Records of South-Eastern Africa : collected in various libraries and archive departments in Europe
Theal, George McCall, 1837-1919
Die de overhand bekomt, keert met zyn Gevangenen in Triumph wederom; aan deeze pleegen zy hun uiterste Wraak-zucht, maar inzonderheid indien zy den Veldheer kunnen bemagtigen. Dezen, het zy leevendig of dood, offeren zy ten slagtoffer, verdeelen den romp onder malkander, en byten met hunne gescherpte tanden er zoo rauw de stukken uit, dat het bloed hen orn den mond bruist. Buiten den Oorlog weet ik niet dat zy ooit Menschen slagten, of hun vleesch tot spyze gebruiken. My heugt dat zeker Kapitelen Maniesse, misnoegt op Kapitein Mafombe, die zig by onze anlanding uitgaf voor de opperste Kapitein, zich met een bars weezen in deezer voegen liet hooren: Kapitein Mafombe, die gy erkent voor Koning van dit land, le Eft door myn genade; want zijn Vader heb ik overwonnen, zelf gedood en gegeten, en heb Hem de strand tot zyn verblyf, uit genade geschonken. Buiten den Oorlog leeven zy vreedig en gastvry onder een, zullen niets voor zig zelfs behouden, al was het nog zoo gering, maar deelen het onder malkanderen uit. Jalouzy heeft onder dit volk nog geen wortel gevat, zy biedeu haar Vrouwen en Dogters zelfs aan. Nauwelyks hadden wy voet aan land gezet; of die zoete Schepels riepen gestadig Fieta, Fieta tja hombe, waar meede zy 2 F 2 436 Records of Southern Africa. zig zelve aanboden, om bet tederste van him vriendschap aan een Vreemdeling op te dragen : de natuurlyke bevalligheid trok veelen in 't vervolg Tot genegendheit, zy dit ziende, wierd de koop klaar gemaakt, en was de staanplaats het geheim Vertrek van hunne onderhandeling : zoo ver ging deeze eenvoudigheid. Naturlyk is haar geheele levenswyze, die veel van onze gewonte verschilt; waarom zy van het gemene Volk Wilden genaamt worden; doch wie weet hoe zy van onze levenswyze oordeelen. Tool en Godsdienst Zoo plomp als hunne eenvoudige levenswyze ons voorkomt, zoo is him spraak: naturlyk, ruw en onbeschaaft; zonder eenige bedekking noemen zy de dingen by hunnen naam. Hun Taal is ganzch niet bevallig niet bevallig niet in woorden, welke zy geen honderd verscheidene bezitten; en eeven gelyk de Straat Davis- en Noordse- Samojeden, die zelf geen vyftig woorden ryk zyn, en eeter malkanderen in alles verstaan. Dit behoeft niemand te verwonderen, dewyl zy geen andere, als de by hun bekende Voorwerpen tot de spraak nodig heb. Bien; want niets anders dan kunsten of handwerken, die van geslagt tot geslagt by hun tot noodzakelykheid zyn geoffend en overgaan, zyn de voorname onderwerpen van hunne spraak, zoo is het meede met hunne telling, deze gaat niet booven vyf: als Mootje, Mabiere, Marara, Moene en Tano. Een groote hoeveelheid willende verbeelden, slaan zy de handen zoo menigmalen teegen een, als het getal veelmaal tien vervat, en vvyzen 'er met de Vingers de enkelde by, en zoo met alles, waar toe zy getallen nodig hebben; en dit is weinig, want hunne Koopmanschap bestaat in een enkelde ruiling van de eene waarde te verwisselen tegen den anderen, waar toe geen Rekening vereischt word. De Lees- en Schryf-Konst is by dit Volk in geen gebruik Zy onthouden hunne daaden met Gezangen, en hunnen oderdom tellen zy aan een Boom: die gemeenelyk met de Geboorte geplant word. Goud en Zilver is by hen in geen agting, schoon dit land ryk van Goud-Mynen is, zy agten het Yzer veel waardiger. Hun cieraad zyn Koraalen, geelkopere zwaare Halsringen, waar van ik er gezien hebbe die meer als 3 Ponden Gewigt hadden: dit zyn tekenen van de vermogendste Vrouwen, de gemeenen kunnen naauwlyks haare schaamte met een lapjelynwaat bedekken. Van het Yzer, by hen zoo hoogwaardig als by ons het Goud, smeden zy hunne Assegayen, Mesjes en Byltjes, die zy gemeen elyk by zich dragen: voorts maaken zy al him Gereedschap, dat zy tot de Jagt als andere noodwendigheden, van dienst oordeelen. Voor 't overige beminnen zy een lui en vermakelyk leeyen, en agten 't niets waard, daar wy veel mee ophebben, en levens-gevaaren voor uitstaan, maar stellen dit en meer andere Dingen verschillig en ongeagt. Zoo veel vermag de gewonte en inbeelding op de Gemoederen en Driften der Menschen; beiden schatten zy de dingen op hunne waarde: By deze Volkeren spreekt de Natuur, die eenvoudig op haar nut ziet, en 't geen vermakelyk by hen geagt word, is voor het meerendeel met het nuttige gepaart. Zy heben geen andere voorwerpen, als die de Natuur, hun land, en eenvoudige oeffeningen, verschaffen; de kunst verandert nog voegt 'er niets by, het is en blyft gelykzelvig, van geslagt tot geslagt, dezelve zaaken bly ven, en dit zoozynde, kan men het liebig begrypen, dat hun taal niet ryk behoeft te zyn in woorden. In al hun doen en laaten rädle gegen zy met de Ouden, om dat die meerder Ondervinding heben, welkers räd zy ook gemeenelyk opvolgen. Kegtsvergaderingen, 't zy Civil of Crimineel, zyn by hen niet in gebruik, de Wet der vergelding heeft by hen alleen plaats. Zoo fang als ik hier geweest ben, heb ik alle moeite aangewent, om tot de kennisse van hunne Godsdienstoeffeninge te koomen, doch hebbe ik in al dien tyd niet kunnen bemerken, dat zy eenige uiterlyke Ceremonien van Godsdienst oeffenden: want Priesters, Tempels nog Afgoden hebben zy, daar zy eenige eerbewyzing aan bewezen. Het is wel waar, dat zy de Zon en Maan aanmerken als twee Kapiteinen, waar van zy de eerste Ligt, Warmte, en de Bron en onderhouder van 't leeven noemden, en de Maan de kleine Kapitein, die hun den reegen gaf; ook geloofden zy een Pythagorische verwandeling, en stelden de Dapperheid onsterfelyk. Zy oeffenden ook de Besnydenis, gelyk de Mahometanen, en vierden op nieuwe en voile Maan en V. reugde-Feest, met zingen, danssen en handgeklap, de gehele nagt door. Dit schynt my toe, als nog een overblyfzel te zyn van de Artfbiers, welke met de opkomst van het Turkendom. geheel Azia, Madagascar, en al de bewoende Eilanden daar omleggende, tot zelfs de verafgelegenste oorden van Afrikaas oostkust, met hunne verspreiding, ook hun Godsdienst aldaar hebben doorgedrongen, en onder deze natuurlyke Volkeren zelfs wortel doen schieten; doch dewyl onder hen geen Leesnog Schryf-Konst bekent is, zoo weeten zy ook niet waar hun dat van daan gekoomen zy, eeniglyk dat hun Voorouderen zo gedaan hebben, daarom doen zy het ook. By hunne Feesten en Vrolykheden hebben zy eenige gezangen, waar by zy hunne Voorvaderlyke bedryven als gedenken: voorts leeven zy gelyk hunne lusten hen dryven en de gewoonte mede brengt. Diepe besiegelingen zyn hun onbekent, en 't schynt hen zelfs niet begerlyk een. Ander en beschaafder wyze van leven te hebben, komende best met hunnen aard en stand overenkomt, 't geen naast an 't dierlyke, of natuurlyke overeenkomt: zo veel verschillen de Menschen in hunne leevensmanieren, zeden en gewoontens in de bizondere Gewesten der Aarde, dat, wanneer men het niet zo bevond, het onmogelyk was om te gelooven, dat een mensch, zo overeenkomstig in zyn aart, zo verscheiden kan zyn in leevens-wyze, zoo ver, dat den een een Dierlyk als een Menschelyk leven legt. Dit is het geene ik by myn aanweezen van ruim een Jaar in dit land heb ondervonden, en om dat er zo verscheiden by de Schryvers van gemeld is, heb ik des te nauwkeuriger opmerking op hunnen aart, zeden, en Godsdienst genoomen, die ik ook zo hebbe bevonden, als ik hier den leezer berigte. Zy zyn zo wild niet in hunnen aart, als men 'er van schryft; integendeel, zy zyn mededeelzaam aan alien, behulpzaam aan een Vreemdeling, zonder inzigt, en hebben meer andere goede hoedanigheden: men noemt ze zoo, om dat hunne levenswyze zo veel met de onze verschilt; zy zyn natuurlyk en dierlyk, volgens de Guide Eeuw, onbezorgt; en anderen, die beschaafder en Staatkundiger leven, schynen nader met de onze; dit zy dan genoeg, wy laaten hen in hunne levenswyze daar, en treden weder tot daar wy gebleeven zyn. Wy leefden in het Fort, buiten de ziekte onder onze nieuwe Recruten, en sterfte, en sterfte, in een matige rust, en vreesden geen uitheemsche vyanden, maar dan is veeltyds 't gevaar het naast, gelyk in 't vervolg zal blyken. Het was op den 11 April, (een Jaar na dat wy hier waaren gekomen) dat de Inlanders ons de tyding bragten, dat'er drie Records of South-Eastern Africa. 439 Scheepen in de Baar war war, doch zy konden de vlaggen niet: terstond wierd order gegeven, om aan den hoek van de Kivier dagelyks posten uit te zetten, om te verneemen wat voor Schepen het mogten wezen. Dagelyks kwaamen de Inlanders aan ons Fort, met stukken van indiaans lynwaat, rondom him lyf, en 't overige gebruikten zy tot vlaggen en wimpels op hunne prauwen en huizen, 't^geen zy zeiden van de schepen geruilt te hebben; dit duurde tot den 19 April wanneer de genoemde schepen, met een Engelsche Konings vlag en wimpel, tot in den mond van de Rivier waaren genadert; wy wisten niet Te denken Was dit möchte beduiden. Engelsche  met scherp, op de Hoeker en op ons Fort, en gaf vervolgens de geheele laag, zo insgelyks het ander. Wy bleven hen aan de wal niet schuldig, en beantwoorde hen in de zelve taal, doch zo, dat met de eerste aflossing, de grootste Stukken in 't zand schokten, want wy hadden nog geen vaste batteryen, maar de losse planken op 't zand neer geplaatst, wy herstelden ons zo veel als wy konden, wanneer wy met verwondering zagen, dat de Hoeker de vlag al gestreken had, en bereits prys was gemaekt. Zy schooten nog gestadig met hunne 12 ponders, geladen met kogels en schroot; dat al de Zwarten hoi over bol de palissaden over sprongen, en vlugten boschwaart in. Wy zagen wel dat 78 man die op 't Fort nog in 't leven waaren, en daar van nog veelen ziek, het tegen deze menigte niet konden uithouden: egter ging het. Voor als nog redelyk met de Commande, terwyl ik bezig was om de Stukken weder in staat te brengen. Alzo ik * 't Bovenstec verclek van 't achterschip word de Kampanje genaamt. 440 Records of South-Eastern Africa. Voor Opperkonstapel ageerde, wierd my de tyding gebragt, dat en Vries de vlag in 't hoi had gesneden; op dit nedervallen van de vlag meende zy, aan de schepen, dat wy gestreeken hadden: aanstonds kwaamen 'er schuiten volk naa de wal; on Opperhooft, Monsr. Michel riep al, par Dieu wat dat! wat dat! Wat dat, zei ik, zy hebben de vlag in 't hoi gesneden, en wy zyn bon prys. Onder dit gepruttel van Monsieur, kwam 't volk aan land, waar van vier nit den hoop met het pistool, in de eene, en de sabel in de andere hand, tot in de Logie optraden; änder van hen zag met verbaastheit aan, dat zo weinig mannen die stoutheit hadden; terwyl een met een barse stem, vroeg: Waar is het Opperhoofd? Die hier op antwoorden alhier: en te gelyk vragende wat voor volk zy waren? Zy antwoorden dat zy Koningen van de Zee en van de Wereldt waren. Ieder zweeg en keek op den ander, en wist niet wat verder 't gevolg zou zyn, 't welk in 't kort bleek. Hy gebood terstond aan 't volk him gewer neder te leggen, en ordoneerde 't Opperhooft terstond aan boort van 't groote schip te vaaren: waar tegen die lang protes-teerde; doch hy moest 'er naa toe. Ik vergezelschapte hem, endertusschen verzekerden zy zich van de logie. Bondom, en daar zy het nodig oordedelde, stelden zy schildwagten, en verdeelde het lantvolk, ('t welk zy terstond ontwapende) hier en daar : terwyl gestadig meer en meer volk aan den Wal kwam, tot Hun versterking. Wy lieten de twede, eenen Jan van de Capelle, An land, en voeren met de schuit van de wal naa boort van 't groote schip, daar nu de Zee-rovers vlaggen, van de steng voor en agter waayde. Toen wy op de zyde van 't schip waaren, lag de Kapitein aan de valreep met een sabel in de hand, over boort, ons in te wagten. Monsr. Michel, die op dit gezigt een slegte welkomst te gemoet zag, wilde niet eerst overklimmen; ik zeide dat hem de eer toekwam, maar zonder dat, dat ik wel de eerste wilde zyn, gelyk hy my dan gebood: dus klom ik by een tou, alzo 'er geen trap nog gewoone valreep hing, op, en kwam over. Monsieur Miciel wird van 6 a 7 man geholpen; over zu ende wierden wy geordnet den Kapitel te volgen, die de hut singen, en wy met heraus, daar vonden wy de gehele Vergadering in ordre, met een bak pons in 't midden, verzeld met een oder vergadering van Muzyk, naar de Engelsche trant. Nauwelyks waaren wy gezeeten, of de ponsbak ging in 't rond, en toen wierd onen toestand, heraus, by artikels, gevraagd; waar op den Heer Miciel hen antwoordde: voorts vroegen zy of 'er Victualie voor himne Schepen, Water enz : alhier te bekomen was. Na dat wy him in 't een en ander voldaan scheenen te hebben, zo betuigden zy dat het hun leet was. Dat zy hier een Hollands Comptoir hadden aangekommen. Zy hadden wel in deze Indiaansche gewesten een plaats nodig, maar indien zy dit geweten hadde, zy wel een andere hadden aangegiert; doch de zaak nu zo zinde, was hunne gewoonte niet onverrigter zaake de Ankers te ligten; Geld, Tabak, en Drank, waren Contrabanden, en by hen van noden. Vervolgens onze Victualy en Amonitie, kwam hen wonder wel, en 't geen zy meerder vonden dat hen van dienst kon zyn, daar Na dat wy onze Reisbeschryving hadden opgemaakt, kwam ons in handen, bet eerste der Eistorie van de Engelsche Zeerovers; te Amsterdam gedrukt by H. Uitwerf, 1725. Ik hebbe nodig geacht het Verhaal dezer ontmoeting, volgens het getuigenis van dien Zeerover By wyze van Aantekening in te voegen. Men vindi den den genoemde Werkje pag: 252-254 het volgende: "Dewyl de Koovers overvloedig van Water, en Mondkost voorzien waaren, beslooten zy naa de Áfricaansche Kusten te Stevenen. Na eenige daagen zeilens ondekten zy het Land, en kwamen by een kleine plaats, Delagoa genaamt, niet verre van de Kivier Spiritu Sancto, aan de Kust van Monomotapa gelegen, op 26 Graden Zuider breette; hier wierden zy met eenige schooten van de Wai begroet. Dit verwonderer hen ten hoogste, dewyl zy geene gedagten, maakten, hier een Vesting te zullen vinden. Zy hielden een weinig af, en ankerde ruirn een kanonschoot van Land. Des morgens toen de Roovers, een Schans met 6 Stukken Geschut zagen, rukten zy onder de Wai, en schooten de sterkte over hoop. "Op deze plaats was, eenige Maanden geleden, door de Hollanders een Volkplanting aangelegd, doch zy lieten den Bezettelingen van honger en kommer vergaan. In den beginn was het Garnizoen 150 Mannen sterk geweest, maar bet grootste gedeelte is van Ziekte, en Ongemak gesturven, en ik gelöst met, dat tegenwoordig een Man meer in Leeveu is. Zestien van dezen Ellendigen wierden, op hun Ernstig veroek, by den Zee-Roovers aangenoomen. "In het Portugueseer Oorlogschip wierd zoo veel Buit gevoed, dat de Oude Zee-Roovers moe waaren van hunnen Kostwinning te vervolgen. Deze schat by hunne voorige geroofde Rykdommen gevoegt zynde, maakte een aanzienelyke Som nit. Hunnen Roof bestond voornaamentlyk in Rouwe Diamanten, G Kruissen, Goude Keten, en Gemunt Zilver; Neteldocken, Zyde Stoffen, en diergelyke dingen, wieiden  malkander, tot zwarte Negers zelfs. leder sprak my aan; het was Broeder voor en na: dus eindigde by ons den nagt: maar aan de Val was het zo wel niet gegaan; want als zy dronken zyn, leeven zy brutaal met hunne gevanzenen; de Konstapel had een hak in den Arm, en de anderen waren met de Sabels braaf gequetst: een gestadige allarni bevreesde het landvolk, in diervoegen, dat de Twede, met nog eenentwintig mannen, hemelyk de vlugt namen; kisten en kassen wierd het Volk verdeelt aan de Wai en op de Schepen; en ik wierd gebruikt om Vee en Victualy voor hen in te Rural. Hier was ik wel mede in myn schik ; want geheele baalen Lynwaat wierden maar opgesneden, en by stukken, voor kleinig- heden, van Hoenders, Vrugten, enz : verruilt, de vaten met Koraalen en kleinigheden, als Neurenburger kramery, die wy voor Negotie aan 't Comptoir hadden, was nu in 't gemeen. Onbondig, en onbeschoft ging dit leeven. 't Hengt my de helsche Kermis gelezen te hebben, doch die was 'er maar een klugt by. Vrouwen schoffeeren, openbaar dronken drinken, en dan den Inlander gewelt aan doen, was dagelyks werk ; in 't kort raakten zy met dezelven in Oorlog; dag en nagt schoot men met scherp over de vlakten heen: de Inlanders werden zo verbittert, dat zy de Sloepen en Vaartuigen waarnamen en dan met him Assegayen daar in wierpen, waar mede 'er al verscheiden gedood zyn. Dit duurde zo tot den 26 Juny, tot dat zy hunne Schepen klaar en schoon gemaakt hadden : wat my belangde, ik veranderde dagelyks van kleeren ; de een nam my alles af, en den ander gaf my dan weer een rok, of vest : in 't kort ik was al den dag in de mode verandert ; lang, kort, wyd, en smal, alles was my pas ; het geen dat ik by 't ruilen overwon, vereerde ik weder aan die geen die niet hadden. Nooit heb ik de Wereld en 't leven beter beschouwt, en deszelfs ongestadigheid en nietigheid leeren kennen ; nu had ik het by ondervinding. Records of South-Eastern Africa. 443 Eindelyk van Victualie voorzien zynde, en hnn tyd van weder te vertrekken daar zynde, schooten zy een schoot, en lieten de Zwarte Vlag waaijen, om te *Pitsjaaren. By deze wierd goed gevonden de Hoeker tot voorzeiler mede te neemen: maar alzo hun groote Schip 22 Voet diep ging, en in de Baay maar 18 Voet water by gemeen ty zynde, en bewnst dat ik de Kaart van de Baay in gereetheid hadde gebragt, verzogten zy my dat ik hen geliefde tot buiten in voile Zee te lootsen; dat zy daar tegen aan henden landvolk 5 baalen Lynwaat zouden verstrekken, tot onderhoud voor 't leeven; en de Hoeker, na dat zy 'er bevorens de masten hadden uitgenomen, voor 't Comptoir tot lyfberging aan Ons zouden over laaten. Schoon ih weinig genegenheid hadde, om met hen mede te gaan, alzo men niet veel op hun woord kan staat maken, dwong ons egter den nood. Ik stelde dit aan 't Opperhooft voor, die 'er my toe aanried; doch hem als een Fransman zynde, mede niet veel vertrouwende, zo zei ik hem, dat als hy het my, als Opperhooft zynde, en daar ik hem voor erkende, geliefde te gebieden, ik alsdan gereet was, zyn bevelen te gehoorzamen; 't geen hy dan in tegenwoordigheid van 't land-volk, en den Konstapel van de Hoeker, eenen Frans van Haften, dede ; daar op verzogt ik van hen 2 a 3 Stuurlieden die met my geliefde mede te gaan, om de killen en peiling van de diepte, met tonnen te Leggen, en tot kentekens der route, tot hun en minder verzekering, aan tekenen: 't welk zy goed vonden. Hier waren wy agt dagen mede bezig. Op den 30 Juny lichtte wy onze Ankers, en na 't lossen van 't Kanon, zeiden wy Eio de la Goa vaar wel. II HOOFDSTUK. Vertrek naa Eio de k Goa met de Zeerovers. Kruissen voor Mozambique op het vertrekkende Portugeese Schip naa Goa. Oneenigheid onder de Hoovers. Besluiten over te steeken op Madagascar. Kornst aldaar. De Hoovers scheiden van CCD, en vertrekken van daar. Algemeene Levens- beschryving en byzonderheden derzelven. Even in den mond van de Kivier legt een plaat daar zy by het inkomen, hun roer hadden verlooren, en by gevolg, schoon ik het spring waaraam, op grond raakten, dat alles trilde en schudde : flux was het God demje, ik kilje : waar op ik my op hun peilings, * Scheepsraad houden. 444 Eec&rds of South-Eastern Africa. En Stierlieden beriep: voorts dat him groote Schip te diep ging; egter, zeide ik, schiet my voor den kop zo ik u niet behouden in Zee brenge. Agt dagen verbleven wy in deze Baay, in welken tyd ik wel duizent maal ben gedreigt, my te doorschieten. Wy wamen dan eindelyk in voile Zee; tot myn volkomen blyd-schap, doch dit duurde niet lang; op den middag betrok de lugt rondom, en wy kregen een vreeselyken storm: dit duurde tot des anderen daags, wanneer het Weer bedaarde. Zy lieten stond, volgens hun gewoonte, de Zwarte Vlag waaijen, om te Pitsjaaren: ik vervoegde my na boort, met den Schipper van de Hoeker, Martinus Kleinengst; in de Vergadering zynde, verzogt ik, dewyl zy nu in Zee wa aren, dat volgens hun belofte, zy ons nu de Hoeker geliefde te laten volgen, om weder met het volk dat op dezelve bescheiden was, en ik, die de eenigste van 't landvolk'was, naa onze post te zeilen. De Kapitein van het groote Schip, genaamt George Teylor ; betuigde dat zulks voor hem ondoenlyk was, alzo in den voorgaanden storm het Schip was geborsten, de Barquentyn gezonken, en zy de Hoeker tot hun lyfberging derhalve moesten behouden ; doch zy een Schip mochten agterhaalen en neemen, zy het eerste dat zynamen aan ons zouden overgeeven : dit klonk ons vreemd in de ooren: maar gelyk overheert lyden moet, moesten wy ons te vreden houden ; en met hen mede zeilen, afwagtende wat de Voorzienigheid Over ons beschooren had. Yolgens Zeerovers gewonte, beraamen zy alsdan eerst hun Kruistogt, en 't geen zy onderneemen willen, wanneer zy in Zee zyn; opdat niemand hun voornemen zal ontdekken. Hier wierd Dit is voor alle Zeevaarenden, of zulken die 'cr in kundig zyn, klaar genoeg; dog om anderen, zal ik 'er eenige opheldering by doen. Men moet erstellen dat onze bezending voor rekening van de Kaap liep, en maar een zeker gedeeite van het volk dat op de drie genoemde Hoekers met ons uitvoer, eigenlyk daar toe behoorde: maar wanneer wy dezelve zoude kunnen missen, de en, by voorbetld, met eene dier Hoekers weder zoude vaaren, naa de Kaap, <le andere na elders; dees laatste noemt men Zeevaarenden: gelyk ook Zulken, die als Matrozen, aan den Wai dienen: maar ons, (van welke ik de eenigste was, onder die zig by den Hoover bevonden) zulke die eigentlyk geschikt waren om zich daar te vestigen, noemt men Landvolk. In vind in het aangehaalde Werkje, Historie der Engelse Zeerovers, in den tyd onzer overrompeling, eenen Edw: England als Kapitein gestelt; doch wat daar van zy weet ik niet; dit weet ik, dat ik die naam wel heb hooren noemen; doch Teylor wierd op dien tyd op dit groote Schip als Kapitein erkent. Bord of Swtk-Ecuten Africa. 445 dan beraamt om naas Mozambique de konrs te stellen, en aldaar op de uitgaande Portugeese Schepen te kruissen, welkers Zyldag vast staat op den 16 Augustus, en alsdan steeken zy over Goa. Wy volgden den grooten hoop. "Wy waaren nu met onze drie Schepen in Compagnie: ala 't groote Schip, daar Teylor op commandeerde, gemonteerd met 72 Stukken, en volgens hun zeggen, 500 man zu Zwarten als Blanken; het twede Schip, by hen genaamt de Defense, gevoert by Kapitein 7a Born, voerde 42 Stukken en 250 koppen; de Hoeker 12 Stukken en 30 man. Met deze Schepen in Compagnie zeilende, zagen wy den 6 Augustus 't land van de Sangubaarse Kust, en daags daar aan Mozambique. Dit is een Eilandje, en legt op 15 gr: Zuider breete, waar voor nog 2 anderen onbewoonde Eilandjes leggen; doch van deze Stad zal ik in 't vervolg breder berigt aan den lezer mededeelen. Wy kruisten hier, af en aan den Wai, tot op den 12 derzelver maand, als wanneer Zy de Franache Ylag van hnnne Schepen lieten waaijen, en schooten om een Loots, 't Fort liet mede zyn vlag uit, en utierden de Lootsschuit buiten, die tot dicht onder de Hoeker wam, doch zich buiten schoots hield, en seinde met den hoed, van hen te volgen naa de havens, en seinde met daar op overstaag, en keerde weder naa binnen. De Schepen dreeven dien dag zo wat over en weder, en kruisten nog eenige dagen, maar geen Schepen verneemende, meende het Yolk, dat zy onsdonkert, en zo ontkomen waaren; inmiddels dat wy hier kruisten, gebeurden het, tusschen den 17 en 18, dat den Kapitein Jean It Sous, benevens eenige van zyn Officieren van 't Schip de Defe'sie, heimelyk dezen nagt zyn gezelschap wilde. verlaaten, en naa de West-Indien zeilen; doch door anderen op hun bodem belet wierden, die des morgens een noodschoot, en de Zwarte Ylag lieten waaijen, ten teken van onraad. Terstond pitsjaarden ZT, en na onderzoek van zaaken, wierd Kapitein la Bous, afgezet, en voor de mast, gelaarst, met alle die aan dit verraat deel hadden: voorts hunne goederen voor hun Compagnie verbeurt verklaart Dit gestelt zynde, wierd beraatslaagt wat men nu verder hier doen zou; alzo men vast stelde dat het Schip al gepasseerd was, en de Victualy ook sterk minderde; derhalven was 't lander kruissen maar tvd en mondkost verspilt; en wyl wy by die van het land ook genoegzaam bekent waaren, voor die geenen die wy  Stad te overrompelen, t welk volgens Kapitein Teylors gevoelen, niet kon missen, en dan was er op een reis zo veel buit te haalen, (al was de Appel wat zuur) als of men 50 Schepen overmant had. Dit wierd dan aan Let Volk voorgesteld; doch de Franschen, en die geld en schat genoeg hadden, stelden het ondoenlyk te zyn, al waaren wy, zeiden zy, met 6 maal zoo veel Schepen en volk. Toen wierd Kapitein Teylor gaande: ondoenlyk! zeide hy: (ik yze nog terwyl ik het schryve) dat God in den Hemel te bestormen was, ik gaf er de eerste schoot op: hier op te haalen de daden die hy, zo op de kust als elders, gedaan hadde: maar wyl ik zie Zeide hy verder, dat gylieden te lafhartig word, om mannelyke onderneemingen te doen zoo laat ons 't naaste land maar zoeken, en dan kan änder zyn Fortuin gaan maaken waar 't hem gevalt: Dit gezegt hebbende, rippe de menigte, na Madagascar, en daar op brieken. Daar op ging ieder naa zyn boort, en wy wendden 't over staag, en zetten onze kours naa Madagascar, alwaar wy op den 4 September in de Rivier Masaliet, op 15 gr: Zuider breete, het Anker lieten. vallen, en volgens des Zeerovers gebruik, aldaar terstond een schoot deden, en de Zwarte Vlag van de steng lieten waaijen. Hier door zyn zy by den Inlander verkent, waar op terstond een Konings Strantwagter een sein doet van vuur, 't welk door een tweede En der de enen: dieper in 't land werd nagedaan: dus heft de Koning in min dan een iiur kennisse dat 'er een Schip op de Reede is. Deeze strandloopers zyn het geheele Eiland rond, en verwisselen malkauder; terstond komt 'er een of twee aan boort, om te zien wat voor Schip en Volk het is: en alsdan gaan 'er 3 of 4 mannen, met de geschenken voor den Koning met hem naa 't land, en voorts naa het Hof, om den Koning te verzoeken of men 't volk aan den wal mag laaten vaaren, om verversing en Victualie, van deszelfs onderdaanen te ruilen, want buiten verlof van den Koning vermag geen Inlander af te komen, nog iets aan de Schepelingen te verkoopen : zelf vermag geen mensch zonder verlof aan den wal komen. Verlof bekoomen hebbende stuurt de Koning zyn Opperveldheer af, beneffens Volk, en ververzing; daar op gaat het Volk by quartieren van boort na den wal Terstond werden er tenten gemacht, ähnliche Man neemt een wyf, en men ziet er een geheele Kermis, doch niemand vermag eenig Records of South-Eastern Africa. 447 geweld aan den Inlander te doen, of gedagte Veldheer doet den gehen, of gedagte Veldheer doet den gehen, en terstond aan boord bannen, zu den erstonden kan leven. Op den derden dag na onze komst, kwam de Koning zelf af, tot naby de strand, verzeld met orntrent de 2000 gewapende mannen, en gebood dat de Kapitein en Volk, benevens de gevan- genen, voor hem zouden verschynen ; wy wierden alien aan den wal gezet, sterk 22 Hollanders, en door hun tot by den Koning gebragt. Ieder boog zich op de eene knie, en kustte de toppen zyner twee voorste zwarte Vingeren, met byvoeging van Salla- manke Vader ; dus deed een ieder, toen vroeg de Koning wat voor volk wy waaren, en waar zy ons gestolen hadde ? daar zy op antwoorden gelyk de waarheid was : verder vroeg hy ons wat wy van hem begeerdde. Wy verzogten dat wy alhier aan den wal mogten verbly ven ; en een Vaartuig maaken, om zo weder by onze Natie te geraaken, en verder om zyn Vadertyke bystand, (dus laat hy zich noemen) om ons, geduurende het verblyf, van mondkost, potten, zout, enz : te verzorgen : 't welk hy beloofde te doen, mits wy vredig leefden, en den Inlander geen leed toebragten : daar op kusten wy weder zyn Majesteits hand, en bedankte hem. Toen liet hy ons alien in 't rond nederzitten, de Hoovers agter ons, terstond wierd 'er voor ons en hen drank, by hen Thook genaamt, zynde een zoort van Mee, gebragt: hier dronk ieder zoo veel van als 't hem lustte, het duurde niet lang, of deeze drank begost zyn uitwerking aan de meesten te doen blyken, de een zong, de ander sprong ; gelvk in een dronkemans Com- medie : dit duurde dus tot den avond, en die gaan kon ging zyns wegs, of bleef op den weg leggen, en sliep uit. Deze dag verloopen zynde, ging ik, beneflens den Schipper en Stuurman, tot den Kapitein, met verzoek, dat dewyl zy nu zouden opbree- ken, hy ons de Hoeker, volgens zyn beloften geliefde over te geeven; benevens zo veel Victualy als wy tot de reize nodig hadden. Hier op liet hy Pitsjaaren, en ons verzoek aan de vergadering voorgedragen zynde, wierd het een en ander afgeslagen, en zy lieten ons dus, ontbloot van alles, aan dit Eiland over. Zy scheidden zich van malkanderen : een gedeelte verbleef op dit Eiland, aan 't Hof by den Koning; een ander regtte weder een nieuwe Compagnie op ; en de Hoeker wierd op nieuw 448 Records of South-Eastern Africa. ter Zeeroof aangelegt, gevoert by Kapitein Elk, een Schot. De Defensie, wierd aan Kapitein Teylor toegevoegt, die zich weer naar de West-Indien, zoude begeven, en 't groote Schip kreeg den afgezetten Kapitein la Sous: het welk in de Indise Zee zou kruissen, eder was nu voor zich zelf bezig, gelyk een Cornpagnie die gescheiden is, dagelyks ruilden een gelegen zyn Victualie, en maakten hunne Schepen schoon en gereet, waar toe wy haar moesten behulpzaam zyn tot den laatsten dag dat zy vertrokken: egter ontbraken wy niet in te bescharen wat wy konden, dat ons daar na dienst doen kon tot den opbou van 't Vaartuig. Wy lieten niets leggen als gloeijende spykers. Dit hollebollig leven, duurden tot op den 4. November, wanneer zy alien drie de Ankers ligtten, en onder zeil gingen, laatende ons in dezen droevigen en erbermenswand, aan den Wai staan, en agter na kyken. Ill HOOFDSTUK. Vervattende ons verblyf en leevenswyze op 't Eiland Madagaskar tot ons vertrek van daar naa Mozambique, als mede een beschryving van 't Eiland, de Zeden der Inwoonderen, enz. Wy stonden nu bedroft en malkanderen treurig aan te zien, ontbloot van alles, verreemt van Vaderland, en ontheven van alle menschelyke hulp. Hier op een Eilaud zoo ver afgelegen van de naaste wal, ten minsten 160 mylen, en van de Kaapruim 500. Het weinige dat wy van hen heimelyk hadden gemoffeld, bestond in wat oud tou en timmermans gereedschap, een half versleeten Zeil van de boot, een pot met stinkend stenge smeer, en omtrent 4 a 5 zakken geklande ryst, die zy wilden in Zee werpen, om dat zy niet meer eetbaar was. Dit was onze geheele voorraat van provizie en equipagie, en daar konden wy goed 9ier mee maaken; doch wyl wy malkanderen niet te verwyten hadden, zo heb ik ondervonden, dat de gelykheid instant een Zu fort van troost is, voor de elendigen; want wy waaren gelyk in een lotgeval, en dan schynt de natur te vreden te zyn: men beraamt alsdan weder 't beste dat zulken staat vereischt; voor my ik heb my altoos wonder wel, na myn lotgevallen konnen voegen; ik beschoude de ongestadigheid van de Fortuin, en de gestadige omwenteling des menschelyken levens; en hoe den mensch met al zyn waan en veranderlyke uitzichten zyn wispelturige rol speelt; nooit zyn wy te vreden in 't geen dat wy zyn, en begeeren altoos lets 't geen wy niet bezitten; dit baart ongenoegen, en geemelykheid, maar net veranderd de zaak niet, weshalven ik my altoos bedient heb van 't geen in myn vermogen was; in 't geen'ik niet kon veranderen, voegde ik my na den tyd. Hier in bevond ik groot gemak, en zegenpraalde over dat geen 't welk geval genoemt word. Wy waaren, gelyk gezegt is, twee en twintig man sterk op 't Eiland, daar onder den Schipper, Stuurman, ik, twee Timmer-lieden, de rest Zeevaarende, Nooren en Jutten, sterke gasten. Het eerste werk was, Kasies voor zich te maaken, om veilig te zyn voor den Begen, en beschut van Weer en Wind; deze huisjes of hutten maakten wy van takken van boomen; en bedekten dezelve met t Adap; ieder had een deur, dog zonder slot. Dit verrigt zynde, vonden wy raadzaam, met malkanderen een Vaartuig te maaken, om hier mede van dit Eiland af te geraaken: buiten dit scheen ons alle hoop afgesneden om ooit van hier te komen, alzoo buiten de Zeerovers, slechts om 't jaar of twee, een Moors Vaartuig, van Damon de Din, en Guzatte alhier komt, en zelden andere Schepen aangieren, als door noot. Ten dien einde verdeelden wy malkander, de sterkste in het bosch, om boomen te kappen, en daar van planken te zaagen; de Schipper en ik verbleeven aan de strand, tot bystand van de timmerlieden. Des nagts verdeelden wy het waaken, om de slaapende te beveiligen en te behoeden, opdat wy door 't Wilt gediert, nog dieven, van 't weinige dat wy nog hadden, berooft zouden worden, of ander leed onntnioeten. Meenigmaalen zyn wy door de Strandloopers, zynde Bandieten, des nagts overvallen, en van hun veel ongemak en perykel ugestaan, gelyk in 't vervolg zal blyken. De Koning stierde ons in den beginne nu en dan een Koebeest, als ook potten om in te kooken: maar op 't laatst kregen wy niets, of moesten na 't Hof, en onzen nood aan hem bekend maaken; alsdan gaf hy ordre om ous 'er weder een te geven, ook ontbrak het ons aan zout en ryst, het welk hy zeide niet te hebben: waarom wy het vleesch niet uit den goeden gebruiken konden, en veel honger en gebrek moesten lyden; want, gelyk Kaasies zyn huizen of hutten, daar men in woont. Bladen van Jagerboomen. VI. 2 G 450 Records of South-Eastern Africa. ik zeide, met het vertrek der Schepen verliet ons te gelyk al het volk, en ieder ging naa zyn bescheiden plaats: zoo dat wy weeken en ma * anden lang, geen Vissers, of buiten ons Volk, geen Inlander zagen; en op geen 4 a 5 uuren gaans was Huis, Hut, of Negery te vinden. 't Is een ordre van den Koning, dat naby 't strand niemand vermag te woonen; de reden hier van is, om dat geen vreemde Natie zich hier zoude nederslaan, en post vatten, en schoon zulks gebeurde, niemant zou het 'er houden kunnen; alzoo men niets van den Inlander mag of kan ruilen, zonder des Konings verlof. Wy dan als gezegt is, het volk verdeeld hebbende, nam ieder zyn werk by de hand, met kappen, zaagen en timmeren, van des morgens vroeg, naa het gebed verrigt was, tot aan den avond. Wanneer wy weder by malkanderen vergaderden, zo sleten wy den overigen tyd met kortswyl, en een Scheepstraatje; dit duurde zoo omtrent de twee maanden, dat alles in goede ordre voortging, en het Vaartuig byna half klaar was; en wy zouden naar alien schyn, binnen nog 2 of drie maanden, in staat zyn gebragt, om de reis naar de Kaap te onderneemen, indien het Volk gezond gebleven, en 't gezag van den Schipper stand had gehouden, doch deeze verloor dit door zyn gierigheid: daar lag reeds een haat op hem, hier nit oorspronkelyk dat hy het volk hun randsoen, zo zy voorgaven, had onthouden: hier kwam by, dat hy gestadig met het volk kwanselde en hun goed aftroggelde: dit benam zyn credit en gesag grootelyks; daarenboven was by de een Vroumensch by zich nam; flux volgde de meesten; doch de voornaamste reden van de twist was, dat zyn slaaf, wanneer het volk in 't bosch was te werken, zich in hunne hutjes begaf, en hun armoedje dat zy nog hadden ontstal: hier begeerde zy straf over te oeffenen, 't welk de Schipper zogt te beletten. Toen raakte 't gemeen gaande, tot zoo verre dat de Oppertimmerman hem met de byl den kop zou geklooft hebben, als ik 'er niet tusschen had gekomen, met hen voor te stellen, wat droevige gevolgen dit kon veroorzaaken, zo by den Koning, als wanneer wy nog eens te regt kwamen, en van hun behandel- ing verantwoording moesten doen : dat schoon hy niet deed dat een regtschapen Schipper betaamde ; eg Der zijn gezag niet, als door geweld der Zeerovers gestremt was, en zy verpligt waren, daar voor te erkennen, en hunne belediging, zo lang wy hier, en uit zwerven waaren, geduldig moesten verdragen, tot dat. Records of South-Eastern Africa. 451 wy te regt geraakten, en alsdan hun belangen, by hunne gebie-ders voordragen, die den Schipper wel zouden vinden, en naar veel uit, dat niemand ooit de hand an den Schipper geslagen heeft. In diergelyke gevallen moest een gezagvoerder toonen dat hy en man was; en zyn gezag ten koste van zyn leven beschermen; hy moest eer van 't zyne aan hen geschonken hebben, om de genegenheid van 't Volk te winnen, dan van 't hunne te troggelen, en zyn gierigheid te laaten blyken. Die het opperbewind heeft, moet altoos betragten, dat zyn Volks liefde gemengt is met een eerbiedige vreeze. Hier kwam nog by dat onze monond kost sober was, en onzen weinigen voorraat meest georbert, waar door het Volk dagelyks by gebrek aan voedsel afnam, en in kragten verminderden; den een voor, en den ander na, wierden ziek; veele hadden de Venuskwaalen op 't hoogst, Doctor nog Medicynen om hen te genezen, waaren 'er niet; zo Dat wy het aan God en de natur moesten overlaaten. In weinige dagen geraakten wy alle ziek en buiten staat om malkanderen behorlijk hulpe en bystand toe te voegen; onze toestand was elendig; verscheiden stierven als in een oogenblik, zu verre, dat wy er zelfs dood in hun hutjes vonden, die reeds stonken. De eerste die hier van ons volk overleed, was onze geweezene Bootman, van 't land volk, op den 27 November, Ao. 1722, en de laatste stier op den 23 February, Ao. 1723, zu dat wy binnen den tyd van drie maanden twee derde van onze manschap verlooren hadden; hier onder was de Schipper, Stuurman, en Oppertimmerman; zoo dat wy als toen, nog met ons acht Personen in het leven waaren: waar van de meeste zich Ziek en zwak be von den. Ziet daar Lezers een zwei zwaare en drukkende slag; en in deze rampspoedige stand wierden wy meest alle nagten, van de Bandieten entrust. Deze onze zwakken toestand kennende, vischten ou hun gety, kwaamen des nagts, en zogten ons te overrompelen, en van kant te maaken, om dus het weinige dat wy nog hadden, meester te worden, en wy over hen aan den Koning niet zoude konnen klaagen. Nog voor de dood van den Schipper, hem in zyne krankheid bewaakende, wilde het dat my de slaap dus ontydig beving, Wannen ik omtrent de middernagt, (dit was de tyd die zy ge- meenlyk waarnamen, om 't boeltje te sloopen,) schielyk ontwaakte, door een vreesselyk geroep ; hier op sprong ik op, en zag zyn hut in den brand, als ook de andere, die door den wind aange- stooken wierden : alles was in rep en roer, krenpelen en zieken op de been, om malkanderen te helpen : hier moesten wy vegten, en den brand blusschen ; dit duurde zoo tot het aanbreken van den dag, wanneer wy de Schipper van zyn kadel afgeworpen, dood ter aarde vonden, zyn goed was gestolen, en alles in een desolate staat, en gelyk de ramp zelden alleen komt, maar gemeenlyk de eene elende op de andere volgt, zoo bevogten ons de Elementen en Sayzoenen, zelfs daage lyks Regen, Donder en Blixem, Stormen en Orkaanen die boomen ontwortelden, en om verre wierpen: dit maakten onzen toestand nog rampzaliger; ons voedzel was groente en wortels, die wy in de bosschen zogten; in 't kort dit leven was maar leven, en niet zonder reden agten wy die gelukkiger, welke naa de eeuwigheid verhuist, dan die hier nog in weezen waaren, en niet en wisten wat gevolg de tyd over hen zoude uitwerken. 