Algemene konst en letterbode
None
Lieden, als van zyne alger oder zyn, meenen, dat, at het boven verhaalte, waar zynde, hy alleen zich gehouden heeft, als wilde hv de jolleba weer opvaren, met oogmerk, om des nachts Ca’bra ongemerkt voor by te flippen, en zyne reize raar beneden vt-ortrezctten, daar hy voor-namelyk ten oogmerk had, om die rivier optenemcn, tot op de plaats, waar zy uiiloopt. Halle, den ig Maart. Dezer dagen is alhier do verdiente Geheimraad, als mede Dokter en Pro-fors in de Godgeleerdheid, J. H. Nosselt, die felder: byna go jaren het (ieraad onzer Akademie was, in den ouderdom van 70 jaren en 10 maanden, overleden. INLANDSCHE. Haarlem. Direk'euren van Teyler’s Sticking alhier, met de Leden van deszelfs Godgeleerd Genoot, chap, op laats’deden Dingsdag den 7den April, vergaderd zynde, om uitspraak te doen over de ingekomene Antwoorden op de Vraag des Genootichaps, van Winterntaand 1805: Pelk onderfchcid is er tusfchcn den Natuurlyken Gods, dies, zoo als de bloote Rede om den leers kennen, en den Christelyken, gtlyk die vervat is in de topenkaardc Leere van de Sartjten des NieuVitt Verismls? Komen er niet, fcekrt ecnigt J si-ren, van tyd tot tyd, Schnftcn te Voorfchjn t die baarblykclyk ftrekken om dip onderfdicid te verduren y. en den Christelyken Godsdienst, ali P a * ititt I. Digitized by Google 939 Filets by den Natuurlyken vooruit hibbende, te doen voorkommen? En is het, naar mate deze Schriften, in gang vinden, dit O’dcrfcncid utt net oog verlooren, en de Christ lyke Godidie/ist, in al- ien deele, met den Natuurlyken gelyk geftetd wordt, niet te duchttn, dal zulks verderflykt gevo/gen voor ’t Christendom, en voor de Deugd en het Geiuk der Mcnfchen zal na zich fleepen? hebben eenparig geordeeld, dat geene v-n alle die Verhandelingen genoegzime verdienden bezat. om met den belootden Eerprys bekroond te worden. Men heeft ech er tegelvk befloten, om de Vraag teheihnltn, voi- gens eene eerstdaags pubiiek te maken opgave. Nieuwe Holianische UllGftVEH der oud* GK1E Digitized by Google 939 KECHE SCHWERS. Gelyk de bederlanders zich reeds van voorlang beroemd maakren, ook door hunne febranderheid en geleerdheid, en het gröttant aantal zoo van kundrnann, als door en door geef nde manner, in genoegzaatn alle vakken van Weterfchap, in evenredigheid van de Heine pick gronds, door hun bewoond, even zoo heeft ook niet lrgt eenig Volk deze Natie overtroffen in het uitgeven van de oude, dus g lieeten, Clasifche Schry. vers. Van hier dat geheel bet Letterkundig Eumpi de zoo fraaie als net:e en naauwkeurige Hollandfche dmkken dier Oude, zooGriektche als Latynfche, Dichters, VVyggeeren en Gef hiedbockers, met zoo veel gretigheid hier kwam zoeken. als met wel misfen kon, by verloop van tyd, en her al te druk leenen der Pers aan rieuvvere penne vrnchten, een fcha.msheid en daar aan geevenrceigde duurte van deze foor: van werkeu te veroorzaken, w aar over de Liefhebbers van de Oude Letterkunde zich teeds I ng bekbagd hebben. De overweg van dit een en and^r heeft den Bnekverkooper L. A. C. Hesse, teAmfterdam, doen beflui-ten, om dezelve achtereenvolgende op nieuw ui.ugeven. Beknoptheid van formaat, netheid en raauwkeu-righeid van drk, en verkrygbaaiheid voor eenen geungen prys, zulicn inzonder- heid Digitized by Google C Mp > beid by deze uitgaven worden in bet oog gehnnden. A an d-m goeden u'tflag eener zoo nuttige onderneming behoeft men geenzins te twyfelen, nademaal de Heer Hesse in dt Digitized by Google Zelven tot leidensche verzocht heeft, en den raad vnlgt van de Hceren H. de Bosch, D. J. Van Lennep en J. Willmet, mannen door hunne geleerdhfid, yver voor de letteren en goeden staak algemein bekend. Elke uitgave zal behalve den text ook nog e ne uitlegging bevatten van die woorden, wie dezelve meest noodig hebben, als mede een korte aanwyzing van de voornaamfte veranderingen in duistere of verbasterde plaatfen, door de gelecrden ge-maakt; zullende dit by wyze van eenen Index achter elk deeltje gevoegd worden. De zamenfteiling van dezen Index, gelyk ook bet nazien der proeven heeft de Heer J. H. van Reenen, hiertoe door den Boekverkooper Hesse, op aanraden van bovengemelde Heeren, aangezocht, bereidvaarJig op zich genomen, en dus ook hier door wederom eeD blyk gegeven van dien zelfden yver voor de beoefening der Frauen letteren, waken hy reeds, door het nptlitlen eener uitgewerkte Disfertatie De Q. Hokath Flacci Epistola ad Pifones de dru Poetica, onder voorzitting van den Hoogl. van Lennep verdeedigd (zie ons N°. 35. van het jaar 1806) zoo duidelyk kenbaar maak:e. Vy twyfelen niet, of hy zal ook aan deze uitgaaf getne moeite en vlyt fparen, en wy verwachten te nicer van zyn werk alles goeds, daar hy deeds in de gelegenheid blyft, cm in de behandeling van twyfel-achtige plaatfen den raad van z\nen kundigen Leer-metsier en geleerden beganftigcr intenemen. Het eeifte Deel, het welk bmnen kort ftaat uit te komen, bevat niet allec-n alle de overgebleven Gedichten van Anacreon en Sappho, maar ook de Fragmenten hunner verloorene Dichtftukken, welke laatllen flochs zeer zelden in de uitgaven voorkotuen. Voor âverige ken men den Prépéritus, die van deze uitgaye gratis by den Heer Hesse te bekommen is, inzien, uit welken blvkt, dat Øer drierleie exemplaien van deze editie zullen gemaakr worden. te weten: een genoegzaara aantal op gewonn Drukpapier, honderd op best Schrypapier in Octavo en flechts vyf-tig op Veiin Papier, in Quarto. NIEUW - UlTGEKOMEN BOEKEN, AKADEMISCHE EN ANDERE SCHR.1F1 £N. Akademischf. Verhandelingen. Specimen Juridlcum Inaugurate, füllens figment um primum teataminum füllisprudentiae Criminal! t, praefertim legislatoriae, Do Poena Ergaftuii. quo disquiritur De poen;s univerfe, et quod publico ac sollemni examini fubmittit Andreas Adriaan Ganderuetden Zalt - Boeinetienfis A- 0. xxv OSobr. mdcccvi. Hora x. Groningae apud J. J. Homkesy Bibliopolam, pp. 180. 8°. In eene Voorrede verheft de jonge Schryver dat gedeelte der Regtsgelcerdheid byzonderlyk, het weik hef lot v,tn verwezenen in do Gevangenhuizen verzacht; het weik alle wraakzucht en wreedheid afkur; en vooral dien ongelukkigen toe-ftaod veroordeelt, welken de verweeenen tot rasp of tuch-huizen aldaar ondergaan. Met dit jammer bewogen, was de jeugdige Schryver geneigd, om die misbruiken tegen te gaan, jnaar meende deze fttffe van zyne etrfte bemächtigen te moeten phalen. Dit beeft, zoo als het dan gaar, zyn werk derma-te doen uitdyen, dat hy, voor zyne openlyke bevordering, alleen de eerfte Afde Elegant genoodzaakt wierd te leveren; by geeft echter, na de Voorrede, ook eene fcbets van zyn twee- ide Afdeeling, om zyn geheul plan bekend te maken, het Weik dan aldns isingerigt. Eerstk Afdeeling. Over de Straffkn in het gemebn. I. Hoofdft. Van den oorfprong van Burgerlyke Strafjen. I. Van. den Burgerfest. a. Van Burgerwetien in 't alge-meinen. 3. Van de oorziken der fchendmg der Burgerwetten, welken zes in getal worden opgeteid; als a Zedenbederf; b Onkunde en Verachting van den Godsdienst en Goddelyke Wetten; c Bygeloof; d Volks- onkunde der burg, r Wetten; 0 Volks- onkunde der verbindende redenen dier Burgerwetten; en eindelyk f Ontomene vermogen der Burgerwetten, cm door eigen arbeid in hunnc nooddrufien te voorzieiE 4. Van de middelen der Hoogfte Overheid, om die bronwelicn van bet kwaad te ftoppen; als a Openbare Tucht; b Te gemoetkomme aan de Armoede, welke vyf in getal worden voorge-dragen; c Zorg voor goede Zeden by de B-jiarden. 5. Over de Misdaden, in het nog vast te ftellen Cnminele Regt Over de Misdaden, in het reeds vastgeführte Criminele Regr. Over ftraffende Wetten. II. Hoofd. Van den grand der urgerlyte für a fen: 1. Van den zantenhang tusfehen de verpligtige of verbindungen en het Doelcinde met de middelen. Topping. 3. Vootting van deze befehonning. III. Hoofd fi. Van het oogmerk der flmffen in den Burger- fiaat i Aigemeene aaumerking. j. van het duel der nraf- fen- I Digitized by Google C 23* ) fenden Wetten. a. Van het doel der dadelyk opgelegde ftra£. fen zelve; a Van het verwyderde doel; b Van het Baaate doe!. IV. Hoofdft. Over het waarderen der kracht van de mattn of wyzen van te fir a fen. I. Van den Regel, door den Wetgever in de bepaling der ftraffen te volgen. 3. Over de meest gebruikelyke straffen, als ontoereikende ter verbetering van de halftarrigen, of in 't algemeinen ter bevei-king van het doel der straffen: a Van doodflraffen; b Lig-cbaam' fmerten; c Over de straffe van opfluiting en Tucht-buizen; d Unbanning; e Kerloosheid; /Geldboete; Algemeinen ne aanmerking. 3. Over de straffe van Tuchthuizen zelve; zoo als die zyn iugerjgt, als onvoldoende. 4. Over de voor-treffelykbeid der straffe van Tuchthuizen, boven andere straffen, mentschlossen eene behoorlyken en menschlievenden veet iugerigu Tot dus verre loopt de Verhandelung. Twelfth Afdeeling. Van de strap van hst Tucjithoi in 'T bzonder. I. Hoofdft. Bepaling dezer straffe; en haar verfchil met andere straffen. i. Beichry-ving. dezer ftrafe. A. Derzeit der onderfcheid van andere sofortige gelyke straffen; als I. Van gevangenis: a Van ’t gevangen ist gevangen, honden van verdachte Lieden, gedurende het onderzook, vddr het vonnis; b Van ’t gevangen honden van overtuigden, na het geflagen von Vonnia, tot den tyd der uitvoering van deze ftraf zyn verwezen. Befchryving van deze ftraf; 0 Verfchil van deze ftraf van het Tuchthuis; y Verdeeling dezer straf; i Korte gefchiedenis der gevaigeniden. II. Van verwyziug tot de Mynwerken, en-diergetken ope itaren arbeid. II Hoofdft. Van de Gebouwen tot dete Tuchtigingtätkeftemd: i. Van het bepalen van derzelver getal, naar evenredigheid van über Burgerftaat. a. Van de kosten tot die gebouwen en middelen tot hun onderhoud en beftaan: voor zoo verre die tnoeten gedrsgen worden I. Van den Burgerftaat; II. Van de Verwezenen zelve: 3. Van de inrietine van Gebouwenen: 1. Keuze van gefchikte plants en grond; II. Uter-Jvke vnrm: a Verdeeling in twee de celern, naar ’t verfchil der Verwezenen; a Voor de flechtften; 0 Voor de bewaarrr.idJelen, zoo veel de uitwendige b 'U-wing betreft. Ill Over de inweudige inrigting van *t Gebouwenen; a Voor de llechifte verwezenen; a Voor mans; van ’t getal en de gedaante der bokkeo; O Slaapfteden; y Opene plaats; b Voor de minder boo?en; a Mms; x Werk-plaats; 0 Slaapfteden; y Opene plans; b Vrouwcn; a Werk-plaats; 0 Slaapfteden; y Opene plaats; c Algemeene vertrekken; a De Kerk; 0 Ziekenkaraer; y Keuken; t Vertrekken voor den Opzigter euz. d Over de bewaarmiddeien, wat de jnwendige inrigting van ’t gebouw aangaat. III. Hoofdft. P'dn 'J  der verweisen zelver I. Hunne p'aatfing naar den aard van hun misdorf. II. Van de verdeeling en wyze van bun te bearb:ider.e taken. III. Van de keuze der ftraffen, nm de weerf>annigen te bedwingen. IV, Van de znrg voor de Zielen der verwezenen; a Van den wekelykchen Gndsdienst in de kerk; k Van den dagelykchen Gndsdienst; c Van den pligt van den Geesielyken, ten aanzien van zieken; d Van hun, die verfchillen in Godsdienst. V. Van de zorg vr or de Ligchamen t O Van de levenswyze; b Zindelykheid van 'tGebouw;T Spys en Drank; d Kleeding; e Oppasfing der Zieken; f Bezorging der geforvenen. 3. Van het loslaten uit het Tucnthtjis . Zie daar een uitgefirekt ontwerp, welks gewigt niet kan enuend worden; maar welks bearbeiding aan Recenfenr, on- der verbetering, voorknmt, de grenzen eener Academifche Verbandeling wat te nverfchreden , en, althans, wat de meeste ^onge Lieden betreft , de kr^chten der Jeugd lchynen te bo- ven te gaan. Wy wei fchen den Heer Ganderheiden leven , tnoed en krachten toe, om in ’t vervolg deze fciioone taak uit te werken ! Men vergunce aan Recenfent 00k deze aan- merking, dat een zeer groot gedeelte van dit onderwerp niet tot de eigenlyke Rechtsgeleerdheid , maar meer tot de Policy , tot huishoudeiyk beftuur behoort ; fchoon men de nuttigheid van deze zaken geenzins wil ontkenuen. In aile gevallen ver- dient het meuschlievend doel des jeugdigen Schryvers nlle toe- juiching. Het ouvermydelyk opgeven van het plan zelve, Iieeft zoo veel plaats ingenomen , dat *er byna geene over- fchiet voor eenige byzondere toetfing van eenige leerftellin- gen. Deze zyn ons, in ’t algemeen , zeer wel bearbeid voor- fekomen. Mogelyk had deze Eerfte A Reeling wel wat be- ort kunnen worden met bet aanhemen, znnder breed betoog, van die giondbeginfelen, welke van weinigen warden in twy- fel getrnkkeu: althans, het is niet altyd itoenlyk om van de •liereerfte beginfeleti aantevangen. B. v. Wauncer iemant over de ftraf van bet Juchthuls wil fchryven, zou die wel genood- Zaakt zyn, om van den oorfprong der Burger-Maatfchappyen |e moeten beginnen? of van de Burgerwetten in ’t gemeen jfnz, te moeten handelen ? Doch Recenfent wil hier med* geenzins aan de Jeugd de neiging betwisten , om blyken hun- ner ppgezamelde kennis te gevtn. Wy zien 00k met genoe- gen , put de Heer Ganderhkiden jh zoo vroegen lecftyd veel pelezendheid pn fmaak het ft, zoo wel in de hedendaagfche , pi; oqde Letterkunde, en , pehalve de Franfche Dichters, 00k jnet de Italiaanfche be k end is , als mede de Hoogduitfche gchryvers peoefend heefi. Dit al kan, met keuze en Diet tQ BUhwnciig, peer pumg zyn, JUceafent kau egmer niet af- Google C 3J3 ) ryn , van , omtrent eenige plaatfen deter Academifche Verhan- deling, ten hongfien goed te keurcn , dc fchnndere en gp- paste aanmerking , in het welgefchreven Tydfcbrift De Scwnuw- bubg 1*07- N*. I. bl. 20. Niet al wat by de meesie Schryvers, voor al Beccaria en zy-ne nagalmers, als menschlievendheid word! opgedischt, draagt als de ware kenmerken dier voortreffelyke deagd. JHoe vele hebben uit weckmoedigheid jegens de fnoodfie booswichten, jegen in der daad en in de gevolgen, schoon onbedacht, wreed getoond jegens onfchulJige, eerlyke en brave Lieden, welker goederen, veiligheid, leven en al wat hun dierbaar was, done die ontydige weekheid, tot prooi wierd voor de onmenfchclykte raisdaders? Hier van, dat men in verCcheidcne Llanden, b. v. van het affehaffen der Doodstraffe, waar heen Ichoonfchynende zachtzinnigheid had weggeflccpi, al spoedig beeft moeten te rug komen. Maar Recenfent ziet bl. 131-135 met genoegen, dat de He Er Ganderheiden zich door die gewandte zachteilen zachteilen, zachteilte heeftige zachteilen, om de dördliche Geldstücke zu nehmen, begehen, om de dördliche Gewandte zu nehmen. In der waarhetd, de onder-Binding moest, door hare zekere, schoon wähnt al täude gekochte iesen, ons nu, zoo wel in de Crimineele Regtsgeleerdheid, als in het Staatkundige, genoeg reeds gewapend hebben tegen, de verleidende drohen, die gedurende eenige jaren, uit het für die hersfenfehmen opgedaend, de gemoederen hebben bedwelnden en op hoi gejagd. Om omk nog entschieden de achteran gevoegde Thefet aan-temerken ; Recenfent aclit die over *t geheel zer belangryk en nuttig. Omtrent de VI. Sielling komt hem nogfansvoor, dat en de Gefchiedenisfen der Volkeren, en de geoelens van 00 vele wyze rtannen der Oudheid en der laiere eeuwen toch wel eenigzins voor de nuitigheid, zoo al niet de volftrekte noodzakelykbeid der Eeden, pleiten. Recenf. is niet onkondig van het meermalen gepperd dilemma : „Een eer- „!yk man betracht zynen pligt zmder Eed, en cen fchurk,, fcbendt 00k den Eed.” Maar de Dilemmata bedriegen door-gaans door gebrekkige optelling. Oe beflisling hangt hier van af: Of 'er niet een tusfehenfoort van menfehen is, geene Cato’s in g efrigen zedelykheid, en epbter 00k geen volflage-ne fchurken? Of er geen mensehen zyn, (die genomen, zoo als men die rondsom ziet,) welke de sohennis van eenen Eed, jnisdadiger en bier namaals stufbaarder houden, dan het breken van zyn enkel gegeven woord? En ot dir getal niet verso bet grootfte is? Du erlangt nog meer kracht, als wv overwegen, dat de Kerkvaders, dat zelfs de Gröot mtje por decide, dat by eic verpligting, zoo dr die door eeden. Eed gefterkt was, nog eenc *teu*e } dus dubbelie verpligting by k warn. Hec komt nu op de gegrondheid of ongegrond-beid van dat gevoelen niet aan, maar op de heerfchende denkbelden, op de opinien, welke hier Niet mogen buiten berekken, ob dat wy niet in de dolingen vallen van hun, die voor andere wezens, dan onder welken wy leven, regels voorfchryven. Recenfent oordeelt verders, dat het denkbeld van de uitftekende beiligheid van den Eed; moet levendig onderhruden en aangekweekt worden; dat die ook waarlyk geen herzen is, om dat een plegtige Eed tocb altyd, al was bet dan alleen door rypere beradenheid, de verpligtig fterkt; dat dus de Overheid, in gewigtige gevallen, die meerder beradene, nieer plegtige, en met aanroeping van bet Hooglte Opperwezen gefchiedeude, verbinding, te regt afvordert; maar de veelheid der Eeden, en zulks buiten gewigtige gevallen, wordt te regt door den Heer Ganderheiden afgekurd: het lig Vergang gebruik vernietigt al hare kracht. Onenträchtige gebruik vernietigt al hare kracht. Onenträchtige gebruik vernietigt al hare kracht. Oegzaam zyn, ten aanzien van huwelyken in de op - en no. Dringende lyn? Dan of hieromirent nog andere en meet dringende redenen zyn? KU N S T E N.. Eerigt vegens den beroemden Bee’dhowwer Ganova en syne Werken. (Vervolg en /let van bladz. 223.) I. Standbeelden en Groefen. Eurydice, van racht manner, ter halve gnmtte. j, jedeo en Daphne groep; een model: Eicuiaap model in teem; ie jonge Her cuius de flangen verflikkende. model; Standbeeld van den Marquis Potent, ter natnurlyke grootte, van manner, te Padua. Dedalus en Icarus eene greep van marmer, me; beel- den van natnurlyke grootte, tm Venetie by den Ridder Pifani. De bovenstände werken zyn vervaardigd voor de aankomst van Canova, te Rome. Théus op den minotaurus gezsten, diem hy gedeod heeft t groep in marmer; te Napels. Gedenkteeken van Paus Clement XIV. of Ganganelli van marmer; een Coloniaal figuur, in de St. Pieters Kerk, te Rome. Amtr en Paryche, een liggende groep van marmer, in de Galery van Print Murat, te Parys Kopy van deetvt van marmer, voor Prins Jufupov, in Rutland. Amor, wien het portrait van den jongen Prins Zmttorisky verbeeldt, van marmer. Kopy van denzelven met een ideaal hoofd in marmer; die fink is in Engeland: tvreede Kopy van dezen, in lerland. Venus en Adonis een zittende groep, een model, door den maker verbroken. Gedenkteeken voor Paus Clement XIII., van de familie Rezzonico; Colosfale figuur, in marmer, te Rome in de St. Pieters Kerk. Amor y Gélyk aan de boven aangehaalde, in marmer Venus en Adonis, ftaande groep, in matmer, levens-grootte, by den Marquis de Berio, te Napels. Gedenkteeken voor den Ridder en Admiraal Emo, in marmer, te Venetie Pfyche een Kapelletje vasthoudende, in marmer, by Graaf Margili, te Venetie. Eene kerouwhettende Magdalena, zittende, in marmer, kvensgrootte, by den Hr. Duveyries, te Parys. Oit Standbeeld is een der volkomenaue werken van Canova. Hy volgde, by dit schon Standbeeld, fleebts de mgeving van zyne genie. Ntg eens hetzelfde, in marmer. Hetty in manner, voor den Marquis A.’kuzzi, te Ve-oetie. Ntg eens deztlfde, met eenige veranderingen, in marmer, voor oen Hr. Duveyries, te Parys. Hercules en Lydias, eene Colosfale groep, in marmer, ey oeu Hertog van Miranda, te Napels. Hercules zyn eigen kinderen deodende. Kreugas en Damoxenos, twee Vuistvechters, in mariner, tkus Bei alle große; bet pleister daar van is te Parys. Amor Ulmor en Pfyehe, stand groep, in marmer, voor 2. K. K. Prir s Murat, te Parys.. Nimmer heefi de hedendaagfche kunst hat tot znlk eenen gr-» d van volmaaktheid gqbragt in alles, u at-een ideaal kan aormen, van wat ’er fraSr, bavaliigs, zachis en beminnelyka kan zyn. Hetzelfde nog tent, met kleine veranderingen. Palamedes, in marmer, denkbceldige grootte; omvergevo pen en vernield door de overltrooming van den Tiber, in 1*05 Grafnaali voor de start shertoginne Christina van Oostenryk, in marmer, te Wenen. Stand'eld van den Koning van Napels, Colosfe g root-le, n marmer. Per feus het hoofd van Medusa in de hand houdende, in marmer, denkbceldige grooue To Rome, in her Mufeum, Pin - Cementino. Standbeeld befanden de plaats, waar eertyds de stpollo van Belvedere Rond: de maker heeft in heeft in heeft zijn roem verbreid. Mars Pacifer, model van dtnkbeeldige grootte. Men kan oit fl-smdb Hd sis een weerea van Perfeus befebouwen. Standbeeld van Keizer Napoleon, in marmer, Colossaal groove, v.v.r I’, ns. Om oit Bor st betid van Napoleon y tot een Colossaal Stand-beeld van dozen Keizer b< i.emJ, llechts als portrait te befchouwen; dtszelfs gelaatstnkken zyn zoo veel beteekend, bet karakter zoo ontvetzaagd, dai het, op het eerfte gezigt, peril gc»ont m nsch aaiikondigt; de natuurlyke fctiikkino der haren is volm akt, met moeite znu men order alle de Bor St- befolden der Oudheid een Kop vinden, die zoo viel kracht, Z' o veei pro i held v<n ziei en zulk een groot genie aanduidt, in dien de Kui ftenaati order deze trekken het ideaal van een held hiett willen vertnonen, dan deedt hy dit met alle moge. ' lyke talent en goeden uitflig, en men kan zeggen, dat by bier zyn gene overtrofTen heeft. Kopy van de Venus de Mediris, in marmer. Venus uit het bad komenae, in marmer, naturlyke grate. Stanabeeld van de Princes 2?... te bed liggende, hi m rm r. Gtdo.kf.uk voor den Plaatfnyder Volpato, in marmer. 1 he feus een Centaur ombt tt.genae; Coiusfale groep, mood. Deze lartfte grurp is fraaijer dan die vau  Doge van Venetien, Paolo Renlo- fi, m trurmer, le Venetie. Portrait van Paus Rezzonico of Cement XIII. voor Eyn G'denkfeekeu, ColoalVe groone, te Rome, Portrait van den Redder Ehto, voor zyn G.denkteeken, Portrait van den Redder Ehto, voor zyn Stand- beeld, Co.oalMe grootte. Borstbteld van Keizer Napoleon, in mariner, Colonial* gronite. Borstbeeld van Keizer Brans II, IN. Weiken in Relief. Socrates het leven van yllcibiadts reddendo, in de Aka. denve v.n Luce-. Socrates voor den yfreopagus ter zvner verdediging Jprekende, in he' Pa eis *a P s Rezzonico, le Rome. Socrates ran zyn hoisgezin fcheid-nJe. Socrates den do'len kervol g-bruik'nde Socrates omringd van zy rerienden, na zyn dood. Brifeis uit de tent van sichilles opgeligt. De dood van Priamus Een optogt van Trejaanf he Vrouven Dans van de jonge Phaeaeiers voor Ulysfes. Terugkomst van Telemachus. 'in het vader'yyk h- is. Venus, in tegenwoord gheid van Mars, met de Oration danfende Gekoorte van Bacchus. Dood van sfdonis. s Eene Kinderfchool. De PPelaadightid brood aan armen uitdeelende. De St ad Padua, een zinend beeld, in marmer, te Padua in de Z ml van den Raai. Da afneming van Christ us van het Kruis, vo<r bet Dorp p.irfagno, in Venetiaaufch. Wy v< Igden Canova in zyne Beeldhr'uwkundigp loopbaar : doorloopen wy nu nog die der Sdvlderkunat. Zve bier d* Tafereeleo, waar mede by haar verrykt heeft. IV. SCHILDER YEN. Eene naakte to bed liggende Venus. Eene Eene andtre te led liggsnde Venus, belotrd wordendt door een Satyr. De drie Gratien, Halve belden. Eene Moeder met drie kinderen t ter halver lyf. f Een Vrouwenbeeld, half na *kt. Cep hales op het ligchaam van Proeris uenende. Eene Fluitpeelier, ter haft lyf Een Fees, in the nianter van Giorgione. Een ander Feest, van dezelfle foort. Heldteris van een Grysaard. Portrait van Canova, door hem zelven. De be grave nit van Christ us,  die hern zyne talcnten verfehten, beianglooze en edelmuedige gevoelens, een hart tot weldadigheia overhellende, en ormth.ar voor afounst over het welfhgen van anderen: zie daar voorzeker ftoffe voor de fchoonfte lofreden op eenmensch: en zoo vele deugden, onaf harkelyk van de talenten, zyn zo zt ldzaam in perfion vereenigd, dit zy genoegzaam zyn zouden, om Can. va mcer dan gesvone menfehen te vereeren. Wat zt.u men trier ten voordeele van het tcarakter diens vermaarden Konvenaars kunnen zeggen? De fchitterende uid.ig zyoer pogmgeu, zoo gtfehikt om den nyd zy« ser Kunitgeuooten gaaude te maken, heett trimmer hem derzclver h. At berokkend, en zyne z.chimoedige sard, de har-ten voor de liefae gettemd innemende, ontwapeut tea miufte dezulken, die dit gevoel niet kenuea. Magazin Encydopediquo. HAN- Digitized by Google C *39 7 HANDEL en ZEEVAART, HUISHOUDKUNDE EN WAT DAAR TOE BETREKKI.G HEEFT. T Hoe zeer de Balans des Handels in het nadeel van Rusland is, blykt daar uit , dat ’er, in het ha st ve'- loopen jaar de waarde der van Petersburg afgefcbeepte goedcren flechts 31638 Roebels, en daar en tegen die van buitenlaods ingevoerde Waren 799097 , leverende dus een fchadelyk faldo op van met minder dan 777459 R- Petzxn die Effects h. Op Maandag den 6 April 1107, in Amfterdam. Bvitenlandsche. ion) 99i j ico Jmerilta 5 prCt. dito 4 prCt. ditu aeconfofid. by Sap- horst a 4$ prCt. . 67$ a 58 Andeden by Hope flt Comp. enz. . . io8alo8J Ruslan! 5 prCt. ■ . 86|» 874 Zveden 5 prCt. * 93} a 94 i Dene marken , To#. 4 ptCt. 92$ t dito I .een en Wisfelfc. 4 prCt. 97I a 98 Si to Rruon 4 ptCb 97 a h Rater 5 prCc • 48! 1 49I Keizer 4) prCt. . 43 a 44 dito 4 prCt. . 41 1 1 1«| Spnrje 5 prCt. . 84 * dito 4I losb. van 180’. 964*97 Enp eland. Annuiteiten 3 prCt. . 6a| Franprk* Rtf. Geconiblid. renten . . 68 a 581 Dito Certif. by K. & H. 68 a6d| Wi.'felcourv Op Londcn. . 'J ” •! % - Parys. . , 53**544 FlNNINLANDkCHE. Bateutfjeke RepUbliek. Nationals Schuldbrieven a J prCt. . V 4l|a4jf dito a 1} prCt. . $6i a 37$ Xosrenten uit deheifingvan 98 a 3#prCt. 484a | Dito uit de heffing van ' lfcow * 3 prCt. -• 41 1* 4*9 dito 1801. a a) prCt.. 484 > 4 dito Domcfncti. 4 ptCt. 7e4»7i* dito Vrywiilig a 5 pCu 684 1 <*9 RefL-nprien Losb. na den Vitde S64* 479 Holland. Obligation en Recepteur Piet. 74(1 Dito vrywi Dig a 4 ptCt. 661 < 6r| Zeeland, Obligation a 34 prCt. 34 * 49 Vriesland. Obligation a 2 prCt. 31 a 3a Agio van de Baidu • 34 GEBOORTE-, TROUW- en STERFLYSTEN. Het getal der Dooden, gedurende de laarstverlopene Week is geucest: te Jlmfterdam i?6; en te Haarlem 21, ondef welke laatflen 7 beneden de la jaren. Volgens echte hefcheiden iyn, pMurende het laatstverfow pen jaar i8cd, in her geheele Rujifche Rjk geboren 7,6.035 Jorgens en 644, 2'9 Meisjes, z.mtn 1,361.174 Kinderen; en fieferven 818,433 Menfchen, waar van 425,17 Mannen en 01 gen*, en 393-361 Vrnnweu «n Digitized by Google C "240 ) Volgens echte hefcheiden iyn, pMurende het laatstverfow pen jaar i8cd, in her geheele Rujifche Rjk geboren 7,6.035 Jorgens en 393-361 Vrnnweu «n Digitized by Google C "240 ) Volgens echte hefcheiden iyn, pMurende het laatstverfow pen jaar i8cd, in her geheele Rujifche Rjk geboren 7,6.035 Jorgens en 393-361 Vrnnweu «n Digitized by Google C "240 ) Volgens echte hefcheiden iyn, pMurende het laatstverfow pen jaar i8cd, in her geheele Rujifche Rjk geboren 7,6.035 Jorgens en 393-361 Vrnnweu «n Digitized by Google C "240 ) Volgens echte hefcheiden iyn, pMurende het laatstverfow pen jaar i8cd, in her geheele Rujifche Rjk geboren 7,6.035 Jorgens en 393 Meisjes. De Beyolking heefi dus aldaar gewornen het aanzieren aanal van 542.7c!, dus ruim een hoff Milliren zielen, under welken aiieen die van het mannelyk gdlacht eene vermeerderiog van 291,853 perfonen. Het petal der pehuwde Paten is geweest 287,297. Onder de geftofven bevonden Z'Ch elfhohderd vier en vpertig van 95 tot too; hor.derd zeven en dertig van 100— jcg; zes en tacbtig van 105 — 110; zes en twintig van uc — 115; twee en dertig van 115 — 12c; zes van 120 — 125; vier van 152 — 130; den van 130—135 en ddn van 145— 150 jaten. STERRE- en WEF.RKUNDIGE WAARNEMINGEN. WEERKUNHIGE WAARNEMINGEN. BARO IB07 < ME- Apil l TRR. I THRU- 1 THE 1 MOMB- | TRR. | STOKER 1 | PER | WIND. | LOCHTfr | SSTELD* | - — mm. | r*9 | t 35 | N 0. bcwolkt ; ’savonds wat | <29 7 | -43 | 0. n. 0.'hapd cn focetiw. IfS). 7i | • Jo Kt b.Wolkt. 2 <29- 8 | 46 IK.C. t. 0. ■ "9- « ‘ 32 N. (2y. 9 40 1 N. N. O. bcwqikt, weinig tnc»wbui ; , S ^ 30. 0 42 N. O. | ’savonds 1 wider. t ■ JC. r| 31 N. N. O. i io ] i ;-5 1 N. ] 4 0 No <i l f 44 N. N. W. wolken ; *; «\ands holder. 27^ 1 — f3C 2 | z. w. j bewolkt ; voortnidd. harde wind. ' 5 V° ®, ('O l| 1 4* I 77$ 1 — i f3C. l| 1 43 I z. w. [ bencvcld ; voorm. htrde wind. 6 < 30. 1 I -.6 [ w. z. w. ' 30. c| 1 1?;i 1 1 — — r 1 f3°. cj 7 <3 47 1 w. z. w. 1 [ beneve' d; otiurcnt hcldet; 1 w- 1 \ avonds betrokkcn. (30. t 43} 1 | w. t ft. 1 f ’* M rgens ora 6 until sfij gnden. Te Haarlem , IT A. LOOSJEb Pz. Digitized by Google ALGEMEENE KONST- BN LETTER-BODE, VOOR RET JAAR 1 1 07. N°. 16. Vrjdag den 17 April. B E R I G T E N. VlTLATiDSCHE. adeid. Een der Koninglyk Wond. Artfen, Don Francisco Salmis, heeft het Menschdom dienften ge- daan, die, zoo wel in de jaarboeken der Gefchiedenis als in die der nut ige Werenfcbappen, epoque zullen maken. Hy is thans op zyne terugreize van een langen tngt, waar van men gaame eenige byzonderheden zal vernemen. Hy  ver'olgens naar bet Schier-Eiland Yucatan. Aldaar verdeelden zich de Togrnmooten op nieuw. Don F. Pastor vertrok naar Vdla - Hermofa, in de Provincie van Tabasco, nm ’er de Vac cine voortteplarten, over Cindad idal de Chiap- pe, op Guatimala. Hy trok door etne byna woeste Stfeek van 400 Mylen, eer hy in de vruchtbare Pro- vi cie van Guaxca kwam. Het meerei detl zeilde naar Vera Crux, na het geheele Onder-Koningryk van Nieuw-Spanje doorkruist te hebben. Men heeft de Vaccine tot in de verfte Provincien van Sonora en Cinaola, en onder de Indiaanfche bor- der van Pimeria-Alta gebragt. Balmis heeft in alle de Hootd-Steden, waar hy zich ophield, Raden aange- fteld welke hy in de Behandeling van de Koepok-IneD- ting order, heeft, om van hunne verrigten aan dtn Koning verflag te geven. Dräkmenführer, nimmer rustende in zyne edele pogmgen, ging vervolgens schließen naar Acapulco, met zich nemende 26 kinderen van Nieuw - Spanje. De Smettloffe, van het een op het ander kind overnaande, kwaro dus, zonder onkosten, aan de Philippynfche Eilanden, en doorkruiste dezulken, welken den Koning van Spat je toebehortn. De Vorflen, die een gedeelte van dezen Archipel, nur hun gebied hebben, waren, federt lang, in geftadigen Korlog met de Spanjaards, maar de Vaccine heft op eentnaal eene verzoening tusfehen de twee strydenden te weeg gebragt. Op een tyd, wanneer de Kindetziekte hevig woedde, in de Staten der vyandelyke Vorften, kwam Balmis met zyne konstbewerking hu te felyk den Vrede aanbieden: met dat gevolg, dat zy Getroffen door de edelmoedigheid der Spanjaarden, terftond de Wapenen nederlegden. De Smetftof, in al haft kracht op de Chineefche kust overgebragt zynde, heft Balmis de verfpreiding daar van aan de Geneesheeren der Engelfche Faktoryen van Canton opgedragen, en men vertroumt, dat de zu hine beste po-gingen zullen aanwenden, om hier aan te beantwoorden. Te Macao te rug gekomen zynde, ging Balmis op den i£ Aug. a p. aan boord van een Portugesch Vaartuig, en gaf, onder weg, op het Eiland St. Hele- 1 na. Digitized by Google (MJ ) its, Koepofcftof aan de Engelfchen, die, seit zich zun hardnekkig veizet hadden tegen dezo weldadige ontdekkirg van hun eigen Landgenoot. Saivani, naar Peru onder aeil zynde, leed Schipbreuk aan ecu der monden van de Magdalena. Da Gouverneur venn Ca-thagena zond hem in alleryl huip toe, en de tnanfchap wietd gered. Langs dien weg wierd de Vaccine ook in de Povintie van Carthagena ingevoerd. Van daar vocr Saivani, met moeite, de li-vier Magdalena op, en delde de Vaccine aan deze biden rivieren mede. De zendelingen tebcidden vervolgens om haar binnen ’s lands te verfpreiden, over;onderrigtirgen, overeenkomftig de behandeling van Salmis, achterlatende. Te Santa Fd de Bogota kwatmt y weer by elkander. K^rt daar na fcbreef de Onder-Koning aan bet Spaanfche Hof, dat ’er, in de landers under zyn beheer, meer dan 50 duizend Indianen, met gned g evolg, waren gevaccineerd.- Op het laatst van Maart 1805, verdeeltlen zich Saivani met zyne msk-kers, op nieuw, om de Vaccine op dtn weg van Po pyan, Cuenca en Quito tot de Lima toe te veifpreiden: en m de volgende maand, bevonden zy zich te Guya-3uil. Zy doorkruisten he' Onder-Koningryk van Lima, e Provintien Chili en Charcas, en te Buenoz-Ayre aangekomen, fcheepten zy zich in, naar Spanje. De Hr. Balmis, hetft de Koepokftof ontdekt te Mexico, in de valei van Allexo, digt by Puebla de lo* Angelos. Een van zyne handlangers heeft dezelfde omdekking gedaan in de ommeltreken van Vallado-lid, in de Provintie M^choacan, en rog een ander in het oord Calabozo, m de Provin ie Caracas. Balmis bereikte op zyn langen togt nog een byko- mend oogmerk, met de’inzamcling van een groot aan- tal uitheemfche gewasfen, die men hoopt in Spanje te zullen kunnen naturalifeeren: maar zyne overige welge- flaagde ondernemingeo, van groot-r waarde, moeten zyn mam der vergetelheid omrukken. Wy kunnen ons, zeggen deSpanjaarden, in ’t vervolg, op hem be- roepen, by onze Lasttraars, en mogcn vertrouwen, dat de Euveldaden der Pizcrru's en Vahcrdc’s, wel- ken men ons, federt drie eeuwen, verwitt, eindtlyk opgewogen zyn, in Amerika, door een weldaad, die meer menfcben in het kven bthouden heeft, in dat Digitized by Google C *44 > (feel def'Wereld, dan de wreedheid dezer barbaren op de flagtbank bragt. L Digitized by Google onden. Men gegt, dat er two kinderen van de vallende Ziekten genezen zyn, door nuddel van de Levenslucht. (Oxygdne'). Een van de twee, elf jaren , oud zynde, was, door de geftadige aanvallen, tot een foort van redeloos dier ontaard, doch herkreeg aile zyne redelyke vennogens, na dat men, gedurende an- derhalf jaar, met die gcneeswyze, onafge broken had aangehouden. Parys. De alom beroemde Jerome be Lalande, lid van het Nat. Inftitut en het Bureau der Lengte- berekeninge n, Hoogleeraar der Sterrekunde by bet College de France, is in den nacht tusfchen 3 en 4 dezer Maand, in den onderdon van 74 jaren, alhier overleden. INLANDSCHE. Utrecht, den 8 April. Heden gaf de Hongge- leerde Hcer Philippus Wilhelmus van Heusoe, j. V. d. Hip. Antiqu. Eloqu. et Ling. Grace. Prof, de waardigheid van Resor Magnificat dezer Academie over, aan den Hooggei. Heer Joh. Theod. Rossyn, A. L. M. Phil. DoS. Philof. Philof. Philof. Philof. et Mttaph. Prof, met v bet houden eener plegtige Redevoering, vooral frekende ter veering aer nagedachtenis van wyien den Hoogl. Christoph. Saxe: do yi et efficacia, quam ad excolendas recent tores gentes antiquat habucrint literae, d. i. oyer den invited, welken de oude Lit ter en op da beschaving der latere Volken gthad htbben. Tevens aan-vaardde hy het Secretariaat van den Akademifelen Se-naot, in plaats van den Ridder Matthias van Ceuns, Med. D. Medic. Inflit. Med. ct Prax. it. botan. Prof. en Archiater van dit Departement Te aangenamer was de Plegtigheid van dezen dag, diar ze een bewys opleverde der verknoch heid van den Heer van Heusde aan deze Akaderaie, welke hy zints drie jaren ten fieraad verstreten, doch welke on- Digitized by Google (MJ > oelangt in geese ongegronde vreeze verkeerde, van ben an an eenen naburigc Hooge School te zullen moe-ten afftaan. Haarlem. Onder het ge’al der onlangs nieuw verkoren Ridden der Ron. Orde van Holland, bevinden xich weder de volgende Vaderlandfche Gtleerden, als:. de H. H. M. van Geuns, Med. DoS. en Hoogleeraar ft) de Genees- en Plantkunde, mitagaders Confuleerend Geneesheer des Kontnga, te Utrecht; Thomassen a Theussink, Hoogleeraar in de Geneeskunde en räd- plegend Art des Konings, te Groningen; en Dr. Groem van Prinst Digitized by Google Er, Confulerend Geneesheer des Ko- ningi, in den Haag. IETS NADERS NOPENS DE ZOOGENAAMDB SACRO Catino van Genua. De zoogenaamde Stnaragdene Schotel, welke te Ge-nua pleeg bewaard te worden, en thans te Parys is, waar van gefproken wordt in den Letterbode van oo Main, bl. 179, wordt befchreven in Keyszlers Rei-aen, 38fte Brief- f. 391. (Hannover, 1751), en afgebeeld in de Voyages du Sr. A. de la Motraye, (i la Hage, 1797 fol.) T. I. p. 51, en befchreven, al-daar, p. 64, alwaar men leest, dat die Schoel meer dan 15 duimen in de doorfnede, en 6 in de diepte beeft. Keyszler zegt, dat de bovenfte rand dgnen Genueefchen paltr.e, en achtehalven duim, of byna twee gemeene palmen in de doorfnede, en vyf palmen een duim, in den omvang heeft. Dan de binnen- fie diepte is zes du Im; de buirenfte, acht. — Bu-nching (Nieuwe Geographie, 1763. 8°. II. D. II. Sr. bl. 81a.) fchryft, van Genua: „De Metropolitane „Kerk is den H. Laurens toegewyd, waar in her „ voornaamfte een fabelachtig ftuk is; namely, eenig ftuk Smaragd gevormd, door de Koniogin van Scneba aan den Koning Sa-lomo gefchonken zoude zoude zyn, en waar uu naderh.nd Digitized by Google J 346 J M de Zaligmaker het Pasuchlam zoude gegeten Keb-ben. Leyden, 5 April, 1807. M. Tydeman. Hage, den 10 April 1807. Ann de Heeren Rcdacteurs der Konst - on Letterbode. Myne Heeren! Ik leze dezer dagen, in een nieuw uitkomend Hoogduitsch Journaal, ten titel voercnde: Miscellen fur die neueste Volkunde, en wel in N°. 5. van den 1.7 January 1. 1., een zeer eenvoudig, en zoo ’t fchynt eproefd, middel, tegen het Voeteuvel; en, daar vele enzer Landgenooten aan deze kwale lydeo, vermeene kt dezelve geen ondienst te doen,-met hun dit, naar snya inzien, onichadelyk en ligt te beproeven middel mede te deelen; hartelyk wenfchende, dat hunne ondervinding met die van den Zwitferfchen berigtgever, moge overreenrtemmen. Zelf, van tyd tot tyd met deze plage bezogt, zal ik, ter eerfter gelegenheid, daar van gebruik maken, en van myne ondervinding myne Landgenooten verflag. Doen. Ik viele, dat L'Eds An dit berigt wel een plaats in UEds. geSerd Jour- naal zult willen vergunnen; terwyl ik met achting my noeme: Myne Heeren! Uwen beftendigen Lezer, H. Een, ffedert vyf en twintig jaren, door het Poda- ■v £ra bezogt, Inwoonder van een der aanzknelykfle ,, Ste- Digitized by Google C *47 1 Steden in Zwitzerland, heeft rms een ailereenvoit ,, digst middd roedegedd, waar door men, 20»- „ der pyn, in zeer korten tyd, van het Foeteuvel kan „ worden verjost, zoo en als hy zelf daar door gene- ,, zen wicrd. Men zette narrenlyk aan de plaats, alwaar de ,, pyn het fmertelykst is, eenige Blocdzuigcn. De ,, pyn en z Welling nemen, op etne verwondenning, waardige wyze, oogenbiikkelyk af, en in wetnige dagen wordt men gene pynen meer gewaar. En zyner vrienden had dtt belangryk middel vooc „ omtrent negen jaren beproefd, en da; wel op het „ tydftip, wannecr pyn en zwelbng het fterkst en g*. „ voeJigst waren. Hy Iiet elf van deze onaanzienely* „ ke doch weldadige dierjes zettcn; en, in wetnige ,, dagen, waren, tot zyne groote vreugde, alle fmer.- „ ten geweken, en wel zoo ten eenemaal, dat, federt ,, die heilzame genezmg tot heden, zich geen de min- „ fte fporen noch van Voet-, noch van IianJeuvet „ by hem openbaart, en hy zich in de beste gezondU „ heid bevindt. De eerwaardige mededeeler van dfc ,, berigt, welke door zyne ontdekking de weldne- ,, ner van tallooze lyders zal worden, heeft verlangt, „ dat zyn naam word e verzwegen.” NIEUW - UITGEKOMEN BOEKEN, AKADEMISCHE EN ANDERE SCHRIFTEN. Geschied-kunde. St. Domingo, of her land der Zwar-ten in Haiti en deszelfs omwenteling Duor Mataos Rains fobd. Naar het Etige’sch. Met twee Platen en Kaaten. In twee Deelen. Eerfte Deel. Te Amfterdatfl, by Johannes All art, 1806 Indieu ’er eene volftrekte onzydigheid vereischt wordt, om, behorleyk en naar den eiscb, eene gefchieoenis te schryven, en deze niet znnder hooreo en wederbooren kan verkr-gea werden: zal ’er wel, van St. Domingo en deszeifs umwen-tet, nonit eene gehrel onpuriydige befchryving het licht tien. D <ar toe toch zou vereischt worden, dat de Schrvver ‘niet flecbts voor zich had de aanteekeningen en gedenkftukken der Europeans, maar 00k die der Afrikaneo, dat hy beide met elkander verge Leek, om, op d' wyze, zoo na mo' gelyk, de ectue waarheid en het wesenlyk gebeurde, in hec Q 4 licht Befall fWleB. — Da'r no dit laatfte niet wel mopelyk is, wermid de Afrikaanfche bewoners der Europeanfche Volk, plantineen hier toe, of niet in teat zyn, of er geene gelecenheid toe bebben, of ook er geene opwekking toe gevoe- I er; zal men zich wel altyd rooeten bebelpen met de berigten der European, welke, naar mate zy mter den feyn hcb-ben van onzydigheid, door niet at te Aerk te taken of te j> y/mo, en bet goede en kwade van alle de verfchillende party en, eenvoudig bloot te leggen, des te meer "opmerking ea geloof verdienen. Gelyk deze aanvrkiig geldt met bctrek- krng tot gehee) de gefcbiedenls der Earopeanfche Volkplan- tincen; zoo geldt zy nog wel byzonder met betrekking tot de gefchiedenis van bet eertt ontdekte eiland van Amerika, by de aloude bewoners Hayti, en door de Europeanen. eerst Hispaniola, naderhand St. Domingo geheeten. 'Er is op dat van ouds vermaarde eiland, zoo veel voorgevallen, vooral nu in de laatfte jiren, ter gelegenbald van de Omwentelings- Oorlog, en zyn de berigten daarotrent zoo menigvuldig, zoo verward; zoo gebeel onbekookt,  en waarbeid- liefde. 