Catalogue of documents from 16th September 1795 to 21st February 1803, in the collection of colonial archives at Cape Town
Theal, George McCall, 1837-1919
Den 28 dito passeeren een eloof, wij de Bosjesmans cloof noemden en na den Cafferlands berg in bet N. O. van ons voor de laatste- maal te hebben gepeijld, quamen wy te campeeren by de Bosjes- mausrivier. Den 29 dito nog al voortgaande quamen wij na Den 30 dito de gesegde Bosjesmansrivier te sijn overgekomen en Den 31 dito rustdag te hebben gehouden lleis van den Vaandrig Heutler. 71 September. Den 1 dito halte te houden by de Sprinkbocke fontijn alwaar den 19n Maij passato ook hebben gecampeert. Teegens den avont quamen eenige Hottentotten uyt de Craal van eenen Capitein Dauhau by ons die wij met tabaeq en dacha beschon- ken, men verstond van deselve dat het de geheele quaade mousson hier niet gereegent hadde. Den 2 en 3 dito geduurig voortgaande arriveerden wij Den 4 dito aan de Sondaagsrivier. Den 5 dito sijn wij getrokken tot aan onse rustplaats van den 13 Maij jongstl : namentl : de Swartekopsrivier. Den 6 dito van hier smorgens te half ses unren vertrekkende stelden wij onse cours wat beseijden af W. Z. W. door een kleijn boschagie, die met versoheijde courssen gepasseert sijnde, gingeu vervolgens W. aan over een klijne vlakte en na ’t passeeren eeniger drooge riviertjes quamen wij in een gebergte, daar wy de eene hoogte op de andere weder aftrokken, tot dat wij arriveerden op een vlakke veld, kreegen doen Gamtousch gebergte weder in Jt gesigt, hier sloegen wij onse tenten op by een fontijn van schoon waater. Breete 33 15^. Lengte 44 19|. Cours en Yerheijd Z. W. t. W. 2| mijl. Den 7n dito braken van hier op met reegen smorgens te 6 uuren, onse cours W. t. Z. en Z. W. t. Wt. stellende nog al door de op gisteren vermelde vlakte tot dat wij arriveerden in onse oude wagen- weg, die wij opvolgden en quamen wij te campeeren aan de van Stadensrivier. Den 8 dito bleeven hier rusten om de noodige reparatien aan de wagens te doen. Eenig van ons volk die aan strand in eene daarby geleegen valley waaren gaan visschen bragten by haare terugkomst meede eenige Hottentotten, die by sig hadden een slaaf van den landbouwer Willem Landman denwelke ons berigtede dat hy met nog twee andere slaaven van syn lyfheer weggeloopen synde met voorneemen om na de Caffers te gaan, deese syne twee makkers hem op een ogtent terwijl hy sliep hadden verlaaten en dat hij sig seedert by de Damasquas Hottentotten hadde opgehouden, dewelke hem hadden gebruikt om kost voor haar langs het strand te soeken. Den 9 dito en 10 dito setteden de terugreijsse voort en arriveerden Den 11 dito aan de Gamtouscherivier. het waater daarinne was veel lager als doen wy deselve op de uytreijse passeerden. 72 j Reis van den Vaandrig Beutler.' Den 12n dito was rustdag. Wierden lieeden alhier besogt door een Hottentots Capitein ge- naamt Hoenjaro die ons beloofdehet pad van bier na het Essenboscb dat door de togtgangers word gebrnikt, te sullen laaten wijsen, en gelijk die weg nader is als die waarover wij gekomen syn, naamen wij sulx gewillig aan. Den 13 dito wierden door onse wegwijsers met een Wt. eours geleijd tot aan de rivier Donque, en daarna tot den oorspronk van de Cabeljauwsche rivier, alwaar op seekere plaats in het Hottentots Keij genaamt lialte hielden. Den 14 dito passeerden wij een hoog gebergte en na de Keijka of Witterivier te syn gepasseert quamen wij by de Leeuwerivier in bet Hottentot Chammago gent : ter houw. Den 15 dito met een W. t. N. cours voortgaande ontmoeteden wij onderweegens de rivier Ou Chamma dat te seggen is Vetwater en nog een andere Soma genaamt, waaruijt de eerste rivier vermeld onder den 30n April passato voort vloeijd, daarna passeerden wij het voorwaards gem : Essenbosch, komende vervolgens in de ge- woone wagenweg en quamen daarover by de Crommerivier, alwaar wy campeerden. Breete 33 19:^. Lengte 43 15. Cours en Yerbeijd W. t. Z. 5 gr : Zk : 2±J mijl. Den 16, 17, 18 en 19 dito al geduurig voortgaande door deselfde weg als onder gisterigen datum staat vermeld quamen wij Den 20 dito ter nagtrust op de plaats alwaar den 20 April laatst- leeden meede hebben gecampeert, bier quamen by ons ses Hotten- totten met haaren Capitain Faitje, van wien men verstond, dat vijff van de scbeepelingen van de verongelukte Franse schuijt haaren weg door bet Houteniquas land en de overige bier door haaren weg na de Caab hadden voortgeset, hetwelk wy presumeeren te sullen syn gesebied om bet land so wel binnen in als langs bet strand te ontdecken. Den 21 dito setteden wy de reijse voort, dog Den 22 dito hielden wy rustdag. Hebben van den 20 ruuw en koud weer gebad met regen en bagel vermengt. Den 23 en 24 dito is ons niets sonderlings ontmoet. Den 25 dito sloegen wy ons needer by de Matjes rivier, wierden ter deeser plaatse weeder besogt door den Capitein Wittebooij, bij sig hebbende nog drie Hottentotten van de Dauneij natie die aan de Oliphantsrivier woonen. Van de selve verstond men dat gedagte Reis van den Vaandrig B cutler. n rivier haareu oorspronk heeft niet ver van do plaats alwaar de Gamtousch rivier meede ontspringt, en dafc eerst gen : rivier na een groot deel lands doorgeloopen te hebben sig eyndelijk ontlaast in de Gouritsrivier. Den 26 dito syn wy gemarseheert tot naar de Rietvalley op onse rustplaats van den 13n April en Den 27 dito quamen wij te eampeeren by de Klipbanksrivier. Den 28 dito sijn in onse terugreijse heeden geavanceert tot voor de Hattaquas eloof en sloegen onse tenten aldaar by de Saffraan craal op ; van hier wierd door den Commandant de volgende missive- aan den Edelen Heer Gouverneur gesehreven. Cabo de Goede Hoop Aan den Wei. Edele Gestr : Heere Rijk Tulbagb, Gouverneur in loco etc. etc. etc. WelEdele Gestrenge Heer, Voor mijn vertrek van de Chijs Chamma rivier bebbe ik de eere- gehad per den landbouwer Andries Arendsdorp aan Uwe Wei Edele Gestrenge onder den 31 July passato voor ’t laatste maal te schrij- ven, dog tervvijl ik niet denke dat gem : Arendsdorp sig vroeger Caabvvaarts sal gewend hebben, gaat by deese copia daarvan over, aan welk schrijven de vrijheijd neeme mij te gedraagen, des sal deese wederom dienen om Uwe Wei Edele Gestrenge in alle sub- missie te adviseeren dat ik van gem : Cbijs Chamma rivier op den In daaraanvolgende maand Augustus vertrokken en rnynen cours noordwaarts naar de in die missive vermelde Kleyne Chineesjes ge- nomen, dog hebbe geen derselver kunnen opdoen en overal daar wij getrokken sijn, hebben sy sig met de vlugt in ’t gebergte begee- ven, waar wij se niet hebben kunnen agterhaalen. Gem : natie syn weinig verschillende met de Bosjesmans, wierden door soo evengem : d’ Gauas genaamt, als dat deselve onder een generaal opperhoofd Goechoemaua geheeten, gelyk de Caffers en Tamboegies sorteeren, van hunne schilderyen hebben wij op de klippen gevonden, hetgeen voor die natie tervvijl sy geen onderwijs daar van gehad, ook de noodige dingen manqueeren al veel is, egter soodanig niet als vvel daarvan gesproken wierd. In ’t gem : D Gauasland syn wy gevordert tot op de breete van 38 gr : 36 min: lengte van 15 gr : 22 min : ende gemerkt in dat land geen weijde voor ons beestiaal vonden en onse beesten vry mager wierden, ook nu en dan ’t een na het ander verrekte, daar by de koude nagten die bij continuatie duurden, sulx alleen een koude 74 Reis van den Vaandrig Rentier. toevallige regen ons in een armoedige getal van trekbeesten son gesteld hebben en geen hoope was verder in dit land eenige weij te vinden, terwyl de Bosjesmans eenparig verseekerden hoe verder in, hoe minder weij men soude ontmoeten, doordien bet land doorgaans met ruijgte begroeijt en daar nog al eenig gras in andere tyden ge- stond en was sulx verbrand, ende gelyk sy ons beteykend liadden het daar te lande in 9 maanden lang niet gereegent, sulx bleek ge- noegsaam, terwijl wij seifs de grootste doornboomen langs de riviere als elders verdroogt gevonden, derhalven ben ik genoodsaakt geweest op den 18 der gem : maand Augustus dat land te verlaateu, om hoe eerder hoe liever beeter weij op te zoeken, sulx ik mijne weg weder Caabwaarts gewend en op heeden aan de Saffraan eraal gearriveert, denkende op morgen de Attaquas cloof te beklimmen of op den 3 On deeser maand de Hagelcraal te halen, welke plaats aan de andere zijde deeser clooff gelegen is. Betreffende laatstelijk de sig onder mij sorteerende manschappen sijn deselve, Gode sij dank, voor tegenwoordig nog alle in eene wenschelijke gesondheid sig bevindende. Hiermeede deesen afbreekende onder gunstige verwagtinge dat deese mijne gedaane reijse door Uwe Wei Edele Gestrenge mag werden geapprobeerd, so neeme de vrijheid mij in alle submissie te onderschryven. (onderstond) Wei Edele Gestren- ge Heer Uwe Wei Eds. ootmoedige en onderdanige dienaar. (was geteekend) A. F. Beutler. (in margine) Op de Saffraancraal aan de Attaquas cloof den 28 September 1752. Den 29 dito syn heeden de bovengem : Hattaquas cloof overge- komen en bereikten een moerassig rivier, het heeft in deese twee daagen sterk gereegent en tusschen beyde gehagelt, en ook sneeuw gevallen, het was regt vinnig koud. Den 30 dito hebben de reijse voortgeset tot aan de Hagelcraal alvvaar October. Den 1 dito rustdag hielden. Den 2, 3 en 4 dito voortgaande bereijkten wij Den 5 dito de Soetemelksrivier, hier ter plaatse ontfing den vaan- drig de onderstaande missive. Mynheer en Yeel Geagte Vrind, UEd: gedateerde letteren van den 28 September nopende UEds : terugkomst herwaarts heb ik heeden door den daarin vermelden Hottentot ontfangen, waarover ik met veel blydschap ben aange- daau, om dat so wel UEd : als de onderkebbende nog in goeden welstand syn ; maar vermits UEd : komste mij buijten verwagtinge Reis van den Vaandrig Rentier. 75 komt, geloof ik dat UEd. deese wat ongemakkelyk sal voorkomen, egter ben ik daarneevens in dat vertrouvven, dat het eevenwel niet onmogelyk sal syn aan de intentie van den Wei Edele Heer Gouverneur te voldoen. En ter saake overgaande, soo is bet dat ik de eere hebbe gehad, dat bet den WelEdelen Heer Gouverneur geliefde met mij te spreeken over ende ter saake van seekere baaij omtrent 30 mijlen beoosten de Mosselbaaij strekkende in Oude N iquasland, bij onse inwoonderen genoemd word de Twee Valleijen, ter oorsake dat twee swaare rivieren van ’t gebergte en uijt het bosch in een ruym vlakte eerst twee valley uytmakende sig in zee uijtgieten, van welke baaij by deese inwoonderen veel word gesegt en ook de vaste praesumptie is dat dien Fransen Luijtenant met syn laatste sloep in die baaij aan de wal is gebleeven, waarby wel- opgem : Wei Edele Heer Gouverneur mij teffens ordonneerde by UEds. arrivement ditwaarts hetselve aan UEd : te bedeelen, om wel meede ten principaale deese voorengenoemde baaij door den stuurman en landmeter naauwkeurig te laten besigtigen wat daar- van syn mogte. Ende UEds : verders een goede rijs toewenschen- de verblyve met veel agtinge. (cnderstond) Mynheer en YeelGeagte Vrind, UEd: dw : dienaar. (was geteekend) J. A. Horak. (in margine) Swellendam den 4n October 1752. Naar lectuure van dien brief wierd alles tot de uytvoeringe der geeerde ordre van den Edelen Heer Gouverneur klaar gemaakfc en also den gantschen train hiertoe niet noodig wierd geoordeelt, wierd hierom best gedacht een gedeelte van dien onder commando van een sergeant vooraf met de volgende brief Caabwaards te senden. Cabo de Goede Hoop. Aan den Wel Edele Gestr: Heere Rijk Tulbagh, Gouverneur in loco etc. etc. Wel Edele Gestrenge Heer, Tseedert het afsenden van mijne laatste onderdanige van den 28 September passato, waarin de eer gehad hebbe Uwe Wel Edele Gestrenge in alle submissie myn arrivement voor de Attaquas cloof te bedeelen, soo neeme thans de vrijheid verder te communieeeren dat ik mijne reijse Caabwaarts vervordert en op heeden op de plaats de Soetemelksrivier gent : toebehoorende den oud burgerraad Hen- drik Emanuel Blankenberg gearriveert ben. Bij mijne aankomst alhier ontfing ik een missive van den Land- drost tot Swellendam gedateerd den 4n deeser loopende maand, waarin vermeld word als dat sig in ’t Outeniquasland omtrend 30 mijlen beoosten ae Mosselbaaij een soort vau baaij soude bevinden. 76 Eeis van den Vaandrig Beutler. Ende naderaaal men in die tijd toen den Franssen officier sig by 011s bevond geen verdere navigt om trend de aan Uwe Wei Edele Gestrenge geadviseerde baaij heel't knnnen trekken, ben ik van gedagte dat dit deselve weesen sal, derbalven om sooveel mogelijk aan de intentie van Uwe Wei Edele Gestrenge te voldoen, hebbe ik de leden laten vergaderen, hun die missive voorgesteld, soo is be- slooten den train te verdeelen, terwijl wy deese inwoonders niet tot laste kunnen leggen blijven, sullende ik ondergeteekende, den adsistend, sergeant, stuurman en land meeter met 11 soldaaten, mitsgaders 2 wagens, mij naar derwaarts vervoegen, en die baaij sooveel mogelyk, schoon onse scbuijt sig onbequaam daartoe bevind, te doen pijlen, de overige train onder bet gesag van een sergeant de terugreijse naar de Caab laten vorderen. Deesen dan voor teegenwoordig niets meer weetende by te voegen, als alleen dat sig alle de onder mij berustende manschap, bebalven een die gisteren is komen in te vallen, Gode sij dank, in gewenscbte gesondheijd nog komen te bevinden, sal ik denselveu biermeede fineeren, na Uwe Wei Edele Gestr : in de protextie Godes bevolen te hebben, neeme ik de eere my in alle submissie te ondersckryven. (onderstond) Wei Edele Gestrenge Heer Uwe Wei Edele Gestr: seer ootmoe- dige en onderdaanige dienaar. (was geteekend) A. F. Beutler. (in margine) Soetemelksrivier den 5n October 1752. Den 6n dito soo als den sergeant met 46 mannen en eenige wagens sig op reijse na de Caab begeeven badde, ging den comman- dant met bet overig volk ten getalle van 25 coppen meede op reijse, de cours wederom oost stellende en quamen daarmeede ter bouw by de plaats van den burger Rentsburg. Breete 33 50lj. Lengte 40 23^. Cours en Yerbeijd O. 3 gr : Nk If mijl. Den 7 dito Gouritsche rivier overgetogen synde namen wij onse rustplaats by de Honingklip. Breete 33 4U}. Lengte 40 43. Cours en Verbeid N. O. t. N. 8 gr : Ok : 3T^ mijl. Den 8 dito trokken wy naar Ignatius Ferreire en quamen Den 9 dito op Hartenboscb aan de Mosselbaaij geleegen. Den 10 dito marcbeerden beeden onder bet vallen van een regentje tot aan de Reebokkenfontijn, alwaar wij campeerden, sijn op deese marscb de Kleyne Brakkerivier, nevens nog een ander die daar instroomt Conna genaamt gepasseert. In den agtermiddag quam op ons versoek by ons den landbouwer Jacobus Botba om ons de weg na gem: twee valleijen door een onderweegen staande groot boscb te weijsen. Eeis van den Vuandrig Beutler. 77 Breete 33 36. Lengte 40 51. Cours en Verheijd O. N. 0. 8 ■gr : Nk 1 mijl. Den 11 dito na de groote Brakke en Klippen driften revieren te syn gepasseert hielden \vy halte by de Gourasrivier. Breete 33 33. Lengte 41 2. Cours en verheijd O. t. N. 6 gr. Nk 2f mijl. Den 12 dito bereijkten heeden seekere plaats de Keerom by de landbouwers genaamt, omdat men met wagens onmogelijk daar- door komen kan. Breete 33 32^., Lengte 41 11|. Cours en Verheijd Oost 4 gr : Nk If mijl. Den 13 dito na het benoodigde op eenige paarden gelaaden te hebben, gingen \vy met agterlaatinge der wagens de voormelde Keerom over en na de rivieren Koeakamka en Gouringa te sijn ge- passeert, trocken wy vervolgens door het boseh onder den 10 deeser vermeld, en quamen daarna by de gemelde valleijen, alvvaar wy ons cam pern ent opsloegen, het overige van deesen dag, mitsgaders Den 14 dito doorgebragt synde om alles ter deeser plaatse en soo meede langs het strand behoorlyk op te neemen en te besigtigen, bevonden men dat deese Twee Vallyen, die omtrent anderhalf uur reijdens van malkanderen leggen, en na gissing ieder wel vyf uuren in dies omtrek groot sijn, worden geformeert door drie bysondere waterrijke rivieren, de welke van het gebergte afkomen en sig daar inne ontlasten, sonder dat er egter uytwateringe daarvan ergens of na het strand word gesien, waarom en ook ter oorsake dat het water dier valleijen brak en soutagtig is, dog de eene meer als de andere, men moet vast stellen dat deselve valleijen door eenige onderaardsche canaalen communicatie met de daarby leggende zee hebben, synde die dewelke naast aan de Mosselbaaij legt langwerpig en de andere rond, mitsgaders beyde na de zeijde van 't gebergte seer diep, dog aan de zeekant doonvaadbaar. Het strand langs die valleijen is doorgaans met klippen en swaare rotsen behebt, gaande de rollingen der zee aldaar daarenboven seer hoog, soodat geen aankomen ter dier plaatse voor schuyten of boot te vinden is. Den 16 dito neemen heeden weederom de terugreijse na de Caab en quamen na een marsch van vyff daagen Den 22 dito voor de Duyvenhoxrivier, waarvoor wij, vermits het water hoog op geswollen was moesten blyven leggen tot Den 24 dito daaraan, wanneer ’t water gevallen synde, wy die rivier overgingen. 78 Reis van den Vaandiig Beutler. Den 25 dito vervorderden wij onse reijse over de Bulfelsjagt- rivier tot aan de rietvalleij en quamen Den 26 dito op Swellendam. Den 27 dito syn wy van daag de breede rivier met de schuijt van den landbouwer Philip Cortje overgevaren. Den 28, 29 en 30 dito, de reijse was binnen deese drie dagen door de Hessaquas cloof en de Tijgerhoek tot op ’’s Compagnies post het Siekenhuijs. Den 31 dito quamen heeden te campeeren aan de Steenbokke- rivier op de plaats van Wessel Wesselsz. November. Den 1, 2 en 3 dito marcheerden wij over de Swarte Boih en Palmietrivieren en na de Hottentots Hollands cloof afgekomen te. sijn, sloegen wij onse tenten op by de plaats genaamt Onverwagt. Den 4 en 5 dito van hier trocken wy over de eerste rivier, Saxem- burg en de Tygervalleij en arriveerden . na agt maanden en seeven dagen uijtgeweest te syn Den 6 dito daaraan in het Casteel de Goede Hoop alle in rede- lijke gesondheijd, waarvoor en soo meede voor de vei’dere aan ons op sulk een lange en gevaarlijke reijse beweesene weldaden wy den Almagtigen kertgrondig moeten bedanken. (was geteekend) A. F. Beutler. C. A. Hoofd, adsistend. (onderstond) Accordeert. (geteekend) A. Bergh, E. gezw : elereq. Aecordeert letwrlijk. Geo. M. Theal, Kaajostad, 4 September, 1896. Van de Sand l de Villiers Co., Beperkt, Druhkers, Kaapstad. REIS NAAR INHAMBANE IN 1770. Extract uit een brief van den Gouverneur en de Raad van de Kaap Kolonie aan de Vergadering van Zeventien, gedateerd 20 Junij 1772. Aan uwe wel Edele hoog Agtb. bij onse onderdanige Letteren, de datis 19 Decbr. 1770 en ]. Maart 1771 pligtschuldig kennisse gegeeven sijnde, dat den hier permanenten Hoeker de Snelheijd, zonder Rio de La Goa, werwaarts als doen was afgezonden, te hebben kunnen bestevenen, en na op die voijagie veel teegenspoed te bebben gehad, ter deeser rbeede was gereverteerd, vinden wij ons verpligt Uwe Wel Edele Hoog Agtb. thans te berigten, dat van de aan het gem. vaartuijg bejegende rampen, ook geene van de minste is geweest, dat het zelve met agterlating van Twee Stuurlieden, een quartiermeester en Elf Mattroosen, die ter verkenning van't Land omtrent voorgem : Raaij van Rio de la Goa, waren afgezonden, den Steven dit been heeft moeten wenden, welke beijde Stuurlieden neevens Twee der Mattroosen, egter na het uijtstaan van veel Elende en gevaar, eerst te Inhambanij, vervolgens te Mosambique, van daar te Diu Souratta, en Eijndelijk te Ceijlon zijn te bouw gekomen, van welke laatstgem. plaats deselve met ’t Retourscbip Borsselen, albier zijn aangeland, gelijk Uwe wel Edele Hoog Agtb. dit alles bij gelieste omstandig zullen kunnen beoogen, uijt het relaas dat door bovengem. personen verleend zijnde, deesen Copiee- lijk is bijgevoegd, en waar aan ons dierhalven op’t Eerbiedigst refereeren. Relaas gegeeven ter requisitie van den E. Agtb. Heer Mr. Joachim van Plettenberg, Gesaghebber deeses Caabse Gouverne- ments, nevens den E. Agtb. raad van Politie, door de Onderstuijrlieden Pieter Matthijs Aastrop en Jan Feijks, mitsgs. de mattroosen Jan Reijntjes en Willem de Bruijn, alle in opgem. qualiteijten bescliijden geweest op den hier Permanenten hoeker de Snelheijd, zijnde van de navol- gende inhoud. Hat zij relatanten op den 18 Junij 1770 ’s namiddags met bovengem. hoeker de Snelheijd, ter opspeuring der alhier niet opgedraagde Bengaalse Retourscheepen Vaillant en Enchuijsen, l 2 Reis naar Inhambane in 1770. van deese Caabse rheede, t’ zeil geffaan zijnde, direct Cours hadden gesteld, naar de Baaij St. Augustijn op het Eijland Madagascar, in hoope deselve aldaar aan te treffen , alvvaar op den 20 Julij gearriveerd zijnde, dog voorm. Scheepen niet gevonden hebbende, de reijse (volgens de aan de overlieeden van voorm. hoeker ter hand gestelde ordre) den 27 dito daaran, weeder van daar was voortgeset, met voorneemen om de baaij van Rio de la Goa te besteevenen ; dog dat zijl. op de breedte dier baaij gekomen zijnde, wanneer si j eeven het land in *t gesigt hadden gekreegen, dermaten van een Swaren Storm uijt den Z. en Z. Z. W. waren belopen geworden, dat sij zig genood- saakt hadden gevonden om in de bogt dier baaij ten anker te gaau, alwaar geduurende een etmaal waren blijven leggen, tot dat de Storm aan 3t bedaaren was geraakt ; Dat zij vervolgens het anker weeder geligt en getragt hadden, om uijt de bogt alwaar zij lagen te geraken, dog door Subiet opgekomene Stilte en daar op gevolgde Contrarie winden uijt den Z. sulx niet hadden konnen verrigten, maar ten eenemaal te rug gedreeven zijnde, vervolgens op den 31 Augs. daaraan bij donker en mistig weer, gepaard met dood stilte, een sodanige Swaare rojling in Zee, omtrent hunnen bodem, gewaar wierden, dat sij noodwendig moesten presumeeren seer naar de Wal te weesen, alwaar om dan ter saake men weegens de toenemende mist niet van sig af konde sien, geresolveerd wierd, de Schuijt uijt te Setten, ten einde den boeker daar meede met den Steeven op zee te houden, om dus niet te veel af te drijven. Dat den eersten relatant daar op van den Gesagkebber ordre gekregen hebbende, sig in de schuijt te begeeven, sulx gedaan, en voorts getragt had den hoeker op zee te houden ; dog wegens de swaare rolling in *t water, (die hem belette voor het Vaartuijg te blijven) sulx niet hebbende konnen werkstellig maken, geresolveerd had, den hoeker weeder op sijde te loopen, ten einde daar van verslag te doen, als wanneer hem door den Gesaghebber andermaal gelast wierd, vooruijt te roeijen, om te looden, en het land te ontdecken, mitsgs : daar van kennis te neemen, also men niet seeker wist waar men was : Dat hi j Eerste relatant, na sig van een lood en loodlijn, mitsgs : mast en zeijlen, ueevens een Compas voorsien te hebben, met de Schuijt vooruijt geroeijt en Suijdwaards van den hoeker afgestoken was, hebbende als doen wanneer sij een mijl verre vandt ged : Vaar- tuijg afwaaren, door de ophclderende mistbank het land gesien ; dog hier op momentlijk een Schoot van den hoeker hoorende doen, en de Vlag en Sjouw van denselven siende waaijen, waren sij na Reis naar Inhambane in 1770. 3 denselven weeder te rug gekeerd, als wanneer hun den Tweeden relataut met Yier mattroosen in de Jol was te gemoed gekomen, van welke sij verstonden, dat sij meede last kadden, om het land te gaau verkennen, aan dewelke sij, op liun versoek, een riem kebben bijgeset. het welk sij te saraen met hun Yijven deeden, werdende van deselve minlijk gehandeld en gevraagd, van waar quamen, en of sij met hun na liaare hutten landwaards in wilden gaan, }t welk geweijgerd dog teffens versogt hebbende, voor hun wat Vuur aan- teleggen, hadden die Swarten sulx gedaan, en haarl : daarop weder- om verlaten. — Dat den Tweeden relatant met sijne mackers daar op bij het gem : Vuur zijnde blijven sitten, tegens den avond tusschen 6 en 7 uuren een Vaartuijg uijt zee voor de wind hadden sien opkoomen, die sij presumeerden den lioeker te zijn ; gelijk sij den selven dan ook vervolgens tusschen 8 a 9 uuren een halve mijl van de Wal verplaatse daar sij zig bevonden sagen ten Anker gaan, werdende een Uur daarna en dus Circa 10 Uuren door omtrent 100 Swarten, alle als de vorige gewapend, omcingeld, die hun immediaat het roer en de geus der Jol, het Compas, het lood en de loodlijnen ontnamen, en den gantschen nagt over bij hun bleeven sitten ; geevende hunl : telkens door teekenen te verstaan, dat sij hun den hals zouden afsnijden : Dat zijl : indeeze bekommering den dageraad blijvendeafwagten, met het aanbreeken derselve, de Swarten vroegen of sij hun wilden helpen, ten einde de Jol van ’t strand in zee te brengen, 't geen door dezelve geweijgerd zijnde, hadden zij die van den hoeker toegeroepen, en daar op de sehuijt van deselve sien aankoomen. — Dat den Eersten relatant (na dat die van den hoeker het roepen der geene die aan land waaren gehoord, en hunne omstandigheijd genoegsaam gesien hadden, van den Gezaghebber ordre ontfangen hebbende, deselve met de Sehuijt te hulp te gaan) sig immediaat met Een Quartiermeester en 6 mattroosen in deselve begeeven had, en naar de Wal voortgeroeijd was, die hij egter, mits de sware brandingen en hoog gaande Zeen niet durfde nog konde aandoen, als hebbende reets de Sehuijt half vol water gekreegen ; het geen eene der aan land zijnde Mattroosen, in name Willem de Bruijn, gesien hebbende, was denselven t’ zeewaards gegaan en naar den Eersten relatant komen toeswcmmen, die hem de facheuse om- standigheijd der overige aan land zijnde menschen te kennen gaf. bier op door de Swarten over de Sand duijnen langs de daar ag-'ter lopende rivier landvvaards in naar hunne Negerij gevoerd, welke si j bevonden te bestaan in niet verre van elkanderopgeregte butten, of ronde van riet gevloktene korven, gedekt met matten van stroo, sodanig gemaakt, dat se konderi verplaatst .warden na goed dunken; werdende ijder dier butten door een man en wijf bewoond, als geen meerder ruijmte' hebbende, sijnde de ingang derselve sodanig eng en laag dat maar even, en sulx kruijpende er door bonde: Dat zijl : tegens bet vallen van den avond in jde voorm : negerij aangebragt zijnde, terstond aan den voornaamsten van dit gebugt vvierden vertoond, die bun alien vervolgens onder een daar omtrent staanden grooten en bladerrijken boom, (vvelk een vrugt als Vaderlandse peul Erweten drog), deed plaatsen en den gant- scben nagt over van alle sijden bevvaken, in welke omstandigheijd sondcr eenig voedsel of drank te hebben genoten, den nagt door- gebragt hebbende, sagen sij sig dus *s morgens vroeg door alle de mans en wijven uijt de Negerij omringen, die hun vervolgens een halven dag reijsens verre in een boschagie voerden, en aldaar verlieten, latende egter een der swarten bij hun : — Dat sijl : de Swarten siende van bun afgaan, ten Eersten de vlugt genomen, en Noordwaards weder naar bet strand voortgelopen waren, alwaar met den laten avond gekomen sijnde, waren sij vervolgens drie dagen lang al Noordwaards het strand langs gegaan, komende den Yierden dag daaraan voor de mond van eene bun onbekende rivier, welke sij egter naderhand van de Portugeesen vernamen Rio de Oro te weesen, alwaar sij een Swarten (die eeven als die geene welke sijl : ontvlugt waren gewapend en gekleed was) sagen welken egter ten Eersten op bun gesigt landwaarts in liep. twee hunner mackers oncler de armen voortgeleijd geworden was, tot aan het. 9 matmen Strandwaarts en den Tweeden relatant met ses mannen landwaarts, een voor uijt leggende bosch in, in dewelke beijde parthijen verdwaalden, en niet voor des anderen daags avonds, dus na Twee Etmalen gaans, weder bij eene Negerij bij den anderen quamen, bebbende intnsschen geen bet minste voedsel genuttigd, waardoor dan ook den Quartiermeester en een mattroos Jan Piet genaamt, ten eenemaal siek wierden, en sij sig dus genoodsaakt vonden aldaar alle te moeten vernagten, werdende door de Swarten als voren gespijsigd, dog met het aanbreken des dageraads genood- saakt, om met agterlating bunner twee sieken van daar te ver- trecken. Dat zijl : gelijk soo eevengezegd, des morgens met agterlating liunner twee mackers vertrocken, en geduurende 8 a 9 dagen de wildernissen doorgegaan zijnde, na het uijtstaan van veel bonger en ongemak, eijndelijk waren gekomen bij een andere soort van Neegers, die met klijne ldeedjes van wit grof Linnen om bet onder- lijf bekleed waaren, welke bun niet alleen minsaam bejeegende ; maar ook van de eene Negerij na de andere, door een gids lieten begelijden tot aan een Portugees Comptoir genaamd Jbambanij of Jambanij, leggende op 23 gr : 30 min : Z : Bte : aan een rivier Vijf mijlen landwaards in van’t Eiland Maforonbo, alwaar den Eersten relatant in eene digt bij leggende Negerij siek bleef leggen : Dat den Tweeden relatant daarop met de andere naar ’t gem : Comptoir Jambanij voortgegaan zijnde, aldaar aan de Factorij aangekomen, endoor bet Portugeese Opperhoofd minlijk ontfangen, mitsgs : na dat hij bunne ongevallen verstaan had, met Eeten, drinken en kleederen voorsien, en verdeeld onder de inwoonders, ge- buijsvest geworden waren ; zijnde inmiddels den Eersten relatant drie dagen daar aan, meede aldaar in een aller ellendigsten toestand gearriveerd, werdende insgelijx als de voorige ontfangen, en van kleederen voorzien ; tervvijl voorts geduurende bun verblijf alhier twee bunner mackers namentlijk, de mattroosen Anthonij Heiberg en Pieter Andriessen door de geledene ongemacken zijnde komen te overlijden, te weeten, den Eersten op den 18 Oetbr : 1770 en den anderen den 28 Febr : 1771, voorts nog aldaar als soldaaten in dienst getreeden, en van de protestante tot de Roomse religie overgegaan waren, de Mattroosen Fredrik Lindrood en Jan Morne, den eerst genoemden een Sweed en den anderen een Engelsman van geboorte, zijnde den mattroos Jan Anthonij van Barcelona, bij Jt Opperhoofd aldaar als knegt gebleven : Dat sijl : (doen niet meer dan vijf in getal uijtmakende) te 2 10 Reis naar InJiambane in 1770. samen op den 27 Junij sig met verlof van T Opperhoofd begeeven bebbende aan boord van een aldaar van Mosambique aangekomen Snaauw scbeepje (vvelkers naam sijl : vergeeten hebben) ten eijnde naar bet eevengem : Portugees hoofd Comptoir over te vaaren, dien- selven dag onder zeil gegaan, dog door Contrarie winden genood- saakt geworden waren, in de mond der rivier van Jkambanij aan Eijland Maforongo tot den 28 Julij te vertoeven ; van waar als doen vertrocken zijnde, waren zijlieden op den 13 Aug : daar aan op Mosambique aangeland ; addresseerende sig ten Eersten bij den Generaal, versoekende denselven Logies en vervolgens Transport met een hunner Scbeepen o£ Vaartuijgen, naar een hollands Comp- toir ; bet geen denselven bun geweigerd dog teffens te kennen ge- geeven bebbende, dat so wanneer zij voor Comps : Reecq : en ver- antwoording ’s Konings weegen provision neemen, en passagie geld betalen wilden, bij bun als dan met bet reets zeijlrbee leggend en naar Suratte gedestineerde Yaartuijg derwaards soude doen over- voeren, bet geen geweijgerd, dog zijl : vervolgens verstaan bebbende dat bet gem : Yaartuijg beboorde aan een Portugees Coopman ge- naamd Jeronimo Ripro, waren als doen bij denselven gegaan, en hadden met bem geaccordeerd, om voor den overvaart met ’t ged : Vaartuijg, en voor de Cost, als mattroosen op denselven dienst te doen; bet geen dan gedaan zijnde, badden zij sig ten Eersten tJ scbeep begeeven, blijvende aldaar egter nog toeven tot den 27 der voorm : maand Augs : zij nde intusscben Js daags bevoorens een hunner maekers aan boord van Jt ged : vaartuijg dermaten siek ge- worden, dat sij genoodsaakt waren denselven aldaar in ’t Hospitaal te laaten, waarvoor alvoorens door Yoormelden Portugeesen Coop- man Ripro, aan den oudsten geestelijken betaald geworden is eene somma van een konderd vijftig ropias. Dat zij relatanten op voorsz : 27 Augs: des voorl : Jaars 1771 van Mosambique t1 zeijl gegaan en den 25 Septb : daaraan bet Portugees Comptoir Diu aangedaan bebbende, vervolgens den 3 Novbr : te Souratte waren aangekomen, werdende door de Portugee- sen bij de Engelse factorij afgeset, van waar ten Eersten na de kol- landse werf gegaan, en sig bij den Equipagiemeester geaddresseert ; mitsgs : door denselven bij den Heer directeur Bosman gebragt sijnde, waren zijl : vervolgens, ter ordre van gem : Heer directeur, geplaatst geworden op ’t naar Punto Gale gedestineerde Scbip Alkemade, waar meede op den 24 Jan: deeses Jaars 1772 aldaar gearriveert, en op bun versoek op ’t seijlrbee leggend retour scbip Borsselen verplaatst zijnde, waren zijl: met gedagten kiel den 3 Reis naar Inhambant in 1770. 11 Eebr : daaraan vertrocken, en zijn den 11 deeser maand April met denselven naar een Rampspoedige togt van circa 22 maanden, en ’t uijtstaan van onbeschrijflijk veel Elende, eijndelijk weederom be- bouden ter deeser plaatse aangeland. — Relateerende voorts ten opsigte van bet voorvvaards aangebaalde Comptoir Jhambanij, dat bet selve, als vooren gesegd, is leggende op de Z : Bte : van 23 gr : 30 min : aan eene rivier van deselve naarn ; bestaande de Portugeese besetting aldaar in een Opperboofd en 36 soldaten, neevens 8 k 10 particuliere persoonen, alle banditen, dewelke aldaar wegens begane misdrijven van Mosambique (onder welk hoofd Comptoir ’t selve geboord) voor sekeren tijd van jaaren o£ leevens lang gebannen zijn ; dewelke uijtgesonderd bet Opper- boofd alle in hutten, wijnig beeter dan die der neegers wonen, er- neerende zig alle met den handel, bestaande in booter, Olij, rijst3 en honing die ’t land aldaar opgeeft, mitsgs : Elephants- en Zeekoes- Tanden, neevens renosceros booms, welke zij van de Swarten voor Coralen en andere bagatellen in ruijlen, en met een jaarlijx aldaar van Mosambique aankomend Vaartuijg denvaards oversenden. Aldus gerelateerd in ’t Casteel de Goede Hoop den 30 April 1772, ten overstaan van de Boekbouders Johannes Knockers en Daniel van Rijneveld. Als getuijgen. — P : Matheijse Johannes Knockers Johan Eacbs D. van Rijneveld Johann Reinches Dit merk x is door Willem de Bruijn eijgenbandig gesteld. Mij present O. M. Bergh Rt : en Secret : Accorcleert letterlijh. Geo. M. Theal. Kaap&tad, 7 September, 1896. Van de Sandt de Villiers Co BeperM, Drukpers, Kaapslad. k ^ v if 'f- 1 ‘ j ; i Kim TT awtr M,*J 6niM*»M 3a . + i4.'i! ■Lt~*ue ' M'. ) v- £ -3S Iht-y-J.. -A'm'vr.A., Xt.„, ^ (tbjfju; iif ) ■* l-i-f ’- - <* 33 ■' ■ *- *■ ’ v' , >T"' ^ fc*w.v* 4 Kj&A'VMS l Cfyhx j n Cl Vvv 'jk n / i » 0 o. 