Oude kindervertelsels in den Brugschen tongval
Adolf Lootens, M. E . F.
Zo jeginkliijnbmenheere den Baljuws, en je kloenk hij dbor, en 't meisse de6 open. Is menheere den Baljuw nie t'huis? 'k Moen hem spreken. Zo menheere den Baljuw kemp voort. Dag, menheere den Baljuw. Dag, Jan. Jan, 'k h6n ik ghoord i da je gij zo rijkke zijt, weet je gij wal da 'k ik jou g5n moeten pakken? Ba j'en doet, menheere den Baljuw, 'k h^n ik wal vele gestolen en geroofd, m5 'k en doen ik da nie meer. Hurt a e kfee, Jan. Jezij gij meester Gauwdief, en 6s jedrie dieftenkan 5doendie'kjeg6nzeggen,*ken g6n j'in 'tkot steken. Menheere d^n Baljuw, 'ken zijn nie benauwd, zeg mbr wat da 'k moen stelen. Je moe van den nachl 't oenderste laken van me bedde stelen. Je je gink hij n6 zen huis, en je makted'li. I en vent van stroo en je gink hij's nachts met e leerj^i a en met ghoord gehoord. — 2 hurt van hurken (oude werkwoord) luis-teren. — 3 je kan gij kunt. — 4 leiriji laddertje, van leeder (Kiliaen) ladder. / die vent van stroo up zen rik n6 menheere den Baljuws, en je stalded' i hij dat an de veister s en je kroop hij in en hoekski. Zo 't wölide en da streo begost te schravelen s en menheere den Baljuw die nie en sliep en den dief verwachte, sproenk * uit ze bedde en je zei tegen zen vrouwe : « Der zijn dieven up de platse, » en je liep met zen pistole n6 bachten s, en bij de wijle kroop Jan zeer in huis, en je zei: « Vrouwe, 'k h^n den dief gescholen. Schuift toch e betji, 'k en h6n geen laken; schuift toch e betji, 'k en h6n geen laken. Zo je trok hij 51 zeere da laken bij, en je rolde 't inen, en je zei: « Kön nog e keer g6n kijken n5 den dief. )) Zoin tusschentijd menheere den Baljuw kaem bin- nen, en je zei tegen zen vrouwe: « Vrouwe, den dief is dood, 'k h6n hem dbrachter d'hage gesleept. » Ha wal, man, w5rom l\h je da gedbon? Hae j'hem nog e betji Ibten leven, 't was misschien en man die geen brood en hade I » 1 staldede stelde. — 2 veitter venster. — 3 ichravelen scbrabben, krabben. — < sp 1 staldede stelde. — 3 ichravelen scbrabben, krabben. — < sp 1 staldede stelde. — 3 ichravelen scbrabben, krabben. — < sp 1 staldede stelde. — 3 ichravelen scbrabben, krabben. — < sp 1 staldede stelde. — 3 ichravelen scbrabben, krabben. — < sp 1 staldede stelde. — 3 ichravelen scbrabben, krabben. — < sp 1 staldede stelde. — 3 ichravelen scbrabben, krabben. — < sp 1 staldede stelde. — 3 ichravelen scbrabben, krabben. — < sp 1 staldede stelde. — 3 Roenk sprang. — 5 bachten le Brugge tuin of opene plaats achter een huis; in de omstreken van Brugge beft liet den allemenen zin van achter. Was zen schuld, jänge möchte man. Zo's anderdags's nuclitens 't meisse gink het bedde bflrekken, zo ze gbt 61 zeere geloopen bij ifrouwe, en ze zegt : « Ha wal, ifrouwe, 't oendersle, laken is weg van je bedde. » Alia, alia i, je zij zot, j'h^ 'tentwbr « 15len v611en. » (Iffrouwe, 'k hfe 't overbl gezocht, en 't en is nievers nie te vinden. » Zo de vrouwe zei tegen heur man : « Man, *t oendersle laken van ons bedde is weg. » « 't Z5 wal uitkommen, » zei de man. En ze kloenken an de deure. 'I Meisse deft open en 't was meester Gauwdief : « Zfe, menhqere den Baljuw, d5r is 't oendersle laken van je bedde. » « Jan, 'k zijn ghee! content van je, mb *t en zbl van den avend zo wal nie gbon. » « Menheere den Baljuw, wa moeitik 't avend doen? » << 't Beste peerd van me stelen. » « Is 't mb dadde? Menheere den Baljuw, dbrmeft en zijn ikliie verlegen. » Zo Jan gink nb zen huis, En menheren den Baljuw zei tegen zen knecht; «Pier, der zijn peerde dieven up de 1 alia, alia is zeker het frausch allons^ allons. — 2 entu>6r er- gens. — 3«((j/ stal. — 49 - prochie, j*en mag van den avend nie slapen gbon, je moe gheel de nacht waken in 't sl61, vkn i ze zo6nge- makkelik 'I beste peerd van me st61 kommen stelen. » « 't Is gheel wal, menheere den Baljuw, z'en zdn 't beste peerd van je sl61 nie stelen, 'kz61 gheel de nacht wakker zijn. » ^ Zo meeste^Gauwdiefkleeded'hem in en oukd en oukd s wuvetjimetegelap smaiitelijntji 4 eneslecht kabbzetji an zen borm, rafe twee flaschtjis derin, 't eene m^ slap- drank en 't ander m^ giniver s en jegink hij 61 suk- kelen met e krikski e en je lei hem legen de poorte van 't slbl. En je laeg hij dbr zo te klagen : « Och aije, och oeije ! 'k zijn zo slecht, och 'k gbn sterven, och aije ! » Zo Pieter die in *l st51 was, hoorde dadde, en j*hae zo en compassie, en je de6 de poort open , en je zaeg d5or dat 6orm ouk wuvetji zitten : a Ha wal, gij 6orm ouk slorlji 7, wal doe je gij hier ? » {( Och, bbos, 'k zijn zo slecht ! 'k hen van dage nb den docleur geweest, en 'k zijn nog wal en ure van men 1 van want. — ^ in en oukd en oukd kindciachtige uitdruk- king. Men spreekt dezelve aldus uit un ouk nouk. — 3 gelap gelapt. — ■* manielijnlji verkleinwoord \'dn mantelijn ^ welk zelfs reeds van mantel met een verkleiningsuitgang afkomstig is. — 5 giniver genever. — 6 krikski krukje. — 7 shrtji van sloor sloerie, arme vrouw. — 50 — Huis, en ken nie Thais geraken. Och mag ik toch Tan den nacht bier bluven i? » Ah wal ba j5 je, gij sonn dutstji s, 'k g6n dbrmee nog gezalschap h^n. » Zo je liet hij *t wuvetji in, en je smeet bij d5r wa stroo om up te rusten, en meester Gauwdief zette- d'bem ne^re en je dronk e slokski uit ze flascbtji : « Och H is zo goed, da versterk men herte. » ' tt Is 't zo goed? zou \ nie meugen e betji proe- ven? n a Och ba j5 je, b6os. n En meester Gauwdief gaef hem *t flaschtji mh slap- drank, en Pier proefded'ervan. o Och 't is zo goed, zei Pier, hoeveel h6et da gekost? » « Nege sluivers s, bbos. » a Mag ik bet gheel uitdrinken, bazinnetji?'k z5 je de nege sluivers we^re geven. » « Ochj6je. » En je gaef hij nege sluivers, en je droenk het gheel en gansch uit. Zo Pieter begost te slapen dat hij roenkte, en meester Gauwdief smeet ze krikski Weg 1 bluren blijven. — 2 dutstji duts, sukkelaar. — 3 nege stuivert negci) sluivers. De brugsche stuivert negci) sluivers. De brugsche stuivert negci) sluivers. — SI — en stalde de poort open, en je sproenk up 't beste peerd, en je re6 i derme^ weg. Zo menheere den Baljuw slond 61 gheel vroeg up om te zien hoe dat 61 geg6on was, en 6s hij in 't sl61 kaem, Pier laeg te slapen en 't beste peerd was weg. « Pier, Pier, riep menheere den Baljuw, je ligl hier te slapen en *t beste peerd is weg. » « Och, menheere den Baljuw, der is en tooveresse geweest die me betooverd h6et, en *k zijn in slape ge- v61len, en 'k en h^n niemend611e ghoord. » In den nuchtend meester Gauwdief kaem te peerde gereSn a, en je kloenk an menheere den Baljuws; menheere den Baljuw de^ open en je zei : « Menheere den Baljuw, 'k Jbringen s je je beste peerd we^re. » « Jan, dat is 61 wal,m6 't en z61 van den nacht zo wal nie g6on. » « Menheere den Baljuw, wa moe 'k nu stelen van den nacht? » m « Je moet de kerke bestelen. » « Os 't m6 dat en is, menheere den Baljuw, 'k en zijn d6rme6 nie verlegen, da 's nog H gemakkelikste van 61. » Zo 6s 't avend was, Jan gink n6 't lof en 6s 6] de 1 re<? reed. — * gerce'i gereden. — 3 'A; hringen ik breng. — 52 — menschen uit de kerke w5ren, je lei hem in e zitsel i oeficler en bank, en de koster de6 de kerke toe. En 6s 't azoo tiene was, Jan omstaek en keesse en je gink over5l g6n zoeken loe in 't sakerstier 2, en je voenk 3 d6r kleSren van en ingel 4. Zo j'omstaek 61 de keessen die in de kerke w6ren van d*eeste s loe de laste e, en je kleeded^hem in en iiigel, en je klipte 7 de klokke, en je gink zitten up den hoogen aut6or. Zo de paster 6s hij hoorde da ze klipten, liep n6 de koster en zei : « Koster, hh j'entwien 8 in de kerke ge- sloten? 'k zijn zo benauwd, ze klippen. » « Uh ba neen ik, menheere, » zei de koster. « G6 me^, koster, me g6n e keer g6n kijken wat dat *t is. )) « Ze giiigen, en ze zagen dat de kerke gheel in lucht was. De koster de6 de kerkopen, en 6s z'in-kwamen, ze zagen 61 die keessen branden, en en ingel up den hoogen aut6or zitlejj, en ze vielen up hunder knien en de paster zei : « Och, ingel Gods, h6n m'en-twor in misd6on 9, zeg het ons toch. » « 'k Ben den ingel Gods, 'k ben van God gezonden. 1 zitsel zitbank, kerkbank. — 2 sakerstier sakristij. — 3 voenk vond. -- 4 ingel engel. — 5 eeste eferste. — 6 laste laatste. — ^ klipte klepte. — 8 entwien iemand. — ^ misdoon misdoon. — 83 — 'k Kommen zeggen da j'Onze Vrouwe en sint Joossep i en gheel de kerke up hunder besle moe kle Kommen zeggen da j'Onze Vrouwe en sint Joossep i en gheel de kerke up hunder besle moe kle Kommen zeggen da j'Onze Vrouwe en sint Joossep i en gheel de kerke up hunder besle moe kle Kommen zeggen da j'Onze Vrouwe en sint Joossep i en gheel de kerke up hunder besle moe kle Kommen zeggen da j'Onze Vrouwe en sint Joossep i en gheel de kerke up hunder besle moe kle Kommen zeggen da j'Onze Vrouwe en sint Joossep i en gheel de kerke up hunder besle moe kle Kommen z En unen grosse festeldet vieren. Och, ängel Gods, me gönnen dal doen. En de paster en de koster z'hlden, de parere-menten en 't zalverwerk uit, en ze kleedden de kerke up ze beste, en zedeijende beelden, en zedeijende beelden: a Ingel Gods, is 't nuwal? En den ifigel zei: J6 't, en ze giugen deure. Zo 6s zeweg wäreu, Jan de^ zen ingel kle^ren 6f, en je staek 61 't zalver dat up den aul6or was en 61 de juweelen van Onze Lieve Vrouwe in en zak, en je de6 de luchten uit, en je gink n6 zen huis. Zo tsanderdags's nuchtens de koster kaemp in de kerk, en je zaeg dat 61 't zalverwerk en de juweelen van Onze Lieve Vrouwe weg w6ren, en je verschoot zod6neg en je liep n6 menheere de pasters : « Menheere de paster, 61 de juweelen zijn weg, en 't zalverwerk is gestolen. » Menheere de paster kaem kijken en je zei : « Koster, men kunnen d6r nie van zeggen, den ingel h6e 't 1 Joossep Jozef wordt Zoossep uitgesproken ; daarvan Seppen. — 2 kleSn kleeden. — 3 holdeti haalden. — 54 — bllemblle me^ nb den hemel! » En gheel de prochie liep t'hoope, dat den ingel 61 de juweelen n6 den hemel me6 hae. M6r 6s 't e belji 16ler wier, meester Gauwdief gink n6 menheere den Baljuws : « ^^, menhe bllemblle me^ nb den hemel! » En gheel de prochie liep t'hoope, dat den ingel 61 de juweelen n6 den hemel me6 hae. M6r 6s 't e belji 16ler wier, meester Gauwdief gink n6 menheere den Baljuws : « ^^, menhe bllemblle me^ nb den hemel! » En gheel de prochie liep t'hoope, dat den ingel 61 de juweelen n6 den hemel me6 hae. M6r 6s 't e belji 16ler wier, meester Gauwdief gink n6 menheere den Baljuws : « ^^, menhe bllemblle me^ nb den hemel! » En gheel de prochie liep t'hoope, dat den Ere den Baljuw, 'k briiigen liier 61 't zalverwerk da 'k van den nacht in de kerke geslolen h6n. Is er nog wat anders van jen dienste? Neen 't, meesler Gauwdief, j'en moe nu niet m6e doen, 'k zijn content van je, m6 j'en mag nu nie m^e stelen en je moe brave zijn, of 'k zou je moeten in 't kot steken! En Jan beloofde dadde. En ze droegen 61 't zaiver we^re n6 de kerke, en Jan gink n6 zen huis en je weunde bij zen moeder,en ze w6ren gelukkeg. En der sproenk en puid i en 't vertalderljin is uit. 1 puid kikvorsch. Te Brugge noemt men puidevlader een slecht mes om kikvorschen made te vladen of te villen. Vuiltji-vaegt-den-oven. Der was e keer en keunink i, en j'haed drie dochler: « Dochter, hoe geern zie je me wal? » « V6der, zo geern 5s d'appels van men oogen. » Je gink bij zen tweede dochter : « Dochler, hoe geern zie je me wal? » « V6der, zo geern 6s me leven. » Je gink bij zen derde dochler: « Dochter, hoe geern zie je me wal? » En z'aet stijf geern zoukt s in hear pap, en ze zei : « Vbder, zo geern 6s zoukt in men pap. » <( Wat diiige, gij leeleke deugeniete, j'en zie me m6 zo geern 6s zoukt in jen pap! G6 zeer uit men oogen, 1 keunink koning. — > zoukt zout. — se- en j'en mag jiooit meer we^rekeeren. » En je gaef heur 61 heur kle^ren en je joeg ze weg. Ze gink deure, en ze kaemp zo verre, toe an en holden i boom, en'ze 2. Staek d6r 61 heur kleineren in, en ze gink voort. En ze kaemp en borm borinnetji tegen : « Meistji, w^ je gij 61 jen vuile kleren 6fdoen en verwisselen tegen men schoone kleiden? » Da meistji meendede est dat dat om te lachen was, m5 t de6 ton 61 zen vuile kleferen 6f,en dekeuninks dochter gaef heur 61 heur schoone kleéren, en ze de6 zij die vuile kleferen an, en ze gink nog e keer voort. Zo ze kaemp zo verre, zo verre, toe an e kasteel. Ze kloenk d6or en *t meisse de6 open : « IflFrouwe, zoii *k hier van den nacht nie meugen slapen? 'k Zijn zo mo§, en 'k h6n zo en hoenger, en 'k en kan nie meer voort. » Zo 't meisse gink zeggen : « Mevrouwe, der is d6r en 6orm meistji, en 't en kan nie meer voort, en 't vraegt e betjin eten en om hier van den nacht te meugen slapen. » (( Ja, en w6r is 't ? » ({ Mevrouwe, 't st6ot d6r in de gank a. » (( Dat U binnen komt. » 1 hoUtn hollen. — ^ Gank gang. — 57 — « Ha wal, wa moe j'hier h^n ? » « Mevpouwe, zou 'k hier van den nacht nie meugen slapen? 'k h^n zo en boenger en 'k zijn zo mo6, en 'k en kan nie meer g6on. » « Steek ze d6r in en hoekski en ge6 1 z'e betjin eten, en da z'hier slapt, » zei mevrouwe. Tsanderdags 't meistji zei : « Mevrouwe, zou 'k bier nie meugen weunen ? » « Wa zoiln me moeten doen m^ zo e vuil meisse ? » « Mevrouwe, 'k z61 61 doen da je zegt. 01 was *t m6r om de schoen te poetsen. » « Nu, j6 je, je mag hier weunen. » Zo da meistji de6 zei\beste,'l was beleefd en 'twas brave. En 6s 'tzundag wier en dat 't zaeg da z*611em6fl'e n6 de kerke gingen, 't  neen 't, moeder, zei de zeune, m6 'k li6n ik Schoonlji gezien. 'k En h^n ^n me leven zo geen schoon' ifFrouwe gezien. » Dat en is zeker geen w6or? » zei jie moeder. a H Doet, moeder. Toe teeken van de w6orheid, z'h6et e patoufeltji verloren, en 'k he 't in men zak. » En ze probeerden 6llem611e da patoufeltji en der en 'kost het niemand andoen. Zo Vuiltji vroeg om 't te meugen andoen. Neen je, neen je, zei mevrouwe, zei mevrouwe, zei mevrouwe, zei mevrouwe. Ba 'k en doen, mevrouwe, kijkt e keer, m€n voeten zijn schoone. Paioufeltjis pantofTeltjes.— 2 verloos verloor.— 3 LikofgeUjk, als. Nu, je je. Zo 't probeerde 't, en 't gink hem lik geschreven i. Ha wal, Vuiltji, yhh gij wal schoone voeljis, zei mevrouwe. Nu 't wier nog e keer zundag en 'I vraegded'om nog e keer le meugen n6 de kerke g6on, en 't mogt, m6 t most hem nqg e keer wegsteken. Zo 't liep nog e keer n6 den holden boom, en 't kleeded'hem gheel in't ro6 satijn met e p6or ro6 satijn handschoetjis 2, en 't gink we^r in de middel van de kerke knielen. Nu de zeune van 't huis zaeg we^re die iffrouwe, en je peisde: « 'k G6n nu e keer zien wien dat die iffrouwe is, en weten w6r da ze g6oi.» M6r 6s de Messe gedönn was, ze liep zu zer uit de kerke da ze van hôt en handschoetji verloos. De zeune rapte 't nog e keer up, en 6s mevrouwe is noens vroeg 6s er niemand Vuiltji gezien en hae : a Neen 't, zeid'hij, moeder, m6 'k h^n ik nog e keer Schoontji gezien. 'k H6n der achter geloopen, m6 'k en h6n ze niekunnen krijgen, en toe teeken van de w6orheid, z'h6et en handschoetji verloren en 'k h6 't upgerapt. "Wat zou je gij moeten dat bandschoetjin andoen, zo e Vuillji lik of je gij zijt!" "Kijk, mevrouwe, men handen en zijn nie vuil." "Kijk, mevrouwe, j'bS gij wal ftjchoon* bandtjis." "Wier zundag, en 't kreeg nog e keer consent om n6 de kerke te g6on, mb *i most bem wegstekeu. 't Liep we6re nb zen bolden boom, en 't kleeded'bem gbeel in 't wit zijde mh veel ringen an zen banden, en 6s 't in de kerke kaemp, 't zetted'bem up ze zalve platstji. En de zeune van den buize peisde: « Nu z6i ik tocb wal zien wien dat 'tis en w6r dat ze g6ot. » M6 't was verloren! Os de messe ged6on was, Vuiltji was weg en 't verloos en diamante rink i van h6oste." "Noens 6s z'an tafel w6ren: « Ha wal, b6et er nie- mand Vuiltji gezien?" "Neen 't, moeder, m6 'k bSn ik nog e keer die scboon' iffrou" We gezien, en tête teeken van de wörbeid, z'béut en diamante klaren verloren, en klaren zu klaren zu klaren. 1 Rink ring, meervoud ringen. — 61 — Ze probeerden 51lem611e die rink, en der en was niemand die ze kosl anden of 't en was Vuillji. Och, moeder, zei de zeune, 6s ik die schoonfrowe kan vinden, mag ik er toch merouwen? En de moeder zei: «J6 je. » Zo Vuiltjizei: « 'kWeelikwbrdatdieschoonMfrouwe is; 'k gon der ik om. » Zo Vuiltji iiep zeere n6 den holden boom en 't kleeded*hem up zen 61derbeste, der stond d6r en koetse en 't sproenk er in, en 't re6 regie n6 't kasteel. Os 't an 't kasteel kaemp, Vuiltji sproenk uit de koetse en 't gink regte binnen. En ze w6ren 611em6lle zo ver-woefiderd i van die schoon' iffrouwe te zien, en 't zei : « 'k Zijn ik Vuiltji. 'k Zijn ik en keuninks dochter, me v6der h6e me weg gejaegd. » En 't vertalde gheel zen historie. En de zeune van 't kasteel,trouwded*erme6. En ze re^n 2 n6r lieur huis, en heur v6der was blije dat hij hunder zaeg, vkn zen ander dochters w6ren wegge-loopen, en z'ha^n hunder v6der veel verdriet ange-d6on En zweunden bij hunder voder die keunink was, en 6s hij dood was, Vuiltjis man wier keunink in zen platse. Verloosenrfcrd verwonderd. — 2 rein reden (rijden). Van 't visscheptjin in de poo zee. Der wasekere mannelijk wuvetj,enzeweuenig e wuvetj,enzeweuenig e raost6rpolji i. En da mannetji gink bile dage g6n visschen n6 de zee. Zo e keer dat hij ze netjin uptrok, je voenk er e vischtjin in, en lik of hij 't te wege was in ze mande te smijten, da vischlji begost te spreken en 'l zei : u Och 16o me toch leven en smijt me we^r in de zee ; wa kan ik joun loch bbteh? *k En zijn ik geen upregte visch, k zijn en verwensehte prince, en 6s je me 15ot leven, je moe ra6r an de zee kommen roepen, k z61 j'61 gven da je vraegt. » Zo *t ventji smeet het vischtji we^re, en 6s hij f huis kwaem, je vertalde dat an ze vrouwtji. 1 mostorpotj if anderen plaatsen dezelve in een pispotje of in een koDijnen kot. Zo ze vrouwlji zei : « 'k En weunen ik toch nie geern in e most5rpolji, da j' e keer an 't vischtjin e schoon huis vroeg om in te weunen? » Zo 't mannetji pakte ze neljin up Zen schoäre en gink g5n visschen, en 6s 'I an de ro6 zee kaem 't riep : Vischtji, vischtjin in de ro6 zee. » Wa blief je, menheere van Tintelntee? » Me vrouwtjin is zo en ouk kaddulletji i, en 't h6e zo geern zewilletji. » En wat is je vrouwtjis willetji? » 't Zou geern e schoon huis hin om in te weunen. » G6 n6r huis, 't z6 je geworden, » zei 't vischtji. Zo da mannetji gink n6r huis, en der stond d6r en huis lik e j)aleis, en ze vrouwtji stond an de deure. Ha wal, is da geen schoon huis? Baj6 't, zei he^ vrouwtji, m6 wa zijn me mijnder * met dat huis? m'en li6n geen meubels. G6 vraegt e keer meubels. Zo 't mannetji naemp's anderdags ze netjin up zen schotire, en gink we6r61 g6n visschen. Ent)S*t an de ro6 zee kaem 't riep : « Vischtji, vischtjin in de ro6 zee. » « Wa blief je, menheere van Tintelntee? » « Me vrouwtjin is zo en ouk kadduHetji, en't h^e zo geern ze willetji. » « En wat is je vrouwtjis willetji? » « t' Zou geern schoone meubels h6n in zen huis. » « G5 n6r huis, *t z6 je geworden, » zei 't vischtji. Os 't mannelji t'huis kwaemp, zen huis stond vul schoone meubels en schilderijen en gerief. Dat is 51 wal, zei de vrouwe, mb m'en h6n nog geen kle^ren nog geen lijaw6ord. Zo 't mannetji trok's anderdags nog e keerup m^ze netjin up zen schoiire n6 de zee en riep: « Vischtji, vischljin in de ro6 zee. » « Wa blief je, menheere van Tintelntee? » « Me vrouwtjin is zo en ouk kaddulleljij en 't h6e zo geern ze willetji. » « En wat is je vrouwtjis willetji? » « *t Zou geern kle^ren en lij.fiw6od h^n. » {( G6 nbr huis, 't z6 je geworden. » Os *t mannetjin an zen huis kaemp, je zaeg ze vrouwtji gheel in 't zijde gekleed si5on, en je voenk zo e schoone kle^renvor hem. « Dat is 61 wal,m6 'ken h6n ik niemand om me te dienen. 'k Zou ik geern twee meissens h^n. » Zo 't mannetji gink's anderdags nog e keer mh ze netji n 6 de ro6 zee en riep : — 65 — « Vischtji, vischtjin in de ro6 zee. » « Wa blief je, menheere van Tintelntee? » u Me vrouwtjin is zo en ouk kaddulletji, en 't h6e zo geern ze willelji.')) « En wat is je vrouwtjis willetji? » « HZou geern twee meissensh^nom hem tedienen. » « G6 n6r huis, 'lz5 je geworden. » *t Mannetji gink n6r huis en *l voenk die twee raeis- sens, m6 ze vrouwtjin en was nog nie content. Me moën nu nog en koetse mh twee peerden en twee knechten han. Zo da mannetji gink we6r61 m^ goe patientie gbn visschen en 't riep : « Vischtji, vischtjin in de ro6 zee. » « Wa blief je, menheere van Tintelntee? » « Me vrouwtjin is zo en ouk kaddulletji, en 't h6e zo geern ze willetji. » « En wat is je vrouwtjis Svilletji? » « 't Zou geern en koets h6n met twee peerden en twee knechten. » « G6 n6r huis, *t z6 je geworden, » zei 't vischtji. M6r 6s 't mannetji t* huis kaemp, 't vrouwtji zei : « Ja, dat isblwal, m'h^n nii van 611es, m6 me gbn moeten sterven. G6 vraegt e keer an 't vischtji da 'k — 66 — ik zou hooger zijn 6s Onze Vrouwtji en gij hooger 6s God. » *s Anderdags *t ventji pakteze netjin up zen schoiire, en 't gink nog e keer n6 de rod zee. « Vischtji, vischtjin in de ro6 zee. » ({ Wa blief je, menheere © V van Tintelntee? Me vrouwtjin is zo en ouk kaddulletji, en 't h^ezo geern ze wiiletji. En wat is je vrouwtjis wiiletji? Me vrouwtji zou geern hoogerzijn 6s Onze Vrouwtji en ik hooger 6s God. Je vrouwtji hooger 6s Onze Vrouwtji en gij hooger 6s God! Ah, gij leelike zot, Kruip wefer oender jen most6rpotji. En 6s hij t* huis kaemp 't was 61 weg; en ze weunden we^r oender bunder most6rpotji. fiigenaardigheden van den brugschen tongval. Daar de brugsche tongval tot eenen tamelijkhoogen ouderdom opklimt, hebben wij, voor de vertelsels, eene spelling aangenomen welke, zooveel alsmogelijk, de oude uitspraak daarslelt, zonder de woorden onken baar te maken. "Wij hebben dus de zoogenaamde nieuwe spelling deraa enuu(maan, uur) nietgevolgd; doch in opene lettergrepen schrijven wij eene enkele a en u : mane, uren, Om den lezer niette verwarren, behouden wij in den tekst eenige letters die niet uitge sproken worden, en schrijven b. v. huiSy uity alhoewel nochde i in deze woorden worden gehoord; doch wanneer de uitspraak het vorderde, hebben wij niet geaarzeld den vorm der woorden te veranderen. — 68 — letters bij te voegen of uit te laten. Overigens wijkt de aWus geschrevene taal weinig van het middenneder- landsch af, welk zich in Brugge behouden heeft. In de verschillende wijken der stad ondergaat de taalanmerkelijke veranderingen. Onze keus is geval- len op den zuiversten tongval, w I. — Hülse. § 1. Uitspraak, De brugsche uitspraak schijnt weinig te verschillen met die van het dietsch of middennederlandsch. Zij wijkt van de gewone uitspraak van het tegenwoordige uitspraak van het tegenwoordige uitspraak van het tegenwoordige zullen aan. Voor eenige klanken hebben wij van accenten of toonteekens gebruik gemacht alsmede van een bijzonder teeken n; evenwel drukt het dubbel accent (') niet de uitspraak aan, maar een samensmelting van klanken. KLANKERS. A de plaats van e vervangende heeft eenen openen en helderen klank: waL wel, maLk melk, zalve zalve. £ duidt eene scherpe e aan: fh^ hij heeft, m^ mede. Spreek uit gelijk de fransche ^ aigu in e'/ev^. £ duidt den klank van e in geslotene lettergrepen aan zoo als in weg; b. v. fhd gij hebt, hi wd he wei. E klinkt gelijk u in liet onbepaalde iidwoord en voor een, welk men wn als in mwit uitspreekt. /in geslotene lettergrepen heeft den klank van eene openei (ie) voor wrf, ng, nk; b. v. kind, ringen, drin- ken; insgelijks in iffrouwe jufvrouw, en in de verklein- woorden : mannetjin, kindertjis, enz. (6) en do vervangen de plaats van a of aa, ae; zij hebben den klank van de geslotene oiaLot of van de fran- sche in or, alors : dbr, dbor daar, gbn, gbon gaan. De dubbele i of ij luidt altijd als eene opene i of korte ie : gij, hij, mijne, zijn. De lange klinkers blijven gerekt voor een afkap- pingsteeken : ja 'k ja ik,;d 'f ja het. Eu en oe volgen de gewone uitspraak. Ei Luid bijna als 66 : zei, leisten meisje. Ou heeft, gelijk in het fransch, den klank van oe : ik zou, oudy zout (ik zoe, oekd, zoekt). De klank is kort in geslotene, langin opene lettergrepen. Ou heeft den gewonen klank, vrouwe, iffrouwe. Auw wordl even als ouw uitgesproken : benauwd, blauw klinkt benouwd, blouw. Ui heeft altijd den klank der opene u of uu; in ge- slolene leltergrepen is hij korl, in opene gerekt : huis = /IUW.S, huise = hmze, MEDEKLINKERS. In woorden aan het fransch onleend worden de zachte ch, zachte g en j uitgesproken als ss ofz : harnachure hamasseure, cong6 conzd. H alleen stand wordt noort gelioord : 'k hen = ken, hielen = ietetiy hij = j; met c of sc veij)onden volgt zij de gewone uitspraak : noch, visch, visch. De letter n heeft somtijds eene eigenaardige uit- spraak, welke men moeilijk door het schrift kan we- dergeven. In het midden der woorden wordt dezelve geworden, Jekt door de keel uitgesproken, in de twee volgende gevallen: a) voor d of i, bij voorbeeld in hand, kanty vent, vinden, welke bijna gelijkluidend zijn met Imnkd, kankt, venkt, vinkden, zoodat n hier nagenoeg den klank heeft van nk\ b) voor g otw, bij voorbeeld in tange, hangen, iijnwbod (lijnwaad), schrijnwerk. In deze woorden komt de klank n met dieh van nh over- een en laat zich de volgende g niet hooreen. Lange wordt dus niet uitgesproken gelijk het nederlandsch Lange of gelijk het franseh woord langm, maar gelijk — Ti- de Franschen /an-dzouden uitspreken,raet bijvoeging van eencn zwakken keelklank achler de n. Men zegt op dezelfde wijze: hanh'en,lijnh'Wbod,schrijnh werk, De woorden zoender zonder en oender onder (en eenige anderen die in de vertelsels niet voorkomen, zoo zhhatidelen) wordennietvolgens derege\2i)zoenk' der en o^n/rrf^ uitgesproken — Ti- de , mdSiYkMnkenzoenh-er, oenh-eVy zoodat het onmogelijk valtde woorden hden- ger (honger) en oender (onder) door het oor te onder- scheiden; insgelijks verschillen me zoengen (wij zon- gen) en zoender slechts door d^ laatste letter. Overal waar n keelletter is, schrijven wij ii, bij voorbeeld handy langey zoender, 2*»0pheteinde der woorden heeft de letter n dikwijls den bijzonderen neusklanken welken men in de fransche klanken an, ain, m, on^ un aantreft. Deze klank wordt gehoord voor g en j in eenige zeer gebruikelijke woor- den, zpoals en een, men,jen,zen (mijn, uw, zijn), het voegwoord en, Mn hebben, van enz. Bij v. m"h6n ge- doon (wij hebben gedaan), 'k hSn gezien (ik heb gezien), en groole man (een groote man), vanje (van u),gheel en gansch. In deze uitdrukkingen spreekt men nChin, 'k h^ny en, van, en uit, gelijk het fransch main, cain (in Lucain), un, van, in (in ingrat); en niet gel Je het Kinderlandsch men, ken, un, van, in de twee laatste voorbelden verdwijnl nog de n bijna geheel en al en men zegt vaje, gheel egansch. Ophel einde der woorden wordt w, voor de lipletters boast, in m veranderd: den boer = dem boer, den boord = dem boord. Op het einde der woorden wordt t verzacht in d voor eenen klinker of voor de letter /i, vooral in niet, dat wat: bij v. wad hdje dbr de? wat hebt gij daar dan. Hetzelfde heeft plaatsop het einde der volzinnen: wad is dadde? wat is dat. De klank van den uitgang ki ke, of tji tje der verkleinwoorden kunnen wij door geene teekens aandui- den. Hij houdt het midden tusschen ki en tji, zoo dat het bijna onmogelijk is te onderscheiden welke van de twee uitgangen uitgesproken wordt; men zou ktji kunnen schrijven, bij v. mannektji, doch noch de k noch de t worden diiidelijk gehoord, en de letters wor- den met voile zachteid uitgesproken. § 2. Klankwijzigingen en klankverwisselingen. In Brugge vervangt : a de plaats van e, voor I, r in de leltergrepen welke den klemioon hebben : wat wel, malk melk, lialpen helpen, stallen — 73 — A de plaats van i, in zalver zilver (Van Maerlant zelver), e » i, indenuitgangt^f^eM/c^^gelukkig en in eenige woorden zoo als blend blind. e » 0, avend avond, paster pastoor. i » e, ingel engel, klippen kleppen, bin- gen brengen, grippe gru, gedinken gedenken. i )) ij, in den uitgang der bijvoeglijke naamwoorden : hertelijk hertelijk, hertelijkheid hertelijkheld, en in lik gelijk. i )) ti, rik rug, stik sluk, krik kruk, vi^r vuur. do )) aa, voor /, n, r, t,ndor naar, (/don gaan, /do^ laat. 6 » a, voor I, r, bl al, stol stal, borbeid ar- beid, en in o/'af. » oe, ton toen, most raoest. u. » 0, tt)i?op,rfi«idorsl,'^w5c/ibosch,2;Mwwg zon, vul vol. New « 00, 0, ^ewn^ zoon, weunen wonen, men- gen mogen, deur door. — 74 — oe de plaats van o, voor nd, n/c, ng rspeloenke spelonk, joehgeniongen.kloenk klonk,5/?ro^n- gen sprongen, zoeMer zonder. uu » ij, u/uu/'wijf, bluven blijven. Eenige klanken worden gerekt zoo als in dorm arm, borbeid arbeid ; anderen worden verkort, b. v. in an an, ddr daar, mor maar, laste laatste, platse plaats, nbr naar. § 3. Verandering der letters, K vervangt meermaals de plaats van g op het einde der woorden b. v. rink ring, gank gang, sproenk sprong, gink ging, tanks langs. M wordt gebruikt voor nt in omvangen, omste- ken enz. W wordt V in van voor want, L gaat over in d in het woord holden \oorho\\en, De inlassching van e heeft plaats voor m en n in btlemoes almoes, kerremesse kermis. In het brugsch wordt eene k ingelascht in oud, out, b. V. oukd oud, houkt hout enz. B wordt ingelascht in Ombteeg omlaag. Eenige letters worden door uitlaling of afkapping onderdukt. In het midden der woorden, laat men uit: A in prochie parochie, e in gheel geheel, boetrham botterham, k in mar, markt; R voor s in eest eerst, keesse keers, rfw^i dorst, ^ew^e beurs; ' L'mhs als, n in veister venster; D na eenen klinker en voor eene toonlooze 6 of i staande, waarna de 6 of i met de voorgaande klinkers in eenen klank saraensmelten, b. v. schoUre schouder, /^o^re broeder, ste^n steden, brodn brooden, vin- gerho^n vingerhoeden, ^o^n^goeden, ha^n hadden (brugsch haden),zoiin zouden,^r(>5n braden, rbdn raden, vlbdn vladen,t6^d(57'6tegader, we^reweder, m^^niede, gle^n gij lieden, kle^n kleeden, morre modder, le^rtji leederlje laddertje. Diergelijke uitlating en samen- trekking treft men aan in Mn hebben, zon zullen, moSn moeten. In het woord vorf voor verrot, is de e uitge- laten en de r verplaalst. Afkapping aan het einde Der woorden heeft plaats: Vannin debezittelijke voornaamwoorden?wenmijn, jen gijn (voor uw), zen zijn; in nege7i, zeven, even; kleen klein, schoen: me vbder mijn vader, zeve kindjes zeven kindjes; Van t in wat, dat, niet: 'k en kan da nie gelooven ik kan dat niet gelooven; Van r in keer, meer, maar: mo zegt e kie maar zegt een' keer; Van den uitgang der zeer gebruikelijke werkwörde: 'kh^'ik heb, fhe gij hei'yfh^e hij heeft, 'k zd ik zal, wdje will gij, enz. Hoevvel in deze woorden de klinkers in opene let- lergrepen staan, worden dezelve toonloos zijnde kort uitgesproken. Nemalender § 1. Lidwoorden, Het bepalend idwoord in den nominativus is de, de, het, Slechts in den accusativus zegt men voor het mannelijk den, Evenwel, misschien om harde klanken te vermijden,gebruiktmen somtijds verkeerdelijk den voor den norainat. mannelijk en de voor den accusat. Het onbepaald idwoord is en, en, e, voor een, eene, een, Het onzijdig is en voor eenen klinker of voor de letter h. 2. Zelfstandige naamwoorden, Tele zelfstandige naamwoorden welke gewoonlijk zonder eop het einde geschreven worden, gaan in het brugsch op eene e uit : heere, findne,bazinne,buigiuge, voor heer, maan, enz. Eenige woorden verwisselen in het meervoud den uitgang s met den uitgang en en omgekeerd den uit- gang en met den uitgang 5 : b. v. menheers voor mijn- heeren. De verklennwoorden gaan op ke (brugsch ki) of op tje (brugsch tji) nooil op je uit. Voor den uitgang tji wordt de klank ae of aa en O verkort, in schapten schapten, schnappe, bastij baasje, soryi sloortje. In wuvetji wijfje, heeft inlassching van e plaats. § 3. Bijvoeglijke naamwoorden, Het bijvoeglijk naamwoorden heeft den uitgang e in eenige gevallen waarin de gewone taal de sterke verbuiging volgt : ze wdren borme oirijkke zij waren arm of rijk. § 4. Yoornaamwoorden, De persoonlijke voornaamwoordenhebben verscheidene vormen. Zie hier de voornaamste. ENKELYOUD. N. k, 'k. gij, gijn, je. Iiij, je. zij, ze. het, 'L D. me. jou,joun,je. hem. heur, ze. hem. A. mij, mijn, me. jou, joun, je. hem. heur, ze. hel, '(. — 78 — MBERVOUD. N. mijoder, me. gijnder, gleen, je. zijnder, ze. D. ODS. jounder. hunder. A. ons. jounder. hunder. De genitivus komt niet voor. Het wederkeerig voornaamwooFd is weinig in ge- bruik. Men bedient zich van het persönijk voor- naamwoord ; in den accusativus zegt men, in ditgeval, hem voor het mannelijk, b. v. VuUtji kleeded'hem, Het voornaamwoord ze zich komt alleen voor in het enkelvoud en wanneer het door zeUven gevolgd is : VuUtji kleede ze zatveUy de man sloeg ze zalven. Wanneer de nadruk op het voornaamwoord valt, gebruikt men de verlengde vormen mijn, gijn, joun, mijndeTy gijnder, zijnder ; zoo niet, bezigt men de enklitische kje^ze, %me%je, ze;deyo\\ewormen ik,mij,gij, joUy hij, zij, het houden het midden tusschen de ver- lengde en de enklitische vormen. Men moet opletten dat men de enklitische vormen je gij en je hij niet verwarre. Om aan de voornaamwoorden eenen bijzonderen klem te geven gebruikt men dikwijls het zelfde voor- naamwoord in verscheidene vormen : Om aan de voornaamwoorden eenen bijzonderen klem te geven gebruikt men dikwijls het zelfde voor- naamwoord in verscheidene vormen : Om aan de voornaamwoorden eenen bijzonderen klem te geven gebruikt men dikwijls het zelfde voor- naamwoord in verscheidene vormen : Om aan de voornaamwoorden eenen bijzonderen klem te geven gebruikt men dikwijls het zelfde voor- naamwoord in verscheidene vormen : Om aan de voornaamwoorden eenen bijzonderen klem te geven gebruik Gij? waar gaa t gij, wat doeje gij, wat doet gij, %'haen zijnder zijnder zijnder zijnder, gijl hadden, hi je gijnderl hebt gij, ze gink zij ging, ze gavenzijnder zij gaven, wdje gijl wilt gij. Men neme nog in aanmerking de vormen mefcander malkander, gleSn gij lieden. De voornaamste bezittelijke voornaamwoorden zijn men, jen, zen, Doch voor elken anderen medeklinker als h, verliest het onzijdig enkele uitdrukkingen vaUlen : b. v. me vbder mijn vader. Wil men het voornaamwoord duidelijk doen uitko-men, dan gebruikt men mijnyjoun, zijn voor men, jen, zijn : 'tis mijn liuis, Het beziltelijk Voornaamwoord van de drie personen meervoud wordt uitgedrukt door ow5, jounder, hunder : b. V. hunder' huts hun huis. Het word zulk is niet in gebruik; men zegl altijd zen (zoo een) voor het mannelijk en het vrouwelijk, zo e voor het onzijdig enkelvoud, zo e voor het meer-voud : zo e groote stikken zulke groole slukken. § 5. Werkwoorden, Tegenwoordige tijd. De eerste persoon enkelvoud het doorgaans denzelfden uilgang als de eerste per- — 80 — soon meervoud : k zijn ik ben, 'k zien ik zie, 'A; moen ik meet. Men eindigt hem ook op e : 'k geloove 't wal ik geloof het wel. Verleden tijd. De verlengde uitgang tede, dede is zeer gebruikelijk : kloppen ik kloptede, leiden ik lee- dede, keeren ik keerdede, bedanken ik bedanktede, slepen ik sleeptede, stellen (brugscli stallen) ik staldede, pakken ik paktede. Verscheidene werkwoorden behouden in dezen tijd den langen klinker in de drie personeh van het enkel- voud : hebben ik haed (meervoud haden), komen ik kwaem, geven ik gaef, liggen ik — Laeg, zien ik zaeg, ne- men ik naem, steken ik staek, eten ik aet. In veie werkwoorden wordt de korte o in den doffen klank oe veranderd voor ng, nk en nd\ klinken ik kloenk, ronken ik roenkte, zinken  den verleden tijd ikschoeug of schoenk, meervoud schoehgen, verleden deelwoord geschoehgen, voor scheen, schenen, geschenen. De volgende tijden van eenige zeer gebruikelijke werkwoorden worden aldus vervoegd : Ik ben : 'k zijn, je zijt of zij^zezijn, Ik was : 'k was, je was, je was, me wdren, je was, ' ze wdren, Ik zal ; 'k zdl, je zbl, je zbl, me zbn, je zbl, ze zbn, of : 'k zb,je zb, je zb, me zbn, je zb, me zb, ze zbn, of : 'k zb,je zb, je zb, me zb, me zb, ze zb, of : 'k M,j'he, fkee, m'Mn, fhe, z'hin, Ik had : 'k haed, j'haed, ffiaed, haden, j'haard, z'haden, of: 'k hae, j'hae, fhae, j'hae, j'hae, $e% Gondon (gaan) isveelin gebruikalshulpwerkwoord tot het vormen van den toekomenden tijd. In dit geval is het toonloos en wij schrijven het met eenen enkelen klinker : *k gbn.je gdt, me gbn, § 6. Bijwoorden. Het ontkennings woordje en staat altijd bij niet, nie- mand, nooity enz. ; men verbindthel ook metmdrmaar. Men gebruikt het somtijds alleen : b. v. 't en doet het doet niet, nCen doen wij doen niet. In de antwoorden verbindt men ja en neen met de voornaamwoorden op de volgende wijze : ja 'k ja ik, jd je ja gij, jd f ja hij, jd %' ja zij, ;d "i ja het, ja me ja wij, jb je ja QiiJdonz' ja zij ; neen ik, neen je, neen hijy neen %\ neen 7 ; neen me {nee me), neenje, neen %\ Het woord dxmv heeft drie vormen volgens den na- druk met welken het wordt uitgesproken : rfdor, rfdr, dev, Insgelijks zegt men vjbov en vi)b\\ nbor en nbr voor waar en naar. De betrekkelijke bijwoorden zijn altijd gevolgd door dat : b. V. m'en weten niet wbr dat hij is wij weten niet waar hij is. — 83 — § 7. Voegwoorden. Het voegwoord opdat wordt niet gebruikt; men zegt otndat. Men neme in aanmerking ds voor als, en van voor - ij r- / I K^^'-A f-'' OUDE KINDERV ERTELSELS IN DEN BRUGSCHEN TONGVAL VERZAMELD EN UlTGEGEV'EN DOOU r met spraukkundigc aanmeikingen over net brugsche taaleigen DOOR M. E. F. f ^l. ; ; i 4 I ^ l3russfl DRUKKERIJ VAN J. NYS, MOESHOFSTRAAT, 57. 1868. V >»•» k \ \ '^. k. 