Vaderlandsch woordenboek. 35 deelen and Byvoegzels 13
Jacobus Kok
Vue, (Het) een zehn. Bekepde daorvaart of zeegat, voor groote en kleinere Schepen, tusfchen de. Eilanden Villeland Gn. ser ‘Schelling, uit ea tn de Noord- en Zuiderzee. rae VLIE, (Het) VLIELAND. 277 re res errr ent Re — 0 ee oe grond is gedagte der zulken, die hier het overblijfzel zoeken van eene van ouds bekende rivier, Flevus genaamd, die, ees gedeelre Lands doorftroomd hebbende, ’t welk, al voor lang, tasfchen de Steden Enkhuizen en Sraveren, onder de golven is begraaven geweest, door deezen mond zich in de Noordzee ontlastie, en die aldus van den eertijds beroemden Stroom, den naam behouden hecft. Intusfchen, vermits de menigvuldige onzekerheden en tegenftrijdigheden, die wij bij de Oudheidkundigen aantreffen, zullen wij den Leezer met berigten of gisfingen, wegens den alonden loop der rivicre, niet lastig vallen. VileLAND, een hekend Eiland, ten Noord-Oosten van het Eiland 7exe/, wordende aan de West Zijde van de Noord-zee, en ten Osten van de Zuiderzee befpoeld. De omrrek kan met geene zekerheid bepaaid worden, als zijnde het aan geduurige sffpoelingen onderhevig, Meest aan alle zijden het vrij hodge Duiven. Bij veelen lijde het geenen twijfel, of Plieland, in overoude tijden, san de vaste kust v deProviceie Friesland vast, of flegts door middel van den alouden Viieffroom daar van afgefcheiden zou geweest zijn. Aan. Ge Westzijde, sich den kant der Noordzee, plage het Eilandmerkelijk grooter uitgebreidheid ein, en een zeer vermächtige, welvverstand Dorp, Westviieland geneand, te hebbeo, ter plaatze, alwaar thans diep gelaadene Schepen onverhinderd zeilen. De fteller van dit Artikel herinnert zich, oder beden gekend te hebben, welke hem verhältnismäßig, hoe zij, het gemelde weggelpoelde Dorp meermaalen bezogt, en zich over en in den welvaert der opgezeetenen verheugd hebbeende, mnaderhand, met eigen oogen, de alvernielende golven de bloeiende Plaats alengs zagen naderen, en eindehijk dezelve in hasren onverzändelijk hinnefelken, Ostviieland is de naam van het Dorp, welk nog het grootite gedeelte, uit eene lange, breede Strast, gedeelijk met Lindeboomen beplant. De Kerk der Hervormden is cen Kruisgebouw. Voorheen waren er de Doopsgezinden zeer talrijk, Hoewel. O78 -VLIELAND, VLIET. van tijd tot tijd, verminderd, hebbenze “er, egter, nog heden eere Vergaderplais en Leeraar, De meeste opgezectenen geneeren zich met den schweepwaart, ‘t zij ter Koopvaardij, op den Vischvangst, of om te lootzen. De Regeering van Viieland, *t welk onder het bewind der Staaten van Holland en Westfriesland behoort, beftaat uit Baljuw, drie Burge- meesteren en zeven Schepenen, wien een Sekretaris is toege- voegd. Befchreienswaardig is het ongeval, onlangs, op den 15 Maart deezes Jaars (1793) bij dic Eiland, op de Reede gebeurd. ‘sLands Hulk, de Dwinger genaamd, een gewa- pend Schip, behoorende onder het Edel Mogende’ Kollegia ter Admiralitcit in Friesland, aldaar ten anker leggende, floeg, in het begin van den nacht, in brand. De groote Sloep, of Barkas, was thans aan den wal. Zo ras de viam- men uitloegen, viugtren vier of vijf personen, zonder na anderen om te zien, met eene andere, Sloep va land, Het gevolg was, dat, van ruim honderdvijftig menfchen, bijkans de Helft in de viammen, in het water, of door verstikking een jammerzalig en allespijolijkse einde vondt, In de Kom. bois hadt hee vuur 'c eerst gevat. 't Zij om welke reden is Ons niet duidelijk gebleeken 5 zeker is het, dat de gemelde vlugtenden met de Sloep ftraks gevat, en zwaar geboeid na "sLands Gevangenis in Friesland zijn opgezonden, Welk ene barbaarschheid ware het, indien deeze aan moedwillige brauditig fchuidig flonden! Uit Medegedeelde Lerigten. Vit, eeve Hooge Heerlijkheid, in Zuidholland, en wel meer bezaldelijk in het Baljuwfchap van Oudewater. Vel geos de Verpondingslijscen bevat dezelve honderdtwaalf Morgens, en tweehonderd zevenéntwintig Roeden Lands, Het getal der Huizen is zeer gering. De Heeren dezere Heer- - dijkheid plagten ‘er, van ouds, een Slot of Kafteel ce heb- ben, wasr van men nog lang naa deszelfs verval eenige over: blijfels heeft gezien, beftaande, voorndamelijk, in eened vervalles Toren. Zie. Goupnoven,  het Nederkwartier des Stichts van Usrecat, aigt bij de Lopiker- Kapel, tusfchen 2ifeifein en Vianen, en reeds voor het einde der Veertiende Eeuwe ean de Staaten der Provincie leenroerig. Meermaalen verwisfelde dit Slot van eigenaar, Een van deeze was Mr. vauLus suis, Advokeat van Hol- land. Die, in den Jahren 1594, in dic Huis overleer JONK-heer JAN LOUIS VAN HARDENBROEK is de eenige, dien wij vermeldet, als, in den Jaare 1704, wegens dee Ridderhofstadt, onder s Lands Edelen befchreven. Het Gelligt zel-ve is een ouderwetsch gebouw, doch makt, door den französischen Koepeltoren, waar mede het pronkc, eene aauzielijke verkocht. Zie Utrechtseh Plakatboek. Vilssincen, een vermaartige Sead, in Zeeland, op het Eiland, en de vijfde onder de stemmende Sreden der Provincie. Verglücken, en onder deze eenige vrij beuzelagtig, zijn de alleidigen deezes naems, Onzen eigen kostlijken tijd en de aandagt des Leezers zouden wij misbruiken, indien wij eene lijst dier gisfingen uitfcheren. Indien men onze Kronijkéchrijvers moge gelooven, zou Viisfingen van een zeer, hooge. oudheid zijn. Men onderfcheide, naamelijk, tusfchen Oud- en Nieuw Viisfingen. "er -eerfte, nog heden een gedeelte der tegenwoordige Stad, aan de Westzijde, zou reeds een beftaap gehad hebben, in den Jaare 620, onder de gedaante van een Visfchersdorp, doch voornaamlijk van een Veer of Overtogts van daar op het nabuurig Viaanderen. De goede gelegenheid tot de Visfcherij en Koophandel lokte, van tijd toc tijd, meerdere inwooners; zo dat men, op den Jaare 917, vindt aangetekend, dat de Kerk waarfchijnlijk reeds lang te vooren aldaar geftigt, tot de waardigheid van eene Parochic~ Kerk verheven was. De zelfde Kronijken verhaalen, dat Graaf FLonis DE I[[, in den Jaare 1227, of daar omirent, de eerfte grondflagen der tegenwoordige Stad geleid heeft; zon- der dat zij. evenwel de reden melden, die hem daar’ toe be. XXXXXXXX4 wvo- ee | 28e |, VLISSINGEN. Woogen heeft. Zints dien tijd schijnt Oud-Viisfingen allengen sein, zijn afgenommen in bloei en bewohnen; waar toe niet weinig zai geholpen hebben de afkondiging van eenige und erkruipende Keuren, bij een van welke den Inwooneren en Poorteren der nieuwe Stad verbonden wierdt, uit Oud-Viisfingen eenigen drücken van Wijn of Bier te haalen, of all daer te gaan drinken; op een een van tien Schellingen Grotzen Viaamsch. Het verval van Oud-Viisfingen was bier — van het onmiddelijk gevolg, alzo deszelfs Ingezeetenen de neeringlooze Plaats verlieten, en zich met der woon na de Nieuwe Stad begevenden, derzelver spoedige bevolking holpen bevorderen. Eene andere reden van den toeneemenden bloei van Viisfingen, was de gunst, welke wittem be Ill, Graaf van Zeeland, der Stede teedroeg, door het schienen van verklaard wierden van alle hunne Goede-yen welke zij door alle zijne heerfchappijen van Holland, Zeeland en Friesland. vervorben. Dit Viel voor in den - Jeare 31315, wanneer de Graaf tevens, for gerief van den Koophandel, ‘eene nieuwe Haven aanieide. Vrouw maria yon Bourgondie bekragtigde, in den Jaare 1477, mec eenige ver- ¢ere uitbreiding, de verleende Voorregten en Keuren. For im den jänge 1452 behoorde Vielfingen aan de Graaf jikheid van Zeeland. Thans wierdt dear van, als mede van Westhapelle en Domburg, vor de fomme van Twaalfduizend Kroonen, van achtéwveertig Grooten ‘Viaamsch. Deeze koop, bij verdreg iosbaar naa verloop van zeventien jaaren, wierdt, goor Vrouwe  hunne landing op het Eiland Wascheren, op Pinzterdag des gpl den jaars, wanneer zi. Viisfingen derjenige, zeif Heer wouTek vAN Domburg, Burgemaster of tes der Stad, derjenige vermoordden, niettegenftaande hij in de Sakristie der Kerke eene vrijplaats hadt gezogt. Merkelijk wierden de Vestingwerken verbeterd, door MaXIMILIAAN yan Bourgondie, Heer van Viisfingen, enz. Onder zijn bewind wierd, in den Jaare 1548, de eerfte fteen oan het Westerhoofd geleid, en, drie jearen laster, de Oosterhaven geopend. Kuisfingen was, in den aanvang der Spaan{che Beroerten, eene der eerfte Nederlandfche Steden, die de Staatfche zijde koos. Hoe deeze omzetting zich hebbe toegedraagen, zullen wij hier niet vermeiden; wij zouden daar door flegts in hber- haaling vallen van "t geen, op de Artikelen van verfcheiden Vaderlandfche Helden, pe RYK, TRESLONG en anderen, in ons Moordenboek reeds uitvoerig verhaild is. Bij deeze en’ veele andere gegenheden gaven.de Vlisfingers wonderpro. ven van Vaderlandsliefde en dapperheid. Door hunve aange- boorene Soldaat- en Zeemanfchap ‘veroverden zij, op den Span- jaard, menig vetcen buit, en deeden den Hertog vAw ALVA, door een te fpade koomend bherouw, beklaagen den geringen prijs, welken hij op deeze Stad gefteld hadt, Niet onbeloond bieeven deeze daaden van trouwhartigheid voor de gemeene goede zaak. Reeds in den Jaare 1574 verleende witteM pz verleiden aazienlijke Voorregten aan de Stad, onder andere, het regt om Afgevaardigden te mogen zenden. Mens het regt van stemmingen, der Vergadning van het Gewest; als mede, een asanmerkelijke uitbreiding van het Regtsgebied der Stad. - Van den. aankoop van de Heerlijkheid van Vissingen, door den zeifden. Prins, in den Jaare 1581, zullen wij hier insgelijs niet spreeken. Men zie deswegen het verhaalde op bet Act. Markoraarscuar, Deel XXII. bi. 272. Toen Koningin evizasetH van Engeland, in den Jaare 1585, de Opperheer{chappij der Nederlanden van de hand gewezen hebbende,° zich egter genegen toonde, om dea Staat, met ecu bepaalden onderftand, geduurende den Oorlog. AXXXXKXX §F te a 282 VLISSINGEN. te hulpe e koomen, wierdt haar. Visingen, benevens de Stad Brielle, bij wijze van pand{chap, opgédraagen, en voorts de Stad, onder het bevel van den Engelsman PHILIPS SIDNEI, met een Bende Engelfche Knegten bezet; welke er post, en de Stad in bewaaring hielen, tor‘in den Jaare 1616, wann- neer dezélve, gelijk den Brielle, door de schranderheid van ’s Lands Advokaat van OLDENBARNEVELD, van de pandfchap onmheven, en alzo de Staat van een drukkend juk verlost wierdt. Er, de Stad, door hooge watervioeden, bij. Für fchade, in de Januar 1612, 1630, 1662 en 1682, vooral in de twee laatstgemelden; zijnde, in den Jaare 1662, het geweld der Golven zu groot geweest, dat, door hetzel-ve, een Stuk Gefchut van zesduizend ponden gewigts, wel acht vorteigen agteruit gezet wierdt; en in het laatstgenoemde jear de Vioed zu hoog gereezen, dat, op zommige plastzen, het water tot aan de luifels der Huizen stondt, en zelf tor in de Kerk doorgedrongen, de Lijken in de Graven driftig wiere den. Van de beweegingen, in de Jaaren 1672 en 15747, te Viisfirgen voorgevallen, over de verheffenden der Prinzen witterden Den IIT en pen IV tor de Stadhouderlijke waardigheid, zullen wij geen bijzonder verfahren doen, ~ Zij waren, veelal, gelijkfoortig met die van andere Steden, met dit onderfcheid, dat ze met minder hevigheids, dan elders veelal, gepaard gingen. Opmerkelijk, intusfchen, en der optekeninge wel waardig, is het voorval, *t welk op den eigen dag der uit- roepinge van witLem DEN IV Stadhouder van Zeeland, te Viisfingen gebeurde. Eenige Engelfche Korlogfchepen, ge leidende eenige andere, tweeentwinte und Soldaten aan boord hebbende, lieten voor Viisfingen de ankers vallen. Bevelhebber, die het gebled over de Landmagt voerde, vergogt hebbende zijnne benden te mogen aan land zetten, kreeg van de Staaten in zo verre een toeftemmend antwoord, dat het Krijgsvolk wel mogt onfcheept worden; mids men het niet bij een hieldt, maar ginds en elders verdeelde. Doch is deze voorwaarde wilde de Engelsman niet bewilligen. Of de Geweraal fast hadde, in- gevalle hem de verheffing van zijnne Hoogheid niet gebleeken ware, dezelve door geweld te bevorderen, gelijk zommigen beweeren, is voor ons duister, en niet duidelijk gebleeken. Even als te Veere, gelijk wij op dat Artikel verhaald hebben, wierdt ook Prins wittem pe IV, in de maand Junij des Jaars 1751, zeer ftaatelij al Markgreaf van Viisfingen ingchuldigd. Intusfchen hade de Stad een decrlijkke ramp getroffen. Op den veertienden Ja- nuarij des Jaars 1749, os middags onnrent drie uure, vernam men brand in ’s Lands Magazijn; die, binnen korten tijd, zo geweldig toenam, dat het Präsidenten, dar neven sänger, insgeschickt werde auch nicht gegen den Stadt, doch, "t geen opfernkelijk is, verwekten nergens brand, den in de Oesterkerk, standen verwekten nieren, daß het ander einde der Scad. Nog voor den nacht standen deze drie gebouwen in lichter lassen viammen. Ondanks alle de aangewenden middelen, wierden allen drie een prooi des vuurs. Van wegen de menigte der Scheeps- en Corlogsbehöfen, die in het Megazijn bewahrt wierden, darf der brand vier volle dagen; on den achnienden was Gézelve nog niet gebluscht. Der schade wierde op vijf Tonner Gouds begroot. Merkwaardi is het, dat, nietegenstände hat du door de ganze Stadt als vuur regende, geen enkel huis, groß of klein, van de nedervailende brandftoffen wierd: beschadigt, Staatelijk was de Inhuldig van den tegenwoordle gen Stadhouder, als Markgraave van Viissingen, op den der dertiga fen Maij des Jaars 1766, en ging, g zaam, met do zelfde plegtigheden verzeld. Als boven, het Art, VSERR, zijn aangetekend, Eene geheurtenis, eeraanbrengende voor deeze Stad, moe gen wij hier niet onvermeld voorbijgaan.' Wij hebben het Qog op de ftigting van het Zeeuwseh Genoot{chap der Wea« seus 384 | VTISSINGEN. tenfchappen binnen deeze Stad. Dezelve viel voor in dea sanvang des Jaars 1769. Het Genvoorfchap wierdt gefteld onder de befcherming van den Prinfe Erstadhouder, als mede onder die der Staaten van het Gewest. Men nam ter zin- fpreuke de woorden Now sORDENT IN UNDIS; bedoelende, dat in een Gewest, hoewel alomme van de golven befpoeld, de weetenfchappen daarom niet verwaarloosd worden. Van ge- lijke bedoelinge is ook het Zegel des Genootfchaps, verbeele dende de Zeven Vrije Kunften op eenen Rots in Zee, met het rand{chrift, SigiHum Soctetatis Scientiarum Batavyo- Vlite fingenfis. De Regeering der Stad, wel bevroedende het natte en vereerende van dusdanig eene ftigting, was ook geenzins Wweigeragtig in het verleenen van verfcheiden bemoedigende Voorregten. Staatelijk was het tweehonderdjaarig feest der Nederlandfche Vrijheid, "« welk op den zesden April des Jaars 1772, te Viisfingen gevierd wierdt. Gaarne hadde men ’s Prinfen tegen- woordigheid thans genooten, en zondt men. Ter uitnodiginge, wwee Afgevaardigden na °s Graavenkage. De Stadhouder, voor deeze uitnodiging bedankt hebbende, verzogt men den - Heer VAN DE PERRE, als vertegenwoordigende den Eerften Edele, *s Prinfen plaate ook nu te bekleeden. Verzeld van den eerften Regerenden Burgemester der -zes Stemmende. Zeeuwfche Sreden, midsgaders den Raadpenfionaris en den Sekretaris van Zeeland, begaf zich de Heft väN DE PERRE, ten beftemden dsge, van Middelburg na Visingen. Plegtig was. de inhaaling van het sanzienijk gezelfchap 5 *t welk, nas eene wijl toevens ten Stadshuize, zich na dé Groote Kerk begef, ter verriging van den openbaaren Godsdienst, onder het gehör van den Kerkleeraer von jacos BraHé. De tegenwoordige Leidfche Hoogleerasr joan willlem TE WATER hieldt, dien zelfden dag, in de Kleine Kerk, eene Hiftoriefche Rede-devoering. Vervolgens wierden de gemelde Afgevaardigden der Staaten, de Oud-Raaden, eenige aanzielijk Krijgsbebelhebbers, mitsgaders de Nederduitfche, Walfche en Engelfte Leerasrs, op een kostbaaren maaltijd ontheald, door de Wethouderfchap; die voorts, door haaren Penfionaris, onder de Gasten, deed: uideelen  Vergaderplaats ter Godsdienst in deeze Sad. De Regeering, niet ongezind tot het betonen van dit blijk  openbaare Afgøden en Beeldendienst bewaard." Het bleef hier niet bij. Kerkeraad der Hervormde Gemeente vondt goed, dit west te onderfteunen, en, ten dien einde, zich, door middel van Vertoogen » bij de Regextng te vervoegen. Doch decze — ee) deeze bleef flandvastig bij haaren verständigen en heilzdathett faadflag. Thans keerden zich de misnoegde Vlisfinger burgers met een Verzoekfchrift rot den Prins Erstadhonder, ten einde dezelve zodanige maatregelen gellefde te neemen, door welke- de oeffening van den Roomfchen Godsdienst te Vissfingen -gewerd wierdr. Uit de Sted floeg die vuur vah-onverdrasg. © zasmheid tot het platte Land over, daar men fhsgelijks, door opruifing, wil men, voornaamelijk van: den Viisfinger Fran- fchen Kerkleeraar, insgelijks een Request aan zijne ‘Hoog- held ontworp, en vervolgens alomme tekeninge sat boodt.. ne. De Regeering van Wissingen, uit dit alles, voor schöner lijke gevolgen beducht, en liever verklezende den weg vat gagte in te flaan, dan door het handheaven van haar regts de woedende en onkundige menigte nog vedder aan te zet- ten, wierdt te rädz, op den negenentwintigen Augustus des gelfden jaars, eine Afkondiging te doen. Hunne Edele Agt- baarheden verklaarden bij dezelve, hoe zij, tor welzija y» Get Ingezeerenen, befloore hebbende, aan de Roomschyl ys Bézinde inwooners de ‘vrijheld te verleenen van eené », Kerk te ftigten, met veel bevreemdinge vernomen had »» det’, dat onder verfcheiden burgers, hier over ongenoe y» gen was ontitaan; ja dar zij zelf dies sangaande bij zijne »> Hoogheid adres gemaakt hddden; det Hun Ed, Agtb. daat 3» OP befloten hadden, de beflügten van zijne Hoogheid adres gemaakt hddden; det Hun Ed, Agtb. daat 3» OP befloten hadden, de beflügten van zijne Hoogheid »» in te wagten, vermaanende diensvolgens de Burgerij, well »» eenen Godsdienst zij ook mogten toegedaan zijn, zich z0 yy lang ftil te houden, géelijk getrouwe Berg bemächtigt. Doch het hollend, perdere het hollend, zich met dien breldel tiet beteu gegen. Drie burgers, en even zu veleben, uit deffen mit den hoop gekochten, verfchijnen voor den Raad vat Visirgen, en brengen te wege, dat de Regeering zich gewohne vondt, tot op de komst van de beflüssig des Stadtvergaderplaats te doen fluiten, welke dekon, Rothschgezinden, bij voorraad, tot een plaats van Godé-Gienstoeffeninge was toegeftan, Van Visirgen floeg de opfchudding over tor een groot gedéelie van het Elland Wachcheren, en hadt aldaar zecr aunftootelijke gevolgen, die; Wusfingen, op dx wij nu tot een meer bijzondere befchrijving der Stad overgaan, legt op eenen uithoek van het Eiland Waicheren, omtrent eenen uithoek van de Stad Middelburg. Am de eene zijde wordt zij van de Noordzee befpoetd$ aan den Landkant is de oord zeer aangensam en verinaaklijk, door de menigte van Speeltuinen en vrugtbaare Landerijen. Aan de Landzijde is de Stad met hooge Bolwerken, enisan den Zeekant* met etlijke zwaare Batterijen verefterke. Men telt ‘er vijf Poorten: de Middelburgfchepoort en » de Rammekenspoort, en drie’ Waterpoorten. Boven de Mid-delburgfchepoort leest men het volgende merkwaardig Opfchrift: S$. P. Q. F. ANC PORTAM, QU PRIMA PORTAMUM OMNIUM BELGICARUM SERVITUTI ADITUM CLAUSIT, LIBERTATS APERUIT; INSTAUR. COS. APOLLON. INGELSE ET JOHANN. CARBON; 4ano cid 19 cixix. Ven het sanleggen der Havens hebben wij reeds gewag gemaakt. Streks binnen de Ramme.kenspoort ziec men he Dok, zijnde eene ruime Haven bie fien de Stad, groot genoeg rot eene legplaats voor wet tach. Tig Oorlogfehepen. | Het wierdt eerst gemaakt, op kosten der Generalit, in den Jaare 1688, zedert, verfcheiden maalen, en laatst binnen de jongst verloopene tien jaaren, merkelijk verbeterd. Het zo genaatnde Drooge Dok, daar naast gete. gen, dient om de Korlogfchepen daar binnen te kalfateren en schoon, te masken. Bij hoog water worden de Schepen daar binen gélaaten, en wants door het afappen van anzclve, "bet droge -gezet." Onder de Openbaare Gebouwen verthelden wij, in de cerefe pleats, het Svacshuis. Het staie aan de Noordzijde van en- tuim Plein y@zijnde de Groote-Markt. Men houdt het, gemeenlijk, voor het kunftigte en pragtighe gebouw van gee heel Zeedand. Het Stadshuis van Antwerpen diende daar toe tot een ontwerp. De grond daar van is die van iwee aloude Klösters en eenige andere Geestlijke Geftigten. Op dea vijf Ordens der Bouwkunde ontmoet mien in dit  vertoont men nog het het het Harnas en het Zwaard, nevens den Stormhoed van den Spaanfchen Bevelhebber Don PEDRO PACIECOs wiens ongelukkig wedervären wij elders, in ons Woordenboek, vermeld heben. Inzonderheid bezienswaardig is in dit Gebouw de kunftige Wenteltrap, van honderd en zestien tre den, loopende van den grond tot het na boven; maakendé door zijn omwenteling e¢ene ronde opening in het midden, door welke men van boven tot beneden op den grond kan zijn. — In rang van eganzien plagten, voormaals, te. volgens het model van dezen Wenteltrap, beiden seer voortreffelijke Gebouwen; het eerfte door Willlem den I. ges stigt, van fteenen, gelijk verhaald wordt, door den Hertog VAN ALVA, tot een Kafteel beltemd. Boven-hebben wij reeds verhaald, hoe deeze beide Geftigten een-prooi der viammen zijn geworden. Eenige andere Waereldigke Gebouwen leveren niet veel merkwaardig uit. Drie Kerken, ten dienfte der Hervormden, sabe men bienes Viisfingen. De eerfte, die den naam drängt van de Groote Kerk, fisat midden in de Stad, en prächtige met een hoogen frasien Toren. Volgens zommigen zou: men de bouwftoffen der Kerke van Oud-Viisfingen daar toe verbezigd hebben. Het verwüst der Kerke is van de zelfde foort van hour, als dat van het Hof van Holland in ’s Gravenhage, waarin men zegt dat Spinnen noch andere vergiftige dieren kunnen dieren. Op een:der Pilaaren ziet men het Jasrgetal MDCLXXXII, op de hoogie, tot welke het water, in den zwaaren fiorm van dat jaar, binnen de Kerk zou gereezen zijn; — De | Kleine Kerk, eerst begonnen in den Jaare 1460, doch zedert anmerkelijk vergroot, ftaat in het Noordlijk gedeelte der Stad, niet verre van het Dok. — Nog nader aan dic Dok, in het Oostlijk gedeelte der Stad, ftaat de Oosterkerk, die ia den Jaare 1650 begonnen, en vier jaaren daar naa voltooid, | wierd. VLISSINGEN. agg LA EE TORRE OC Re yr TUR ly Sere ReEeeEEPeeraes wierdt; Zo als wij boven vertaalden, door den brand van dea Jaare 1749, insgélijks ih eenen puinhoop veranderd, Ben ftuk Zeildoek, in vollen vielverde vattes met het ramp | zalig ge volg, dat het für die Gebouw geheel tot asch verteerde, Op den grondflag daar van wierdt straks daar naa een ander Kerk- gebouw gefligt, welk. den zelfden naam van Costerkerh draagt. —- Behalven-deeze drie Kerken, céu dienfte der Ne derduidche Hervormden, heben ’er ook de Walfche Gere- formeerden een ruim en Juchtig gebouw 4 geftige In den Jaare 1635, waat in twee Leeraars den predik dienst vertigten; gelijk ook de Engelchen, die door éénea Leeraar bediend worden. —— Voorts heben ‘er de Doopsge- sinden eene zindelijke Vergaderplaats, waar in een Leeraars leerling van het Amfterdamfche Kweekfchool, den dienst Waarneetnt, —~ Eindelijk is "er ook eene Lutherfche Kerk, zedert het Jaar 1735, gebouwd op den grond van het Oade Schuttershof. De Gemeente der Nedérduitfche Hervormden wordt bediend door zeven Leeraaren, die, nevens veertien Ouderliugen; en even zo veele Diakenen, den Kerkeraad uit« maaken, ; Behalven de nu feeds gemelden; vindt men, te Visisingen, hog de volgende openbaare Gebouwen. Het Castelmannenhuis, een ruim Gebouwen, dienende ter huisiestinge van: gekwerften in tijd van Oorlog; en altoes van behoeftige tannen en vrouwen. Het Heshuis is insgelijks een zeer goed gebouw, en heeftgenoegzaame ruimte en inkoten voor een goed getal kinderen. Een Hofje heeft men hier ter Stede, het Fuffrouw Quaks Hofje genaamd; het bevat drie eetwintig huisjes  deeze Stad de wieg en bakermat van veel¢ - doorluchtige Vaderlandfehe Zeehelden. WNiemant onzer Leeze ten is er, of hij herinnert zich ftraks.den vermaarden Mi- CHIET. ADRIAANSZOON DE RUITER. Behalven deezen vinden wij nog de volgende genoemd: ADRIAAN €D JOOST BANKERT, Lui-tenant- Admiraals; CORNELIS CLAASZOON, Vice-Admiraal; CORNELIS EVERTZE, Luitenant- Admiraal; KORNELIS EVERTZE, JAN EVERTZE, BOUDEWYN EVERTZE, Luitenant- Admiraals; KORNELIS EVERTZE KORNELISZOON, GE- LBIN EVERTZE, JAN EVERTZE, BOUDEWYN EVERTZE, Luitenant- Admiraals; KORNELIS GELEYNSEN, Schout bij Nacht; jouan gysseling, Bewindhebber der Westindien; jaN en JOOST Dz MOOR, KA- REL VAN De PuTTe, Vicez Admiraal; JAN ERASMUS REINING, Kapite In; ENGEL De RuITeER, Vice-Admiral; MAARTEN TRYS- SEN EWOUT PIETERSZ worst, Admiral Bij deeze morgen wij, niet te onregt, voegen de twee fchatrijke broeders ADRIAAN EN KORNELIS LAMPSINS, die, door hunnen uitgebrei- den Koophandel, aan de Stad geene geringe yoordeelen toe- bragten. Behalven een menigte grootere of kleinere aandee- len in Schepen, rustten zij, voor eigen rekening, twasif Schepen uit, te zamen gewapend met honderdtachtig Stukken Gefchut, en bemand met een evenredig getal Koppen. Zij voeren deels ter Koopvaardij, of waren deels ten Oorlog toe- gerust, In vroegere dagen, naamelijk, muntte Viisfingen uit, boven zeer veele andere Nederlandfche Steden, door de men- nigte van Schepen en Zeelieden, die zen ten Oorlog als ter Kaap voeren. Geduurende den Oorlog van onzen Staat met Frankrijk, voor het midden deezer Eeuwe, telde men, op eenen tijd, te Viisfingen, zevenéotwiotig Kommissievaarders, woerende te zamen vijfhonderdéntwaalf Stukken G efchuc, eo bemand met drieduizerd vijfhonderd zesénvijftig Koppen. Grooter, daarenboven, was, ten eenizen tide, het getal van Schepen, welke van bier, dan van Middelburg, ter Koop-väardij voeren. Door dit alles genoot de Slad een sanmerkelijkken bloei, en bevatre binnen haare mudfren zeer veele verminderd inwooners. Doch, door verloop des Koophan-dels, is deze bloei zeer aanmerkelijk verminderd: zo dat een goed aantal Huizen, voormaais opgepropt met bewooners, ledig ftaan, of geheel zijn afgebroken. Een klein overfchot van den -alouden Kasplusc zag men nog in den jongften Enkelchen Korlog, Dat in den cegenwoordigen Korlog tegen Frank- VLISSINGEN. 991 = ak Frankrijk die zelfde lust niet meer werkzaam is, moet zijnen grond hebben in bijzondere redenep. Wat de Regeering van Viisfingen aangaet; ten heeft hies twee Kollegien: Aes Kollegie van Wet en Raad, en het Kole degie wan "t Geregt. Het eerfte beftaac uic Baljuw, twee Burgmeesteren, zeven Schepenen en dertien Kaadens Dig Kollegie vergadert alle S VLISSINGEN. 991 = Aterdagen, of zo dikmaals Burgemieteren zulks goedvinden in de tusfchentijden, Het ander Koklegie, dat van *s Geregt, beftaat uit Baljuw, Burgemasters en Schepenen, en koome tweemaalen ter weeke bij een, op Dingsdag en Vrijdag. De Baljuw wordt door den Stadhou- der, als Heer van Viisfingen, voor zijn leeven aangefteld, Burgemesteren en Schepenen worden, uit een dubbel getal, door den Heer verkoozen. Het zelfde heeft ook plaats met opzigt tot de Raaden of Vroedfchappen. Voorts heeft men *er eenen Penfionaris, Sekretaris en twee Thefauriers. Tot befluit merken wij nog aan, dat Visigen een zeet thitgebteid Regtsgebied bezit, Onder hetzelve behoore de Dorpen Koudekerke, Begenkerk, Zoutelande, Ritthem, Wele ringe, Oosterfouburg, Westerfouburg, Krommenhocke, Ste Fanskerk, Sir Boudewijnskerk en de Konfiscatien onder Westkapelle,. De drie eerstgemelde Dorpen zijn Ambagts- heerlijkheden, welke aan de Stad in eigendom behoore. In gevolge diens Regtsgebieds, ontmoet men te Visigingen eenen so genaamden Lands Vierfchaar, beftaande uit eenen Schout, vijf Binnen-Schepenen en vijf Buiten-Schepenen; uit da diie Ambagtsheerlijkheden worden vier dier laactte verkoozen; en de vijfde uit Risshem. Alle burgerlijke zaaken, ten placcen Lande voorvallende, worden in dezen Vierfchaar ——, met beroep, nogthans, op den Vierfchaar der Srad. Zie REIGERSBERGEN, BOXHORN, sMat- LEGANGE, Zegenwoordige Staat van Leeland, enz. Yyyyyyyy s Vite. ~ ET, (PAULUS) enz. “Vuymen, een Ambagtseerlijkheid en Dorp, in Zuidhokland, in het Land van Heusden, dach meer bepachtlijk onder de zu genaamde Langeftraat’ gerekend, Men ontmoet aanmerkelijk getal van Huizen, volgens de jongte Verpondingslijst wel driehonderd eenen aanmerkelijk getal van Huizen, volgens de jongte Verpondingslijst wel driehonderd eenen eenen. Zeer vermaaklijk, in een boomrijken oord, is het Dorp gelegen, saa den Dijk, die het Bovenland van Heusden omringt. De Kerk was eertijds een groot gebouw 3; in den Spaanfchen Korlog Jeedt hy merkelijke schade; het Koor nevens nog een gedect re wierdt een puinhoop. De Ingezeetenen geneeren zich in zonderheid met het kweeken van Hop. Vocutere, een Dorp in het Friefche Kwartier Zevenwouden, in de Grietenij Scellingwerf- Oosteinde genaamd, en t- daar het zevende in rang, en veertien Stemmen uitbrengende. Het legt aan den Oostkant der Grietenije. Niet verre van de Kerk is een Waterloozing, die zich eerlang onder den grond verbergt, en een Kwartier nur gaans wederom ten voorfchijn koomt. Vorr, (p.AuLus) een vermaard Nederlandsch Regtsgeleer- de, Zoon van den beroemden GisBERTUS VOETIUS, wierde te Heusden gebooren, in den Jaare 1619. In den Jaare 1641» en dus nog zeer jong zijnde, wierdt hij, aan het Hooge ‘school van Utrecht, beroepen tot Hoogleeraar, eerst in de Bovennatuurkunde, vervolgens in de Griekfche Taal, nadet- hand in de Redeneerkunde, en eindelijk in de Regten. Onder “het waarneemen van den laatften post overleedt hij, in den Jaare 1667, het achténveertighte zijns ouderdoms. Men heeft van hem verfcheiden Werken, meest in het Latins In het Nederduitsch heeft hij gefchreeven Gefchiedenis van den Oor- forong.en voortgang van het Geflagt der Heeren van Bre dsrode. : | _ Zie witte Diarfum. i Vorrius, (GisserTus) een vermaard Nederlandfche God. “geleerde, en Vader van eenen Aanhang onder de Hervorm den, near zijnen naam genoemd, wierdt gebooren te. Heusden, op den derden Maart des Jaars 1588. Zijn Vader was PaULUS voET, gefprooten uit een oud adelijk Westfralsch Geflagt. Al vroeg wierdt hij, nevens zijnen broeder DIDERIK, bevolen aan het onderwijs van den Heysden, die Rector FRANCO opuLPHY, onder wiens geleide hij, zo in de kennis der Latijnfche als der Griekfche tale, zeer aanmerkelijke vorderingen maakte. Intusfchen verloor hij zijnen Vader. In den Jaare 1604 begaf cispertus zich na Leiden, om ’er zich in andere takken der Weetenfchappen te oeffenen, voornaamelijk ook in de kennis der Godgeleerdheid; ten opzigte van welke hij, in die dagen des gefchilvoerens, zich een ernftig voorflander betoonde van de leerbegrippen, die zedert door de Controversymenten wierden voorgeftan. Voetius bleef te Leiden tot in de Lente des Jaars 1611, wanneer hij To den Predikaten zijade bekwaam verklaard, na zijne geboortefladte te rugs keerde. Kort naa zijne komst aldaar wierdt hij beroepen in het nabuurig Dorp Viijmen, en om tevens te Engelen, een Dorp, ongeveer een uur gaans van daar gelegen, den predikdienst waar te neemen, De meeste opgezeetenen van dezen oord waren Roomschgezind; door zijnen ijver; en kragt van overtuiging geluktce het hem, een goed getal daar van tot de begrippen der Hervormden over te baalen. Niet lang naa zijne komst te Viijmew, wadt vortius in het huwelijk met DELIANA VAN DEST, die hem verfcheiden kommen baarde, Ook leedt het-niet lang, of het beroep in de veel aanzielijker Gemeente van het nabuurig Dorp Sprang wierdt hem opgedraagen. Doch hij wees het van de hande, Zes jaaren hadt hij op de gemelde standplaats den predikt. Dienst wäargenomen, wanneer de Gemeent van Rotterdam hem tot haaren Leeraar verkoos. Hij leende daar gan het cor, en zou, waarfchijnlijk, een toeftemmend antwoord gegeven hebben, ware hem nier, ten horia tiide, door de Gemeente in zijne Geboorreftad, de zelfde nbieding gedaan geworden. Zeventien jaaren bekleedde hij aldaar het Leeraar- ampt, met ongemeenen ijver, zo in het waarneemen van ecn drukken predikdienst, als in bijzondere en openbaare Onder- wijzingen, Zelf vonde hij genoegzaamen ledigen tijd, of Yyyyyyyy 3 maakte 904 VOETIUS. (GISBERTUS ) reg eee tne rr rr ae LGD maakte dien te vinden, om jongelingen, in de Griekfche, La. Tijfchen, Hebrenwärte taalen, en andere voorbereidende Weetenfchappen, zelf in de Godgeleerdheid te onderwijzen, Veel gebruiks wierdt, daarenboven, van zijnen dienst gemasakt, ftaande de Godgeleerde gefchillen van dien tijd, om de zat ken tot een National Sijnode voor te bereiden, waar van hij een ijverig Voorstander was. Dus was hij tegenwoordig in de Zuidhollandfche, Haagiche ch Delffche Kerkelijke Vergaderingen, dienende ter Voorbereidinge tot het befeamd Dordrechisch Sijnode, werwaarts hij insgelijks wierde afgee vaardigd, en daar hij zes maanden vertoefde, de zaak der Contraremorftranten met geen geringen ijver behartigende, Om zijne grondige kennis van ’t geen in het zo evengemelde Sijnode was voorgevallen, zoude het Sijnode, ‘t welke te _Gorkum vergaderde, wel gewerscht hebben, dat yortius de taak op zich genonomen hadt, om eene Hifforie der Remone frantep te vervaardigen. Men droeg hem deeze taak op, onder toezegging van eene aanzierlijkke Jaarwedde. Do chonze Godgeleerde, van de zwaarigheid dezier onderneemin gezige hebbende, wist zich beleefdelijk daar van te ontflaan, Geduurende het beleg van ‘s Hertogenbasch, in den Jaare 1629, bekleedde hij den post van Veldmärk, in het Leger van den Veldmärk, in het Leger van den Veldmärk, in het Leger van den Veldmärk, en een zaaken der Hervarmden binnen dezelve op een vasten voet te bree en. Daar vortius, door alle deeze verrigten, zeer veelngams gemacht, konde het niet uitblijven, of bij het wroest, van verfcheiden kanten, aangeek gefchicden, om hem vai standplaatze te doen veranderen, Doch hij wees ze allen van de hand, witgezonderd de aanbieding der Urechtfche Rurgemeesteren, om 2an het Doorluchtig School hunner Stad de Godgeleerdheid te koomen onderwijzen. In den Jaare $634 vertrok hij derwaars, in de hoedanigheid van Hoogjecraar, Twee jaaren laater, naa dat het Doorluchtig in een Hoogjecraar was veranderd, deedt vorTius, verzeld vau zije fen Zoon FAvLUS, in de Zomerfehe Vacantie, eenen keer. VOETIUS. (GISBERTUS) 295 Engeland, alwaar hij de meest vermaarde Geleerden van dat Koninkrijk begroette, en de beroemdite Boekerijen bezogr, als mede de twee Hoogefchoolen. Kort naa zijpe wederkomst in bet Vaderland, begaf hij zich na Groningen, om aldaar de waardigheid van Doctor in de Godgeleerdheid te bekiiminen, Vier jaaren bade vorrivs het Hoogleeraarsgeftoelte bezeeten, wenn hij, daarenboven, tot gewoonen Leeraar in de Utrecht-fche Gemeente wierdt aangefteld. Thans, hoewel reeds in jaarep klimmende, bekroop hem de lust, om zich te oeffenen in de <Arabifche taal, daar hij de beoeffening van het Ethiopisch, Coptisch, Perfisch, Turksch en Armenisch nevens voegde, van elders zijn genoeg bekend de veel gerugts maakende gefchillen, in welke voeTivs, vootal met den vere maarden JOANNES Cocceyus, wierdt ingewikkeld. Zij liepen, er andere, over den Sabbath, waar omtrent voeTius zeer veel ftrengheids, weinig minder dan de Joodfche Wet, vor derde. Onder den last van zijn veelvuldig letzterblokken bezwecken, onze Godgeleerde, in het begin van de maand November des Jaars 1676, in den oderdom van bijkans negenentachtig jaaren. Zints zijn eerfte beroep, hade hij ruim vijfénzestig jaaren het Leeraarampt bekleed, en vier Gouverneur zijn de waardigheid van Hoogleeraar. Tot op de laatfte oogenblikken zijns leevens genoot hij het volkomen genot zijner zintuigen; hebbende hij, zo als getuigd wordt, nog twee uuren voor zijnen dood zonder gebruik van eenen Bril geleezen. Hij was de laatfte nog leevende Nederlandfche Godgeleerden, die het Sijnode van Dordrecht hadden bijgewoond. Bij zijnne Echtgenoote, die hem nog zag ten Grave daalen, met welke hij vierzestig jaaren in den echt hadt geleefd, hadt hij zes Zoonen en vier Dochters verwekt. Vier van dezelve waren in hunne jeugd geftorven. Uit de Overigen zag hi} vijféntwintig kindskinderen, en éen kinds. Kindskind. Verfcheiden Werken zien van voe Tius het licht. Zie Oratio Funebris in Gisberti Voeti- num; WITTE, Diarium; SOERMANS, Academisch Register. Yyyyyyyy 4 Voce. 396 VOGELAAR, (PIETER) VOGELENZANG, ene. VoGELAS, (PIETER) gebooren te Zierfkaee, in Zeeland, in het last gedeelte der voorgaande Eeuwe, was een beroemd Tekenaar, vooral van Zeegezigten, en van Schepen, in gelleriei gedaanten en houdingen. ’s Mans kunstgewrogten jijn bovenal, gelijk het gemeldijk gaat, in waarde gekidm. men, zedert zijn overlijden, ’t welk, nu omtrent yijftig jaa ren geleedden, in zijnne Geboorteftad voorviel. VOCELENZANG, een Ban of Diftrike, in het Baljuwfchap van Brederode, ten Zuiden van de Stad Haarlem. Reeds van ouds bekend, als door Fioris DEN.V, Graaf van Hol. Jand, geftigt, was het Huts in de Vogelzang. Langen tijd diende het tot een Graaflijk Lust- of Jagthuiss; waar toe de pabuur ige Duinen eene voegzaame gelegenheid verfchaften. 