De mensch zoo als hij voorkomt op den bekenden aardbol [microform]
Stuart, Martinus, 1765-1826
Lb vAiLLANT vond mecr dan hon- dcrd huiten in ccne Kraal vcrccnigd; b a r- Rovv bemerktc dac men Iief de hoogtcn vcrkoos, om deze dorpen, gclijk hij zo nocmt, ter ncdcr te flaan; tcrwijl ccn der Gcmagtigden van den Gcncraal dundas van ccne ganfche (lad spreekt, wclko hij Leetakoo nocmt en in ligging op 26" 30' Zuidcr Breedte en 27° Oostelijke Leng- van Greenwich bepaalt. Deze Had be vat wel vicr duizend van dc, door hem be- fchrevene, woningen en ecne bevolking van lien tot vijfcicn duizend zielen. Hij noemc de Kaffers, die dezclve bewonen, Boos^ hooanas (2} en fpreekt nog van berigten aan . (i) Barrow D. IIF. bl. 143, 144. (a) De naam van Booshooanas fchijnt dezelfde net dien der I/ouzouanas, en heeft ons In twijfcl (cbragt, of 00k die allet tot de uadere kennis van dat m^m?. K A F V E R 5. J 4? 3or wel vcn (laan 111 boven -'cn rond en hoog :makkelij-» hn hon- ;cl; BAR- hoogten k hij ze I ccn der DUNDA3 welk hij 3 26" 30' ke Leng- bd bevat hem be- >lking van Hij noemc en, Boos^ 1 berigten aan 144. In dezelfde In twijfcl In kennis van Lille Ann den lucekran, Raud van rochs Plenomen Den baroloos, ondt den zijnjeken keringen Kring woonachtig, wicr hoofdihd zou zijn, dat, indigen icmand Jes morgens uitging van hot ceiic uitcrfte gedecltc naarhet indcrc, hij nict voor den volgcnden dag kon terug zijn, met hijgevocgdc vermelding van derzch'cr inlnzaanihcid, schrandcrhcid » landbouw, kunstarbeid en fmclfarijcn van ijzcr en kopcr (i), welkc berigten, indien t\) al vergroot mogcn zijn, zoo voel ten minflen docn zijn, dai 'er nog zccr belangrijkc oncdckkingen tc doen zijn in de binnenlanden van . Zuid- Africa was bij hec alreeds bekende naauwelijks in aaniner-king moct kunncn komen. Het voornaamlle hulsraad blj de Kafen gevonden belhac in korven en poteen. In de ecrfte bevvaren zij de melk, in de laatde kooken zij de fpijs. De korven zijn aanprij, die voile behoortt maar de overeenkomst vfln den Hotizouaiia met den Hotizouaiia met den Hotizouaiia hecft ons doen oordeelea dat het hier tc huis bshoort. (i^ Uarrow D. III. bl. 14X— 146. •fi prijzcUjk wcgens dcrzclvcr llgihcld en diiur- zaamhcid : maar het middcl om zc digt to docn trckken , hctwclk le vaii.lant zcgt , dat hi) altijd zag bczigcn , alvorcns zcgcbruikt werdcn tot hct mclken, isuitcrst walgclljk en wordt door hiinne vvocste na« biiren zclvc met regtinatigcn afkccr ver- worpen (i). Van die affcliuwelijke gc- woonte echtcr , om ze als waterpotten te gebruiken , fchijnt u arrow niets verno- men te hebbcn : intcgendeel zegt hij , dat dezc korvcn nooit wordcn gewasfchen of fchoon gemaakc, even min als de Hotten- totfche (^"i) \ ook gcwaagt 'er d amber ger niet van , doch die wcderfprcckt ook llollig bet gebruik van aarden potten bij de Kaf- /<f''^ C3) , en toont alzoo, hoe bezwarelijk het zlj met onderfcheidenc Reizigers te raadplegen , zonder gevaar te loopcn van alle geloof aan hunne, zoo dikwljls ftrijdige, vcrhalen op te geven. Misfchien had dc onhebbclijkheid der Kafers eeniglijk plaats bij pas gevlochtene korven : maar hct wal- ge- (i) Le VAitLANT D. ir. bl. 175, ij6, Ca) Barrow D. I. bl. 225, 270. (3) Damberoer T. I. p. no. , % -fc lii.fe '.;iW, K A F F E R S; «4> A en diiur- zc digt to M I. L A N T , nlvorcns , isuiccrsc ivocste na« rixccr vcr- elijke gc- rpottcn te ets verno' ;t hij, dat asfchen of le Hoi fen- MnERGER ook llcUig lij de Kaf- lezwarclijk izigcrs te Dopcn van Is ftrijdige, ;n had dc :lijk plaats r hot wal- lop 75. I7tf» o. J gdijke dcs onderwcrps verbicdt ons hierblj langcr llil te ftaan. Schoon de Kafers voomamclljk leven van hot planten, (chijnen zlj inaar wcfnlg gewasfen am re kweeken. Gierest en watcrmclocnen gebriiiken zlj dagelijks; ze-kere foort van palm wordt fomiijds in plaats van gicrst met melk toe eene pap bercid, waartoe dc dikde (lelen voorai' vier of vijf wckcn lang in den prond worden j?cgraven, om zacht en week te worden. Ook dc wortel van de iris eduUs en verfcheidcne foorten van wilde beziiin en pculvruchtcn ftrekken hun tot spils. Men bakt ook zekere koeken uic eene foort van meel, myluova door hun genoemd, met meel of water beflagen, in de zon Ge-droogd en daarna op vuur gebakken, doch door de fchaarsheid van bet zoiit onfmakelijk (a). Zeldzaam een dier flachtende om deszelfs vleesch, is de melk hunner koeijen hec eerige dierlijke voedzcl, betwelk zij dagelijks gebruiken. Zlj verkiezen dezelve, mislchien wel daarom, in eene?- Barrow D. I, bl. 387, Damascus T. I. p. 106, SS^t K A P F E R S, geflremden en verzuurden ftaat, dien zq terftond in hunne goore korven aanneemc. terwijl de algemeene gezondheid en fterkte dezer menfchen de beste proeven zijn van de voedende krachtcn, welke hun ligchaam bij die eenvou Wanneer zij bijzondere gelegenheiten, gebruiken zij deszelfs Vleesch gebraden (2). Melk of water is hung given; zelfs weten zij geene sterkken, te bereiden, de cenige dronken makende middelen, welkte zij kennen, zijn de tabak en de hennip, gijnde de uicwerking van hec rooken der laatte bij hun tevens flaapverwekkend. De rook bevalt hun hec meest, wanneer zij dien door het water ophalen: daartoe is de kop van hunne aarden pijp vastgemaakt an een dik riet, hetweik in een elands-lioorn fteckt, die met water is gevuld, en tian wclks ander einde de mond gezec wordt, cm den vook op te trekken (3). Schooner (i) Barrow D. I. bl, 287, 225. D. Ill, tfl. 141, 143. (.2) Damberger T. I. p. 84. (.3) Bahrow D. I. bl. 324 > 38(5, fit^» K A F F E R S. 15 c, diet! ZQ 1 aanneemc, id en flerkte ven zijii van bun ligchaam 1 vindc (i). jelegenheden zij deszelfs s drank; zelfs tc bcreidenn iddelen, wel-r 1 de hennip, rooken der ^ekkend. De wanneer zij : daartoe is vastgemaakE eene elands- gevuld, en Te2ec wordc, Schoon 225. D. Ill, 38(5, fit;. De Kafevs vereenigen wel den landbouw met den vecbouv; zijn zijn echter mehr herders dan landboiweren, niaar 00k min rondzwervende dan eigenlijke herdersvolkeren anders zijn (i). Hunne kudde zijn zcer talrijk, maar beftaan eeniglijk iic runden, zonder ein menschte fchaapfokkcrij (2). Het gefluit met den mond is gonoegzaam, om desmorgens de kudde uic een te doen gaan in de weiden, om haar op den dag te doen opkomcn om gemolken te worden en om ze des avonds bij een te verzamelen en naar huis te doen keeren, schijnende de Kaffers en hun vee zich volmaakte verstaan. Dit bedrijf en de behandeling Der melk is een gedeelte van den arbeid der mannen Cs) » die voorts beftaat in de jagc op bokken en ander wild, en in hec bereidcn der huiden en vellen toe mantels en ander gebruik voor vrouwen en kinder (4). Zij leven zoo geraeenzaam niec hun • (1) Le VAILANT D. II. bl, Barrow D, III. bl. 142. Ca) Sparman T. III. p. 20, I. ANT D. II. h\. (3) Harrow D. I, bl. 225. .(43 Barrow D. III. bl. 148. K4 325, 257. Le vail fensi^!8.*»»sa»««^!s^«a««»«»«»«»«»«»«»«»«»««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««« Hun vee en spreken hec met zoo ved ischenid toe, dac de dieren nimmer eenig gebruik maken van de wapenen, waarmcde 7.Q door de natur tegen derzelver vijanden voorzien zijn. Men behoefc zelfs de koei- jen niec vast te binden bij het melken, en wanneer het gcvoel der moederlijke lief- de haar de melk doet ophouden, om ze voor haar kalf te bewaren, maakt de niel- ker flechts een^n ftrik vast aan een der ach- tcrpooten, waarmede een ander dien pooc Herk naar zich trekt, in welkcn (land de koe tcrftond de melk laat loopen (i). Met eerUe gezigt der Kaferfche runde- ren brengt bij i Europeer twijfeling voort, of hij o x eene andcre foort van fceescen voor zich he Eft tcr oorzake van do verfcheidene draaijingen en wendingen van derzelver horens, ja van derzelver ithijn-bare vcelheid, zoo dat zij vrii vvel gelijken flaar zecgewasfen, bij de Natuurkundigen onder den naam van kertshoornkoraal begonnen. De;!e vreemdheid is geene spe-ling der na:uur, maar het gewrocht &tr kunsi, waarin de Kafer een bijzonder vermaak. (n I.E VAILIANT D, 11. bl. 173, 174. K A F F E R S. 153 zoo veel mer eenig waarmcde r vijanden s de koei- t melken, rlijke lief- , cm ze : de niel- 1 der ach- 3ien pooc (land de CO. /le runde- twijfeling foort van ke van do ngen van :r ithijn (n) Gel gel ij ken uurkundi- oornkoraal; einige fpe- eocht (Ifcf)nder ver- njaak 3 » i?4. Makad vindic en waaraan hi er n ongcloovc-lijk gcduld oefcnc. Zoo dra de hoorn zich in den tederften cud^rdom van het dier beginc te vertoonen, verdeelt bij denzelven door eene loodregte fnede in tweedelen, die zich van zelfs van elkanderen verwijderen, zoo dat hec dier met den tijd vier hoorns draagt. Wil hij zes of meer horens Qan het beest hebben, hij verdubbeJt en kruist flechts zijne doorfneden. Maar wil hij eene dezer verdeelingen of den geheleen hoorn dwingen, om, bij voorbeeld, eenen cirkel te vormen, dan moet hij door dikwijls herhaalde infnijdingen den hoorn doen krommen; en deze infnijdingen zijn het, viraardoor hij allerleije gedaanten. En flingen aan de horens van zijn vee weet te geven, die, hoe behagelijk oog aan zijn oog, nogtans het vee berooven van de kracht der wapenen, waarmede het door de natur tegen vijandig gedicrte voor- zien is, en zonder welke het nu zoo veel zorgvuldigertoevoorzigt van den hoeder vord dert (O. Dezc hocde nu raogt eenen Euro- % -. : "Yer tot last zijn, den Kafer is zijn een lust, en hi deelt dion met eenen vriend, die hem oenen lief is, met den bond, voor wien zijn genegenheid een hartstogt is, en die da-ze genegenheid beantwoordt met do aller-hartelijldtc trouv en dankbaarfto liefde, welkch himmerindicmateaan eenenen eenen eenen (i). Hoc rijkelijk de bond ook decit in den voorraad van zijn meester, zijn geftalte is bier echter zeer ma-ger, maar zijn aantal is ook verbazend groot, en men onderfeldt bier van zijn gedacht meer dan vijf soorten (2). Het mag een bijzonder geluk worden gerekend voor den Kaffer, dat dit dier in zijn land vrij blijft van die schrikkelijke kwaal, wier naam alleen fiddering bij den Mensch verwekt, en welke dus elders ten onregte aan de bitte der lucht in de bondsdagen fcbijnt te worden toegefcbreven (3), Men zou niet ongenegen zijn te denken, dat bij die geluk bijzonder waardig was om zijn we-derkeerjge trouw voor de?en menfcben-vriend, (i) Le vAitLANT D. II. bl. 176—178. Ca) Barrow D. I. bl. 235, 994, 295. (3) Barrow D. hi. bl. 150, 151. K A F F E R S. 155 ij een lusc f id, die hem voor wicn ,cn die de- t de allcr- (Ic liefde, ;nen Euro-* k de bond ijnen mees* r zeer ma- verbazend er van zijn (a). Het a gerekend n zijn land waal, wier ensch ver- >nregte aan gen fchijnc Men zou dac bij die I Zijne we- menfchen- vriend, 176—178. Vricnd, en om zijne bartelijice genegenbeid voor zijne rcdclooze medefchepfelen, indicn hij bet nice decide met den volkplanter, wicns onbarmbartigbeid tegen bet veen alle denkbecld tegen bet veen, gaat, daar hij zich van bet mes bedient tegen zijne os-fen, wanncer de kracht zijner a weep te kort schiet, om ze overladene wagens in bergklooven to doen optrekken', en hij deze dieren ganfche ftukken vieesch van het lijffnijdt, om ze door pijn te brengen tot eene mate van dolbeid, die bet overfchot van derzelver krachten verdubbelt. Bar-how zelf, die tweeraaal ooggetuigen was van zulken gruwel, hoorde eenen karel zich beroemen, dat hij., in zekere klo of, een van zijn osfen gefneden hebbende, dat er geen vierkante voet aan de buid was het het het het hart had geftoken, en dat hij op eenen anderen tijd een vuur gefookt had onder de buik van een, oradat het beest de wagea tegen die kloof niet kon optrekken (i), De Kafer is te veel herder en landbouwcr om een groot jager te zijn. Hij niaakt Ein van zijnne jagt eene algemeine zaafc, maar vört zemacht gevolg, dat fichter Jtlle wild vert'innen is uit de ftrcken, vvclkchij bewoont. Eine groote partij, be!!aanui für'jds in eenige honderden, zoo vox.m mis viouwen en kindeis, omringen!tet veld, waarin zij een here of bok ontdokt heb- ben. Zoodra de kring gemaakt is, gaan zij alien voorwaarts naar hei niddenpunc, en iluiten alzoo hec dier al naauwer en naouwer in. De bokken, en de zoog?- nsamdc springbokken vooral, volgen elkan- derm, ddjci, even als de schapen gewoon ;:"]n. Cm die reden maakt men eene ope- ning in den kring, door welke men het cerst komende beest doorlaat, hetwelk ter- itond door alle de anderen worden gewördig; doch terwij zij nu en dan rusten, om elkanderen in te wachten, vallen de jagers er met hunne speren op aan en maken eene groote flachting. Ook den elefanten en den buffel vallen zij met hunne fagaaijen moedig aan; maar nog meermalen lokken zij ze in  men zich achter het kreipelhout verfchuldigt, digt bij den weg, dien het gewon is te gaan, en het in de knie wect te kwetzen, waar door het terftond buiten ftaat gebracht, om de fagaaijen, welke men voorti op hetzelve werpt, le ontvvijken. De Kafer schijnt niet veel werks te maken van deszelfs vangst. Zijn tanden, schoon van het fijnsc jvoir, zijn te klein voor de ringen, dien bij er van zijn voor de ringen, en op zijn vetilelt hij schier geenen prijs. De tanden van den deant voorzien hem van zijn armen fchecnringen; het luipaard geeft hem den fraail ten mantel van deszelfs huid, terewijl hetvelvandetijgerkat, voor zijne vrouwen tot ecn ncusdoek verftrekt. ("i). Hoogstopmerkelijk is het, dat de Kafer Zich de voortrefelijke gelegenheid van rivieren (0 Barrow D. I. b!. 277, 278. P i ren en kilsten niet ten mute maakt ter vis* fcherij en fcheepvaart. Aan dc gchcclc iiit- gcftrcktheid zijncr kust, die door de rui- me zee bcfpocld wordt en in welkc zich de monden van verfchcidcnc grootc riviereit ntlasten , ziet men gecne enkeldc boot of J{anoo of icis, dr.t naar ccn vaartuig gelijkt, en naauwelijks wcet de Kaffir ^ welk ecrt fchcpzel een visch zij (i). Uitgenomen de handcl , dien de Hollandfche boeren met dit volk drijven in ijzer , kopcr, koralen en andere beuzelingen , waar voor zij den Kafer zijn vee af koopen , drijft hij geenen handel met eenigc andere natie, uitgezondcrd met zijne oostelijkc naburen de Tamhookies. Bchalvc de jonge meisjes, die hij van hun koopt, wordt hij door hun voorzien van eene geringe hoeveelheid ijzer in ruiling voor vee , zijnde ijzer en ko- per de ecnige metalen, van welkc hij kennis hceft , en zijn vee het eenige mi'!- del om cene ruiling te doen of handa le drijven (^a). Hij zelf bewerkt en imeedt het ijzer en (i) Bar ROW D. I. bl. arp. (a) Barrow D. I. bl. 273, a^p. lakt ter vis* gehcL'lc iiic- )or dc rui- .>lkc zich de )tc riviereit Idc boot of ■tuig gelijkt, , welk eeti ! llollandfchc zer, kopcr, , waar voor zn , drijft hij idere natie, ijkc naburen mge meisjes , dt hij door hoevcelheid I ijzer en ko- 1 welke hij eenige mi'!- )f hand;.! le edc het ijzer K A F F E R S. In weet zich wonder wel te bedicnen van oude sphaanloopen, ijzcrcn hocpels en alie ander oud ijzer, om 'cr zijne noodwcndig- heden en lagaaijen vooral van te vcrvaardi- gen. Men moet zich vervvonderen, als men ziet, dat, met een blok graniotftcen of met de rots zelve, die hem tot aanbccld ftrekt en cen ftuk van dezelfde ftof tot hanier, ftuk- kcn iiit zijne handen komcn, zoo vvcl bc- werkt, als of de hand van ccnen bekwaraen wapenfmid over dczclve ware gegaan. Le VAiLLANT was ooggctuigcn van dezen hunnen arbeid. Zij (londen rondom een "root vuur, aan den voet van eenen granictachti- gen heuvel en haaldcn eenen ijzcrcn bout uic het vuur, die vrij d Klöckende was; zij legen dicn op hun aanbeeld en begonnen denzelvenen te fmceden met zeer harde fte- nen, gemakkelijkst gefchikt om ze met de hand te onivatten. Hun blaasbalg bestond nit een schapenvel, zorgvuidig ontleedigd door een kleine opening en wel weder toe- genaaid. De deelen, daar de pooten aan geweest waren, welle zij als onnut en hin- derlijk hadden afgekapt, waren toegeknoopr. Zij hadden den kop 00k afgefneden en in deszelfs plaats een snaphaansloop gezcc, om wel- I V, i K A F F E R 9. Welken he viel van clen ha! wasgeplooid ow vast gcniaakt. De bla/.er lie met de cene liand de pijp naar liec vuur, en trok hec aclucrllc gcdccltc nice de andere hand naar achtcrcn en lluwdc hct dan wcder naar vo- ren (i), Dric en vccrtig Porttgcejchs chipbrcukclingen, die van 1739 tot 1743 ondcr de Kafers vcrkcerdcn, hcbben hun, volgcns DAMBERGER, in allcs, wat de fmcding bctrcft, ondervvczcn (2); maar waarom dan hun gccne betcrcft wcrktuigen ter hand gcibld, of hun 00k in andorc kunstcn rict vcrdcr gebragt? Le vaillant ten minllcnbchoefdc flechtseen bctcren blaasbalg re vcrvaardigen, om hun tot ecne trap van verrukklng tc brcngen, die hun als bezetc- nen rondoni dit volma Aukter werktuig dekten (3). Hetenigke kunstwerkkeomt uit der vorden- wen hand en bellaat voornamelijk in traaija mandjcs van gevlochten gras en in vaat- werk van bout gefncden en 00k van aarde gebakken. Bchalvc deze taak is haar 00k op- Le V Air. LAN t D. II. bl. i<Jp, 170. Damberu.er D. I. p. 112. (3) LS YAILLANT D. II. bl. XJl 173, K A F F R R S. 151 s gcplooid on met de cene en trok het ru hand naar :der naar vo- Portugcejchs \9 tot 1743 hebben hun, cs, wat de (2) ; maar werkktuigen idorc kunsccn LLANT ten rein blaasbalg ;cne trap van n als bczetc- rktuig deed uit dcrvrou- j In traije en traije van aarde, is haar ook op- (Jp, 170. 171—173. "Opfecgd de vccc;5wa?.rilor, van den t^rond re brcken nice ech ijzcrcn wtrktuig en dcti zclvcn voorcs te bcarbciJcn, als med, die van dc huttcn te boiiwcn en kclfi dc bonw-lludcn danrtoe bij ecu re halcn; 00k manijcn zij het jiinun, wannen 'cr hrt onkruid uic en bcrgen het in vatcn, terwijl he: cigen-lijk buishouden en dc opvocdin;;- dcr kinde-rcn bV] dat alles haar vvcrk blijft, hctwclk ha op zich zelve, door hare ongcmccvruchtbaarhcJd, Welkel's für Onbefchaafdhciddervolkerenondcrchcidt, Dc kundigheden der Kajjcvs vcrhclFcn hun gccnzins boven dczcn itaac. Van dc fterrekunde wcten zi] tot hedcn toe nicts meer, dan dat dc maan in der tig dagcn iiarcn loop volbrengt en dat, na omtrent twaalT maanwentelingcn, dczelfdc jaargctijdcn wcdcr- keeren. Ilunnc lijdrckcning gclchicdt liij dezelven, en hunne aantcekeningcn wordon op ceneu kerfllok te boek gefteld: zeldent ech" (0 Barrow D. I. bl. S24, 225, 9(Jp, D. III. bl.  wij oidcrc gefältig, wij oidcrc gefältig, hct zij do dood van ein groote geben, hct zij do dood van ein bemind Opper-hoofd, hct zij do dood van ein bemind Opper-hoofd, hct zij do dood van ein wodcr cencr ovcrwinnings, voor hiin wodcr cencr ovcrwinnings, voor hiin wodcr cencr ovcrwinnings. Men vindt bij hiin gecn blijk van cenig an- der fchrift: maar in hiin taal vindt men ecnige ovcrblijfzels van woorden, welke zecr verfchillen van die der andere wilde volkeren. Hunne uitspraak is zecr zacht en vloeijcnden hunne taal zelvc verfchilt niet minder van de Jloitcntotfche, dan die van de Engelfche ^ geiijk barrow zegt. In zeer wcinigc woorden, die echtcr mccstal eigen rtamcn zijn, hebbcn zijn het tong - geklak der. Hottentot ten : doch de bergen en rivieren dcs lands hebben Ilotten- totfche namen, ten gcnoegzamen bewij- ze, naar het schijnt, dat de Kafers de oor- fpronkelijke inboorlingen des lands niet zijn, maar dat zij de Hottentotten uit hetzelve verdrongen hebben (i Hunne bérévenheid inde toonkunst overtreft die der Ilottentotten niet; (i) Barrow D. I. bl. s38— spi. K A F F E n S. In langer dan geburtens- gebeuteten, und Opper er ovcrwinn uw tijdperk. in cenig an- il vindc men Icn, wclke indere wilde zecr zacht en verfchilc nie dan die van w zegt. In hier mccstal et tong-ge- h dc ber- ben Ilotteri' imcn bewij- ffers de oor- nds nietzijn, hetzelve ver- bedrevenheid llottetitotten nice; nicr; zij hehhcn de/clfdc fpccltulgon en nog cen lilcin lliiitjo van been, liet gcen zij fom- tljds gcbriikcn,oin huii, vcr uic eon {^cloo-  kunsten en weten- fchnappen, miinten zij bovcn vielen •Uic in bejärgern wiegen de Godhcid en huar nibeflunr. 2ij hebben, zegt le vallant, cen seer hoog de nördlichen van den Schuppen en zij- (i) BARROWIL. bl. 285. Le vallant n, n. bl, 263. — Geheel (Irijdig Isiicr mede de verzeiiering van DA M B ERC E R, dat znng en dnns do CeliefJe u?trpaniiingoii zija der Kaffin, wir nan zij, uit godsdicnstigen eerbied voor de zon,di« hiinne spelen, niet nanCchouwen meet, tie fchoone zomcrnachtcn, bij eene lichte maai, b-lkdea. T, I, psg» 145' A F F E R Si zijne magt. Zij gelooven aan een toekoril-dig leven van vergelding der deugd en on- dcngd, maar hcbben gCvn denkbeeld van de f * Chepping der werde, nicenend, dat de-zelve akijd beftaan heefc en blijven zal, zoo als zij thans is (i). Barrow, naar deze gevoelens vragende bij den Koning der Kaffers, ontving van hem tot antwcord : dat zij gelofden aan hec beftaan van eene onzigtbare mage, die fomtijdsgoed en fomtijds kwaad over hun bragt; dat het in haar vermogen was, om de menfchen schicklich le doen fterven, of ook voor dat zij tot jarcn van onderfcheid waren gekomen; dat zij ftormwinden veroorzaakte, en hun door dotider en blikzeni verfchrikte ofdodde; dat zij bij dag de z;on, bij naclit de maan om de wereld leidde, en alle dingen deed, zonder dat dezelven konden begrepen of naargebootst worden. Doch dat dit volk zich Met geen boverinatiiurkundige denkbelden wegens de onfterfelijkheid der ziel iramer heft opgehouden, en dat zij tevens geen hebben van een ander leven, verzckert hil, dat hem duidelk geblcken is uit de antwoorden, die men gaf h, Entreten zeer wel kan gehaperd heben, en dat alzoo deze tegenfpraak van levailants getui-gnis nict aannemclijk is, zegt barrow zcif, dat deKoning, bet zakuurvverk van hem ziende en deszelfs gang bemerkenden, hec aan de omstanders toonde, onder hec uitfpreken van bet woord fagas, bet geen alien met het knikken banner hoofden toe-stemden, welk woord zijn Hottentotfc^tol hem verstaan deld van den invloed, die een doode over eenige daad of bedrijfaan te zetten, Hij noemde dien invloed eenen geese en voegde daarbij, dat dit de gewone wijze van zweren was onder de Kaffirs, fcbijnen-de de eed bij afgeftorvene nabeftaanden, bun bijz onder heilig te zijn; uit welke bijzon-i derhcdenbet dan, 'n tegendeel, duidelijk ge-i noeg blijk?, dat zij in een werkzaani beftaan pa den dood gelooven (i). Be- (O BaRow D. I, bl. 283—2 U5, L 3 J 66 K A F F E R S. •I t Behalve dcze eedbevestiging, en eene andere plegtigheid bij het doen ecncr hcilige belofte 5 bcllaande in hct .breken van ecu fluk mecaal tusfchcn de bcidcn partijcn (i), zoudcn zij geene Godsdienstplegtighcdcn hebben noch ook immer bidden , volgens le VAiLLANT (li): maar d amberger ver- zckert , dac zij hunnc gcbeden naar de zon en maan rigten, fchoon zij tempels noch pries- ters hebben en elk geheel vrij is in zijne GodLVcreering (3). Ook befchrijfc hij cen algcmeen feest, mikaphikm of de dag der godcn genaamd , het welk door het planien van eenen groenen tak aangekondigd en door hem zelven bijgewoond werd. Hetr selve werd bij elke voile maan gevicrd, mits dat zij helder fcheen. Door wolken verduisierd zijnde , heerschte *er diepe drocf- hcid in de kraal , uit vrees voor het misnoc- gen der Godheid. Op gclijkc wijze, zegc hij , denken zij over de zon. Wanneer zij , bij haar verrijzen , met wolken bedekt is , achtcn zij , ^-xi het volk , hetv.elk tcr plaat- (t) Barrow D. I. b!. 284. (a) Le VAILLANT D. IF. bl. 259 > 260, (3) DAMpERGEa D, I. F- 142, I43» % ¥. t ( K A F F E R S, 167 ;, en ecne cncr hcilige en van ccn artijcn (1), )legtighcdcii volgens LE ERGER ver- ir de zon en noch pries- j is in zijne rijfc hij cen de dag der • het planten ikondigd en werd. Hetr an gevicrd , •oor wolken diepe drocf- ' het misnoc- wijze, zegt Wanneer zij „ 1 bedekt is ^ elk tcr plaat- 259, ado. [2y 143. 2e woont.waar zij verrijst, haar toornig gemacht heeft. Op den middag de zon boveii hun hoofd onbewolkt ziende schitteren, verblijden zij zich over haar blijkbaar welgevalten aan hunnen handel en vieren zij een feest van blijkbaar blijkbaar welgevalten aan hunnen handel en vieren zij een feest van blijkbaar en roept men alien, die ictg misdreven hcbben, ler strafFe op. Het helder worden  (2). Volgens hun zeggen is het noch uic Godsdiensc noch uit eenige andere geheirozinnige oorzaak, dat -zij die gewoonte hebben, maar houdea zij dezelve eeniglijk als een eerwanrdig gebruik van hunne voorvaders afkomilig. De vtrrigting dtjarvan is bij hun een be- rocp, en wcl lict ccnigc, hec welk onde* jun rchijnt plaats te hebbcn. Zij, die on- dcr hun Iictzclvc oefcnen, rcizcn daartoc van kraal toe kraal, en biijvcn 'or gemecnlijk acht of titn dagen, cm to zicn, hoe K A F F E R S. Hec den lijdcrs vcrga, wordende zij zelve gedu- rcnde dicn tijd van huis tot huis onthaald. Ecn fchtrp flukjc iy/.cr dicnt bij de vcrrichtung tot cen mes, en een lederzakjc, met een korte pijp danr aan tcr noodige onclas- tinge, is hct gancfche vcrband, waar onder dc heeling dcr won do geregcld volgt (i). IVli-fchicn zijn deze befnijders de perfonen, ■vvclke LE VAILLANT lumne tooveraars iioemt, die ze nieestal ecrbiedigcn en vree- '4cn, doch welke hij nooit ontmqetede (2). Eci gcregcld burgerlijk befluur verheft de Kafevs zecr vcr boven der zoogenaamde vvilde volkercn , en wel tot dien ft^nd van befcha- viug, (1) Barrow D. I. b!, aSr, 28$. Le VAiLLANT D. IF. bl. 259. Damberger is liier weder in tegenfprank, bfj foimnige ftcimraen (]eclus de befnijdenis in gebruilc noeniende , bij an- dere niet: doch hij fchijiu niisleid te zijii, door ze gezogt te hebben aan iongere kinders. T. I. p. 314 , !79, 205, 216, ai8. (2) Le vaillaut P, I. b!. zCp, (ii,ii ^ K A P F E R S, i(?5> welk ondeii Zij , die on- izcn daartoc r gemecnlijk Ml, hoe hec zelve gctlu- is onthaald. de vcrrich- zakjc , niec )dige onclas- waar onder volgt (O. e perfonen, tooveraars ;n en vree- )etede (2). r verheft do aamde wilde van befcha- , 28s. Le MBERGER IS nige ftntHraen eade , bij an- e zijti, door rs. T. I. p. Co. ving, waarbij de gefchicdenis der mcnsch- hcid hec bclangrijkst wordt. Allen zijn zijn qndcrgcjchikt aan ecn algemecn Opper- hootd. of Koning, wiens magt ceniglijk eer; weldadig ventiogen is; zondcr dat hij eeni- ge kroons - inkomftcn heeft, of 00k eenige krijgsbenden bezoldigt; zijnde zijne niagc flcchcs devaderlijke magtovcr een vrijvolk, bij het welk hij noch gecerbiedigd noch gevresd, maarbemindwordc. Dikwijis ishij hec minst rijk van rile zijne onderdanen, om dac hij, mcester zijnde va" zoo vcle vrouwen te nemen, als hij wil, en de viouwen hec zich eenigke hec bezoldenende hem toctebehooren', veel meer inkomften behoeft en ze eeniglijk Hit Eigen landen, vinden. Zijnne hut is noch hooger noch beter, dan die van anderen. Onder dezen Koning ftaan alle de Upperhoofden der bijzondere kralen, die oder alle door hem worden benoemd, en welkc hij rondora zich opropt, om hun zijnne bevelen of zijnne berigten mede te deelen teneinde ze over te brengen en uit te voorren in hunne horden. Deze opperfte magt is erfelijk in hec koninglijke geflacht. De ouldile zoon volgen den vader op. Bij gebrek van manlijk ©or, volgen niec de breeders Hiaar. Gkozen onder de Oppeihoofdcu 0er bijzondcre kralen (i). D A M D E R G E R, die de Op perhoofden der Dijzondcre horden Mampa's noemt, zegt, dat (Heze door de kraals zelvc worden gekozen yic hoofde vw eenig dapper feit of andere verdienUe, en beweeren cevens, dat al hec ppgegevene wegens het koningUjkc opper- bcftuur overdreven is, zijnde hec, toen hij reisde', reeds zevendg jaren gcleden, dat verfcheidene kralen eenen Scheik hadden, dien men Koning had kunnennoemen, zijnde de laatlle derzelven p h a r a o genaamd gcweesc en vermoord in den beginne der vermeestering van dat gedeelie van het Kafferland, het nvelk thans door de volkplanters bewoond wordi. Hij zelf had de af beheldiig van dien pha- RAO aan de Kaap gezien (2), doch laat ons met Dit berigt tevens in het onze-kere, wat wij alzoo van dit Koningchap en van den opmerkelijken naam des laatden Scheiks. (i) Le VALLIANT D. II. bl. a(5o— 2^3, (2) Dambervsk T. X. p. 113, l4« K A F F E R S< blj oiurten- It een nicuw (peiliQoftlcu hoofden der ic, zegt, dac :n gekozen t of andere , dac al hec lijkc opper- jc, toen hij eleden, dac iik hadden, men, zijnde imd gcweesc rmeestering Ttand, het 's bewoond 'an dien pha- » doch laac het onze- lingfchap en des laacden Scheiks \6o — 2^3, 3> Ii4t m Scheiks xc denken hebocn (r). Zecr veel 2ijn wij aan barrow verpligt, die eene bijz Scheiks xc denken hebocn (r). Zecr veel 2ijn wij aan barrow verpligt, die eene bijz Scheiks xc denken hebocn (r). Zecr veel 2ijn wij aan barrow verpligt, die eene bijz Scheiks xc denken hebocn (r). Zecr veel 2ijn wij aan barrow verpligt, die eene bijz Scheiks xc denken hebocn (r). Zecr veel 2ijn wij aan barrow verpligt, die eene bijz Scheiks xc denken hebocn (r). Zecr veel 2ijn wij aan barrow verpligt, die eene bijz Scheiks xc denken hebocn (r). Zecr veel 2ijn wij aan barrow verpligt, die eene bijz Scheiks xc denken hebocn (r). Zecr veel 2ijn wij aan bar ondcre zendung aan den Koning der Kaffers gehad en ons daar van de opmerkclijk-ilc beigten gegen heefc. Ilet eerfte Opperhoofd, door hem ontmoet, durfde de vrnag, welke hij te doen had, niet beantworten, zonder daar over gefproken te hebben met zijnen breeder, die een der erlle Opperhoofden ondcr de Kaffers vyas, en gezamenlijk beefden zij op het vernemeti. W. PATERSON, die van 1777—1779 in deze (Ireken verkeerde, *egt van de Kaffers \ „ dit volk is thans verdeld. Het noordelijke heefttotCipperhoofd CH ATHA-BE A of t am b ou-ch u; welken laatften uam men heeft gegeven, om dat zijne m'jeder uic die stam der Hotentotten is, die zij Tambaokie noemen. Pha« RAO, zijn vader, Koning der Kafen, had eenea tweeden zoon.dievoor de Icroon opkwam, om dat zijn moeder Kafench was. K A F F E R S, Jünger zendlns aan hun aller OppcrhooAI, den Koning g a i k a, ziinde zij dc Oppcr- hoofden van ccnige vcrdrcvenc horden, die zkh 'a Konings misnocgcn hadden waardig geraaaki: en nicts mccr wenschtcn, dan wc-r der onder deszelfs bcfchcmiing aangcnomen, te worden. — Dezc Opperhoofden hadden in hunne klceding niecs bijzonders boven hun- ne onderhoongen,behalve een dun kopereq kettingjc, hct welk ter flinkcrzijde afhing van eene kr(ins, qit Hleine gepolyfte kprjt- Un bcilaande, die zij om hun hoofid droe- gen (i). Bij de komst vanhet gezantfchap aan he t /r<7^r-hof vernam men, dat zich de Koning iiaai' zijne weilanden had begcven op de tijding, dat de wolven, den vorigen nacht, groote schade aan zijn ve haddei, gedaan. Hem werd een bode toegezonden, tcrwijl zijn meier en de Koningin, een meisje van vijfdenjaar, met haar vrouwelijk gevolg ten getaie van vijfid of zestigperfonen, een kringrondomhet gezantfchap floegen, en het met hare Icvendigheid en vrolijkheid fchenen te wiilen vermaken. Kort daarna waraoAiKA in vollen ren aan opcenenos, (i) Basrow Do I, bl. 231—233, Oppcr-horden, die den waardig:cn, dan wer aangcnomen. I had been in the oven, kopereq zijde afhing polyflie kprj^- hoofy drae- gezantfchap dac zich de lud begcven den vorigen vee hadden 9egezonden, ningin, ecn r vrouwelijk tigperfonen, lap floegen, vrolijkheid Kort daarna openenos, -2 33" gevolgd door vljf of zes manncn. Uy verzogc, dac men zich in eenen kring zou nc-dcrzettcn, cm elkandcren te bctcr te vcrftaan, en dit gefchiedde onder de fcha-duw van eenc breed uitgegroeidc mlmofa. Hij was reeds verwittigd van hcc oogmerk der zending en wilde niet, dat iemand, die de vastgeftelde grcnzen tusfchen de volk-plantlng en zijn land was overgetrokken, waar over men Zich bij hembeklaagde, als zijn onderdaan zou aangenierkt worden. — Nog jong zijnde bij zijns vaders dood, was oaika gebleven onder bij zijns vader breeder, die, gedurende zijne minderjarighc.id, de regering had waargeno- nien, doch, daarna geweigerd hebbende zijne minderjarighc.id, de regering had wagene- nien, doch, daarna geweigerd hebbende zijne minderjarighc. Zambie Iiad zich vcrvoegd bij khouta, cen magtig Opperhoofd aan den noordkanc, en hem met deszelfs wapenen bellreden: g a i- KA echter was overwinnaar gebleven en had ZAMBIE gevangen genomen (i), gelijk hij toen nog deszelfs gevangen was, hebbende hij hem al zijn gevolg, zijn vee en zijne . Co Barrow D. I. bl. 254, 257. aiSi«ilH!*S(««*»i i in k A r F E k Si 'M 'Tfi'l 1/1 13 ''S ' ics vrouwen gehtcn , ondcr iicding van al- tijd bij hem in het zelfJc dorp tc /ulhm blij- Gaika zcifwas cen jong mrm van om- ttcnt twintig jaren, van eenc fchoonc gc- ftalte , met ccne bcvalllgc en mnnnclijke hoil- ding, vijf voet en ticn duim lang; zijnaan- ge2igt was van eene donkcr koperachtige kleur , tiabij aan het zwart komende ; zijil vel was zacht en glad; zljne donker bruine oogen ftonden levendig ; zijne tanden wa- ten wel geregcld en zoo wit als ijvoir j jsijn voorkomcn was vriendclijk en in alle opzigten toonde hlj een goed oordecl en klaar begrip van zaken te hebben ; alle vragen naar de zedcn des lands beantwoord- de hij vaardig en voldoende. Hij werd van tljne onderdanen aangebeden en had maaf eene vrouw , welke eene fchoonheid mogc heeten , wanneer men hcc vooroordeel tegen de kleur vergat. Zijn kruin was , even als die der Opperhoofden , met eene krans van koralen en eene af hangende koperen ketting bckroond; oni zijn arm droeg hij vijf ringen van elefanistanden enomzijnen hals eene ko- rale ketting. Zijn mantel was omzoomd »et het vel van den luipaard ', doch meest- iccling van al- tc ;(uilt;n blij- mnn van om- e fclioonc gc- lonnclijke hoil- lang ; zijn aan» r koperachtigd komcnde; zijrt donker bruine ne tandcn wa- irit als ijvoir 5 lljk en in alle ed oordecl en hebben ; alle !s beantwoord- Hij werd van en had maaf loonheid mogc roordeel tegen was, even als !ene krans van operen ketting hij vijf ringen rhals eene ko- vas omzoomd 1 ; doch meest- K A F F E li S. "Ig" ging hij naakt. De Koningen, der zich cenigijk door de fncde van harcrt mantel, op wiens nicht zij dric rijen kopcrcn knoopen had, zoo digc bij dkandcrcn ftaan-de, dac dc ccnc dc andere raakte. De ovc-rigc vrouwen van den hofibct warcn mitti rijkelijk van knoopen voorzicn. Ook in "grootfte hitte werd door dezc vrou\v ien mantel gcdragen, waar onder zij ook c bet voorfchoot hadden; aller hoofden lederen kappen met knoopen, gespcn, kora-Ien en fchelpcn veriierd, en maakten daar door eene vertooning, wic belagchelijk-heid aanmerkelijk afdak tegen de waardig-heid en ernst dezer ganfche gchoorverlce-ning (i). De burgerlijke wettcn der Kafers zijn seer ccnv" Owdig. De ontrouw der vrouwen gefegt den mans het regt tot scheiding. Dade-lijke betrapping op overspel stelt het leven der beide schuldigen, in de hand van der beide schuldigen, in de hand van der beide schuldigen. In geval van opzettelijken moord wordt de moordenaar op het oogenblik tcr dood verwezen. Die in zelfsverdediging, in twist of bij ongelukkig tocval eenen an- de- CO Barrow D. I. bl. 2^1—353. Heren ombranjät, moct aan deszclfs ntibe- ständen, als cinc vergocding van hun vcr- lics, cenc zckcrc bootc betalcii, 'lie rij on- ricr elkanderen regelen, of door hot Oppcr- hoofd met de oudllcn van do horde bepaald wordt, wordende danrblj dc Hand in aan- mcrkinggenomcn, dien dc ovcrlcdcne ondcr de zijnen had. Ecn Oppcrhoofd hocfc Rccne magt over hct leven zi nor onderhoorigen; indicn hij zelfs met opzct of in drift icmand dood flaat, loopt hij gevaar van uit de ge- meenschap verdrcven tc worden- De ftraf op dieverlj is de wedergeving van het gefolcne. De gevangenis als ftraf voor misdrijf of als middel ter beveiliging der niaat- fchapplj is bij Hut onbckend (i). Elk Kafer is cen krijgsman wanneer het Opperhr. fdv onder wicn hij behoort, hem daartof: oproept. Men maakt nimmer oor- log,om de bezittingen uit te breiden, noch ook om het aanzien van eenen bijzonderen perfoon te vergrooten, maaruit hoofde van eene belediging of eenig onrcgt aan de ge- heele maaifchappij of aan een barer leden aangedaan. De leefwijze van den Kafer maakc (i) Barrow D. I. bi. ars, s74» For mis- ing der nicht Nun wanneer hec behoort, hem kt nimmer oor- e breiden, noch len bijzonderen uic hoofde van ircgc aan de ge- ;en barer leden an den Kafer maakc '3. «74» 