Records of South-Eastern Africa : collected in various libraries and archive departments in Europe
Theal, George McCall, 1837-1919
In de maand Maart 1759, ondeke men aldaar een Comeet in 'O N O, des morgens om 4 uuren, staande met de staart naar het Westen, doch was zeer flaauw: in het begin van April zagen wy denzelven des morgens ten twee uuren met een staart op 't oog 2 vadem lang, en in het laast dier maand beschouwden wy deze. Records of South-Eastern Africa. 489 Ster des avonds om half zeven, staande beoosten den Melkweg, met de staart in het Oosten, en is aldaar in de maand Mei verdweenen. Aan de Zwarten gevraagd hebbende, of deeze Ster ook eenige beduidenis by hen had, gaven zy te kennen, dat binnen korten tyd een groot Kapitein van hun zoude sterven, daar by verhaalende, hoe over eenige jaaren, op den klaaren m. Idag, de Zon verdanken, die Maanen boven den ander zich vertoonden, en al de Sterren in de lucht kwamen, weshalven zy in hunne kazies vuchten, niet wetende wat dit zoude beduiden, doch zy hadden ondervonden, dat kort daar na een groot Kapitel van hun overleden was. Zie daar de gedagten dezer Natie. Eindelyk was de dag van onze verlossing gebooren, wanneer wy met vreugde, op den 5den Juni zagen opdagen het Compagnies Schip Scholteriburg, en eenige dagen daar na den Hoeker de Hector. Wy scheepten in korten tyd alle goederen over, brachten ons Schip naar het strand, offerden het zelve aan de vlammen op, om het daar uitkomende Yzer nog te bergen, en gingen met ons 46 Zielen, waar van 'er naderhand nog twee zyn overleden. Ober Schulenburg. Eer ik nu met het zelezige plaats vertrekke, hebbe ik niet ondienstig geordnet den Lezer bevor vielen. IV HOOFDSTUK. De Gelegenheit des Lands van Rio de la Goa, Levenswyze, Aart, Gewoonte en Zeden der Inwoonderen, zoo als wy dezelven gedurende ons verblyf aldaar hebben bevonden. Deeze Baay is gelegen op de Ostkust van Africa, op 26 gr. Zuider breedte omtrent 200 mylen van Kaap de goede Hoop. Eer men dezelve binnen Zeild, ontmoet men verscheide banken, en om deze het veiligst te bestevenen, is het best, eerst Kaap das Corintas in 't gezicht te loopen, en alzoo by de kust van Inhambana langs te Zeilen, als wanneer men dan het Eiland St. Maria recht voor uit in het gezicht krygt, met dien verstande echter, van 5 of 6 myl buiten den vasten wal te blyven, om niet onvoorziens door de streomen, en daar somtyds bykomende schraale wind. En, naar het strand gezet te worden; verder by het inzeilen dezier Baay heeft men wel zorge te draagen, van Niet te schielyk naar het Eiland St. Maria overtesteeken, voor al eer men de banken, op welken wy niet minder dan 4 vadem min twee voet water gevonden hebben, overgeziel en op de diepte van 9 vadem gekommen zynde, den Osthoek van het zele in het Zuiden wel zoo Westelyk peilen kan, als wanneer men met alle gerust-heid het Eiland met de streek om de Zuid, kan bezeilen. De verheid van het Eiland St. Maria tot den rooden hoek van Rio de Marques is ruim 6 mylen Ost en West van elkander strekkende, en deze Bivier maakt een scheiding tusschen het ryk van Biri en dat van Tembe. In deze Bivier de Marques hebben de Hollanders een Fortres gehad aan de rech. ter zyde, doch het zelze is, zoo my voorstaat, in den Jaare 1734 of 1735 geslecht, zynde echter nog verscheide overblass van het zelze te vinden. Deeze Kivier is voor het gewezen Fort by na een half myl wyd, en zeer diep: men legt in dezelve bevryd voor alle zwaare Zeeen, en storm winden hebben wy er niet ondervonden; doch eer ik van deeze Bivier een omstandiger beschryving geve, zal ik nog aanmerken, dat men by het inkomen van de Bay, aan stuurboord zyde, een Bivier heeft, bekend onder de naam van Rio de Spiritu Santo, voor welker mond een bank ligt, waar over men naaulyks met een sloep varen kan, en de Portugeezen hebben wel eer in dezelve hunne bezetting gehad. Deeze Bivier, volgens het verhaal van onze Stuurlieden, is zeer wyd, aan weerzyde schoon vak land, heeft versch water, doch deszelfs loop is met veele bochten. Kringwyze; en volgens him bericht loopt dezelve tot an het hoog gebergte, en zou zich zeer ver uitstrekken; dit zoo zoude men van daar Goud kunnen haalen, en ik ben ook van gedachten dat het daar valt, eensdeels om dat ik fraai Koper, de Goudverf niet ongelyk, uit dat gewest gezien heb, anderdeels, om dat de Tolken ons meer dan eens verhaild hebben, dat ten tyde van het Hollandsch Opperhoofd Jan van de Capelle aldaar en soort van menschen met lang zwaart hair, en een wit kleedje om haar lichaam (zynde ongetwyffelt de kleeding der Monomotappasche volkeren) met Stofgoud handel kwamen dryven, doch dat deze Volkeren niet hadden willen wederkomen, uit hoofde dat him de ingeruilde goederen of door Manisse, of wel Door de Seringers werden afgenommen: waaruit ik veronderstelle, dat wanneer men met een gewapeiide boot, en 50 man sterk, deeze Bivier opzeilde, zoo verre mogelyk was, men gantsch geen vruchtelooze Eeize zoude doen, en deeze stoffe zoo wel als de Portugeezen machtig worden. Dit kortelyk aangemerkt hebende, keere ik weder tot die Bivier, waar in wy tot ons leedwezen den tyd van 26 maanden hebben doorgebracht. Deeze Bivier is rondsom zeer moerassig, en aan de oevers met veel kreupelbosch begroeid; op verscheide plaatsen aan het strand vind men Cerissen, zynde dicht by elkander gestooken stokken, ter hoogte van drie voet, waar in by hoog water de Visch en ook Schilpadden worden gevangen, dezelve word van de Inlanders bevaaren met een soort van vaartuigen, welken zy met tout of platting, het geen zy van biezen zeer aardig weeten te maaken, aan elkander naaijen, en waar toe zy geen spykers of eenig yerwerk gebruiken; zynde echter deeze vaartuigen vry dicht. By den Booden hoek en op meer plaatsen vind men Oesterbanken, die zeer goede Oesters op geven. Wanneer men deeze Bivier omtrent 2 mylen Noordwaard opvaard, vindt men aan stuurboord zyde een zoute spruit, welke genoemd word de Spruit van Matol, een Kapitein van dien naam, welke aldaar zyn Negory heeft, en de beste van alle de hier omstreeks leggende, Opperhoofden is om mede om te gaan; dezelve is het ook, by wien ten tyde der Zeeroveren het Opperhoofd Jan van de Capelle eenige maanden heeft gehuisvest. In deeze Spruit heeft men niet dan bosschagien van zwaare doch korte doornen, roode Elsen, en Pokhout boomem, en het Brandhout heeft men er voor 't kappen. Deze spruit voor by zeilende, heeft men een vierde myls verder aan dezelve zyde een versche spruit, waar in men, na dezelve 3 of 4 myl te hebben opgezeild, zeer goed vers ch water vind, en waar van wy ons gedurende ons verblyf bediend hebben. In deeze spruit vind men schoon vlak land, zeer begwam om tot Bouwland aan te leggen; het is te vermoeden, dat deze spruit een tak is van de groote Bivier Seringe, die zyn oorspronk heeft uit het hooge land, en mogelyk achter het gebergte zich wyd uitstrekt, doch wy hebben, door gebrek aan volk, geen gehad zulks verderte onderzoeken. Buiten deze Bivier de Marques omtrent 4 mylien Zuidwaard de Baay in, ontückten wy mede een zoete Bivier, bevonden jede zeer wyd in zyn mond, met een sterke stroom, loopende naar alle gedachten diep het land in, tot aan het hooge gebergte : dezelve is omtrent 20 myl opgevaren, en toen de drift van het water nog even sterk bevonden, en derzelver uitgestrekte onnavolgelyk. In die Kivier word de grootste Koophandel in Eliphants tanden gedreven, en het land vertoont zich als een groote uitgestrekte vlakte tot het gebergte toe. Gesteltheid des Lands van Eio de la Goa. Het Land van Eio de la Goa is zeer heuvelig ; de grond zandig, droog, en bar, het water, 't welk men binnen's. Lands in putjes vind, en door de Inlanders, wyl dezelve te verre van de versche Rivieren woonen, gebruikt wordt, is op den duur, door deszelfs Salpeterigheid, zeer ongezond. Het Land van Tembe is wel het dorste, doch het hooge Land, aan welke zyde onze Fortres gelegen heft, zeer vruchtbaar, alzoo men aldaar vind, Ananas, Pisang, zuure Limoenen, water Limoenen, en Zuikerriet, Ajuin, Porcelyn, Pompoenen, Ryst, Tabak, Patatters, Turksche Tarw, witte Boontjes, en een soort van Zaad, by him genaamd Parsade of Pombe, welk laatste in een blok word fyn gestampt, met water vermengd, en gekookt zynde, drie dagen te gisten gezet, en dan gedronken, is het zelve niet ongelyk aan grof Meel met Karne- melk, doch echter redelyk Van smaak, en strekt him zoo wel tot voedsel, als om him dorst te lesschen: het is ongelooflyk de hoeveelheid, die de Inlanders van deeze vogt kunnen gebruiken, voor dat zy verzählich zyn, en een roes weg hebben. Men vind by den Goodenhoek en Landwaard in een meenigte van CapoJc boomen, groeijende derzelver vruchten even als een Roozeknop, en tot rypheid gekomeu, barsten deeze knoppen open, waar in zich de CapoJc of Kattoen vertoont. Gebrek aan levensmiddelen behoefd men aldaar niet te lyden, alzoo de Koebeesten, Schaapen, Cabrieten, Hoenders en. in overvloed te bekomen zyn. Het Land is ook zeer volkryk, doch verdeeld in verscheiden Opperhoofden, de Bosschen zyn vervuld met allerhande soorten van Wild gedierte, als Eliphanten in meenigte, waar van de van Kaap de goede Hoop met het Scholtenburg gezondene Wildschutters, 28 stuks hebben ter neder geveld: voorts Leeuwen, Tygers, Wolven, Renocerossen, Hartebeesten, fraaije wilde gestreepte Ezels. Varkens en Aapen. Het Ongedierte, als Records of South-Eastern Africa. 493 Rotten, Slangen, Schorpienen, Duizenden en ongemeene groote Kikvorschen zyn daar ook meenigvuldig, als mede allerhande soort van Gevogelte, waar onder zeer mooije blaauwe en groene Tortelduiven zyn. In de Bosschen vind men een menigte van Honig, en Wasch, bet welk de Inlanders op het gefluit eens Vogels weeten machtig te worden. De grootste handel bestaat in Eliphants Tanden en Amber derys, doch de laatste hebben wy hier weinig of niet gezien; binnen's lands heeft men kostelyk Koper, Tin, en Yzer, het geen van een soort van Hottentotten word aangebracht, gelyk ikl ook van dezelve gezien heb Yzere Schoppen om het land te, bearbeiden. Men vindaar in de Kivieren menigvuldige Kaymans of Crocodillen en Zeekoeijen, welke laatste monstreuze Dieren zyn, en door den Inlander niet kunnen gevangen worden. Dezelve houden zich doorgaans op in versch water, en grazen des nachts op het land. Een mime beschryving van deeze Dieren kan men vinden in de Keize van de Heer JACOB DE BUCQUOY bladz. 14, waar heen ik den Lezer wyze, alleen maar willende aanmerken, dat deze Dieren, mits de hardigheid op him huid, en dik gebeente, niet wel met Looden Kogels kunnen getroffen worden, maar noodzakelyk daar toe Tinne Kogels en zwaare Koeren moeten gebruikt worden, en wanneer men dan dezelven achter de ooren treft, moeten zy hun leven verliezen. In September beginnen de Noordelyke win den door te wasjen, de Sprinkhanen met zwermen mit de zandige Woestynen over te komen, en de binnenste gedeelten van Monomotappa te bedekken, waar door veeltyds de Landziektens pnder de Inlanders te voorschyn komen, en deze bestan meest in brandige en het een Konten, waar door men in twee of drie dagen een Lyk is. In deze en de October maand, word het land gespit, en het Zaad in den grond geworpen. In November begind de kwaade Mousson of Regentyd, en dit duurt tot de maand Maart, en dan word het op den dag zoo ondragelyk het, dat men niet in staat is om door bet zand te loopen, ja dat zelfs de zoolen van de schoenen verzengen: des avonds en's nachts is het zeer koel, door de zwaare dauw, welke met Het aankomen van den dag, even als een zwaare mist optrekt. Dit weder is veeltyds verzeld yan_zwaaren Donder, Blixem, en Slagregen, welke ik wel betuigen kan, nooit Bees of South-Eastern Africa, zoodaanig gehoord noch gezien te hebben; doch van de maand Maart tot October is het somtyds zeer koud, doorgaans droog weder, en de winden uit den Z 0 en Z W waaijende. Levenswyze, Aart, en Zeden der Inwoonderen. De Inwoonderen van dit Land worden van sommige genaamd Tarnetaanen, doch meest geeft men hun den naam van Kaffers. Deeze zyn van een zeer luien en diefachtigen aart, latende niets ongexoofdj als gloeijende spykers en heet zand. De Mannen zijn doorgaans van een schonen en ryzige gestalte, loopen naar de wyze des lands naakt, hebbende alleen hunne Schamdeelen bedekt met een gevlochten biezen koker; zy heben wol in plaats van hair op 't hoofd, waar op zy zeer hovaardig zyn, latende het zelve alle morgen met allerhande figureen opmaaken; hun aangezicht is op een wonderlyke wyze gesneden. De Vrouwen, kort van gestalte, en door het tekenen en smeeren van hun aangezicht en lichaam zeer mismaakt, loop En mede Nachte, hebende alleen tot dekking haarer Schamelheid een vierkanten blaauwen of rooden lap van een voet in het vierkant; op het hoofd draagen zy somtyds mutsjes, van Touwerk zeer aardig gemaaktj Deeze Vrouwen zyn zeer arbeidszaam, gaan des morgen vroeg naar het bosch om hout te kappen, t'huis komende staan zy terstond aan een blok, niet ongelyk aan een houten mortier, om Parsade of Pombezaad te stampen: zy bear-beidden het land, en zamelen hunnen Oogst in, en in alles wat zy verrichten, hebben zy altoos hunne kleine Kinderkens, welken zy in een Bokkevel op haar rug dragen, by zich, en wanneer deze Schepseltjes beginnen te schreeuwen, weeten zy dezelven stond te stillen, werpende hunne borsten, die Redelyk groot zyn, over hunne schouders, en laten dezelven zoo zuigen. Hunne kazies of hutten zyn rond, met riet bevölochten, de vloeren en wanden met Klei en Koemest bestreeken, op het midden der vloer stooken zy; nevens het vuur, het geen mede hun licht is, is hun slaapplaats op een matje, en een weinig Records of South-Eastern Africa, 495 ppgeworpen Klei]of een stuk Brandhout strekt haar tot een noofdkussen. Zy bezitten geen huisraad, dan alleen hooge ronden manden, niet ongelyk aan een Bykor£ waar in zy him Pombezaad, en Boontjes bewaaren. Voorts maaken zy allerhande soorten van biezenmandjes, houten bakken, en lepels, byltjes en werpschichten; garen, toutwerk en vischlynen weten zy zeer aardig en sterk van jriezeji in elkander te draaijen. De planken tot hnnne vaartuigen Kappen zy met hunne kleine byltjes van zwaare boomen, en zoo grif, jat een ieders vernuft daar voor moet stil staan. Zy bakken ook Brood van Pombezaad, het welk zy, na net zelve gestampt en gekneed te hebben, in Pisang of andere bladen winden, zy graven een kuiltjen in den grond, leggen het zelve daar in, en doen het vuur boven op de aarde, waar door dit brood zoo wel door bakken word, dat het somtyds een zeer hard korst heeft, en het zelve is ook redelyk van smaak. Zy weeten ook zeer behendig vuur te maaken, nemende een stukje hout, waarin zy een kerfje snyden, en leggen daar onder een weinig droog hooi of Eliphants drek, dan nemen zy een droog doorne stokje, het geen zy in. Dat kerfje zetten, en zoo lang draaijen, tot de vlam 'er uitvliegt. Zoo weeten zy zich in alles te behelpen. Hun grootste rykdom bestaat in de menigvuldigheid van Vrouwen, en Vee. De Vrouwen die een alleen toebehooren, woonen alle in een Negory of burnt; wanneer een arm Man niet in staat is om een Vrouw te koopen, word door den Koning of Opperhoofd aan den zelven een Vrouw f-op.gfiwftEftn, onder die voorwaarde nochtans, dat de daar uit voortkomende Kinderen voor den Ko«mg zyn. Zy koopen de Vrouwen voor 10 Bokken en een Koebeest, welk laatste geslacht word, wanneer de Vrouw machtig worden,(zy laten zich zer wel vinden.) Zoo dra een Vrouw bevrucht is, word zy niet meer van haaren Man bekend. leder Vrouw heeft ook een byzondere kazie, en wanneer dez. Eleven sterft, wordt zoodanig een kazie, met alles wat daar in is, in den brand gestoken: maar komt de Man te overden, naaderd deszelfs Breeder of Naastbestaande de overgebreven Vrouw en Kinderen. Wanneer een Vrouw van twee Kinderen bevaldt, zullen zy ereen van dooden, zoo als my door die Inwoonders is verhaald. houdende doorgaans by hen de bevalligste het leven: zy verbeelden zich dat de Vrouw te gelyk door een kwaaden geest bezwangerd is geworden. Deeze handelwyze kwam my groawelyk voor I) tejiennen jgevende dat zulks onbehoorlyk was, en daar by verhaalende, dat de Hollandsche Vrouwen somtyds wel 3 of vier Kinderen ter wereld brachten, antwoordden zy, dat dan zoodanig een Vrouw een MoJcwa of Zuster van een Hond was. Wanneer ook een Vrouw bevald, gaat zy terstond naar de Eivier om zich te reinigen, en dan weder aan haar werk, en haar gebooren Kindeken, het geen blank ter wereld komt, alleen een zwarte kring om den navel hebbende, leggen zy, na het zelve alvorens gereinigd te hebben, in hun kazie nevens het Vuur op een matje. Hunne levenswyze onder elkander is zeer gemeenzaam: zy zullen niets eeten, of de een zal den ander er van mede deelen. Wanneer zy op reis zyn, zyn zy nooit verlegen, overal vinden zy vrye schuilplaatsen en huisvesting:  met Koebeesten vermengd had, om het leven gebracht hebben. Zy leeven doorgaans gezond, en bereiken gemeldet den ouderdom van 60, 70, en 80 Jahren, ja zelfs heb ik er gezogen, die volgens hun opgave, over de honderd Jaaren oud waren. Kreupele, noch gebochelde, of gebreklyke aan eenige lede-maaten heb ik er noort gezien, fen zyn er genoegzaam ook niet begend. Zy huwelyken zeer vroeg. De jonge Dochters van 11 en 12 Jaaren oud, zyn doorgaans al vryster, en worden huwbaar gerekend : verscheide, die met haar 12 en 13 Jaar een Kind hebben ; vroeg ryp vroeg oud, zy bereiken naaulyks den ouderdom van 30 Jaaren of \zy zyn onder de oude Vrouwen geteldj en teelen geen Kinderen meer. De Jongens zyn ook al vroegtydig in staat om de huwelykspligten te volbrengen, want met haar 13 of Records of South-Eastern Africa. 497 14 Jaar trouwen zy gemeenlyk, het geen omtrent gelyk staat met de meeste Oostersche Volkeren. Deeze Natie Hier rondom woonende, is niet boosaardig, maar vreesagtig van imborst; daar by redelyk beschaafd, het geen ikonderstel allengs door de langdurige quammegang met de Hollanders in hun gekomen te zyn, verschillende zeer reel in vriendelykheid met die geenen, welke eenige mylen verder woonen. Hun grootste liefhebbery bestaat in zingen en danssen, gelykzy ook een hakkebord en schalmeijen tot hun muziek tuigen gebruiken. Zy weeten van geen jaar, maand noch dag; een uur noemen zy een vadem. Zy zyn zeer onbeschoft in hun eeten, wyl zy alles meest half raauw gebruiken; wanneer men een Koebeest slagt, neemen zy de peas, darmen en pooten, het geen zy de pepe, darmen en pooten, het geen zy de hoenderdarmen met drek en vuiligheid, zoo als dezelve uit de Hoenders gehaald worden, eeten zy raauw op, en zoo leven zy met al het Vee, het welk zy in de bosschen dood en stinkende vinden, ten welken einde alle hunne tanden zyn uitgevyld. De Spr inkhanen, welke in de maand September aldaar in meenigte overkomen, worden van hun meede op een weinig vuur gebraden, en gegeten. De plechtigheden, welken zy by het begraven hunner dooden hebben, komen met die der Hottentotten, waar van te voren gemeld is, byna overreen, alleen met dit onderscheid, dat dezelven recht op en moedernaakt in het graf gezet worden, daar de anderen in tegendeel in een Koeihuid genaaid, en in het graf gelegd worden. De Mannen zullen zich nooit, uit vreeze voor het Wildgedierte, zonder eenig gewer by zich, op weg begeven, maar zich altoos met een bos werpschichten voorzien. Wanneer zy op de Eliphantsjagt gaan, nemen zy eerst hunne Assegaajen of werpschichten, welke zy bestrunken en bespuwen met eenig gekaauwd goed, in die verbeelding zynde, dat het groote uitwerking doen zal; doch opJiet stuk aankomende, zyn zy zoo bevresd, dat zy iiauwlyks een Eliphant [derven naderen;/ maar klimmen op de boomen, werpen van daar hunne schichten, het geen hen niet licht zal missen, en jaagen de beesten zoo lang, door hun geschreeuw en gefluit, dat zy door vermoeidheid en sterk bloeden machteloos ter aarde vallen, wordende dus dezelven vi. 2 K 498 Becords of South-Eastern Africa. machtig. Het dier gedood zynde, word (na dat het eerst door den Koning een stuk van de snuit en staart gesneden, en op Zyne wyze gezegend is) gevild, een ieder neemt een stuk mede na de kazie, het geen terstond word te vuur gezet, en zy bedryven groote vreugde. Op een andere en gemakkelyker wyze worden deze deren ook door hen gevangen; zy graven een kuil ter diepte van 5 of 6 voeten, in dezelve zetten zy Yzeren stangen, ter lengte van drie voet, aan de punt zeer scherp, met foeerhaaken voorzien; over dezen kuil leggen zy stokken, en bedekken dezelven met graszoden, zoo dra dit gedierte daarop komt, moet het door deszelfs zwaarte in die Yzeren pinnen vallen, dan steeken zy het door het bloeden machteloos word, en den geest geest geft. Men vind Onder deze Natie zer veele Medynmeesters, men heißt er ook zer goede haelmiddelen : onder anderen heißt, welke zer goed was voor de Effirie of Halden-Igop, doch ik kon denzelven niet machtig worden. Deze Medynmeesters weeten himne zieken zieken schielyk te herstellen. Een Vrouw op een tyd haar knieschyf gebroken hebbende, werd in een kazie gebracht, met biejen in plaats van spalken bewonden, eenige gekookte kruiden werden er ojngeslaagen, en zy was in korte dagen genezen. Zoo ook een Vrouw, welke aan de Koorts ging, deeze werd van zoo een Zwarten Medicus, met vet en uitgebrand en tot poeder gemaakt Vyfvinger Kruid, aan den slaap van het hoofd, op het voorhoofd, de neus, kin, schouders, en voeten gesmeerde, een weinig van dit poeder ingegeven; een gesmeerde draad met Hoendervlerkjes ruggelings omgedaan, en was weinig van dit gezond. [Deeze menschen leven voorhett overige zeer gerust, men hoord 'er thans weinig van Oorlogen, bet geen onder hen zeer gemeen gew. Este is, en zoo het nog al gevoerd word, is het van weinig belang. De jalouzy heeft ookonder hen geen plaats, want de Moeder bied zig zelven en haar Dochiter in tegenwoordigheid van den Man aan, en ook somtyds de Man zyn eigen Vrouw: doch omtrent deeze zaaken is het land van Tembe wel 't ongeregeldste, want zoo dra men aldaar maar voet aan land zet, bieden zig die schepsels aan, levende dit in opzigt als de beesten. Hun grootste Cieraad bestaat in geele steenen Koraalen, of Koperen ringen om den hals, Koperen ringen aan de armen en viviers, waar voor zy meerder achting hebben dan voor Goud. Zie daar een groot verschil in de Levenswyze, Aart en Zeden van Let Menschdom, het Welk een geglobige ongelooflyk zoude schynen, indien het zoo niet bevonden wierd: maar hebben wy dan het groot onderscheid in de Levenswyze dezer Volkeren gezien, het is ook niet minder in him Taal en Godsdienst. Taal en Godsdienst dezer Volken. Zoo onredelyk en dierlyk als hunne manier van leven is, zoo onbezonnen en ruw zyn zyn in hun spreken, niet dan godloze woorden komen uit hunnen mond voort, zonder aan te merken, wie daar by of omtrent is. Zy zyn ook zeer zwaar in hun taal, en niet woordenryk, leezen en schryven is by hen naast tovery, en hunne telling is gebrekkelyk, kunnende niet verder dan van een tot vyf tellen. Het is by hen ook van weinig aanbelang, wyl zy geen geld kennen, noch handelen; bestaande alleen hunne Koopmanschap in railing voor Koraalen, zoo witte, roode, als geele; blaau en wit Linnen, en allerlei Neurenburger Waaren. Wat hunnen Godsdienst betreft, men kan van dezelve weinig bespeuren. Zy bezitten geen Tempels, Priesters, noch Afgod En. Doch het is waar, dat zy by de nieuwe en voile Maan grootevrengde bedryven, en gantsche nachten doorbrengen met danssen en zingen. Bygeld of schynt by alle Volkeren des waerelds plaats te hebben, en zelfs onder deze naturlyke menschen, alzoo ik gezien heb, dat zy in alle hunne voorgenomen handelingen verscheide lotramingen hebben, waarby zy besluiten dat hun zal gelukken, en hun onderneming wel slaagen; of zoo het lot hen niet gunstig is, zullen zullen doen, voor dien dag, zelfs over geen Rivier gaan, noch in een ander district, of the ramissing moet hun zulks te kennen -geven doet wat gy wilt, zullen niet van voornemen verauderen, maar by hun voortekenen volstandig blyven. Menigmaal heb ik, wanneer iemand onderhaar ziek was, het lot zien werpen, wie der Medicynmeesters deze zoude herstellen. Onder anderen heb ik ook gezien als zy ziek zyn, dat zy een Hoen den hals afsnyden, het bloed daar uitzuigen, en het zelven tegen een boom spuwen, op dat de Duivel hen niet zoude beschadigen. Duizende van diergelyke bygelovigheden hebben by dit Volk plaats, en schynen hen zoo aankleeflyk, als alle de byzondere gewoontens van andere Volkeren; echter schynt het my toe, dat zy de werken van een hooger macht, en die van goede en kwaade geesten, erkennen, en gelooven. Zy gebraiken ook de besnydenis, doch dezelveTgesehiedt tot geen Godsdienstig einde, wyl zy voorgeven zulks te doen tot voortteeling der Kinderenl Zy verrichten dezelve zoo wel aan Mannen, als Kinderen van acht en tien Jaaren, en wordt volvoerd in de maand Me. By deeze Kinderen en Mannen die besneden zullen worden en, gebruiken zy deeze navolgende plechtigheden. Men legt den Man of longen op den grond neder, recht uit gestrekt, en deeze word door vier Mannen vastgehouden aan armen en benen; die de Besnydenis doed is gemeldet een Hottentot: deeze vat de Penes tusschen duim en vingers, en snydt met een Assegaay den voorhuid rondom af, kreunende zich niet an het gekerm en geschreeuw des Lyders: als dan kauwen zy enige Kruiden, en leggen dezelve tot genezing op de wonden. Onder de künstler verhefen alle de omstanders op een vreeslyke wyze hunne stemmen, schreeuwen en zingen naar hun wyze zoo lang, tot dezelve geeindig is; dan word er een groote kazie van treten en stroo, even als een loots of schuur opgerecht van binnen is dezelve aan weerzydenj met hokjes, niet ongelyk een Koe-beestestal, waarin deeze Besnedenen, die gemeenlyk 25 ja meerder sterk zyn, moeten huisvesten. Zy mogen van dien tyd af, tot dat zy genezen zyn, niet by hun Ouders aan de kazie komen, voorgevende, dat zulks zeer hadeelig tot hunne herstelling zyn zoude. Gedurende dien tyd,[word hun van die geenen, die hun oppassen, de kost bezorgd J somtyds gaan zy zelfs Worteltjes, niet ongelyk aan een Aardaaker. Zu ken, en zijn dan bedekt met biezen om het licham, en over het hoofd een kap van biezen jreylochten, even als een lonnetje, waar door men alleen hunne oogen zien kan; het duurd tot half September, eer zy genezen zyn, en dan bedryven zy eenige dagen vrolykheid. De Vrouwen, vejrcierd met narrenbellen om de beenen, danssen tot laat in den naeht. Veele Vreemdelingen, en alle de Ingezeten van het Land, waar de Besnedenis üerricht is, komen alle by een, om deze plechtigheid te vieren. De Kapitein of Opperhoofd van dat Land ging met een groote meenigte naar de kazie, waarin zich de Besneden Menschen bevonden; terstond werd alle Eecords of South-Eastern Africa. 501 vuiligheid, en alles wat by en omtrent deeze kazie was geraapt, de vuligheid, en alles wat by en omtrent deeze kazie was geraapt, de vuligheid, en alles wat by en omtrent deeze kazie was geraapt, de vuligheid, en alles wat by en omtrent deeze kazie was geraapt, de vuligheid, en alles wat by en omtrent deeze kazie was geraapt, de vuligheid, en alles wat by en omtrent deeze kazie was geraapt, de vuligheid, en alles wat by en omtrent deeze kazie was geraapt, de vuligheid, en alles wat by en omtrent deeze kazie was geraapt, de vuligheid, en alles wat by en omtrent deeze kazie was geraapt, de vuligheid, en alles wat by en omtrent deeze kazie was geraapt, de vuligheid, en alles wat by en omtrent deeze kazie was geraapt, de vuligheid, en alles wat by en omtrent deeze Pots en kalbassen, waar nicht zy gegeten, en gedronken, en de kleeding die zy gedurende dien tyd gedragen hadden, werd in de kazie geworpen, en dit gedan zunde, werd alles met een dans besloten tot des avonds om acht uuren, wenn de besneden longens van daar gehaald, en van de gantsche menigte omringd werden. Na dat dezelve eenige schreeden waren voortgegaan, werd deze kazie, op een sein van een Snaphaanschoot, aan vier hoeken in den brand gestooken, en deeze Besnedenen vertrokken al danssende en zingende naar een kazie, die byzonder voor hun geschikt was, ondertusschen mogten zuar den brand niet omkyken, onder voorwendsel dat zy weder ziek zouden worden. Na dat deze plechtigheid verricht was, nain voorgemelde Medicynmeester, het welk een zeer lang Man was, dezen Jongen Kapitein op zyne schouders, um zoo van een iegelyk te kunnen gezien worden het Volk schaarde zich rondom denzeiven, en geleidde hem terstond naar de kazie van zyn Vader, alwaar zy zich in een ronden kring verspreiden: de Jonge Kapitein kwam kort daar na met zyn Vader in dezelve, en vertoonde zich aan al het Volk, het welk een ongemeen gejuich maakte : dit verricht zynde, gingen alle de besnedenen op matjes zitten, met de oogen (een langen tyd) neergeslagen, en werden op een kalbasje met Pomle onthaald. De Moeders met blydscbap komende hunne Kinderen bezichtigen, werden van dezelven 502 Records of South-Eastern Africa. Stokslagen begroet; hier van de reden vraagende, werd my te verstaan gegeven, dat zulks geschiedde uithofde, dat die Moeders, gedurende den tyd dezer Besnydenis, haar Kinderen niet wel van levensmiddelen hadden voorzien: maar my is nader bericht, dat deze manier te kennen geeft, dat zy de opvoeding der Moeders, en de ommegang met de Wyven verlaaten, om dat zy met Jaagen en Visschen als Mannen de kost kunnen verkrygen: eindelyk beslooten zy deze plechtigheid met zingen, danssen en Pombe drinken. Of de Vrouwspersoonen mede besneden worden, gelyk die van Java, Borneo, en Sumatra in gebruik hebben, zoude ik met waarheid niet kunnen zeggen, nadien ik zulks nooit van haar gehoord heb. Zie daar Let geene ik na na aukeurig onderzook, gedurende myn verblyf van 26 maanden, van dit Land en derzelver Inwoonderen heb ondervonden : ik scheide hier van af, en dewyl de tyd van ons vertrek op handen is, keer ik weder naar boord van het Scholtenburg. V HOOFDSTUK. Vertrek vau Rio de la Ooa naar Kaap de goede Hoop, met het Schip Scholtenburg. Aankomst aldaar, gelegenheid van deze plaats, en derzelver Omlanden und der E. Compagnie behoorende. Vertrek met de Vloot naar het Vaderland. Na wy op het Scholtenburg, (toen gevoert by den Schipper Hans Harmz., maar by onze komst aan de Kaap aan onzen ouden Kapitein-lieutenant Pieter Schoneman overgegeben, waren overgegeben, was men genoodzaakt, mits den k wad en Mousson-tyd, aan Kaap de goede Hoop, in deeze Blvier te blyven leggen, tot op den 23sten van Augustus, wanneer wy onder zeil geringen, naar het Eiland St. Maria, en aldaar moesten vertoeven tot het hooge water, beducht zynde voor de droogten op de Banken, het geen nog duurde tot op den 6den September, eer wy in Zee geraakten. By het uitzeilen zond men de Barkas voor uit om te looden, men stelde de Cours over en weder, en Zeilden op het looden af, over  in 't Grootmarszeil te zeilen. Het was op 28 graden Zuider breedte, zynde dezelve, daar wy de eerste storm met het Schip de Naarstigheid mede aantroffen, en onze rondhouten verlooren; doch deze buij begon binnen acht uuren te bedaaren. Wy sukkelden naderhand veel in stilte, t-»t wy eindelyk op den 27ten September voor het Eobben Eiland, nademaal men door den fellen Z 0 wind de Kaapsche Reede niet konde bestevenen, moesten ankeren, tot des anderen daags naar de middag, wanneer wy met een N W windje dezelve Reede bezeilden. De blydschap onder veele aanzienlyke lieden van dien Uithoek over onze behouden aankomst, mitsgadnrs de vriendlykheid, waarmede dezelven ons te gemoet kw amen, was zeer groot, en deed onze geledene rampen een weinig verzachten. Wat eigenlyk de gelegenheit van deeze en andere hier omstrecks leggende Baaijen betreffe, gedrage my aan de beschryving der Water-Waereld uitgegeven 1753 door den Heer JACOB DE BUCQUOY, waar van wy, zoo ten opzichte van de gelegenheid der Kust van Cabo das Corintas af, als in het bezeilen van de Baay van Rio de la Goa alles naar waarheid hebben bevonden, zynde eeniglyk myn oogmerk, de gesteldheid des Lands nog kortelyk te beschryven. Beschryving wegens de gelegenheit van Kaap de goede Hoop en deszelfs Omlanden. Deeze uithoek gelegenheit van 34 gr. 20 min. is een bergagtig Land. Zoo naar het Oosten als Westen, strekt zich het gebergte hemels hoog langs de Kust uit, en binnen's Lands is. Heute vol hoog en laag gebergte, tusschen vvelke de schoonste Valleijen, en vruchtbaarste Landsdouwen des waerelds zyn. Dezelve heeft een zeer gezonde lucht, en aangenaam versch water. Men heeft er een zeer sterk Kasteel, leggende aan den voet van den Tafelberg, voorzien met zyn buitenwerken, alsmede nog een Waterkasteel met batteryen, gelegen aan het strand, om de Bay te beveiligen. Het Vlek niet verre van het Kasteel gelegen is zeer uitgestrekt, en word bewoond tot omtrent aan des Tafelbergs hoogte; sedert 25 Jaaren is het zelve met verscheide straaten vermeerderd, zoo dat het eerder een Stad dan een Dorp schynt. Veele der gebouwen zyn van klip-, anderen van gebakken steenen, sommiee twee verdiepingen hoog, bedekt met rieten daken of een plat: de meesten van buiten met witte kalk bepleisterd, het geen van de Reed een f ray gezicht vertoond. Het Stadhuis sedert 3 of 4 Jahre op het plein gebouwd, is mede aanziell, gelyk ook onder anderen uitmunt de Heeregragt, waarop verscheide schonen gebouwen staan, en welke met Eiken boomen beplant is. De Kerk is naar de Hollandsche manier gesticht, binnen met een fraay Orgel, en van zeer goed geschikte zitplaatsen voorzien. De Compagnies Tuin, die van alle vreemde Natien bezichtigt en geroemd word, niet alleen van wegen deszelfs heerlyke Eiken laanenmet haagen van Lauwrieren, maar ook om de menigvuldige vreemde Gewassen, die er in gevonden worden, daar by komende de loop des waters, afvloeijende van het gebergte met zoo sterk een aandrang, dat verscheide Koornmolens door het zelve gaan, is overschoon en zeer vermakelyk : Achter den zweiten heeft men en frage diergaarde, voor de welke onlangs een Gedenknaalde is opgericht, die een schoon gezicht over de groote Laan vertoond. De Volkplanting breid zich verre uit en zy hebben overal hunne posten, of plaatsen. Stellenbosch, 6 uuren buiten de Kaap gelegen is een schoon Dorp, vercierd met twee groote Laanen vanzwaareEikenboomen, en aan weerzyden met huizen bebouwd; an het einde van het zele is de Kerk gesticht, welke niet groot is, maar van binnen met zitplaatsen zeer wel geschikt, en geeft door de wyde Laan een fraay gezicht. Twee uuren van dit Dorp heeft men het Hottentots Holland, het welk rnoet geroemd worden, zoo van wegen deszelfs fraaije Plantagen, Wyngaarden, en Koornlanden, als allerlei Vruchtboomen en Moestuinen, byzon- Records of South-Eastern Africa. 505 derlyk de Eiken Laanen en Boschagien. Het is ook zeer na by het  de Jagt, maar ook met Visschen kan vermaaken. Drajestenen S uuren van de Kaap en 4 van Stellenbosch gelegen, is mede zeer schoon en vermakelyk, doch de gebouwen en Kerk staan daar alle een vierde myls en verder van malkanderen, gelykook in het Zicarte Land, het geen wel het geringste der Dorpen, en 12 mylen Landwaard in is gelegen; vermits aldaar geen geboomte, als enkelde Vruchtboomen zyn, en de Wynstok er ook niet schynt te willen groeijen. Het Land van Waveren ruim 20 uuren van de Kaap, vertoont zich van het hoog gebergte even als een Kom, de plaatsen Hggen in de rondte, en de Kerk staat in het midden. De ryweg naar deze plaats is zeer ongemakkelyk, en niet mind Er gevaarlyk, alzo men een gebergte of kloof moet passeeren, aan de een zyde met hernelhooge klippen, en aan de andere zyde steil aflopende, daar by zoo smal, dat men met rytuig naauwlyks kan verwisselen. Het vermaarde Constantia moest ik vooral van melden, zynde een plaats ruim 4 uuren van de Kaap gelegen, alwaar de beste en lekkerste Wynen der waereld vallen, die hier te Land ook tot een zeer hoogen prys verkocht worden. En wie der Vreem delingen, aan dezen uithoek komende, die plaats niet gaat bezichtigen, is het even als of dezelve te Borne geweest zynde, den Paus niet had gezien. Het Land rondom de Kaap leverd allerhande soorten van Vruchten, die men in Europa heeft, als Aardbezien, Kersen, Appelen, Peeren, Citroenen en Moerbezie bomen, welke zeer groot en bekvvaam zyn om Zywormen te kweeken. Voorts leverd het ook alle soorten van Moeskruiden veel heerlyker als in Europa. Bloemkool van 1£ voet in de m Idellyn, Ajuin zoo witte als roode kan men wegens deszelfs zoetigheid, en aan-genaamheid van smaak, uit de hand eeten. Seldery is niet stokkig, en zoo zwaar van stronk als in Europa ooit gezien zyn : wyders het schoonste Graan en Boter. In 't kort heerlyk Rundvee en Schaapenvleesch, zonder dat het vet ongelachtig is, delicat van smaak, en zoo gering van prys, dat men de tien pond om een schelling kan koopen, zoo dat 'er alles wat tot levens onderhoud voor den Mensch dienstig is, overvloedig is te vinden. 2 L 506. Records of South-Eastern Africa. De gastryheid by de buitenluiden is zoo groot, dat al schoon ziemand nooit gezien hebben, him Tafel en Bed tot een Vreemdelings dienst is, en zonder eenig inzicht ontha Alen zy den zelven met een Aartsvadei vriendelykheid. Dit is wel het voornaamste, dat ik gezien en bygewoond hebbe, en den Lezer naar waarheid hebbe, en den Lezer naar waarheid hebbe, vorwärde, die tot een naturlyke geschiedenis zouden vereischt worden, zouden in dit verhaal buiten myn bestek en bevinding loopen: de Lezer begerig zynde hier van een breeder bericht te erlangen, zoo wyze ik denzelven tot de beschryving van den Heer COLBE, en twyffel niet, of hy zal zich daar mede vergenoegen kunnen; ik scheide dan hier af, en keere my tot de Keize naar bet Vaderland. Op den 19den February deezes Jaars 1760, de wind Z 0 waaijende met mooy weder, gingen wy met een Vloot van 19 Schepen onderzeil, en liepen van de eene Z 0 In den anderen, die ons geleide met eenen gestadigen bakstags wind tot ver door de Linie, waar wy den N 0 Passaat aantroffen, die ons tot de 36 of 37 graden Noorder breedte bragt, en in de Weste en Noord-westelyke winden veranderde, met welke wy, dan wat tegen,'s Lands Kruisser ontmoet hebben, en (Gode zy dank) op den 13den Juni behouden in de Maas zyn binnen gekomen. University of California SOUTHERN REGIONAL LIBRARY FACILITY 405 Hilgard Avenue, Los Angeles, CA 90024-1388 Return this material to the library from which it was borrowed. A.M. JM8I9 3 1158 ,.!i£.f?.U™ERN REGIONAL LIBRARY A 000 006 286 9. 