Vaderlandsch woordenboek. 35 deelen and Byvoegzels 13
Jacobus Kok
VRovweEN- PAROCHIE, in rang het laste der drie Dampfer, welke gezamentlijk, nevens de onderhoorige Landen, uit maaken de. fehoone en veue Friefche Grietenij, het Bildgenaamd, de negende en insgelijke de leatite in het Kwartier van Westergo. Vrouwen - Parochie in het Ostlijkite der Bilddorfpen, leggende met de twee overigen, Ss. Fakob Parochie en St. Anna Parochie, aan den franzen en breeden rechten Middelweg, die door de Grietenij loopt. De Plaats, welke negenéavijftig Stemmen uitbrengt, beftaat uit eene dubbele buurt netre en zindelijke Huizen. De Kerk is een goed gebouw, hebbende eenen fpitzen Toren. Onder dit Dorp behooren de twee nabuurige Gehugten Oude- en Nieuwe Bildtzijl. Naa de eerstgemelde dit Distrikte, diende het eerstgemelde ich Gehugt tot eene waterloozing of Sluis (zijnde de betekenis van het woord Zéj/, in de Friefche Jandtaale ) voor de binnenlanden; zijnde bet toenmaals san Zee gelegen, en ecene zeer leevendige en bloe Iende Plaats, van. wegen den handel, voorall in Graanen, die aldaar om- gering. - Door de aanflijking der Voorlanden wierde, allengs- kens, de Plaats te onbruik, en wierdt zij van de Nieuwe- Bildtzijl vervangen; doch die insgetijks, door de zelfde oor- zak van aanflijking, een diergelijk lot ondergaan heeft, en nu voornaamlijk van Boerenwerklieden wordt bewoond. Het Bi/dt, naamelijk, op dat wij dit ter loops aantekenen, eertijds eene opene Zee’, door opflibbering allengskens droog geworden zijnde, wierdt, door het leggen van zeer zwaare Dijken, met onnoemelijke kosten, tegen de woede der Gol- ven beveiligd, en alzo veranderd in eene streek Lands, die, in’ vrogtbaarheid, naauwlijks eene weergae heeft. De wel- vaart der Opgezeetenen, en de fraaie Landhuizen, welke zij bewoonen, kunnen hier vam getuigenis draagen; tot verwon- deringe der bewooneren van de overige Provincien, welke deezen oord koomen bezoeken. Als eene bijzonderhtid mo- gen wij hier nevens voegen, dat alleen in deze Grietenij, nict de gewoone Friefche Landtasl, maar genoegzsam de zelfde taal, als in de Friefche Steden wordt gefproken. De reden hier van meent men te Zijn, om dat het Bglde aller- eerst door eenige Hollandfthe Heeren bedijke is geworden. VROUWENZAND, VRY. (ne) 53 die, veelligt, eemigen hunner fandgenooten derwaarts z VROUWENZAND, VRY. (ne) 53 die, veelligt, eemigen hunner fandgenooten derwaarts z VROUWENZAND, VRY. (ne) 53 die, veelligt, eemigen hunner fandgenooten derwaarts z VROUWENZAND, VRY. (ne) 53 die, veelligt, eemigen hunner fandgenooten derwaarts z VROUWENZAND, VRY. (ne) 53 die, veelligt, eemigen hunner fandgenooten derwaarts z VROUWENZAND, VRY. (ne) 53 die, veelligt, eemigen hunner f Ullen overgevoerd hebben, welke er, zedert, hun vast verbiissamen, en alzo hunne spakt, hoewel zedert cenigzins verbal tot ene naakomelingen Sree. Uit medegedeelde berigtens VOVENREGT; zi@ AKERSDYK. VRoUWENZZAND; zie heeft aangeteekend, in zijne Befchrijving van Oud en Nieuw Friesland, Deel I. bl. 94, als mede in zijne Freiheiten Faarboeken, Deel I. bl. 474. Vay, (pe) een sloud Amfterdamsch Geflagr, ’t weik ver- fcheiden Regeeringsieden heeft uitgeleverd, en waar uit wij- ten de vermaarde Burgemeester EGBERT DE VRY TEMMINK, van Moeders zijde, was voortzefprooter. De eerfte, welken wij, op de Regeeringslijst, vermeld vinden, was JAN EGBERTS- ZOON DE vRY. Hij wierdt Commisfaris der Stad, in den Jaare £586, bekleedde het Schepensampt in den Jaare 1592, en kliom op tot de Burgemeesterljke waardigheid in den jaere 1596. Vijfmaalen, zints de eerfte reize, neamelijk in de Jasren 1598, 1601¢ 1603, 1604 en 1606, bekleedde hij dien hoogaanzienlijken’ post. — Van meer vermsardhelds is geweest FREDERIK DE VRY, waarfchijnlijk de Zoon des nu gemelden. Mannen van het eerfte aanzien in den burgerftaar, onder de Nederduitfche Hervormden, in dien tijd het niet beneden hun fatfoen agtende, het Diakenfchap te bekleeden, vinden wij van den Heere FREDERIK D& vRY aangeteekend, dat hij, in den Jaase 1607, dien post in de Gereformeerde Gemeente te Anfferdam heeft waargenomen. In den Jaare 1612 zat hij in Schepensgeftoelte, en beklom, in den Jaare 1620 § de Burgemeesterlijke waardigheid; waar mede hij, eter, niet meer dan eenmaal beileed gewsest is; "¢ 2ij om | D 3 \ dat —. ) aa dat bij kort daar naa overleeden is;,of om.dat hij, ‘naar de meening van de meerderhcid der Amfterdam{che -Regenten, die eerlang veelal tot gemaatigdheid overhelden, in de zack van Godgeleerde . gefchilftukken te harde en, ftrenge begrippen voedde, Zeker gaat het, dat de Heer DE vay een ijverig tegen{ftander der Remonftranten was. De volgende bijzonder- heden, ons voorgekoomen, kunnen daar van ten bewijze die- nen. Terwijl de Heer pe vay het Schoutsampt, in de plaats val WILLEM VAN DER Does, die hetzelve in de maand O¢to- ber des Jaars 1620 hadt nedergeleid, bij voortaad, tot Vrou- wendag des volgenden jaars, waarnam, gaf hij zich veele moeite, om eene Vergadering van’ Remonftramen, welke, gelijk bekend is; men toen: heimelijk hieldt,‘te betrappen en wit elkander te jaagen. Veel duidelijker nog ftraalde de ge- zintheid’ van den Burgemeester pe vay door, in een Ge- fchrift, welk bij, in hei voorjaar:des Jears 1621, in hey licht gaf, onder den titel van Hifforte, of kort en waerach. Tigh Werhael van den corjprongh en voortgangh der Kerkelijke beroerte in Holiandt. In de Voorrede van dit Werk, welk ook in het Fransch vertaald wierdt, gaf DE yry.te kenren dat het Gefchrift door eenen der geleerdite en: vermaardfte mannen van ons Vaderland ontworpen en gefteld wag; maar dat hij zelve, op. last van het Nationaale Dordrechifche Sijnode, zeker Gefchrift daar nevens, gevoegd hadr, yaet een Aanhangzel, welk hij voor het zijnue erkende. Voorts potmoetre mien in de. Voorrede verfcheiden zeer harde en fcherpe uitdrukkingen, en zwaare verwijten. De Remonitran yen wierden aldaar genoemd, ne Inftrumenten des Satans, $3 vijanden van Christus Kerk, factieufe Arminjsanen, onrus-aa sige menfchen, wilde Kieren der Zee, hunue-eigen schande opfchpimende." Hun wierdt te laste geleid,, dat zij de y, getrouwe Leeraars der Gereformeerde Christlijke Religie, a, ce Zaligmaakende Leere, en de Christlijke Overheden met er “oproerige propost” En, fenijnige brieven, en lasterlijke ‘schrifsa eR, bij eenen ieder zogten verdagc, gehaat en afgrijzelijk qu te magken; dat zij.zich verblijden in den tegenfpoed van Christus Kerk, en in ’t geluk van de erfvijanden van de Religie en van “ Vaderiend.” Om zo. gwaare befchuldi, gingen, aan a weike hie aanzicnlijk Karakter des cuisines » in “t oog van veelen, geeve geringe kragt bijzette, te keer te gaan, en derzelver ongegrondheid te doen blijken, vacte VITENBOGAARD daar tegen. de pen op. Reeds in. de maand Sepiember des zelfdea jaars, gaf hij cene Wederlegging in het licht, onder den ticl van Vrije denwijfng van d on, waerheden, trouwloofe verdracijngen, calumuien, en andre Grove mishagen, bevonden in de genaemde Iliftorie vaw Fredrik de Vrij, Burgermeester der fladt Amflerdam, aen gegende de Kerkelijke beroerten van Hollandt: geftelt bij farme van tfaemen{prack tusfchen den felven.de Vrij. En den Aenwijfer. De Voorrede van dit Gefchrift was gete-kend met den naam van NICOLAUS BONIFACIUS. Ustenpocaarp onthieldt-zich thans buitenslaads. De zulken, die, op zijy verzoek, het bewind over het drukken sided hadden, zon-den, van Haarlem en Leiden, aan alle de Heeren van de Admira-liteit,-als mede aan de Commissarisfen van de Weeskamer, aan de Heeren px ;vey thans zuing hadt, ieder een Explaar der Vrtje Acnwijfingens op dat de Heeren, door we-derhooren der. verdeediginge,. gelegenheid mogten hebben, om over de waathejd der zagke ce. Gacceane: eene Hooge Heerlijkheid, op het Zeeuwfche Eiland Tholen, ten Noorden van het Regtsgebied der Stad van den zelfden naam als het Riland. Voorheen beftornde deeze Heerlijkheid alleen uit twee kleine Polders, en eenige Schorren. Door het indijken van een gedeelte der laatstge— melden, heeft zij merkelijk grooter uitgeftrekteid en waarde bekoomen, Het’ getal der Huizen is niet zeer aanmerkelijk. Het regt wordt ’er geoffend door Baljuw, een Burgemescer en vier Sepenee, welken een Sekretars is toegevoegd. ‘Vrve AMBAGTEN, beftaande uit Houtrijk, Polanen en Raasdorp, omtrent Halfwe wegen Amflerdam en Haarlem gele- get, voeren dien naam, om dat zij, van ouds, vrij waren van de Grasflijke Bede en Schotponden. De ‘Ambagisheer lijkheid behoort aan de Stad Amflerdam. VRYE EN LAAGE BOUEHORST, cene. Heerlijkheid, in Rhiju- jand, ten GOosten van de Heerlijkheid Warmond. Hoewel zij geene grooter uitgeftrekteid, dan Die van flegts tweeen verwendig Morgens Lands befanden, bezüglich zij, nogtens, alle de eu Voorregren van eene Hooge Heerlijkheid. Men yind hier geen Dorp, maar flegts eculge weinige Huizen, ginds en elders gebouwd. VRYENBAN, eine Ambagtcheerhikheld, aan de Stad Deift behoorende, in Deisand gelegen, is, rea aauzien van derzeel- ver trekking, in twee decten ovderfcheiden, waar van het eene enkel / vifenban, ep het ander, met onderftheid; Kkin rv fjenban geheeten wordt. Het éetfte, ” ¢ welk de groortte uicgeftrektheld heeft, legt ten Oosten en Westen van de achie, tusfchen Kezel, “Abtsrege en Vrouwenregt. Kiein pes, lege aan de Noordoos:zijde der Sead Deisr, ten ‘sten van den Haagfchen: Rijweg, en paalt met de Bras/ers- ade ten Noordogsten door de Dwarswatering van Moorddorp wOrde afgefcheiden. Van ouds ftondt deeze Ambagtsheerlijk- beid op twislfhouderdvierénzestig Morgen en driehonderd- geogndertig Roeden Lands; waar onder honderd Morgen en  nog andere verminderingen is het tegenwoordig gebrage -op elf honderdach Envijftig Morgen en tweehonderdzevenen dertig Roeden Lands. In de oude. Lijst. der Verpondingen vinden wij geen Huizen voor Vrijenban aangetekend. In de leatfte van den Jaare 1732, faan eenengentig Hypizen,.¢en Kraldmolen, twaalf Bleeken met hunne Huizingen, en dria Molens. Zedert ig de Kruidmolen, die aan de Maas(luistehe Vaart ftondt, door de Stad Delft gekogt, afgebroken. en in een Houtkooperij veranderd. De Ambagtsheerlijkheid van Vrijenban, met die van ’t Hof van Delft, Woud- Harnasch wierdt, in den Jaare 1738, door de Stad Deifé gekogt van den Heere GysBERT VAN HOOGENDORP,. toep Oit- vanger - Genergal van de Veréenigde ‘Nederlan den, die ze, in den Jasre 1724, bij opveilinge gekogt hai uit de geweezeng Graaflijkheids Domeinen. Vave Geer, ook wel, zonder bijvocging, Ceer genaamd, is een klein ftuk Lands, in den Ban van Vave Geer, ook wel, zonder bijvocging, Ceer genaamd, is een klein ftuk Lands, in den Ban van Vave Geer, ook wel, zonder bijvocging, Ceer genaamd, is een klein ftuk Lands, in den Ban van Vave Geer, ook wel, zonder bijvocgging, Ceer genaamd, is een klein ftuk Lands, in den Ban van Vave Geer, ook wel, zonder bijvocgging, Ceer genaamd, is een klein ftuk Lands, in den Ban van Vave Geer, ook wel, zonder bijvocgging, Ceer genaamd, is een klein ftuk Lands, in den Ban van Vave Geer, ook wel, zonder bijvocgging, Ceer gena S/oten gelegen, zich uitttrekkende in de gedaante van eenen Driehoek, of Ceery volgens zommigen ‘de oorfprong der benasminge; hoewel- anderen dezelve afleiden van Gers, Geers, of Gors, *t well, in onde tijden, laag Land beteeken8e. Het bijvoegzel Vrije — meant men herkomftig te zijn van het aloude Voorregr, volgens 't welk de opgezeetenen omgehouden waren tot het betaaien van eenige Beden en Schotpanden aan de Graaven, , welke de ingezeetenen van S/oten en Osdorp moesten op- brengen. ‘Yoorts hadden zij ook eenen eigen Regtbank, De Kerk eti eenige Huizen van -het Dorp S/oten ftaan op den grond van de VrijeiGeer. Burt, daar wir zou vergraaven zijn; waarom dezelve ook: minder dan die van Svoten in de Verponding geeft. De Stad dnrflerdam is eigenares van de Vrije Geer. Vavenaax. Deczen: naant voert-eene Boeföwooning, met omtrent veertig Morgehs Land, gelegen in..de Heerlikheid Agtiienhoven, in Rhijniang, ».Hee. Landgoed. is leenroerig aan de Staaten van Holland... De eigenaar marek — zijnen naam den titel Heer van Vrijebaak.... 2 | « * fe mee “ere "Tis quam «2 fee 8g ~ Vave HOEVE, ¢eene Hooge Heertjheld » in Rhijniand, tet Zuiden van Korter- dar gelegen. Voorheen bezat dit Distrike veel grooter btireabe eid dap tegenwoordig, naaf- dien een groot gedeelte van hetzelve, door Vergraaving, in eene Waterplas is veranderd. ‘Men ‘vindt" er geene 'Keik ook ig het getal der Huizen niet zeer groot. In het Kerke- lijke behoore de’ Hervormde Opgezeetenen onder Aarlgu- derveen”’ Een teeken van de Hooge [Heerlikheid ziet’ men dan de Gerégtsplaats, digt bij  bet Kolegie ’s Lands van de Vrije. genaamd, beftaande uit een, Hoogbaljuw, een Burgemester en negen Schepenen, ne wens cenen Penfionaris, twee Griffiers en een Ontvanger; alle welken twea gezworene.Klerken en twee Kamerboden. tea "jungnen dienfte hebben. ~De Hoogbaljuw ontyangt zijne asn- ftelling, voor zija geheele leeven, van de Algemeene Scgatca, als Opperheeren van. dic Gewest. Uis de Schepenen. wordt jearlijks, door Afgevaardigden van hun Hoog Mogenden, een Burgemester aangefteld, welke zijne bediening niet langer dan een jaar mag-behouden. Alle deeze..amptenaars genieten, bekalven eenige andere voordeelen, zekere vaste Jaarwedden, bij den naam van Zabbardlaken bekend.. Het Regisgebied van het Kollegie van de Vrije ftrekt zich pit over de Aw bagten van Aardenbdurg, Oostburg en Teendijke, nevens een klein. gedeeke van het Oostkerker Ambagt; woorts over, het Graaf ichap, Middelburg in Viaanderen, en de Heerlijkheden Watervliet en Waterland, benvens de Heerlijkheden Breskens en Nieuwviier, In naam der Algemeane Staaten offent het.aldsar hoog, middelbaar en. laag Geregt. De. gewoone bijeenkomften worden.driemaal ter weeke,. op cee beans <0. 5 Saeed» sehquden. ae a ' aa - ‘VRYHOEF em KALVERBROEK, eene Heerlijkheid, san de Stad Gouda behoorende, grenzende, ten Noorden, aan Stuipwijk in het Baljuwfchap van RAijniand, De Heerlijkcheid bezit flegts eehe geringe uitgebreidheid, niet meer dan van honderdéntwee Morgens en vijfhonderdøntwee Morgens en vijfhonderdøntwee. Es voor, een, aa in de. Meierij + van "s Hertogenbosch, ‘een groot ‘half-wur. gaans ten Zoiden van de. Stad van dien naam, ran den flinker-oever van de Dommel: gelegen. Met het na- buurig Dorp Kromvoort, maakt Vugs Cénen Regtbank uitz in welken de Hoofdichout van ’s Hertogenbosch het: Schour ampt :bekleedt. Van de Kerk, die bij ouds veel fchooner was dan tegenwoordig,:en voor een gedeelte is *ingeftorr, wordt alleen het Koor tot de. openbaare Godsdienszoeffeninge gebruikt. De-Hervormde Leeraar der Piaatze predike: insge- lijkks te Kremyvoort, Onder de Huizen, weiker geial wij op ongeveer.weehonderd begroot vinden, zijn:*er verfcheiden, die fraai zijn.. Voorts ontmoet men er zecr -hooge Linde- boomen,: die een bekoorlijk lommer geeven.. In de ‘nabuur- {chap leggen verfcheiden Heerenhuizen of Hofiteden, zommi- ge van welke in lustigheid.en: fraaihéid virmunten, De Heide, biet verre van dit Dorp gelegen, bij den tisam van Vugter Heide bekend, is zeer yermaard, door het zonderling lijfze wegt, aldaar yoorgevallen, tuschen een Franz Edelman in Staatfchen dienst, met naams BREEAUT, en zckeren GERARD ABRAHAMSZOOM., LESKERBERTje bijgenaamd, Van dic gevegr, welk in. den Jeare. 1600 voortviel, hebben wij, in het Achte fle Deel deezes Waordenhocks,.. op het: Artikel BREAUTE, een - uvölgerig yerhagt -gegeven : > wesbalven het voorval ier niet — aera te! orca - | Vue a & 66 |" «-VULCANIUS. (BONAVENTURA) - uteanws,'(BONAVENTURA) een zeer vermeard Taal- ew Giidheidkundige, wierdt in den Jaare 1538, te Brugge in Viaanderen, gebooren. Zijn Vader, Perrus VULCANIUS ge- gaamd, die zelve een geleerd man was, en bij pesipeRivs grasmus in hooge agring stondt, was zijn eerfte leermeester, in de Griekfche en Latijnfche taalen. Op zijn zestiende jaar wierdt hij na het Hoogefchoo!l te Leuven gezonden, Om erzich verder in de taalkennis, en andere algemeene kundighenden te offenen. De oude vULCANIUS was nog niet vast be-yaaden, of hij zijnen Zoon tot de Geneeskunde of tot de Regtsgeleerdheid zoude opleiden. Terwijl vutcanws zijne letteroeffeningen te Leuven vlijtig voortzette, kwam aldaar de alding, dat de Kardinaal-raanciscus Menpoza, Bisfchop van Burgos, in Spanje, eenen longing zogt, in de Griekiche en Latijnfche walen ervaren, om den Kerkvoogd, die niet meer taalkundig was, eenige onderrigingen te geeven. De post VULCANIUS zijnde aangebooden, sanvaardde hij dien met Dlijdfchap, zeer verheugd zijnde over de gelegenheid om Spanje te- kunnen zien. Te lande ondernam hij de reize derwaarts, in den Jaare 1559. Was een uitlandigheid van ruim elf jaaren, keerde hij te f0g na zijn Vaderland, Bij zijne wederKkomst was zija sie reece a te sca VULCANTIUS. (BONAVENTURA) 6i ———— reeds dverleeden. En vermits de zaaken in de Nederlanden thans seer verward ftonden, begaf hij zich na Duitschland, en zette zich te Xeulen neder.. Hier vertaalde bij de Werken van verfcheiden Griekche Kerkvaderen, dic nog nooit het ficht gezien hadden, in het Latijn, en liet ze vervolgens drukken. Van Keu/en vertrok vuLCanivs, na Zwitzer/and, alwaar hij zich een tijd lang te Bafei en te Geneve ophieldt, en verfcheiden Boeken in het liche gaf. Uit Zwitzer/and begaf zich vuLcANius, door Viaande. ven, na Holland. Hier wierdt hem, door de Bezorgers van het onlangs opgerichte Hoogefchool te Leiden, de post van Hoogleeraar in de Griekfche taal aangebooden ; dien hij ook met genegenheid aanvaardde. Dit viel voor in den Jaare 1578. Met veel lof bekleedde Hij dien post, geduurende den tijd van tweeéndertig jaaren. Naa verloop van dezelve bekwam hij zijn ontflag, met behoud van zijne Jaarwedde. Verval van lichamkskragten, en gebreklijkheid aan verfcheiden zintui-gen fchijnt daar toe de aanleiding gegeeyen te hebben. Dit mag men afleiden nit het volgende vierregelig vaers, welk hij op hem zelven dichtte. Der docui Leide binosque perannos, Cattigentim pubem Grajugem ore loqui. Nunc manibus, pedibusque, oculisque, a¢ auribus eger, Et fenio langaens lampada crado aliis.” Vuncanius overleedt, te Lefden, op den negenden O&ober des Jaars 1613, in den oderdom van vijfénzeventig jaaren, De Werken, door hem in ’t licht gegeeven, betreffen meest al de Kerkvaders en de Griekfche Letterkunde. Zie zweerti, Athen. Belgica; vat, AN DREAS,, Biblioth. Belgica; BAYUE, Didionaire, ent. Von: 64 VUUREN, VUURSCHE, VUURSCHE, (Het Huis) A re re NON TEE ETE EL TELE ELLA EEOC vere “Vuuren, een Dorp en. Heerlijkheld, in Gelderland, in de Tielérwaard, can den Waaldijk gelegen. De’ Kerk; gelijk ook het Dorp zelve, is klein. De’ Leeraar = puatse neemt ook den predikdienst waar te Dalem. VUURSCHE, Papen de Vuurt commd, eene Heerlijkheid en Dorp, in het Kwartier des Stichts. van Usrecht, Eemland geheeten. De Heerlijkheid, die rweehonderdénvijf- tig Morgevs gronds beflaat, grenst ten Noorden- ean het Baarnfche Veen, ten Oosten aan Lemnes dinnensdijks. Voorts wordr de Heerlijkheid in. Aooge en Jaage Puurfethe onderftheiden. ‘De -eerfte afdeeling, leggende in ’t Noorden, is veelal bergegtig; de andere doorgaans moerasfig en vat goede Veengronden voorzien, Reeds van ouds was de Turf bekend en vermaard, die uit de Vuurfche Veenen gegraaven wierdt. Het Dorp, in deeze Heerlijk VUURSCHE, Papen de Vuurt commd, eene Heerlijkheid en Dorp, in het Kwartier des Stichts. van Usrecht, Eemland geheeten. De Heerlijkheid, die rweehonderdénvijf- tig Morgevs gronds beflaat, grenst ten Noorden- ean het Baarnfche Veen, ten Oosten aan Lemnes dinnensdijks. Voorts wordr de Heerlijkheid in. Aooge en Jaage Puurfethe onderftheiden. ‘De -eerfte afdeeling, leggende in ’t Noorden, is veelal bergegtig; de andere doorgaans moerasfig en vat goede Veengronden voorz Held. Gelegen, is klein, doch prächtig, een klein, zijnnde een Kräfte, zijnnde een Kräfte, welks vier hoeken even verre uitftecken. Midden uit het dak rijst een klein, zijnnde het jaar 1650 gebouwd wierdt, wordt door hearen i Leeraar bediend. Vuyxoop, (Het Huis) eene Ridderhofted, in her Over- kwartier van het Sticht van Usrecht, ten Noordwesten van — het Dorp Schalkwijk. Het Huis fchijnt door iemant uit het Geflagt van SCHALKWYK gebouwd te zijn, ’t welk reeds voor Jangen. tijd is uitgeftorven. Zo veel alihans is zeker, dat 2ij cenerlei Wapen gevoerd hebben. Het Huis is van hooge oudheid; reeds in den Jaare 1392 vindt mén cenen WILLEM ‘VAN vuytKoop vermeld. Naderhand ging het in andere Ge flagten over. Toen HUIBERT VAN BUREN, in den Jaare 15385 daar van eigenaar was, wierd het, op den viiftienden Fe- braarij diens jaars, ten zijnen behoeve, door de Staal *s Lands van Usrecht, voor Riddermaatig verklaard. Gerard VAN Rossum is de eenige, welken wij, van wegéns deeze Hofftad, in het Lid der Edelen. en Ridderfchappen des Lands van Utrecht, befchreeven vinden. Dit viel voor op den de- Aicnden Otober des Jaars 1691. Het Huis Vudjleoop, 't welk aan VYF- HEEREN-LANDEN, VYF-SPECIEN, (De) 693 Sr ciupagaetibink elena an een nag aan den Heer Wat Vianen leetiroerig ts j heeft weihig aanziens; het beftaat flegts bit een vierkanten Toren, van ''dtie verdie- pingen, mhet iia germ. VyF - aberent- LANDEN,° Bij deezen: nzam -2ijti békend de’ Landen’ van 2rked, Fianen, ‘Haageftein, Everdingen en: Leerdam. Zij' wierden dus genaamd; niar-de Pijf Heeren, die, van ouds, over dévelve het géebied voerden. Van déeze: leggen de Landen van drke, en Vianen, en het Graaffchap Leerdam, in Holland 5; de Heerlijkheid Everdingen in het Graaffchap Kuilendurg, en die van Haageflein in het Sticht van Utrecht. Onder bijzondere Artikelen hebben wij van ieder derzelven verflag gedaan. Vyrr-specién. (De) Bij dezen naam is een belasting bekend, die, in de Provincie Friesland, op de tlovofden, Schoorfteenen, Paerden, Koeijen en Bezaaide Landen gelegdise Een kort verflag van dezze belastinge, vertrouwen wij, zai den Leezer niet onaangefiaam zijn. Het Hoofdgeld bedraage drie guidens jaarlijks voor ieder perfoon boven de twaalf jaaren oud, van elk huisgezin, waar van het hoofd, an geld, vastigheden of anderzins, zeshonderd guldens, of daar boven gegoed is. Die minder bezitten, kunnen met de helft daar van volftaan. De belasting op de Schoorfteenen bedraagt insgelijks drie guldens van jeder haarditede, welke gebruikc kan worden. Want van de Schoorfteenen, die dige gemaideld, of anderzins onbruikbaar gemaake zijn, behoeft niet betaald te worden. Van ieder Paerd, jong of oud, uit. gezonderd alleen de Zoogveulens, ’t zij het tot eenig bedrijf, of voor vermaak worde gehouden, moet, zonder onderfcheid van waarde, alle half jaaren -betaald worden zeven Verschiedene de belastet op de Koejen is ongelijk, naar maate der onderfcheidene Distrikten, die in hooge en laege verdeeld worden. Van ieder Koe, die jaaren oud en daar boven, moet ieder half jaar betaald worden een guiden op hoog, en tien ftuivers op laag land; doch die in brockige of andere diergeldige flegte landen ter weide loopen, zeven ftuivers. Vam ieder beest van twee jaaren oud wordt flegts de helft betaald. Van de Bullen en Osfen wordt geheven. Voor de Bezasid® Landen, eindelijk, zonder onderfcheid met hoe-danig eene foort van Zaaden, moet betaald worden, van ieder Pondemaate, (zijnde tweehonderdveertig Roeden) ieder half jaar, vijf ftuivers en zespenningen; bedraagende, alzo, voor ieder  im aanmerking genomen zijnde, in Geleerdhefd en vericheiden Weetenfchappen zeer geoffend. Volgens zommigen zou hij het leeven van zijnen doorittchtigen Grootvader, sich mede de verrigtigen der F'riezen van vroegere dagen, en ven zijven eigen leeftijd, befchreeven hebben. Door de ongunst der tijden is dit Gedenkftak det Atoudheid niet tot ons gekoos men. De Ubiérs, die weleer het tegenwoordige Aardsfticht van Keufen en het Hertogdom Gulik bewoonden, zouden van hem hunnen naam ontleend hebben. Zijn fterfjaar wordt gefield op het eetiénzevertigfte jaar vddér de Gebvorte van Cukistus. ASINGA ASKOA Zoy zijn Zoon en Opvolyer gee Weest Zijn. Zie winsemius 5 Kronijk van Friese land, Uso, een andere Fries van dien naam, wordt gehouden voor den Zoon van aDeLBonD, tweeden Hertog van Fries and, en voor den neef of broeders Zoon van TiTus BOJOKA- hUs, den derden Hertog van dat Gewest. In de boedaniyheid van vierden Hertog, zou ysno, in den Jaare 240, den laatst- senoemden zijn opgevoigd. Uit den aart was hij een vrede- lievend Vorst, doch geenzins bij mangel aan Krijgsbekwsam- heden, Want, om te toonen dat zijne rustlievende neigingen XXX, peer. E haa- hazren grond niet hadden in lafhartigheid of onkunde, ver. Zuimde usso niet Om de Wapens op te vatten, zo dikmaals, volgens zijce begrippen, zich aa toe eene voegzaame gele- genheid en voldoende reden aanboodt. Eene proeve hier van ondervonden de Batavieren. Want als deeze eenen inval in Friesland deeden, en, door rooven en branden, aldasy zeer flegt huishielden, {choot uBso de Wapens aan, en tok, met een 66. UBBO,.UCHTEN, UDENHOUT. hazren grond niet hadden in lafhartigheid of onkunde, ver. Zuimde usso niet Om de Wapens op te vatten, en, door rooven en branden, aldasy zeer flegt huishielden, {choot uBso de Wapens aan, en tok, met een 66. UBBO,.UCHTEN, UDENHOUT. hazren grond niet hadden in lafhartigheid of onkunde, ver. Zuimde usso niet Om de Wapens op te vatten, en door rooven en branden, aldasy zeer flegt huishielden, {choot uBso de Wapens aan, en tok, met een 66. UBBO,.UCHTEN, Talrik Leger, den vijand te gemoet. Veel volks fneuverde veränderte er aan beide zijden. De Batavieren, verhaft men, zuik eenen tegenstand niet verwandte heben, em vit wreeze, dat bij cen tweede handgemein schap de kans nog meer ten hunnen nadecle zou verkeeren, wierden te rade, na huis te kecrep. Usso overleedt in den Jaare 499, naa eenere re geering van negenCnvijfiig jaaren, Hij liet cwee Zoonen na: HARON Useo, den oudites, en zijnen opiLbaLDus, die eenen togt na het Oosten, en al- daar ean den Koomsch Keizer. DIOCLETIAAN grovie dienften deeds. Zie winsemius, Kronijk van. Friesland. Ucaten, ook wel Ochten genaamd, is een Geldersch Dorp, in de iVeder- Betuwe, niet verre van de Stad ZAich gelegen. De Kerk, thans door de Hervormden gebruikt, was eertijds een Parochiekerk, aan de H. Maagd gewijd. Upenuout, een Dorp in Staats-Viaanderen, ongeveert een uur gazans ten Noorden van Oosterwijk. In de nabuurfchop vinct men zeer veul houtgewas; van hier dat de Ingezeetencn zich inzonderbeid geneeren met de verzorging der oiliggence Plaatzen van ‘brardhour. “Hee getal der Huizen vinden wij op ruim tweehonderdénveertiz begroot. Men heeft ’er etne Gereformeerde Kerk; doch het getal der Leden is zeer geering; zij worden door den Predikant van Oosterwijk be-diend. UDLERMEIR: UDLERMEIR, udolf HARON, ent. 6 UDLERMEIR, eene ftilfteand water, van kleine nitgeftrekts heid, in het Gelderfche Kwartier Veluwe. Nogthans is het zeer helder van water, en vischrijk. Digt bij hee Meirtje: ziet men de overblijfzels van den Hunnen - Schans 5 eene eertijds verflerkte Plaats, dus genoemd naar de Hunnen, die denzelven, in de Tiende Eeuw, zonden hebben opgeworpen, Ook ftaat hicr omtrent een Jagthuis, door Koning wittem Den III gebouwd, en nog heden den Stadhou Der Ver. Éenigde Gewesten toebehoorende. Upotr waron, mischlen een Kleinzoon van uno, boven vermeld, wordt gehouden voor den Jaatften der Hertogen van Frics/and, en zou een weinig naa het midden der Vierde Eeuwe overlecden zijn. Volgens het berigt, welk de aloude Kronijkfchrijvers van hem geeven, zou hij, omtrent Dokkenburg of Dokkum, en omtrent Stavoren, en aizo in het Zuidlijk en Oostlijk gedeelte van het tegenwoordig Friles. Land, veel volks verzameld, en daar mede de landen, Zaids en Oostwaaris gelegen, bezogt, veele Plaatzen en Srerkten verzoverd, en alzo de paalen van zijn gebied merkelijk heb. ben uitgezet. Widers wordt van heißen verhaftet, dat hij over de rivieren de Eems en de Weser, eertijds grensfcheidingen der Friezen en der Kauthen, getrokken zijnde, de landeny die, ten grooten deele, door de A.wzuchen verlaen waren, bemagtig heeft. De Lendzaaten, aan de overzijde van da Eems, in 't Oost van Friesland gelegen, zouden aldus onder het gebied der Friezen gehoomen zijn, den naam van Oost. friezen aangenomen, en dien tot op cen huidigen dag behou- den hebben. Unoxr liet twee Zoonen naa, uENGisTUs en worsus, en de Engelfche Gefchiedenisfen zeer vermaard, Zie WLNSEMIUS en SCHOTANUS. Urro, of urrincius, een Friefche Geestlijke, gebooren in de Stad Workum; hij wordt gezegd geleefd te hebben om- trent het jaar 100oc, Het geestitjk gewaat hebbende aangeng- E32 men, 68 UFFO, or UFFINGIUS, UGTEN,. enz. men, onder de Orde der Benediktijnen, droeg hij den Mon- nikskap in het Klooster van St. Lupcerus, te Weert E32 men, 68 UFFO, or UFFINGIUS, UGTEN,. enz. men, onder de Orde der Benediktijnen, droeg hij den Mon- nikskap in het Klooster van St. Lupcerus, te Weert E32 men, Nach den fänger der tijden moet hij eenig werk van gelärde oeffe- ningen germanke hebben, Althans worde van het leeven van eenige Heilige Weduwrouwe, IDA genaamd, als mede dat van den H. Lucius, vijfden Ko. ning van Britannie, heeft zamengefteld. UcTen; zie UCHTEN. Uitensurc, (GERARD) een bekwaam Amfterdamsch Land- schapfchilder, doch wiens geboorteiaar wij niet vinden aange- teexend, Naf zich, eenigen tijd, met de behandeling van het Perfeel geneerd te hebben, wierdt hij een Kunstkooper. Ten dien einde nam bij in zijnen diense Vverfcheiden goede Schilders, en jonge beden, die geenen genoegzaamen naam hadden, om hunne kupstgewrogten, met voordeel, onder den man te bréngen. Naar gelange van ieders mak en bekwaan- heid, welke UILENBURG zeer wel wist te beoordeelen, fielde hij deeze te werk tot het copiéeren van Swtukken van be roemde Meesters; welke hij, vervolgens, met goed voor- deel wist te flijren. Geene zwaarigheid maakte onze Kunst handelaar, om nu en dan een onecht Stuk onder den hoop te mengen. Dewijl zijn handel zich niet binnen de Neder- landen bepaside, maar ook buitenslands wierdt gedreeven, ' kreeg vuirennung gelegenheid, om eene groote menigie, zo lialiganfche als andere Schilderflukken, aan het Hof van Berlijn te leveren. Om hem tot den ickoop in fleat te ftellen, cotving hij, bij wijze van voorverfchor, eene fomme van vierduizend guilders, Maar toen nu de levering zoude ge schieten, zondt onze inhaalige Kuostkooper eene zo groote menigte Schilderftukke P na Berlijn, dat hij, voor dezeive, eve fomme van derdigduizend gatdens eischte. Doch de Keurvorst, niet genegen om zo veel gelds te befteeden, en, veelligt, ook befteuden, dat mea hem, door het leverer van conechte Stukken, zogt op te ligten, weigerde deeze fomme te betoslen, zondt dea voorrasd te rug,.en schotk dev Kunsthandelaar de verfchootene fomme yan vierdoizend guldens, voor de genomene moeite en gevaane koscen. Dit voorval bragt UlLENBURGS Daam in yeragting: weshalven hij te rade wierdt, na Engel/and te vertrekken, abwaar hij dea vermaarden PIETER LELY, nu en dan, de hand boodc, om agter deszelfs Portretten klederen en Jand{chappen te fchilde-ren. UlLenpurc overlecdt in Enge/and; doch in welk jaar, is ons jet gebleeken. Zig HOUBRAKEN, © Uirpam, beter, en niet té onregt, naar de meeninrg van zommigen, 2déam genaamd, om dat hier eeo Dam in het Bin- nen-Y gelegd is, een Dorp in het Baljuwfchap van Waser- dand, ean een Inham van de Zuiderzee, tusfchen de Stad Monnikendam en het Dorp Durgerdam. Het Buiten- Y plagten zich, weleer, hier te véreenigen; door het leggen van eenen Dam heeft men dit verhinderd, Het Dorp, waar van het Noordkjkfte en grootfte gedeelte onder het nabuusig Zuiderweude behoort, beflaat, in zijne uitge ftrekteid langs den Dijk, de lengte van honderdtachtig Roe den. Het Kerkje ftaat onder het Regtsgebied van Raasdorp. Het gebauw is niet zeer oud. Van binnen is het zindelijk betimmerd, en pronkt met een fpits Torentje, *t welk in het taidden ten Dake uitrijst. Behalven de Visch{chuiten, behoore- ren hier eenige dier zonderlinge Vaartuigen thuis, bij den naam van Waterfchepen bekend, door middel van welke de Grosse Koopvaardijfchepen over de bekende droogte, aan den mond van het Y, het Pampus genaamd, gefleept worden. UITENBOGAARD, (JOHANNES) man van zeer veel vermaard-heids in de Kerkelijke Gefchiedenisfen, geduurende de God-geleerde gefchilien, vooral in den aanvang der jongstverloo-pene Eeuwe, en daarom eener omftandige vermeidinge in ons Woordenboek overwaardig. Zijnne.geboorteplaats was Ustrec iz, alwaar hij, op den elfden Februarij des Jaars 1557, ter wac-reld kwam. Zijn Vader was AUGUSTYN VITENBOGAARD: man van geene onaanzienlijke geboorre, Onder-Koorzanger in de Kanunnikdij van St. Pieter, en dicusvolgens den Roomichen. Godsdienst toegedsan, De nasm zijner Moeder was HELENA, of HELEVICH HAMELS, geboortig van Hensden. Het eeiftsonderwijs in de Latijnfche Taale genoot VITENBOGAARD van zijnnen Vader; die hem voorts na het Latijnfche School zondt, en vervolgens bij eenen Advokagat befteedde, alzo hij voorneemens was, zijnnen Zoon tot de beoeffening der Regtsgelecrdheid op te Leiden. De Advokat, in zijnen Kweeke- ling veel versufts en groote leergierigebende befte, nam de moeite op zich, om hem de Instituten te verklaaren, Om zich den flenter der behandelinge van Regtszaaken eigen te masken, woonde vITENBOGAARD vervolgens bij eenen Proku. reur, Wel haast vatte ook deeze voor hem zo veel agtinge op, en stälde zo groot vertrouwen op zijne kunde, dat hij, genoodzaakt zijnde, ter voortzettinge van een pleidooi, zich na Mechelen te begeven, de zorge aver zijne zaaken UITENy BOGAARD aanbeval; die dezeive ook met veel ijver en trouwe waarnam. Geduurende des Prokureurs afweezigheid, antftondt de pest binnen Utreshs. Zijne Huisvrouw en twee kinderen, ven de befinetting aangetast, overleeden aan die kwaale, Met veel getrouwheids droeg viTeNBOGAARD alle mogelijke zorge voor het Hnisgezin, zettende, in het tijdverloop van zes weeken, gecnen voet byiren het huis, en hadt evenwel het geluk van niet befmet te worden. Door 't e8n en ander wierdt viene BOGAARDS Naam met lof vermeld, ook bii jicden van sanzien en gezag. ADRIAAN VAN PER BURCH, Griffier van den Hove van Usrecht, deedt hem den post van Eerfte Klerk rer Griffie aanbieden, mids, evere wel, dat viTENBOGAARD. verklaarde, dat 'er geene waarheid was aan het gerugt, welk hem naaging, te weeten, dat hij, van tjd ctor tijd, de predikatien van Mr. HUBERT DUIPHUIS, in de St. Jakobskerk, ging hooren, Duiruuis, gelijk van els ders bekeod is, hoewel hij den naam van Roomschgezind voorde, en nog het Kootkleed droeg, predikte, nogthans, in den finaak der Hervormden, en liep daarom, bij de Roomsch: gezinden, merkelijk in 't oog. Te eerlijk van inborst was VITENROGAARD, om in eene zaak, in welke hij meende, zijue tijdlijke rust en eeuwig geluk te 2ijn-betrrokken, den huiche- ici a hij bij puirsuis ter preke ging, maar dat hij dit bezwärtik Zoude kunnen nalaaten, Het gevolg hier van was, dat de genoeinde bediening aan eenen anderen wierdt opgedraagen. Deels in zijn eigen gezond verstand, deels in het voorbeeld en gedrag zijner Ouderen, lag de grond deezer veranderinge van godsdienftige begrippen bij uirenpocaarp, Naat het voorbeeld van eene menigre hufner Stadgenooten, lazen deze niet flegts de schriften vah LUTHER, PULLINGERUS en andere Kerkhervormers, maar leiden zich ook, hoewel in het verborgene, toe op het onderzoek der H. Schriftuure. "Er leefde, omtrent dezen tijd, te Urrce’t zekere JAN BLOK, een gemegen amerikanen van unter den Doop van deezen als Gevader hadt geftaan. Hij was Kanunnik van de St. Pieterskerk 3 en hoewel hij het Koor- kleed droeg, en de Roowfche Kerkpleggigheden waarnam, in zijn hare der Hervormde leere toegedaan. Van tijd tot tijd voorzag deeze VITENBOGAARD van boeken en gefchriften, ten ‘vordeele der Hervorminge gefchreven. Door dit alles, als mede door het leezen der Schriften van ANASTASIVS VELUA- NUS @M ERASMUS, Wierdt VITENBOGAARD meer en meer over- tuigd van de dwaalinzen der Roomfche Kerke, en “dat het leerftelzel der’ Hervormden beter strookce met de leeringen der Schriftuure. En daar hij boven dien eenen gunftigen keer der tijdten ten zijnen voordeele hadt, liect hij zich, eer lang, tot Lidmaat der Hervormde Gemeente openlijk aan- fchrijven. Zints de vermaarce Vereeniging, in den Jaare 1579 te ‘Utre" cht gefloen, hadt de Wethouderfchap der Stad de Hervorming openlijk ingevoerd. Om dezelve te ftevigen en verder op te bouwen, zag men uit na bekwaame voorwerpen. UiTenBoGAarD, hoewel tot de Regtsgeleerdheid opgeleid, voelde, vogthans, eene overhellende zucht tor de beoeffening der godgeleerde Weetenfchappen; vooral zints hij de grönden der Kerkhervorminge meer opzettetijk hadt onderzogt. Hierom nam hij thans het befluit, om zich tor het wearnec. Men van het predikampt bekwaam te maken. Zu veel geworden vondt dit befluit bij de Wethouderfchap der Stad, dat zij aanboodr, ten  Jaare 1584, wierd UireNBOGAARD, door die van het Konfiftorie, (dus noemde mev de Gemästigde Gereformerden) met toeftem- ming der Magistrat, tor Predikant beroepen. Hier won hij de gunst der zulken, die van meeninge waren, dat men, in zgaaken van Geloove, der Verdraagzaamfiecid omtrent anders denkenden maet plaats geeven, en zich.wagten voor ftout- moedige bepaalingen, ten aanzien van dingen, welke Gods Woords, zo niet oOnbepaald gelagten, immer niet duidelijk geopenbaard heeft. Maar even deze zagimoedigheid was ‘ gorzeak, dat YITENROGAARD, eetlang, va zijn ampt wierdt yerlaaten, Een Werhaal der jammerlijke verdeeldheden, die thaus binnen OUfrecht de Kerk van een fcheurden, behoort niet tat ons plan, (Genoeg zij het, in ’t algemeen, gemeld te hebben, dat men, bionen gemeldte Stad, thans twee Aan bengen vandt: de eene die van de St, akobsker, de an- dere van het Konfifforie geheeten: de eerften harde drij vers van het gangenomen leerftelze, de anderen meer rocgeevende en verdraagzaam; dat de hoofien der eerstgenoemden, in weerwi] van zeer vegle meer en min aanzielijke leden, de suderen yerdrongen, en zich aldus een gezag aanmatigden, waar over Zij, nag onlangs, toen het daor de Reoomfche Kerk wierd: geoefend, zo erbarmelijk geklaagd hadden, Niet lang bleef viTennocaarp buiten dienst. Men beriep hem, eeriang, tot Predikant in ’s Graavenhage. Ondanke Eijne afgetting, moet, hogthans, yiTsMpocaarn, te Uerecht | eset UITENBOGAARD. (JOHANNES) 73 zeer gezien geweest zijn, Want als, zedert zijn vertrek, de Kerkelijke twist aldaar toc-die hoogte was gereezen, dat men, zonder hulp van elders, geenen raad wist om dien tot bedaaren te brengen, liet UITENBOGAARD, dear toe verzogt zijnde, nevens anderen, zich tot dat wenfchelijk oogmerk gebruiken. In den Jaare 1593 deedt hij verfcheiden keeren derwaarts. In eenen derzelven gelukte het hem, me | Vens den Leidfchen Hoogleeraar Franciscus Junius, de zaak op den voor van een Verdrag bij Voorraad te brengen; waarbij de handhaaving van her gezag zo wel der Wethonderfchap, als der Kerkelijken (want deeze was een voorname twistappel) met voorzigtig beleid wierdt in agt genomen. Ook gat zich UITENBOGAARD zeer veele moeite, om de misnoegde Lede-maaten wederom tot het houden van het Avondmaal te brengen. Uirersacarn, die zu wel in het Fransch als in het Hollandsch predikte, verzelde, in den Jaare 1900, Prins mannungen in het Leger, en gaf aan denzelven zu veel genoegen, dat de Veldprediker zes maanden langer in zijnen dienst bleef, dan hij, in "t eerste, zich hade voorgeftcld. Van hier ook, dat hij, in de gemelde hoedanigheid, den vermaarden Veldtogt van den Jaare 1600 bijwoonde, en van rabij oogge-tuige was van den befaamden Stag bij Mieuwpoort. En vermittelung UITENBOGAARD een man was van zeer befaafde zeden, en over wie.s verkeering leden van het hoogtte aanzien zich niet behoefilen te fchaamen, groeide de agting van Prinse mMAURITs voor hem tot zulk eene hoogte, dat de Leeraar, op zijn verzoek, hem tot gewoonen Hofprediker wierdt afgeftaan. Zelf deedt de Prins hem den voorflag, om hem tot tijnen-Raad ce willen benoemen; *c welk, egter, uireNpOGAARD, Es - slg als niet voegende aan zijn Ampt, ho - Es - slg als niet voegende aan zijn Ampt, ho - ewel hij daar coe alle noodige hoedanigheden bezat, met veel heuschheid van de hend wees. Tot in den Jaare 1614 verzelde UITENBOGAARD den Veldheer op alle deszviis togten, met veel ijvers en getrouwheids, dikmaals met geen klein gevaar, zijnen post en pligt waarneemende, Van viTENBOGAARDS gemaatigdheid omtrent Kerkelijke ge- fchillen, hebben wij reeds eene proeve.geleverd. Uit het geen wij nu gaan verhaalen, aangaande zijne verrigten, gai dit nog duidelijker openbaar worden. Boven verhaalden wij, hoe vITENBOGAARD, geduurende zijn verblijf te Geneve, ‘met ARMINIUS kennis en vriendfchap had«t gemaakt. Van zijne gunftige denkwijze omtrent aRMinius vertoonde hij een blijk, ter gelegenheid als deeze, in den Jaare 1602, tot Hoogleeraar in de Godgeleerdheid te Leiden was beroepev. Want als de Gedepureerden van het Zuidhollandiche Sijnode, bij welke ARMINIUS in geenen gunftigen reuk van regtzinnigheid ftondr, zich tegen dit beroep aankantten En, om hun oogmerk te bereiken, UVITENBOGAARD in den arm wilden neemen, kante deeze zich openlijk tegen dezelven aan; verklaarende dat ‘er geene reden was, om eenige ftukken, in welke ARMINIUS yan huo mogt verfchillen, hem daarom den voet dwars te zeen. De vrijheid over middelmaatige gefchilien, zeide hij, moest men niet geheel uit de Kerk of uit het School yerftooten. Om UITENBOGAARDS geaarthcid en pene ten sanzien yan ARMINIUS, en de thans betwiste leerftellingen, nader te Jeeren kegnen, zullen wij hier een en ander gefprek nevens voegen, door hem, bij die gelegenheid, geheuden. Hes UITENBOGAARD. ( JOHANNES) 7$ Fipt eerfte hielde hij met WERNERUS HRLMiCHIUS, Predikant te Amfferdam, en een der Sijnodasle Gedeputeerden. Het gec{prek liep over ARMINIUS, €n vervelgens over het Onver- anderlijk Refluit, raskende de Zaligheid of de verdoemenis der menfchen. De Amfterdamfche Leeraar dit Beflair de Leere der Kerke genoemd hebbende, hernam UITENBOGAARD © daar op, dat het de Leere der Kerke niet was, maar wel van eenige biszondere Kerkelijken, en dat hij die Leere niet agaunam. Als HELMICHIUS daar op verklaarde, dat men de geene, die anders gevoelden, in de Kerk kon dulde, mids dat zij zich {til hielden, voerde hem de andere te gemoet, dat niet de geenen, die dat onveranderiijk Befluit verworpen, ma ar veel eer 2ij, die het tocftonden, noodig hadden geduld te worden. Hetmicuws vervolgens gezegd hebbende, dat te Anflerdam waren, die zaaken van meer gewigt tegen aRMINIUS zouden voortbrengen, indien men dat ftuk. verder vortdreef, gaf ulrenBoGaarp hem tot antwoord », Dat die naageevingen flreeden tegen de wet der liefde en », der waarheid; dat hij cirannij zag invoeren in de Kerk, daar hij zich wilde tegen ftellen; dat ziemlich van de Gereformeerde Kerk fpraken, als of dezelve niet konde doolen, en als of daar alles zo wel was gefteld, dat üer niets ottrbrak; dat zij daarom ook de zuiken, die in ’, , geringfte van hua verfchilden, niet konden dulden; dat men zuik eenen, die over het geringfte pant bedenking hadt, terftond verdagt hieldt vao Keterij, Hier vie stonds veeleriei twist en zwaarigheid te wagten, Maar zij zouden ». ten laatte im hun voorneemen te kort fchieten: dasrom +, hadden.ze het wat zagter op te neemen.” Het ander ge. Froix, over het zelfde onderwerp, vicl voor met GomMaRUs; die gezegd hebbende, dat de Uitlegging van ARMINIUS over het zevende Hoofdftuk des briefs aan de Romeinen tegen de Leere der Kerke flreedt, als viTanpoGaaro hem daar op vraagde, tegen wat Artikel der Confesfie of van den Cates ehrmig? déar op tot antwoord gaf, dat men over de Leere der Kerke niet alleen uit de Formulieren moest oordeelen, »» Maar ook uit de overreenstemming der Predikanten”; ’t welk de andere verklaarde, ap cen Paapichen grond te fteu- nen; ’er nevens voegende, dat hij in de Leere geene andere overeenftemming der Predikanten erkende, dan die in de Confesfie was uitgedrukt. Niet weinig moet vITENBOGAARD ter bevorderinge van het beroep van arminius te Leidess heben toegebragt, gelijk men mag afleiden uit een Lofdicht, door janus pouza, Heer van Noordwijk, cer zijner eere gefteld, in welks flot hij deeze regels schreef. Et faré fateamur hoc necesse est Ómnes queis pietas, amorque veri Aut res Relligionis ulla cordi est, To nomite nos Uiteubogardo Effe ac perpeuum fore obligatos: Haud paulo tamen obligatos, Recens ob meritum, quod Aarafire Doetorem Arminium schole dedit.” Te kennen geevende, dat al wien de Godsvrugt, de liefle der Waarheid, de zaak van den Godsdienst eenigzins Der harte girg, uit dien hoofde aan urreNBoGAARD verpligt Dien hadden, en al:tjd zouden hebben; maar nog meer om Zijne nieuwe verdiente, om dat hij ARMINIUS tot eenen Leeraar aan het Leidfche School hadt gegeven.” Is bekend, welke gefehillen, eerlang, tusfchen -arMINiIUS En GABRIEN, en der zijde wederzijdfche medeftanders, reenen. Bij de vermaarde Haag{che Conrferemie, of het mondgefprek, ten overstaan der Staaten, tusfchen de twee Godgeleerden gehouden, stondt vurrensoGcaarD aan de zijde des Erstgenoemden. Hij deedt, bij die gelegenheid, eene sanpraak aan de Staaten, in welke verfcheiden merkwaardige zasken voorkoomen. Dus meende hij dat de oorfprong van de Leere der voiftrekte Voorbefchikkinge moest gezogt worden in de pooging der eerfte Kerkhervormen, om de lieden te brengen van het leerftuk van de Verdiensilijkheid der Goede Werken, en van dat der genoegzaamheid van de Naturkragten tot Zaligheid. Hier omntrent, meende hij, waren ze, het eene uiterfte willende vermijden, tot eene ander vervallen. Aangaande de Confesfien of Geloofsbelijdenisfen meen fesfie gefteld hebbende, om voor de vervolgde Gerefor meerdey te dienen tot eene Verantwoording, deeze Conseshhe, allengskens, meer door gewonte en overlevering, dan naa behoorlijk onderzock, een Formulier en regel der Leere was geworden. Ten aanzien van het Sijode, waar op thans (’t was in den Jaare 1609) bij. veelen zeer fterk wierdt gedrongen:,, Wij zeggen daar niet tegen, zeide 9s UITENBOGAARD; maar men zie toe, hoe men het houde, »» Op dat het geen kwaad einde neeme, en dat de Satan daar 9» Diet boven aan zitte, gelijk seza fprak.” Voorts was hij van oordeel, dat het Sijode door ’s Lands Staaten moest beroepen en beleid worden: niet om uitfpraak te doen bij overstemming, zonder dat eene partij wierdt overwonnen met redenen, die dezelve haar gevoelen deedt verlaaten; maar het Sijode moest, onder andere, gehouden worden,, tot vriend- s» lijke en broederlijke zamenfpreekingen, en verhandeling s» Over de tegenwoordige verfchillen, om Te zien, of men «» elkander tot céne mecning konde brengen, of, indien dit niet zo {poedig konde gelukken, men dan, midlerwijl, om rust ep vrede te houden, eenige bekwaame onderlinge ver- »» Grazgzaamheid beraamde, bij manier van voorraad, of » voor altijd; de eenigheid intusfchen vasthoudende ten aan- », zen van de poodzeakiijke artikelen, die, misfchien, wei- 95 Dig in getal zijn.” Bijftere begrippen wierden, ten deezen tijde, bij zommigen gekoesterd, aangaande de Kerkelijke magt, dic, ginds en elders, tot die hoogte wierdt gedrecven, dat zij het wae- reldlijk gezag ten minstte evenaarde. Gomarus, met naame, hadt in deeze zaak zeer fterk geijverd. In den Jaare 1610 nam UfTENBOGAARD hier uit de asanleiding om zich op dit fluk nader te verklaaren. Hij fchreef een Boek over het Ampt en Gezag eener hooge Christlijke Overheid in Kerke- lijke zaaken, en droeg het aan de Staaten van Hodland op. Met verwerping van de Pauslijke Opperhoofdigheid, en eene z0 genaamde Collateraliteit, of Evenhoogheid, beweerde UITENBOGAARD, dat hunne Edele Groot. Mogenden, als Op per 3 3 ~ 58 UITENBOGAARD. (JOHANNES) AS, OTOL Ns on cata perite Christiijke Overheid dezer Ianden, hee one Offa zigt en gebied in Kerkelijke zaaken toekwam, doch onder en naar des [Ieeren Woord. Geen wonder det dit Gefchrift zeer onderfcheiden wierdt opgenomen. De Voorftanders der Gemächtigdheid prezen het hemelhoog. Anderen spraken daar yan zeer kwalijk, em vatten tegen hetzelve de pen op. Eeni- ge weinigen verwaardigde uirensuGaaRD met een entwoord, doch meestal zonder vragt. 