De mensch zoo als hij voorkomt op den bekenden aardbol [microform]
Stuart, Martinus, 1765-1826
De woningen der Hottentotten zijnjäger eenvouwdig en alzins beantwoordende aan hun trekkend herderleven. Zij verdienen flechts den naam van hatten en zijn alle naar het zelfde voorbeeld gebouwd, zijnnde alleen fommige langwerpig, andere kring- rond, maar gelijkcnde alJe naar bljenkor- ven. De middelJijn van den grondcirkei heft de lengte van achttien tot vier en twintig voet, doch de hoogte van het ge- welf gedoogt in het midden naauwelijks, dat men in de hut overeind fta. De ingang is zoo laag, dat de Hottentot er op handen en voeten doorkruipt, en echter ftrekt de- zq\\q zoo wel tot fchoorfteen als tot veng- fter, CO Le va.llantD. II. bl. 3^,40. Spar. MAN T. I. p. 247. 40 HOITENTOTTEN. Mi ftcr, hctwelk de benaanwdhcic! van dit donkerc en rookvolle verblijf voor den vrccivi-deling ondrajelijk maakt. De Hottentot, daaraan gevvoon van; jjnc kindslieid af, ligt *er den ganfchcn da; in zijn fcliapenvacht, waaruit hlj nict kriipt, dan om het vuuf an te llokcn, zijn gcbraad cons om tc kecren, of zijno pijp op te llckcn. In den grond gciloken en krom gebogcn takkcn, door dwarstakkcn kringsgewijze aan elkan-dcrcn vcrbondon, en met zwarc niattcn ovcrdekc, maken bee zamenftel dczer vvo-ningcn uit, welke nict minder rcgendigt zijn, dan het beste rictdak. Elke hut hecf Herr eigen huisgczin, schon fomijds nicht tien of iwaalf perfonen beständige beftändige beftändige. Mc\\ vindt ze nooit eenzaam, maar altijd dorps- gewijze bij een. Zilk eene vereeniging wordt eene Kraal genoemd, en beftaat ten minften uit twintig woningen, alien krings- gewijze bij elkanderen gczet, terwijl het gczamclijkc vee midden in dien kring gefald wordt (i). Dixir (0 Sparman T. I. p. 254 — = 57. T^ieuyJt .■i(<r. liefchr, D. I. bl. ap/— 301. DAMOta- • KH T. I. p. <55. '^*^l, D;xir HOTTENTOTTEN. 41 Daar de Iloiteritot ftoel en bed vindc in zljn fchapenviicht, en hem de gron-" .en disch verllrekc , verwaclu men bij hem weinig luisraad. Oolc vindt men niets anders , dan ecnige aarden pottcn om in te kokcn en uic te drinken CO- Het ge- kook bepaalc zicli cchter voornamelijk toe het fmelten van vet, daar zij het vJeesch liefst geroost of gebraden eten. Met ge- fmoltcn vet bewaren zij in aakken van fcha- penvclien of in blazen (a}. Met gewone voedzel beftaat in vruchcen, kruiden, wortclen, melk , en het wild , welk zij op de jagt vangen. Van tijd tot tijd flachten zij cen fchaap: maar zelden flach- ten zij liunne runderen, ten zij denzclven cenljv toeval overkomt of door ouderdom onbruikbaar worden. Gevogelce wordc bij bun weinig geacht. De wortelen , door inm gebruikt , zijn tot een klein aantal bepaald en worden raauw gege- ten (2). Goo- CO ^'>"M'* ^4r"». hcfchr. D. r. bl. 303. C2) Le vmli.ant D. ir. bl. 64." (3) Mcuwi /Jlgetn. Bcfchr. D. I. bl. 358. Le VAiLLANT D. II. bl. 54, c% en 73 C5 '■/ill' : ' ii'ii! lil i ^mj»^ fe m 4a IIOTTENTOTTEN. Goore nicll; is liunnc gcwonc drunk. Zij liitcn dczclvc opzottclijk zuur worden in Icdcrcn zakkcn, wclkc zij nimmcr schoon niakcn, ojii hct zuurmakcnd vcrmogcn aan dczdvcn nict te bcncn (i). Wannecr . zij zich de moeitc daartoe willcn gevcn, bcrcidcn zij ccncn dronkcn makcndc drunk van honig en zckcrcn wortcl, dien zij in cenc bcpnaidc hoevcclhcid water latcn gcs- tcn; hctwclk ecne foorc van mce uitlcverc, die zij nict bcwarcn, maar terllond gebriii- L<:n (2^. Onzc Ibrkc dranken » de brand- wijn vooral, zijn liun vecl aangenamcr, dan men van de cenvouwdif^be L<:n (2^. Onzc Ibrkc dranken » de brand- wijn vooral, zijn liun vecl aangenamcr, dan men van de cenvouwdif^be L<:n (2^. Onzc Ibrkc dranken » de brand- wijn vooral, zijn liun vecl aangenamcr, dan men van de cenvouwdif^be L<:n (2^. Onzc Ibrkc dranken » de brand- wijn vooral, zijn liun vecl aangenamcr, dan men van de cenvouwdif^be L<:n (2^. Onzc Ibrkc dranken » de brand- wijn vooral, zijn liun vecl aangenamcr, dan men van de cenvouwdif^be L<:n (2^. Onzc Ibrkc dranken » de brand- wijn vooral, zijn liun vecl aangenamcr, dan men van de cenvouwdif^be L<:n (2^. Onzc Ibrkc dranken » de brand- wijn vooral id van hinne ihiaak zou niogcn vcrwaelitcn (3). liunnc wijzc van cten is zcer rinv. VVanncer zij cenen grooten lap vlecseb van het gcflachte dier bcbben afgefncdcn, fnij'. den zij dicn in hct rond aan repcn van zevcn of atht voeten. TcrwijI foinmigen bczig zijn met op die wijs het gchecle becst aan ziilkc rccpcn te fnijden en ze aan d0 C O S P A « -VI A N T. F. p. 3 I I. (2) Lk VAIM.ANT D. II. bl. 63. (3) Niemte /H/gent. Hcfchr, D. 1. bl.  of twaalf pond viecsch tc eten , vergenoegt hij zich den anderen dag met fprlnkhanen of honig- graat, dikwijis zclfs met een ftuk ledcr van zijne voctzoolcn. llct denkbceld van be- fparcn voor den volgenden dag is hem vol- ilagen vreomd: hct ovcrfchot gecft hij vveg, zondcr zich cm dcze verkwisting tc be- kommeren. „ Wij zullen jagen of flapen ;" is zijn woord , en waarlijk hij fchijnt te ■ llapcn als hij wil , en, naar bclievcn, de be- hoeften dcr nacaur door dat middel te leur le ftellen. In geval echter de flaap voor hem CO Barrow J). I. b!. aoi, aoi. hM d' f jllli' ;!| \$J^- 4^ HOTTENTOTTEN. bem onvcilijj Is en hij {^een voedzol vlndr , gcbniikt hlj cencn Icdercn ricm , om zich de miiag toe te knijpen , en alzoo den hoq< ger met weini}; te ftillcn (i). Hot grootftc gcnoegen voor den Hotten- tot^ na het eten oC flapcn , Is bet xitten op zijne hurken met de pijp In den mond. De plant , wcike hij llcfst rookt , noemt hij Dagha en is de eigenlijke kennip of hcnnip van Europa^ welke cenige volkplanters te- Icn en wier gedroogde bladeren zlj hem zeer duur verkoopcn , zelfs tegen osfen vcrruilcn. Daar zijn, die lievcr deze, dan taUakshlaJcren , rooken : de mcestcn mengen beiden liclst onder een. 7a) achtcn de pij- pcn , die hiin iiit Kuropa worden gcbragt, to klein, on gcbniiken bamboes , gebakken aarde, zachrcn flecn, of eland orcns, die zij uithollen en zecr wijd maken, om tea minOcn ccne colom rook van ecnen duim midcleilijns in den mond te kunnen opha- Ic 1 ' a). 7a) zijn dus eigenlijke rookver- 2wcl^crs, doch danrbij levcns kcnrige ta. Baks- Li. VAiLr.ANT n. I. bl. 2p2 — 300. (2) Lk VAiLr.ANT n. II. bl. 2p2 — 300. (2) Lk VAiLr.ANT n. II. bl. 2p2 — 300. (3) Lk VAiLr.ANT n. II. bl. 2p2 — 300. (4) Lk VAiLr.ANT n. II. bl. 2p2 — 300. (5) Lk VAiLr.ANT n. II. bl. 2p2 — 300. (6) Lk VAiLr.ANT n. II. bl. 2p2 — 300. (7) Lk VAiLr.ANT n. II. bl. 2p2 — 300. (8) Lk VAiLr.ANT n. II. bl. 2p2 — 300. (9) Lk VAiLr.ANT n. II. bl. 2p2 — 300. (10) Lk VAiLr.ANT n. II. bl. 2p2 — 300. (11) Lk VAiLr.ANT n. II. bl. 2p2 — 300. (12) Lk VAiLr.ANT n. II. bl. 2p2 — 300. (13) Lk VAiLr.ANT n. II. bl. 2p2 — 300. (14) Lk VAiLr.ANT n. II. bl. 2p2 — 300. (15) Lk VAiLr.ANT n. II. bl. 2p2 — 300. (17) Lk VAiLr.ANT n. II. bl. 2p2 — 300. (18) Lk VAiLr.ANT n. II. bl. 2p2 — 300. (19) Lk VAiLr.ANT n. II. bl. 2p2 — 300. (20) Lk VAiLr.ANT n. II. bl. 2p2 — 300. (21) Lk VAiLr.ANT n. II. bl. 2p2 — 300. (22) Lk VAiLr.ANT n. II. bl. 2p2 — 300. (23) Lk VAiLr.ANT n. II. bl. 2p2 — 300. (23) Lk VAiLr.ANT n. II. bl. 2p2 — 300. (24) Lk VAiLr.ANT n. II. bl. 2p2 — 300 Just, die zoo vcel meer, dan eenige andcre prikkel, op zijncn vadzigen gesch vermag. Zijne eenige bezichtig is, de kudde gade te flaan, dat zij nice afdwale nocli aangevallen worde door het roofge diert. Somtijds wisfeit iij dczelve af met de jagt of met de visfcherij. Tervvijl hij de kiidde hoedt, loopt hij de (Irikken na, welkc hij gefpannen heeft voor het wild, of zit hij zijn jagctuig tc vcrvaardigen of ecnc mac tc vlechten (2). Op de jagt is hij bijzonder afgerigt. Hij on- CO Nitu^'e /f>. nMr. D. 1. bl. agp. CO Li: VIII lant D. II. bl. 96, Nieuva 4l^m. Btfthr, U. I. bJ. 253, 254. I' 'V' I HOT TEN TOT TET. Odyssey de prêt, gela de jager hct fpoor noemt, van al hec wild, hetwelk hij flechts kent. De dikte van den voctbal en de dunheid der teenen lacen hem nooic twijfelen tusfchen de prenc van eenen hond en eenen welf. De opmerk.a.heid maakt lv!in zijn zijn makker even ken- baar aan deszclfs voctstap, als wij clkandlers handteekening ondcrfcheiden (i_). Door de vlughcid van zijn gczigt weet hij ook op verren afftand ecn dier of vogel te ontdekkcn en soortelijk te ond-rfcheidcn. Niec min bedreven is hij in het opfpeureti van de plaatfen, waar nesten gelcgen zijn. Het gcbronivan een infect hoorende, werpc hij zich op den grond, zoekt het met zijn oog, en houdt Niec Het daarin tot op ongelövclijken afftand (2). Behalveen de ftrikken, die zij het grove wild spannen, tasten zij hec look modig aan methunne vergiftigdepion en fcherpgetande fagaaijen, de twee eenige wapenen, waarvan zij zich ter jagt bedienen. Sie gif hunner pijien werkt eenen zekeren dood. "II" "HOTTENTOTTEN. "Good, schoon acxx gowonde elefanc wcl cens tvvitig of dertig niijlcti ver Joopc, cer hij ncdervalc. Men fnijdc rondom de wond hec vleesch wcg, en men cet hcc ovcrlgc zondcr ecnigon komnier. Deze pij- len zijn van riec. en ten hoogllen twee; voet lang; zij worden gewapend met ccn rond been, hetwelk cene ijzercn wcdrhaak hecfc, en zoo Jos zic in hcc riec, dac hec daarmede nice is uic het vleesch te halen, De zenuwpees, viraarmede de ijzercn wedr- haak aan die been wordt gehegt, be /at hec gif, hecwclk tusfchen deszelfs draden zir, en, in de gedaante V van wasch of vermis, op onderfchcidene wijzen wordt bereid, hec zij uit plancen, het zij uic flanzen, doch waarvan men het grootftc geheim maakt. De bogen zijn ten hoogften drie voce lang, en derzelver koord is van darmen gemaakt. De fagaai of werpfpics is bij de Ilotteniotten re lang, te dun en te zwak om op verren afflandzekcre en groote werking te doen (i). De OTTENTOTTE. I' I I De visfacher is door fommige reizigera aan de Hottentotten ten cenemail bctuist, door anderen in volleidigheid tocgokend, en door de laatllen flilzvvijgende voorbijgegaan, voorzekcr naar gelang zij liun aan de kust of binnenvarts, langs de rivieren of op droogcn grond, ontmoct hcbbeu (i). Zeker fchijnt het, dat zij geene de minstres kennis heben aan de eerfte beginzelen van den landbouw. Zij maaijen, noch planten, noch oogften (2). De veebouw daartegen is zoo wel hun vermaak als hunne hoofdbezigheid. Hec melken van fchapen en kocijcn is hec werk der vrouwen. De Afrkaanfche koe geeft geene melk meer, na dat zij van haar kalf beroofd is; cm haar aan den gang to houden, zou men haar, — volgends LE VAILLANT, — door de huid van het doode kalf over een ander kalf been te leggen, bedriegen, en de neiging van de koe, om de mclk op te houden tot hec kalf gczogen heeft, zou men, — al mo- de volgends zijne verzckering, — overwin- men,  dikte van derzelver vermaard, hebben niet weinig gedeeld in de vergrooting d r oisbefchrijvers, daar de gewoone zwaartr. gewoone zwaartr flechts vier of vijf pond haalt. lytze dikte is een kioujp vbt, hctwelk gefmolten zijnde zijnde zacht blijit. De Hottentot verkiest het, om 'er zich me-de te befmeren; de volkplanter gebruikn hct tot zijn gebruikn en 00k wel als bot er Ca. De vail la NT D. ir.bl. 67, (.%. Dam-EUGER T. I. p. 78. De beide bijzonderheaei-WJren 00k door am-oicii vcrmeld. — Nieu\¥e Ai-gem. Befihr. J). I. bl. 309. 310.. (2) Lfi VAIL LA NT D. II. bl. 70—72. V. Deel. D '^1i '•: !f fil-' j'l*». .'• K M I r ,' 1 1 ,' '■h ■i,:- il:i: ti if: Siii w ^w m 50 HOTTENTOTTEN. If De osfen, door af binding; tot dien ftaat gC'' bragc, ftrckkcn tot Last dieren, die vroe, an den orbeid moeten gevvend worden, en nook tot eenen vrij geregelden prijs in den hundert. Zij worden in teugel gebonden door eenen, die hiet midden schon den usus doorboort. Hicr aan en aan eenen leden buikriem gegen men ze zeer vrocg; met dezen ricm wordt de last op het dier gebonden en zoo vast aangefjord, dat de dikte van het beest wel voof de helft minder wordt. De last, welke het vol* wasfen dier torscht, bedraagt drie honderd pond en raeer, en belemmert hetzelve niec zijne kacht in het gareel tevenstegebruiken. Dikwijis dient ook de os, cm op te rijden: zijne beweging wordt zier zacht bevon-den, vooral in den draf, waarbij zijne fnel Held tevens alle verwachting overtreft (i). De Hottentotien kunnen over het algern ein unkundig genoenid worden in al, was kunst of handwerk het, schon zij ver af zijn van zeer dom te wezen (2). Men ziec dit aan hunne leerloijcrij, wanneer zij. .,VJ'^"' if I! MOTTENTOTTEN'. 51 ile Iiiiid der dicrcn willcn bercidcn , hec :iij ckzelvc nog vcrscli of alrccds droog « (O. Niemand l,unner fchijnt 'cr zich op roe te willcn J.-;cn , om cigcnlijk voor anderen re wcrkc. De vromv, die zachc iiggen u-il, vlcchc zclve hare marten; die ee.ien mantel noodig heefc, wordt zijn ei<rc,, ieerbercidcr ; dc jager vcrtrouwt alleen op zijne eigcn gcmaaktc wapenen, en de min- naar is de eenigc bouwmccscer van deluit, vvaarin hij zjjne echtgenoote vcrbeidc Ca).' De fterrekunde van den Hottento: be- paalt zich bij de naamonderfchciding van de zon, de niaan en hec gefternte. Zijne tijdrekening is met elken dag ten einde De uren y^.n den dag onderfcheidt hij bij den Ihnd der zonne ; de getijden van hec jaar bij hec aantal mancn voor of na den •^'Ijmjestijd of na Aon tijd , waarop de wortcis van dc iris edulis zijn rijp gev/or- den ; hec gcheugcn van Jang voorledene ZAken wordc bcvvaard bij andcre voorna- me gebeurtenisfon , voor of na wclke zij zija voorgevalJen. De rekenkunde gaac O) Le vaillant D. ir. bJ. ^^ 57 CO Le vaillant D. H. bl. C±. D a bij il H '^^■- m I -i'^^M^^^K^ tmm^mgmm MitJsi**'' % m Uii- 5^ HOTTENTOTTEN*. bij hem niet verder dan hec licmal , efit hecft het behulp dcr vingers van noo- den, om twee gctallen tc zamen te voC' gen (i). Het voornaamde fXint , waarop zij zich fchijnen gcoefend te hebben , — ■ zegt bar- row, — is hunne taal. Van alle manie- ren echter, die bij de verfchillende volke- ren plaats hebben , om zaken te roemen en denkbeelden niede te deelen , is die der Hottentotten y volgends hem , de allerzon- derlingfte. Le vaillant, wiens eerfte zorg het was, zich in dczelve te ocfencn en die daarin boven verwachting flaagde, geeft 'cr ens het volgende berigt van. Zij is arm , voor geene fierlijkheid vatbaar, niet gefchikt naar naauwkeurige regels en onleerbaar zonder het uiterst geduld en eenen zekcren fmaak. Hoe zonderling ook en moeilijk om uit te fpreken , aanhoudende ▼lijtwordt haar echter meester en vindt haar min aanftooteiijk ; menig een volkplanter fpreekt haar zelfs zeer vlug , hetwelk den (i) Barrow D. I. TAILLAMT D. II. bl. 77 ((hr. D. I. bl. me. bl. 910,311. Le Nhuw€ /ilgtm. Bt' uit « ' HOTTENTOTTEN. 53 Hollander en Duitfcher gemakkelijker vale dan den Framchman of Engelschimn , wijl de «, de ^ en ^ op gelijke wijze worden uitgefprokcn als bij de eerstgenoemden. De Hottenmünsten heben drie underfteidene klapperte met de tong, die de voorafgaan en zonder welke zij gefangenen juisten zijn gehen. De eenvouwigfte en zachtte gefchickten door de tong van het en gefangenen, en dezelve daarna gelijktijjg met het openen van den mond gefangen, en dezelve daarna gelijktijjg met het openen van den mond gefangenen. De tweede klapperte is fterker en wordt gevormd door de tong van het midden des gehenkelte naar benen te flaan; even als de voerlicden gewon zijn om hunne paarden aan te zetten. Dit gelud wordt flechts flaauwelijk gemakt, om met de eerfte lettergreep van het. Volgende word verbonden te kunnen worden. De derde klapping gefchiedt mec de meeste kracht, wordt möglichkeiten gebruikt en schijnt de möglichkeiten zijn. Zij wojdc voortgebragt door eene zamentrekking entterukke der tong naar achteren van ixt. gehemelce bij de keel, van waar zy mec D 3 Ycel Viel I- Vielleid des gelaten en treni gehören wordt, om bli de lippen de volgotidc woor-den zondcr eenige tusfchcnpoozing uic te fprckcn. Dej die drie klappingen ondergoan nog vele wijzigingen, naar gelang de aan-vang is van hct volgenden woord, maar mocten als de kicmtooncn der taal aangcmerkt wonlcn; ook niogcn zij voor hccrc in Europcfchc ooren hurd klinken, men geweint 'cr aan, en eindclijk schijncn 7x\ op dc rong van een Hottentatsch meisjc wclluidend tc vvordcn. Daar zijn evcnwel cenig woordon, die  kan misfcn. Ilet zijn namelijk die klemtoo- nen, wnardoor de Hottentot dc armoede van Zijn taal verhelpt, die, met lice zelfde woord verfcheidcne zakcn überneu xtdrukkende, dezcivc alleen door deze klappingen onder- fclicidc. Zoo betcckcnt hcc v\?oord oc - fp uitgefproken met de eerlle klapping eene rots, met de tvveedc een trapgans; ka-ip itiet de tweede een venijmge flang, nice de ecrllc ccnc Afrkaanfche gazelle. Zoo 1.-. V be- '^feiia, HOTTENTOTTEN. <? bctcckent een en het zclfdc woord met de cerlle cen paard^ nie: dc tweede cone r/- y/Vr, met  ou befchrijfbaar genenul worden. Ook gefst de kortheid of lengte van cen der klmkcr's dikwijls twee verfchiilende beteckenlsll-n an de vvoorden, even a!s bij ons lehcren en bekeren. Voor de kon.c der Euro-peers in dezc gewesten most de taal no'r amer zijn gewecs, daar zoo vele nicuwe zaken, ai!varmcde zij tocn cerjt bekend werden, rieuwe bcnoemingen vordcrJen: van daar hceft de Hottentot, die bij de volkplanters leefc, vcJe iirdrukkingcn, AIq e andere niet zou vcrhan, in weike woorden men, even ais in de eerfte vor-ming van alle taien. He geluid der geluid-gevende zaken zeer kennelijk heefc naarge-bootst. Zoo noemt men, bij voorbeeld, de snaphaan ka-booep, met de tweede klap-ping, die bij het uicfpreken van de eerfte lettergreep ka het overgaan van den haan en het openen van de pan naarbootsr, waarna de laatfte booep duidclijk den flag van de fcheuc doec hooren. I i' tromeen is i1c;cc taal zecr nadrukkdijk , et), wijl de H'lttentotten , als zij Iprckcn , ai- iljii gcbtiardcii maken , is hcc fj;cnoci; ccnc oppcrvlakki;!;e kcnnis van dczclvc tc heb- bcn, 0111 hunne gcvvigtiglle zakcn gcmak- kclijk te bcgrijpcn (i). Iloe gcodcnd zijn j^choor ook vvordc door zijne cigcnc taal , hoc mcnigmaal hij ook i;an(clic nacliten in 7.an;j; en dans doorhrcn- gc nice zijne horde : zang en dans zijn bij den Hottentot allercllcndigst en de tooncii /ijncr fpccltuigen ondragelijk in de oorcn ucr Etiropctirs. Een ganll-hen nacht bczingt hij hot zell'de voorwerp , diii/^ciidmaal do- zclfdc woorden hcrlialendo. Ecncn dans willcnde vormcn, makcn de danzers en dan- (^crcsfcii , in zckerc ordc ondcr een ge- «icni!;(l , hand aan hand eenen kring , die j:k\\ nn rcgts dan links onidraair; tusfchen bciden laac men e]I;andcrcn los , oni in de han- <\} I, i: VAtt,!.ANT D. ff. 111. I2S — 140. Barrow D. f. b!. srj — 1\^. Simp, man T. ?. p. ipC — 2yS, — iWietiwe Jlr, Hcfchr. D. I. \A. 11;. — Damiicruer zegt , dac men de uil van den Ikttci.tjt nooit door bcfchrijviiig lee- -en ka': , nir.rr dat men hem zclven mcrst hooren. 'y- I. }. •?. " ... HOTENTON. Unden to klappen; de stammen paren zich intusicher met hoch fpeeltulg en zingem ge-dariiyk hoofen, hoofen, hoch! Sonuijds springt con de dniucr. midden in den kling, oni aldaac eine; eine solle bewähren te inakcn zondern van de plants to gaan, waarop zijn voct zich eerst heeft nedergeget; daarn' loopt men clkanderen achter na in dcti kring, nii cens met droevig gelände oogen en op zijde Inngende hoofen, dan met uitgelatene vrcugde en de dartelfie vrolijkheid, alios erst het gebrom der datizers, het geen tusfchjn be. Iden wordt afgebroken door hoc allemen hoo hoo! Eindelijk verlaat men den kring en danst elk om het best. Hunne speelciiigen zijn de Goera, de 'Joem-joem de Rahouquin en de Rommel-pot. — De Goera heeft do gedaante en grootte  vvordcn vcrfchcidcn Goeras gclijklui-! dend gelknid. Men houdc dir fpecltuig als een wuldhoorn ami den mond en men haalc Kij do pcnncfcliafc den adcni ftoik in, waardoor ccn lUiitcnd j^cluid ontflaat , het- welk door den cciien wel veel wclluidcn- der dm door den anderen wordt voortge- brafjc, maar altijd hct zelfde blijfc , zonder voor tconvcrandcring hij hct bliucn vitliaar te zijn. Het zclfdo fpceltuig in de hand der vroiivv hect Jccm-joem. Zl] zct hec op den grond, als ccnc harp, (leekc harea voce 'cr tusfchcn door , houdt den boog met de fiinkcrhand en flaat dc fnaar met een kicin ilokje op vcrfchillcnde plaatfen, hct wel k ccnige vcrandcring voortbrcngt in het gcluid , hctwclk zij anders op gclijke wij/.c maakt. Dc Rabcuquin , of Tgtahe^ gcli)k hct ook genocmd wordt , is ccnc drie- hoekigc plank, op wclkc dric fnarcn flaan, loopcnde over cene kam, en door fchroe- ven nanr willckcur fpanbanr ; op dit fpecl- tuig krasftn de Hottentot ten met een (Irijk- llok of tikken zij met den vinger, zonder ecnig loonkunJig gcbruik , waarvoor die fpecltuig vatbaar is. De Rommelpot , of Tkoi- '-i*4 'Vt^i^ -—^•w» IIOTTKNTOTTEN. 5^ Thi-t'koi^ is hot luidriigti^ae van alien; hct is ccnc foort van troiDmc!, gemaakt van Kt'rpanncn vcl over ccnc iiitj^eholde kalc- bns of boomllam, op dczclve (laat men nice dc vuisccn , fomtijds 00k met cen llok , oni , naar het fchijnt , door gcraai tc vcr- gocdcn, hct gccn in kmii-f ontbrcokt (1). Ken zckcr fpd dcr Hottcntottcn , door dc vollvplaiitcrs liiin ChiadrilU gcnoemd, bclhac hicriii , dat vicr himncr zich in hec vicrkant tct^cn clkaiidcr over op dai gronJ en bij don hnud plaaifcn en onophoudclijk de armcn bevvegen, zonder clkanJeren bij\ het fnclsc kruizen aan te raken , welk fpel alzoo eenlglijk in dc bcweging dcr gewricU- cen bellaat , doch naar zokcre rcgelcn af- loopt, wiji van tijd tot tijd door ecn hun- ner ccnc pen wordt opgclloken , ten teeken van gewonncn te hfibben. Dit fpel duurc voort, fchoon cen der vicr uitfcheidt, on- der het onophoudelijk gezang van hei praak -phranka, woorden die bij hun aelve gee- nca CO Lt V A ILL A NT D. II. hi, 9I--P5. Barrow D. I. W. 196. Spakman T. I. p\ 298, 299. — Nituwe Alg'.m. Befehr. D. I. h\ 331. » I I 'li. III Hi vm liii 4 •■■-imM^i^.^ ,„-jMmms^^msi^mmi^ _^|^g^^c. go HOTTENTOTTEN. I-,-' .• pen zin hebben, even minalshetfaUer'a^ bij ons Ci)' II 21 zvvcinmen behoort onder de geliefdc oef r.lngcn der Hottentotten. Zootnannen^ vrouwen als kindorcn zijn de bekwaamfte zwemmers en duikers, welke men kent; J.E VAILLANT verraschte de vrouwei^ zwcmmende als visfchen, en diiikende met iCene vaardigheid , welke geloofwaardiget irnakt, het geen anderen verhaald hebben, dat bee zwemmen bij de Hottentotten toe eenen trap van loopen in het water fchijnc gebragt te zijn niec geene mindere fnelheid dan op het land, terwijl men het hoofd van den zwemmer toe aan de fchouders rechtftandig boven het water zi^jt, hetwelk hem niet te hoi kan gaan , a'is h^ zich mec deze kunsc vermaakt C^)* Indien de Hottentotten immer eenigeo godsdiensc gehad hebben , zijn 'er thans geene blijken meer van te vinden (3); zij hebben geene Priesters , noch zelfs dta woord (») Sfaiuan T. I. p. 30?; 303. (3) Le VAILLANT D. II. bl. llj. Nl'tUWt. 4ig. Befchr. D. I. bl. 361. (3) Barrow O. I. b!. si(£. ■mf: faUerat^ i geliefdQ ) tnannen , kwaamfte en kent; vrouwen ende met waardiget hebben , Often toe er fchljnc ; fnelheid let hoofd fchouders hetwelk zich mec eenigeo 'er thans (3); zij :elfs dea woord 7. Nieuwt. HOTTENTOTTEM; Word in hunne taal, hecwelk daarop doelt (O : dJt is het overstemmende berigt der laatfte reizigers. Zoo verkeerd echter als het befluic der vroegren uit formige vreeitide gebruiken tot godstigen plegtighedengewecstis, even ongegrond kan het hunne zijn uit dit gcajs van uiterlijkeji eerdienst tot eene volflagene vervreemding ▼an alle godsdienstigo dcnkbeelden. Hunne ©nthouding van het vleesch van den haas, de gazelle en den duiker, zij al eens aaii hunnen natuurlijken afkeer van hetzelve toe te fchrijven, even als de onze van den wijngaardflak en kikvorsch, door den Fransch- wan meermalen gebruikt, zonder dat daar- bij et godhildig werke (2) ; hun veel-vuldig bijgeloof is toch een onbetwistbaar blijk hunner begrippen wegens een boven-naturelijk beheer der aarde, hecwelk ontwijfelbaar bevestigd worde door de Zen-delingen, die geenen anderen handel, das ter zake van den godsdicnst, met hun aan-ingen. „Zij hebben noch godsdienst, noch godsdienst, noch godsdienst gebruiken en gelooven alieen, dac CO L« VAILLANT D. ir. bl. 80. (a; La VAILLANT D. If. bJ. 57. m' II 1; I I' ■m^- €e IIOTTENTOTTEN". Dat er cen groot Heer over alles is, welkcti zij 7«f qua nocmen; ook j!cIooven zij aart enen diivel, die van hun Gaiina genocmd wordt; zij maken echter nice vecl iiic hem; den hemel nocmen zij Murna: „dit is hec berigt van • g. s c n m i d t, zendeling der Eitangelifche broedergemeente in 1737 CO*'* In SPAR man's oogen fcheenen zij ook cenige denkbelden te kocsteren van een andcr leven. Zij verwijten ten minften hunne geforden, dac zij hun te vroeg verlaten hebben, en vermanen hun te vroeg verlaten heben, oni zich naar behoorcn te gedragen, dat is, oin ric te komen spokken noch hunnen diensc an tovenaars te leenen tot kwelling der overblijvenden. Men hehe! eensgemeind Zeker klein infect, de Mantis, te mogen houden voor der Hottentotten God, maar zij zelve overtuigden den twijfelaar van hec legended, door hem zulk ecn infect in han den te geven, ten einde hec met eene naald te doorileken: evenwel, zegt s p a r- iAN, is 'er eene klcindere foorc van dac zelf. (^) Berichten van de zendhigen der Euang, Brotdergeineentc ender de Hiiaene, N*. t. bl. S9i io»' --•(•m't imft', t* HOTTENTOTTEN. 63 lelfde infect, wdke zij om geen din- ter wercld kwaad zouden doen ; maar voegt hij *er bij : „ die bewijst even ir.in , dac zij dit diervoor hunne Godhcid houden, als het bijgeloof van eenige eenvouvvdi<re men- fchen onder ons, dat men op de vx^rgifnis van drie zonden lean rckeoen , wanneer'men een achtcr over gevallen huisjesdak wedcr te rcgt lege , kan doen gelooven , dat der Zwedcn God een huisjesflak is CO-" Daar eindelijk de Hottemotten hunne vrolijkhe- den vieren bij het helder maanlicht, heefc men hun de eigenlijke niaanvereering toegc- fchreven, wijl men ^^zt vrolijkheden vo..r godsdienstige feesren hield: d-ch het is ge- bieken , dac hec onderwerp hunner plegti<r. fte gezanj^en altijd een geval is, aan eene^'a van hun of van de naburige horde gebeurd, zonder de minfte gemecnfchap met eenigj hulde aan de maan , zelfs zonder eenig ge- wag van dat hemelJicht; tot welke vrolijk- heden zij den nacht alleen fchijnen te kie- 2en om derzelver koelte (2}. Zoo (t) Sparwan T, I. p. 27, ajf, C=) Le VAILLANT  behalve dat hij vrij is van op zijn nebhebend hec vee te hoeden. In d(i raadsvergaderingen wordt zijn raad gevolgd, als hij wordt goedgevonden, anders wordt hij verworpen. Als mei t6n ftrijd trekt, wect men van rangen noch verdeelingen, van bevelhebbers noch gcmcenen ; änder Talt aan of verdedigt zich op zijn wijze: de stoutften trckken voorop, en als de overwinning zich voor hun verklaart, is het de gehcele horde, die 2egeviert (2). tret (i) Le vaillant D. II. bl. 4P — 53. tfieuwe Algeni. Befchr. D.!. bl. 17a — 19?. (s) Lb vaillai-!t D, II. bl. ill, 87. e Mi: '' '' " S53. riOTTENTOTTEN'. C$ t-roc Oppcrhoofil worck Illonfur gcnoemd, ch hecit zijne verhtffing aan iiitftekendo feiccn, of tegcn den vijand , of tegen hei wild gcdiertc, te danken (1), Van deze Oppcrhoofdcn der horde ;;i;n de zooge- naamde Kaplteins der Hottentottcn ondcr- fcheiden, door de volkplantingzcjvc vcrhc- ven in dien rang, tot loon van bewezcno diensten en waarb?)rg van verdere goede trouw. Aan deziilkcn word een roctin? mctcenen grooten koperen of zilveren knop gegevcn , met de wapens van het Ba- taafsch Bcv/ind voofzien ; ook werd aaft hun een JloUaiidfcks naam toegevoegd , die van den vader op de kinders over^ ging , zijnde de jongfte zoon de erfge- naam van den rotting , en verpligt denzclven altijd te dragen. Zulk een Kapitein h^ niet zonder reden , meer gehaat dan ge- acht, en op zljn best bitter benijd door zijne landgcincoten , wier eigenlijke befpie* der hij kan geachc worden ^ gelijk zlJn voorzaat dcrzelver eigenlijke verrader bij vreemde overheerfchers geweest is (a). Met CO Damberger T. I. p. 74^ (2) SpaRWaN T. i. p. 236. DAMfiERCER T. r. p. 74. V. DS£L. E 'If ! f t, ' caiiiiwmfri^m^^ ^■y n €6 IIOTTENTOTTErr. Het kintierbaren gefchiedt bij de Hottett /c//(:« doorgaands gelukk'"g; ccneoudevrouW van de iiurde komr ochter der barcnde vrou- wc te hulp, en fchonkt, in moeijelijken toe- fland, haar een ulkookzel van tabak ca melk. De te leur Helling der oudtiinke hope, vooral vvai^neer de jouggeborm cen zoon gewest zoii -.riin, birngt diepe droefheid voort. Het doode kind wordc tcrdond begraven. Het levend wcrdt zorg- vuldig gereinigd, vvaartoe koedrek en bst fp yra vijgenhladercn dicnstbaar zijn. De gehe;.!e horde vierr de geboorrr van ccn kind. De ouderlijke vreiigdc is icn top bij de geboorrr van niannelijke tweelingen; eeti wej'nig minder bij vrouwelijke. Somtijds tloec het gevoel van gebrek en de vrees voor onvermogen, om beide opte brcngen, een der tweelingen ter zijde leggen en alzoo ovi^rlaten aan den dood. Maar dit gevoel is zoo fchrikkelijk voor de ouders, als wij zelve het ons kunncn verbeelden, en men belastert deze nienfchen, wanneer men cene wreedheid, welke hun tegen het hare ftrijdc, als eene volftandige gewoonte op- geeft : zoo zegt l e v a i l l a n t, die zc' yerklaart, in meer dan eene horde moeder^t MOTTENTOTTEN. ($7 te Iiebben gevonden, die hare tweelingen zoogdcn en 'cr niec inede verlegen fche- uen (i). Hec kind verhat, in de vicr eerfte maandvii, den rug der niocder nice, waarop zij hci in cene fchort van beesteveilen draagt, welke zij zich mec riemen om hec lijf binde. Zij gaat, zij werkt, zij dansc met liaron zijcling, van wien men geen geefchrei hoort, dan wanneer bet voedzel bei-ieerr. Om hec te zoogen, trekc zij hec llechts op zijde zonder hec los ce maken, doch meer kinderen gehad hebbende, behoft zij die zelfs niec, maar reikc hem deborsc onder den arm toe of geefc hem die over den fchouder. Na de cerfte vier maanden ontwikkelc en verfterkc hec, op den grond kruipende, zijne krachien. Dagelijkfche wrijving van hec kind mec schapenvet schijnc niec virelnig toe ce bren- gen toe zijne lenigheid en vlugheid (a). (i) Nieuwe ^Igem. Befchr. D. I. bl. 273—285. Le vaillant D. II. bl. 44. D. IV. bl." aSp—apo. V (a; Lfi VAIL LA NT D. ir. bl. 41—43. E a J %* fe»Si^iteB!«^||g6ftsiWA«!?ifes«aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!aS!a (Irengen ont-houding u alle gezelfchap van manncn). Zij zijn doorgaans huvvbaar op haar twaalfde of dertiende jaar en verkrijgen als dan ge- rcedelijk verlof van hare ouders , om den man te nemen, die haar het meest behaagr, De ganfche huwelijksplegtigheid bepaalc zich tot eene zuivere en ecnvoudige belof- te , om met elkanderen re leven ; men flachc fchapen of eenen os, om het brulloftsfeest te vieren ; de ouders geven aan de jonge liedcn eenig vee ; dezen bouwen zich eene woning , en nemen 'er den zelfden dag be- zit van. Dit huwclijk , zonder eenigc plegtigheid aangegaan , duurt zoo lang « als de eensgezindheid der cchtgenooten. Wanneer 'er gefchillcn rijzen , wclkc de liefde niet weder vereffent , als dan is de fcheiding ook even ras bepaald en zonder eeni- (i) Barrow D. I. bl. 2i6i, HOTTENTOTTEN. 69 ondcr iecnige incerdere picgtighcid tot (land ge- hragt. Kunncn beiden zich niet wel ver- ftaan in dc deeling der gocdercn en mis- bruikt dc man daarbij zijne ftcrkte , dan vindt de vrouw hulp bij hare nabclhanden en vricnden , die 'er zich fpoedig mode bcrtlocijen. Somtijds komt de ganfche hor- de wcder tcgcn dczen op en (lelt eindolijk de ftcrkfle partij de wer. In alien gcval volgcn dc kleine kinders dc mocder : de jongens , wanncer zij groot zijn , blijven bij den vader. Zulke echtfcheidingen zijn evenwel zeldzame gevallen , hetwclk te- vens ten bewijze kan ftrekken , dat de veelwijverij bij den Hottentot niet zoo algemeen in gebruik is , als zij hem ge- oorlofd is. De veclmanncrij daartegen wordt door hem niet gedoogd. Een man , die de minlle ontroiiw zijnor vroiiwe be- merkt, kan haar dooden zonder eenig ver- wijc. Zij echier, die nader bij de volk- planting wonen , hebben deze ftrenge ze- dcn verlaten. Hunne vrouwen achten zich met de onderfcheiding der Blanken vercerd, en zij zelve laten zich door kleine gefchen- ken de oogen daarvan afleiden , hetwelk E 3 zoa m. ^^»Sl!S»3(«^ii-«S*fl^i., nil iJ ^^^^ ' ?• HOTTENTOTTEN. i: ZOO vccl tc gcmnkkclijker valt , als hurt vailzig gcftcl niin vatbaar is voor dc wocde dcs niinnt'Dljds (i). Wannccr dc Jlottentottcn pijn gcvodcn aan eenig gedeclte van hun ligchaam , bin- den zij hetzclvc met ecnen Icdercn ricni , dcszclfs verdooving voor ccnc gcnocgzamo gcnczing houdcndc. Bchalven deze bindin- gen blj allcrlclje zicktcn , die llcchts plaat- felijk gcvocld wordcn, nemcn zij ook hun- ne tocvlugt tot ecnigc gcnczcndc plantcn. Ecnigcn hunncr zijn in dcrzelvcr kcnnis bedrcven en worden daarovcr gcraadplccgd, mac.r dcrzelvcr ganfche geneeskunst bepaalc zich hicrtoe , zondcr het gcbriiik dcr gc- ncesmiddclen belioorelijk te kunncn regclen of in ecnig andcr opzigt den naani van Gcncc:-heeren tc kiinncn dragen, gclijk ook die naam in dc Hottcntotfche taal onbekcnd is. lieter verllaan zij zich op hct verbin- dcn en gcnezcn van wondcn, zelfs op'hec zetten van ontwiichtingen en breuken. Zel- dcn ziet men dc Ilottento'tcn, wannecr zij ziek I'i: ■ (i) Lb vaii-lant D. II. bl. 50 — 55. Sfarman T. II. p. ^0. '■^i-im ■■>r*ilWife^*l^^--*«»»J^W=-^'S*"i'- ~~ftf..^'Miii, %w IIOTTENTOTTEN. 71 tick zljn : zij bcgevcn zirh ter zljdc , als warcn zij bcfcliaamd dc gezondhcid vcrlo- rcn te hchben. (i). Nooit begravcn zij icmand , alvorcns zich Volkomcn vcrzckcrd tc hcLbcn van ziincit dood. Zij trekkcn , fchiiddcn en i<loppcn daartoe den ftervcndcn of rccds gcflorvcn ; zij fchrccuvvcn hem aan de oorcn , vcr- wijten hem dat hij llcrvcn wil , verge- ten 00k gccne opbciircndo en vertroosten- de woordcn , of beloften zelve , cm hem over te halcn.van toch bij hun te blij- ven, door welk alles echter , hoc dvvaas hct 00k fchijnen moge , daar toch hec fterven of leven geen willekeurig ding is, meermalen de levcnskracht weder opge- wckt , de eigcnc poging tot herflel bij aangebodcne lavenis bemocdigd, en dc (ler- vende warelijk als teriig gcroepen of aan het geweld des doods onttrokken wordc, en ten allerminfte, het geen toch op zich zelf zoo onberekenbaar belangrijk is , voor- koraen wordt , dat geen fchijndoode door te (1) Le vaillant D. r. bl. 300 D. 11. bl. 78 — 80. Barrow D. I. bl. aoy.. E 4 ii*i. HOTTENTOTTEN, In the vrocpc wanhoop der ovcrblijvcnden \ctf mooril wr.rde (i), Na zicli door zoo vclc procvcn vcf'zckcrd le hcbhcn van den dood Ininncs natuiirgc* noors, bct;raven ;ij hct lijk nog voor dcti avond, doch nice iiondcr alvorens aan hct- zclve nog vcle nicnwe procvcn gcaomcn te hjbbtMi. Is hct cen jong nicnsch gcwccst, dan prikt men de voctcn van hct lijk met ccno fagniii, dan houdc men hcc een gloeijcnd ijzcr ondtr dtii ncu3, en wrijfc men hct lig- chnam op vcrrchcid;;ne plaatfcn, ook bo- graafc men hct Erst des ajidcrcu daags ia den avond. Men brengen in alien gcval hcc Jijk terdoiid biiten de hiit, ahva;ir hctael-vo order toczigt dcr nabcflaandcn blijfc Met vvordt gcvvikkcld in ccnen mantel cii wcl zoodanii; te zamcn gcvocgd, dat he; door de A7w/gchccl omwonden is. Daar-na wordt hct op zccrcn afftand van de kraal gcdragcn en ncdcrgelegd in eenen mei zccr diepen kuil, alwaar zij hot bcdek-I;cn nici aai'dc en met d;; flecneHj die ;;! In den omtrck vivion, doch die nlct ge- nocgz.iam zijn On hct lijk voor don Jak- hals en Ilijcna tc beveiligcn, waartcgen ochter dczeltde hlocdverwanten hct graf ache en twintig dagcn lang zorgvuldig bevvakcn. Wannecr de ovcrledcne ccn Oppcrhoofd der horde gewecst is, dan gebruikt men cenige racerdcrc plcgtighcid, ten minsccn is de graihcuvcl van aardc en ftccn als dat hooger (1). In the den dood is het huisgezin in rouv en drocfhcid gedompeld. De nacht worden in schreien en hulen doorgcbragt met vele verwendenen tegen den dood. De bijko-meinden vricnden vermördernderen gedurig die gefchrei, hctweik echter op verren aflland er voor het gcnicht einver voor het gcnicht einver voor het gcnicht einver voor het. Doch de veelvuldige tranen, die zijn (lorten, länen den aanwezigen gcenen twijfel over aan de opregtheid hunner rouwe. De kinde-ren eindejijk, of, als er geene zijn, de na- (1) Damberger T. I. p. 7p.  priesters en geneeschen, overhäden en regters, ridders en edelen, kunften en weienfchappen, maar bij dat alles levens de ongerechtig gebrui-ken bij den overgang tot den staat van man-baarheid, bij de inwijding des huweilijks en bij de verheffing tot ridders, welke hij zelfs door printverbceldingen vertoondhceft (2), maar (i) Le vaillant D. II. bl. 82, 87. Ca^ Zie de Platen bij prcvost, Hhtorifcht 