Onze eeredienst
Kuyper, Abraham, 1837-1920
Dit kan er dan toe leiden, dat meer huwelijken tegelijk worden inge- zegend, maar ook dat voor een huwelijk een aparte dienst wordt ge- opend ; iets waaraan gevaren verbonden zijn, omdat het zoo licht tot scheiding tusschen rijk en arm leidt en bij rijken tot veel uiterlijk vertoon ; gevaren waartegen gewaakt dient te worden, maar wat toch niet als tegen-kerkelijk te veroordeelen is, mits de dienst waarin de bevestiging geschiedt, openlijk vooraf zij aangekondigd, de Gemeente toegang hebbe, de Kerkeraad vertegenwoordigd zij, en voor de armen worde ingezameld. Aan die voorwaarden heeft men zich dan ook meestal gebonden gevoeld, en onder dit voorbehoud is zulk een aparte dienst welbezien het eenige, waardoor de onderscheiden belangen tot hun recht komen. Wat nu den inhoud van het Formulier zelf aangaat, zoo valt het in vijf stukken uiteen. Voorop gaat de verklaring over de afkondiging van het huwelijk en het niet ingekomen zijn van bezwaren. Daarna komt een teekening van het huwelijk als door God ingesteld en door Christus geeerd. Het derde stuk stelt dan vast, met welk doel het huwelijk wordt aangegaan. In het vierde stuk volgt de huwelijksluiting zelf. En in het vijfde stuk komt tenslotte het vermaan en het gebed. Deze indeeling is ook in de Formulieren van andere kerken ongeveer dezelfde en door den aard der zaak aangegeven. Slechts is het te betreuren, dat ons Formulier op zoo onnatuurlijk sombere wijze inzet. Vooral op een huwelijksdag is in den kring van Bruid en Bruigom gemeenlijk alles in hooge stemming, met vreugde vervuld en meer juichend dan klagend, en als dan de kerk aanvangt met tot dien kring in die stem ming te zeggen : dat ,,den gehuwden gemeenlijk velerhanden tegen- spoed en kruis vanwege de zonde overkomt," dan vormt deze opvat- ting in het Formulier een zoo sterk contrast met de stemming waarin de opgekomen verkeeren, dat veelal hetgeen daarna volgt, buiten hen BEVESTIQING IN HET HUWELIJK. 553 omgaat, hen niet pakt, en vreemd aan hun hart blijft. Dit nu hoefde niet. Vooral bij zoo plechtige gelegenheid begint wie spreekt, niet met de harten voor zijn woord te sluiten. Dat de kerk aanstonds met hoogen ernst inzet, en daarmee toont een heel ander geluid te geven dan de vaak schaterende bruilofsgasten, is niet alleen goed, maar plichtmatig ; maar die ernst vraagt geen somberheid. Ook in de Voorhoven des Heeren kunnen blijde toonen weerklinken, en zelfs formeel is het altoos geraden hoorders op te vangen in de stemming waarin ze verkeeren, en ze uit die stemming tot een hooger toon op te leiden. Er zou dan ook aan wat verder volgt, niets te veranderen zijn, indien deze sombere aanhef vermeden ware, en de saamgeko- menen met een woord, dat aanstonds tot hun hart doordrong, werden toegesproken. Nu maakt het zelfs den verkeerden en stellig den niet bedoelden indruk, [also!, zoo er maar geen lijden en kruis ware, heel de kerkelijke bevestiging wel achterwege kon blijven, en also! ze uit- uitsluitend met het oog op huwelijksjammer is ingesteld. Over de instelling zelf van het huwelijk in de schepping, de wijding van het huwelijk in het paradijs en de eere door Christus aan het huwelijk te Cana, in Galilea, bewezen, handelt het Formulier zakelijk, en dit stuk voldoet dan ook, al zouden we, evenals in het Engelsche Formulier, de herinnering aan Efeze V gaarne hebben zien inlasschen. lets waar te meer op ware aan te dringen, omdatdeaan- halingen uit Gen. 2 en Joh. 2 zeer concreet en daarom weinig verhef- fend klinken, terwijl juist in Efeze 5 een zoo hooge toon wordt aange- slagen. Die verwijzing is blijkbaar uitgelaten, om alle denkbeeld van een Sacrament uittesluiten, maar dit is struisvogelpolitiek. Nu toch ontstaat juist de schijn, alsof men het gevaar duchtte, dat uit Efeze 5 het Sacramenteel karakter van het huwelijk weer zou opkomen. Juist wie nu overtuigd is, dat dit karakter er niet in schuilt, moet het vrij durven citeeren. Over het doel van het huwelijk wordt in het derde stuk eerst summierlijk en daarna onderscheidenlijk wat de bruid en wat den bruigom aangaat, gehandeld. De summiere verwijzing is zeer kort en stelt drieerlei doel : le onderling hulp en bijstand, 2e de opvoeding der kinderen, en 3e het uitbannen van vleeschelijke zonde. Andere kerken keeren hierin de orde om, plaatsen voorop het krijgen van kinderen, laten daarop volgen de keering van zonde en rekenen eerst in de derde plaats met de onderlinge hulp en bijstand. Ons Formulier ontleent blijkbaar het eerste doel aan Gen. 2 : 20, waar staat dat Adam geen whulpe vond", die als tegen hem over zou zijn. Dit kan dus. Maar stellig minder juist is het, dat als tweede doel alleen de verzorging 554 DE BEVESTIGING IN HET HUWELIJK. en niet ook de teeling van kinderen wordt aangegeven ; iets wat ge- schied heet te zijn om de kinderloozen te sparen, maar toch niet in overeenstemming is met de Schrift. En wat het derde punt betreft, heeft men wel opgemerkt, dat het spreken van wie ,,de gave der onthouding" niet hebben, hier misplaatst zou zijn, maar wie zoo oor- deelden, vergaten, dat de preutschheid der wereld aan de kerk het zwijgen niet mag opleggen. Zij heeft te waken voor de eere Gods en de zonde tegen te staan, en dan biedt zeer zeker een huwelijks- bevestiging de vanzelf geboden gelegenheid, om voor de heiligheid van het huwelijk op te komen, de hoererij te bestraffen, en te be- straffen evenzeer die velen, die om zelf rijkelijk te leven, den last van een huwelijk niet op zich willen nemen en juist daardoor de hoererij in de hand werken. Schoon ook in den vorm is wat daarop volgt over de plichten van den man ; plichten die klaarlijk en meer dan eens in Gods Woord geteekend worden en aan den man in het huwelijk zijn gewichtige plaats aanwijzen. Ditzelfde kan niet gezegd worden van hetgeen volgt omtrent de verplichtingen van de vrouw. Een critiek die niet bedoelt af te keuren, dat ons Formulier ook aan de vrouw Gods ordinantien voorhoudt, maar er zich niet in vinden kan dat heel deze zinsnede strekt om aan de vrouw onderworpenheid aan haar man en zedelijkheid als eisch te stellen, en geheel zwijgt van het teedere, warme en innemende waardoor de vrouw in het gezin schittert. Zelfs aan de moederbelofte is met geen woord gedacht. Andere kerken hebben deze geheele uiteenzetting weggelaten ; maar nu onze kerken ze opnamen, had de positie van de vrouw in een ander, veel vriendelijker en veel aantrekkelijker licht moeten geplaatst zijn ; iets wat geheel conform de Schrift zou zijn geweest. De handeling, die na deze uiteenzetting volgt, laat in ons Formu lier niets te wenschen over. Misschien zou de oproeping, om te ge- tuigen dat geen wettige verhouding is voorgekomen, bij den tegen- woordigen stand van zaken achterwege kunnen blijven, maar voor het overige zijn de vragen die hier worden voorgesteld, en de plechtige verklaringen en bevestigingen die daarna volgen, kort en zakelijk op- gevat en gezet in een stijl die weldadig aandoet. Ook is de vraag aan de Bruid hier merkelijk warmer dan de voorafgaande aanwijzing van haar roeping. ,,Bekent gij hier, zoo wordt aan de Bruid gevraagd, voor God en Zijne heilige Gemeente, dat gij genomen hebt en neemt, tot uwen wettigen man N, hier tegenwoordig ; en belooft gij, hem gehoorzaam te zijn, hem te dienen en te helpen, hem nimmermeer te verlaten, heiliglijk met hem te leven, hem trouw en geloof in alle DE BEVESTIGING IN HET HUWELIJK. 555 dingen te houden, gelijk eene vrome en getrouwe huisvrouwe haren wettigen man schuldig is, naar uitwijzen van het heilig Evangelic"? Ook hier mist men een enkel woord over de moedervreugde en moederplichten, maar voor het overige is de toon van deze vragen gewijd en de zaak die het geldt, kort en bondig saamgevat. Ook het eigenlijke woord van bevestiging is uitnemend : ,,Zoo spreekt de Dienaar: De Vader der barmhartigheid, die U door Zijne genade tot dezen heiligen staat des huwelijks geroepen heeft, verbinde U met rechte liefde en trouwe, en geve U zijnen zegen, Amen". De wisseling van de ringen, als zinnebeeldig teeken en waarborg van gebondenheid, die andere kerken nog aanhielden, laat ons For- mulier uit. Het bepaalt zich tot de handgeving. ,,Daarna zullen zij malkanderen de hand geven", eene acte, die de eene maal voor, de andere maal na de beantwoording der vragen werd afgeeischt, maar thans toch algemeen pleegt in te treden, als de Dienaar aan Bruid en Bruidegom de hen persoonlijk aangaande vragen zal voorhouden. Ook het knielen heeft zich bij de huwelijksbevestiging nog gehand- haafd, en ook dit is niet anders dan goed te keuren. Als toch ten slotte de Gemeente zich in het gebed begeeft om Gods genade en zegen over het huwelijk in te roepen, maakt het en op de huwenden .en op de Gemeente een uitnemenden indruk, zoo Bruid en Bruigom, als thans ook in Gods kerk gehuwd, aan de goedertierenheid des Heeren worden opgedragen. De voorlezing van Matth. 19 : 3—9, die het Formulier tusschen de acte der bevestiging en het gebed inschuift, lieten vele andere kerken weg en maakt ook in ons Formulier geen bezielenden indruk. Deze inschuiving breekt de uitwerking van de plechtige handeling en neemt uit de Schrift een stuk op, dat geheel redeneerend is, daarom koel aandoet en de aandacht afleidt. Na de kerkelijke Bevestiging kan alleen een lied op het gebed volgen, en dit gebed had dan ook in ons Formulier aanstonds moeten intreden. Hoog in toon staat dit slotgebed niet. Het is also! de opsteller ervan door de inlassching van Matth. 19 : 3—9 zelf uit zijn rol is gevallen. Vooral de rede- neerende toon in den aanhef en de verwijzing naar Abraham en Jacob maakt hier vreemden indruk. Het Christelijk huwelijk staat hooger dan het huwelijk van deze beide patriarchen ; en waar zoo sterk in het Formulier op het heilig houden van het huwelijk wordt aange- drongen, maakt het zelfs een zonderlingen indruk, dat het leven met Sara en Hagar, en bij Jacob zelfs met vier vrouwen, in het gebed tot God als voorbeeld wordt gekozen. 556 TEN BESLUITE. Wat in ons tegenwoordig Formulier na het gebed volgt, is een overtolligheid. Het is niets dan een doublure van wat terstond na het y'fl-woord van Bruid en Bruigom reeds als bevestigingsformulier was uitgesproken, en maakt hier wel eenigszins den indruk, alsof de steller naar een goed slot zocht. De vaste gewoonte om alle gebeden van hooge beteekenis in het Onze Vader te laten culmineeren, had ook hier in zwang moeten blijven, en het was stellig geen verbetering, dat later gebruik het allervolmaakste gebed ook hier vallen Het. cxxx. Ten Besluite. De ondernomen taak is hiermede ten einde gebracht. Nog tal van onderwerpen kunnen met den Eeredienst in verband worden gebracht, die zeer zeker ook het bespreken overwaard waren, maar reeds dijde de bespreking tot een vijf en dertig vel druks uit, en lijviger moest dit boekdeel niet worden. Geleerd-wetenschappelijken vorm is voor deze artikelen niet gekozen. Meer gewenscht scheen de vorm der causerie. Geleerd-weten- schappelijk zou het alleen de predikanten gediend hebben, in den nu gekozen vorm is het ook verstaanbaar niet alleen voor Ouderlingen, Diakenen, en Kerkmeesters, maar ook voor Gemeenteleden. En juist dit laatste is zoo hoognoodig. Van de officieele personen en lichamen gaat in den regel weinig actie uit. Sinds jaren wijdde ook de kerk haar beste krachten aan het werk der zending. Dat nu ons Doopsformulier,zoowel dat van den kinderdoop, als dat van den bejaarden-doop, bij den Doop van Heidenen of Mohammedanen volstrekt onbruikbaar is, lijdt geen tegenspraak. Toch is er in al deze jaren door geen Kerkeraad noch Classis aan gedacht, om deze aangelegenheid op de Generale Synode ter sprake te brengen. Steeds is dan ook, met name in kerken van Gereformeerde Belijdenis de actie in liturgisch opzicht uitgegaan van de Gemeente. Bij onze Luthersche breeders was dit anders, niet bij geval, maar tengevolge van hun anders gekozen kerkelijk standpunt. Mocht het dan ook gebeuren dat de leden der Gemeente zich voor de verbetering van onzen Eeredienst gingen interesseeren, rijpten hier- voor de denkbeelden en namen ze allengs vaster vorm aan, dan zullen TEN BESLUITE. 557 deze vraagstukken welhaast ook in onze Pers besproken worden, vlug- schriften zullen over de detailpunten verschijnen, in den Kerkeraad zal men er den nadruk op gaan leggen, en welhaast zal ook op Classes en op Provinciale vergaderingen deze aangelegenheid zoo inslaan, dat de Generale Synode van zelf tot handelen zal geroepen worden. Hierdoor verklare men het ook, dat enkele punten in deze artikelen meer dan eens ter sprake kwamen. Wat slechts eenmaal gezegd wordt gaat zoo licht het eene oor in en het andere weer uit. Zult ge er in slagen om een denkbeeld vast te leggen, dan is het eisch dat ge het in verschillend verband bespreekt, om zoo juist het hoog belang er van te doen uitkomen. Het gutta cavat lapidem, of wilt ge, ons : Wint alleen wie aanhoudt, geldt ook hier. INHOUD. Bladz. VOORWOORD 5 I HERLEVING VAN LITURGISCH BESEF 7 II DE VERGADERING DER GELOOVIGEN 12 III HEX KARAKTER VAN VERGADERING 16 IV SAAMKOMEN MET GOD ALS VERZOENDE GEMEENTE 21 V UlTOEFENING VAN GODSDIENST 26 VI HET ALTAAR 30 VII VALSCH SPIRITUALISME .......... 36 VIII — X DE FORMULIERGEBEDEN ......... 40 XI— XII HET GEZANG 52 XIII— XIV ONZE PSALMBERIJMING 61 XV HET ORGELSPEL 69 XVI— XIX SCHOONHEIDSEISCH 73 XX— XXII AMBTSGEWAAD 91 XXIII— XXXII HET KERKGEBOUW 103 XXXIII BIJLOKALEN 146 XXXIV SCHIKKING DER ZITPLAATSEN 150 XXXV KERKELIJKE BEDIENDEN 155 XXXVI V66R DEN DlENST 160 XXXVII HET BINNENKOMEN DER AMBTSDRAGERS . 166 INHOUD. XXXVIII XXXIX— XLI XLII— XLIII XLIV XLV XLVI XLVII— XLVIII XLIX L— LI LII— LV LVI LVII— LX LXI— LXII LXIII— LXIV LXV— LXVI LXVII LXVIII LXIX LXX— LXXI LXXII LXXIII LXXIV LXXV LXXVI LXXVII LXXVIII LXXIX LXXX LXXXI Bladz. DE VOORLEZER 171 HET VOTUM . . 176 DE BENEDICTIE 189 DE SOLOZANGER 197 GODS TEGENWOORDIGHEID 202 BELIJDENIS VAN ZONDE 205 DE WET DER X GEBODEN 209 SCHULDBELIJDENIS GEZONGEN OF GESPROKEN . . 217 FORMULIEREN VOOR SCHULDBELIJDENIS .... 220 KNIELEND BIDDEN 228 ABSOLUTIE 241 GEEN BIECHT 245 GELOOFSBELIJDENIS 257 PRAELECTUUR DER H. SCHRIFT 262 DE PREDICATIE 271 INLEIDING DOOR GEBED OF GEZANG 279 HET GEBED IN VERBAND MET DE PREDICATIE . 283 PREEKLEZEN 287 TEKSTKEUZE 291 EENHEID IN DE PREDICATIE 301 DE PREDIKER ZELF GEROERD 306 GEEN SENTIMENTALITEIT 312 CONTACT MET DE HOORDERS 317 HOORDERS ALS GELOOVIGEN 322 ONDERSCHEIDENLIJK PREDIKEN 329 HET AMEN 335 HET NAGEBED 338 SLOT VAN DEN DIENST 342 VAN DE COLLECTEN . . . 346 INHOUD. Bladz. DE KERKELIJKE PLECHTIGHEDEN 349 BEDIENING VAN DEN HEILIGEN DOOP . . . 359 DE OVERGANG VAN DEN HEILIGEN DOOP TOT HET HEILIG AVONDMAAL 418 BEDIENING VAN HET HEILIG AVONDMAAL. . . 443 DE BAN EN WEDEROPNEMING 504 DE BEVESTIGING IN HET AMBT 523 DE BEVESTIGING IN HET HUWELIJK .... 546 TEN BESLUITE 556 LXXXII— LXXXIII LXXXIV— XCVII XCVIII— CIII CIV— CXVIII CXIX— CXXII CXXIII— CXXVII CXXVIII— CXXIX cxxx r» ~ ^j&&&&wmmmism s£^i£a& •^J^a^^^^iw^^^^ • ^-^fi-a-ug-g-g-g.-. miSKK. 