Johannes Egede in Mattheus Stach, bladzijden uit het leven der eerste zendelingen in Groenland en Labrador [microform]
None
Een gezelschap uit het Noorden welks nieuwsgierigheid was opgewekt door de geruchten die tot lien doordrongen, kwam ook en sloeg voor een korten tijd de tenten op in de nabijheid van Nieuw-Herrnhut. Zij waren bovenal verwonderd over de geben van hunne bekeerde landgenooten, en vroegen of zij ook zulke woorden konden Iceren spreken?,,0 ja/' was het antwoord, //als gij uwe groote behoefte aan den Zaligma-ker maar gevoelt, kunt ge niet nalaten Hem te bidden dat Hij u helpe. Dan zult gij zijn ais hongerige kin-deren die naturlik hunne ouders om spijze vragen. In den winter, die op de terugkomst van Kajarnak tot den zendingpost volgde, was hij bijzonder werkzaam om zijne landgenooten van hunne booze Wegen af te brengen. Hij begon met de verschillende winterkwar-tieren in den omtrek te bezoeken, en daar, zooals hij zeide: Viets van Jezus, den toevlugt van zondaren, te vertellen. Toen hij omstreeks het Kersfeest op reis was, verzochten verscheidene menschen hem een korten tijd bij hen te blijven, om deel te nemen aan de festeren en de genoegeus die zij weldra vieren zouden ter eere van het jaarlijksche feest der zon. Hij antwoordde: Nu heb ik eene andere vreugde, want eene schitte- Jonge lateii, Chris- gierig- ot lieu ten tijd Liut. Zij I huune k zulke het antialigma- e bidden kiu- rende zon is in mijn hart opgegaan, Ik spoed mij iiaar mijne oiderwijzers terug, om met hen . Een groot feest te vieren ter gedachtenis aan de Schepper aller din gen, die als arm kind op de wereld is gekoinen tot onze verlossing. Zijn uuttige loopbaan werd spoedig door den dood afgebroken. In Februari 1741 werd hij door eene pleuris aangetasi en na een paar dagen van lievig lijden ging liij ter ruste. Hij uitte geene kiagt, en toen hij zijne vrouw en bloedverwauten zag schreijen, zeide hij: Treurt niet over mij. Hebt gij niet gehoord dat de gcloovigen, als zij sterven tot den Zaligraa- ker gaan en in zijne heerlijkheid deelen? Gij weet, Hij riep mij het eerst van mijn volk, om Hem te leeren kennen en nu roept Hij mij het eerste tot zich naar huis. Weest gij maar aan Hem getrouw, dan zullen wij elkander ontmoeten voor den troon des Lams. A.lle dingen, zeide hij later, die ik in mijne gezonde dagen gehoord heb, zijn mij nu veel duidelijker. Het uitne-mende karakter van Kajarnak had hem veel eerbied verworven bij de Deensche kolonisten, en de twee Deensche predikanteu, handelaren en andere leden der kolonie, sloten zich bij de zendelingen en zijn eigen volk aan, om zijn lijk. naar het graf te vergezellen. Achter den zendingspost, een weinig ten noorden, hadden de broeders zoo goed hun dit de rotsachtige aard van den grond toestond, eene begraafplaats in orde gebragt. Hier legden zij het lijk van hunnen geliefden Zon in liet gefolge neder, had at een van de Deensche zendelingen het verzamolde volk had toegesproken over de woorden: „Ik ben de opstanding en het leven," en hun gezegd had dat een geloovige not sterft, maar erst waarlijk begint te leven als hij van deze aarde Scheldt. //Toen," zeggen de zendelingen, knielden wijonder den blooten hemel op de sneeuw neder, en gaven onzen Zaligmaker onzen eersteling terug, niet hartelijke dankzegging voor de genade die Hij hem verleend had. De herinnering aan den bloedverwant en vrieud, die zoo zalig was heengegaan, had eene gelukkige uitwerking op velen van de achtergeblevenen. De vrouw van zijnen broeder was niet onder het getal dergenen, die er voordeel van getrokken ladden, en haar dood, die kort Daarop ")laats greep, werd door eenen geheel anderen geest gekenmerkt dan door het nederige, stille vertrouwen, waarmede Knjarnak zijnen geest had bevolen in de handen van zijnen Vorlosser. Haar mail en vooral hare kindereu hadden met groote belangstellend geluisterd naar de verkondig van het Evangelic, maar eerstgenoemde kon er niet toe be-sluiten om het zwervend leven waaraan hij altijd geweest vras, vaarwel te zeggen. Op een van deze togten naar het Noorden, ongeveer een jaar nahet overlijden zijner vrouw, verloor hij het leven. Zijn zoon Kuanak, een jongen van tien of elf jaren, was It groote van het toe be- iltijd ge- een van jaar na ;ven. Zijn Iren, was bij de zendclingen zeer beraind orn zijnen gecstigen en liefderijken aanleg. Hij was gedwongen zijnen vader op diens togten van plaats tot plaats te verge- zellen, raaar liet zelden eene gelegonheid voorbijgaan om zijne onderwijzers te bezoeken als zij binnen zijn bereik waren. Hij vreesde zeer om lietgeen hij geleerd had te vergeten, en tot de gebruiken der Heidenen weder terug te keeren. „Ik bid dikwijls tot mijnen Zaligmaker/^ zeide de arme jongen, //dat Hij mij be- ware voor het afdwalen van Hem." En dit gebed werd verhoord, hoewel Hij veel te lijden had van Den man, die na zijns vaders dood de voogdijschap op zich nam en die een driftig karakter had. Eindelijk kon hij naar Nieuw-Herrnhut terugkeeren; maar hij kwam er kreupel, ten gevolge van de wreede behandeling die liij had ondergaan. Zijne zuster die twee jaren ou der was dan hij, was door de vrouwen der zendelin- gen opgenomen en eene der beste leerlingen van hare scholen. Verscheiden van Kajarnaks betrekkingen kwa- men nu van het Zuiden. Zij zeiden dat hun bloed- verwant hun vele dingen gezegd had van iemand dien hij Jesuma (Jezus) noemde; dingen die ze toen niet verstonden, maar waarover zij sedert dikwijls hadden gedacht. Nu waren zij Gekommen om beter onderrigt te worden. En dit waren geene ijdele woorden; want behalve de dagelijksche bijeenkomsten waarbij de Schrift werd uitgelef?d, kwamen zij dikwijls nog afzonderlijk tot de zendelingeii om lien over hunne twijfelingen en bezwarcn te spreken, en eindigden gewoonlijk met de eone of andere uitdrukking als dezc : //O dat God mij de ooren en oogen wilde openen, opdat ik deze zaak goed kond verstaan en gelukkig zijn!" De kinderen van Ippegau, die zes jaren geleden bet middel was geweest waardoor de broederen voor den bongerdood bewaard bleven, sloten zicli bij de geloovigen aan; alsmede een joiigeling Arbalek genaamd, wiens uitmuntende vermogens en warmte van hari, gevoegd bij de cenvoudigheid, waarmede hij bet Evangelic ontving, den zendelingen boop gaf, dat bij een waardig opvolger van Kajarnak zoude worden. Deze boop werd door de uitkomst geregtvaardig. Reeds voor zijnen doop was Arbalek door zijnen grooten ijver en onderwijzers. Mattheus Stach, die een reis naar Europa had ondernomen, kwam in den zomer 1742 terug, vergezeld van een helper, die de zorg der kinderen op zich zoude nen. Hij verheugde zich een groot aantal catechisanten onder toezigt zijner broedcren te vinden. Zij waren nog altijd zeer behoedzaam om iemand tot den doop toe te laten. Te behoedzaam meenden velen van hunne vrienden in Europa. Maar men zal misschien den langen proeftijd waaraan zij hunne catechisanten und erwiesen billijken, als men nagaat dat, aan liet einde van aeht en twintig jaren, slechts twee men- if- it. 170 seren van de omsireeks duizeiid gedoopteu, tot het lieidom terugkeerdeii. Van deze tw. Ee had nog een kort daarop berouw en keerde terug. De zendelingen beerkten dat gcen onkruid zoo welig in de harten liimner leerlingen ontsproot en het zaad des Woords verstikte, dan verwaandheid. Zelfs Sara werd gedurende conigen tijd door dezen indringer veistrikt. De gelukkige uitslag van haar werk onder de Heidenen und de haar hoorge gedachten van haar kunde. Men herinnerde haar echter aan den treurigen toestanil waarin de Hcer haar had gevonden, toen Hij zich over haar entfermde, en aan de verdorvenheid haars harten, het-welk zij toen leerde inzien. Hierop barstte zij in traen los en zeide: //O! uu gevoel ik duidelijk dat ik langzamerhand den vrede heb verloren, dien ik gewoon was te gcuieten. Let's er dat mij van den Zalig-maker scheidt. Ik bid, en kan toch den weg tot. Hem niet vinden." Maar van dezen tijd af waakte en bad zij bijzonder tegen deze boezemzonde en door de be-oefening van den vrede barer ziel hersteid. Tergelijker tijd met Arbalek, doopte Mattheus Stach nog vier andere jonge lieden, die gedurende langen tijd onderwijs hadden ontvangen. Tssek, de zuster van Sara was een van deze; hare moeder had in hare stervensure, deze dochter aaugespoord het voorbeld der  en verzögneten te worden in de dingen die zij moest gelöven. Bij haren doop kreeg zij den naam Judith en was even als hare zuster eene ijverige helpster bij betonderwijs der vrouwebjkc landgenooten. Arbalek trouwde eenige maanden later met Sara; dit was het eerste paar dat de zendelingen in den Christelijken echt verbonden. In het begin van het jaar 1743 vertoonden zich kenteekenen eener algemeene opwekking onder de Groenlanders van de kusten en de eilanden der Baalsrivier. Wei können velen, die eenen tijd lang met groote belangstelling naar de verkondigung van het Evangelie geluisterd hadden, niet besluiten iu de nabijheid der zendelingen te gaan wonen, om het onderwijs te ont-vangen dat Imnnen doop moest voorafgaan; want dat zoude het hun onmogelijk gemaakt hebben om de verwijderde plaatsen te bezoeken, daar zij gevvoon waren te gaan jagen. Hierdoor maakte deze hunne eerste liefde plaats voor eene betrekkelijke onverschilligheid. Toch wamen velen die weggetrokken waren, in latere jaren te Nieuw-Herrnhut terug; anderen volhardden in hetonderzoek der waarlieid ook toen zij in de kolonie der Denen kwamen en lieten zich daar in de Christelijke kork opnemen. Weer anderen die zich nooit bij de gemeente der gelövigen aansloten, bewegen toch door ItU hun wandel dat zij iets meer dan een bloot hooreu en toestemmen, van het woord door de zendelingen verkondig, läden meegenomen. Van dezen tijd af droeg het volk den vreemdelingen veel grooter achting toe dan te voren; eene verandering, die grootendeels werd toegesclireven aan den indruk dien zij op de zwervende Groenlanders gemaakt händen. De kinderen warcn even begeerig als de volvissenen naar onderwijs. Een van de broeders, die met zijn gewer op de robbenvangst uit was, ontmoette eenige kleine meisjes die in een gat van het ijs aan het visschen waren. „Ach, blijf bij ons/^ zeiden zij, „en leer ons wat.  huis gaan om te leeren en wij wilden dat gij ons wat van Jezus, den Zaligmaker, verteldet. De bezoeken der zendelingen waren nu altijd welkom aan de bewoners der naburige eilanden. Toen de brooders op zekeren dag hoorden dat een christen-in-boordling bij ongeluk op Kangek verdronken was, voeren een of twee van hen, door eenige hunner gedoopte Groeniandt's vergezeJd terstond derwaarts, "om bij de begrafenis behulpzaam tc zijn. Bij hunne aankomst bemerkten zij dat Arbalek zich reeds naar de plaats gpoed liad, en dat hij tot een aandachtig gezelschap sprak over het geloof in den Zoon van God, door wien looreu eingen tij af er ach-e Grunden zij len. De len naar gewer ;e kleine vissclien leer ons gchieten? neu. Onder de Pieide: "eu die getuige van de begrafenis" waren, behorcle een Auge, die iia adoop der pkgtig- heid zijn voornemen te kennen gaf om de uitoefening van zijii bedrijf vaarwel te zeggen. Tot dit besluit was liij ge- koraeii door een verschrikkelijken droom, waarin een klein kind uit den herael tot hem neerdaalde en hem eerst leidde naar eene plaats van schitterend licht en uitneraende schoonheid. Hier werd zijn hart getroffen door het welluidende gezang van vele stemmen. Daarna bragt zijn jeugdige gids hem naar eene plaats der duister- nis, waar eene menigte ongelukkige gevangenen zaten die geen wag konden vinden om hunne ellende te ontvlieden. //Hier/' zeide het kind, //moet gij ook wonen, als gij u niet af Google keert van het kwade, en bij deze woorden werd zijne ziel door schrik bevangen. Maar zijn leidsman voerde hem weder uit de duisternis tot hci licht bij een feestvierend gezelschap. Het voedsel dat zij aten, genas de menschen van al het booze. Alle gasten zongen en verheugden zich; ja, hij begon ook mede te zingen, maar iemand maakte hem wakker, en — het was een droora, De breeders hechten in 't algemeen niet veel waarde aan droomen; maar zij gelöden dat het God somtijds behaagde door enen droom te spreken. Als een diepe slaap den mensch bevi.ngt, dan opent Hij op zulke wijze wel eens der menschen ooren en bezegelt zijn onderwijs, om den mensch van zijn voornemen af te breugen en te be- Waren tegen hoogmoed. En het geheurde meermalen pk'gtig- ing van ' liij ge- en klein st leidde leniende loor het aa bragt duister- en zaten lleiide te gij ook i/^ en bij aevangen. e duister-happ. Het an al het zich; ja, ,d maakte breeders droonien; agde door m mensch eens der , era den en te be- .eermalen l)ij de inboorlingu dat iemand die op twee gedacli- ten hinkte, eindelijk door eenen droom gedrongen werd met het kwade te breken en het onderrigt van het Evangelie te volgeii. Dit was hier het geval. De An- gekok liet ten eenen male zijne kunst varen, welke hij beleed dat niet dan uit bedrog en afzetterij bestond, hoe^vel hij verklaarde dat er ook eene tusschenkomst van eene bovennatuurlijke raagt toe noodig was, welke hij nu wel verafschuwde, maar die hij niet bij raagte was te beschrijven. Hij ontving met zachtmoedigheid het  kerk aansloten, liielden stand- vastig vol, dat beliulve hun geplcegd bedrog, waar-over zij zicli mi van liartc scliaamden, ceue magt, gelieel onderseligen van de liunine, van buiten af op hen werkte en hen liiclp liunne aanliangers te mislciden. Voorzeker betoonden velen onder de Angekoks door hunne gruwelen, dat zij kinderen waren van hem die een menschenmoordenaar is van den beginue. Kasjiak die den moord van Innungeitsok bewerkt en sedert dien tijd velc andere onschuldige slagtoffers ter dood gebrungt had, was sedert eenigen tijd op Kangek gaan wonen. Niettegenstaande zijn schandelijk karakter, za- gen velen zijner landgenooten met bijgeloovig{>n eer- bied tot hem op. Maar uaarmate de waarheid vorde- ringen maakte, nam zijn aanzien en zijn opgang af. Hij had mcer dan eens gedreigd de zendelingen, aan M'elke hij de nadeelige verandering in zijji fortuin toeschreef, spoe- dig buiten staat te zullen stellen om hem tc benadeelen. Op zekeren dag in Mei, toen alle mannen van den zendingpost met hun Nederwijers, behalve Mattheus Stach aan het jagen waren, kwam Kasjiak in Nieuw Herrenhut, vergezeld door zoovele aanhangers, dat zij de zendingswoning geheel vukien. Mattheus wist wat zij gedreigd hadden, maar hij gevodelde geen vrees en ging rustig met het werk voort, waaraan hij bezig was. Nadat zij daar eenigen tijd stil gezeten hadden, zeide Kasjiak “//Wij zijn gekomen om let goeds te hooren.” Zijn verheug er mij over, antwoordde de waar- TTiagt, op li^ii siciden. This door hem die Kasjiak jn sedert ter dood fek gaan kter, za-icrrii cer-id vorde- Liig af. Hij welke hij eef,spoe-leiiadeelen. Van den Muttheus, den Muttheus, dat zij een vrees, hi.j bezig li hadden, soeds te ordde de zendeling en, nadat hij een kort gebed tot God had opgezonden om hunne harten te openen, verhaalde hij een gedeelt van Paulus, toespraak tot de mannen van Athene. Nu behoefik u niets te zeggen" zeide hij, „om n te bewijzen dat er een Schcpper is, want dit sweet gij alien. „Op een man na stemdeii zij het toe. „G'} weet ook dat gij slechte menschen zijt.^^ Gezemenslijk bevestigden zij dit.,/Welnu, dan kom ik tot het voornaamste point, dat gij en wij eeuen Zaligma-ker noodig hebben, namelijk hetzelfde groote W'ezen t welk in den beginne alle dingen schiep. Hij leefde ruiin dertig jarcn op deze aarde om de menschen te onderwijzen en te zegenen; daarna werd hij aan een kruis genageld en door zijne eigene landgenooten gedod, die zijne woorden niet wilden geloovcn. Maar na drie dagen stond hij op nit het graf en voer naderhand ten hemel. De tijd nadert nn dat hij terug zal komen op de wolken des hemels, en alle dooden zullen opstaan en voor Hem den regtvaardigen Regter verschijnen, om geordeeld te worden. Een iegelijk naar zijne werken. Maar gij arme man/^ vervolgde Mattheus, zich tot den Angekok wendende, /wat zult gij ver- schrikt daar staan als alle zielen, die gij ait deze we- reld hebt uitgedreveu, zullen zeggen tot Hem die op den troon zit: //Deze snoode ellendcling heeft ons vermoord juist toon Gij uvve dienaren gezonden hadt om ons den weg der zaligheid te verkondigen! War znlt gij dan antwoor- den?" Kasjiak zweeg en was verslagen. Bemerkende dat beving het gansche gezelschap bevangen had, ging Mattheus Stach voort:,/Hoor naar mij; ik zal u deu weg verkondigen waardoor gij dit versclirikkeb'jk oor- deel ontgaan kunt, dock liaast u, opdat de dood u niet overvalle want (• Gij zijt oiid. Werp u aan de voe-ten van Jezus neder. Gij kunt hem niet zien raaar Hij is overal. Zeg Hem dat gij gelioord hebt dat Hij de menschen uitermate Hefheeft en niemand verwerpt die tot Hera om genade roept. Bid Hem dat Hij u arm, ellendig mensch genadig zij en iiwe zonden wassche in zijn eigen bloed." Met schijnbare aandoening beloofde de Angekok dit te zullen doen. Stil, in gedachten verzonken bleef hij met zijn gezelschap gedurende een paar uren zitten, en luisterde naar eenige woor-den van Anna Kajarnak, wiens breeder zij vermoord hadden. Tegen den avond vertrokken zij weder naar hunne eigen woning, maar sedert dezen tijd was de vijandschap van Kasjiak jegens de zendeKngen voorbij en had hij in het ver volg menig onderhoud met hen. Toch kon hij nooit besluiten God in waarheid te zoeken. Hij leefde nog vele jaren en wenschte dat zijne huisgenooten dikwijls door de Christenonderwij-zers bezocht en door hen onderwezen werden in de dingen die het het het hunner zielen betröffen. Hij zelf kv am ook menigmaal te Nieuw-Herrnhut. De zendelingen zeiden: //Kasjiak komt ons vaak bezoeken en luistert met een mnde dat i, gi»g il u den ijik oor-dood u de voe-aar Hij is t Hij de wei'pt die uarm, 1 wassche bein gedach-gedurende u<Te woor-vermoord liveder naar jijd was de en voorbij Irlioud met in waaTheid;nsclite dat lenonderwij-m de dingen {liv/am ook gen zeiden: ert met een bijzonder vroom gelaat naar het Woord van God Maar van zijn bekeen, — helaas, daarvan komt niets. Als wij hem bidden, zicli met zijn gelieele hart tot den lieere te wenden, en zijn kinderen voor wier welzijn hij zeer bezorgd schijnt te zijn een goed voor- beeld te gven, dan antwoordt liij : //Ik heb altijd plan zulks te doen, maar mijn wil is te zwak." Na ver- loop van tijd besloten zijn twee zonen de toovenaars- knnsten, die hij hun geleerd had, niet mcer uit te oefenen en zetten zich op den zendingspost neder om ineer bestendig het onderwijs der zendelingen te kunnen genieten. Later werden zij beiden gedoopt, en toen.Irougen de broeders Kasjiak ernstiger dan ooit, om de boodschap des heils aan te nemen voordat het te laat zon zijn. Maar hij antwoordde altijd: //Ik ben te oud om te leeren, en ben te slecht geweest om bekeerd te worden. Laat de jonge lieden zich bij u aan-sluiten opdat zij wijzer en beter worden. Als ik mij ver-anderen kon, zoude ik x^ij zeker met uw gezelschap vereenigen, omdat ik zie, dat gij zelve ook doet wat gij leert, maar nu ben ik te oud. Ik moet mijnen oLiden weg vervolgen. Het toenemend aantal menschen dat onder hunue lei-ding kwam, veroorzaakte den zendelingen veel zorg, als zij dachten aan de noodzakelijke verwijdering gedurende de zomermaanden. Zooveel doenlijk begeleidden of bezochtea zij hunne verstrooide kudde; maar het was hull onraogdijkj overal en a An alien regelmäßig onderwissens en de gelegenheit tot open bare goclsdienstoefen, welke zij genoten als zij te zamen gedurende den winter te Nieuw-Hernhut woonden. Deze vrees had hen zelfs weerhouden om aan liunne bekeerlingen eene der grootste weldaden en voorregten der christelijke gemeente toe te staan. Zeven ja-ren waren voorbij gegaan, sedert de eerste Groenlandsche bekeerlingen door den doop tot de kerk van Christus ingelijfd waren. Velen van hun volk waren sedert dien tijd aan de kudde toegevoegd; van dezen haddeu cenigen reeds de aardsche loopbaan voleindigd, terwijl de zendelingen van de auderen konden zeggen: /Wij verblijden ons en danken God voor de verande-ring van een wild en heidensch volk in welgeregelde christengezinnen. Bovenal prijzen wij Hem voor de genade welke Hij reeds aan eenige van onze gedopte Groenlanders heeft betoond en die zich in hun gedrag openbai>rt. Toch was nog Geen dezer bekörderungen door hen tot des Heeren Avondraal toegelaten. Maar ten laatste was de duurzaamheid van het goecle werk dat er  dat Hij hct geestelijke leven zoude und erhoben het het in het vcrwekt had. Zij begonnen dus zorgvuUlig hunne nieest gevorderde begekenigend voor te bereiden tot het deehicmen aan heilifife Avondmaal. De dankbaarheid en de vreugde dezer inhmdsche avondmaalgangers waren aandocnlijk. I/O," zeiden zij, "ho is het mogebück, dat onzi^ Zäligmaker, arme menschen zoo uitermate kan liefhebben!" Van dezen tijd af werden de feesten der gemeente met een geheel ander oog door heu beschouwd. De azonderlijke godsdienstoefeningen, in welke men de groote feiten der geschiodenis van het Evangelic lierdacht, werden met buitengewone opgewektheid door de Groenlanders bijgcwooud. In den passijd was de zelfvcrnedering, het bjdcn en dc dood van onzen Heer, het gediirig onderwerp der bijbellezing en schriftverklaring, terwijl de zendelingen in de Paaschweek hunne hoorders van stap bepaalden bij de laatste sombere tooneelen van het leven des Verlossers op aarde. Den avond voor het Paaschfeest werd het huu herin Der das zu zijn van God door zijn verblijf in het graf, het graf geheiligd heeft en deze  sterven. Op Paaschzgndag vergaderdede gemeente voor degenen in de kerk enbegaf zich daarop naar de begraafplaats, waar zij de namen der breeders en zusters, die gedurende het verloopen jaar ontslapen waren, elkander herinnerden, en (in de woorden van hunne begrafenis-lithurgie), smeekten om „eeiiwigdurende gemeenschap met ben en met de ze- gevierende kerk rondom den troon des Lams." T") gezangen, liederen en koren, die eeu groot dee van de openbarc eeredienst der Broedergeraeente uit- raakeu, werden eene bron van wnar genot voor de Groenlanders. Gedurende den winter vergaderden eeni- geu van bet volk bijna elken avond, om te zamen het geleerde te herhalen, en zij die uiet konden lezen. Leerden de woorden van buiten, welke buune beter erregen medgezellen bun voorzegen.  een goed gehör hadden, en in staat waren genoeg te leeren spelen om het gezang der gemeente te begeleiden, vormden zij onder deze eene kleine vereeniging. Het zingeu was buitengewöou aangenaam; de vrouwen en kinderen hadden over het algemeen, liefelijlj^Q ) ver- 1 begaf iiamen loopen I (in de ten om de ze- s." T-) )t deb te uit- ^oor de m eeni- nen het lezen, e beter jeii van id kwa- kouden spelen. gelieden 3Uoeg te begelei- eniging. irrouwen liefelijke ZiNGLES. stemmen, die in zuivere larmonie zamensmolten. Des morgens te acht ure, en ook des avonds wanneer de mannen van zee terug gekommen waren, werd da-gelijks in de kerk godsdienst gehouden, en bij de eene of andere gelegenheid verklaarde een der zendelingen een woord der Heilige Schrift of hield een korte toespraak. Des Zondags namiddags werd gepreekt en vele van de naburige Heidenen sloten zicli dikwijls bij de gemeente aan. Eene korte, afzonderlijke dienst werd des Zondags gehouden voor de kiuderen, die te jong waren om aan de langere godsdienstoefeningen hunner oderwijs entwijs entwijs in den bijbel. Völksteren moesten de gemeenteleden gedurende den zoiner van elkauder se Den, om naar hunne visschersplaatsen te trekken. Een of raeer van de zendelingen begeleidijk, en een paar korte uittreksels uit liunne dagboekenkunnen ous het leven schilderen, dat daar door de onderwijzers geleid werd. Den lO*^^" Mei," zegt Johannes Beck, "vertrok ik met het grootste gedeelte van ons volk, op twee en twintig groote booteu en een aantal ka-jaks, naar de Caplin-visscherij. Na twee uren begon bet zieen begon ben zieen, dat geen van ons twintig schreden voor zich uit kon zien; maar goede engeleiden ons, zoodat niet een schade leed of van Tiijn gezelschap gescheiden werd. Wij waren ook in staat Onze tenten zoo digt bij elkander op te siaan, dat niemand door den afstand verhinderd werd onze dagelijjvsche zamenkomsten bij te wonen, totat het gezelschap, 't welk op de robbenjagt uitging, ons verliet. Wij hadden alien gelegenheid bij eigen ondervinding op te merken, dat de nabijheid des Heeren niet aan eenige plaats gebonden is, en ik trachtte in de harten van het volk de verzekering te wekken, dat de genade van onzen Zaligmaker overal gezocht en gevonden kan worden, en niet alleeu in het huis des gebeds of bij de gemeenschappelijke zamenkomsten. Gedurende het Pinksterfeest had den wissen talle en operettend gehörig, niegenstände de südlichen in digtige vokkei op ons neerviel; want de kerk van Pisiksarbik heft geen ander dak dan het uitspansel, geen rührenden dan witte sneeuwbergen, geen preekstoel dan een groote stellen, geen banken dan de rotskanten. Na de dienst gaf ik den Groenlanders een middagmaal van rendierenvieesch. Twee van hen, die zich onlangs aan wangedrag schuldig gemacht hadden, schenen nu beschaamd te zijn; een liunner was zeer bang voor mij, daar ik wist dat hij zich met slecht gezelschap ingelaten had, Ik zocht de gelegenheid om met hem te spreken, en hem voor te stellen hoe grievend en onteerend zulk een gedrag voor zijn hemelschen Mestes was. Dit Sieben hei zerst te ontroeren; hij schreide, en kon niet nalaten met het schreijen. Den 28^'^", berigten de tattarets (*) voor het eerst dat er visch in de nabijheid was, en de eerste capun-scholen naderden de klip. Spoedig waren alle handen in de wear om ze te vangen. Den 8**^" Junij kwamen vele Hei- (*) De tattaret, is een fraaije kleine vogel met hei- deren, eene soort van zeemeeuw, die den winter in warme landen doorbrengt en in de lente naar Greenland teragkeert. Hij volgt de scholen caplins naar de iiorden. mm \'ji i r 180 deneii tot ons en hoorden eene preek over Johannes 3 : 17 — 21. Denzelfden avond kwam ons jagtgezel- sc]\ap terug met de treurige tijding dat een hunner, de jonge Bartliolomeus vermist word. Terstond zond ik verscheiden mannen uit om hem te zoeken. Na- dat zij lang gezocht hadden, vonden zij den armen jongeling dood in eene moeras. Men kon zien dat hij getracht had zijne kajak er over heen te dragen, maar de verraderlijke bodem zonk onder zijne voetenweg; hij viel en stikte in den modder. Het vorige jaar was hij tot ons gekomen en gedoopt, terwijl zijn goed ge- drag ons veel genoegen bereidde. AVij legden hem in een graf en zetten op eene rots nabij de plaats , eenige steenen overeind tot een gedeiikteeken. Yier dagen later was onze vischvangst voorspoedig ten einde gebragt en gingen wij onder lofzangen, door schoon weder ver- heugd, naar Nieuw-Herrnhut terug. De laatste avond des jaars werd in afzonderlijk gebed en gemeenschappelijk dankzegging doorgebragt. Men herdacht de buitengewone gebeurtenissen der twaalf laat-ste maanden, en zelden of nooit ging er een jaar voorbij, waarin niet eenige inlandsche christeneu en de broeders zelve tc danken hadden voor uitreddingen uit gevaarvoUe ommstandigheden, of wel met onderwerping te bukken oder de kastijdende hand Gods die den een of ander van hunue betrekkingen en vrienden had weggenomen. Van menig hagchelijk gevaar op zee, wanneer zij door eenige anner, I zond n. Na-armen dat hij I, maar n weg; aar was oed ge-liem in, eenige en later iragt en er verk gebed t. Men lalf laat-voorbij, broeders a arvolle bukken uler van 311. Van loor een plotseling opkomenden mist overvallen, of door driven-de ijsschotsen ingesloten werden, vindt men in de dag-boeken der zendelingen gewag gemaakt. Äidere meer buitengevone gevaren, zijn eveneens opgeteekend. Hot volgende geval kan liiervan ten voorbeeld strckken. In de maand Mei 1745, toen alles nog bevroren en de grond met sneeuw bedekt was, werden de breeders opzekeren morgen verschriftt door een lievig geraas, gelijk an het loeijen van een orkaan. Zij liadden naaawelijks den tijd liet liuis te ontvlugten toen Jiet reeds geheel met water gevuld was. Eerst dachten zij dat zulks hot gevolg van een plotseling opgekomen dooi was, waardoor de sneeuw gemolten en de beek die het da van water voorzag overgeloopen was. Maar de vorst was zoo scherp als ooit en rondom bleef alles hard als marmer. Na verloop van een uur zakte het water weg en konden zij weder in liun huis komen. Toen bemerkten zij dat het water hier, zoowel als in hunpaklmis, gelijk eene foutein uit den gr. ond was opge-sprongen. Maar zij konden nooit reden geveu van dit verschijnsel. Het iaar 1747 werd gelukkig onderscheiden door den opbouw van eene nieuwe en grootere kerk. De breeders hadden het vorig gebouw Imnner bijeenkomst reeds zooveel mogelijk vergroot, en waren sedert eeni-gen tijd, uit gebrek aan plaats, genoodzaakt geweest er den blooteu hemel te preken en te doopen, of 188 i..Sl als liet weder zeer koud was, hunne gemeente in twee of drie kleiiie partijen te verdeelen, en in de verschillende kamers te vergaderen. Deze moeijelijke staat van zaken werd verholpen door de mildheid van hunne vrienden in Holland, die liun liout zonden, besondet tot een gebouw van 70 voet lang en 30 breed. Het bevätte belialige de kerk, ook eenige kamers voor de zendelingen, en twee vleugels aan de Noord- en de Zuidzijde werden gebruikt voor school- en pakker. Terwijl men men met het bouwen bezig was ging Mattheus Stach naar Europa. De breeders hadden het rädzaam geacht dat de zendelingen die op Groenland geplaatst waren, van tijd tot tijd hun geboorteland bezochten, om de krachten te herstellen en uit te rusten van den zwaren arbeid aan hunne betrekking verbonden. Dientengevolge bragten de Groenlandsche zendelingen, ieder op hunne beurt een kort bezoek in Duitschland. Mattlieus Stach ging er nu voor de tweede keer been. Men had hem verzocht eenige van de christen- Groenlanders mede te nemen. Soramigen van dezen gevelen een sterke begeerte Om het Europesthe land en de breeders te bezoeken, die voor hunne zielen zorgden en hun onderwijzers zonden om hen den weg ter zaligheid te leeren kennen. Ten gevolge van dit verzoek werd de zendeling begeleid door Arbalek en zijne vrouw Sara, hare zuster Judith Isjek, Mattheus, den zoon van Kajaruak, een Drs voor Drd- en pakka- as ging Iden het 'oenland )rteland uit te trekking andsche jock in tweede bristen- ezen ge- 3he land zielen len weg ling ba- re zuster ak^ een 189 jongen van veertien jaren en een ander jongeling van ongeveer denzelfden leeftijd. Deze reis was hun zeer voordeelig. Hunne kennis breidde zich zeer uit door aan- raking met beschaafde volken, met nieuwe leefwijzen, nieuwe voortbrengselen van dieren en plantenrijk, terwijl de eenvoudigheid van bunne godsdienstige ge- voelens ongeschonden bleef. Maar twee der reizigers beleefden den terugtogt uaar hun eigen land niet meer, en de reis der anderen duurde veel langer en strekte zich over een veel grooter gedeelte der wereld uit, dan zij of hunne Europeesche v . Lieutenant badden voorzien. Zij kwamen tegen bet einde van den zomer in Europa aan en bragteu den berfst en den winter in Holland en Nord-Dusselden door, Vreezende dat een langer verblijf in een klimaat, zoo ongelijk aan bet bunne, en de outbering van Groenlandscbe spijs, de gezondheid benadeelen zoude, stelde de zendeling voor, tegen bet begin der zomermaanden met hen te-rug te keeren. Verschillende bezwaren rezen er ecliter die hen beletten dit voornemen ten uitvoer te brengen. Ondertusschen eindigde Sara, in demaandMei, vreed- zaam baar leven te Herrnbut , terwijl haar man Arbalek , niet vele weken daarna, tot groote droefbeid zijner onderwijzers, die in ben twee trouwe helpers verloren , mede ten grave gedragen werd. TMattbeus Stach ver- langde nu meer dan ooit, om de overblijvenden veilig naar hun eigen land terug te geleiden; maar geene if i, 1 !;! 190 gelegpnheid deed zich voor, totdat tegen het einde des jaars de kapitein van het schip Irene, dat juist van Nieuw-York te Amsterdam was gekomen, zicli bereid verklaarde het geheele gezelscliap naar G'rocnhind te- rug te voeren. Zij maakten echter eeueii grooten om- weg; het schip was eerst naar Londen, daarna naar Philadelphia bestemd, voordat het de Noordsche reis kou aanvaarden. In het begin van 1749 kwamen zij te Louden aan. Toen George II vernam dat eenige chris- ten-Groenlanders in Engeland waren, gaf hij zijnen wensch te kennen hen te zien. Zij werden dus iu Leicester House aan den koning eu de geheele ko- ninklijke familie voorgesteld. Na hier een korten tijd in de haven gelegen te hebVen, giug de Irene on^&t zeil naar Philadelphia, waar de kapitein voornemens was eenige weben te vertoeven. Gedurende dezen tijd bezochtten Mattheus Stach eu zijne medgezelleu de volksplantingen die door de Moravische broedereu iu Pensylvanie gevestigd waren en hunne zendingsposten onder de Amerikaansche Bosch-Indianeu. Eene warme vriendschap en broederlijke geuegenheid werd door den omgang van de Amerikaansche bekeerden met hunne Groenlandsche broedereu geboren. Met behulp van de zendelingen die hunne woorden vertolkten, verhaalden zij wederzijds den vooruitgang van het Evangelic on- der hun volk en spraken over liunne verschiilende leefregels en hunne bezighedeu. De cerate Indiansche bekeerde was een Moliikaan, Tschoope genaamd; een man die wegeiis zijii slecht en ruw leven beruclit was, iriaar die veel invloed op zijne medgezellen uitoefende. Het versing dat hij van zijne bekeerig geeft verdient vermeld te worden. Dorden hij dikwijls met Hollandschiel volks) liters in aan-raking kwam, verstond hij huiine taal, hetwelk den Moravischen zendeling Christiaan Ranch, die Hollandschiel spreken kon, aanleiding gaf zich in de eerste phiats tot hem te wenden. De uitwerking dezer rede wordt het best met Tschoope's eigen woorden beschreven, toen hij de zendelingen aansprak die hem waren komen bezoeken. Broeder, zegt hij, oh ben een lieiden geweest en ben met hen ond geworden, dus weet ik hoe de heiden deikt. Eens kwam een leeraar tot ons een begon ons te leeren dat er een God is. Wij antwoordden: //Meent gij dat wij onwetend zijn dat wij dat niet zouden weten? Keer terug van waar gij komt/^ Toen kwam een ander leeraar en zeide: //Gij zult niet stelen, niet liegen, u niet overgeven aan sterken drank enz/' Wij antwoordden: //Gij dwaas, meent gij dat wij dat niet weten? Leer eerst uw eigen volk dat zij deze dingen nalaten. Want wie sttlen, liegen en bedrinken zich meer dan zij? Aldus lieten wij hem gaan. Na eenigen tijd kwam broeder Eauch in mijne hut, gi Zitten, en sprak ongeveer als volgt: "Ik ben tot u gekomen in den naam van den Heer des hemels en der aarde. Hij zond mij tot u om u te doen weten dat Hij u gelukkig wil male en u verlossen van de el-lende waurin gij nu verzoukcn zijt. Daartoe ward Hij mensch, gaf zijn leven tot rantsoen en vergoot zijn bloed voor zondaren." Hij zeide nog veel meer van bet dierbare bloed dat ons verloste: "Toen legde hij zich, vermoeid van zijn reis, ter neder, en sliep grust. Ik dacht, wat soort van man is deze? Daar licht hij en slaapt, ik kon hem dooden en hem in he bosch werpen, en wie zoude er op letten? Maar hij bekommerde er zich niet over. Ik kon zijn" Wooi'den echter niet vergeten. Zij kwaraen mij voort-durend weder voor den geest. Zelfs als ik sHep droomde ik van het bloed van Jezus Christus dat voor ons vergoten is. Ik vond dit geheel anders dan alles wat ik ooit te voren gehoord had en vertolkte de woorden van Ranch voor de andere Indianen. Dus begon er, door Gods genade, eene opwekking onder ons. Daarom zeg ik, broeders, als gij wenscht dat uwe woorden ingang vinden in het hart  tegen om hare plannen in de hand te werken. Dientengevolge bouwde zij al spoedig eeue woning, die groot genoeg was oin de joiigo ongetroiwde vrouwen dezer volkplanting te huisvesten, en verzocht deze om bij haar in te wo-men. Over dag vervulde eder de pligten van de huishouding tot welke zij behoorde, maar des avonds keerden zij tot hare gezellinnen terug. Judith werd in hare taak geleid en geholpen door de vrouweu der zendelingen, en hoewel zelve nog jong, bewees zij eene vricndelijke en ijverige bestuurderesse te zijn. Tien jaren lang zette zij haren arbeid ten behoove van bet tijdelijk en geestelijk welzijn barer vrouwelijke landgenooten voort Toen sleepte eene kwijnende ziekte haar ten grave. Sedert hunne terugkomst in Groenland, underhielden de inboorlingen die Europa bezocht haben, steeds eene geregeldigte briefwisseling met hunne vrienden aldaar. Eenige van deze brieven werden bewaard en later bij de correspondentie der zending gevoegd. Een brief door Judith in het gezigt van den dood geschreven, ademt de meest geduldige onderwerping, ootraoedige gelöstverzering en een zaligen voorsmaak van het eeuwige leven in de nabijheid en de dienst van hnren Verlosser; er straal een gest in door die wel beschreven mag worden met de woorden van den Profeet: Gij zult hem in volkommen vrede bewaren, wiens hart op U steunt, omdat hij op U vertrouwt. De zendeUngen haddeu veel beraoediging bij huu schoolonderwijs. De school werd slechts in den En das alleen gedurende den halven dag gehörenden. Want de meisjes werden vroeg door hare moeders tot de verschillende werkzaamheden gebruikt die door de Groenlandsche vrouw verrigt worden, en de jongens begonnen, als zij nog zeer long waren, zich te oefenen in het roeijen van den kajak, het werpen van den harpoen z. Er verliep veel tijd eer zij de noodige bekwaamheid in deze oefeningen verkregen läden. Bij de lieiden-sche Groenlanders gold behendigheid in dezen moei-jelijken arbeid als de grootste deugd, en niets zoude meer geschikt geweest zijn om hen terug te houden van naar het Evangelie teluisteren, dan wanueer zij een zweem van werkeloosheid, nalatigheid of onbedrevenheid in hunne landgenooten, die Reeds het Christendom om-helsden, ontwaard hadden. Maar hoe kort de tijd van den dag was welke aan de school werd gewijd, de kinderen maakten over het algeme-'^n toch goede vorderingen. Velen leerden in den loop van eenen winter duidelijk lezen; en onder de oudere scholieren waren er die zoo-wel het Groenlandsch als het Duitsch zonder fouten konnten lezen en schrijven. Men herinnerde hen gedurig met nadruk. om deze meerdere bekwaamheden te beschouwen als middelen, waardoor zij anderen die niet dezelfde voorregten genoten hadden, konden helpeu: en hunne undonderwijers verheugden zich als zij zagen dat zij dikwijs hunnen vrijen tijd gebruikten om oude menschen die nooit geleerd hadden, voor te lezen. Als volk, wareii de Groenlanders vau nature achteloos en zorgeloos. Daarom spanden de zendelingen alle krachten in om hen te gewennen aan zuinigheid en bedachtzaamheid, naar het voorschrift des apostels, die beveelt vonze eigene zaken te behartigen, opdat wij erlijk raogen wandelen voor alle menschen en geen ding vau noode hebben, en verder, oh dat zij iets hadden mede te deelen aan deelen deelen deelen, en niets te verkwisten. Deze lessen werden hun niet alleen door de onderwijzers ingepréDt, maar alle instellingen welke ouder de bewoners van den zeudingspost ingevoerd werden, en waarmede deelen in 't gemoed te prenteu. Want, het moge Hier gezegd wor- den, al hadden de zendelingen gewenscht hun eenige voorschriften door dwang op te leggen, de Groenlanders zouden zich hiertegen aangekant hebben, daar zij zeer naijverig op hunue vrijheid zijn. Dus werdeu met hunne volkomene toestemming die regels van nijverheid en voorzigtige spaarzaheid onder de christen-inboor- lingen ingevoerd, welke zulke heerlijke gevolgen hadden, dat zij, hoewel bezwaard met het onderhoud van een groot aan! hulpelooze weezen, ouden en verlateneu, die door hunne Heidensche bloedverwanten verstooten waren, altijd eene grootere hoeveelheid voortbrengse- len aan de Deensche handelaren te verkoopen hadden, dan deze zich  waarmede God het zaad gezegend had dat hij en zijne breeders uitstrooiden, begon Mattheus Stach met een verlangend oog naar bet Zuidwesten uit te zien. 