Histoty Of England Principally In The Seventh Century
Ranka Leopold Von
Het is my leet dat de Franse tot geen stilstand van wapenen willen koomen, ick vrees dat de operatien van d’ oorlogh het geheel werck van d’ negotiate van Vreede sal doen veranileren, want ick niet en sie hoe het mogelyck is, in twee daghen een plan van het s^eheele CORRESPONDENCE OF WILLIAM III. 1697. 32^ werck te formeeren; konte dat geschieden soude ick nogh hoop hebben dat men soude kunnen prevenieeren een seer sanglant geveght ofte het verlies van Ath, synde geresolveeit om te traghten ’t selve te secondeeren ende vertreck tot dien eynde overmorgen naer het leger. — Ick geloof oock niet dat het d’ intensie van de Franse is om soo spoedigli een afkomste van saecken te maecken als het wert voor- geven, want ick gepersuadeert ben, dat op het geen den van Dyc- velt haer heeft voorgehouden sy meer empressement soude hebben getoond om een plan spoedigh te formeren om het bloe.'vergieten te prevenieeren en’ soo koel niet hebben gese)d: dat het succes van d’ wapenen haer voortganck most hebben 't geen my meer en meer per- suadeert, dat geresolveert syn te sien de uytslagh van d’Campagne, ten minste van het begin, soo dat ick daerom meen soo veel te nodiger dat den Heer van Dycvelt haer noghmaels presseert tot het aenstons formeren van de voornaemste articulien van het generaele plan van vreedc, en’ dan een Stilstandt by provisie toetestaen, tot het geheel kan werden geadjusteert want dat kan seeckerlyck in geen maent ofte veertien daghen geschieden indien sy op dien voet geen stilstandt willen toestaen synde verseeckert van d' Vreede op de manier als sy het selve hebben voorgeslaghen, want pretendeerende te moeten wagh- ten om een stilstandt ’t accordeeren tot alles is geadjusteert, dat noot- saeckelyck nog een lange tyt moet vereyschen, soo is het klaer dat haer intensie om het werck slepende te houden en dan en sie ick met wat adventagie wy soude hebben met dc negotiatie voortegaen, maer tegens haer een resolute toel behoonle te voeren en’ de se- creete onderhandelinge aftebreeken en’ de publique op syn beloop te laeten. In 't Leger tot Ysering, 27 Mcqi 1697. Verneme met veel leetwesen dat de Franse soo seer erselen ’t geen seeckerlyck spruyt vooreerst dat sy hebben gesien dat wy soo vorbaerig syn geweest ende dat sy groote verwaghtinge hebben van successen van haer wapenen. Ick beken dat ick seer heb gewerckt om een stilstandt van wapenen, meenende dat deselve ons seer dienstig was om verdere onheylen voor te komen en tot een Vreede te geraecken, maer ick sie nu wel by experience dat onse voorbaerigheyt de Franse de fierder hebben gemaeckt en’ terugh doen gaen. Ick heb altyt gemeent dat de Franse Ambass. positif hadden geseyt maght te heb- ben om haer Generaels stil te doen staen als sy met ons eens soude syn wegens de conditie van vreede, maer daer gaen sy nu mede af en referere alles op een onseeckerheyt aen haer Hof, ’t welck klaer doet sien dat sy het werck niet en meenen, het hadt te wenschen geweest, Y -» EXTRACTS FROM THE dat men sigh van dat point hadt verseeckert ccr men tot particulari- teyten van conditie van vreede hadt gekoomen, voor my ick ben nu tenemael gepersuadeert dat dc Franse de vreede seifs niet en begeeren te sluyten, als naer het eynde van d' Campagne om te sien wat ad- ventage sy daer in sullen kunnen erlangen. Ick soude wel van senti- ment syn om dose secrete negotiate nu tenemael af te breecken, maer ick vrees dat dc H''“ van Amsterdam geen resolute tael sullen willen spreecken, siende hoe veer ick my nu heb geengageert, behalve oock dat onse resolute tael tegenwoordigb weynigh effect op de Franse soude doen, insonderheyt indien sy dc vreede niet willen maecken, gelyck ick geloof, als nacr dat sy den uytslagh van d’ Campagne sullen hebben gesien, maer ick geloof dat dese secrete negotiatie nu van seifs sal verfallen oftc ten minste in longeur traineeren, want veel vail de condilien syn niet aennemelyck en' ick ben gepersuadeert dat sy legenwoordigh niet een slip sullen relacheeren, men sal hacr even- wel moeteii aenweysen, met den eerste d’ onrcdelyckheyt van hacr systemen. De remarques die U. F.d. heefl gemaeckt op de articulen die sy heliben opgegcven apiobire ick tenemael. Ick soude noyt kunnen loeslaen, dat in 'l gescrift dat gete)kenl soude werden, dat de Inleyding -soude -syn dal wy Frankr. Wat de Couditien seifs aengacn, in 't reguard van den Slaet weet U. Ed. seifs best haer interest, ende wat my belanckt soude men duy- tlelyek in 't trattaet moeten setten dat de Franse de Con. Jacob niet cii soude assistocren directelyck nogh indireclelyck, ofte mogelyck beter in generalc termen ymanl die prcten&ie op de Croon van Engelandt h.tdt dan soude dc gepictendeerde Pr. van Wales in lH‘grepen syn. — De retiproque beloflc van yjers Vyant niet 't assistccren, weet ick niet dat gewoonlyck in con TracUiet van Vreede wert gestelt en de tegenwoordigh geval tusschen my en Vrankr. is heel different, wegens het pension voor Coning® Marie is sulcke saeck niet geweest maer wel een Douarie naer de doot van Con. Jacob, daer in ick geen groote swacrigheyt soude maecken als de saeck daerop aenquam. — Wegens het tractact van Breda heb ick geen grondige kennisse, maer geloof niet dat daei sMarigheyl in is. U. Eil. sal daerover dienen mot niyn Ai.ibass. to spreecken, als mede wegens het Tractaet van neutraliteyt van d’ Colonicn, die ick wel weet dat voor Engelandt seer desadvantageus is. — Wegens een tractaet van Commertie dat kan niet gemaeckt werden als naer de sluyte van d’ vreede. — CORRESPONDENCE OF WILLIAM III. 1697. 32,^ Het is onmogelyck toetestaen de restitutie van goederen en con- demnatien van die geen die in rebellie syn gewccst in Engelandt ofte Irland en’ daer gecondemneert. — In ’t reguard van Spagnie geloof ick dat in ’t reguard van de re- union dal wel geen swarigheyt sullen maecken om te blyven by de lyste ; maer wat de restitutie van ’t fort en eylant Pordsa aen 't Hof van Parma belanckt, is een gans nieuve saeck daer ick geen kennisse van heb en daerover U. Ed. met de spaense Ambass. sal dienen te spreecken. — Wegens de saecken van 't Ryck heb ick U.Ed. in myne sentimcntcn geschreven. Ick sic het voor seer diflicicl aen dat wy voor af alle particuliarityten kunnen adjusteeren, maer dat het soude mocten geschieden als de Franse ten lac&lc met de Keyserse seifs sullen negoticeren, en dat sy met ons engagement te vreede behooide te syn, alleen op de principaclste articulen, en indien sy het reght mecnde soude sy seeckerlyck soo veel aen d’ reeden differere. Ick sic by continuatie dat de Franse tegenwoordigh geen vreede en begeeren, want het klaer is dat het onmogelyck is gedurende de Cam- pagne een Vreede te sluyten sender alvoorens een stilstandt van Wa- penen, want hoe kunnen syn de geallieerdens verobligeeren tot het aennemen van d’ geoffreerde conditie sender daer tyt toe te hebben, ende en hebben de Franse geen volkomen securityt dat de vreede gesloten sal W'erden als wy ons verbinden de geallieerdens daertoe te obligeeren soo dat sulcke voorgevens niet anders als pretexten syn om de negotiatie te verschuyven en ick kan niet begrypen hoe sy in het raisonneeren sulcke saecken staende kunnen houden, sender rondt U3rt de verklaeren van tegenwoordigh niet te willen handelen ofte sluyten. Wy hebben tot myn groote leetweesen moeten rcsolveeren van het secours van Ath niet te tenteeren, soo dat sy in korte daghen meester van die plants sullen syn, of dat haer facielder sal maecken twyfele ick seer, men sal dacrop cvcnwel met voorsightigheyi dienen de arbyden want ick wel cepersuadeert ben hoe mcei men haer EXTRACTS FROM THE 3a< presseert hoe meer sy terugh sullen gaen, maer aen’ aendre kant is het oock seecker dat onse saecken alle dagh sullen verslimmeren, en ver- volgens erger conditie van vreede hebben te verwaghten, indien de negotiatie moet afbreecken, soo hadt ick het liefst, dat het op het mindst was van Con. Jacob direct nogh indirect 't assisteeren ; want sender dat is het voor my onmogelyck een vreede te sluyten, het geen in den staet klaer kan werden gedemonstreert, en’ ick ben verseeckert dat Engelandt noyt anders tot een vreede soude consenteeren, want het in der daet geen vreede voor ons soude s)'n maer alleen een separatie van alle onse geallieerdens, om soo facicldcr geinvadeert te weerden, soo dat indien het werck daer op brecekt soe heb ick seeckerlyck alle assistentie tot continuatie van den oorlogh van een Parlement te verwaghten. — In 't Legei tot I’lomelle, 3 Juni Ick ben wel tenemacl van U. Ed. sentiment hoe meer advances wy aen de Franse sullen doen hoe meer sy sullen reculeeren ; maer naer- dien wy den vreede soo nootsaeckelyck van doen hebben, soo sullen wy wel met hacr moeten ncgoticeren. Ick ben volkomen met U. Ed. eens wegens de metode i. dat men met de Franse adjusteere alle de pointen soo voor ons als de geallieer- dens distinctelyck en sien hoe veer men het kan brengen, en ten 2. de oueflTene met de geallieerdens over spreecken en overleggen wat expe- dienten te vinden syn. Ick meen dat men van nu af aen al heel reso- lut met de Keyserse behoorde te spreecken wegens de nootsaeckelyck- heyt van den vreede en dat wy niet langer en kunnen oorloghen, want sy syn d’ eenighste daer het dogh op aen sal koomen, want Spagne wcet U. Fid. dat tenemael voor d’ vreede syn. Ick en twyfele niet dat soo ras Ath over sal syn ofte de Fransen sullen cen termyn stcllen tot acceptatie van d’ geoffreerde conditie. Palmquist scryft het oock ’t welck ons niet weymigh sal embarasseeren, want die manier is onver- dragelyck en toont deselfde superioriteyt als van te vooren tot Nim- wegen, maer dit is niet te prevenieren, ick oordeel daerom oock te nodiger, dat men hoe eer hoe liever de negotiatie voortset, hot fascheuste is, dat het alies van haer dependeert. — Ick ben oock van U. Ed. sen- timent dat men aen d’ andre kant vigoureuse resolution behoorde te nemen en alles soo veel doenlyck prepareerde tot continuatie van den oorlogh, maer ick vrees seer dat de Franse onse swackheyt te wel kennen om haer daer door facielder te doen werden, cvenwel moet het werden gedaen. — Indien de Fransen niet willen beloven, Con. Tacob direct of indirect CORRESPONDENCE OF WILLIAM III 1697. 327^ ’t assisteeren, is het voor my onmogelyck de vreede te maecken, 't welk oock wel met den eerste dient geweeten te werden. Het werck van Holsteyn bekommert my seer, want indien dat Denem. hosdlityten daer begint is alles in confusie. In ’t Leger tot Promelle, 6 Juni 1697. Ick sie met leetwesen uyt de copie van het geen aen Molo is ge- screven dat het de Franse de vreede nu niet ernst is en’ het is onbe- grypelyck dat sy soo geeffronteert de waerheyt ontkennen, ick moet nogh seggen dat indien sy tot geen stilstandt van wapenen willen koomen als wy met haer eens syn en sy dan immers verseeckert syn van vreede, dat ick niet en kan begrypen hoe het mogelyck sal syn om tot een vreede te koomen hoe genegen wy daer toe oock soude syn. Ick approbeere U. £d. gcdaghten dat allc te geinteresseerde een tractaet opstellen en’ sien hoe veer men deselve kann brengen. Wat Engeland aengaet dat kan haest geschieden, beslaende in seer wey- nighen articulen. U. Ed. wil uyt mynen naem daerover met myne Am- bass. spreecken, dat deselve ten eerste magh werden opgestelt, men heeft maer al te veel reedenen te gclooven, dat de Franse intentie hebben om my te bedriegen, waerop vooral dient gclet te worden, Indien de Keyscrse en Spaense niet voorsightigh en antwoorden op het pampier van d' Franse, soo sullen sy seeckerlyck teruggaen van d’ praeliminarien, 't geen in maniere de heelc negotiate met alleen los soude maecken, maer verlooren. Het is seer remarckabel ’t geen Colliers U. Ed. van Constantino- polcn scryft. U. Ed. weet dat ick altyt van opinie ben geweest dat de Franse geen intensie hadden de vreede maecken als naer de campagne, waerin ick nu meer en meer wert geconfirmeert, allhoewel ick hoop soude hebben dat indien ick tydigh genoegh kan krygen de trouppes die ick op de Maes verwaght, dat sy behalven Ath niet veelmeer pro- gressen hier sullen kunnen docn en aen den Rhyn nogh minder, maer het geen meest to aprehendecren is, in Catalonien en het nemen van Gallioencn, daer ick seer voorbekommert ben. — In 't Leger tot Promelle, 10 Juni 1697. Voor soo veel ick tegenwoordigh kan begrypen de staet van ’t ne- gotiatie van vreede soo scheynen de geallieerdens nu wel genegen tot het aenneemen van geoffreerde conditien, maer de Fransen soecken de negotiate uyt te stellen maer niet tenemael aftebreecken gelyck het wel blyckt uyt het antwoort voorlede Saturdagh gegeven, men sal nu soo voort raoeten negotieren, maer Godl weet wan daer een eynde van 398 i;xrjtAcrs from the sal werden. De Keyserse moeten wel toesien van aen Franse geen occasie te geven omte recilieren van ’t geen sy geoffreert hebben, want nu betere conditien te verwaghten als de preliminarien is be- laghelyck en daer staen onse saecken God weet niet toe. Ick verwaght seer weynigh van d’ conferentie die U. Ed. my scryft dat den Heer Boreel met de franse Ambass. hadt afgesproocken ; het is naer myn opinie klaer dat sy geen vreede begeeren als naer het eynde van d' campagne. In ’t Leger tot Promelle, 17 Juni 1697. Ick meen dat U. Ed. op de reghte wegh heeft gebraght de nego- tiatie tusschen dc Franse cn my en dat men op die voet moet voorgaen ende afwaghten wat expedient by haer sal werden voorgeslaen om ver- seeckert te syn dat naer den vreede sy Con. Jacob nogh direct nogh indirect sullen assisteeren. Want sonder dat weet U. Ed. dat met Engeland geen vreede is te maecken, Ick ben volkoome van U. Ed. sentiment dat d’ expediente van haer kant moet koomen, want alle die wy sullen voorslaen en sullen heer niet gcvallen. Het is onbegrypelyck dat de Keyserse nogh in hoop ofte verwagh- tinge pretendeeren te syn om meer van de Franse tegenwoordigh te krygen, als de praeliminarien, indien sy daer verder by persisteeren soo is het klaer dat sy de vreede niet en begeeren, waer in de Franse vrees ick tegenwoordigh eons met haer sullen syn. Ick en kan niet sien dat op die manier als de negotiatie tegenwoordigh voorlgaet, daer een eynde van is te verwaghten in Jaer en dagh en ick kan oock niet sien dat met uytstellen onse saecken sullen verbeteren maer ter conlrarie verslimmeren, behalve dat ick meen dat het voor ons een ncccssiteyt is om in ’t korte te weeten ofte de Franse de vreede nogh willen ofte niet. Want indien sy die nu niet en begeeren, gcl}’ck ick presumeer, soo is het seeckerlyck ons interest dat de negotiatie wert afgebroocken hoe eer hoe liever, want daer kan voor ons niet ruineuser syn als de negotiatie te continueeren als en geen aparentie is tot een conclusie te komen, want de hoop tot een vreede in d’ mensche ge- daghten, soo wel in Hollandt als in Engelandt doet alles verslappen en heeft het quatste effect van de weerelt, daerom is het ten alder uyterste nootsaeckelyck dat men op middelen en expedienten bedaght magh syn om dese negotiatie sonder verder uytstel tot een conclusie te brengen ofte aftebreecken. — In ’t Leger tot Promelle, 20 Juni 1697. Ick ben tenemael van U. Ed. opinie als men verobligccrt sal syn de negotiatie aftebreecken, dat het niet allcen geschiet op het point dat CORRESPONDENCu. OF WIL1.IAM III. 1697. 32^ my raeckt maer op alle d’ andre te saemen, het is seecker dat wy in die onseeckerheyt of wy een vreede sullen hebben ofte den oorlogh moeten continueeren niet veel langer bchoorde te blyven, ick wenste seer dat de Franse een goet expedient konte voorslaen daer men eenigh seeckerheyt in hadt dat sy direct noghte indirect Co. Jacob sullen assisteeren, sonder daervon specialyck in 't tractaet van vreede mentic te maecken ; maer ick beken dat het seer dificiel sal syn uyttedencken, in allc gevalle wy kunnen geen voorslaen, synde seecker dat alles dat van onse kant quam niet en soude werden geadmitteert. — In 't Leger by Brussel, 27 Juni 1697. Het concept van tractaet tusschen Vranck. en my en hcb ick geen remarques en kan op die manier ■werden overgelevert, mits het art. van Orange daer bykomt, maer wat het separaet art. aengaet raeckende Co. Jacob meen ick niet dat dienstigh is op die manier overteleveren, naer dat de Franse haer soo positif en verscheyde maelen hebben verklaert op die voet niet te willen tracteeren, ende gelyck men dogh geoWigeert sal syn om eenigh expedient 't admitteeren indien men de vreede tegen- woordigh wil maecken soo oordccl ick het best te syn de boogh soo hoogh niet te spannen om dat men naederhandt al te veel soude mode toegeven, dat naer myn opinie geen goede metodc van nego- tieeren is. — De conslitutie van saecken van d’ wcrelt syn soodanigh, dat ick meen ten uyterstc noodigh is, dat ick ten eersten met U. Ed. magh spreccken ; daerom moet ick U. Ed. de moeyte vergen van hier le willen koomen soo ras doenlyck U. Ed. kan met het Yaght tot Willc- broeck koomen. In 't Leger by Brussel, ii Juli 1697. Ick verstae met blytschap uyt U. Ed- brief van 10. dat deselve ge- luckigh in den Hagh was gereverteert, ick ben oock bleydc te ver- nemen de protestatie die de franse Amb. doen van haer cincbre intentie tot de ireede en een korte eynde van negotiatie te willen maecken, aen het laeste en geef ick gans geen geloof maer het is goet dat men soo daer siet dat sy het albreecken van d’ negotiatie aprehendeeren 't geen het eenighste exempel is die wy overigh hceben om haer tot een korte conclusie te brengen. — Daerom is het nogh te nodiger om de nego- tiatie te presseeren en daer is geen middel»bequaemer als door de se- crete negotiatie met de Amb. van de Staet,’ want door den Mediateur die soeckt seeckerlyck niet als longueurs. Het komt my onbegrype- lyck voor dat wy op alle d’ ecentieele pointen met de Franse eens syn en ^t wy tot geen vreede en kunnen geraecken ende dat alleen uyt EXTRACTS FROM THE ^30 suspitie, dat het ons van beyde syde niet ernst is. My dunckt dat men dat in ’t korte sonde kunnen eclairs! seeren ende tot het eene of andre eynde brengen. De G. van Portland heeft U. Ed. geinformeert van t’ geen tusschen den Mr de Boufflers en hem is gepasseerd daer ick weynigh verwagh- ting van heb en seeckerlyck het antwoort dat hy sal ontfangen, sal in generale termen syn, soo dat het geheele werck in den Hagh moet werden gedaen als ick altyt van opinie ben geweest. — In het Leger by Brussel, i8 Juli 1697. Ick ben wel van U. Ed. sentiment dat het beter was dat d’ engage- ment ofte belofte die Vrank. sonde doen van geen van myne vyanden 't assisteren ofte diergelyck waer Co. Jacob sonde werden in begrepen niet rcciproque was maer daertoe sal men de Franse niet brengen soo dat allccn in d’ Extensie van dat artiquel meest sal moeten werden gelet dat Co. Jacob daerin vooral wert begrepen, sender dat hy genoemt wert, nu dat het schynt als of het de Franse ernst was die negotiate voort te setten, soo dient men geen tyt te verliesen, maer als men seyt het eyser smeeden terwcyl het heet is. — In 't Leger by Brussel, 2 a Juli 1697. Het en heeft my niet gesurpreneert, dat de Franse een termyn hebben gestelt tot acceptatie van haer offres, want om de waerheit te seggen het en sonde niet reedelyck syn dat sy altyt sonde verbonden syn om die goet te maecken, siende hoc lang de negotiatie heell ge- deurt en de weynigh inclinatie die de lieyserse toonen om die te willen aenneemen, behalve als men haer supeiioriteyt considereert, soo kan men het soo onredelyck niet vinden en het komt my niet voor dat het tegenwoordigh kan werden aengesien te geschieden met deselve hauteur als voor dese. — Het is vreemt dat den Mediateur daervan geen ope- ning heeft gedaen aen d’ geallieerdens. Want het is wel seecker dat de franse Ambas. die denuntiatie sullen hebben gedaen, het geen my gans niet aen en staet is, dat op de vraegh die den Heer van Dycvelt heeft gedaen, dat Barcelone verlooren synde hoe dat sy het dan be- grepen en het antwoordt synde, daer niet op te syn gelast, vrees ick seer dat alles nogh seer onseecker is. — Men sal nu moeten de Keyserse en d’ Spaensse presseeren om de conditie aentenemen binnen den tyt, alhoewel ick beken dat se wat kort is genomen, maer mogelyck soo veel te beter om een spoedige eynde van ’t werck te hebben, ick geloof men sal daertoe ordres moeten senden aen Mr Lexinpton en Heemskerck om hetselve tot CORRESPONDENCE OF WILLIAM III. 1697 331 Weenen te presseeren en te dcnuntieren, dat wy den oorlogh niet langer kunnen voeren. — Den G. van Portland sal sigh aen U. £d. justiiiceeren van d’ valse raporten van hem gedaen, ick geloof hy overmorgen weder een entrevue, voor de laeste mael met den Mr de BoufBers sal hebben. — Loo, 37 Ocleb. 1697. Het bekommert my seer te vememen met wat voor een hauteur de Franse haeres onredelycke pretensien sustinecren, tJgens den Keyser en het Ryck. Ick en sie cvenwcl tegenwoordigh geen ander remedie voor haer als de vreede te sluyten op soodanighe conditien als sy kunnen erlangen, want indien den tennyn elabeert een dat sy hebben geteykent, soo is het klaer te sien in wat confuse en desolate staet het Ryck sal worden gebraght, ’t welck my niet weynigh chagrineert, den tyt synde soo kort sal ick met grootc impatience verwaghten te vernemcn wat dacr van sal koomen. — Kensington, 13 Nevemb. of 3 Decemb. 1697. Ick ben bleyde dat de franse Amb. suicken civilcn tael iicbben gevoert, alhoewel daer weynigh goets voor het werck van Religie to verwaghten is, ick hoop dat voor al die Princen geen verder dif- ficulteyt sullen maecken om hot gemaeckte tractaet van vreede wegens het Ryck te ratificceren, welcken termyn in kortc daghen staet ’t expireren. Ick ben nogh al bekommert voor de evacuatie van Luxembourg, 't geen de franse Ambass. aen U. Ed. daeromtrent hebben geantwoort schynt my toe seer equivoque, ende het geen my meest agbterdoght van alles geeft, is, dat de Franse tot nogh toe haer Trouppes niet en reduceeren altoos seer inconsiderabel, ende U. Ed. weet hoe seer sy op de menage syn gestelt. Het is my leet dat het werck van d’ guarantie en assotiatic soo weynigh voortganck heeft ; men sal daerop naer myn oordeel harder moeten dringen, als de evacuatie van alle de plaetsen sal syn geschiet, want ick dat de eenighste securityt van vreede aghte. — Nu dat de Deense Amb. ordres hebben ontfangen om te tracteeren, sal men wel dienen met den eerste hetselve voorttesetten soo veel doenlyck. — De confusie tot Luyck bekommeren al seer, ick meen dat wy ons daerroede behoorde te moeyen, ende tot dien eynde aenstons ymont naer Lyck senden om verder quaet voor te koomen, en de dilferenten tusschen den Prins en Staten te associeeren. — Die drie groote saecken die ick oordeel dat van d’ meeste impor> EXTRACTS FROM THE f33a tantie syn, om in den Staet te warden geregleert en geresolveert, is het werck van d’ restanten van schulden, de geprojecteerde fons tot de fortificatie ende bet aenneemen van mariniers volgens het concept ; ick sie met leetweesen d’ obstacnlen die het collegia van admirt van Amsterdam daeromtrent bybrenght volgens U. £d. sciyvens, dat onverdragclyck is. — Kensington, 10^20 Dec. 1697. Het is my seer leet dat ick aen U. Ed. moet berighten dat de saecken van daegh in het Parlement seer qualyck syn afgeloopen synde in het committe van het legerhuys gevoteert, dat alle de Troup- pes die seedert het Jaer 1680 syn geworven sullen werden afgedanckt, soo dat ick dan geen meer Trouppes in dienst soude houdcn als in Coninck Cards tyt, ’t welck qualyck 8000 man kan uytmaecken, hoe dit te redresseren sal syn enweet ick niet maer vrees voor groote dcsordres en confusie. — Kensington, 17/27 Dei, 1697. Het is my leet, dat de vergadering van Hollandt gescheyden is sender dat U. Ed. heeft kunnen concludeeren het consent voor forti- fication, ick hoop dat op haer wedcr komste U. Ed. dat nodigh werck lot conclusie sal kunnen brengen, als mede het aennemen van mariniers, daer aen ick my soo veel laet gelegen syn, ick ben bleyde dat het consent is gedragen, wegens de restante, indien U. Ed. oordcelt dat ick aen d’ vier Provinlie dien te scryven, soo versoeck ick U. Ed. van my te willen toesenden een concept van een brief. Kensington, 7/17 Januar 1698. Doen ick voorlede dynsdagh besigh was aen U. Ed. te scryven ontstack den brandt in Whythall, ’t welck het geheele buys te weeten het principaelste in d’ asche heeft geleyt, het soude een grooter verlies syn voor anderen als voor my, want ick daerin niet konde woonen, evenwcl het verlies is groot, daer iiu niets tegens is te doen als Godt te bidden voorhet toekomende van diergelycke ongelucken ons te willen bevryden. — Kensington, ii/2i Januar 1698. Het is my seer leet dat de H> van Amsterdam haer soo sterck kanten tegens de mariniers, U. Ed. heeft haer reedenen soo klaer ge- debateert dit ick nogh hoope heb dat sy veel light tot eenigh tempe- rament soude kunnen werden rrebraght, alhoewel ick het humeur van CORRESPONDENCE OF WILLIAM III 1698. 333 / d' Hf Hudde in dcse occasie seer vrees, weetende dat hy niet light van syn opinie in sulcke saecken afgaet. Ick versoeck evenwel dat U. Ed. (^rop onophoudelyck wil arbeyden. — Ick ben seer bleyde dat con- sent is gedragen in het werck van d' fortificatien, ick sal van U. Ed. verwaghten wat devoiren ick by de andere Provintie daer van ick Stadthonder ben sal acnwenden, om mede deselfde consenten te dragen als Hollandt heeft gedaen. Kensington, I'n Februar 1698. Stepney was al vertrocken en’ sal aparent nu in Hollandt syn en’ heeft ordre om U. Ed. directie te volgen. Ick meen dat het gocd sal syn dat U. Ed. hem seyt dat hy pretexeert syne voornaemste commissie tot Berlin te syn, om wegens het werck van Neufchastel te spreecken. Ick ben oock van sentiment dat hy derwaerts ecn reys moet doen om myne prctensien te pousseren, alhoewel ick moet bekennen dat ick geen groote opinie van die geheele saeck heb en datter weynigh aparentic is, dat ick oyt in possessle van dat landt sonde kunncn koomen sonder aen Vrank. den oorlogh acntedoen. Men sal al met veel voorsightigheyt in die saeck moeten proccdcren om sigh met Vrank. niet al te seer te comitteeren, 't geen in dezen tyt niet raedsaem is. — Kensington, 21 Matrt oi i Afril 1698. Heb ick ontfangen U. Ed. brieven 21 en 22 Maert neffens copie van den brief die U. Ed. aen d’ Gr. van Portland heeft geschreven, waer in ick meen dat U. Ed. die importante materie tencmael heeft geopent en d’ seeckerlyck alles ges^ht dat daeiin kan werden gecon- sidereert. Men sal nu moeten afwaghten ofte de Franse tot particulia- rityten sullen willen koomen waeraen fck twyfele, en’ nogh meer hoe het mogelyck sal syn om expicramenten uyttevinden om die importante negotiate tot een goede conclusie te brengen, want onse interessen syn soo different dat ick qualeyck sie hoe het mogelyck sal syn om die te kunnen concilieren. — Behalve dat de grooste swarigheyt die my in dit geheel werck vorkomt dat men soo weynigh staet kan maecken op d’ engagementen die men met Vrank : neemt en, ende haer maght soude dan nogh soo veel te considcrabelder syn, dat sy nogh meer vryheyt soude hebben om de tractaten 't observeeren soo veer als het met haer convenientie soude overeenkomen, waer van wy maer alteveel experientie hebben. — Aen d’ andre kant sie ick niet, hoe het ons mogelyck sal syn in cas den Co. van Spagne in ’t korte komt te sterven, om te beletten dat Vrank. sigh aenstons in possessie stelt van die monarchie. — Evenwel ''"n men flnH<*rs ni»*t dopn allp die mesures te nemen EXTRACTS FROM THE die U. Ed. van mentioneert, vooral dient men te arbeyden dat den Keyser enden C. van Beyeren haer met den anderen wilde veraccor- deeren wegens de successie, andersins is het voor ons onmogelyck om reghte mesures te kunnen nemen. — Kensington, i/ii April 1698. Ick vindc dat de menschen alhier mecr en meer beginnen te apre- hendeeren de doot van den Co. van Spagnie, synde gepersuadeert dat deselve den oorlogh soude naerslepen. Daertoe sy wel scheynen ge- resolveert te syn in suicken gevat, maer soude niets ofte weynigh willen contribueren, als het geen de zee raeckt, en de oorlogh te lande voolen Ueten syn aen den Staet en d’ andre geallierdens 't geen by haer niet uittevoeren soude syn, maer aen d’ andre kant sien ick oock geen aparentie altoos dat ick het Parlement oyt sal kunnen persua- deeren om soo veel gelt te geven om soo een considerabel aental van Trouppes te onderhouden in d’ spaense Nederlanden, als ick in dese voorlede oorlogh heb gedaen, en’ evenwel sonder dat en sie ick geen possibilityt om die te defcndcren. Den G. van Tallard heeft van dagh by my geweest in een parti- culiere audientie en heeft my geproponeert hetselve dat Pompone en Torey — aen G. van Portland hebben gedaen, waer van U. Ed. sonder twyfel kennisse sal hebben. Ick heb daerop geseyt dat die saeck van te groote delicatesse en importantie was om op die propo- sitie te kunnen antwoorden, noghte eenighe maecken gelyck hy ver- soght, geconsidereert dat ick en den Staet in Alliantie waeren met Princen die in die successie geinteresseert waeren, maer dat ick wel met hem in raisonement sonder eenighe engagement wilde treeden soo dat wy dan een seer lange conversatie op die importante materie hebben gebadt en’ veel raisonnementen aen wederseytslyck syn gevallen en’ ick heb doen blycken dat ick geen accomodement en koste voorsien ofte ten minste aen d’ Keyser soude moeten werden gece- deert alles het geene Spagne nu in Italien besit, aen d’ C. van Beyeren de Spaense Nederlanden, niet in d’ staet daer hy nu syn, maer een stercker en’ grooter Barrihre, daer men naederhandt soude kunnen overspreecken, ende aens onse eenige Havens in’ Middelandsche Zee en in ’t West Indisch, tot verseeckering van onse commertie, neifens een reglement van commertie voor byde natie. — Dit is in ’t korte ’t geen in die conversatie is gepassert, waer van hy niet manqueren sal raport te doen, en’ ick en twyfel niet of sal my naerder spreecken. Ick heb daervan kennisse gegeven aen G. van Portland. Ick meen dat ick my niet te veer heb uyt gelaeten, seeckerlyck niet in yets geenpaareert. — CORRESPONDENCE OF WILLIAM HI. 1698. 335 d Newmarkett, 6/16 Apr*! 1698. U. Ed. sal uyt myne voorgaende hebben gesien ’t geen ick bier kan doen in cas van het sublet overleyden van Co. van Spagne waer by ick niets verder weet te voegen. — Ick sie dat volgen sy genie met veel finesse met U. Ed. wil procedeeren, want Tallard heeft veel resoluter met my gesproocken, waer van ick U. Ed. in t’ korte by myn laeste brief reeckenschap heb van gegeven, ick en twyfele niet op meyn wedwkomste te Kensington naerder van hem te hooren, als mede in weynigh daghen. Van G. van Portland van Wien ick gisteren een brief van’ heb ontfangen daghs naer dat hy van syn reys weder was gekomen, van Pr. van Vau- demont te hebben gesien in syne doorreyse door Vrank. soo dat hy niemandt van d’ Ministers nogh hadt gesien, maer meende 't selve daghs daer aen de toen soo dat ick alle euren van syn brieven ver- waghte, alhoewel ick seer gepersuadert syn dat de Franse niet verder sullen uytkoomen ofte presenteeren als gedaen hebben en’ gans niet aenstaen de conversatie die ick met den G. van Tallard heb gehadt. — Windsor, 3/13 May 1698. Heb ick alhier ontfangen U. Ed. brieven van 6. en 9. deser, ick devier gans niet van U. Ed. sentimenten op dat geheel important werck, het sal al seer difficiel syn die negotiatie te manicren op deselve ma- nier als de secrete wiert gedaen voor het maecken van d’ Vreede, alsoo ick qualpck kan gelooven dat Vranck. daertoe sal willen verstaen 't welck men haest sal sien als den G. van Tallard antwoort sal hebben ontvangen. — Kensington, 3/i3/««i 1698. Men hoort tegenwoordigh alhier van niets anders spreecken als het werck van het lighten van twee Miliioenen op de negotiatie van Oost- Indien, het eyndige van d’ sessie van het Parlement dependeert gehee- lyck daer aen, ende U. Ed. kan niet gelooven hoe dit een intricaete saeck is. — Kensington, i/ii /»/» 1698. Den G. van Portland sal met den G. van Tallard op dien voet spreecken als U. Ed. my heeft gescreven, synde verobligeert geweest seer assidue te syn in het Parlement is oorsaeck dat het nogh niet en is geschiet. — Loo, 14/24 August 1698. Den G. van Portland sal U. Ed. reckenschap geven van het geen met den G. van Tallard is vooro^vallen, ende maeckt staet om EXTRACTS FROM THE 336 I diensdagh ofte woensdagh naer den Ilagh te gfaen om met U. Ed. verder daer omtrent mondcling te confereren, ende alles soo veel doenlyck ’t adjusteeren. — Kensington, 6/16 Detemb. 1698. Ick ben voorlcden Sondagh avont alhier gearriveert in goede geson- theyt, hebbende ecn gemaekelycke passage gehadt alhoewel twee daghen en twee naghten op Zee ben geweest met een contrarie wint die seer slap was, maer seer goet weer. — Huyde heeft; het Parlcment voor d’ eerstemacl geseeten en het Lagerhuys een speeker genomineert te weeten S' Tom’ Littleton 't welck een seer eerlyck man is, en vervolgens een seer goede saeck, deselve sal myn aenstaende vrydagh werden gepresenteer tom myn approbatie, als wanneer ick myn aenspraeck aen het Parlement sal doen ’t welck ick tot dicn tyt heb gediffereert. Het is onmogelyck ’t oordeelen wat het succcs van deze sessie sal syn, maer naer de koithcyt dcs tyls die ick hier ben geweest soo sie ick klaerlyck dat dc grootste difficultyt sal syn het aenhonden van trouppes, tegens het wclcke een wonderlyck vooroordeel is, dat ick niet en weet hoe gesurmonteert sal kunnen wenlen. — Hkinsius ro William III. ’S Ilagc, 4 Feb. 1698. Sire I Ick hebbe huyden ontfangen Uwe Majes Hoogst gedag^ missive van den 21. January lacst leden. — Uwe Majes‘ sal na het scryven van deselve uyt de myne nader ver- staen hebben ’t gene omtrent het corps mariniers en het Regiment voor de Chtlrprins van Ilrandeiihg is voorgevallen, het eerste is by provisie gevonden maer op het tweede syn die in Amsterdam nogh seer diihcyl, ick sal moeten uytvorschen waer het hen eygentlyck schort, om die ombrage die sy hebben is ’t doenlyck wegtenemen, maer het sal mede seer difficyl syn. Men segt dal het Regim‘ van Brandenburg alreede geformeert is en tot Cleve sjoide seer schoon en uytgelese Volck. De Prins van Nassau Sacrbruck daer van geadverteert syndc heeft daerover alrede geschreven om betselve in dienst te neemcn, ick sal sien hoe ick het by hacr Hoog. Mog. stelle, middelerwyl dat d’ andere Provintien daerop resolveeren. Wat de consenten tot de fortificatien belangt, daer omtrent doe ick by provisie myn best by d’ andere provintien om de consenten uytte- werken en als ick het soo verre gebragt sal hebben als ick kan sal ick Uwe Majesteyt een project missive senden om het tot perfectie te brenp^en volgens Uwe Majesteyt orders. CORRESPONDENCE OF WILLIAM III. 1698, 337 Ick hebbe bet proces neficns de quartieren van Gelderland door- gelopen en sal soo ras doenlyck Uwe Majesteyt daerover een advys laten toekomen, maer hetselve is so volimineus en van sulcken estendue dat ick vindt wel syn kan dat bet soo sal kunnen werden afgedaen, dat de tegenwoordige staet van oorlogb daer na soude worden gere- partieert, oock vindde ick uyt de lecture van de stucken geene groote swarigheyt, dat de voorgaende repartitie nogb dit jaer plaets bebbe. — Het geen Uwe Majeste)^ sciyft wegens ’t gene altans in bet Par- lemcnt passecrt smert my in myn hard, als ick overdencke de quaede effecten die ’t selve sal doen onder de gealliecrden, d’onsekerhcyt wacr in sulk sal stellen de saeke van Engeland en den voet die het sal geven aen de Koning van Vranckryck en de partisans van Kon. Jacob, om grote, te voren onbedagtc desscinen te formeren ende ons in ’t midden van den vreede in een continuele onrust doen houdcn. Men moet bet evenwel opnemen soo het legt dewyl het niet te veran- deren is en doen ontertussen alom syn best voor do gemene sake, 't gene we hoopen dat God almacbtig altyt sal segenen, het komt my te ihagrinant voor om dat ick uyt anderc advysen verstae dat bet soo wynigh stemmen hebben opgegevcn. — Ick hebbe huyden aen de Princcsse van Nassau volgens Uwe Maje- st< yt orders aen goscreven, des seifs goetvinden emtrent de van voorst, alsmede dat ick van haer al anttt oord hadde ontfangen, dat sy de voorslag goedvont versoeckendc dat ick wilde besorgen dat by den Staet daer over acn de provintic mogte worden gescreeven. ■ — Ick hebbe een brief ontfangen van d’ Ileer Ham waer by scryft, dat bekommert is over de besendinge van d’ Heer Stependy an het Hof van Brandenburgg, de Churfurst hadde gesegt, soo de Koning Dankelman in syn protectie neemt, si^n daerme inconvenienten uyt resulteren, dewyl by van deselvc te gSBbte outrage hadde ontfangen om die te dissimuJeren dat syn liberteiren aen de Churfurst niet saemen konden gacn, dat by nu in een goedc plaets was en dat men hem daer soude laten, ick kan niet anders mercken als dat door de beweginge die Uwe Maj* alrede geraaeckt heeft mede by provisie gesluyt heeft, dat men met die groote fougue niet is voortgegaen het geen het eerste oogmerke wel was, nu soude het in bedenken kunnen komen ofte met de besendinge niet een weynigh soude konnen werden getraineert sender dat men daer van eclat maeckte — de resolutie van zulk te doen evenwel blyevende want daer mede sal men effectueeren dat Churfiirst niet meer werde geanimeert en dat men ondertussen sal stil staen, sullende de rest onmogelyck wesen soo schielyck te doen maer tyt requireren verdcr soude in deliberatie koomen eer de besending voortging of men niet een ^jnder rede soude kunnen geven aen die besendinge die dagelyks genoeg sullen voorkomen, en RANKE, VOL. VI. Z 338 EXTRACTS FROM THE 'A dat men alvoreens maeckte dat die daer quam wel wierd ontfangen. ’S Hage, 14 Februar 1698. Sire, Monsieur Stependy is albier aengekomen en bebbe ick bereits eene conferentie met hem gebad ; by is seer van opinie soo als ick laest aen Uwe Majesteel hebbe geadviseert, dat syne uytterlycke principale com- missie gecn relatie tot de saeck van Danquelman moet hebben, vervol- gens dat bet wel best convenieert sal wesen dat syn eerste aanbre- dinge tenderen om de Cburfurst te filiciteeren met de vreede, te liedancken voor alle syne goede aengewende devoirs geduyrende den laesten oorlog, hem nodige tot de continuatie van de opregte en sincere vrientschap en correspondenlie tot conservalie van wedersytse Rycken en Staten en tot bet laestc van de gemene sake sprekende aenstonts van bet aengaen van een goede en cortstondige guarantie en 't gaen daeraen dependeert, verders geviel hem seer wel 't geene ick Uwe Majes* badde gescreven wegens de sake van Neufchastel oordeelende dat bet selve sonderlingh aengenaem aen dat Hof soude wesen, en meynde oock als bet met Uwe Majesteyts’ welgevallen soude wesen, dat ingevallo bet Hof na Pruyssen vertrekt, dat by dan wel een teerfie n-' Neiifrb"«'fel «oiide koinen CORHESPONDENCji: of WILj^IAM III. 1698. 339 ’S Hagc, 25 Maert 1698. Uwe Majes‘ sal in de bygaende copie syn myne gedagten over de Franse propositie ; ick hebbe daerin niet als duysterlyk aen gehaelt ’t werck van een partage voor soo verre het ons kan roeren, soo om dat sulk nogh te prematuyr als mede dat het ten uyterste dangereus is, gelyck Uwe Majesteet wel aenhaelt, hebben wy daerover op ’t Loo gesprokcn, soo sie iets diergelyks in ’I sin hebben, sullen sy seifs wel uyikomcn dewyl van haer zyde 't selve veyligb docn konnen, ende wy niet sender veel te hazardeeren, inaer soo sy stuck gewys begonnen. Sonde men de sack verder kunnen matureren, ondertussen dat men siet hoe de negotiate tot Paris gaet sal men op alles moeten deiiken het geval enterende wat de docn, soo men met Vranckiyck konde overeenkomcn, dat soo de koning van Spagne geduyrende dese negotiatie stierf, alles in state soude blyven voor de tyt 01* den anderen te verstaen, soo als ick in ’te erste van myn brief aen den Grave van Portland hebbe gescreven, soude dat nogh enige hope van succes wesen. Wat ick vrese neen en seifs als wy al accoord werden dat het niet soude werden nagckomcn. 