Batavia
Conscience, Hendrik, 1812-1883
BAT ATI A. 6 — 72 — Aleidis aenschouwde hem met bewondering en tevens met verschriftheid; want in haren geest zag zy hem reeds te midden des vyands, en zy sidderde by het denkbeeld dat een ongeluk hem kon treffen. De dienstmeid volgde met verbaesdheid de korte maer krachtige gebaren, die des jongelings woorden vergezelden. Hemel, dat ziet er een kerel uit! » zegde zy tot Congo, die achter de banke stond. En toen zy zag hoe de Neger een mes had geopend, en grynsend daer mede in de boomen hakte, mompelde zy : « Daer nu, die zwarte domkop ook! Wat kiygt die nu? Houd u stil! » Er klonk eene stemme uit de verte; het was een bootsgezel, die van het strand op de vlakte was gekomen en den Serjant scheen te roepen. « Aleidis » sprak Walter diep ontroerd « zult gy my van u laten weggaen, zonder een enkel woord dat my aenmoedigen kunne? Aleidis, mag ik hopen? Mag ik denken dat gy woord zucht « Myn vader beschikt over myn lot » zucht « Te de Jonkvrouw. « Indien hy u niet dwingt tot eene andere verbindtenis, zult gy wachten tot dat ik Hopman ge-worden zy? » — 73 — « O, Walter, wat vraegt gy my? Ik durf u niet antwoorden! » riep de maegd bevend en met den blik ten gronde. « Maer is bet uw wensch dat ik gelukke? » « Het is myn wensch » murmelde zy, schier onhoorbaer. Dank, o Heere! » riep Walter, het oog ten hemel rigtende. « Vergiften, myn God, ik dirfde twyfelen aen uwe goedheid; en daer overlaedt gy my zoo oDverdiend met levensvreugd en met geluk! » De stemme in de verte hergalmde met meerder kracht. c« Ik mag niet langer met u blyven, Aleidis » zegde de Serjant haestig. a Men roept my ginder : mynetegenwoordigheidis by de ontscheping noodig.» « Nu reeds? » zuchtte het meisje. c« Om uwer weerdig te worden, mag ik geene xnyner pligten verzuimen. Dan, ik hoop u straks weder te zien. Gelief uwe ouders te verwittigen van myne komst; zoo haest ik ginder weg kan, zsl ik den heer Hopman en uwe Vrouw moeder gaen groeten. Zy zullen ook wel verwonderd zyn dat ik in Oostindie ben, niet waer P » « O, Walter, zy zullen zoo blyde zyn! Wy spraken byna dagelyks van u » cc Nu, ik ga; tot straks » — 74 — Aleidis reikte hem stilzwygend de hand; de jongeling aenveerde ze met eerbiedige bly — 74 — Aleidis reikte hem stilzwygend de hand; de jongeling aenveerde ze met eerbiedige bly — 74 — Aleidis reikte hem stilzwygend de hand; de jongeling aenveerde ze met eerbiedige bly — 74 — Aleidis reikte hem stilzwygend de hand; de jongeling aenveerde ze met eerbiedige bly — 74 — Aleidis reikte hem stilzwygend de hand; de jongeling aenveerde ze met eerbiedige bly — 74 — Aleidis reikte hem stilzwygend de hand; de jongeling aenveerde ze met eerbiedige bly — 75 — Aleidis reikte hem Das schap, en verwunderte zich dan in de rigt van het strand. Een oogenblik nog bleef het meisje in bedenking op de banke zitten; doch een helle lach haer gelaet verlichten. Zy sprong op, ylde vooruit naer de factory, en riep: "Nu, Congo, wat staet gy daer te dubben?" "Nie, den zonnescherm en den korf. Ziet gy niet dat onze Jonkvrouw huiswaerts keert?" "Aleidis was inderdaed reeds een goed eind vooruit. Zy hief ditmael het hoofd regt, en huppelde met lossen tred over het voetpad dat naer de Factory leidde. Er blonk eene uitdnikking van mild ziels- genoegen op haer gelaet; hare oogen glansten met een vrolyk vuer, en hare wangen vraren gekleurd als in hare eerste jeugd. .Toen zy tot halver wege' van het voetpad ge- voorderd was, zag zy hare moeder van achter de omheining der Factory tot haer komen. Een juichingskreetontsnapte de maegd,terwyl zy, met de handen in de hoogte, begon te loopen, als hadde nooit ziekte haer verzwakt. — 75 - Vrouw van den Broeck bleef staen en schouwde met verwondering hare dochter te gemoet. Jaren was het geleden, dat zy Aleidis niet meer zoo had zien loopen. Wat mogt het zyn dat haer dus op eens sterkte en vlugheid had teruggegeven? Een gevaer? maer Aleidis lachte, en hare gebaren getuigden van biydschap. a O, moeder, moeder » riep de maegd « Walter is gekomen ! Walter is op Java ! » tc Walter? » herhaelde de vrouw verbaesd « Walter? Wie bragt u die tyding ? » u Ik heb hem zelven gezien en gesproken, moeder ; hy zal straks een bezoek by mynen heer vader afleggen. Eom, kom, dat ik vader verwittige. Ach, moeder-lief^ nu ben ik genezen. Gy ziet wel hoe ik loopen kan. My dunkt dat ik nooit ziek ben geweest ; ik heb lust om^te dansen, ik zou kunnen vliegen » « Wel, wel, wat goede tyding ! » riep Vrouw Van den Broeck uit. c( Hy is zeker een man geworden ? ». (£ Ja, ja, een statige man. » <c En hoe is het met zyne moeder? » « Dat het ik hem vergeten te vragen. » » Maer het was loch wel van haer dat hy u eerst van al moest spreken? » « Ja, ja; maer hy zegde my daerover niets » zuchtte Aleidis bedesd en met schaemroode wangen. - 76 - « Nu, nu! » mompelde Vrouw Van den Broeck verwonderd. « Wat is dit? Van wat spraekt gy dan te samen? » « Hy sprak my van lets, van lets » « Kom, moeder » antwoordde de maegd « u zal ik alles zeggen : gy zyt zoo goed voor my. Kom! » « Kom, moeder » antwoordde de maegd « u zal ik alles zeggen : gy zyt zoo goed voor my. Kom! » « Zy trok hare moeder by de hand en dwong haer om met versnelde stappen ter Factory weder te keeren. Vrouw Van den Broeck schudde het hoofd met twyfel, als hadde de komst van Walter en de ont- roering van Aleidis haer stoffe tot emstige bedenking gegeven. Welhaest verdwenen beiden achter de omheining der Hollandsche Factory. II. De Factory der Hollanders, tegen de rivier Tjili- woeng en tuss chen deze en de Javaensche stad Jakatra gebouwd, bestond uit een lang vierkant plein van tamelyke wydte, rondom hetwelk men nu eenen sterken muer metselde en aerden bolwerken opwierp. Aen de een zyde, op weinige treden van de wallen, verhieven zich twee groote magazynen of sta- pelhuizen, waerbinnen tevens eenige fraeijeenluchtige woonkamers, ten dienste van de hoogere beambten der Oostindische Maetschappy, waren voorbehouden ; aen de andere zyde stonden mindere huizen, die den soldaten tot herberge en den bootsgezellen der schepen tot tydelyke rustplaets verstrekten. Meestal de gevels dezer gebouwen verborgen zich gedeelteljk achter het digte loover van Kelorboomen ; hier en daer voor sommige huizen waren kleine bloemtuinen aengelegd, en zelfs de Bananas spreidde er hare breede bladen voor de open vensters uit. Dan, er was echter te midden der Factory een effen plein uitgespaerd, welks oppervlakte door niets belem- merd was, dan door de dunne stammen van eenige Kokospalmen. Toen de Hollanders hunne Factory hadden beginnen te versterken, was hun van wege den Pangerang of Sultan van Jakatra \ dien zy door ryke geschenken zich gunstig hadden gemaekt, daerover geene bemer- king gedaen; en alhoewel de Javanen genoeg lieten blyken dat zy deze nieuwe werken met misnoegen zagen, had men de dienaers der Nederlandsche Maeischappy ongehinderd de eerste grondvesten hunner wallen laten leggen. Sedert eenige dagen waren -er eventwel onrust- barende tydingen aen den algemeenen Stedevoogd overgebragt. Volgens deze geheime berigten, zouden > De Vorsten op de Indische eilanden voeren vc Famgeramg (Bestnerder), Sultan (Koning), Radja (Vorst), Fawndmhan (Prins), Soetoeioenan otMakaradja (Oppervorst of Kizer). Zie Handelidinig tot de aardrykskunde van Nederlandi oostindUcke hezittin-gen, uitgegeven door de maetsehappy tot Nut van *t Algemeen, %4&. — 79 — de Engelschen en Portogiezen te Bantam, — eene groote handelstad op twaelf mylen van Jakatra, — al hiinne poogingen vereenigd hebben, om den Sultan aldaer te doen begrypen, dat hy de Hollanders met geweld het bouwen der ontworpen sterkte moest beletten; ook zouden de Engelschen onlangs by den Pangerang van Jakatra dezelfde poogingen hebben beproefd, en hem geheimelyk buskruid en grofgeschut aengeboden hebben, om de Nederlanders geheel van Java te veijagen. Deze berigten waren onzeker en openbaerden den Stedevoogd geene nieuwe kuipeiyen van wege Nederlands vyanden in Indie. Hj^wist wel dat Engelschen en Portugiezen noch list noch moeite späterden, om de Hollanders, wier immer aengroeijende mededin-ging zy vreesden, op Java zoo veel mogelyk af breukte doen; daerenboven, het was weiuig waerschynlyk dat een der Pangerangs of beiden te gelyk, in volle vrede en zonder voorafgaendelyke onderhandeling, denoorlogaen de Nederlandsche Maetschappy zouden verklaren. Wat de Stedevoogd echter eenige bekommemis inboezemde, was de omstandigheid dat de Javanen, tot het vieren van zeker godsdienstig feest, welhaest in grooten getalle omtrent Jakatra zouden vergaderen. Was het waer dat zy iets gewigtigs voorhadden, dan zou het daer worden bealist. Welke moeite de Stedevoogd had aengewend om hunne inzigten te doorgronden, hj had daerover niets ongunstigs, doch tevens niets zekers kunnen vememen; want de Javanen waren een listig, door- Trapt en zeer geheimhoudend volk. Ofschoon het Nederlandsch Opperhoofd zich niet aen vandelijkheden verwachtte, had by echter de versterkingswerken met alien mogelyken spreed doen voortzetten ; en, ten einde de manschap der schepen en de soldaten der Maetschappy, in zulke hete luchtstreck, niet door al te z waren arbeid af te matten, had hy ook vele vreemde werklieden in dag- loon aenveerd, als Mooren, Chinezen en Toepassen, die in de voornaemste zeehaven der Sunda-eilanden in grooten getalle woonen. Er heerschte diensvolgens eene ORgemeene bedry- vigheid binnen de Factory; en, alhoewel de zengende stralen der zon byna loodregt op den bodem neder- vielen, werkte men er yverig aen het optrekken der wallen. Het was er een onophoudend gaen en komen van arbeidslieden en werkbestierders ; de bevelen klonken er in vier of vyf talen, en de zonderlingste kleeder- dragten wemelden er dooreen. Men zag er Chinezen, met breede rokken en wyde mouwen, aen de muren metselen en mortel bereiden; Toepassen of Mardykers gansch in gestreept katoen gekleed, aenbrengen om de wallen aen te vullen; negers, schier nackt, met hunne sterkge- spierde armen de zwärste steenblokken over den bodein wentelen en, tusschen deze lieden van verschilligen landaerd, de soldaten en matroozen der Nederlandsche Maetschappy, die, onder toezigt htinner Serjanten, overal mede de hand aen het werk ataken, en door hun voorbeeld iedereen aen- moedigden tot yver en spaed. Op het plein wandelden hier en daer eenige voor- name Javanen, die men gemakkelyk aen den geel- bruinen toon huns aengezigts en aen de fierheid hunner blikken kon erkennen. Zy schouwden met wantrouwen en verborgen spyt naer de wallen; doch bovenal naer de stomikatten of verhevene batteryen, welke aen de vier hoeken der Factory werden opge- rigt. Dan, zy lieten hunne misnoegdheid niet blyken, en wisselden met elkander stille en ge . heimzinnige bemerkingen. Aen den voet van eenen der Kokospalmen stonden dry of vier Maleische kooplieden, die, gansch onver- schillig aen hetgeen rondom hen geschiedde, zich zoo druk met het kauwen van Betel bezig hielden > "Toepassen of Mardykers zyn lantzaten van verscheide indiaensche Tolken. j» NifuAo/yVz. 217. — 82 — dat hun mond en lippen met het roode sap als met bloed schenen geverwd. Congo, de neger van Hopman Van den Broeck, zat op de hütten, in de schadiiw eens Bananas, nevens de deur van eeu der twee grootste gebouwen, en hietd het oog in de rigtige van het strand geves- tigd. Wanneer hy in de verte eenen soldaet ontwäderde die de Factory binnen kwam, stond hy met aenge- jaegde blydschap regt, en trad een paer stappen vooruit op het plein; doch, in zyne hoop bedrogen, ging hy telkens met misnoegdheid weder onder den Bananas zitten. Rosalia, de dienstmeid, verscheen aen de deur des huizes, en vroeg met teruggehoudene stemme: "Welln, Congo, hebt gy hem niet gezien?" Zich opregtende, antwoordde de neger: "Hy blyft lang weg. Wil ik naer het strand loopen om hem te halen!" Men beeft het u verboden; gy weet het immers wel?" "Het is waer!" zuchtte de neger, het hoofd met ongeduld schuddende. "Why zullen dan maer wachten, Rosalia." "Wat wonder voorval toch, niet waer, Congo?" "Zegde de meid. "Wie zou vermoed hebben, dat de ziekte onzer Jonkvrouw niets anders was dan eene herinnering aen Walter Pietersen? Misschien heeft zy zelve het niet goed geweten; anders, hoe hadde zy dit gevoel zoo lang kunnen verbergen? Het was altyd van Holland dat zy sprak, van de vrienden in het algemeen, en van de vreugden harer kindsch- heid; maer dat liefde de eenige doom was die haer in den boezem stak, dit hadde voorzeker niemand kunnen raden. Nu heeft zy hare ouders het Bekend. Zy heeft bekend dat zy de echtgenote van mynen goeden meester wil worden? riep de neger van  nur weder aen de ooren, en zie die Japansche haerspelden op haer hoofen. Zy will zich schoon en bevallig maken. Congo klapte in de handen van vrolyke verrasse. Zy zal genezene; onze Jonkvrouw zal genezene! Juichte hy. cc Daervoor weze de lieve Heer van hierboven wel duizendmael gezegend en gedankt! En onze meesters, Rosalia, hoe ontvingen zy de tydingp » Onze Vrouwe is blyde en droef terzelfder tyd : blyde als zy de vreugd van Aleidis ziet, en de verzeekering dat zy inderdaed zou kunnen genezen, haer in het harte zinkt ; droef als zy overweegt dat een Serjant al te verre beneden den stand barer dochter is, om te laten hopen dat hy zich ooit tot haer zal kunnen verhelfen. » Meer de Hopman? De Hopman? » vroeg Congo met bekommemis. cc Ja, wat weet ikP » antwoordde Rosalia, cc Eerst zag hy zuer, schudde het hoofd met misnoegen en scheen zeer verstoord » Acb, lieve God, ik dacht het wel! » klaegde Congo. To me, to me, that Walter Pietersen naht Oostindie is gekommen om Hopman te worden, en will Wachten tot dat hy daerin zy gelukt, vooraleer hem van zyse belofte te spreken, dan is de spyt van onzen meester allengs vergaen. Nu lacht hy en schertst met dit voornemen, dat hy eene zinnelooze gedachte noemt; en hy aenziet het alles als eene zaek die niet emstig is. Misschien is het nog iets anders dat hem wel te moede deed worden. Onze Jonkvrouw heeft den wensch uitgedrukt om nog niet zoo spoedig naer Holland te vertrekken; zy meent dat zy op Java ook wel zou kunnen genezen. Dit mag den Hopman wel zeer verblyd hebben; want hy toch had veel verdriet, omdat hy hier zyn bevelhebberschap moest verlaten. » Ah, Rosalia, dit is goed; nu zal de Hopman myn- heer Walter ook vriendelyk onthalen, niet waer? » By zyn eerste bezoek, waerschynlyk ja; want het is, van wege den heer Pietersen, dekwytingeener pligt. Dan, gy begiypt wel dat een Serjant niet gemeenzaem ten huize eens Hop mans mag verkeeren, en dat onze meester hem dit wel zal doen verstaen. Meant gy dit, Rosalia? » vroeg de neger bedroefd. — 86 — C(Hoe anders? Ik het den Hopman zelf aen onze Vrouwe hooren zeggen. Congo boog het hoofd op de borst en zweeg; doch hy wrong zich de vuisten en knarste de tanden van spyt of van gramschap. De meid aenschouwde hem met eenen schert-senden glimlach. En letzter maer op, Congo zegde zy, dat gy, na dezen dag, in des Hopmans tegenwoordigheid niet meer van Walter spreekt ; gy mogt anders den rottang op uwe glimmende schouders voelen. » En toch zal ik van hem spreken 1 » morde de neger. "O me met het ween, Congo; al hebt gy een huid zoo dik en zoo taei als een ezelsvel, my dunkt toch niet dat de rottang u deugd kau doen. » « Rottang! wat let my de rottang? » riep Congo, zyne witte tanden met bitsigheid ontblootende « myn goede meester zal de Jonkvrouw hebben ; hy heeft het gezegd, en het moet zyn! » <£ Ja, daer kunt gy veel toe helpen, armzalige zwetser! » lachte de meid, oogschynlyk met het inzigt om den neger te plagen. a Zou men niet zeggeQ dat gy veel moed hebt? Kome de Hopman, daa kruipt gy langs den grond by den müsten zuren blik. » « Het is waer » zegde de neger c< ik^ben een slaef..... maer de beer Pietersen is goed en berm- hartig geweest jegens my, en ik zal hem dankbaer blyven en hem van nutte zyn, waer ik kan, al hing de rottang my eeuwiglyk boven het hoofd! » « Gy zy t gek, Congo ; in uwe plaets zou ik my met deze zaek niet bemoeijen. Weet gy wat de Hopma! n aen onze Vrouw gezegd heeft, toen zy te samen over uwe geneigdheid tot Walter spraken? De Hopman heeft gezegd dat hy u aen de geele menschen zal verkoopen. Daer zult gy het zoo goed niet hebben als by de Hollanders. » De arme slaef begon in al zyne lidmaten te beven, en hem schoten tranen in de oogen; hy hief den blikten hemel en zuchtte : « Congo verkoopen? aen de geele menschen? Lieve God van hierboven.ik zal onderdanig en gehoor- zaem zyn ; o, behoed my toch voor zulk ongeluk! » c< Ah, ah, zie hem daer nu staen sidderen als een riet, den moedigen kerel! » spotte de meid. « Men heeft geen woord over u gesproken, Congo ; het is malle praet! » cc Oh, dit is niet braef van u, Rosalia » zegde Congo met zoet verwyt in de stemme. « 'Gy plaegt my altoos en doet my schier van angst bezwyken Heb toch een beetje medelyden met my; ik doe BATATIA. T — 88 — immers al wat ik kaD, om u en myne meesters te believen? Wees niet boos omdat ik Walter Piet — 88 — immers al wat ik kaD, om u en myne meesters te believen? Wees niet boos omdat ik Walter Piet — 88 — immers al wat ik kaD, om u en myne meesters te believen? Wees niet boos omdat ik Walter Piet — 88 — immers al wat ik kaD, om u en myne meesters te believen? Wees niet boos omdat ik Walter Piet — 88 — immers al wat ik kaD, om u en myne meesters te believen? Wees niet boos omdat ik Walter Piet — 88 — immers al wat ik kaD, om u en myne meesters te believen? Wees n Sennen bemden. Nu, Congo sprak zy bedroef u niet; ik zeg het alles om te lachen. Een mensch kan immer niet altoos ernstig zyn? Denk toch niet dat ik verstoord op u ben, omdat gy den heer Pietersen geneigdheid toedraegt. Ik zelve, indien het my slechta mogelyk is, zal hem ook wel helpen. Het kan onze arme Jonkvrouw van de schrikkelyke landziekte ver- lossen en haer gelukkig maken ; ma^r wy zyn dienaers^ Congo, en wy moeten voorzigtig zyn » <c Cinder komt hy! gin der komt hy! » riep Congo, gansch verblyd en juichend, als hadde hy reeds al het overige vergeten « ah daer is myn wel- doener! » « Ik ga binnen, Congo, om onze meesters te verwittigen » zegde de meid. « Breng gy den heer Pietersen maer regtstreeks naer de achterzael; daer zal men hem ontvangen ; onze meester heeft er my , — 89 — de Serjant naderde tot den neger; en, hem de hand op den naekten schouder leggende, sprak hy : (c Myn , — 89 — de Serjant naderde tot den neger; en, hem de hand op den naekten schouder leggende, sprak hy : (c Myn , — 89 — de Serjant naderde tot den neger; en, hem de hand op den naekten schouder leggende, sprak hy : (c Myn , — 89 — de Serjant naderde tot den neger; en, hem de hand op den naekten schouder leggende, sprak hy : (c Myn , — 89 — de Serjant naderde tot den neger; en, hem de hand op den naekten schouder leggende, sprak hy : (c Myn , — 89 — de Serjant naderde tot den neger; en, hem de hand Gede Congo, de vriendschap en de dankbarheid stralen my tegen uit uwe oogen. Ik zal straks ook wat met u kouten; ik wil weten hoe gy vaderdet sedert uw vertrek uit Amsterdam. Mogt God my gunstig zyn, ik zou het erkennen door insgelyks voor uw geluk te zorgen, Congo » Maer de neger was zoo zeer door ongeduld gedreven, dat hy niet scheen te hooren wat men hem zegde; hy vatte Walter's hand en trok hem door den gang voort, terwyl hy murmelde : « Dank, dank, meester. Kom, spoed u; men verwacht u reeds lang. Congo kan niets voor u, niets dan God bidden, zoo als gy hem hebt geleerd; maer dat toch zal hy doen alle morgenden, elken avond, den ganschen dag. Kom; de Heer van hierboven zal my ten tweeden male verhooren. Houd maer moed zie, daerbinnen zullen myne meesters u ontvangen. Wacht een oogenblikje; ik zal uwe komst gaen melden. By deze laetste woorden stiet hy eene deur open en week terug in den gang. Het vertrek, dat de Serjant nu binnen stapte, was zeer aerdig naer de Javaensche wyze versierd. Op den vloer lag eene dunne mat, kunstig van boom-vezelen gevlochten en met allerlei zonderling bloemwerk gekleurd; de wan den waren insgelyks met glimmende matten bedekt, en in de beide opene vesters hingen van die fraeije lichtschermen, welke de Javanen uit gekloven rottangs weten te maken. Ook de zetels waren uit de afgeklovene schil van Indisch net gevlochten; alleen de groote tafel, die in het midden der zael stond, scheen uit Europa afkomstig; doch was waerschynlyk op Java, door en hoUandschen ambachtsman, uit onbederfbaer Kyati of tekhout getimmerd. Langs de wanden, op ligte plankjes, prykten velerlei Chinesche en Japansche voorwerpen: als borden en kopjes van doorschynend porselein, afgo-denbeelden van speksteen, waeijers van. Gesneden voor en eene menigte kleine onnoembare dingen, welke de Hollanders dan reeds als zeldzaemheden uit China en Japan bragten. Tusschen de vensters hingen zweerden van sandelhout, krissen of dolken van het schoonste stael, pylen met vergiftigde punten, schilden van Rhinosterhuid, en meer andere wapens, waervan de Indische volkeren zich tot den oorlog bedienden. Al deze voorwerpen waren gansch nieuw voor Walter. In een andere omstandigheid zouden zy ongetwyfeld zyne aendacht gevestigd hebben ; maer by de afwachting van een plegtig oogenblik was hy gansch Id gepeinzen verslonden en bemerkte niets van al wat hem omringde. Hem werd ook de tyd niet gelaten om let in het byzonder te bezien; want hy was nauwelyks eenige oogenblikken alleen gebleven, wanneer reeds de stappen van verscheidene persoonen boven zjm hoofd hem aenkondigden dat men beneden kwam om hem te ontvangen. De Hopman trad eerst in de zae], en beschouwde den groetenden Serjant met verwondering van hoofd tot voeten ; er stond echter een welwillende glimlach op zyn gelaet ; en het was met gulhartigheid dat hy des jongelings hand aengreep^ en zegde : « Wees welkom op Java, heer Pietersen. Zoo, zoo, gy zyt naer Oostindie gekomen? Knappe kerel, flinke soldaet! Hoe een mensch in weinige jaren kan veranderen! Toen ik Amsterdam voor de laetste mael verliet, waert gy, om zoo te zeggen Nog een kind; nu zyt gy wel ter dege een man met baerd en knevels. Het doet my vermaek dat ik u zie, heer Pietersen. Terwyl Walter eenige woorden van dankzegging staimelde, waren insgelyks de echtgenote des Hopmans en zyne dochter in de zael gekommen. Vrouw Van den Broeck scheen, by hare intrede — 92 — zeer ernstig en koel; maer toen zy Walter zag, en zyn open gelaet en levendige oogen haer liefderyk en smeekend aenblikten, verscheen het vaderland met al zyne zoete herinneringen voor haren geest, en zy ook glimlachte met heldere blydschap. Wat Aleidis betreff, deze heiß zich achteruit en zigzag slechts by wylen met eenen vlugtigen blik tot den jongeling op. Een hooge bios kleurde hare wogen; zy scheen beschaemd; en ware het niet geweest dat een genster van geluk haer in de oogen ginnerde, men hadde kunnen denken dat droefheid haer gemoed benevelde. Na dat de Hopman en zyne echtgenote eene vriendelyke groetenis met Walter hadden gewisseld, en eenige woorden tot verwelkommen hem hadden toegestuerd, zegde Van den Broek: "Nu, laet ons nederzitten, heer Pietersen; wy zullen wat kouten, onder het ledigen van een glas Spaenschen wyn. Daer, neem eerat dien roomer en do ray bescheid; ik drink op uw welvaren in het Oosten! " Ach, gy zyt wel goed, heer Hopman murmelde Walter. "Uw gulhartig onthael treft my zoo zeer, dat ik geene woorden vind om umyne dank-baerheid te betuigen. Moge God de vurige bede aenhooren, die ik hem, by het ledigen van dit glas, Aller geluk en voorspoed! » « Nu, zit neder, heer Pietersen » zegde de Hopman. « iaet ons wat kouten » « Maer, heer Walter » vroeg Vrouw Van den Broeck, wanneer ieder gezeten was « gy hebt Aleidis niets van uwe moeder gezegd» » « Het zou haer te zeer bedroefd hebben » zuchtte de Serjant met plotselyke treurnis op het gelaet. « Hemel, ik vreesde het ! » riep Vrouw Van den Broeck. « Eilaes, zy is aen hare ziekte bezweken, niet waer? » « De Heer heeft haer van de aerde weggenomen, myne Vrouwe w antwoordde de jongeling « anders ware ik nooit over zee gekomen, welke onweerstaen- bare zucht my ook naer Oostindie dreef. Myne arme, kranke moeder verlaten, daertoe hadde ik nooit kunnen besluiten. » (c Ach, die brave Vrouw Pietersen, ik zal ze dus nimmermeer wederzien ! Die tyding gaet my pynlyk door het hart, heer Walter. Uwe moeder was de goedheid zelve. De bermhartige God heeft haer wel zeker eene zachte dood gegund ? » c< Zy is gestorven in myne armen, zonder treurnis noch smart, en vol hoop op een beter leven. Ik heb — 94 — eene boodschap van mjrne moeder voor u, myne Vrouwe. » « Voor my ? » cc De laetste woorden die myne moeder verstaen- baer sprak, waren eene zegening over u, over Jonk- vrouw Aleidis en over den heer Hopman; eene zegening en tevens eene vurige bede voor uw aller geluk in Oostindie. De eenige last, dien zy zieltogend my heeft gegeven, is dat ik u dit zeggen zou. » Vrouw Van den Broeck, door deze boodschap diep geroerd, boog het hoofd en bleef zwygend ; Aleidis legde zich de handen voor de oogen en stortte tranen. Ah, dit heet geworden wederzien? Riep de Hopman. (Es is dit het voorheilen? En, mits de Heer het zoo heeft gewild Kom, Aleidis, schei uit met dit weenen; en gy, vrouwe, geef uwe dochter het voorbeld der zwakheid des harten niet. Zeg my, heer Pietersen, hoe gaet het ginder met onzen heldhaftigen Prins Maurits P » Hy is welvarend, heer antwoordde de Serjant « en heeft nu onlangs, door het afsterven van zynen broeder Philips- Willem, het prinsdom van Oranje geerfd*. » In 't jaar 1618 stierf Philip Willem, prins van- Oranje, en dewrl hy geene kinderen had, verlässt hy Maurits, zyn broeder, tot erfgenaam. „ A. G. Luiscius, in zyn Jiff, Woordenb, art, Mattrilt. — 98 — En hoe is het met den Bewindhebber Huygens? Gy moet hem kennen: uwe moeder zegde my dat hy de goede vriend uws vaders is geweest. » Of ik hem kenne, heer Hopman? Hy is myn beschermer, en heeft my, van wege de Kamer der Bewindheb. Bbers van Amsterdam, aenbevelingsbriebe voor den Algemenen Stedevoogd. Hy heeft voor den Algemenen Stedevoogd. Hy heeft voor den Algemenen, en zal umettertyd kunnen beganstigen. Zo, zoo, hy is uw beschermer? Hy heeft veel invloed op de zaken der Maetschappy, en zal umettertyd kunnen beganstigen. Vrouw Van den Broeck had weder het hoofd opgeheven en luisterde met zekere verstrooidheid op de samenspraek; ook Aleidis, alhoewel haer oog nog nat was van tranen, wierp van tyd tot tyd den blik op Walter. Er heerschte nicht ein korte wyl stilte; het scheen dat, nähme gewöhnlich vragen en antwoorden, die elk wederzienen, niemand nog iets te zeggen had. Dit viel den Hopman lastig; wenn, of schon hier echtes uit beleefen, en uit gevoel van betamelyk. Bewindhebbers waren zekere Raedsheeren, die in het vaderland de zaken der Ostindische Maetschappe besteuerten. Er waren kamers van Bewindhebbers te Amsterdam te Middelburg, te Delft, te Rotterdam, te Hoorn en te Enkhuizon. Gegen den Serjant hängen, scheen heute onderhoud te kort, om nu reeds te worden afgebroken. De glazen op nieuw inschenkende, zegen by: Gy zyt gekommet met bet schip de Meeuw en uw Hopman is Pieter Van Roy, niet waer? Ik ken hem: een. onverschrocken soldaet; maer wat ligt van oordeel en wat overvloedig van spreken Nu, drink nog eenen teug, en zeg my toch eens, hoe verging uwe reize? Het doet een wonder nitwerksel op geest en lichaem, niet waer, wanneer men voor de eerste mael op den grooten plas rondzwalpt en, gedurende zoo vele maenden, niets ziet dan licht en water? Gelukkig dan nog, als men eene gelukkige overvaert treft. « Wy doorstonden eventwel dry schrikkelyke stormen, dry travado's, beer Hopman; en wy verkeerden in groot gevoerd; maer de hemel beboedde ons : na een bloedig gevoerd; maer de hemel beboedde ons : na een bloedig gevoerd. » Aleidis was regt gestaen en luister Je met ontstel- tenis op des jongelings uitlegging. "Zoo, zoo, dan hebt gy reeds den vyand onder de oogen gezien? Was de slag heet?" "Twintig dooden en een mast afgeschoten, dien "Wy aen de Kaep der goede Hoop hebben hersteld. "En gy, heer Pietersen, hoe hebt gy u in dien slag gehouden? Heeft het gedonder der kanons en de reuk van het buskruid u niet een beetje ver- schrikt?" "Heb myn best gedaen, heer Hopman, tot dat een kogel my in de zyde trof en my in myn bloed op het dek nederwierp" "Een snydende gil bonsde uit Aleidis boezem; zy sprong tot hare moeder, sloeg haer de armen om den hals en scheen te bezwymen, terwyl zy met klagende stemme zuchtte": "Moeder, ach, moeder, een kogel heeft hem getroffen! Zyn bloed heeft gevloten! Steun my; ik voel myne krachten bezwyken" "De Hopman schudde het hoofd met spytig onge- duldy en sprak": "Nu, Vrouwe, gy weet dat ik verlans; eenige oogenblikken met den heer Pietersen alleen te zyn." Gelief met Aleidis naer boven te gaen. Ik meende niet dat de zaek zoo emstig was; nu weet ik genoeg. » Vrouw Van den Broeck leidde hare dochter ter zael uit; beiden verd wenen zonder een woord meer te spreken. De Hopman sloot dan de deur achter hen toe; en. - 98 - zich tot Walter keerende, die was opgestaen om te groeten, zegde hy : « Ga weder zitten, Serjant; ik wil eene ernstige samenspraek met u hebben. Gy verbleekt? Stel u gerust ; my n voornemen is niet u een bitter woord toe te sturen ; maer gy moet openhartig en regtzimiig met my zyn. Welk was uw inzigt, toen gy scheep gingt om naer Oostindie te komen? » « Myn inzigt, heer Hopman?.... Myn inzigt? » ^melde.de jongeling, door deze plotselyke onder- vraging verrast. « Nu, verklaer het ronduit ; gy hebt het wel aen AJeidis durven zeggen. » Walter raepte al zynen moed te samen, en sprak, eerst met benauwdheid, doch welbdest met eene stem die sidderde van beklemden geestdrift : c< Het is de eerbied die my doet aerzelen; maer vermits gy het eischt, welaen, ik zal u regtzinnig verklaren wat my naer Oostindie deed komen. Herinner u, heer Hopman, wat gy op de Tesselsche Kade, by uw vertrek, my beloofdet. Gy hebt my gezegd : <c Treed in dienst der Oostindische Maet- schappy; poog u te onderscheiden ; word Hopman; dan geef ik u Aleidis tot bruid. » Die woorden vielen my in het hart als gensters, die welhaest tot een verteerend vuer zouden ontvlammen. Van dan af was - 99 — myn lot beslist; en, heb ik niet eerder gepoogd de voorwaerden te vervullen die gy my hebt opgelegd, heer Hopman, het is omdat de ziekte myner moeder en het heilig gevoel der pligt my het hebben belet. Ik heb nu alles verlaten, eene luisterie loopbaen verzekt, en my, als nederig Serjant, in dienst der Ostindische Maetschappy begeben, met den onplömbaren will om het lot geweld aen te doen, en met de hoop dat God myne poogingen zai zegenen. Myu inzigt, heer Hopman, was niet uw reeds uwe belofte te komen herinneren; ik wist niet dat gy u te Jakatra bevondt; het geval alleen brengt my in uwe tegen-woordigheid. Ik wilde eerst Hopman zyn, en dan, met alien eerbied, u de kwyting uwer belofte komen aafeischen. Zulks is nog myn inzigt, heer Hopman. Van den Broeck stond verwonderd over den toon van onwrikhaer besluit, die des jongelings stemme bezielde. Arme Pietersen, zegde hy. "I heb was very kindly medely den met de opgewondenheid uws geestes. Die belofte was een scherts. Hoe kondet gy geloven dat ik ze in ernst u deed, wyl ik u alsdan nog voor een kind aenzagp » (c My scheen ze zoo ernstig, heer Hopman >» antwoordde Walter « dat ze myn leven een nieuwe nging en een een einddoel gaf, en zy de reden werd 452628 A — 100 — van al myn deen en laten. Soms stond insgelyks in my de twyfel op, of gy, indien ik Hopman werd, uwe belofte wel zoudt vervuUen; maer dan stamelde myn mond onwillig de oude spreuk onzer vaderen : « een Nederlander heeft slechts een woord. » w Maer, heer Pietersen » lachte Van den Broek <c wat zou myne belofte u helpen, indien ik zelf ze als ernstig wilde beschouwen? In den tyd dien wy nu beleven, zyt gy binnen tien jaer nog geen Hopman, al begunstigt bet u niet, dan zal de Hopmansdegen u welligt noort aen de zyde blinken. Gy ga (c) et toch niet vermeiden, zeker, dat ik myne dochter voor u zal bewaren, tot dat het haer van oiiderdom op haer hoofd zy vergrysd? » « Act, heer Hopman, wees niet zoo wreed jegens njy! » zuchtte de jongeling. « Beneem my de hope myns levens niet! Gelief in te zien, dat ik den Algemeenen Stedevoogd brieven breng van de heeren Bewindhebbers, waerdoor zy my aen zyne byzondere aendacht en gunst bevelen, en waerin daerenboven bet verzoek staet uitgedrukt om my immer naer zulke plaetsen te zenden, waer gevaer is en stryd kan geleverd worden. » « Dit alles kan iets doen tot uwe vervoorde-ring; maer Hopman worden? Het is een zinnelooze waen! » « En indien ik, tegen alle verwachting, het wierde? Zoudt gy dan uwe belofte gestand doen P » « Zy is belachelyk, die vraeg » antwoordde de Hopman. « Ik kan toch het lot m]mer dochter aen geene onmogelykheid verbinden. Kom, kom, spreek my niet meer van zulke ydele gedacbten. De Hopman aenschouwde hem een lange wyl in stilte; dan greep hy hem medelydend de hand en vroeg : "Nu, heer Pietersen, wat zegde ik u dan zoo onredelyk of zoo hard, dat u de tranen van droefheid in de oogen staen? » " Ach, niets, heer Hopman antwoordde de Serjant met diep bewogene stemme, die allengs in den somberen toon der wanhoop verliep. " Gy waert wel goed voor my, en ik dank u uiterharte; maer met de hoop, die uwe woorden my ontnemen, valt er een blinddoek van voor myne oogen. Ik heb gedroomd, vier jaren lang gedroomd, en nu ontwaek ik met eene bloedende wonde in het hart. Alles is ydel rond my; ik rys op uit eene lange zinneloosheid Oh I zoo, met die wreede klaerheid, is het leven my bitter en hatelyk » " Maer wat beduiden die duistere woorden, heer Pietersen? » vroeg de Hopman ontroerd " Gy zult u toch niet tot eene laffe vertwyfeling laten vervoeren, hoop ik? » " Neen, Hopman, ik ben opgevoed in de vreeze des Heeren; ma" Er het gevoel dat my heldenmoed en heldenwil kon geven, is gestorven in meinen boezem. Nu ben ik tot niets meer goed; ik zal naer het vaderland terugkeeren, verkwynen, en een graf zu aen de zyde myner moeder. Laet my u vaerwel zeggen, heer Hopman; vergeet myne vermetele hoop, en vergeet den onnoozelen dweeper, die zich zoo noodlottig over den zin van eenige uwer woofden heeft misgrepen, Vaerwel, heer Van den Broeck, vaerwel! » Hy stond op by het uitspreken van den bitteren afscheidsgroet; maer het scheen dat zyne beenen weigerden hem uit deze plaets te voeren; want, terwyl hy zich de leden wrong en doffe zuchten — 103 — slaekte, deed hy slechts twee of dry stappen oiu zich te verwyderen. Eindelyk, al zynen moed verzame- lende, ging hy tot de deur, terwyl hy nog met de handen in de hoogte pynlyk uitriep : c< Aleidis I arme Aleidis! » Van den Broeck, die tot dan met verbaesdheid en diepe aendoening zyne bewegingen had gevolgd, greep hem by de hand en bragt hem terug in de zael. ct Zoo vertrekt men niet! » zegde hy. « Zit nog een oogenblik — 103 — vom den Broeck, die tot dan met verbaesdheid en diepe aendoening zyne bewegingen had gevolgd, greep hem by de hand en bragt hem terug in de zael. ct Zoo vertrekt men niet! » zegde hy. « Zit nog een oogenblik — 103 — vom den Broeck, die tot dan met verbaesdheid en diepe aendoening zyne bewegingen had gevolgd, greep hem by de hand en bragt hem terug in de zael. ct Zoo vertrekt men niet! » zegde hy. « Zit nog een oogenblik — 103 — vom den Broeck, die tot dan met verbaesd Da er neder, heer Pietersen. Gy zyt si een zonderlinge mensch. Ik heb my over u bedrogen : de diepte en de kracht uws gevoels verwonderen my. Zit neer, zeg ik u. » De jongeling liet zich naer den stoel leiden, zette zich neder en sloeg den blik ten gronde. Kom aen sprak de Hopman ik wil goed met u zyn, uit herinnering aen de vriendschap die gy en uwe moeder myn huisgezin hebt bewezen. Ik zal u dan zeggen, heer Pietersen, dat ik het als een geluk voor My en voor Aleidis zou aenzien, dat gy eens haer echtgenoot worden mogt. Walter had het hoofd opgeheven en aenzag den Hopman met jagenden boezem ; het vuer der hoop glinsterde in zyne oogen. En, iets meer nog wit ik ii zeggen, vermits bet u redden kan van de sombere wanhoop, die u wel BATAVIA. 8 underdaed heeft aetigegrepen. Ik zal myn woord houden, heer Pietersen, al is het slechts eene scherts geweest. Indien gy Hopraan worden kunt, voor dat Aleidis zelf over hare hand hebbe beschikt, — want dwingen zal ik haer noort, — indien gy Hopman worden kunt, kom tot my, waer ik my ook bevinde ; ik zal u Aleidis tot bruid schenken. Zyt gy nu te vrede? Walter was regtgesprongen en murmelde eenige onverstaenbare woorden van dankbaerheid, terwyl Hem tranen uit de oogen sprongen; de Hopman liet hem den tyd niet om zyne blydschap en zyne erkentenis uit te storten. Heer Pietersen zegde hy op ernstigen toon ein höchstes mehr mütter bedeutend. Gy zyt Serjant; uw stand is nederig, en het zou niet betamen dat het myne onderhören ter wete kwame, welke betrekking, met myne toestemming, tusschen u en Aleidis bestaet. Daerom zult gy, zoohaest mogelyk, van Jakatra vertrekken, heer Pietersen. Stemt gy zonder onwil daerin toe? Ach, het is myn innig verlangen, heer Hopman antwoordde Walter. Uw eisch is edelmoedig en gegrond; ik gevoel ook wel, wat eerbied, pligt en betamelykheid my gebieden. Uw er vermits gy met de wapens in de vuist het regt tot eene snelle vervoorden, er biedt zich eene gelegenheid aen, om onmiddelykte beginnen. Overmorgen vertrekken twee schepen van Uer naer Benjar-Massen, op het eiland Borneo. Het woeste volk, daer omtrent, heeft een tiental oBzer bootsgezellen vermoord, die, om hout te halen, aen land waren gestapt. Men zal de kustbewooners van Borneo gaen leeren. Hoe de Nederlanders overzulken moorderyen wäkken te nemen. Wilt geben dien tötig mede, heer Pietersen? Op het aengezigt van Walter blonk een zoo heldere lach van blydschap, dat het was alsof men het een gproot geluk hadde aengekondig. O, dank, dank! riep hy Stryden, met het zweerd in de vuist voor Holland's eere vechten; myn bloed storten tot het bereiken van het doel myns levens! Ach, ik wanhoopte, en daer lacht alle geluk my in eens en onverwachts toe. Ik zal vertrekken, heer Hopman. Wees toch zoo goed en spreek een woord, opdat myn Hopman het niet belette; want hy bemint my zoo zeer, dat - hy misschien my te Jakatra zal wülen houden. Het zou my wanhopig maken. Nu, nu, dit heeft geen nobd; ik zal de zaek met den Stedevoogd wel schikken Zyt gy dan inder- daed zoo dorstig naer den stryd Py staet daer opgetogen alsoy meendet dat op Borneo uw Hopmansdegen te vinden is! Neen, neen, heer, dit vermeen ik niet » antwoordde de jongeling « maer dat my slechts de gelegenheid aengeboden worde : ik zal my zoo moedig en zoo onversaegd toonen, al myne pligten met zoo veel yver en trouw vervullen, dat men my wel zal moeten enderscheiden. Er kome Een emstige oorlog, en ik zal Hopman worden, of bezwyken onder de taek die ik my heb opgelegd! » Van den Broeck aenzag den jongeling met medelyden en schudde het hoofd in diepe over- weging. « Neen » zegde by eensklaps a naer Borneo moogt gy niet gaen. Het is er een wreed en hard- nekkig volk; gy zoudt er kunnen sneuvelen zonder eer nocb roem. Gy zult met het schip de Gouden Leeuw binnen acht dagen naer Atnboina vertrekken^ en daer eene betere gelegenheid afwachten. » « O, laet my naer Borneo gaen! » smeekte Walter. 