Het echt en waar character van den beruchten Doctor Carl Friedrich Bahrdt, naar het Peven geschilderd met gepaste verwen, die aan den Rhynstroom, in Holland en Engeland vergaderd en afgewreeven zyn. In brieven van eenen Nederlandschen burger aan zyne
None
de in den Doctor den Man te vinden, aan wien ik meinen Zoon gerust konde toevertrouwen. Om die reden bragt ik hem myn Zoon, en 7zei- de: Myn Heer, ik breng U hier een ongeſlee-. pen diamant, aan welken nog niets te zien is; door uw vlyt hoop ik hem in it vervolg met zulk een glans terug te ontvangen, dat hy een helder licht van zich geeven zal.“ 1 „ Lene goede opvoeding is buiten tegenſpraak het beste dat wy onze Kinderen kunnen geeven. Ix ben daarom altoos te onvrede geweest met zulke Ouders, die zich ſchlechts bevlytigem om per fas & nefas 206 veel ſchatten te zamelen dat hunne Kinderen, na hunnen dood (en ook dikwils nog by hun leven) luije lediggangers kunnen zyn, waardoor zy niet zelden de _—_ 5 | che⸗ * ſchelyke Maatſchappy en zich zelf tot groote oneer verſtrekken. De kennis des waaren le- 0 yendigen Gods; N. en het eerbewys die | wy dit hoogstvolkomen Weezen ſchuldig zyn; de edelſte * (69 ſchelyke Maatſchappy en zich zelf tot groote oneer verſtrekken. De kennis des waaren le- 0 yendigen Gods; N. en het eerbewys die | wy dit hoogstvolkomen Weezen ſchuldig zyn; de edelſte * Grondregels voran waare deugd; liefde en achting voor de Wetenſchappen; een ver- ſtandige welleevende omgang met Menſchen van allerlei rang en onderdom, en byzonder de zorg om altoos en in alle omütandigheden een op- recht hart jegens God en onzen evenmensch aan den dag te leggen: dit waren, naar myne wyze van denken, de edelſte zaaden die wy ver- pligt zyn in de tedere harten onzer Jeugd (die het wasch 07 zyn) te planten.“ „Hoe veel geluk, hoe veel zegen en wel. vaart van allerlei aart zouden wy daardoor by onze Nakomelingen sichten! Ik ra verzekerd dat.alle braaven ons dan zelf, wanneer onze ligchamen reeds lang in 't ſtof zullen begraaven zyn, hunhe toejuiching niet onthouden zullen. Harde, ſlaafſche middelen heb ik altoos in de opvoeding verfoeid; zelden brengen zy iets oeds voort en onteeren gemeenlyk de men- ehelyke natuur. Beſchaamingen, die met tyd en omstandigheden wel vvercenkomen, zyn veel. tyds van meer vrucht dan sich en roede. En hierom zou het wenſchelyk zyn dat alle Vaders en Moeders, vooral die geenen, welke zich aan de openlyke opvoeding der Jeugd toewyden, behörlyk acht gaven op de temperamenten der Kinderen, die hunne zorg toebetrouwd zyn; dat zy zich bevlytigden om de neigingen- en Imaak der jonge Lieden uit te vorſchen, en dan die middelen  bedriegen, het heerſchende Character 1 1 1 80 8 J wa vs "% 5 i 9 kan i | T. "4 order - th EY n _ V * 2 r — = 79 * "IE van meest. alle de. geenen was, aan wie de beel- ding der Jeugd was toevertrouwd; zeker aldaar kon ik myn Kind niet laaten. zonder my zelf te beſchuldigen en te verſtandig Akkerman het on kruid, dat tegen zyn wil en weeten in zynen akker opwast,, begieten en aankweeken? Zal hy niet veelmeer altoos bezig Zyn. het zelve at. Vuldig uit te roeijen? Kan cen verſtandig, w ervaaren Tuinman niet de wildſte en ich batte Boomen, door kunst en vlyt 20 leiden 925 en, dat zy aan zyne zorge beäntwor- u meer voorbeelden kunnen bybren. gen, 20 ik niet vreesde, myn Vriend, uw ge- ale te. veel te vermoeijen. „Ik weet dat God almagtig is, en dat wy 26tvior Zyn zegen te vergeefsch arbeiden; 115 ik weet ook dat wy geen behoorlyke middelen verzuimen moeten. Slechte voorbeelden gee- ven flechte navolgingen, en het Character van den Doctor was gewis het allerſlechtſte voor cen Schoolhouder. Welke ſtreeken, welke laa- ge ſtreeken het ik niet van hem na myne terug⸗ i komst nog ervaaren! Zeker, zyn ganſche leven is een keten van aaneengeſchakelde boosheid en ouceugcen, — Dan het word tyd om af te bree -. — ar  U Dienstvaardige. . TarEs r. Zie daar, waardſte Vriend, dit is de echte Copy des Briefs van den Heer Triest. Zo de goede Man alle de Anecdoten van dezen vuil- Babrdt wist, ik ben verzekerd dat hy ons een origineeltje zou getekend hebben, daar de gan- che eerlievende Waereld de neus voor zou op- haalen. Ik kan niet nalaten, aan dit Poutrait van Mors-Babrdt nog eenige trekjes te doen, die onze Vriend verzuimd heeft. ef In zyn Jeugd liet hy bereids zulke laage beden blyken, die niet ſflechts voor zyne Medeſcho- lieren op de laage Schoolen, maar ook voor de Studenten op de Academieëèn ten hoogſten er- gerlyk waren. Men noemde hem altoos Uilen- ſpiegel, en door zyne gekke kuuren verdiende I geen beter naam, Aan de wanden der B. H., zag men zyn beiden geſchilderd, met dit opſchrift: de sinkende Bänder. In plaats van. hierover beſchaamd te zyn en zich te be- teren, maakte hy het nog ſlimmer, 't welk een voornaam Man in Halle gelegenheid gaf, om de Waereld een dubbeld afbeeldſel van hem, dat juist en naar het leven getekend was, voor 00- Fen te leggen. Ook dit was by hem vruchte- 00s; want naderhand ontzag hy zich niet, om *, E 4 s - open- — C7224 A ::! I 28 as 5 — — Le — = ** * rr * * es * — I" er er r e "Fa 1 1 "Ils 2D 4; r 2 = - I * 22 — r Wr * * 6 2 K ä — 2 - — — IS" ES at ID = anterior i Op ET IRE Ra wr A WS - — - — * r 3 - - "I oy — I om Pros —. — 2 ** — nar — Ce CL nee (72) aplek. de yol_van_cen! Bedrigger. te ſpeeten, 2 Je ryke Weduwe in Erfurt, wier welgeſpikte beurs by meer beminde dan haar perſoon, moęst . Nem dexhulpzaam zyn om de defi Doctors - hoed te verkrygen, en tgen hy dien had, liet hy het Weeuwtje in de pekel zitten. Alle onze tyd- genooteri weeten het, dat het geluk hem in Gegſen, Marſchlins en Heidesbeim by zyn aan- komst telkens vriendelyk aanlachte; maar 20 dra men den om�luijerden Aap recht leerde kennen, had ieder braaf Christen een natuurlyken af keer van gen Phariſeeuwſchen Barden. De kinderly. ke eerbied, die ieder waar Christen jegens God den hoogſten Weldender en Onderhouder aller ſchepzelen, voor en na den eeten, in Gebeden en dankzeggingen laat blyken, moet deezen on: deugenden Doctor gelegenheid tot spötzen gee- den in andere plaatzen een ſpreekend RES: FC Hier hebt gy nu, myn Vriend, de waare ge- ſchiedenis van het voorgevallene tusſchen den Heer T. en den beruchten Doctor Burdt on- partydig voorgevallene tusſchen den Heer T. en den beruchten Doctor Babrdt on- partydig voorgevallene tusſchen de laat: ſten zer beklaag ik de ſten zich door de gladde tong des laat: ſten zer beklaag heeft laaten misleiden! Voor al- Je weldaaden die hy aan den Doctor zo onnut | » 5 4 ver co co verkwist heeft, is hy van deezen nietswaardien in deszelfs Intelligens-bladen grovelyk beledigd; doch wy en alle die den eerlyken T. kennen hebben geheel anders van de zaak geordeeld. Booswichten, Marktſchreeuwers en Bloodaarts zoeken het Publiek op den duur door hun ſnpeven en opſnyden te bedotten; Maar 2 die meer bedaardheid bezitten, gedenken al- toos aan de wyze ſpreuk, Audiatur et altera Dad. N 5 1 Ten befluite kunt gy nog de eigenhandige Brieven des Doctors, aan onzen Vriend F. ge- ſchreeven, leezen, ik heb dezelve met opzet bygelegd, op dat gy zien kunt, hoe tegenſtry- dig de Doctor in deeze Brieven en in zyn Pas- wil met 7. handelt. 1 5 - %. Väar bezüglich wel en bluw oprechten Vriend den oprechten Nederlander, y alto genegen. Rhyngrond gen 15 Maart 17791. Corw DER BRTEVEN van Docrox BAHRDT AAN DEN Hs, WILLEM TRIEST IN AMSTERDAM, Heidesheim by Worms d. 12 Fuly 1777, U affcheid, myn hooggeichte Vriend! heeft de levendigſte indrukken op myn hart gemaakt. Ik gevoel zedert dubbeld myn verplichting om Vriend en Vader uwes Zoons te zyn, en tot zyn best alle Jorg aan te wenden. Geloof voor zeker dat ik ook. Ov» naar dit 2a] handelen. Mogt U a ver- nalle bekommernisen troosten! Uw Zoon een vierendeel-uurs na uwe affreize, tot verwon- 8 van allen, 20 wel te vreden en goeds moeds, als of hy nooit van een“ 20 tederen Va- Ware geſcheide geworden * en IE. is tans 20. my berigt van uwe luk aan kemst in e 58 yy kige i Ik Yerblyf met waare hoogachting Dx geheel Dienstv. Dienaar Tur ibeim 4 Aug. 1777. U Hr. 'Zoon, myn zeer waarde Vriend, bevind zich niet flechts volkomen wel en Ds 5 * H word ook van elk om zyn' Den Brief aan onzen — ng hebt gy U en uwe Natie eer verworven. Het ganſche Hof is — Eh Ee en gy zult misſchien reeds een del li twoord van den Hr. Graf! in handen Blyf verder genegen Uw getrouw. blyvenden Dienaar BAHRDt. Heidesheim 11 Aus. 1777. Gewisfelyk zult gy reeds met ſmerten ne p eenig naricht van uwen Hr. Zoon ewagh By heb Hier — gy nu een Brief van em. Hy is volmaakt en eeten en drinken ſmaakt bom wel. Hy te gaarne de lesſen by, en heeft in de Duit- ſche ſpraak, waarin hy byzonder onderwys heeft. zeer goede voortgang gemaakt, 20 dat hy binnen kort gardig zal kunnen ſpreeken. Hy heeft | O01 door zyn goed hart, alle Leeraars en alle zyne mak- kers tot Vrienden gemaakt. Kortom, hy gedraagt zich by alle gelegenkeden 20, dat men tot nu toe een reden heeft om over hem te klaagen: Voorle- den Zondag waren wy in de Gereformeerde Kerk te Bockenheim, ik nam hem met den jongen Baron me- de. Hy was by en na den eeten, 20 aardig en be- ſcheiden, dat ik reden had volkomen met hem te vreden te zyn. De Heer en Vrouw van M... heb- ben my Ain de U van hen veelmaals te groeten. Ik beveel U in de beſcherming des Allerhoogſten, en heb de eere altoos met de yolmaaktſte hoogach- ung de zyn Uw gehoorzaamſte Dienaar Scu⁰νᷓn n enHxfR, Capitkin, | 2 Heidecheim den 7 OB. 1777. De begeerde Courant gaat hier nevens, Uw Zoon de Opec 0h Jaarmarkt, zich by my in Turkheim recht vrolyk gemaakt heeft, en in alle s pen, | 2 Heidecheim den 7 OB. 1777. De begeerde Courant gaat hier nevens, Uw Zoon de Opec 0h Jaarmarkt, zich by my in Turkheim recht vrolyk gemaakt heeft, en in alle s pen, | 2 Heidecheim den 7 OB. 1777. De begeerde Courant gaat hier nevens, Uw Zoon de Opec 0h Jaarmarkt, zich by my in Turkheim recht vrolyk gemaakt heeft, en in alle s pen, | 2 Heidecheim den 7 OB. 1777. De begeerde Courant gaat hier nevens, Uw Zoon de Opec 0h Jaarmarkt, zich by my in Turkheim recht Ook ten Hove zeer bemind is, bevind zich wel Iben We BAHRDT. Cleef den 20, Febr, 1778. Duizend millioenen dank, geliefdüste, beste Vriend, voor uwe "Fn ke me en _— e, die gy my en myne Kinderen beweezen hebt. Morgen gaat de Tet Nagar Cleef, 1 1 88 BAHRDT. Hei- „ 4 5 1 1 1 1-4 9 4 ＋ * i **1 1 N. * : *%. - J 4 4 4 * *I Fin . i «7 \ + 4 r þ 1 is L £. i * U : 92-1 Fil g 1 * | 7 if Þ Uh 43 bs * 1 fl '# it yl: #1 1 „ NY ++ -*F. 7.4 : = "=, i r n Py tn Renee, j 2 > en —ñä—àñ— de Lieden te bevredigen. (76) IP yt ö 25 : ah Heidesheim 12 Maart 1778. Van harten geliefde Vriend, een Plan. Ik hoop gewis dat ook gy in Amſterdam voor dit Plan iets Zult uitwerken. Met verlangen zie ik uw antwoord te gemoet. Uw Zoon zal U vreuga veroorzaaken, 1 BARHR Dr. 11855 Heidetheim 15 Maart 1778, | ( Thans, myn geliefdſte Heer Triest, bevestigd gy de waarheid van het ſpreekwoord : Amicus certus in re incerta cernitur. Gy ziet, dat, wanneer ik de Kinderen der Heeren E.. en R... yerlieze, dit my en myn Inſtitut voor eeuwig bederven zal. Ik bid U derhalven, om Gods wil, vlieg op dit oogenblik daarheen, en zoek deeze Heeren te beweegen hun- ne Kinderen hier te laaten. Ik ſchryf in haast en met de grootſte kommer myns harten. God geeve  Brief van U' beſlist misſchien de: ganſche frust myns levens. Ik hoop tot God, dat gy deze zaak geheel verhelpen zult.. N Ik ben van ganſchen harten 915 43 U eigen BAHRPD. oY Heidesheim 21 Maart 1778. In angst over den uitſlag van 't geen ik U opge- draagen heb, vat ik nogmaals de pen op, U op 't nadrukkelykst biddende uw uiterſte best te doen om Ik ben BAH RDT. | a C77) Hei des heim 3 April 1778. Wa, geliefdſte Triest, dat ik in U, een 20 warmen, trouwen en werkzaamen Vriend — hebbe. Een grooten — grooten Zegen, heb ik door U bevochten. God geeve dat welhaast meer derge- lyke volgen mogen. Op den 11, 12 en 13 May is hier examen. BARBITS © - Tk kan U niet Pech pen,. relief Vriend," hoe fnartelyk ik tot nu toe op Uw aankomst gewagt bebbe. Maar noch gy; noch een eenig Briefje van U heeft my getroost· It bid U dan door deeze al- lervriendelykst my nog eens te ſchryven. Ik — hoop van uw warme vriendſchap, dat ook Se hand zult bieden, en door het I esden tot de Ac- tie Compagnie ons Inſtitut vastheid en volkomenheid zult byzetten. Ik verwagt met groot verlangen naar uwe Brieven, en met nog grooter verlangen verwagt ik U zelf hier. Uw Z don is wel, maar zeet be- gs ave over n ne Nee N uwe enen, * * *, i. 10 :. \ 1 ( N. * :. + 4”.? - = B 4 8 e _ 5 4s \ * 4 : a 4. H » 9 pe = : | \ #4 Z : &45 i ; ll. 17 \ LES 4 4 7 : ; ; d. 1 4 * « s.. * 2 20 — 2 «x * — LO * — * e S# „ + +4 * EMI N + KE DE 8 47 38 N y od 7. F * 3 be ö * hy 4 + ” op : $#:4 * : * 2. = "oi * ' > a 1 8 :? 1 * #. Cy q ; ; 5 di eee Net — nu geserden Leezer zeker niet on- 1 dn r. hier eenig verder be- Hecht Wes WW den. Babrdt te ry bui. ten twyffel zal deszelfs Character, t. Welk in de voorige bladen naar t leven geſchetst is, hen reeds nieuwsglerig gemaakt hebben hoe hy om- trent; denDrag denkt, en dewyl ik goor een Vriend In ſtaat geſteld ben; den Le ze. en; de Geloofsbelydenis des Doctors mede te deelen, 20 fal ik dezelve, benevens de Aunfpraak aal xa Keizer (iets*werkort) hier laaten volgen. Vooraf zal ik nog melden dat de Hr. Babrat, volgens verſcheiden Duitſche Nieuwstydingen reeds: met pak en zak van Heidesheim verhuisd is, en dat de hedendaagſche beſtierders van t Philantropin een jeder hebben laaten waarſchou- wen geen geld aan hem te betaalen, alzo het tot geen betalinge verſtrekken zou. Van Hal- le in 't Maagdeburgſche verneemt men, dat by aldaar aangekomen zynde, van zyne Pruisſiſche Majeſteit Jo vryheid zou verſcheiden hebben om Lesſen te geeven, doch geene Theologiſche; maar dat de Hooge Schoole dair tegen opge- komen zynde, hy ook van daar het haazenpad FEES 5 | | a of OSS —◄ ES ns. of, LS gekoozen had, en 20 naar Leipzig en Dresden gegaan was; yan waar hy weder, naar een kort verblyf zou vertrokken en naar Cracau in Po- len geweeken zyn, Het is te hoopen dat hy niet op den inval mag komen, om na  vertrouw dat hy aldaar ook de waard niet meer t' huis zoude vinden. Zelf houde ik my verzekerd, dat byaldien de eerzaame Ver- taaler. der Verdediging van i Philantropin ge- weeten had, dat Babrdt een Man van dat al- looi was, hy alsdan de moeite niet zou genomen hebben, om als een Advocaat van kwaade zaa- ken, voor hem in de bres te springen, en zyn onbeſproken Landsman zo liefdeloos zou ten toon geſteld hebben. Zo dit Werkje hem iets tot beter onderrigt toegebragt heeft, zal het N,  er 2 — — —ä—— — —. n — rr 92 - > Þ we — ——— 1 9 + . C * < 12e g 7 a ; £4 2 , 1 7 E + 4 D ? \ * 4180 þ z , A & = 7 So Ks 4 „ 8 A 4 " A 4 N 4 * 2 . b * v , - — 2 ” I on S » * » 4 J 4 F \ * . ; EY „ SLE 7 : x TO ENREYF Ne * 4 7 93 ! x . : 2 74 i * N ' ; N 15 i : s i ft * . * . * $0 < J 3 : wa % + \ * a 4 | > 4 * * 4 .< * + | d * . } « * . ” 2 4. — - * * 1 "© » & £ Tr Cay > * * a . p ; . ; +» > 4 * pf . ' = pF * 4 * nd 1 b % * * — » by % * . H * ey >» , i * 4 0 14 7 13 J 1 ; 4 2 # 3 91 : #113 48 ' | 4 * 8 5 1 13 i "Bol ww vw : 8 Sk : : ; * = 4 i Bei: !! x 3 a _—_ tk # 335 #7 ; ; IF TP — N. * 1 2 „ *. . | ; : D as © if 7 * \ 8 # & «4 £4 &% © * 2 # : : ; : ED r * + SL 8 f ine e & i : wt# I = @© © £*5 ” ; $9559 7 *» a 4. ; 1 1 dz þ 4.249 * . 4 + . * « 5 : $ 8 5 er N " fY £4 4 2 » 4 1 ** 89 $ ,. #, $ 6 F3 *% 1 E > %h, A 4119 oy * : 8 5 ” Y — + 5 4 1 0 7 4 4 * + - 14 2 A : fs 2 7 2 8 6 £ »/ 4 ö % et 4 6 nns 39 OH) BY. l 1. « | - 4 — =. \ ” # +1 —=— 5. * J q : x» ', : * 4 *? . 0 SP * * r 1 1 * 8 — I vi ** 4 :. we * bd : 4 4 7. + — we % 2 — * 9 4 1 * 4 15 l . 7 ". ;, e Py 5 0 4 4 v7 EP „ "Ws. x a A > « 7 2 % SEES S * # 4# £ * 7 9 _ TT # 1 * * - 4 a = 82 : - — 4% „. * 0 e * 1 2 F TY l „ 1 Ke? 6 44S © 7.4 0K. * #2 3 L { 5 -Þ ; * * * ; : i —_— fo Y EY * 14 0 « " * 82 8 4 N 1 0 * W 7 1 * 1788 2-10 1 Hen N 6 1 > * * 3 5 x * 2 1 4 13 „. a : 12 4 N 6 3 31 A 1 6 — "4, * 3 * 1 a a F | ; vt. Tx + Y a A g 1 #, — =” &# 4 4 1 43-4 * 8 0 1 - wa ”% 1 * 7 EST TS ft SY. * * nt 8 3:7: 5 een Alurgenaligſii Reiter, Koning en Hier We Keizerl. Maj. heeft op aanklagte vati den Commisſaris der Boeken, de Hr. van Scbeden, wegens myne overzetting des N. T. Door een beſluit van 4 Febr. 1778, den Keur- vorst van den Palts de intrekking des gemel- den Boeks opgedraagen, en den Commisſaris der Boeken gelast het oder eenige der Göttingſche en Wurtsburgſche Theologen daarover af te ei- ſchen; ook te gelyk myn ampt, en in alles wat eenige betrekking heeft op leeren en onderwyzen te ſchorsſen: en hierbp, in een tweede beſluit van 27 Maart 1779. my geheel van myn Ampt te ontzetten, en my al het lees ren en Boeken-ſchryven voor altoos te.. N | Ng 08) den, my tevens opleggende, om op ftraffe van yerbanninge uit. het H. Roomſche Ryk myne Geloofsbekentenis wegens de Godheid Christi en de H. Drievcenheid in te leveren. My aan deeze beſluiten met diep ontzag reeds onderworpen hebbende, afätand doende van myn Ampt, en alles verlaatende wat my, myne Vrouw en myne vier kleine Kinderen onder- houd verſchafte, en Heidesheim, alwaar ik meer dan 6000 Ryksdaalders te kost gelegd hebbe, den rug toe keerende, en zonder cenig uitzigt, in een ander Land getrokken zynde 20 haast ik my de bekentenis myner Leerſtellungen voor de voeten uwer Majestät neder te leggen, die my dezelve afgevorderd heeft. U groote, doordringende Geest, uw verheren, gunstryk en gerechtigheid - beminnend hart, doen my hoopen, dat Hoogstdezelve myne gewilligste onderwerping met genade en welgevallen zal gadellaan, en myne openhartige e naar de wetten van Menschlievend-heid en Christelyke verdraagzaamheid zal aanneemen en beöordeelen. Dan, ik vinde my nu meer dan ooit verpligt deeze openhartige en vrymoedige verklaarring te doen, Want zo ik in myne uitgegecren. Schriften, my van eenige dubbelzinnige en niet genoeg bepaalde uitdrukkingen bedien-de, om de zwakken te verſchoonen, en niet door de overylde bekendmaaking myner inzigten in dingen, die, volgens myne overtuiging, bet weezen van den Godsdienst niet raaken, bet nut en den indruk te krenken, die ik door een goed voorſtel, my weezendlyk voorko-men- mende Godsdienst-waarheden meende te kunnen ſtiften; 20 is het in tegendeel nu, by deeze bekentenis, myn onkwetshaaren heiligen pligt, om myne overtuiging rondborſtig en zonder aagerhouding, openhartig te ontdekken, en mynen hoogſten Rechter, de zuiverſte waarheid, uit het binnenſte myns harten, voor te leggen; my verzekerd houdende dat uwe K. Maj. den eerlyken Man, die met een manmoedig beſluit de erkende waarheid zegt, gunſtiger ontvangen zal, dan den huichelaar, die om den broode zynen Regent beliegt, en door het kwetzen van zyn geweeten Menſchengunst zoekt af te beedelen, e "if Ik ſtaa derhalven toe, dat ik reeds Zedert cenigen tyd overtuigd geweest ben, dat ons Protestantſche leerſtelzel ſtellingen behelst, die, noch in de Schrift, noch op de reden gegrond 2Zyn; en die, op duizenderlei wyze, ten deele voor de Godzaligheid ſchadelyk, en ten deele door haare aanſtootelykheid te gen de reden d-bronwel van Ongeloof en van Godsdienst - ver- «chting zyn. Fe 3 _ Onder deeze Leerſtellingen plaats ik die — van de Erfzonde — van de toerekening van Adams zonde — van de noodzaaklykheid der - Genoegdoening — van de bewerking der be. ik in den lydelyken Mensch, die alleen door den H. Geest zoude voortgebragt worden — van de rechtvaardiging des Zondaars voor God, die zonder eenige terugzicht op onze beter- ſchap en deugd geſchieden' zoude — van de Godheid Christi en des H. Geests, volgens de meening van Athanaſius, — van de een _heid der Helſche ſtraffen — en eenige an- 't Is waar, ik heb, zo als men van een Dock. Theol. August. Confeſſſſt. —— Deeze vorgemelde Leerſtukken —— voor het Volk in Prediken noch Catechiſeeren, nooit op- zettelyk tegengeſproken, — maar dezelve, of geheel overgeſlagen, of 20 daarvan geſproken, dat het ſchadelyke daarvan afgezonderd en het dwalende verzagt wierd; (myne Leer- redenen van het Ampt en den Perſoon van Jeſus ſtrekken ten bewyze hiervan) gevolglyk ben ik nog nooit van den plicht eens Protes.. tantſchen Leeraars afgeweeken, maar hebbe met kloekheid en voorzigtigheid de Wetten des Staats met de vryheid van geweeten zoeken te ver- Eenigen;z — vast overtuigd zynde, dat be. twistte Godsdienst-Pointen, nimmer tot het on- derwys des Volks behooren, en dat gevolglyk dezulke het Predikämpt kunnen verrichten, dic van den Systematiſchen Godsdienst, in hunne overtuigingen afwyken, maar zich integendecl des te yveriger aan den zuiveren Christus-Gods- dienst vasthouden en denzelven Grondig während voor te drage. O Thans moet ik het derhalven verder wägen, by deeze myne openlyke verklaaring, dic myn gezondere overtuigingen, te erkennen, dat kennen de bovengemelde Leerſtellingen, naar myn gering inzicht, voor tegenſchriftuurlyk houde,, en dezelve voor een bronwel van een dubbeld _ Ewaad aanzie. | | 9c Voor eerst ſtaan zy tegen het gezond va Pl Faſtand —— (84) ſtand op, en hebben za weinig bewyzen voor zich, dat het niet te verwonderen is, hoe in alle tyden het zelfdenkend en onderzoekend ge: feelte der Menſchen dezelve aanſtootelyk vond, en dat de meeste deezer Menſchen, uit hoofde van die Leerſtellingen, welke door de Geeste. Iykheid, trotsch op hunne magt, de Waereld als alleen Zaligmakende Waarheden wierden opge- dwongen, allen Godsdienst yerwierp. Om dec. ze reden, zie ik die Leerſtellingen met recht voor den hoof dgrond aan van het overal in. Bekendungen, welche zieh van de Hoven tot in de Hutten des armen Volks uitbreid, en welhaast alle Godsdienst uit de Waereld zou- de verdringen, wanneer dit kwaad door geen an- dere dan door geweldige en vryheidkwetzende middelen geſtuit wierd. En even zo zeker ſchon het my toe dat de meeste dier Leerſtellingen, voor de deugd en Godzaligheid ſchadelyk zyn; want zo dra men de Menſchen overreed, dat 1. een ieder van natuur en van's Moeders ligchaam af, met al. le neigingen, tot allerlei kwaad bezocdeld en een geboren vyand van God is; dat hy ten 2. Ter bevryding van dezeichte elende  Dikwils zeer verre agter een, zelfs maar gemeinen, Heiden moeten ſtaan. Ach, allergenadigste Keizer, Koning en Heer! Hooke bloed my het hart als ik gedenke hoe waar-dig, hoe hooggeächt het Evangelie van Jeſus Christus onder de verlichteten Menſchen, in alle deelen der Waereld zyn kon, welk een zegenpraal hetzelve over het Ongeloof en de ondeugd behaalen, hoe gansch anders als tot nu toe het zelve op de verbetering der Menſchen werken, en welke zichtbaare invloeden hetzelve op de zedelykheid en gelukzaligheid hebben zoude, wenn het van alle ſlyk van Menſchelyke ſtelngen en opvattingen gezuiverd, en tot zyn oorſprongkelyke reinheid en eenvoudigheid te mg: gedrage Werd. 129% ie O mogt toch uwe Keizerlyke Majeſteit van God uitverkooren zyn, om alle die geenen voor de woede der vervolging te beſchermen, die eracht en moed Hebben, om aan dit, voor de Menschheid zo heilzaam werk, de hand te ſlaan, om den. e vuilnishoop van Sys- hed? 3 E ar ER. on (860 85) ſematlleben Godsdlenst te onderzoeken, en her loutere 8835 yan den Godlyken en Zaligmaa- odienst, van Christus weder voor den TESTS Mogt onder Hoogstdeszelfs Regeering dien dag aanbreeken, op welken in t Christelyk Eu. ropa alle de geenen voor Christenen gehouden, en by de Rechten des Staats en der Menschheid beſchermd wierden, die Jeſus Christus eeren en zyne Leere opvolgen — zonder gedwongen te. zyn zich Kefisch of Paulisch of Papistisch of Calvinisch of Luthersch te noemen en Men: ſchenwoorden te bezweeren En mogt toch Hoogstdezelye zo gunſtig zyn, om met langkmoed en verſchooning op my on: Tchuldig vervolgde, van den Throon zyner Ma- jeſteit neder te zien, en nu myne Geloofsbely. enis genadig yan my aan te neemen! Vat ik geloove en niet geloove. I. Ik geloof dat ik en alle Menſchen Zondaars Zyn, die Gods genade en barmhartigheid no- dig hebben. Maar dat dit (dat wy 20ndaars FEyn) ons aangeboren zoude weezen, en dat alle Menſchen met de neiging tot allerlei kwaad op de Waereld komen, daaraan twy- fele ik; veel meer ſchynt het my toe dat de Mlenſchen zelf ſchuld aan hun verderf heb- ben. Want ik beſpeur in hen van natuur ta veel heerlyke zaaden tot de deugd, 20 veel aangeboren edele gevoelens en neigin- gen, dat misſchien ſlechts ęene andere wyze van opvoeding, eene levenswys die minder . tyrannisch en minder overdadig was, nodig | | ZOU: <7) Zoude zyn, om de Menschheid- haare oor. 47% Nen goedheid weder te geeven. II. Igelove, dat de Mensch, gelyk hy al het -* poede aan God te danken heeft, ook al zyn Zedelyk goed aan Gods genade verſchuldigd is. Maar dat God de verbetering des Men- then zelfs werkt en de Mensch niets doet als God sutil houd, ſtrydt tegen de Schrift, en dieeze dwaling berust meestendeels op het Woord Genade, 't welk de meeste Leeraars 3 ger Kerke tot nu toe verkeerd uitgelegd heb- III. Igelove dat God ons uit enkele genade on- e zonden vergeest, en dat onze deugd, on- zen yver ten goede, die in den grond be- © schouwd, weldaaden van God en met zo veel gebrek en onvolmaaktheden bevlekt zyn, ee- die ganſche eeuwigheid vol Toon en zaligheid _ enwaardig zyn; doch dat evenwel onze be- tering en deugd op de eene zyde de voorwel den Zyn, op welke God ons vergeeving der zonde en de eeuwige zaligheid om Christum beloofd en verzegeld heeft) mededeelt. En dat zy, aan de andere zyde, de naturlyke bron van de hoogſte Zaligheid zyn, uit welke dezelye van zelf voortvloeit. Maar dat God enkel om eens Menſchenöffers wille myne a zonden vergeest, en om de deugd van eenen N vreemden, de ſinetten van de myne over het hoof ziet, dat ſtrydt tegen myn vernuft, en Ak heh nooit jets daarvan in de H. Schrift geig. Yonden, N N by IV. IK geloove dat God den Apostelen zynen F 4c „ +, Geest gegeeven heeft; maar dat deeze Geest deen derde Perſoon in de Godheid zoude zyn, daarvan ben ik niet overtuigd. Veelmeer vind ik in de H. 2 een andere beduide- unis van zi a eeze beide, dat het, ok Godlyk £ Rane aven, lei en krag- ten. of het News Dei | zelf 4 't welk dieeze gaven me dedeelt. 2 —_ dat God in en met Christus was, 25 t wy gevolglyk verplicht zyn den Zoon 295 1 eeren gelyk wy den Vader eeren; maar Voorſtelling van Athanasius welke ik recht- ſtreeks voor de allerſlechtſte houde) of naar die meening van Arrius of Sabellius of ie- man anders, dat is voor het doel van den Sodsdienst, dat wil zeggen, voor de bete- ring en gerustſtelling der Menſchen zeer on- verſchillig, en dit moest nooit door Kerke- yk gezag beſlist, maar aan een ieder vryge- laaten worden hoe hy het verſtaan wilde. In- tusſchen ſchynt my 20 veel uit het vernuft een de Schrift, tot de hoogſte blykbaarheid toe, bewysbaar te zyn, dat Christus en de eenige God Jehova, die hy zyn Vader noemt, zeer verſcheiden zyn, en dat ten minüten Christus niet in denzelfden zin God heet, in welke het de eenige God Jehova heet; gelyk hy ich dan ook over deeze benaming Joh. X. dui- delyk en eerlyk genoeg verklaard heeft, toen Ih den geenen die hem van Godstände be- tigten aldus antwoordde: — wanneer de Schrift alle die geenen God noemt ge Aves Ot tyre, dat is, die Godlyke ophe! Oder er N Oe cr Ps. —— — (89) Kreegen heben, hoe konde jk my dan door deeze benaming een veroorzaaken (oer o naryg 1h. daar de Vader my op een 20 gansch byzondere wyze heeft doen uit- munten. VI. Dat het Geloove an Jeſus Christus den Christenen een onafſcheidelyke voorwaarde tot Zaligheid zy, is onlochenbaar. Dan, dat deeze verpligting zich ook zoude uitſtrekken tot die, welke geen Christenen zyn, dit houde ik voor onvernuftig, onmenschlyk en tegenſchriftuurlyx. En dat dit Geloof in de omhelzing en toeëigening van Christus ver- dienüten beſtaat, houde ik niet minder voor valsch. Ten minuten is in het Nieuwe Testament, van dit denkbeeld des Geloofs 20 weinig te vinden, dat het voor my een raad- ſel is, hae de Leeraars der Kerk ooit daarop hebben kunnen vervallen. Het geloof aan Christus is de aanneeming en opvolging van | pw leere en een vast vertrouwen op zync loftenis�en, die hy met zyn' dood verze- geld heeft, van de eeuwige Zaligheid der deugdzaamen. Ry VII. Ik geloove dat God alle deugdzaamen in cen ander leven ten hoogſte zalig maaken zal; maar dat hy even 20 genegen zoude zyn de boogen in alle eeuwigbeid VII. Ik geloove dat God alle deugdzaamen in cen ander leven ten hoogſte zalig maaken zal; maar dat hy even 20 genegen zoude zyn de boogen in alle eeuwigbeid VII. Te martelen en den duivel over te geeven, gelöt ik niet. Want hy zelf zegt: ik ben een yverig God, die de misdaad der Vaderen bezoekt, tot in bet der- de en vierde lid der geenen die my haaten, maar doe barmhartigheid den geenen die my lief hebben tot in het duizendüste lid. Hieruit beſtuit ik tegen die, welke God gaerne even 1 20 * „ zo ſtrafzuchtig als goedertieren wilden maa- ken, aldus; gelyk 4 tegen 1000 ſtaat, zo ſtaat ook Gods neiging tot ſtraffen tegen 10099 : S* & * £7.35 *"" 14 Eve an, 7 Beg beloonen. VIII. Dat er Engelen en Duivelen zyn kan waar weezen; maar dat zy dat zyn, waarvoor bet Kerkſyſtem hen uitgeeft — dat zy de Menſchen lichamlyk bewoonen, dat zy zich als ſpookzels vertoonen, dat zy in de Zielen der Menſchen werken, kwaade ge. Kunnen en voornens te weeg brengen Kunnen; om zulks te gelouven heb ik noort Ton men toereikenden grond gevonden. IX. Dat de Godlyke Schriften des N. Testaments Godlyke onderwyzingen der Menſchen tot gelukzaligheid behelzen, aan welke wy alle vertrouwen en alle gehoorzaamheid verplicht zyn, daarvan ben ik verzekerd; maar dat God alle de woorden, in deze Schriften-ten vervat, zoude ingegeeven hebben, daar van heb ik nog noolt een bewys geleezen a my voldoen kon. K. Dat alle Christenen verplicht zyn, de Gods dienst-leeringen der H. Schrift, welke zonder konst-uitlegging daarin te vinden zyn, te gelooven en op te volgen, is zeker; maar dat de Kerk (hier door verstaa Kiegen niets meer dan de groote hoop [Plurali vota] der Geestelykheid, die, geleerdheid en een $1 onzydig toetsvermogen bezeten het recht toekomt, om my, uit de regels der H. Schrift kunstig aufgeleidet leeringen en begrippen op te dwingen, dat gelöt ik * Ee 8 | e * Ten minuten het zoude geheel aanloopen tezen de Grondſtellingen van 't Protestanten -dom, t welk in't Duitſche Ryk met de Catholiken gelyke 8 en rechten beweert. Wage volgens deeze Grondſtellingen ben ik, wat myn Geloof betreft, aan geen s Men- ſchen gezag verbonden, maar het recht om alles te proeven, en alleen dat te behou- den, waarvan ik my uit Gods Woord over- tuigd houde. En dit recht überzeit zich by Pro- testantſche Leeraars nog verder uit dan by meene Protestanten. Want als zulk een en ik een gedeelte der verbeeldende Kerk, en ben daarom niet ſlechts verplicht de Leer · ſtellingen myner Kerk te toetzen, maar ook den uitſlag myner toetze, 20 hy van gewigt is, mynen Geloofsgenooten voor te leggen, gelyk ik ook reeds in eenige myner Schriften gedaan hebbe, ook voortaan doen zal, en nu ten eerſtenmaale verwaardigd worde, in dee- Ze myne openlyke Geloofsbelydenis voor den Allerhoogſten Rechterſtoel te kunnen doen. Uwe Keizerlyke Maj. vergunne my allergena- digst, by deeze myne verklaaring en belydenis, nog ſlechts dit eenige te voegen, t welk de al- lergrootſte Opmerkzaamheid waardig is: name-in, dat het my hoogstwaarſchynlyk voorkomt, dat deze belydenis van een zeer groot en aanzienlyk gedeelte der Duitſche Natie is. Duizend en nogmaals duizend denken als ik, maar hebben geen gelegenheid, noch verplichting, noch geen vrymoedigheid genoeg om het overluid te zeggen. Duizend en nogmaals duizend met my wen. ſchen en reikhalzen naar hervorming, naar vryheid — dewyl zy zien dat deze vryheid het zekere, het beſlisſende middel zou zyn om den Zegen van Jeſus Godsdienst algemeen te maa-ken, alle Ongeloof van ſchaamte te doen bloo-zen, en om binnen kort een algemeene Broeder-chap met alle Godsdienstpartyen op. te richten. Duizenden en nogmaals duizenden ſmeeken met my om de rechten der Menschheid, des geweep- tens, en zeggen amen op myne alleronderdaanig bede, dat uwe Keizerl, Maj., met de gezamen- lyke gettenden des Ryks, een middel mogten undvinden, waardoor de beide Steunpylers der openlyke gelukzaligheid — vryheid van gewesen en vrede der Kerk — vereenigd wier- den en eeuwig mogten verbonden blyven. Uwe Keizerl, Majefteits | 5 f D | " a Ar N . ;. <p 2 Alleronderdaanigſte Knecht Pr. CARL FRIEDRICH BAHRDT. 