A history of England principally in the seventeenth century
Ranke, Leopold von, 1795-1886
sonder twyfel kennisse sal hebben. Ick heb daerop geseyt dat die saeck van te groote delicatesse en importantie was om op die propositie te kunnen antwoorden, noghte eenighe maecken gelyck hy versoght, geconsidereert dat ick en den Staet in Alliantie waeren met Prinzen die in die successie geinteresseert waeren, maer dat ick wel met hem in raisonement sonder eenighe engagement wilde treeden soo dat wy dan een seer lange conversatie op die importante materie hebben gehadt en’ veel raisonnementen aen wederseytslyck syn gevallen en’ ick heb doen blycken dat ick geen accomodement en koste voorsien ofte ten minste aen d’ Keyser soude moeten werden gece deert alles het geene Spagne nu in Italien besit, aen d’ C. van Beyeren de Spaense Nederlanden. Niet in d’ staat daer hy nu syn, maer een stercker en’ grooter Barriere, daer men naederhandt soude kunnen overspreecken, ende aens onse eenige Havens in’ Middelsche Zee en in ’t West Indisch, tot verseeckering van onse commertie, neffens en reglement van commertie voor byde natie. — Dit is in ’t korte ’t gegen in die conversatie is gepassert, waer van hy niet manqueren sal rapport te doen, en ick en twyfel niet of sal my naerder spreecken. Ick heb daervan kennisse gegeven aen G. van Portland. Ick meen dat ick my niet te veer heb uyt gelaeten, seeckerlyck niet in yets geengageert. — Kan Kan Doen in cas van het subiet overleyden van Co. van Spagne waer by ick niets verder weet te voegen. — Ick sie dat volgen sy genie met veel finesse met U. Ed. will proceed, want Tallard heeft veel resoluter met my gesprocken, waer van ick U. Ed. in t’ korte by myn laesle brief reeckenschap heb van gegeven, ick en twyfele niet op meyn wederkomste te Kensington naerder van hem te hooren, als mede in weynigh daghen. Van G. van Portland van Wien ick gisteren een brief van’ heb ontfangen daghs naer dat hy van syn reys weder was gekomen, van Pr. van Vanderont te hebben gesien in syne doorreyse door Frank. soo dat hy niemandt van d’ Ministers nogh hadt gesien, maer meende ’t selve daghs daer aen de toen soo dat ick alle euren van syn brieven verwaghte, alhoewel ick seer gepersuadert syn dat de Franse niet verder sullen uytkoomen ofte presenteeren als gedaen hebben endL Gans niet aenstaen de conversatie die ick met den G. van Tallard heb gebhadt. — Windsor, 3/13 May 1698. Heb ick alhier ontfangen U. Ed. brieven van 6. en 9. deser, ick devier gans niet van U. Ed. sentimenten op dat geheel important werck, het sal al seer difficiel syn die negotiatie te manieren op deselve ma-nier als de secrete wiert gedaen voor het maecken van d’ Vreede, alsoick qualyck kan geloven dat Vranck. daertoe sal willen verstaen ’t welck men haest sal sien als den G. van Tallard antwoort sal hebben ontvangen. — Kensington, 3/13 Juni 1698. Men hoort tegenwoordigh alhier van niets anders sprecken als het werck van het lighten van d’ Millioenen op de negotiatie van Ost-Indien, het eyndige van d’. Sessie van het Parlement dependeert gebelige, da er aen, ende U. Ed. kan niet geloven hoe dit een intricaete saeck is. — Kensington, 1/11 Juli 1698. Den G. van Portland sal met den G. van Tallard op dien voet spreecken als U. Ed. my heeft gescreven, synde verobligeert geweest seer assidue te syn in het Parlement is oorsaeck dat het nogh niet en is geschiet. — Loo, 14/24 August 1698. Den G. van Portland sal U. Ed. reckenschap geven van het geen met den G. van Tallard is voorgevallen, ende maeckt staet om 336 EXTRACTS FROM THE diensdagh ofte woensdagh naer den Hagh te gaen om met U. Ed. verder daer omtrent mondeling te confereren, ende alles soo veel doenlyck ’t adjusteeren. — ■ Kensington, 6/ 16 Decemb. 1698. Ick ben voorleden Sondagh avont alhier gearriveert in goede geson- theyt, hebbende een gemaekelycke passage gehadt alhoewel twee daghen en twee naghten op Zee ben geweest met een contrarie wint die seer slap was, maer seer goet weer. — Huyde heeft het Parlement voor d’ eerstemael geseeten en het Lagerhuys een speeker genomineert te weeten Sr Toms Littleton ’t welck een seer eerlyck man is, en vervolgens een seer goede saeck, deselve sal myn aenstaende vrydagh werden gepresenteer tom myn approbatie, als wanneer ick myn aenspraeck aen het Parlement sal doen ’t welck ick tot dien tyt heb gediffereert. Het is onmogelyck ’t oordeelen wat het succes van deze sessie sal syn, maer naer de kortheyt des tyts die ick hier ben geweest soo sie ick klaerlyck dat de grootste difficultyt sal syn het aenhonden van trouppes, tegens het welcke een wonderlyck vooroordeel is, dat ick niet en weet hoe gesurmonteert sal kunnen werden. — Heinsius to William III. ’S Hage, 4 Feb. 1698. Sire! Ick hebbe huyden onfangen Uwe Majes' Hoogst gedagte missive van den 21. January laest leden. — Uwe Majes' sal na het scryven van deselve uyt de myne nader verstaen het gene omtrent het corps mariniers en het Regiment voor de Chiirprins van Brandenburg is voorgevallen, het eerste is by provisie gevonden maer op het tweede syn die in Amsterdam nogh seer difficyl, sick sal moeten uytvorschen waer het hen eygentlyck schort, om die ombrage die sy hebben is ’t doenlyck wegtenemen, maer het sal mede seer difficyl syn. Men segt dat het Regim van Brandenburg alreede gefordern is en tot Cleve synde seer schoon en uytgelese Volk. De Prins van Nassau Saerbruck daer van geadverteert synde heeft daerover alrede geschreven om hetselve In dienst te neemen, ick sal sien hoe ick het by haer Hoog. Mog. stelle, middelerwyl dat d’ andere Provintien daerop resolveeren. Wat de consenten tot de fortificatien belangt, daer omtrent doe ick by provisie myn best by d’ andere provintien om de consenten uytte-werken en als ick het soo verre gebragt sal hebben als ick kan sal ick Uwe Majestyt een project missive senden om het tot perfectie te brengen volgens Uwe Majestyt orders. CORRESPONDENCE OF WILLIAM III. 1698. Ick hebbe het proces neffens de quartieren van Gelderland door-gelopen en sal soo ras doenlyck Uwe Majestyt daerover een advys laten toekomen, maer hetselve is so volimineus en van sulcken estendue datick vindt wel syn kan dat het soo sal kunnen werden afgedaen, dat de tegenwoordige staet van oorlogh daer na soude worden gerepartieert, oock vindde ick uyt de lecture van de stucken geene groote swarigheyt, dat de voorgaende repartitie nogh dit jaer plaets hebbe. — Het geen Uwe Majestyt scryft wegens ’t gene altans in het Parlement passeert smert my in myn hard, als ick overdencke de quaede effecten die ’t selve sal doen onder de geallieerden, d’onsekerheyt waer in sulk sal stellen. de saeke van Engeland en den voet die het sal gevven aen de Ivoning van Vranckryck en de partisans van Kon. Jacob, om grote, te voren onbedagte desseinen te formeren ende ons in 't midden van den vreede in een continuele onrust doen houden. Men moet het evenwel opnemen soo het legt dewyl het niet te veran- deren is en doen ontertussen alom syn best voor de gemene sake, ’t gene we hoopen dat God almachtig altyt sal segenen, het komt my te chagrinant voor om dat ick uyt andere advysen verstae dat het soo wynigh stemmen hebben opgegeven. — - Ick hebbe huyden aen de Princesse van Nassau volgens Uwe Maje¬ steyt orders aen gescreven, des seifs goetvinden omtrent de - van voorst, alsmede dat ick van haer al antwoord hadde ontfangen, dat sy de voorslag goedvont versoeckende dat ick wilde besorgen dat by den Staet daer over aen de provintie mogte worden gescreeven. — Ick hebbe een brief ontfangen van d’ Heer Ham waer hy scryft, dat bekommert is over de besendinge van d’ Heer Stependy an het Hof van Brandenburgg, de Churfurst hadde gesegt, soo de Koning Dankelman in syn protectie neemt, sullen daerrne inconvenienten uyt resulteren, dewyl hy van deselve te groote outrage hadde ontfangen om die te dissimuleren dat syn liberteiten - - — aen de Churfurst niet saemen konden gaen, dat hy nu in een goede plaets was en dat men hem daer soude laten, ick kan niet anders mercken als dat door de beweginge die Uwe Majt alrede gemaeckt heeft mede by provisie gesluyt heeft, dat men met die groote fougue niet is voortgegaen het geen het eerste oogmerke wel was, nu soude het in bedenken kunnen komen ofte met de besendinge niet een weynigh soude konnen werden getraineert sonder dat men daer van eclat maeckte — de resolutie van zulk te doen evenwel blyevende want daer mede sal men effectueeren dat Churfurst niet meer werde geanimeert en dat men ondertussen sal stil staen, sullende de rest onmogelyck wesen soo schielyck te doen maer tyt requireren - verder soude in deliberatie koomen eer de besending voortging of men niet een ander rede soude kunnen geven aen die besendinge die dagelyks genoeg sullen voorkomen, en RANKE, VOL. VI. Z 338 EXTRACTS FROM THE dat men alvoreens maeckte - dat die daer quam wel wierd ontfangen. 'S Hage, 14 Februar 1698. Sire, Monsieur Stependy is alhier aengekommen en hebbe ick bereits eene conferentie met hem gehad; hy is seer van opinie soo als ick laest aen Uwe Majesteet hebbe geadviseert, dat syne uytterlycke principale com- missie geen relatie tot de saeck van Danquelman moet hebben, vervolgens dat het wel best convenieert sal wesen dat syn eerste aanbre- dinge tenderen om de Churfurst te filiciteeren met de vreede, te bedancken voor alle syne goede aengewende devoirs geduyrende den laesten oorlog, hem nodige tot de continuatie van de opregte en sincere vrientschap en correspondents tot conservalie van wedersytse Rycken en Staten en tot het laeste van de gemene sake sprekende aenstonts van het aengaen van een goede en - cortstondige guarantie en 't gaen Daeraen dependeert, verders geviel hem seer wel 't geene ick Uwe Majes' hadde gescreven wegens de sake van Neufchastel oordeelende dat het selve sonderlingh aen dat Hof soude wesen, en meynde oock als het met Uwe Majestyts’ welgevallen soude wesen, dat ingevalle het Hof na Pruyssen vertrekt, dat hy dan wel een keertie na Neufchastel soude komen. CORRESPONDENCE OF WILLIAM LII. 1698. 339 ’S Hage, 25 Maert 1698. Uwe Majes' sal in de bygaende copie syn myne gedagten over de Franse propositie; ick hebbe daerin niet als duysterlyk aen gehaelt ’t werck van een partage voor soo verre het ons kan roeren, soo om dat sulk nogh te prematuyr als mede dat het ten uyterste dangereus is, gelyck Uwe Majestät wie aenhaft, heben wy daerover op ’t. Loo gesproken, soo sie iets diergelyks in ’t sin hebben, sullen sy seifs wel uie van haer zyde 't selve veyligh doen konnen, ende wy niet sonder veel te hazardeeren, maer so ousyst gewys begonnen. Soude men de saek verder kunnen matureren, ondertussen dat men siet hoe de negotiatie tot Paris gaet sal men op alles moeten denken het geval enterende wat de doen, soo men met Vranckryck konde overeenkomen, dat soo de koning van Spagne geduyrende dese negotiatie stierf, alles in state soude blyven voor de tyt om den anderen te verstaen, soo als ick in ’te erste van myn brief aen den Grave van Portland hebbe gescreven, soude dat nogh enige hope van succes wTesen. Wat ick vrese neen en seifs als wy al accoord werden dat het niet soude werden nagekomen. Het sal dan ten hoogste noodig wesen dat wy van nu an op alles praepareren. Ick meyne dat vooreerst behoorde te wercken dat de Keyserse en Churfurst eene gemene lyn troken tegens Vranckryck, by provisie het particuliere sustineren en pretentien wat aen de zyde stellende en dat gelyck de Churfurst alrede segt voor de Keyser het beleyt en haer differenten stellen aen Uwe Majesteit en den Staet, op dat men door dat middel eviteerde, dat Vranckryck die een ofte ande niet aenlaente, sick meynen dat Uwe Majesteit en den Staet hare gedagten hooren te laten gaen om den alien tyde soo ras doenlyck te water te kunnen armeren, dat de Keyser sorge draege voor de militie van ’t Ryck ende de syne, vooral dat hy de vreede met de Turken tragchte te Maken, en in cas tot Paris middelerwyl in de negotiatie niet was gedänge, sal men sigh nootsaeckelyck aenstonds met alle de forceen die men sal kunnen bybrengen jegens Vranckryck moeten opposeren oontront syne entreprises soo te water als te land en voornamentlyck in de Oostindien, en daer toe soude wel nodigh wesen alleen een simpel concert tussen de Keyser, Uwe Majestyt en den Staet. William to Heinsius. Kensington, 6/16 Januar 1699. De saecken staen hier in ’t Parlement desperaet soo dat ick in ’t korte yets sal moeten doen dat in d’ weerelt groot eclat sal maecken, waer van ick voor het tegenwoordigh U. Ed. niets verders en kan seggen. Kensington, 13/23 Januar 1699. Ick gelöt dat w y nu beter koop sullen hebben van d’ Keyserse, alhoewel ick verwondert ben van d’ discourssen die de Ministers aen U. Ed. en aen Hopp hebben gevoert ende hoe het haer in haer gedaghten kan koomen dat Engeland en Holland, met haer mesures soude willen nemen om d’ Ceurprins van Beyeren van d’ successie van Spagne te secludeeren en’ aentegaen tegens het gemaeckte Testament in syn faveur. Ick en twyfele niet of Vranck. sal my adverteeren van het geen hem sal voorkoomen van het keyserlyck Hof, op dat subject als Tallard my heeft beloofd volgens d’ ordre die hy daertoe hadde. Ick wenste seer dat U. Ed. neffens den Heer Williamson de negoftiate met Lelienroth konte voortsetten, ick heb hem oock daertoe ord. Denn senden, en' aen Robison, om tot Stockholm te negotieren wegens het. — Het is my seer leet dat ick U. Ed. moet seggen dat de saecken alhier in quaeder staet syn als men kan bedencken en dat ick niet als confusie en ruien en voorsie, indien Vrankr. daer toe gelt heeft gegeven is het qualyck geemploiert, wantick U. Ed. kan verseeckeren dat het niet van nooden is, want de menschen generalyck syn soo verblindt ofte qualyck geintensionneert, dat geen coruptie van nooden is om haer te bewegen tot het total abandoneeren van haer securityt. — Kensington, 31 Januar of 10 Felruar 1699. Ick heb dese Morgen met groote droefheyt en’ ontsteltenisse ont-fangen U. Ed. brief door een Expresse, met onverwaghte tydingh van het overleyden van den Ceur-Prins van Beyeren het welcke de sacheen soodanigh verandert dat ick tot nogh toe niet en kan voorsien de groote inconvenienten waerin wy sullen vervallen. Ick meen dat U. Ed. de saeck duydelyck in synen brief voorstelt, en’ alles aenvoert ’t geene in deze importante materie te considereeren staet. Ick heb gemeent dat ick voor eerst niets bequamer konte doen, als die ordres te schicken aen d’ G. van Jersey, waer van den G. van Portland U. Ed. sal informeren ende op dien selfden voet aen G. van Tallard te doen spreecken, synde daer naer in syn geheel om nogh soodanige mesures te n Men als men dienstigh sal oordeelen. — Ick gelöt wel dat Vranck. sal verklaeren by het secrete artikel te sullen blyven, maer indien deselve public ofte geweeten soude worden schrickick voor de consequentie in ’t regard van de Staet CORRESPONDENCE OF WILLIAM III. 1699. 341 en my. Wat conduite wy tegenwoordigh in Spagne sullen houden en weet ick niet, wantick niet en kan begrypen dat wy oyt sullen kunnen aldaer verklaeren gedaghte te hebben tot de successie van d’ Monarchic voor d’ Ceurvorst van Beyeren, noghte veel minder het communiceeren nogh te advoueren aen het keyserlycke Hof, soo dat wy in geen kleyn Labirint en syn, den goeden Godt wil uns daer uythelpen. — Kensington, 7/17 Februar 1699. Ick verwähnte alle daghen antwoort uyt Frankr. van G. van Jersey op het geene hy volgens myn ordre sal hebben gepresenteert ter occasie van het overleyden van den G. Prins van Beyeren. Ick heb U. Ed. in myne laeste geinformeert van het discours van het discours van het overleyden van den Secretaris van Staet heeft gecontinueert van ’t insinueeren dat het secrete artickel ook is koomen te vervallen, soo dat men nieuwe mesures end’ engagementen sal moeten nemen, waeromtrent men beter sal kunnen oordeelen als het antwoort uyt Frankryck sal syn gekoomen. Kensington, 14/24 Februar 1699. Het project dat U. Ed. my hadde toegesonden van het Coll, van Admiraliteyt van Amsterdam räckende de mariniers, het getal van three honderd is soo inconsiderable, dat het weyn High reflectie meriteert, behalve dat ick bereids geen hoop meer overgh heb dat ick hier in soldy sal kunnen houden myn Duytsche Gardes, soo dat men op expedienten sal moeten bedaght syn, soo door reductie van andre militie als andre posten op den staet van oorlogh, om daer uyt haer solde te vinden, ende en weet ick niet of dan in consideratie soude kunnen gebraght werden om eenige regimenten tot mariniers aen te stellen en die te brengen in 't geheel ofte ten deele tot laste van Collegien ter Admirh — Ick versoeck dat U. Ed. syn gedaghten daer- over wil laeten gaen. Kensington, 17/27 Februar 1699. Den G. van Portland sal U. Ed. toesenden een alternatief, die de G. van Tallard my heeft voorgeslagen wegens de successie van Spagne in faveur van Den Hart, van Savoyen, die in myn opinion sich als den anderen in faveur van d' Aerts Hartogh. U. Ed. Salmerknecht in beyde alternative dat Vrankr meest speculeert hoe Lotteringen te krygen. Ick en kan geen reede vinden waerom Vrankr by de doot van d’ Ceur-Prins van Beyeren soude profiteeren. Hoe men dit groot werck sal negotieren vinden, indien men speculeerde op den voorslagh voor Savoyen, soo is het onmogelyck om yets te Weenen te negotieren, maer indien men wilde op den Aerts Hartogh gaen, soo soude men aenstons de negotie aldaer kunnen aenvangen, maer Tallard geeft genogh te kennen, dat hy eerst de saecken met my wil hebben geadjusteert, dat my niet weynigh en embarasseert, ick sal met verlangen U. Ed. sentimenten hierover verwaghten. — Kensington, 21 Februar of 7 Maert 1699. Ick approbeere tenemal U. Ed. raisonnement op de conduite die daer te houden is omtrent het geene Vranck. nu heeft voorgeslagen, ende U. Ed. sal hebben vernomen dat ick ten naeste by dien conform met den G. van Tallard heb gesprocken, maer gelyck ick U. Ed. in myne laeste heb gescreven soo sal ick werden gepresseert om my verder te verklaeren, en’ het is seecker dat Vranck. niet en sal leyden dat wy tot Weenen doen negotieren voor en aleer ick met haer eens sal syn wegens de conditien, ende ick vrees weynigh sullen willen relacheeren van d’ propositien, die sy nu hebben gedaen ’t welck ons niet weynigh en sal embarasseren, wat partey te kiesen. — Ick ben van intentie morgen den G. van Portland aen G. van Tallard te Sedenten om hem noghmaels op dese gehele materie te sprecken, waervan hy U. Ed. met de naeste post reekenschap sal geeven. Den G. van Portland sal U. Ed. met des post reekenschap geven van het geen  het geene een teken is dat sy sullen persisteren by haer eerste propositie, gelyck sy gewoon syn van niet te willen toegeven als sy eens een voorslagh hebben gedaen en naderhandt in plaets van die te verbeteren ordinaris verslimmeren, alhoewel in aparentie nieuwe doen, soo dat men sal moeten verdaght syn op expediente om equivalents voor te slaen indien men deze negotiate syn voortganck sal willen laeten nemen. — Kensington, 7/17 Maert 1699. Ick niets verders op die inaterie voor het tegenwoordigh aen U. Ed. heb te scryven desselfs raisonnementen seer approbeerende. Kensington, 14/24 Maert 1699. Den G. van Portland sal U. Ed. constandigh berichten van het geen verder tusschen den G. van Tallard ende hem is gepasseert, waeruyt U. Ed. sal sien dat het schynt het ultimatum van Vrankr. te syn om Navarre ofte Lottheringen by de voorgaende partage van den Dauphin te hebben, soo dat ick meen dat men sigh haest sal moeten determineeren ofte men op die voet sal willen tracteren, ende veivolgens de negotiatie tot Weenen entameeren, wantick niet en geloof dat Vrankr. in deze conjuncti verder te brengen sal syn, en vei volgens is het een swaere deliberatie wat te doen, waeromtrent ick gaerne U. Ed. naerder sentimenten met den eersten soude willen vernemen. — Kensington, 25 April of 4 May 1699. Ick moet U. Ed. met groote droefheyt seggen dat eyntlyck Den G. van Portland sigh heeft geretiret en dat geen persuasie hem heeft kunnen wederhouden. — Ick heb nogh met groote moete veikiegen dat hy de negotiatie met Tallard sal continueren. Ick kan U. Ed. niet genoegh seggen hoe my dese voorval chagrinneert, ende te meer om dat ick alles heb gedaen om d G. van Portland satisfactie te geven dat eenighsins met reede kont bestaen, maer en verblinde jalousie heeft moeten prevaleeren. Kensington, 5/15 May 1699. Ick meen dat de drie Corps van myne Gardes egael naer haer proportie moeten draegen de koste van haer betaling en’ het laeste concept van d’ staet van Staten om meer soldey van Provintien te halen, soude by provisie kunnen werden geintroduceert, maer ick ben seer bekommert dat de betaling seer langsaem by sal koomen, behalve het kost dat onmogelyck by d’ officiers kan werden gedragen. Hamptoncourt, 7/17 November 1699. Het schynt uyt het discours - dat men het groote werck alhier wil negotieren en niet in den Hagh, het geene evenwel on mogelyck sal soo lang de difficulteten by de Leeden van den Staet sullen continueeren. Ick en hoor nog niet van d’ overkomste van G. van Tallard noghte oock yets verders uyt Frankr. ’t geen niet te gemoet en sie als in het laeste van dese weeck, alsoo voor van dagh myn Ambs geen audientie en heeft kunnen hebben van d’ C. van Vrankr. soo dat ick voor het tegenwoordigh U. Ed. op dese important materie niet naeders heb te scryven. In this connection we may insert the two following short letters which passed between Louis XIV and William III. Autograph Letter of William III to Louis XIV, 27 N Ovmbre 1699. Monsieur mon frere. Ayant fait venir le Comte de Jersey, mon ambassadeur extraordinaire, qui s’en retourne auprès de vous, j’ai cru ne pouvoir avoir une occasion plus propre à vous temoigner la satisfaction du traite qui vient d’être fait puisque cela me donne lieu d’espère qu'il y aura à l'avenir une estroite liaison et correspondance entre nous ce que je souhaite avec tant d’ardeur et à quoi je contribuerai de mon coste tout ce qui pourra deprendre de moi, dont j’ai charge mon ambassadeur de vous assurer plus particulierement et combien je desire votre amitié estant veritablement. Monsieur mon frere Votre bon frere A la Haye, 27 Novembre, 1669. William R. Reply of Louis XIV. Versailles, 8 Decembre 1669. Monsieur mon frere. Je me sers avec plaisir du retour du Comte e à lard, que je renvoye auprès de vous pour vous assurer encore à desir que j'ai aié de vous donner des marques de mon estime particulier et de la  Cheurfurst en in de tweede merckt een alternatyf om die te gven ofen den Cheurfurst ofte die te doen erigeren in een republikanische. Waerom aldaer een onderscheyt mäecken ende oft het indifferent in 't een en 't andere geval soude weesen weet ick niet, dat point komt eenighsints overen met het gene ick Uwe Majest. aleer voor een uure gedagte hebbe gescreven om de spanse Nederlanden te doen cartonneren. Ten derden staet te considereren dat in de voorslagh ten behoeve van den Hartogh van Savoyen de Koningg van Vranckryck bedingt desselfs staten en Savoyen boven 't geene in d’ eerste voorslagh aen Vranckryck soude komen ; daer omtrent considerereickick dat daermede wil wegnemen de swarigheyt die Al lange hadden gepretendeert, dat den Hartogh van Savoyen, door het accord en Spagnen en Vranckryck ombrage soude gevon en daerom hen niet geerne sien gepröver. Ten vierden, merck ick dat aen den Hartogh van Lottheringen boven het Milanois nogh wil geven het Montferat, dat aen Savoyen dependeert en hem daertoe te persuaderen, maer ick sie niet wat equivalent daer voor in d’ eerste voorslagh soude komen om Lottheringen te kunnen krygen. Het is evident soo als Uwe Majest. scryft dat de laeste voorslagh is slimmer als d’ eerste, want vooreerst moet ons groote but syn, Vranckryck niet magtiger te macken als nodigh is, en behalven dat by d’ eerste voorslagh, men als by d’ eerste partage pretendeert het Milanois, soo eyst daerenboven by dese nogh de Staten van Savoyen, waerdoor aenstonts konnen hebben ’t geene wy vreesen dat door syn groote overmacht naderhandt soude krygen. My stock niet verbefolden dat Vranckryck dese tweede voorslagh anders doet als om daermede d’ eerste smakelycker te maken dewyl wel weet dat niet acceptabel is, alhoewel men klaer kan sien, dat Lottheringen gaerne soude hebben en daertoe na alle apparentie nogh meer moeyte sullen doen. Ick vinde door dese tweede voorslagh geene reede om van myn sentiment in de myne van den 24 Feb. gemelt te veranderen en sal die reden niet repeteren om Uwe Majestyt niet de incommoderen en vervolgens vaststellende dat men op den voorslagh ten behoeven van den Erts Hertog eerst soude kunnen handelen, sal het voornamentlyck, boven de pretensie op ’t Milanois, op de methode aenkomen. e wyse heeft geexpliceert oft dat syn Koningh het met Uwe Majestyt soude moeten eens syn, dat sy door een secrete art. als voor desen ofte ten minsten dat Uwe Majestäts woort tot verseeckeringe moste geven; hoeverne ende waertoe men de Keyser soude willen brengen, dit laeste was des noods het geschikste ende het sechste en soude eerst konnen werden gedecreteerd, alhoewel mede soude moeten vaststellen maer dat in effecte soude moeten worden gehouden, of het een tractaet was. Ick beken dat ick seer hard daer tegens aensie dat men het werck alvoreens met Vranckryck adjustere, daer men met de Keyser daer-over eenigsints kann spreecken en dewyl by myne vorige desaengaende deredenen hebbe gealligeert, sal ick my daertoe alleen refereren, evenwel moet ick daerbey voegen, als Vranckryck sigh met de voorgaende partage wilde te vreeden stellen, dat ick o Ordele dat men met geen reden van deselve soude konnen weygeren, om ten minste dat point vasttestellen, dewyl men andersins seeckerlyck soude schynen te reculeren 't geen meen niet dienstig te weesen. Het werck is in waerheyt seer delicaet want nu Vranckryck inclineert tot het huys van Ostenryck, is hy in staet om immediaet met hem te spreecken ende oock seifs in secretesse te koomen, tydens wy erst gedaen hebben, de Keyser soude dickmaels ligtelyck iets toe-staen op de piesuppoost dat van ons nergens na soo veel soude krygen enden de sigh verbeelden dat de saeck gedaen synde wy sonder hem niet veel souden konnen doen en dat wy als dan nog al blyde souden wesen met dat Huys ons te allieren. Ick soude tot besluyt onder Uwe Majst beeter gevoelen om de redenen in myne vorige gemelt als nog oordeelen: 1. Dat men wel soude konnen handelen op de voorslagh ten behoeve van den Ertz Hartogh. — 2. Dat men vanckryck niet meer soude konnen toeleggen als by de laeste partage gedaen is. — 3. Dat men de handelinge op die gronden met den Keyser soude behooren te entameren ten sy by wege van mediatie ofte directlyek. Maer dewyl de Fransen daermede niet te vreeden sullen wesen, soo om dat eenige seekerheijt sullen willen hebben, om geen tyt te verliesen om hare intrigues en brigues op een ander wyse voort te setten, al om dat wel weet dat ons door engagementen buyten postuyr stellen om iets met anderen te konnen doen en men evenwel een afkomste van saecken soude moeten maeken, soo moet ick Uwe Majesteit in bedencken geven oft niet voor een temperament soude kunnen dienen, dat, men een seeckere gepraesigeerde tyt stellde om met de Keyser over die Successie te handelen en binnen die tyt de saecken niet afge-daen synde, oft dat de Koning van Spagne moghte komen te sterven, dat Uwe Majesteyt alsdan met de Kon. van Yranckryck, die saeck soude tragten afteten. — En dewyl desele met Uwe Maj. wort te vree-den is, dat Uwe Maj. van nu af soude vast staen, dat de Koning van Vranckryck ofte den Dauphin alsdan soude werden geaccordeert de selve partage die met het eerste tractaet toegestaen en geaccordeert is, mits dat de Kon. van Vranckryck oock aen syn zyde vaste stae dat de spaense Nederlanden hem of an de Churfiirst ofte soo Uwe Majest dat soude mogen goetvinden op die wyse soude het intrest van Vranckryck en Uwe Majest provisionelyck wesen gesalveert en soude Vranckryck het voordeel hebben sigg daer aen te konnen houden ofte niet, soo sy de rade soude werden en men soude alle op middelen kunnen denken tot. Een generale accommodement, en de Koning van Franckryck niet willende, souden wy maer voor een sekeren tyt vorbonden en daer na in staet om onse mesures te neemen. — Hage, 27 Maert 1690. Na het scryven van de mvne, hebbe ick ontfangen Uwe Majest hoogstgeachte Mission van den 24. deser, en oock by missive van den G. van Portland verstaen de nader voorstelling door de Grave van Tallard gedaen namodyck om de geheele Successie van Spagne, soo die aen de Prins Electoral was geassigneert te laten volgen aen den Erts-Hartogh, mits dat mede aen Frankryck daer uit liet Navare off Luxemburg, na myn oordeel geeft deselve in dese laeste voorslagg alleen na, dat in plaets de spaense Nederlanden aen de Churfiirst van Beyeren ofte tot Uwe Majest dispositie hadde gelaten, die nu laet aen Erts-Hartogh, dewyl de voorslagh van Navarre of Luxemburg slimmer is als de verwesseling van ’t Milanees met Lottheringen. De Grave van Bercheyck heeft alreede soo hoogg getild aen Guipus Coa dat ick niet anders heb kunnen merken oft hy was daerover meer bekommert als hy wilde uyten, als Navane daer nogh soude bykomen hadden de Fransen seeckerlyck en open deur in Spagne, wat een accrois, de provintie van Luxemburg aen de Franse magt soude wesen is mede bekent, behalven als de späense Nederlanden aen den Erts-Hartog komen die plaets deselve om te communicatie met de Steeden van het Ryck te meer nodigg sal syn. Ick kan dan niet anders oordeelen oft d’ eerste voorslagh van Lottheringen soude nogh beter wesen als dese laeste, maer daer omtrent valt weer die consideratie, dat het kan gebeuien dat den Hartogh van Lottheringen daer toe niet te disponeren soude wesen, als wanneer Vranckryck soude sustineren, dat hy het Milanois soude moeten hebben en soude alsoo vervolgens krygen ’t geen men hem 348 EXTRACTS FROM THE t minst wilde geven, — Ick vermeen dat het is een seer swaere deliberatie ofte men aen Vranckryck meer sal geven als by de voorige partage die was alreede soo hoogh genomen als menschelycker wyse die behoorde genomen te worden, ende dat niet als uyt de uyterste necessiteyt, daei is nu eer minder als meerder redenen om die te vermeerderen, dewyl de Koningk van Spagne in beeter constitutie is, maer t is niet de reden maer de begeerte die by Vranckryck geconsulteert werd, en men siet klaer dat alles alleenlycke daerom te doen is ingevalle dese negotiatie met interventie van den Keyser en d’ andere geallieerdens gedaen wierde en niet met ons in particular, soude ick geene de minste bedenckelyckheyt hebben, om te per- sisteren van niet meer te konnen geven, als de vorige partage medebrengt, en ick kan my niet verbeelden, nu men de geheele conduite van Vranckryck siet dat hiermede sigh in oorlogh souden engageren, als op die voet de negotiatie voort te setten, maer nu wy alleen syn en Vranckryck soo considerabel offerts aen de handt geeft, tot voordeele van den Keyser, soude deselve heel ligt deselve kunnen omsetten vooral ingevalle die niet van d’ intentie van Uwe Majesteyt was verseeckert en gelyke de Keyser syn particuliere interest vooral beoogt, soude die in dat geval ligt niet om meerder te verkrygen willen hazarderen. Ick stelle dan vooraf vast, het gaet hoe het gaet, dat mede een wakent oogh op de Keyser moet houden en deselve in eene goede gedagte van d’ intentie van Uwe Majes' moet worden om die eerste klip te myden, maer als men het met Vranckryck soude eens wesen soude sick vorderen dat d’ uyterste secrete nodigh soude wesen, want hoe voordeelig de saeck is voor het particulier interest van den Keyser, soo soude het konnen gebeuren, dat deselve siende dat het een gedane sake was, sigh qualycke soude houden en na het exempel van de vrede daer toe als gedwongen zoude willen wesen, daer andersints dubbelt vergenoegt sal syn. — Ick kan wel niet sien oft de Keyser soude liever sien, dat de Hartogh van Lottheringen hadde he Milanees als dat het in andere handen viel maer evenwel kan men niet vaststellen, dat by daervan Meester sal syn. Ick hebbe niet wel kunnen verstaen uyt het scryven van de Grave van Portland, oft den Grave van Talard op de voorslagh die Uwe Majestie hadde laten doen en waerop hy een expresse hat gesonden antwoord heeft bekomen en dat dese nieuwe voorslagh daer op is gevolgt, dan of hy tot het doen van dese voorslagh al ordre moet hebben gehad te vorens, om dat Vranckryck op Uwe Majestie's minuatie en dat de partage niet soude vermeerderen ligt no°-h iets soude hebben konnen beproeven alhoewel ick het niet gelove en oock dat sulk niet soude doen oft het most al op het uyterste wesen gekomen, dewyl ick gelove. Dat daermede seer swanger gaet. CORRESPONDENCE OF WILLIAM III. 1699. Ick sie soo groote swarigheyt in de vermeerderinge van de Franse macht, dat ick beken, dat ick niet als met de grootste tegenstreigheits myne gedagten daer heen kan wenden. Ick gelove aen d'ander zyde niet dat Vranckreyk het werck seer ligt sal laten varen en ofte hy voor soo lange eenige hoope heeft, sigh aen den Keyser soude addresseren is mede bedenckelyck, sie oock soo geen quadt gevolgh daer in, dat men niet als met de grootste tegenstreydigheyt daer toe komt, en soude daerom Uwe Majesty in bedenken geven of men niet noghmaels soude kunnen persisteren by de swarigheyt die men vindt van de partage te verhoogen, ingevalle Uwe Majestyt om de constitutie van saeken in Engeland als anders daer omtrent bedenckelyckheyt vindende sulk niet raetsaem achte, oft men niet van oonse syde altyts soude konnen vaststaen by de oude partage en laten de verwisselinge van ’t Milanees met Lottheringen in syn geheel s. onder daer over iets voor of tegen de decideren ende dat ondertussen vanckryck mede niet verder soude gehouden wesen als in ’t gene nu gepresenteert heeft, so dat het voorsch. differentiale point alleen soude blyven het subject van negotiatie. EXTRACTS FROM THE Eerstelyk dat besorgt werde dat die successie by voor overden van den Erts-Hartogh voor de Coningh van Spagne en ook by overlyden van deselve vastgesteldt werde op dat men niet weer genootsaeck werden ondergaen, ingevalle men eerst negative konde bedingen volgens het oogwit van de saeck, dat Vranckryck niet soude konnen succederen om die overmagt voortekomen, en voorts dat de Ertshartog in voege als vroeger, stervende de successie soude van op syne volgende breeders, susters en descendenten, maer door dien nogh alle ongetrout syn is oock te bedenken of daeromtrent niet mede behoorde te werden voorsien. Ten tweeden, valt te considereren ofte men niet soude konnen vaststellen, dat de spanse Nederlanden altydt Soude moeten volgen de kroon van Spagne ende vervolgens door geene successiert, contracten huwelycks voorwaerden ofte anders daervan gesepareert en gealinieerdt soude behoren te worden. Ten derden. — Soo men d’accord valt sal men het seer moeten secreteren om den Kaysers niet begeerte daer in te doen komen en niet te vallen in de voorschr. inconvenienten en haer het willen laeten - dat eenigstes een separatie in gemoederen soude macken, want de saeck voortgaende sal men sigh seer naeuw met den Keyser moeten setten en sal de Keyser nadere en perpetueele verbintenesse, met den Hartogh van Lottheringe moeten maken om het werck tegens Vranckryck altyts in eene goede balance te kunnen houden en dat de Keyser nalts bequaem moge wesen den Hart. ogh in Italien te assisteren en guaranderen. — Ick hebbe niet kunnen afsyn Uwe Majes dese myne geringe consideration te laeten toekomen. Oft het werde van de Guardes hebbeickuen, die met den Hartogh van Brandenburg hadde gecommunice, geadviseert ende sal Uwe Majesty uyt de overgesonden lyst en staten by den Heer van Slingeland, klaer kunnen worden geinformenerd, hoe danigh die saeken konnen worden gevonden na Uwe Majestyit intentie, ingevalle Uwe Majestyit het liefst heeft by reductie soo hoegh stellen als die gelieft en ’t gene te kort komt moeten vinden op eenige van de 20 Comp, soo by cassatie sal het best moeten vinden om een of twee man te reduceren, soo dat Uwe Majestyit kan kiesen ’t gene liefst heeft en het kan vinden als boven.— Ick blyve Même het désirée respect Sire Uwe Majestéryts Onderdanigste getrouwe Dienaer P. Heinsius. S Hage, 27 Maert, 1699. CORRESPONDENCE OF WILLIAM III. 1699. 351 Heinsius to the King. 17 July 1699. Sire. Euttyche hebbe ick schryvens van d’ Heer Hop onfangen dat de Iveyserse Ministers hem op syn voorstel hadden geantwoord, daarin bestaande : 1. Dat de Keyser oneyndig estimeerde de hertelyke sorge die Uwe Majest. voor de gemeene saake en het Auguste huis was dragende. 2. Dat of wil de Keyser, indisputabel geregtigt tot de geheele suc- cessie, en vermeinde dat de geallieerde magt kragtig genoeg soude wesen om dat regt volgens de tractaten te maintineren, hy egter de rustende vreede voor den oorlog soude praefereren en sig daarom voor de qu 2. Aestio an moste declareren. 3. Dat evenwel reserverende syn regt op het quomodo aen ’t welcke verstont dat de declaratie van de questie an niet soude konnen praejudicieren. 4. Dat vervolgens genegen was te hooren de propositien tot een accommodement by Vrankryk te doen, mits daarin gerustheyd gevonden werde. 5. Dat die gerustheyd niet vont in de reservatie van Navarre en Guipuscoa, dewyl alsdan Spagne minder soude wesen als Portuguel, altyts geexponeert sullende syn aen de Fransen en niet bequaem om restitentie te doen. 6. Dat Vrankryk sig soude moeten verklaren op alle deelen van successie. 7. Dat men soude moeten weeten of Vrankryk die begeerde voor den Dauphin of ymant van syne kinderen, of wel voor een ander prins. 8. Dat ingevalle Uwe Majes Geliefde Vrankryk te sondeeren op habe pretentie en dat Uwe Majesté, den Keyser geliefde te laten weten op wat wyse het accommodement meest securelyk soude konnen worden aengegaen, de Keyser blycken soude gepasseert. Dat de Keyser desireerde te weten op wat wyse, op het kragtigste de guarantie soude werden gepasseert. Dat dewyl den uitslag van dese negotiatie onseecker was, de Keyser versogt het renouvellement van het secrete Art. van de groote alliantie. De Heer Hop voegt en’ by, dat niet de minste apparentie siet dat de Keyser Navarre of ’t Milanois sal cederen. Provisie gedeirent heeft. — William III to Heinsius. Kensington, 7 April of 26 Maert 1700. Het is seer facheus de slappigheyt van d’ Hren van Amsterdam, want hetselve de reghte middel is om ons in een oorlogh!t involveeren te geen wy aile gaerne voorquamen, ick vrees dat Vranckryck ons weynigh sal helpen om hetselve te prevenieren, maer ick twyfele of tegenwoordigh met Denn, sal willen aenspannen. Het secours dat Botmar eyst is seer reedelyck, alhoewel ick vrees dat den Staet qualyck sal willen resolveren om hetselve te doen marcheren eer het casus entreert, ende dan soude het le laet kunnen syn, daom dien ick by tyts te werden geautoriseert om de nodige orders daeitoe te geven, Ick wil hoopen dat door U. Ed. raisonnementen de Hren van Amsterdam wat hartiger sullen werden, ick ben bleyde dat de Out Burgem de V. ries soo is in het noordse weesen, maer seer leet dat suche sentimenten heeft in ’t regard van den staet van oor-logh t geen vrees veel uyt de maximes van d’ Wilde voortkomt, ok kan qualyck twyfelen of indien deze conjunctie wel wort waergenommen ofte de Provincie van Vrieslandt sal kunnen werden gepermoveeit om den staet van oorlogh voor dit jaer te continueren, ende dan magh men hoopen voor het toekomende meer ingressie in d’ Regeering van die Provincie te krygen. Plamptoncourt, 7/17 May 1700. Ick geef weynigh geloof aen t geene den Hart, van Wittenberg aen U. Ed. in secretesse heeft gescreven wegens d’ offres van Vranckr. om met Denen, ’t allieeren, ick gelöw wel dat sulke propositie door Denem k aen Vranckr. syn gedaen maer niet door Vranckr. aen Denemk, ende ick hoop dat van sulcke negotiatie niet en sal vallen, maei volgens de declaratie van de Franse Ambassadeurs in den Hagh als alhier, kunnen wy niet verwaghten dat Vranckr. yets verders sal doen tot de vreede in ’t noorden als goede officien die ick vrees van weynigh vrught sullen syn. Hamptoncourt, 17/28 May 1700. Het menaceeren van d’ Co. van Poolen komt my vreemt voor, ick hoop dat in d’ Republik daer weynigh reflectie sal werden op gemacht, maer men kan daer door oordeelen, dat hy den oorlogh traght de continueren, ’t welck ick o Ordreel dat het grootste opstaekel Sal syn by Danemark om tot een accomodement te koomen. — Ick ben niet seer gestight in d’ conversatie van d’ Hartogh van Wittenberg met Chamilly, ’t geen niet seer over een enkomt met het geene hy aen U. Ed. heeft gescreven en’ ick geloof dat hy den oor- logh meer aen rayt als ymant, alhoewel hy ons het contrarie wil doen gelooven. — De conduite van Brandenburg is weynigh sinceer, maer men kan van sulcken ministerie anders niet verwaghten. Hamptoncourt, 7/17 Juni 1700. 