None
None
Doze C 9 ) De voornamfte mtfnen in Tigabns Count z jjn die van Song i pa go Son^tib'-e, en u«e van Sipaikftg gelc cn due da- gen gaans ooistwaarrs v.in I'aJang in bet gebcrgtc van I i - WasCottas % nhvarr men I $ het 'opt ruin n \an ^oud lei v. )- gende in acht nccnu, zoo aLs in het byzender l>jj een ;.ii!r.ar jon«.st gcopcmle myn ticTehkd is. Voor eerst wo<d\ in erne rootle k!et-rrond, met veele 1 pen en witte ertz ftvenen hedekt, een vadein tiiep gepvven, wanneer men een witte k«et- rond onunoet ttiktc van twee vadems, dczc doorgegraven zjjnde, ontwaan men cen zwaite zand-grond bjj het graven; ctn vadem dicp, cn daar op on- aidddvk ecu jjecle bardc ftecu-grond, van boven van den Digitized by Google eiland Sumatra. 57 •Deze Tigablas Cottas^ welken in 1714 ecn verdrag van bondgenootfchap met ons aange* gnati hebben, het gcen in 1727 vern •Deze Tigablas Cottas^ welken in 1714 ecn verdrag van bondgenootfchap met ons aange* gnati hebben, het gcen in 1727 vern •Deze Tigablas Cottas^ welken in 1714 ecn verdrag van bondgenootfchap met ons aange* gnati hebben, het gcen in 1727 vern •Deze Tigablas Cottas^ welken in 1714 ecn verdrag van bondgenootfchap met ons aange* gnati hebben, het gcen in 1727 vern •Deze Tigablas Cottas^ welken in 1714 ecn verdrag van bondgenootfchap met ons aange* gnati hebben, het gcen Ueld is, befälligen uit der dertien negarischen, die met ein kleiner welb verbonden zijn, doch ieder opzich zeigen gerecht worden door ein regen, die dikwissens onder ein kleiner overhoopliggen, en hun gefchil met de wapenen bestehen. De goudmijnen, hier te vinden, levercn re-delijk zuiver metaal, waar voor de maach schappij bij vreedzame cijden een goed deel haarer lij-waten te Padan, verruild. § 55. Oostwzzrts vandeTigablas Cottas\\«t Mantocabo. Heretijds 200 beroemde keizerrijk van Maritnacabo, weiks Vorst zich zulkc hoogdravcnde eer-namen aanmatigde, dat men 'er van walgen roost, doch federt het jaar 1680 is dit rijk, door oneeni&heid onder de opvolgers van den toen geftorven Keizcr Al r ha, in drien verdeeld, te weten: Sougitrap. Soeroeasfa cn Pagger Qejong. Sorgitrap grenst aan de Ttgablas CottaSy maar Soeroeasfa, hecft de eigenlijk gc- C 3 naanide berg na voorenstaande orofcln#vtng en de dicptc van v^f va. dem, cn deze ftecnacbiVe grond nangemefkt wordende als de tooofJ - adcr van eenc te verwicbcene 1 jjke goud-mu'n, fpoorc den arbeider btf ontdeUking ann «>m met het werk voort te va- ren, en nocb vijf vadem, of de gewoonlQUc diktc van die geele fteen-grond, door te graven; waar na men een Manuwen ftcenachrigen grond befpeurt, hebbende de dikte van ecn va- dem : deze almcde doorge^rnven z|jnde, zoo bevindt man de goud- gele fteen-grond befpeurt, hebbende de dikte van ecn va- dem : deze almcde doorge^rnven z|jnde, zoo bevindt man de goud- gele fteen-grond befpeurt, hebbende de dikte van ecn va- dem : deze almcde doorge^rnven z|jnde, zoo bevindt man de goud- gele fteen-grond befpeurt, hebbende de dikte van ecn va- dem : deze almcde doorge^rnven z|jnde, zoo bevindt man de goud- gele fteen-grond befpeurt, hebbende de dikte van ecn va- dem : deze almcde doorge^rnven z|jnde, ader, dus die na het hlir boven aangetcekende recraven wordt op de dicpte van n vadem, en waar uit het zuivcre goud van 2t a 22 enraat gehald wordt; onder bet graven wordt de aanje a gedurig met water begoten. In een goed jaar geven de Tiffablas CoHas omtrent 3000 tbail, ztfnde 6 thail een mark, dus omtrent 500 mark goud, Van liet gehaltc van 19 tot 22 enraat. (10) Men rickte deze dicn nötig nötig op 7.50 buise-zinnen, h.ct gecu op 5 perfoiten iev'.e:, 38,750 müssen uit- Digitized by Google Befehljvitig van het naamde plaats Manincabo onder zijn verdeeling gekregen, en wil zich daarom nocii wcl als op- perhcerfcher van alle de stranden, eelijk de Kei- zers v?n Manincabo bevorens Rezegd worden gewecsc te zijn, aangemerkt hebben; zendende nochdikwils zijne gezanten met trocfche bneven nar Padang, daar zij dan, met ecn klein ge- fchenk, ce vrcde gelVeld worden, om den inlan- der, die in hec huis van Manincabo eene hoo- ge priesterlijke heiligheid erkend, ( n ) te vergenoegen- Bongis. § Twee nttjlen ten zuHen van Padang komt men aan de baai Bon&us welker bewo- nen zich met den landbouw en vischvangst ge- neren, brengende hunne waren naar Padang, hunne regenten zijn eenige Pongocloes, die be- vorens van de padangfche hoofden afhingen, doch federt Heute jaar 1705, order de Maat- fchappij gefteld zijn. Trocks, g. § g 7# TroL$fong, de naast daar op volgcn- de plaats, is een Itrcek van ticn negorijen, die door een Koning met eenige Pangoeloes be- stuurd worden. Dit land is in het jaar 1682 door opdragt aan de Maacfchappij eigen geworden, en wij wierpen er toen 00k een pagger op, welke echter, om het weinige nur, twaalf jaren daar na verlaten werdt. De traktaten mec Trocks, ang zijn in 1755 vernieuwd zoo wel als met Bajang het welk vijfrien dorpen heeft. Lompo. § 58. Lompo, een landfchapje in het gebergte, en meest door landbouwers bewoond c word, (11) De rivicr van /Ixdragirij heeft ztfn oorfpronk in het Manrjcfibnfchc en loopt oostwaarts, hn^s - czc rivicr konit-n vele volktrcn van de oostknt citor net 22csli;;zlvf+uc t>3i op Padang te har.dclcn. Digitized by Google Eland Sumatra. 39* Worte door vier eigen Pongocloes, onder hcc nederhndfche oppergezag bcihiurd, hoewel die van Bajang en Siliida beidcn cr cisch op ge- maakt hcbben. Podut - Poelut, rondom in het gcbergte go- legen, heclt medc zijn eigen kadja> vier goeloes en drie minderc regenccn. S 59* Siliida > vier niijlen van Bajang, siliida. hecit cen Vanglima en ache Pongoeloes, en is fedcrt 1667 cen eigendom van de Maat- fchappij; wordend tocn de landftreck van de rivier van Lompo ten noorden, rot Pijnaji om de zuid* benevens hcc eilaod Chinko* aan haar afgeftaan, welke aflhnd fn anno 16H1 en on- langs in 1755 vcrnieuwd is. De Ideine JterK- tc, die er in 1674 gele^d werdt, is in hct jnar 1703 weder verlaten. Twee mijlen benoorden Siliida ligt de beruchte Tambang of goudmijn, welker bcarbeiding aan de Muacfchappij zecr dunr is te flaan gekomcn. Oe Pijnan, ecn baai tegen over het e ; land Clunko "Is in 1681 te zamen met dit eiland door den hoofd regenten, en worden door vier regenten, welkers, hoofd den eernaam van Radja Karbouw voerd, beltuurdc. § 60. Poelochinco, tegenover de Pijnan Podochfoco. en een vierde raijl van de wal gclegen, is een door de natur vcrfterkc eilandje; rondom kippig; heeft aan de oostztjde een goede Fcede, en in het midden een rotzig bergie, waar boven een goede Fcede, en in het midden een rotzig bergie, en bencden een gepallifadeerde logic ligr. Hier is de gemeene koopplaats van het zu-dcr gcdeclte der westkust, wordende voornaam-lijk bezogde door de handelau van Songi Paget. 40 Befchrijvlng van het sapoe'o-bot § 61. Drie mijlen bezuiden de Pijnan be- an lars. gj nnen j e Sapoeloe-boi bandhars , of zooge- naamde cien handelplaatfen , cie in i68x> bij de opdragc doi.r de gezatnenclijke regencen van de landen van Sablatkattaoen coc Ajerangis ons eigen zijn gcword«n; en genaamd llatang Ka- fas, Tello, Tar aha , Sir anti , Priama para % Kambang Sakitan, Palangit, Son»ic y Toemoe en Pongasfan De reicnten van deze tien handclplaacfen worden alleen door den kommandeur en raad te Padang verkoren uic zekere vier geflachten van Songipagoc. § 5 2 , Songi.pagot, een bergachcige iand- ftreek, die zich. acluer of bcoosren de tien han- delplaatfen, cn Ajerhadja uitllrekt, en zeer goudrijk is. De invvoncrs drijven hunnen handel op Poelo Chinco of ce Ajerhadja , en worden door cen grooc - vorsc en vicr mindere vorftcn geregeerd. Om hunnen invloed op den handel, en ter oor- 2ake men de regenten van de Sapne - bod band- hars, als gezegc is, uic Songi Pagoneefche ge- flfchten kiesc, worden ztj alcijd nice eenige be- leefdheid aangezo^c. Aan hecgeber^te van S<m~ gi Pagoe grensc dat van Korimi, wclker bewo- ners mede hun werk niaken van het goudgraven en daarmede hun gerief re Ajerhadja zocken. Ajerhadja. §6}. Ajerhadja, anderhalf uur van Pnn^ as* fan, was eertijds een gedeelce vanliet rijk vaji In J rap our a, doch maakr federe 1 682 een af- sonderlijk regonifchap uic, hec welk door eCn radja en ache Pungoeloes beftuurd wordr. Wij phadren 'er in Ao. 16^5, eenige fbldacen, federc is er in 1711 een refident gelegd, die.er^ tot heden toe zijn verblijf houdc; . > dric digitized by Google eiland Sumatra. 41 drie mijlen van Ajarhadja komt men aan de rivier van Indrapoura, certijds een der beroemfte rij- iodmpoan. ken van de west- kust, dac zich toe aan Kattaoen zuidwaarts uitftrekt en een menigte peper uitleverd: doch federt den indrang der Engelr fchen hebben zich de zuidelijke plaatfen daar van afgefcheurd, en hfer door, en door gedu* rige oorlogen is de peper - planting veracbterd, het land van inwoners oncbloot, en de overge- blevene in eenen armoedigen staat gebragt. De berg- volkeren worden hier corentes genaamd Zijn worden geregeerd door een Sultan en twintig mamris, die zich in 1755 op het krachtigftc aan ons verbonden hebben, hoewel zij reeds, een eenw geleden, met ons in het verbond getreden zijn, en in het jaar 1680 hungeheele land, dat noch onder de refidentie van djerhadja läat, aan de maatfehappij opdroegeo. Bezittlngen der Engelfchen. §64. Majut ta, tien mijlen van Indrapoura % Majuttt. tvordt door achtien mantris beftuurdt, die zich in het geheel niet mcer aan den Sultan van Indrapoura bekreunen. De Engelfchen hebben hier geene logie, doch de Inlande brengen hunne waren bij hen te koop. §65. Op Mokko-Mokko, twee en een halve Mokko. mijl zuidelijker gclegen, wierpen zij in 17 Mokk0# eene vastigheid op, en daar door trokken zij naar zich, de peper van de Lima Koftas, zijnde C s fijf digitized by Google BefthrijAvg van list vrjf negorijen, die landwaarts in van Majutta gclegen zijn, en van alle daaronitrent liggende stricken, alwaar zij ook een voordeeligen handel nut Hjwaten drijven. Anjcicnc- § 66. Ajer-dikit, BartiaJ, Traman^ Rat- gonjen. fa, Ipoe, Sab/aft Kattaoe'n qw Oerei* zijn plaat* fen, die eertijds mede tot het rijk van Indra- pour a y en dus onder het gebied der Maatfchap* pi; behoorden : doch de Engelfchen hebben de rijke peper-oogften weten tot zich te trckken, en zelfs fterktens te Ipoe y Kattaoen en Laja opgerigt. Bancahocio. Hierop volgt Bancahoelo, hunne hoofdplaats, en zuidwaarcs ligt in dit district de hooge berg snicbar. van Sillebar. Ook hebben zij de posten van Saloema of Sacati dat vijf dagen Saloema of Sacati dat vijf dagen Saloema of Sacati dat vijf dagen reizens van Bancakoeloe, en even zoo verren van Manna en Croc. Croe ligt, welk laatfte de scheiding is bij de Latnpangs. En-cifcien § 67. De heer Edward Coles, lästst Gou- Svn? n « al c°r verncur van B<-' nc °te* m drie memorten aanzijne tcn. l0CsgC2C2C principalen den that van Bancahoelo befchrij- vende, zal ik denzelven in de meeste zaken volgen, en alleen hicr aanmerken, dat de En- gelfchen in het jaar 16^5 reeds op Bancahoelo zijn gezeten geweest: vervolgens in 1719 doer den Inlander verjaagd. (12) door de Franfehen in Bancahoelo in 1 760 imjenonien, echter heb- ben zij zich fed ert dien tljd zoo verre weder herfteld, datzij, behalven de zoo even^enoemde kustbare pepcr plaatfen, van Tapanelij fchoone kampher en van Natter of Rattal fraai gouil krijgen, het geen een schm van de Oost-IndU § 12) Zic tegemvoordige llaat ade deel pa^. 219, Digitized by Google eiland Sumatra 43 fcbe Compagnie, bet Store [chip genaamd, dat Lai avid gemeenlijk aandoet, en een \ twee fchepen van Bengakn en Madras komen af halen. § 68. Het tort is Marlbourg Digitized by Google eiland Sumatra 43 fcbe Compagnie, bet Store [chip genaamd, dat Lai avid gemeenlijk aandoet, en een \ twee fchepen van Bengakn en Madras komen af halen. § 68. Het tort is Marlbourg Digitized by Google eiland Sumatra 43 fcbe Compagnie, bet Store [chip genaamd, dat Lai avid gemeenlijk aandoet, en een \ twee fchepen van Bengakn en Madras komen af halen. § 68. Het tort is Marlbourg Digitized by Google eiland Sumatra 43 fcbe Compagnie, bet Store [chip genaamd, dat Lai avid gemeenlijk aandoet, en een \ twee Genaamd, en Marlbourg, wordt door den heer Coles geheel onweer-baar befchreven, en do lasten van hetzelve zoo zwaar gefteld, dac zij de winsten ruira opwegen, als hebbende: In 1775 bedragen voor ioso flaven Sp: Rea n. 4,465* Hospitaal... 5,5 0 5* Reparatien.... 28,816. Onkosten van koopman-fchappen-... 27,274. Nattal en Tapanoelij.. 23,6184. Lasten Sp: Rea. 89,744. In 1775 winsten berekent op de peper Sp: Rea n. 5,852. op de Tollen... 3,736. « —. Nattal en Tapanoelij. 2,520. 12,108- Dus de lasten meer Sp: Rea n 771656. § 69. Heft eland Rat in de baar gelegen, Eiland, zoude een goede ankerplaats zijn, iodien men er een lioofd maakte, doch dat is tot heden verwaarloosd. § 70. Tot heden heeft men er gon juft. Geen juftice kollegie opgerigt, waar over 00k vcle ciccl ko]k klagten zijn. § 71. Het geld, dat er gangbaar is, bestaat Hunt, meest in kleine villere fhikjes, op Cormandel genuine, van een dubbelcjc tot cen ropij, fpot- gcwijzc Rigo Rigo, het geen koralen betacke ge- 44 Befchrljving van het gcnnatnd, doch de laatftezijn er zeldzaam- Zlj betalcnelkander met papieren geld, dat omtrenc twaalf pcrcento verliesc. Ktuncpover § / De heer Coles beklaagtzich zeer de Rifcnn-Qver flechte bchandeHng der Refidenten, voornarr.enclijk van Crce, die den Inlander de En^lfchen doet fchuwen, halende daar het voli^ende van aan : op Croe becaald de Engels- che Compagnie 10 ds. voor een bhar peper welk. En heeft onent 5000 Rds. onkosten van de refidentie. Doch de Refident beheld den Inlander meest in goederen en berekent: 32 pond zout.. 1 Sps. Rcaal. Een kranjang tabak 15 Een javaas kleedfe.. 2 En door die behandeling is de peper-leveran tie van 320 tonnen van 2,000 pond, of 640,000, op ioo tonnen of 200,000 pond gekomen. Daaremegen zegt hij, betalen de Nederlanders 1 5 spanasche realen voor de bhar peper aaa den Koning van Bantam. De planter krijge acht spanasche realen de bhar; doch hij koop. 3.0 pond zout voor.. 1 Sps, Reaal. Een klecdje... § 73. Het land in deze bczitcini>en is niec zecr vruchcbaar, en de kust Jdippig* de berg- volkeren, die het bewonen Balij Boegiss of overberg volkeren genaanid, zijn fterk en onvemuftig, houdende zich meest op met peper planten, terwijl de kust meest door Maleijers wordt bewoond- $ 74- Digitized by Google eiland Sumatra. 45 5 74- Wanneer zij een pepcr-tuin aanle* Peper-tui* gen, kappen zij een bosch om, planten er r£jsc neB * en tusfchen dezelve fteken zij ftekken van den dooom -boom Bvtang-dado, daar de peper langs oploopc 15 k 16 voeten hoog. De afzetzels der peper-ranken Woeijen bin- nen de twee jaren, en dragen tot twincig jaar, men rekent die dragc zeer ongelijk. 1,000. Boomen geven fomcijds 5,000 doch in flcchte jaren maar 500 ponden. In 1776 heeft het ganfche gebied 1070. tonnen gegeven of 21,40000 ponden. § 75. Sedert eenige jaren zijn er vele chtoezen. Chinezen, die er 00k fuiker- plantagen en arak-branderijen hebben. § 76. De fuiker is flechter als de derde De fuiker. foorc javafche; men kan dezelve met herkoken cn witter maken, als dezelve een maand in de kanasfer is, wordt zij stroopig, het geen grootendel moet toegefchreven worden aan de roode klci, in welke die fuiker aeteeld word. § 77. De arak is flaauw, en heeft dienaan- Ara *« gename froaak van de Bataviafche niet, en ver- iest bijna de helft hij de proeve. § 77. Met deze twee flechte waren drijven BmdeK zij echter no<* bandel, doch men zegt dat bun* ne meeste winsten beftaan in het verwisfelen van bun papieren geld, de heer Coles rekent het dus uit: 100 Spaansche realen is op Baravia 140 Rds. Of 6 v -^o rtuivers, of 248 ropijen a 27 (hii* vers. Kn deze terug breivaende nuar Ban* cahcelo doen tc^cn j ropijen de fpaanfche rcaal t<i\ fpaanfche realen : dus kan men in twee maunden 24 perccnto winnen. VII- Befchrijbig van Jut VII- Eilandeq. ism. § 79* Op eenigen afltand van Sumatra lig* gen verfcheiden eilanden, onder welke JVias de grootfte is. Hetzelve is vruchtbaar en volkrijk, en ligc 12 mijlen buiten de wal, bij Sinkol^ vvaarop meer dan vijftig negorijen ge- told worden, welker regenten gedurig over- hoop liggende, het land zelden buiten oorlog laten, verkoopende hunne gevangenen, of lie* ver geroofde landsgenooten als flaven aan de handelaars, die te dien einde dit eiland beva- ren. In 1669 hcbben wij reeds met de hoof- den van 33 negorijen een verbond gefloten, hecwelk in 1693 nice alleen bekrachrigd, maar 00k door de bijkoming van de overige nego- rijen vergroot is, en deze trak Caten zijn in 1755 op hec plegtigfte vemieuwd. De Niasfers zijn zeer wit van vel, het geen met schubben bezet is, en zij heben lange ooren; wanneer dezelven als flaven verkochc worden, worden de ooren gefneden, en men be- dient zich van bijtende middelen om de ruwheid van hun vel te c.oen verliezen, waarom zij blank en glad worden, doch altijd eene vieze reuk houden. Ittantaon. § 80. Het eiland Mantaon op de hoogtfc van Pasfaman; en Gocdfomrn. § 8 1. Het eiland Goedfortuin op de hoog- te van Priaman hecft niets merkwaardiest. Nasfau. § tfa. Tcgen over den hoek van Indrapoura liggen de Nasfaufche eilanden, twee in getal, welker inwoners Baticahoeloe met klappers en fago voorzicn. § 83* Digitized by Google tiland Sumatra* § 83. Engano is zuidelijker gelegenennog Ensano. Weinig bekend. In hoch jaar 1770 heben de Engellchen van Bencoelen hetzelve dazu dobene  drie dagen vertoefd te hebben, vonden zij zich genood/aakt te vertrekken, zoo 0111 dat 'er geen drinkwater was te bekomen, als om dat men het onmogelijk vondt met de inwoncrs iers uit te rigten, terwijl daar bij kwam het ge- vaar, dat men Hep door de n. w. winden, die flerk waaide op het midden van het eiland danr zij geankerd lagen (13). Den (13) In de alcetnecne Nederlandschc T.ettcroefTeninc Frrftc c'eel Mengelwerk pag. 267 en 363 vindt men cene bel'dini- vini van Su atra en Engano, daar Rczc^t wordt dat *cr aan de Zutd - Oj f t -kant een gnede haven is. Men hoopt binnen korc die me ra er zckcrheid te kunnen zeggen. Digitized by Google 48 Bechriving van het Den der de dag vercrekende, vonden zij zem man op een der reeven, bezig zijnde met vischen, en die zij mede namen, waar van twee des nachts wegliepen, en de overige vier bestaandein twee mannen en twee vrouwen, flieren f kort na hunne komst te Bancahoel, de wijl zij zich niet konden gewennen aan rijsr, ea ander voedfel, dan een zeker kroosc op de klippen groeijenden, en het welk tot hun dage-Hjkfch onderhoud, nevens denaldaar gevangen wordende visch dient. De dragt van de vrouwen beffaat in een foort van zecgewas, hec welk om hare schamelheid geflagen is, de mannen gaan geheel naakt. De vruchtgevende boomen, als: klappers, piefang, &c., zijn er niet ontdekt, en aJ wat hec land voorfchijn bragt, beftond in boschfchagies van wilde boomen. Krtittrouw % 84- Als men langs den vlakken hoek. fa&irbc2cc. Straat-Sunda inkomt, vindt men, onder de Wal van Lampong, nog twee hooge eilanden Krakatouw en Slebezee waar onder de fchepen op 50 h 60 vademen wel cens ten anker komen, zijnde cchterallecn zandbergen, onvruchtbaar en onbewoond. VIII. Le Lampongs. § 85- Oostwnarts van de bezittingen de? Engelfchcn komen de La mpongs, in eigendom tocbehoorende aan de Ncdcrlandfche Oost-In- difche Compagnie; doch den iften feptember 1 777 in leen gegeven aan den tegenwoordigen Koning van Ban tan, Si Sultan Abtcl Mafac* fucr Mahomet AO* Qcjiiiu § $6. Digitized by Google tiland Sumatra 49 % 86. Met land is voornaamlijk bewoond Afofcren. kngs de volgende rivieren, die zich zelven in deze orde van het westen naar bet oosten vol* Lampong SamdndA. dito. Calandd* < — StlkbK* — PoeH. Paegorrg, tri * — Toeldng Baudngi. % 87. Met w^steUjkftes Ldniptog SaMncd timpohf genaamd, is van dd engelfche bezictingen af- amallcI - gefcheiden^ door de rivier Moeara Setema* J de nedeflandfche Compaghie heeft er in 176a ten fortje gelegd aan de rivier Borne * het geeii den tiaani draagt van de jonge Pet f us Alberius^ $ 88» Aan de rivier van Lamport^ toeldng lamrong Baudng heeefc de Compagnie mede een fore* jj 0 ^" 8 liec geen in 1737 i9 gebomvd* de naam van auan * # Valketi-oog draagt * en 36 Uren opvvairfs de ri- Vier gelegen is, in de negorij Mang.Ia, daar de fegetit van Wegen Batitdm ztjn verblljf houdt ; voornameiitlljk aaflgelegd om de grens- fcheiding tUsfchert Bdntarn en Palemhang, die door de rivier Mafoejl gemaakt wofdt ♦ te be* £alen« § 89* Alle deze landen hag en ttioernf» G erteMfce« fig aan het zeeftrand* de meestef iiegortjen lig^ van het ian § 89* Alle deze landen hag en ttioernf» G erteMfce« fig aan het zeeftrand* de meestef iiegortjen lig^ van het ian Gegen op befgen om dut het water i(jantiari eft febrtiari (bmuids wel tintig voeten in cfen ec- sml rijs5 f en het geheele land overstroomd * D voor- Digitized by Google $o Befchrijvitig van het voomcimemlijk langs de zware rivieren van 2W« Jang - Bauang (14) IVajompo en Comorijn. Hec binnenland is met zwaar gebergce ert bosfchen bedekc, die met eliphancen, renocer* en ander wild gedierte vervuldr zijn. ©eijowTen. § 9<>- Ieder negorij of dorp heefc een eere- poorc, daar niemand dan de oudften door mo* gen gaan (Lawang Ccere genaamd) ftevens een balle, of vergaderzaal, die, zoo ate de meeste huizen* op palen van ijzerhouc, ache voecen hoog gebouwd is; voor ieder negorij lige een ?lot van zware balken, daar ieder zich gaac was- fchen. Viarrogel. § 91 # Hunne van zijn gebouwd van zwafe uitgeholde boomen uit &6n iluk, en wor- den Canoos genaamd > men heefc er gezien die toe dercien dujzend ponden konden laden. Handel. § 92* De grootftc handel beftaac in zout, bij de koijang van 4,000 ponden, lij waten en neuren-burger waren. Doch de gocderen, die hier vallen zijn kost- baarder, een weinig goud, starfteenen of Maas- wrong* zijnde een foort van tinfteen, die ge- flepen worden, bind«ottings, handnccta capas of boonlwol en worden door parti kulieren ver- Yoerd. Peper. § 93. Al de peper wordc aan den Konfngran Bantam geleverd, die voor de bhar van 375 ponden op Mangala betaald zeven fpaanfche maecen, doch aan degenen aie dezelve op Bantam brengen, negen fpaanfche-realen, wor- CH) V*Unt\in spreekt van een ftitd Tiempin in de bogt van Lumpong gelegen, doch bet is ccn kleine ne^org die niet alt in drooler! tjjd bewoond worit. Digitized by Google Und Sumatra. Kjrdende de peper op Bantam alle weder aan de Compagnie geleverd, en van daar naar Batavia verzondern » ter verzending naar Nedcrtaud « China. IX. Het rijk van Palembang grenst ten noo.den en ten westen aan de rijken van Andragiri en Manincabo» en ten 2uiden aan het Lampo 'fche^ men kan van deszells westelijke grenzen in £en das op Bancahoelo komen. Het wordt door een menigte rivieren be-fproeit, waarvan de voornaamfte zijn de Mousfij die voorbij Compagnies logie uxoomt, de Ogany, de Bangasfung, en de Comorijn. Tot dit rijk behooren 00k de eilanden Banca en Bitten. Deze eilanden hebben bevorens hare eigen Koning ehad, die in 1668 op zijn verzoekonder Compagnies befcherming is aangenomen, eenige jaren daarna zijn dezelve a^n het Palem-bangfche rijk gekomen, door het huwelijk van den Sultan met de weduwe van den Koning dier eilanden. Banca door de straat van die naam, van Su-matra afgefcheiden, schijnt wel een berg van Tin-mijnen zijn, en daar door de ware rijkdom der Palem embankers te zijn, die er ruim 95,000 Chinese, jaar in jaar uit, aan het graven hebben, de voorname Tin-mijnen zijn in de badjen van: Tanjong Oelar. Antang. d*. a* Digitized by Google Befehrijving tan het Clabat. Win jo, en Tamblang, cm 15 ponden zand-ertz geeft gemeenlijk- 70 potl* den tin in schuitjes. Men wil dat er op Songi Poeti een dtamant-mijnis, en vcrfcheiden-goud- en zilver - mijnenv die verboden zijn aameroeren. Bliton ligt beooscen Banka, is flecht bebewoon en ftrekt meesc toe een verblijf vat misnoegde Vor sten, die zehn op zeichnös telegen; echter is er ook een tin - berg gelijk ta Banka, doch daar niets noeraenswaardig ge graven wordt, door gebrek aan inwoners. net m van § 95- Hec bencdenfte gedeelte van het rijk paiembaRg. van palembang betlaat uit fage hnden, meesc mer moerasfen en zware bosfchen, en, btfiteri eenige weinige discricten, ten eenemaal onbe kwaam ter voorczetcing van eenige cuttuar, eit men gelooft ook in bet algemeen, dat bet hi irorige eettwen de zee -ff rand gewecst en alle* stangefpoeld land is; want nice alleen de te^ genwoordi^e zee-ftrand noch dagelijks meer en meeraamvinc, nnar zelfs frier boven, wanneer men diep graaft, vindc men dikwils fchelpen en andere zeegewasfen en ook ftukken van vaartuigen en pranmven. Imritate. § 96. De gefüßte der boverrianden die vol bergen en zware bosfehen zijn, is ten eenemaal onbekend, will de ongemeene wan-trouwende aart der Palembangen (die al jäurs 2rjn, als men een k ware- mi] I boven de logie komt) niec roetaat daarvan eenige ehicidatie rfe bekommen, en zoo ze er al eenige verhakn van doen, zoo zijti die met zoo veel fafcelen «n te-gen* Digitized by eiknd Sumatra* ^3 -gertftrljdigheden opgevuld, dat men er zelfs geen gisfing bijna van lean maken; doch uit de pro- due ten, die van daar afgevoerd worden, meeset beftaandc uit de pepcr, vruchten, groentens, zware hout-werken, handrottings, drakenbloed, .benzuin, kampher en wax, moet men opma- . ken, dat deze (uitgenomen de provincie Blida, daar bijna lover noch gras groeit, en derhalven tot een balling plaacs verftrekc) noch al vrucht- baar zijn, en het te bejammeren is, dat dezelve onder geen bctere en befchaaider regerings Vorm (ban, ten einde de voordeelen, die de tiatuur aanbied, te kunnen genieten. § 97. Deze bovenlanden zijn in verfchei- Verdedin. dene provincien verdeeld, welke, na evenregelijk van hare groote of aanzien, door do Palembangfche Prinsfen en andere hof-grooten, ols Gouverneurs of order een anderen ticel gegerecht worden; doch deze gaan er zele zeiden of noort naar toe, en laten de hun toevererouwde landen weder door mindere hoofden regeren, welke gehouden zijn aan bun rekenfehap te doen, terwljl die Gouverneurs te vreden zijn, als zij er hun onderhoud en de vereischte dienften niaar van hebben, en zich doorgaans weinig verder er laten aangclegen leggen, hoedanig zoo een door haar aangefteld hoofd, met den onderdaan handcld, en of hij zijn plicht voibrengt, heiwelk mede een voomaam gedeelte uitmaakt aan heverver der bovenlanden en voornamentlijk der pepercul-cul-tuur, terwijl er zich in gemelde bovenlanden noch een menigte Pangerangs bevinden, afko-melingen van de oudc bezietcrs van die lan*ien^ welke eeu klein district tcr beftiering. Befehlung ran het onder hooker gezag van de een of andere hofs groote, toevenrouwt word en ; docb wcllce onder zeer veel verdrukkingen armoedc leven, en als ze aan het bof moeten verfchijnen, met 260 weinig discinctie behandelig worden > dac ze bij de minstte hofsgroocen niet moßen zkten » ja aelfs niet een pick en zonnefchenu mogen gebruiken, hetwelk anders aan de minstte In^ebij toegeftaan word. ingexeteneu. § 9^* De ingezeccnen van het Palembang fhe rijk ztjn denkelijk af komstig van de Malaje kust en het vaste kind, en het vaste rijk al vroeg zeer volkrijk geweesc zijn, indien me& mag geloven hetgeen bij V a l r n t ij n ( \ 5 > angeteekcnd is, dat de Maleijers van de rivier Malaje hare naam zoode omlenen* en aan de boorden van die rivier bij de berg Mahanro> zoude gewoond hebben, en van daar in 1 260 of iers vroeger na de overvval, tans de Maleifche of Malaje kust, overgeftoken zrjn. vorden af. § po. De tegenwoordige bezitters van hec- Lomsu 3?elve ^ on(Jcr die naam ^ z.j n ei{ind yavS komftig, doch hoedanig zij zich bier gevestigt hebben en gekomen zijn, is men het niet eens. Zommige verhalen dat eenen Br&ffljojo, Sultan van Majapah^ door het zwaard des oorlogs het Palembangfche rijk overwonpen en vervolgens een van zijne zoonen, Aria Damar geheten, tot Koning er over zoude aan- gefteld hebben, waarvan de tegenwoordige Pa- lembangfche Vorften zoude af komst de tegenwoordige Koning 00k fcMjnt aan te nemen. (15} §de deel ifte Auk onder Maltk. Digitized by eiland Sumatra, 55 Dit is zeker dat Palembang in 1596 nog onder Bantam forteerde. en dac de tegenwoor- dige Koninklijke familic door de Compagnie op den croon is gefteld, nit welke reden de Palcmbangers bij ten exclufief contract in 1777 gerenoyeerd* zicb verbonden hebben geene ad- ders natien in het rijk te accepceren f alle bar? producten aan de Compagnie te levcren en jaar- Jijks een gezantfchap jiaar Bat.Ma te zepden. § 100. De te^envvpordige S«lthan i$ /Uft> Tejwmoor. Aehmat Baharoedien, zijnde een zoon van dei;ditf c v « rat - in 1628 geftorvcn Keizer; dezelvc fjeefc eeij 00m Pangerang de Paftij f een broeder Pftn- fang Soerpe, en een zoon Pangerang Raw* van tien jaren oud. § 101. Door de staaikunde die de Paletty stutkuuie, bangers van den beginnc *af gebruikt hebben, en nog gebruikt, van haar land open je zetteji voor aile natien die f er zich met ter woon wilen nederzeccen, £oq is het ryk of voprnarnenf Ji jk de beneden landen, 00k bewctond door onder* fcheidene soorten van volksren; men vindc er uic China, Coch}m China, Comhdia, Siam, Patanie en andere van de Maleifche Kust, Ja- VWetit Mandhar^.pn en andere oosterlche volkeren. Zoo mede die op andere plaacferi van de binoen - en noord-kust van dit eiland Sumatra te Jiuis behopren. Doch de boyeg- landen zyn meest door de eigen nationalen bp- yopnd, en Banca, bujten de oude ijigezctenen, peest door Chinezen. § 102. Doch pnderde bier wonende yreem- Ceestty* delingen vindc men geen meerder, als de Arabi bifche geestelijken, (die pesten voor die hn^, Welks aard$9h paradijs het is) die bedriegcrs O 4 b c o» Digitized by Google jPefchrijhtr van he$ fcebben zich een groot ontzag en eerblcd ondof de Palembangers weten teverwekken, en nood* ^akelijk te maken \ alles wat zij begeren wordi baar toegeftaan, in zoo verre zelfs, dat zij rijk, cn de onderdanen arm worden, Duizenden en onnagaanbare vonden, hehben zij oni hare fchelmllukken uk te voeren, en zoo zij denk'en, dat zij cenigen tegenftand of moeijeUjkheden van de Palembangers te verwachcen heh- ben, dan maken zij hun de een of ander© leugen of gewaand gerucht van oorlog wijs; t Waar door zij dadelijk bevreesc warden, en der papen hulp zoeken, die zich wonderlijk hiervan weten te hediejien; geen nieuweling komt er ook uit Arabien, of hij is, door de hier woonachtige. reeds oderweg, welke nieuwe wetten en uitleggingen van den Alkoran hij moet bedeelen; en schoon hare bedriegen, vielke nieren en meer beginnen te blijken, zoo heben de Palembangers echter geen nioed genoeg om haar tegen tegaan, wijl zij voor hunne vervlaekingen tenuiteriien bevreestzijn. DcihdPa- §103. De zoogenaamde ftad Pakmbatig Icmbang. j|g C op z. b. van a gr. en 40 min. in een lage en moerasfige vlakte, 18 mijlen van de zee, en zoo verre van het gebergte, dat men er zelfs geen fchijn van zien kan. Zij is langs de beidc oevers van de rivier Mous/y gebouwd, cn zal twee mijlen in de lengte beflaan, tcrwijl de menigvuldige kreeken en spruiten, die hier- omtrent in deze ftroom uitkomen, ook alle be- Voond worden, waardoor er vele inwoners ?ijn. Deze verhijfplaats des Konin^s hceft geen de minstere aanzien, want door dien nie- Wand buken de Koning een ftecnen gebouwd mag- Digitized by Google * * xttltrvd Sumatra. $f tfc&ben, too zrjn alle woonmgen ran plankeit of bamboezen, op palen gebouwd, en, uitge* nomen eenitne weinige, die pannen daken heb- ben, met adap gedekt; ook vindt men in rnee* nigte langs de rivier aan de oevers, naast eU fcanderen  vloten van dat riet opgefla* "gen, en aan palen vast gebonden zijn, welke wooningen meesc mt winkcls beftaan, en zoo ide bewooner zijn legplaats niet langer aanftaat, too drijft bij maar met zijn vloc de rivier op of nf, om een betere en voordeliger ce zoeken* Ook heeft deze hoofdplaats niets bekoorlijks of Bangcnaams bij en om zich, bijna rondom ligt dezelve befloten in de bosfchcn, men vindc er gene wegen of wandelplaatfen, en men kan geen mensch gaan fyreken of ergeris naar toe gnan, zonder er vaartuigen toe ee gebruiken om denvaarts tc komen; zoo dat men aile dagcn eenige bonderden vaartuigen, gedurig de rivier ziet op- en afvaren, ten dienften van zoodauige verrigten, als mede om levensmiddelen en andere waren te verkoopen, terwijl men buiten eenige marktplaacs, die zeer onveilig is, en met boog water onderloopt, geen andere publielte piaats vindt om er zijn goederen ter verkoop te brengen. § 104. Three aanzielles geboowen wendet. Tompkins men maar op geheel Palembang, tewetendes Konings tempels en paleis; het eerstgemeht achter den dalm op een groot piein, en zoude door een ctiropesch gemaakt z'rjn, ge-Kjk de bouworder daarvan het ook fchrjnt fe l>eves:igen - r hctzelve is een ficrlijk hngwerpfg. Bef.hrij'ving van het gebouwen, met twee uicftekende vleugels, do imiren zijn mec groote glasramen en gladde halve pilasters verfiert, en lut dak beftuat uic een vlakke vierkante koepel, wejke met fierappen gedekc is, Pakb. § 105. Des Konings paleis is rondom bin-r tieii eenc zware muur gefloten, zoo dat men van de daarin ftaande gebouwen, terwijl geen Eu* ropeaan er in komeu mag, de minstte kundigr heid kan krijgen, doch zoo veel men van buiten oordeelen kan, fchijnen dezelve groot en hoog te $i)n, en alle met fierappen gedekc; bet Eenigfte dat men er van buiten van zien kan, is een zware en breede poort, welk deftig gebouwd is. Aan da benedenkant des daates ttaat een hooge en dikke vierkante batterj met een dak op hetzelve, waaronder een me-yiigte ftukken kanon liggen, welke alleen op bijzondere plegcigheden gelost worden; aan de befiedenkant van deze battcrij ligt, langs de H? vier, mede een diergelijke fterkte, welke 8 a 9 voetcn hoog zal zijn, mede met een dak voorzien, en in de muur met zware valdeuren vocu? de schietgaten, welke nooit open gedaan wor? den, ten zij het gefchut van deze batterij moe gebiukt worden. Tusfchen deze twee batterijen loopt een plein, daar een menigte gefchuconder een afdak ligt, en aan het een van djt plein vindt men de audientie-plaars des Ko-nings, als hij in het openbaar gehpor geeft; die is een open vierkant vertrek met een apapar, en aan de wanden verfiert met eenige ge-wercn, doch het wordt 00k voor een werk En bergplaats van fommige goederen gebruik;, terwijl het voor het ovcrige weinig aanzion hecft, hecft, en zoo morsfig is, dat het een beescenrtal gelijkt, dan een plaats, gefchikc voor zoodanige plegtigheden. § 106. Hiei z jude men nodi kunnen bij- 'T™* voegen de koninglijke begraafplaatfcn op Pa- vU * c0# Umbang Lama, (voorheen de verblijfphats der oude Vorlten ) omtrent een mijl van hier mar beneden gelegen ; dezelve liggen op een verhevene gronJ, en geen Europeaan ishetge* oorloofd te naderen tot de graven zelve, over ieder van welke een bijzonder tamelijk hoogge- bouw geftigt is, alle van elkanderen in fmaafc onderfcheiden, en waar van de pacht afham;t m de hoogheid van de overledene, of de ach- ting die men voor dezelve gehad heeft; bier worden 00k maar alleenlijk begraven de Komig- gen, derzelver echte gemalinnen en kinderen, terwijl de overige koninklijke familie hare bij- zondere begraafplaats heeft. § 107. DerivierMtftti/j/, welke voor *$ Com- HMcr pagnies logie, J mijl breed zal zijn, zeer diep en M***®* bevaarbaar voor zware barken enligte fchepen, die niet dieper als 14 voetgaan, zware fche- pen is het zeer moeijelijk om Bovven te komen, wegens bet aanemen der droog- teus, zoo is het op dezelve, in de oost-mous- fon, zeer lcvendig, doorde menigte van handel- vaartuigen, welke alle van Java e»i Madura al- hier met rijst, zout, allerhande soorten van javafche Hjwaten en andere producten komen: in vroegere jaren was deze plaats veel bloeijen- der, den handel reemt thans van dag tot dag af, het welk veroorzaakt wordt door de meet toenemende armoede der inwoonders; want, daar men in vorige tijden hier velege- goede pafticuliere menfchen had, zende tnen f :de meesce Arabifche geestelijke uitgeflo* ten, dezelve thans wel met fancaaras mogen .. 20c ken. Atkinson. § 108. Buiten de fortificatie - werken bij Konings paleis, en een geringe ben ting aaq de Sonfang of aan de mond van de Mousff % -vindc men, zoo als gezegc wordt, noch maar •etne sterkte in het rij-k, welke in het geberg-* te zoude liggen, waarin naar men verhaald; des Konirigs voornaamfte fcharten zoude geborgen zijn ; doch zoo andera willen, zoude hec een :m*agazijn voor kraic en eenige amnmnicie van •oof Jog zijn, welk laatfte 00k hec meestegeloof -verdient, wijl de wantrouwende aard der pa* fembavgJckeVor&cn niec toe laac, zich zoo ver-* *re van hare fchatten, daa* zlj goede bergplaatsen gcnoeg voor in den dakm hebben, te verwijde* yen ; 00k fpreekc den opneem daar van, na den •tlood van den overleden Seufoehoenang* zulks te- gen, en voor het naast gcloof ik, dac het vep- ,haal van deze fterkte flecmseen uicvinding is. Begrängnis - 1.00 regierung - vorm heißt ufterlijk vw * de gedaance van een geregulert beftuur, men irinde *er een een eerfte Minister, mitsgaders hoo- ge en lage ambcenaren, welke het bewind -hebben over de policie, de burgerlijke rege- Ting, de aankomende vreemde handelaars, do •1>elangens van het ri]k en de huishoudinc; van hetzelve, Ook heeft men er een wereldlijke "en geesrelijke regtbank en eeni;e zoogenaamde iiijks - wetten, waarna men zich moetreguJeren* •eft andere ordonnantien : zoo ter bewaring der ^Igemeene rust, als waarna het regt gehand* •feiaic moct worcienj dosh weinige. van, deze Digitized by Google Aland Sufnam \ 6t\ inftmctien tijn, ten zij dezelve op Ac Gods< dienst betrckkin^ hebben, en in den Alcoran aangeceekcnd ftaan, befchreven ; roaar de meest* bentsten op mondelijke orders, mitsgaders over* kveringen en gewoontens def vorige tijdetr^ waar door dezelve langzamerhand of vergeten, of Digitized by Google ■ verbastere Worden: en eine flechte opvolglich vädezelve machen, dass er geen schaduw van goede order overblijit en men geen ongefchikcer befahren kan. § no. De wijl geerte der ambtenafert schmüpfenden eigen bezolding van den Konmg crekken, er r d c on r # gmh " m  werden te verkrijgen, want die het mese daar In brengt die kan zich ook het meeste van zijn Hoogheids genade verzeugen: en zulk een Minister vindt derhalven weinig of geen tegcnspraak in zijn gocdvinden, wijl hij anden zijn beklag er over zoude in brengen, dac een ander in tegendeel over hem nice doen durft. Sul Zu gaac bee ook in de regtbankeff, acgtbr.ti*«* fchreeu- Digitized by Google 6 • Sifthriving van het fthreeuwende is de onregaardigheld die er in gebruikc wordt, al zijn de bewijzen noch zoo klaar, zoo wecen zij deceive te verdraaijen, al was hec zelfs dat dezelve op de Alcoran gefrond en het gefchil na dat wetboek moest gevonnisc worden: die de fterkfte arm heeft, de vermo- genlte vrienden bezit, en de aanzielijkfte pre- fenten geeft; drijft boven: en wijl er geen ap- pfel op is, zoo moet men zich wel in het von- nis getroosten, vvij) niemand als een gunsteling er over bij den Koning durft kJagen; want, zoo het al eens een ander onderneemt, zoo worde hijdoor den Vorst maar weder tot den regtcr overgewezen. Vrecmde- § lis. De aankomende vreemde handelaars htndJiu elbe " zi j n ^ ee ™gfte partikulieren, welke noch al regt wedervaart, men vindc Sabandhaars over deChinezen, Javanen en Maleijers, het Welk gefchikc is, niet naar de natie waarvan het vaartuig is, maar naar het hoofd over hetzelve, zoo dat een Java's vaartuig, als er een Chinese-che fchipper op is, zich bij den Sabandhaar over de Chinese moet aan geven, en zoo gaac bet ook met de anderen. Die Sabandhaars moeten, zoo verre de Ko- ning aanbelangt,- deze handelaars voor alle molesten zijner onderdanen befchermen; hare handel en zaken bevorderen, en zorgen dat haftaande gelden inkomen, mnsgaders van die marchandeurs de thollen ontvangen, doch nadien die menfehen onder het bewind en de judicature van's Compagnies opperhoofd behoorcn, zoo durft men dezelve niet knevclen noch oniei^t doen; want bij klagten daar over an den Koning f zoude het voor zulk een Saba n- Bandhaar niet wel afloopen, gelijk er ora die reden over drie jarcn noch een afgezet, en door den Sultan bijna tot den bijnej is gebragt geworden. §113. De handel-drückende Arabische ges- Handel- dampelijken, die vrij van alle inposten zijn, hebenj^^* 6 *** met deze Hcentmeesters niet van nooden, maar ftaan, voor zoo verre zij onder'sKonings ge- Ked behoore, onder rwee daartoe aangeftelde Opper-priesters, voor wien zij 00k te regt moe- ten koraen en hunne zaken ofgedaan worden; doch zoo zij het hier niec eens kunnen worden, moeten zij hunne bezwaren inbrengen, bij den Pangerang Ponhoeke of geestelijke Rijks+ Opperregter, die dezelve dan na dc Mahometanfche wetten befist, schoon er 00k dikwijls door de hoogmoedige papen weinig om geg6- ven worde. §114. Deze geestelijke Opperregter is 00k Gcmimw gehouden alle duister- en zwaari^beden in de oppcn:ii;tcr ' Mahometanfche wetten op te hclderen en uic teleggen, alle dubbelzinnigheden in de zelve, en iemands bezwähmen, daaromtrcnt te onderzoeken en op te losfen ; en zoo hij omtrenc huwelijken of zaken van een andere natur, daar de wetten van den Alcoran bij te pas ko-men, geraadpleegt wordt, zijn advis te geven. § 115. Men vindt 00k in die rijk een amb- H oofd der tenaar, wiens gelijkheid van dienst ik niet gc- gaauwufcven. loof dat in de ganfche wereld, ten minsten zeet fchaars, zal te vinden zijn ; te weten, ecti hoofd der zoogenaarode gepermitteerde gaainy* dieven, Sumbau warden genaame ; en dit hoofftat in dit opzigt 00k weder onder de rijks - fig. kaal, welke er inede zijn portie van heeft. Digitized by Befehljvitig fan het Deafc Sumbauwarefen rim* behalve eentge Weinige nooddruftige vrije lieden 4 meest flaven* van de arme en behoeftige Pangerangs en Hofe* grooten > die haar aandeel in hec geroofde heb- ben, en er een grooc middel van haar beftaart Hit vinden. Z\) zijn onvodrbeeldelijk brutaal en ondernemend jaten zich tat alle fchelmftukken, 2elfs toe het ombrci gen van iemand* omkoopen* toeren hare dieverijen Zoo wel bij dag als nachc Uic, en ontzien zelfs de goederen van de gfoot- fte in hec fijk niec, het geroofde moeten ztj bij dit hoofd brengen, die er dc verdeeling vart tnaakt en zijn aandeel van heeft! men heeft ver- lof, zoo zi) op de daad betrapt wotden* haaf ten eerften van hec leven te befoven* doch *©o 1y\ bij den Koning of den fegcer gebragt erl overcuigt Worden, moet dat hoofd zorgen* dat het geftolene wedefs te regt komt ♦ en dcrt daader wordt de vingefs en toonen, of ook fom* tij Digitized by Befehljvitig fan het Deafc Sumbauwarefen rim* behalve eentge Weinige nooddruftige vrije lieden 4 meest flaven* van de arme en behoeftige Pangerangs en Hofe* grooten > die haar aandeel in hec geroofde heb- ben, en er een grooc middel van haar beftaart Hit vinden. Z\) zijn onvodrbeeldelijk brutaal en ondernemend jaten zich tat alle fchelmftukken, 2elfs toe het ombrci gen van iemand* omkoopen* toeren hare dieverijen Zoo wel bij dag als nachc Uic, en ontzien ds de handen en voecert afgekapt, doch zelden is het dat t\) zwaafder geftraft worden. Moorf wordt $ ii 6. Moord en doodflag van de eene jtcid«n geftraft yri j e ivl a homedaan omuenc den andeferi* ( wane Zijn flaven mag men vrlj orti hot leven breftgen) wordt bij bevinding, als het met opzet gefchied Is en men ^een vermo^ende arm heeft, met de' dood seftrafc; doch hier van zijn tticgezon^ dert de Prinfen en voornaamfte Hofsgrooten* Welke zulks ftraflos omtrent hare onderhoo- tfgen en den gemeenen man mogen verrigten, doch, zoo eert Mahomcdaan een Chinees vatl he( leven heeft beroofc* en het aangeklaagt Wordt, zoo kan hij zulks doorgaarts met een Hgte boete afniaken, om dat de doad aan eett heiden.gefchied is. Digitized by eiland Sumatra. 65 $ T17. Overfpcl moet men 00k met de Overfed, dood boeten; gelijk 00k bloed - fchande , waar van de fchuldige levendig, half of met hec oq- derlijf, in de aarde begraven en vervolgens dood gefteenigd worden. § 1 i S. Dieverij en huisbraak, als het voor Dievery. den regter gebragc wordc, wordt zelden met de dood, maar met wederom geven van het goed, en een boete geftraft; of zoo als onder de be- fchrijving der Sumbauwarefen gezegt is. § 119. Die valfche munt flaat, of de pitjes vairch* na maakt, worden de handen afgekapt, ter- Wijl misdaden van een minderen graad , 00k met ftraffen van een mindere flxengheid geboet worden. § 1 20. Doch die tegen denKoning misdoet, Misdaad te- en door den Vorst, hec zij ter dood of tot bal-*f n n g de K °- lingfehap, verwezen wordc, deszelfs vrouw en kinderen als zij in het leven blijven , worden flaven voor den Koning , al zijn vermogen ver- valc aan denzelven, en al laat liij fchulden na,en middelen genoeg heefc dac d^zelva becaalc kunnen worden, zoo kan den krediceur er geen penning van krijgen ; die laatfte heeft men 00k meesten- tijds te verwachcen , bij aldien een onderhoo- rige van de Prinfen of Hofsgroocen , tegen zijn heer misdaan heefc, en door hem uit zijn dienst gezet of tan hec leven beroofd wordt. 