits de starren draait en ronden. — i. 416, &c. P. 127. Het aardrijk is zoo groot dat niemand, hoe bevaren, ' In vijftig eeuwen en nog drie paar honderd jaren, Den ganschen aardkloot heeft doorwandeld en bezocht ; En nog in 't aardsch gevaart, bij 't hemelsch te gelijken, Een enkel punt in 't oog, verlieft op starrekijken ; Want wanneer d'aardkloot recht de starren staat in 't licht Dan snijdtdie kloot geen punt uit's hemels aangezicht. Is elke star zoo groot als d'aardkloot in haar rijzen, Of grooter, naar 't besluit van alle starrewijzen, En schijnen ze evenwel, hoe wijd zij staan van een, Dus klein op ons gezicht ; wie kan van hier beneen, Met zijn gedachtenis, het hemelsch rond bepalen, Daar zoo veel duizenden van diamanten pralen Aan dien doorluchten ring, gepast als aan de hand Van Gods onmeetbaarheid, die Oost en West bespant ? Is d'aardkloot nu zoo groot, gelijk de meters sluiten. Hoe groot is dan't gewelf der hemelen van buiten ! Nu peilt de hoogte van den hemel, zoo gij kunt, Tot 's aardrijks navel toe of 's afgronds middelpunt : Heeft deze grootheid nog haar eind en zekre palen, Wie kan d' oneindigheid van God dan achterhalen 1 En wat is dit heelal, in dien men God beschouw, In grootheid meerder dan een druppel morgendouw ! — iii. 240, &c. P. 131. De schoonheid van de vrouw, die 't al te boven gaat Op aarde, en nimmermeer het hart en oog verzaadt, Digitized by Google 212 BBSPIEGELINGEN. Ontvonkt de leeuwen zelfs, ontdekt zich hier in 't leven, Zoo Bchoon als Gkxl baar schiep, om aan den mensch te geven En proef van weelde en lust, die, eeuwig nitgestort, In God's bespiegeling alleen genoten wordt. Het aanzien en genot der schoonheid yan de yrouwe, Een zaligheid geschat heeft duizenden in ronwe En schipbrenk van bun staat, gezondbeid, lijf en ziel, Gedompeld over 't boofd. De wijsste en sterkste hiel En boeide ze, gelijk baar slaven, aan de keten Van 't blond en hangend baar zoo raast geen dier, bezeten, Betooverd van bet spook, als d'overdwaalscbe menscb, Die blindling, op dit aas der scboonheid, ieder wenscb ' En wellust aanbijt, God en naam en faam en stammen Ter zijde zet, om zicb in 's vleisters minnevlammen Te smilten, als bet ijs of wassen beeld in *t vier. Dat kan een wulpscb misbruik der scboonbeid,en zoo dier, Zoo dier bekoopt een dwaas dit scbijngoed,'twelk genoten Nog nauwlijks, of berouw komt, scbicbtig toegescboten. En treedt bet misbruik van Gods scbepsel op de biel ! Elendig was bij dan, die in baar strikken viel, Gevangen en gesmoord, om eenen blik der oogen, Een vreugd, in eenen droom, gelijk een damp, vervlogen. Wat eiscbt dees scboonbeid dan ? wat was Gods wit en end, In't scbeppen van dit beeld, dat macbt van zielen scbendt ? Hij wil bet bart des mans aan bare trouw verbinden. En leeren in dit scboon een grooter scboonheid vinden, Een wellust, die de ziel in God genieten zal, Die d'opperscboonbeid is en weelde en 't eenig Al. Gij zoudt in dit gezang de vrouw nog scbooner booren, Maar 'k vrees door dees meermin een Heilig te bekoren, Indien bevaUigbeid en deugd en gunst en geest Van boven vail' en zwier* in 't licbaam, scboon van leest — iii 419, &c. P. 129. Wat is 't een wonder, dat de bemel weet te passen Elk etmaal juist rontom te drijven op zijne assen, Te monstren 't bemekcb beer, in aller menscben oog. Digitized by Google ADAM IN BALLINGSCHAP. 213 Van Oaten naar het West ! wat veldkortouw, wat boog Kan kogel ofte pijl, wat bliksemstralen schieten Zoo snel door lucht en zwerk ? Wat watervallen ylieten Zoo snel ter steenrotseaf? £n, evenwel bewaart De losse star, van 't West in 't Oost, haar streek envaart, Of snelst of trager, naar den hoefslag, daar de zeven Een hooge of lager wijk en wachthuis wierd gegeven Yeel honderdduizenden van mijlen wijd van een. — ^iii 987, &c. P. 129. Hier moet Hevelius geen verrekijker leenen, Om sproet en vlek en licht, in't aanschijn van de maan, Te zoeken met den bril, en aarde en Oceaan In zijne manekaart te malen. — ^iii. 968, &c. ADAM IN BALLINGSCHAP. P. 140. Ik, eerst geheiligd om de kroon van 't licht te spannen, En nu van 't eeuwig licht in duistemis gebannen, Rome nit den iwavelpoel opdondren van benedn, En, zonder mijnen ban en banpaal f overtre^D, Hier boven spoken ; want hoe gruwzaam en verwaten D'Erfvijand mij misschiep, nog wordt me toegelaten Met u, mijn Helleraad ! gedagvaard hier ter vlucht, Te heerschen over zee, het aardrijk, en de lucht, Dat past den Qrootvorst van de wereld en zijn luister, Afkeerig van den dag en krachtiger bij duister : Waarom hij 00k den nacht tot dezen optocht kiest : En schoon de nanacht nu allengs het veld verliest, Nog kan de hater van het licht in schaduw duiken Van nachtspelonk of haag of lustbosch, boom en struiken Waar ben ik hier 1 men hoort den schellen nachtegaal, Den voorbo6 van de zonne en heldren morgenstraal. 'K Hoor deven wekker met een morgenkoelte opkonien. En lieflijk klateren door klatergoud en boomen. Men hoort vier sprongen, uit 66n bron en waterval, Van eenen heuvel zich uitspreyen overal. Dit tuigt ons klaar genoeg, wat bodem wij betreden : Hier vloeit d'Eufraat. Hier bloet de hof in 't Oostersch Eden. Digitized by Google 214 ADAM IN BALLINGSCHAP. Het rijk van Adam en zijn gade aan hem getronwd. Hier most ik schuilen, met mijn scliildwaclit in een woud Of donker lustprieel of myrthegalerije, Dan achter uitzien, dan van vore, dan ter zije, En letten, hoe men beet berokkene eenig kwaad ; Want ik, veraard van 't goed, dien vloek der vloeken haat, En wensche Hem, wlens niets kan in zijn wezen deeren, In zijn geschapenhe6n te schenden en schoffeeien. Zoo wordt het Helsche rijk van Lucifer gebouwd, Dat eeuwig duren zal. Geen aanklacht is te stout Voor mij, die niet ontzag den Hemel aan te randen ; Zoo neemt mijn wraakzucht al de wereld op haar tanden, En rukt dit groot heelal uit zijnen winkelhaak, Dat's hemels as nog eens van mijne heerkracht kraak' Het lust me hem voortan gedurig werk te geven, En, schoon de bliksem mij ten troon hebbe uitgedreven, Te laten blijken, wat ik, na dien val, vermag. Al schoot ons macht te kort daar boven ; 't hoog gezag Moet aanzien, dat ons nog die macht is bijgebleven, Zijn willekeure in al zijn werk te wederstreven. De naam van almacht is een titel zonder daad, Een krachtelooze klank van roemzucht* Wist hij raad Om eenig wezen gansch van iet tot niet te brengen, 'T was uit met mij ; men zou me in wezen niet gehengen, Min laten in 't bezit van's Afgronds heerschappij : Daar legt zijn macht te laag, al schijtn mijn macht in lij Te leggen. Loeft men aan, gewis, het kan niet feilen, Wij zullen in den wind dien hoek te boven zeilen, En drijven dan ruimschoots de rijke haven in, Waar naar men stevent. Al 't geluk hangt aan 't begin ; Aan d' uitkomst hoeft men niet te twijflen door mis- trouwen. Laat vrij al 't hemelsch hof van zijne tinne aanschouwen, Dat wij niet slapen, als er roof te halen is. Hij zette uit achterdocht, om *t rijk der duistemis In toom te houden, hier een schildwacht uit van Englen, Die zouden Adams hof beschutten en zich menglen In onraad en gevaar ; dies dienen wij bedekt Te werken, eer men hen tot tegenstand verwekt Digitized by Google ADAM IN BA LLINGSCHAP. 2 1 5 De koning van den hof, onnoozel, zonder wapen, Mag op deze Englewacht gerust en veilig slapen. — i. I, &c. P. 144. Doch dit's een poos te vroeg. Men moet den tweeden sprongk (Want d'eerste is ons mislukt) zoo reukeloos niet wagen, Maar zachter toetreSn, en gelegenheid belagen Van waar en hoe men best den schepper bij den dag In eenig schepsel, groot of klein, bestormen mag AUe afbreuk strekt tot winst. Men moet allengs bij trappen Beginnen, en van laag op steigeren en stappen. Wie statig steigert raakt ten leste daar bet stnit, Een rijp beraad draaf voor ; dat wint een slag vooruit Laat zien, wat kans, wat stof d'opgaande dag wil geven ; De zon, aan't rijzen, zal den Insthof verf en leven Bij zetten, Adam en zijn gade, band aan band, Door wandelen den bof, die, beerelijk geplant. Hen luttel min ziet dan aerts englen begenadigt En uit Gods vollen scboot, naar lijf en ziel, verzadigt Men sla bet onderling gesprek van verre ga, Beepid wat middelen den scbepselen tot scbd En af bruek dienen ; lett' in eenen boek gescbolen, Wat bun verbaden werd en wat ben wordt bevolen Op lijf en ziel straf ; want Hoogste is niemands vriend, Dan die zijn boovardij ten roem en aanwas dient ; Eene oorzaak, waarom gij mijn Hemelscbe eedtgenooten, Als weder spannigen, ten Afgrond zijt gestooten. — i. 71. P. 148. Ben ik uw vleescb en been Zoo draag n, als een man, en laat ons lotgemeen Te gader leven 'k noode n Gods eige gaven, Zoo zal nw kennis trotscb tot aan de staaren draven ; Zoo wordt gij in wetenscbap en wijsbeid God gelijk. Gebruik uw vrijen wH, en toon mij de eerste blijk Van liefde, in 't volgen van mijn aller eerste bede. Zij lijdt geen weigeren. Gevolgzaambeid baart vrede. — iv. 1322. Digitized by Google 2i6 ADAM IN BALLINGSCHAP. P. 149. O welk een strijd ! Hier Btaat bet vroawen beeld, daar Qod Hier yleit me hare bed, daar dreigbt me een streng verbod ; Zal ik de liefde en gonat van mijne yrouwe ontberen. Of de opperste genade in ongen& yerkeeren ? Een onwedr bamt er in mijn geeBt — iv. 133^- P. 150. Een andre ribbe legt a nader aan het hart, Dat d'opperste u een vrouw, naar nwen zin, bootseere. — iv. 1383. P. 150. Wij scheurden De witte zijde yan hunne eerste onoozelheit. Dat zijn de slippen, rml yan stof, en rood beschreid Van slijk en sprenglen bloeds. Zij jammeren en krijten. Men boort ze elkandre de schuld der misdaad wijten En yloeken. Eden galmt van jammerlijk misbaar. Mistroostije Adam krapt zijn aanzicht, rukt het haar Met lokken ult zijn hoofd en wekt de hofgeschallen, Uitschreeuwende : Waartoe, war ben ik toe yeryallen ! Ik gaf mijn bmid niet, maar mijn yijandin gehoor. Mijn yleesch heeft mij yerraHn. Ik yolgde een heilloos spok. Een yuile snoeplnst was de pijl, die Eya griefde En mij al teffens. Och! dit komt yan yrouwen liefde ! Ik ben yan mijne ribbe en eigen yleesch yerraltn ; De yroweliefde komt inij al te dier te staan. — y. 1485. P. 152. De hoyaardij heeft mij bedoryen en bekoord. Het spook des Afgronds klampt mij met geweld aan boord, Ik yoele en yoere aired een oorlog in mijn leden ; Het yleesch wil anders dan de geest yerstand en reden En wil, geteisterd yan dien onyerwachten smak, Geyoelen al te spade een yreeselijken krak E geyoel de jammeren yan buiten en yan binnen. — ^y. 1502. Digitized by Google SAMSON. 217 P. 153. Ev, Zoo Bchuift ge uw eige schiild alleen op mijnen hak. Ad, O oorzaak van mijn yal en zooveel ongevals, Hieruit te sproiten ! och dit komt van echtgenosoten ! Op zulk een voorwaarde is ons huwlijk niet gesloten. Ev, Het voegt den man zijn vrouw Qodvruchtig voor te treden. Ad, Laat dees geyloekte boom getuigen, wie eerst Eden Durf schenden, en zich aan 't verboden ooft vertast. Ev. De zwakke viouwe kunne is van een lust verrast. Ad. En uw vervloekte lust mij bitter opgebroken. Ev. Het voegt een manshoofd zich te houden onbe- sproken, En stand te houden, zoo het vrouwebeeld bezwijkt. P. 154. Dus sleept de wellust van een oogenblik, eene uur, Een lange keten na van rampen en verdrieten. Het lust me langer niet, het leven te genieten. 'K verbeeld me, waar ik ga en sta, een bange dood ; Zij grimt me leelijk aan. Och, open uwen schoot, Ontvang me o aarde ! want de lust is mij benomen ; Ontvang me wederom, ik ben van u gekomen. Dit lichaam komt u toe. De ziel verhuize en zoek' Een heimelijk verblijf, daar een verdiende vloek Haar benevoere ; want zij heeft des Hoogsten zegen Misbruikt wat toeft de dood ? het leven is me tegen, De nare duistemis veel liever dan de dag. Mijn schande legt te naakt. Zoo 't mij gebeuren mag Ze sterven, keer het niet. Laat u mijn doot behagen. SAMSON OF HEILIGE WRAAK. P. 172. Wat mensch zit in dien eik dus eenzaam en alleen ? Het schijnt, hij bidt ons om een aalmoes, gansch verlegen Van bittere armoede. — ii 184. P. 172. God hoede ons alien ! Wat verschijnt ons ! Och ! wat raad? [duwen?" Och, och ! hoe kunnen wij dit schikken ? Dit ver- ii 196. Digitized by VjOOQ IC 21 8 SAMSON. 'E heb vele maanden lang, gesloten aan dees keten, In't molentuchtuis liier jnijn tijd bedroefd gesloten, Zoo blind, gelijk ge ziet, geslagen en begrauwd. ii. 204. P. 173. Sam, Toen door God's kracht een bron nit egels tanden sprongk, En ik verbit van slaan, het hart verkoelde en dronk Bekwam die wonderbron mij dus in mijne smarte De hemel zegene u voor uw meMoogend harte. Rei. Prins Samson, vrome prins ! wat is het ons een pijn U hier te vinden, in dien jammerlijken schijn ! Wij zijn lodinnen, hier vergaard van west en oosten, En komen op dit feest u zoeken, u vertroosten, Naar tijds gelegenheid, maar niet naar onzen wensch. Geen onbeschaamde dier, dan een ondankbar menscb ; Dat weten uij, u dienst en hulp en eere schuldig Verdadiger des volks, och ! draag uw smert geduldig, Totdat het God voorzie. hartewee ! O smart ! Al weigert u de zon haar licht, God kan uw hart Verlichten met een glans inwendig, die de stralen Van duizend zonnen dooft. Wie kan de macht bepalen Der Alleroppersten ? Die u zoo wonderbaar Begaafde met een kracht, verbogen in uw haar. Is machtig, als het Hem belieft, in u te werken Ook zonder haarlok u te wapenen en te sterken, — ii. 261. P. 176. Och ! waar Ik schuw geweest van Filistijnsche vrouwen, Bedrieglijk in den aard ! Mij mag de dag wel rouwen, Dat ik bij Sorek lest verliefde op Dalila Lichtvaardig, liefdeloos, en gierig. Op gen& En ongenade van een boelschap los te drijven, Is op een stille zee, in nood van eens te blijven, Zich reukloos wagen. Zie, die op beloften zag, Door's vijands geld bekoord, hield aan mij, nacht en dag, Te vergen het geheim van mijne kracht te melden In 't heetse van den gloed der minne ; een zielstorm, zelden Digitized by Google SAMSON. 219 Van mannen wederstaan. Had toen ! helas ! mijn geest Zoo sterk van krachten en geweld als 't lijf geweest 'K had dicht gebleven, mij gehoed dit klaar te zeggen. Noch wist ik 't driewerp haar met eenen schijn f ont leggen. — iL 237. P. 178. Maar 't ongenadig lot, dat hem ten deele viel, Het licht t' ont beren, in een nacht van duistemissen Wat is dit anders dan het halve leven missen ? Hij leed een halve dood, toen hem, van kracht beroofd, De vijand boorde bei zijne oogen uit den hooft. — ii 484. Geen mensch, geen vorst kan mij mijne oogen wedergeven, Ik mis mijne oogen, och ! dat's meer dan 't halve leven. De dag ging onder, eens voor eeuwig. Ik verwacht Den opgang nimmermeer. Het is hier eeuwig nacht ; Nog mogen in der nacht alle andre dieren slapen En rusten ; Samson ziet geen rust voor hem geschapen. — iii. 871. P. 180. Dees ongelukkige, verkloekt, verrast, gegrepen, Berooft van 't hemelsch licht, met ketenen genepen Gedoemd ten arbeid, op 's aanklager's straffen eisch. — ii. 569. P. 180. De Goden leverden dien vijand in ons hand. Door kracht van uw gebeen. Nu wenschen al de Heeren, Dat Samson onder dit zeeghaftig banketteren. Die vijand, onlangs nog onoverwinbaar sterk, Op een triomftooneel, mocht spelen in de kerk, Tot prijs van Dagon en tot blijschap van hun alien. — ^iii. 756. P. 180. Laat Samson inkledn. Laat de schowburg open zetten. Wij zegenen het spel, God Dagons naam ten lof ! —iii. 774. P. 181. Mijn Engel Fadael kwam heden Mij noch vertroosten, daar Ik zat En op de knidn om sterkheid bad ; Digitized by Google 220 SAMSON. Toen steef een nieuwe kracht mijn leden,. Gods geest^ die mij, van kindsbeen af Tot hooge daden heeft gedreven Gtebiedt mij rustig door te atieyen Bereidt me een heerlijk yoratengraf. — ^vi 1077. P. 183. Nu den grooten ommegang Eens geyierd met spel en zang, En in Dagons naam begonnen Die den vijand heeft yerwonnen. Laat de schutterij vooroit Henetredn, op bom en fluit, Festbazuinen en trompetten. Laat zicb Gods gewijden zetten In bnnne orde^ paar aan paar, Met een statig kerkgebaar En, gekranst met eiken blftren, D 'eer van 't hooge feest bewaren. Laat koralen hunne keel Mengen met schalmeye en yedL Samson trede op hun gezangen, Met een braven stoet behangeii. Dan de torts, dan 't wyrookvat Dagon, 't Heiligdom der stad, Volge, op eenen stoel gedragen. Wij, gereed op zijn bebagen, Volgen hem, en op dien trant Al de Vorsten van het land En Vorstinnen en de Grooten Met den stoet van 't hof gesloten. Gij, koralen ! zingt ons voor Op dit zegenrijke spoor. — iv. 1379. P. 184. Groot is Dagon, 't hoofd den Goden Die Gods vijand onverwacht Heeft geleverd in ons macht, Voor wiens kracht de reuzen vloden ; Die alleen zoo veel vermocht, Zonder zwaard op zie te gorden, Digitized by Google SAMSON. 221 Als een heerkracht in slagorden Op een voistelijken todit * Groot is Dagon, 't hooft der Qoden, Die Gods yijand leide aan band, En hem leveide in ons hand, Tot een schimp der blinde Joden. Ziet, hoe is hij nn vemefird Tegens wien nooit Filisteenen, Ongekwetst in 't veld verschenen Ziet, hoe Gaza triomfeert ! Groot is Dagon, 't hoofd der Goden, Die Gods vijand, oyeral Zoo ontzaglijk, brocht ten val, Haalt nw hart op, gij genooden, Die ten offermaaltijd zult Samson zelf, op treur tooneelen, Zien zijne eige treurrol spelen. Schrikt niet, zoo hij briescht en bmlt. — iv. 1405. P. 186. Bei. Genade, God ! genade ; o help ons, help ons heden ! Vertroost ons in dien nood. Wij schreyen van beneden Naar nwen hoogen troon. Wats' dit een overval ! Waar zijn, waar staan wij 1 Dit afgrijselijk geschal Verdooft onze ooren. Al dit stof verblindt onze oogen Wij stikken. Wij vergaan van stof. Het puin gevlogen, Gestoven door de stad, vervnlt de mime lucht De stad is vol geschreis, vol jammers Het gerucht Het hnilen, het gekerm verspreidt zich door de straten. Wij durven, en 't is best, niet uitzien naar bescheid. Wij dniken stil een wijl in deze kerkhof hagen, Hier komt er een, verbaasd, verbijsterd, en verslagen Laat ons vememen, hoe het staat, hoe 't is vergaan. Ai ! hoveling ! belief t het u, ai ! blijft wat staan. Verhaal ons toch, hoe 't legt geschapen en geschoren. Bode. Hebreenwsche j offers, och ! heel Gaze is nu verloren, Al 't Filistijnsche land in zijnen hoofsten nood Rei. Hoe ging 't met Samson, is hij levendig of dood ? Digitized by Google "V 222 SAMSON. Bode, Al dood en koud. Och, waar hij tijdig dood gesmeten, In ste^ van blindeling, gebonden aan een keten, Mishandeld, omgevoerd, verbitterd, en verstokt ! Nu beeft bij in zijn wraak zicb zelven in gebrocbt. Rei Zoo missen wij HebreSn voor eenwig onzen rechter En landdescbermer. Och, dit's jammerlijk ! Maar ecbter Verbaal ons, stnk voor stuk, al wat gij boorde en zaagt. — V. 1460. P. 189. Bode, Wij zagen Samson eerst den ommegang geleyen Voor Dagon^s Heiligdoin ten toon trefin op schalmeyen, *0p snaar en zegezang en vrolijk feestgeluid. Hij stond den scbimp en smaad des gednldig uit En mak, gelijk een lam, en biel zicb in getrokken, Maar kauwde midderwijl de beimelijke wrokken Zoo raakte d'ommegaug van Dagon aan zijn end ; Het offermaal begon, gelijk men is gewend, Docb beerlijker dan ooit, uit blijscbap, dat de landen Den grootsten vijand, nu gevangen in bun banden Vast ringeloorden, in zijn blindbeit en verdriet —V. 1492. De Kerkgalm bauwt ben na. Men boort de galmen klatren, Die groeyen bij den wijn. De groote kelk ging om Op d'eer van Dagon, en bet ganscbe godendom Men zou, tot slot van 't feest, ten spele zicb bereiden De blinde Samson zegt : Ai, tucbtknaap ! wil me leiden Daar dit tooneel aan bei de boofdpilaren leunt En 't scbrikkelijk gevaart van al de kerk opsteunt. —V. 1525. G. Brandt's Account of Vondel's Literary Method AND Studious Habits. His industry and power of work were well-nigb incredible, knowing, as be wrote in a certain letter, " tbat be wbo ascends tbe beigbts of Parnassus all panting and perspiring, mounts by Digitized by Google VONDEVS LITERARY METHOD, 223 slow degrees, and that study and vigilance sharpen the under- standing." All his extant writings, more than thirty plays, besides his other great works, and such a multitude of poems of every description, are witnesses of his industry. His avidity for information was intense, and he availed himself of every possible means for acquiring it In order, upon every subject and topic, to find the right expressions, he inquired from every class of men what Dutch words each made use of in matters relating to their work, business, or art. The country people he asked how they spoke about agriculture, and how they named and expressed everything connected with it. Concerning house-building he questioned in like fashion the carpenters and masons; con- cerning navigation and ship's tackle, the sailors ; concerQing the art of painting, and whatever related to it, the painters ; and similarly concerning every other business, science, or art. This served for the building up of the language, and helped him to express whatever occurred to him in words which were appro- priate to the matter in hand. — Leven van Vondel^ p. 100. Nederlandsche Elassieken door Dr, Verwijs^ vol. iv. THE END. PRINTED BY BALLANTYNB, HANSON AND CO. EDINBURGH AND LONDON. Digitized by Google Digitized by Google Digitized by Google Digitized by Google. 