Our great West; a study of the present conditions and future possibilities of the new commonwealths and capitals of the United States;
Ralph, Julian, 1853-1903
Wanneer men, tegenover de bijzonderheid, dat, volgens tabel N*. 8, in de laatste jaren geene nieawe aanplanting van bosch-koffij meer vermeld wordt, let op de steeds toenemende vermindering van het getal ymchtdragende boomen bij die kategorie, dan zou men haast vermoeden, dat de bosch-koffij tot hare laatste dagen is gekomen. De pagger-koffij alhier schijnt ook haren ondergang nabij. Tegenover eene volkomen absentie van jongen aanplant gedarende bet geheele hier behandelde vijf jarig tijdvak, zien vij bet getal van 896,527 vruchtdragende boomen, waarvan in 1854 is geogsty afioemen tot 173,986 in 1858. Ons onderzoek omtrent de resultaten, welke de koffijteelt gedurende het tijdvak van 1854 tot 1858 in de versehillauie reaidentien m Java. Heeft gehad, afgeloopen sind, knnnen wij thans overgaan tot de mededeeiing yai)de 1) Kodiri dieode, tjdent het nog onder de Vor- ten van Soerakarta en Dokokarta ttond, tot en verbaauingaoord. — Zie wat wij »t voce aangtaode dit geweat en het gebraik van opinm aldaar heb- ben gesegd. *) Ten aanxien van de boacb-koffij in Kediri moeten wg weder op een ataalfje van Indiscbe atatiatiek wgzen. — In we^rwil dat, zoo als hitr-boveo ia gezegd, er reeda in de laatste vier jaita geen jonge aanplant van boaeb-kof^ meer aaa* wezig waa of althana vermeld wordt, en er du geen element meer voorhanden waa, waaniit de vrnchtdragende aanplant bg die kategorie koa worden aangevold, z * I wenden wir het efter der vrocht-dragende boomen van 188,841 in 1857 vcrhoogeo tot 188,451 in 18581. Ko. 213 beschoawiiigea en gevolgtrekkingen, fbt welke, oar het ons todijnt, dat ondeizoek de stof leiter. Yoonf eehter moeten wij nog de aandacht Testigen of eene bijsonderheid, die de teelt in bet algemeen betreft. Uit de ministeriele verslagen over dit tijd- TsJ[ blijkt) dat men heeft aangeplant: ia 1854 .... 19,164,640 boomen ,1855 .... 83,223,889 , . . 26,045,931 . . 23,704,877 . . 19,460,267 ,1856 ,1857 ,1858 If tesamen. . . 109,599,594 boomen >) waarraa yoor inboeiing: in 1854 . .. . 11,609,778 boomen , 1855 . .. . 15,647,461 , , 1856 . .. • 14,448,970 ^ ,1857 . .. . 14,911,986 t , 1858 . .. . 11,091,232 „ te 67,709,426 boomen ea dm roor uitbreiding: in 1854 .... 7,664,862 boomen , 1855 .... 6,676,428 , , 1856 .... 10,596,961 „ ,1857 .... 8,792,892 ^ , 1858 .... 8,369,025 , te samen. .. 41,890,168 boomen Het is moeijelijk na te gaan, velke betee- kenis de regering hecht aan de woorden imboe' % en wU^eidinff. Wanneer die beide woor- den geasamenlijk en, alfl ware het, bij tegen- stelling worden gebesigd, dan moet, naar het a» toeaohijnty onder het woord inboeUng be- giepen worden zoo ^eel Tan den nienwen aan- plaat, als dienen moet om den totalen aanpknt op de eenmaal bereikte hoogte te houden; ter- ^jl alsdan uUhreiduiff betrekking heeft tot dat- gene, waarmede de totale aanplant jaar voor jaar is verhoogd of yermeerderd, en in dien zin moet dns, wanneer er gezegd wordt, dat T8a . 1854*-1S68 van het nieuw aangephmte 41 nillioen boommi hebben gediend voor uit- breidiiig, ook blijken, dat de totale aanphmt, in 1854 aanwesig, met 41 millioen boomen in 1858 is Termeerderd. • Vestigen wij er^iwel met dese uitlegging het oog op de door de regering van den to- talen aanplant van 1854 — 1858 gegeven cijfers, zoo als wij die hebben opgenomen in onze ta- bel N®. 2, dan blijkt het, dat onze opvatting dier beide woorden in het geheel niet over- eenstemt met de beteekenis, welke daaraan door de regering schijnt te worden gehecht. Yolgens die tabel toch zien wij wel eens yermeerdering, doch niet tot het bediag der door de regering aangegeven cifers, maar ook yermindering; — maar ook yermindering; — zoodat het vcrscheil tus- schen de cifers yan het eerste en laatste jaar op verre na niet zoo groot is, als het had moeten of knnnen zgn; want het blijkt: 1°. dat yan 1854 op 1855 eene yermeerdering ring is geweest yan 25,365,745 boomen; 2°. yan 1855 op 1866 eene yermeerdering yan 6,091,757 boomen; 3°. yan 1866 op 1857 eene yermeerdering yan 12,396,680 boomen; 4°. yan 1867 op 1858 eene yermeerdering yan 71,686 boomen; cood At, na aftrek der yermindering yan 1856 op 1857, de geheele yermeerdering een cijfer aanwijst yan 21,236,264 boomen of mim 20, millioen minder dan men had mogen yerwachten, daargelaten nog, dat geen yan de hier gegeyen eenige de minste oyereenkomst hebben met die der, yolgens de regering, yoor ottbreiding gedane aanplantingen. Een yan beiden is dus waar: M de regering hecht aan de twee hier bedoelde woorden eene beteekenis, waaryan wij niet kunnen nagaan, welke die zij; hi er is in die yijf jaren door de koffijplantende beyolking yeel, helaas te yed, yerloren arbeid yerrigt. Dit it gemiddeld's jaara  KO. Doch laat ons zien, wat het gedane onder zoek ons heeft aangetoond. In de cerate plaats moeten wijzen op de verregaande onnaauwkeurigheden, welke wij in de cijfers der Javasche koflBjteelt hier cu dam:, waar dit het meest in het oog li^p, heb« ben doen opmerken, en die ons eenen hoogst ongunstigen indruk moeten geven omtrent de waarde van het overige. — Waar er sprake is van eene teelt, waarvoor de aanplantingen 300 millioen boomen of daaromtrent tellen, zou de jeisch eener naauwkenrige telling boom voor boom wel is 'waar ongerijmd zijn, en bet zou verregaande haarkloverij zijn, om te vallen op bijzonderheden, zoo als, dat op ultimo Maart 1855 (zie tabel N 2) gezegd worden aanwezig te zijn 226,103,320 vruchtdragende boomen, terwijl het blijkt, dat men eenige we- ken later maar 225,663,542 of ongeveer 440,000 minder heeft geplukt. Zoo willen wij er niet eens op vallen, dat men zegt, op ultimo Maart 1856 te hebben gehad 228,959,776 vruchtdra- gende boomen, terwijl er eenige weken later maar 219,316,385 of ruim 9^, millioen minder hebben kunnen worden geplukt. Immers wij kunnen ents zeer goed voorstelten, dat de opgave der op ultimo Maart aanwezige boomen geschiedt volgens loggers (die men er toch wel op na zal houden), zonder dat men juiste aanwekening heeft gehouden of behoeft te houden van elken boom, die uit-sterft of op de eene of andere wijze verloren raakt. Maar wat moet men denken van eijfers, volgens welke, in cen gegeven oogstjaar, niet 1,000, of zelfs 100,000, maar miUioenen vruchtdragende boomen meer zijn geplukt, dan er op ultimo Maart van zoodanig jaar gezegd worden aanwezig te zijn geweest? *). Wat moet men denken van opgaven, waamit 57 aanwezig 206,212,916 vruchtdragende boomen en werden er in dat jaar eenige weken er 212,068,782 geplnkt. Wanneer men de iabellen N. 6 en 7 met inaehtneming der jaartallen met elkander vergelgkt, dan zal men b^ verschillende residentien niet in een en betzelfde jaar, maar in verschillende jaren, verscheidene tolke onrerklaar-bare opgaven aantreffen. Bij voorbeeld Bantam Toor het jaar 1858, Krawang 1865 en 1-856, Preanger Regentschappen 1855 en 1867, Tagal 1856 en 1867, Japara 1856, 1857 en 1858, Soerabaja 1867 en 1868, Pasoeroewan 1855 en 1867, Probolinggo 1858, Bezoeki 1865, 1866 en 1867, Kmdoe 1857 en 1868, PatjiUn 1856 en Madioen 1865. Blick, bez. van Bezoeki en Probbinggo, dat van den staat van de totale aaoplanting op ultimo Maart 1854 twee verschillende leziagen zijn, die een verachil aanwijzen van 2 millioen boomen en meer zelfs P Wat eindeBjk van opgaven, volgens welke, zoo als in Kediri, het cier der vruchtdragende boomen bij de boschkoffij van 1857 op 1858 met ruim 50,000 boomen is vermeerderd, zonder dat er in jaren gebleken is van eenigen jongen aanpbint, waaruit die toeneming zou kunnen worden verklaardr Yermindert dit een en ander eenigzins de waarde van onze bereke ingen, tot onze verontschuldiging strekke bet,, dat wij van den nood eenigd makende, niet anders konden doen dan te roeijen met de riemen, die ons gegeven waren. Zulke opgaven hebben den schijn, also men, ter voldoening aan een, wettelijk voorachrift, maar op goed geluk eijfers heeft ingevuld, zonder te bedenken, dat dal statistic, zich daar- van meester makende, hart weinige vertrouwen, dat zij verdienen, dal statistic, zich daar- van meester makende, hart weinige vertrouwen, dat zij verdienen, dal statistic, zich daar- van meester makende, hart weinige vertrouwen, dat zij verdienen, dal statistic, zich daar- van meester makende, hart weinige vertrouwen, dat hier een teel geldt, waarin meer dan een der der landbouwende bevolking ved Java, niet uit eigen vrijen will, maar gedwon- gen, is betrokken; — ee^ie teel, waarij de be- ta! ing van den arbeid niet is geregeld krach- tens Eene overgreifen komst tusschen den arbeidenen, maar door dezen ex plume potestatis is vastgesteld, en dat nog wel volgens eenen maatstaf, die niet vraagt naar den zugepresteld, maar naar de soo wel vallige resultaten er van; — eene teelt eindelijk, waarbij de ondernemer de behartig zijner belangen moet overgeven in handen van tusschenpersonen, die, zonder zelven een regt-streeksch, vitaal belang bij de zaakte hebben, en gewopend met eene geweldige magt, door hrt uitzigt op bevordering en den prikkel der kunit-procenten, onwillekeurig zelfs, telkens gewar loopen van het belang van hvnnen {«£&• cipaal zeer eeuzijdig op te vatten. Onze geringachatting der inlandsehe HboMen, waarvan wij op meer Dann een plaats in dit Woordenboek blik hebben gegeven, ont daat Men zie onder anderen op het artikel Jar a, Deel I, pag. 686, aan^. het einde der S« noot, pag. 587, 2e kol.. pag. 588, 1« kol.. pag. 588, 1« kol.. Men houde hiertuj wel ia KO. 215 ODs Tan de Torpligtiiig, om te hunnen aanzien in eenige yeroDtschuldlgingen te treden. Witt erenvel de £aropesclie ambteDaren betreft, ofachooB wel geen hunner zal wiUen bewerea, dat hei nil knmam a me alienum ptUo op bem niet toqMUsdijk zou zijn, zoo is bet er tocb rerre af, dat wij met bet bier beveerde een smet op hen zouden willea werpen. Maar er sjn in bet menscbelijk leveu van die zaken en oDstandii^eden, die, wanneer wij daar gedurig in TerkeereUy onwillekeurig, ja onzes ondanks^ ee&ea yerkeerden invloed uitoefenen, waartegen wij niet altijd bestand zijn of blijven. Oiuiertiuacben» — en biermede ziju wij ge- komea tot hetgeen wij in de tweede plaats aan te merken bebben, — ondertusscben geven de cijfen^ zoo gebrekkig als die in de r^erings- verslagen yoorkomen, in yerband tot de mededeelingen, welke wij bier en daar, met op- sigt tot de koffijteelt, in die verslagen bebben opgevangen^ eene boogst treurige gescbiedenis Tan die tedt te lezen. Uit alles sou men baast moeten opmaken, dat, ofscboon bet kultuorstelsel nu reeds 30 jaren geworkt en millioenen bij millioenen schat aeworpen beft, men er in de verste Tute niet aan beeft gedacht, om eene beboorlijke statistiek te bebben van de gronden, oyer boe yeel yoor de koffij gescbikte gronden men de beacbikking bad, ten einde daaruaar, in yerband tot bet zielentiJ, dat men bij de teelt zoa kunnen bezigen, en tot den aibeid, dien men bedecken buisgezin in redelijkbeid zou kunnen bezogen, beboudeoa bet en reserve bouden van eene genoegzame boeveelbeid tot aanyull ing van beten, niet dan na eenige jaren braak te bebben gelegen, later weder zou kunnen w or den gebruikt. Vanwaar anders die noodkreten, welke men met opzigt tot de meeste residenllea yememt omtrent steeds nijpender gebrek an gronden? Waarin anders moeten wij eene verklaring soeken yoor die erbarmelijke beken-tenissen, dat men Jder geplant beeft op scbrale glagayelden en op gronden, die reeds twee en drie malea yoof de teelt waren gebezigd, zonder beboorlijk op bun yerbaal te bebben kunnen komen; daar de koffij teelt in bet een of der distrikt beeft moeten intrekken, omdat zij te bezwarend voor de bevolking was geworden; terwijl men op andere plaatsen weder geene kans ziet tot bet doen van nieuwe aanplant. Ingen, zonder de bevolking op 30 palen van bare woningen te laten werken? Neen, zonder te zorgen voor den dag van morgen, beeft men maar voor de voeten weg geplant, en terwijl men den mond fol beeft van zorg voor de kracbten der bevolking, blijkt bet tocb uit alles, dat men den boog niet sterker kon. spaunen dan reeds gescbied is; — en zonderling is bet te zien, boe in de residentien, waar bet nijpendst gebrek aan gescbikte, niet al te yer gelegen gronden wordt gevoeld, men zoo op eenmaal de wenscbelijkbeid  bet werk worden gesteld, om, ten einde de koffelsteelt wegens gebrek aan genoegzaam nabij gelegen gescbikte gronden van bare eenmaal befreikte bekleidte, gebriken ons bet bewijs te leveren, dat de koffelsteelt van Java een boogte bewijs te leveren, dat de koffelsteelt van Java een boogte bekleidt, er dan groote waarscbijnlijkbeid bestaat, dat men niet dan afnemende oogsten zal te wacbten bebben. Tenzij men terugkeere tot bet punt, waarvan Men, zoo al niet bij den aanvang, dan tocb reeds voorlang bad bebooren uit te gaan, te weten eene beboorlijke opneming der in idere residentie aauwezige gescbikte gronden, welke men yoor de teelt aou kunnen gebiuiken, zon- bft oof^ dat geringaehatting nog geene minachtiog it. MinaelitiDg kan leobts bestaan ten aanzien Ta iemand, die hooger in zedelgke en verstandelijke atwikkeling had kunnen staan, dan bij werkelijk teat De lage trap, naarop de inlandsche boofden in beide die opzigten ataan, is niet hunne scbnld, CO men kan za daarom allccn gering schatten. Namelijk wat de uitgebreidheid der aanplantingen aangaat. Be koatbare sending van den Hoogleeraar W. H. DB YaiESZ, — eene sending, die w^ om bet booge belang der Sauk verre zijn van afte keuren, kan dienen tot een staaltje, hoe men, na alle verontschuldigingen omtrent hevige regens, snuitkevera en wat niet al, als ook na alle vmchtelooze pogingen, om den koffijboom te snoejen, te bemeaten en om onde, vruchtdragende boomen door nitkappiog te tracbten weder vruchtdragende te maken, eindelijk ten einde raad was. Der daarbij uii het oog te verlieseu noch het getal gezinnej dat men werkzaam zou kunnen bepalen, hoe ver men de aanplanting zou kunnen bepalen, hoe ver men de aanplanting zou kunnen bepalen, hoe ver men de aanplanting zou kunnen bepalen, hoe ver men de aanplanting zijn geworden, zal de wetenfiohiy van alle mogeli)ke geleerden niet veel meer dan palliativen aan de hand kunnen een, die, slechts tijdelijke verademiggevende, ten laatste den slag niet kunnen afweren. Dit is te meer noodig, omdat men, zel& met eene slechts opperrlakkige kennisz, ziende blind moet zijn, om niet tot de slotsom te ko-men, dat de teelt der koffij op Java daar niet Bijzonder te huis behoort, althans zoo het eene uitgemaakte zaak is, dat van geene aanplanting aldaar iets goeds te wachten is, die niet door hoog opgaand hout, als dat der dadapboomen, eenigzins beveiligd wordt voor de te felle hitte der zonnestndeu. Er is geen boomkweeker zoo eenvoudig, die u niet weet te zeggen, dat een vruchtboom tusschen hoog opgaand hout geen krachtigen groei kan hebben, maar hoog moet opschieten, zoodat door de geilheid van den groei aan de Truchtdraging wordt te kort gedaan. Is het dus om die reden te yoorzien, dat de koffij boom op Java moeijelijk er toe gebragt zal kunnen worden, om zoo veel af te werpen als in de landen, waar hij geacht kan worden te huis te zijn, in dat hoog opch. Leten, dat men door geene besnoeijing anders dan weder ten koste van de vruchtdraging kan tegengaan, ligt voorts nog het bezwaar, dat eene behoorlijke plukking er zeer door bemoeijelijkt wordt. Bé de zeer schrale betaliug, welke de koffij- plantende bevolking over het algemeen voor haren arbeid erlangt, kan die pluk, in de ge- geven omstandigheden, niet anders dan zeer zorgeloos, ja roekeloos geschieden, zoodat er niet aileen veel verloren moet gaan, maar ook de boom schade lijdt. Wil men derhalve, zoo lang de aanplant niet anders dan op de tegen- woordige wijze kan geschieden, eenen beteren pluk verkränen en, behalve alle mogelijke ver- beteringen in de teelt zelve, langs dien weg door een meerder rendement van den boom (en niet door overdreven uitbreiding) tot een hoogere produktie komen, zoo verhooge men niet aileen het loon van den planter, gelijk men reeds aangevangen heeft te doen, maar zorge tevens, dat hij niet meer boomen te pl ukken krijge, dan hij binnen eenen behoortigteten tijd met gemak en zorg plukken kan. Zoo doende kan hg tot de serving komen. dat wat goed en zoigvuldig geachiedt, op dea duur het best beloond wordt, en mag men misschien de verwachting koesteren, dat hq zich eenmaal met de koffij teelt zal verzoeoen. Zoo lang evenwel het koffijstelsel behoodea moet blijven, en wel op den voet, waarop het thans befltaat, is er groot gevaar, dat die verwachting zich niet zal verwezenlijken, tenzq de regeriug, na eenen meer rationeien toestand te hebben ingevoerd, besloten zij» wn elkea terugkeer tot overdnjving kraditadig tegea te gaan. Behalve ee verbetering der teelt voor zoo ver die mogelijk mogt jdjn, en eene betere biet taling van den planter, die zoo min mogelijk aan de wisselvallige kansen van zijnen arbeid dient blootgesteld te worden, zal het doel, waamaar men te streven heeft, naar ons in- zien niet beter bereikt kunnen worden, dan door, met afischaffing der kultuarprocenten, zoo als ze thans geregeld zijn, de uitzigten op bevordering en het genot van eene b1uteDg^ wone geldelijke belooning zoo voor deinlaudsche Hoofden ab voor de Europesche ambteoaren, aan wier leiding de teelt wordt toevertrouwd, afhankelijk te maken van hun erastig streren, om de teelt zoo hoog mogelijk op te voeren, niet door uitbreiding quand mAie, mux door al wat, zonder aan de reputatie van De Jan-koffi schade te doen, het rendement per boom en, bij gevolg van dien, de produktie per huisgezin kan doen toenemen. Zoo verbindt men hun belang met dat der bevolking, en al de regering bij beider zamenwerking waarl geen schade lijden. Het zoeken moet dus zijn, in de eerste plaaia, om zoo veel, maar ook niet meer te planten dan men vooraf zeker berekenen kan zonder schade voor de bevolking en voor de beschikking over genoegzame gronden te kimwn?ol-houden; vervolgens om den naar dien maatstaf berekenden aanplant zoo goed en zoo zorgvuldig mogelijk te behandelen en daarvan de meest mogelijk partij te trekken. De vraagy — en hiermede zijn w^ gd^omen tot de laatste beschouwing, tot welke het g^ daan onderzoek ons de stoffe levert» — de vraag of aan den bier gedanen eisch steeds zal kunnen worden voldaan, zoodat geene herhaling te vreesen zou zijn van de geschiedenia der koffijteelt, gelijk wij die hierboven hebben leeren kennen, en of mitsdien het voortdurend beataan der Gouvemements koffijteelt langs dien weg gewaarborgd zou kunnen worden, gelooven vij dat bezwaarlijk voor een. bevestigend antwoord vatbaar kan zijn. KO. 217 De steUing, dat er geene inrigting van men- sebelijke Tinding kan bestaan, die aan de alge- meene wet der yergankelijkheid niet oDderworpeu zoa ajn, sal, meenea wij, moeijelijk kunnen tegeogesproken wordea. De geschiedenia van al de TOora%egane eeuwen kao ons van de wurheid dier steUing OTertuigen, en het ge- loof aan eene altijd voortgaande ontwikkeliug Tu bet menschdom zegt ons, dat het ook in den Tonrolge niet anders zijn zal. JBehoudens doe algemeene waarheid meenen wij evenxoo lis ontvijfelbaar te mogen aannemen, dat de Ittgere of kortere daur yan welke menschelijke iniigting ook niet anders dan van haren meer of minder deugdelijken grondslag, of van het meer of minder tijdeiijke der behoefte, waarin sj meet Toorsieny af hankelijk kan zijn. Bij eeae toepassing van die beschouwingen op het koltuurstelsel worden wij, sonder in eenigen twijfel te Terkeeren omtrent het tijdel, dier inrigting, ab van Eelve gebragt tot de Traag: kan dat stelsel met het oog op zijnen groadsbg, het beginsel, waarvan het uitging, en de behoeften, waarin het bij de invoering hete te Toonden, geacht worden nog.lang te undlea buinen doren, of wd xijnen tijd te hebben gehad? Wij sehromeu niet er voor nit te komen, — gedijk wij tronwens bij vele gelegenhen in dtt Woordenbodc reeds gedaan hebben, — dat «Toor eenen bijzonder langen dunr yan het sidsel, wanneer wij letten op de daaryoor geitelde yereischten, weinig of geene waarborgen Het stelsel heette de produktiye Krachten Fan Java en sijne beyolking te sullen ontwikkeleo, en in effecte het niets anders dan de produktie van den grond yermeerderd. Eene stoommachue zal gewis meer presteren, wanneer men haar 300, dan wanneer men haar slechts 100 dagen in het jaar laat werken, maar zal daarom van eene machine van 10 tot eene van 30 paardeiikracht zijn beyorderd? Het stelsel hete de materiele conditie van den Jayaan te zollen yerbeteren, maar wat beteekent het bij die gedachte en bij dedagelijksche postuitingen der yoorstanders yan het stelsel opdit punt zich in slaap te wiegen, wanneer onbannhartige gefällig ons aanstoonen, hoe j ammerUjk bet daarmede gesteld is, en een beter gevoelons zegt, dat het n Letters kon zijn, om de cenond, reden, dat het op dit punt iets. Dat nog maar in eenen betrekkelijken zin; dat is, niet door yerbeteriog van grond of knittinn, nuar door gebraik van meer grond dan vroeger. geheel anders in het schild yoerde, dan het op zijnne banier als lens had gesteld? Het stelsd hete gegrond te zijn op den maatsohappelijken toestand en op de maatschappelijke instellingen yan den Jayaan. Die bewering, ofechoon daarop wel iets zon zijn an te merken, wülen wij yoor het oogenbUk oorwaardelijk aannemen, om ons weder de yraag te yeroorloven, wat het beteekent, zich bij die gedachte in slaap te wiegen, wanneer en beter geyoel ons zegt, dat die maatschappelijke toestand en instellingen onyereenigbaar zijn met eene opleiding en yeredeling yan het yolk, dat er onder gebukt gaat. Het stelsd hete ter beyordering yan het belang yan Nederland te zallen strekken. Wan- neer op dit punt de kwestie alleen Most loo-pen over cifers yan guldens en centen, ja, dan kunnen inj zeggen, dat Nederland er door be-yoorden is geworden; maar wat heeft het Nederland doen toenemen in zedelke waarde en kracht, wat heeft het Nederland doen toenemen in de schatting der wereld, wat meer z in onze eigene schatting?). En wat zullen wij zogen yan het beginsel van dwang, waaryan, men moge het yerbloemen of tegenspreken, het stelsel daarom niettemin uitging en nog uitgaat? Dwang is eene kracht, die niet lang kan aangewend worden, en daar-door alleen yoor het tijddijke yan het stelsel getuigt. Eindelgk (en dit is niet de minste grief, die wij nog hebben in te brengen), ofechoon nie-mand slechter koopman, industrie El of ordernemer yan groote exploitation kan zijn dan eene regering, omdat zij al hare belangen in die yerschillende opzigten meet toeyertrouwen an menschen, die zelye er geen dadelijk belangen, het stelsel heeft de Nederlandsche regering tot dat alles gemaakt. Eene regering, die zich daartoe laat yinden, regeln niet meer, maar daalt van haar hoog standpunt af in het worstelperk der partikuliere belangen, boyen welke zij nooit moest ophouden. Het beeft ons zoo verlamd, zoo alle zelf-vertronwen benomen, dat men niet acbroomt, van bet al of niet beboaden van bet stelsel het beboad van Nederland afbankelgk te maken. Zoo dacbten en spraken niet onze yoorouders, toen zg, zonder kolonien en zonder koltnurstelsel, den Kamp tegen bet oyermagtige Spanje aangingen. Zoo dacbt en aprak Nederland naanwelijks dertig jaren geleden niet, toen bet, ofsqhoon nog zonder kniltanrstelsel, als iin man pal stond tegen devergnizing en miskenning yan Europa. Eingangrösten, schijngrösten en drogredenen zoo ligtelijk te Yerleiden is, om aan hare eenige, ware roe- ping ontrouw te worden en zich te begeven op een veld, dat haar yreemd is en blijven moest, — een veld, waarop voor haar noch roem, noch eer 'is te behalen, eu waarop zij gevaar loopt van het onKijdig karakter, dat hare grootste Joaofat is, te verliezen en vro^ of laat de aanspraak op de dankbaarhoid en de achting van het volk te verspelen. De strijd, sedert eenigen tijd tegen het knl- tunrstelscd aangevangen en met elken dag in hevigheid toenemende, is ons het bewijs, dat een zeker gevoel, alsof het daarmede niet in ailes rigtig is, meer en meer levendig wordt en dat de glans der millioen En schats, welke Het aanworpen heeft en nog afwerpt, niet meer in staat is om het aanvankelijk er door ver- blinde oog langer afgewend te houden van den tdonkeren achtergrond van het tafereel. Onedeie hartstogt, bedoelingen en drijfveren mogen daarbij in het spd zijn, — waar en wanneer is ooit eene zak, hoe heilig ook, geheel daarvan bevrijd gebleven? — in den strijd zien wij niets minder dan de openbaring van eene diep gerodelde behoefte, om zwaargekrenkte beglüselen weder tot hun voile regt te doen komen. Be nitslag van den strijd kan, nu hij eenmaal aangevangen is, niet meer twijfelachtig zijn. Om den wille der vele en uiterst gewigtige belangen, die zich aan het atelsel hebben vastgeknoopt, faopen wij, dat de slooping metgeenen onbedaohtzamen ijver moge geschieden, en dat de Nederlandsche regering nooit nit het oog moge verliezen, dat, heeft de optrekking van het gebottw eene bu It engewone mate vanschran-der-dijk vorgeden, gednid gevorderd, er bij het afbreken, om niet onder het pinn te worden bedolven, nog vhj wat meer wijsheid, väterdijk kalmte en matig noodig nügen zijn. Wij willen het artikel over de koffij eindigen met nog kortelijk mede te deelen hetgeen ved deelen van Nederlandsch Indie in de regeringsverslagen der laatste jaren vermeld vinden. Sumatra's Westkust. Hier schijnt de koffij teelt, ofschoon nog verre van de hoogte, waarop die van Java is gebragt, eene uitbrei ding te hebben gekregen, zoo als in geene der andere buitenbezittingen. I de produktie heeft bedragen: in 1853  129,121 Pikols 826,16 Even als op Java wordt hier het plantea van koffij op eene hoogte van 1,000 a 4,000 voeten voor raadzaam gehouden; terwijjl ook in de keus der gronden, even als daar, niet altijd met de noodige zorg en kennis is te w^k g^aan. Daaraan, als ook aan den tegenzin der bevolking tegen aanplantingen in groote, gegelde tuinen, die, naar  en de zeer gunstige oogst van 1854 aldaar bepaaldelijk wordt toegeschreven aas de langdurige droogte in het vorige jaar, de koffij- oogsten op Sumatra's Westkust der jareu 1856 en 1858 gezegd worden bijzonder te hebben geleden in het eerste jaar door langduiige droogte, en in het laatste jaar door felle droogte gedurende den bloeitijd. Hoe het in dit gouvernement gesteld zij met de afzondering voor de teelt van een gededte of het geheel der bevolking van sommige distrikten, is uit de ministeriele verslagen niet met juistheid aan te wijzcai. Geeft hetgeen wij in sommige van die verslagen vermeld vinden, over het algemeen den indruk, alsof er met opzigt tot de vraag, wie en h oe velen zicii met de koffij teelt afgeven, eenigzius naar eigen verklingen en convenientie door de bevolking en hare Hoofden wordt gehandeld, soms vindeu wij ook hier en daar eenen wenk, waaruithet tegendeel zou zijn op te maken. Uit het verslärter over 1856 toch blijkt, dat men een vermeerderden aanplant van 4,000,000 boomen kon te gemoet zien, doordieiimene uuge distrikten der zuidelke afdeeling (in de residentie Padang) tot de koffijteeU kad doei^ om-goon. Geeft dit in zekere mate te kennen, dat het plaatselijk Europeesoh bestuur bepaalt, Zie pag. 119 der officiele uitgave. KO. 219 waar er al dan ntei koffij zal worden geteeld, un den anderen kant vinden wij m hetzelfde Terslag vermeld, dat de verdeeling yau den arbeid bij de teelt aan de Hoofden der beveling is overgeiaten, zonder dat 4r tevens blijkt, of die Hoofden eenige bevelen yan het Europesch gezag ontvangen omtrent het zielental, dat in iiet een of ander dist Krikt bij de teelt verlsaam meet ziya, of omtient het getal boomen, dat men per hoofd, per hnisgezin of per soekoe geplant wenscht te zien. Zoo yindt men in het yerslag oyer 1856 meldisg gemacht yan een toezigt oyer de anplantingen, met bij yoeging, dat het zeer woidt bemoeijelijkt, doordien de beyolking de Toorkenr geeft aan aan plantingen in kleine ivintjes bij de kampongs boyen die in groote, geregdde tuinen. Geeft dit eenigzins aanleiding tot de yeronderstelling, dat dit toezigt gehou- den vordt door Europesche ambtenaren, zoo brengt de omstandigfaeid, dat het Hoofd des bestnurs yan Sumatra's Westkust het een jaar ▼einig vaarde. hecht aan de bij hem ontyangen opgayen omtrent het getal boomen yan den aanplant *), en het andere jaar daanran eene globale opgaaf in ronde djfers doet ^), ons in onzekerheid omtrent den aard yan dat toezigt, als ook Omtrent de yrang hoe yer het zich mtstrekt: dat is of men zieh daarbij bepaalt tot het toezien, dat de aanplant geschiede op geschikte gronden en op de meest doelmatige wijze, dan wel of daarbij teyens niet alleen gagelde aanteekening wordt gehouden yan het I getal, dat men plant, maar ook eenige regtreeske bemoeijing met den pluk plaats grijpt. Voegen wij bij dit alles nog eenige andere bijzonderheden, die ons meer bepaaldelijk uit bet yerslag oyer 1858 *) blijken, zoo als, dat de keoze omtrent de wijze yan aanplanting, hetzij in groote geregelde tuinen, hetzij in of bij de bosschen, hetzij eindelijk in kleine tünen bij de kampongs, geheel aan de beyolking is oyeigdiaten, terwijl aan hare Ho of den eene belonging yan 50 cents per pikol wordt toe- gekend yoor hunne leiding en medewerking bij de teelt,  ich gegeben tot het anleugnen von meer in den binnenlanden, en daar eene uitbreiding der teelt meer in den stukken eene  produktie en de mate yan daaryoor geyorderden arbeid per hoofd of per soekoe. Eyenzoo worden wg omtrent het, naar ons inzien, belangrijkste punt yan de koffij -kultuur, het rendement namdijk per boom, geheel in het duistere gelaten. Wel yinden wij vermeld: l**. in 1853, dat gedureude dat jaar waren aangeplant: in geregelde tuinen. 1,229,888 boomen , bosschen.... 4,333,923 /, , kampongs.... 6,740,064 # te zamen... 12,303,875 boomen en dat op ultimo December yan dat jaar de geheele aanplant 52,410,282 boomen telde; 2^ in 1854, dat de aanplant in dit jaar was yermeerderd met 12 ,032,171 boomen; 8 in 1855, dat op ultimo December de anplant telde 64,380,667 boomen; 4" in 1856, dat de aanplantbgen naar gissing 69,000,000 boomen t^den en nog met 4,000,000 boomen zouden yermeer- * Pag. 187 der officiele uitgave. * Bus waaraohgalijk yan het cgfer?aa 52,41 0,282 in 1858 was gebragt op 64,442,458 boomen. Der halve ruim 61,000 boomen minder, dan wij berekend hebben, dat op ultimo December 1854 aanwezig moesten zijn. Dit son tot de geyolgtrekking leiden, dat er in 1855 geeiA nienwe aanplantingen hadden plaats gehad, 6f dat Tan den op altimo December 1854 aanwesigen aanplant een belangräk deel meet sijn Torioren gegaan. derd worden, ten gerolge van de hier-boyen reeds vennelde bijzonderheid, dat eenige distrikten der zuidelijke afdeeling tot de koffijteelt souden OTergaan; in 1857, dat op bet einde Tan bet jaar de aanplantingen telden raim 79,000,000 boomen, of ndm 10,000,000 meer dan in bet vorig jaar; terwijl 6**. Toor bet jaar 1858 van de aanplantingen boegenaamd geene opgaaf wordt gegen; maar bet z Al wel geeue Terontaohnldiging beboeren, dat met zuike mededeelingen, waarbij nog gemist wordt eene afaonderlijke opgaaf ran bet getal yrucbtdragende en niet yrucbtdragende en niet yrucbtdragende bekend, er geene mogelijkbeid bestaat, om zelfe maar bij benadering te komen tot eene berekening van bet rendement pervrucbtdragenden boom. Bij die onzekerbeid ontbreekt bet ona even-wel niet gebeel aan indioatien, die bier en daar in de yerschiedenen yer-wachten, en ona regt sobijnen te geyen tot de yer-wachten, of dat rendement wel zoo yoordeelig, is, dat men op grond daaryan mag yer-wachten, dat de koffijteelt yoor de daarbij betrokken Sumatraan beyblking eene ge-wilde teelt is, of dit meer en meer worden zal? In bet yerslag yan 1866 lezen wij (pag. 119), dat, sedert men opgebonden bad de koffij te planten in groote geregelde tuinen, die alien slecht geslaagd waren eu waaryan de Sumatraan eenen afkeer beeft, de koffij-kultuor, nn de beyolking naar yerkiezing in de bosscben en bij de kampongs mogt planten, eene bloei-jende teelt was g Neworden, zoodat kleine yolkshoofden en andere planters eigen tuinen yan 6,000 boomen badden aangelegt  bevolving per pikol betaalde, alspoedig eene yerhooging yan dien prijs tot aan- moediging wenscbelijk werd geacbt, zoo- dat die yerbooging eerst tot / 9Vc en later tot 10 per pikol, eyen als op Java, dan ook werkelijk yerleend is geworden ; 2". dat ook bier kultuur-procenten aan de Hoofden der beyolking worden toege- kend en wel tot een bedrag yan 50 cents per pikol, waaryan Vt ▼oof ^ Lara'sboofd, Vs ^^^^ <^^ Pangkoeloe Ka- pala en 7t ▼oor den Panghoeloe Soekoe^). ■ Uit bet StaaUblad van Neierlatukck Indie en de yerscbiUende koloniale yerslagen hebben wij ons niet kunnen yergewissen, boe yeel per pikol koffij aan de inland Ach Hoofden op Java Wegens kultuur-procenten wordt te goed gedänge; maar yoor zoo yerre eenige yergelijking, wat den rang betreft, tusscben de Sumatrae bier opgenoemde en de daarmede eenigzins geldkstaande Jayanscbe Hoofden te pas komt, meenen wij bet er yoor te mogen bouden, dat de aan de eersten toegelegde procenten steUig niet lager, zoo niet booger zijn, dan die welke de Jayanscbe HooMen genieten. Is ons yermoeden omtrent dit laatste niet ongegrond, dan zou daarin, dunkt ons, bet bewijs zijn gelegeu, dat op Sumatra een sterker prikkel noodzakelijk is geacht, ofscboon bet dan nog de yraag zou zijn, of daaryoor aanleiding beeft bestaan in undere ingenomenheid met de teelt Bij de beyolking zelye of hare Hoofden, dan wel om deze buitsten, die bij den meer democratischen geest der Sumatraschen instel- lingen yeel minder gezag op de beyolking kun- nen uitoefenen, dan de Hoofden op Jaya, aan te sporen, om, yoor zoo yer bun gezag bet zou toelaten, uiets onbeproefd te laten, wat de koffij -kultuur in bun midden zou kunnen doen slagen. Yer bet jaar 1848 bad de Sumatrae beyolking de yrije beschikking over de koffij, die zij teelde, en bet Gouvernement bief daarran, bebalye een uitgaand regt, ook een territo- Een Lara'sboofd is zoo yeel als een Distriktshoofd; de Panghoeloe Kapaia schijnt hot Hoofd te z^n yan eene negerie of dorp, en de Peufhehi Soekoe het Hoofd yan elke in de n^erie ssowe-zige soekoe of stam. Het nitgaand regt bedroeg vroeger / 2 per pikol b\i aityoer naar Nederland onder Nederland-ache ylag, en / 4 bg elke andere kategorie raa nitToer. Thans wordt, yolgena het regeriagsrenlag KO. 821 raal ngi, dat» even als het '/^ wegens land-rente, waaman de Jaya-koffij on Der werpen was, Vandujuk niet anders sal sgn geweest dan eene belaating of heffing wegena het gebruik no den grond. Maar terwijl op Java de be- Tolking, y66r de inyoering Tan het stelsel van deo GoQTerneur-Gmenud yah bbhBosoh, zelve de Tan liare koffij yerscholdigde belasting, hetzij ill prodiikt, hetzij in geld, aan het Gonyerne- nent kweet, werd door den Heer yak den fioscH, toen hij in 1833 de Sumatraache koffij aau het bedoelde territoriaal regt tot een be- diag, soo wij ona niet bedriegen, yan / 5 per ptkol onderwierp, teyens bepaald, dat het eerst bij den nityoer moest worden gekweten. In deien stand yan zaken heeft men in 1848 eene yerandering gebragt, uit aanmerking, ge- lijk beweerd werd, dat de koffij plantende be- Tolking op Sumatra, die te yer yan de stran- den geyestigd was, en daardoor niet dan met modte en groote kosten hare koffijne, maar eene slechte betaling yoor haar produkt ontving, en dit niet kon strekken, om haar meer en meer Inst in de teelt te doen krijgen. Als eene yerbetering werd haar dus in 1848, eyen als der Jayansche beyolking in 1832, de yer- pligte leyering aan het Gouyemement opgelegd tgen eene betaling yan / 8^3 per pikol yoor de goede soorten en yan/ 7 yoor de inferieure koffij. Door die yerpligte leyering, welke moest ges chieden bij de inkoopspakhnizen in het bin- Benland, zou dus de beyolking ontheyen wor- den yan de zorg yoor het transport barer koffij mar de marktplaatsen aan het strand, of wed verd zq onttrokken, gelijk het heette, aan den dnik yau de opkoopers in het binnenland. Het doet ons leeii te moeten bekennen, dat vij de bier opgegeyen aanleiding yoor den naatregel yan 1848 niet beschouwen als de ware, maar als eene yooropgezette, waaiachter acb de werkelijke bedoeling, yermeerdering der baten yan Sumatra, eyen als bij de inyoe- ring in 1832 yan het koffij stelsel op Jaya» yer- school. Wij achten ons yerpligt de gronden Toor deze onze meening op te gey en. Bijkans ter zelfder tijd dat op Jaya der be Toiling de yerpligte afleyering yan hare koffij verd opgelegd, stelde de Gouvernement-General VX nxH Bosch ten aanzien yan de Sumatra-koffij eene andere regeling yast, waarbq, be-orer 1857 (ptg. 1858 der ofHeide nitgaye), geheyen fi */t ei 1% % bg nityoer naar Nederland of naar ddot, nit s opeeattn. houdois de betaling yau een territoriaal regt, hetwelk, eyen als het uitgaand regt, door den groothandelaar of den uityoerder in de hayens yan afscheep moest worden gekweten, de be- yolking de yrije beschikking oyer haar produkt behield. Yoor eene zoo tegenstrijdige behandeling yan eene en dezelfde zaak kunnen wij geene goede reden yinden dan in de omstandigheid, dat destijds het Nederlandscb gezag zich in de bin- nenlanden yan Sumatra nog weinig of niet kou doen gelden, en dat de Heer yam den Bosch, die de ongelukkige expeditie tegen de Padaries in 1833 had bijgewoond, zioh gedurende zijn yerblijf t^ Westknst zal hebben oyertnigd, dat met de geringe magt, waaroyer men kon be- Bohikken, de Yoorzigtigheid gebood, eenen an- deren weg in te slaau met de Sumatrasche bevollkommen, die door haren meer fieren inhobenen door het gemis yan inyloedrijke Hoofden, op wier medewerking het Gouvernement zich zou kunnen yerlaten, minder gemaktig te leiden is dan die yan Java. In 1837 kwam door de ionemig yan Bondjol an den  Indie, na erst te hebben afgewacht, welken invloed de bergfängig yan het land op de bergfängig, ziende dat zij ontoereikende bleven tot deklung der uitgayen, eindelijk bergfängig heben, dat het oogenblik daar was, om door het zelfde middel, dat op Jaya zoo gunstig had gewerkt, ook de opbrengsten yan Sumatra te doen stijgen. Het is ook niet wel aan te nemeo, dat de geiroge betaling, welke de bevolking onder het begins el van yrye beaohikking orer hear produkt daaryoor ion hebben gekregea, erst zoo yele jaren, nadat dat beginsel had gewerkt, ter kenni yan het bestuur 