Algemene konst en letterbode
None
I-/ONDEN. Het eerfte Dcel van de VerhandelingeH der Geologifche Maatfchappij van Londen, die in No- vember 1807 werd opgerigt, ziet hier het licht. On- der de belangrijke artikelen, in hetzelve begrepen, on- derfeheidt men eene Vcrhandeling over de Mineralogie van Shropshire, door Arthur Aikin; een Overzigt van de Mineralogie der bergen van Malvern in Worcesters- hire, door L. Horner; eene Proeve over de Geolo- gie van het eiland Madera, door G. Bennet; over den Zwavelberg van bet eiland Montfcrrat, door Nu- gent; over dien van het eiland Helgoland, door twee Engelfche OlTicieren der Genie , en eindelijk eene Ver- handeling over de natuurlijke gefteldheid van Devons- hire en Cornwallis, door den Heer Berger;, van Ge- neve. Men vindt daarin een algemeen overzigt der Mijnen van Cornwallis, welker getal,. in 1800, 99 be- lief; te weten: 45 van koper, 28 van tin, 18 van tin en koper ; 2 van lood^ 1 van lood en zilver , , 1 van toper en zilver, 1 van zilver, 1 van koper en kobalt, It Dee l. Z Digitized by Google ( 354 ) f van fpiesglans en i van tin en kobalt. In deze op- gave zijn *niet begrepen verfcheide bruinfteengroeven , die nog met gebpend waren, toen deze Verhandeling gefchreven werd. Pruissen. De Heer Hennig5' Disecteur der Ko- ♦ ninkUjke Archiven va<* Pruisfen ,;beftendige Secretaris van’de Koninklijke Duitfche Maatlchappij van Konings- bergen , heeft het eerfte Deel in het licht eegeven van een Handfchrift van Lucas David , ’ Juftitieraad te Koningsberg onder Markgraaf Albert. Dit Werk voert den titel van: Kronijk van Pruisfen ; het is ver- fierd met eene houtfndeplaat en vervat Gefchiedkundige en Etymologifche Aanmerkingen in zich. 'In eene in- leiding geeft de Hr. Hennig eene korte Levensbe- r fcbrijving van Lucas David. Dit eerfte Deel behelst waamemingen nopens de eerfte bewoners van Pruisfen, shunnen godsdienst, hunne levenswijze en gebruiken, nopens Widewut en deszelfs infteliingen , en nregens de handelbetrekk ingen der Pruisfen met de Polen in de twaalfde en dertiende eeuw. In de voorrede fpreekt de Schrijver van den oorfprong van den Pruisufchen naam. Vele lieden van aanzien, voor dit belangrijk Werk inteckenende , hcbben de uitgave van hetzelve bevorderd. *< » Dordrecht, den zdcn November . Het Genoot- fchap Pictura alhier , federt eenige jaren gewoon gedurende het Winterfaizoen een zeker getal Kututbcr fchowingen te geven, zoo uit de verzamelingen onzer Liefhebbers, als, inzonderheid , van den arbeid der jrcrkende Ledcn , heeft daarmcde wederom cen’aanvang gemaakt op Maandag den a6ften October 1. 1. Daartoe waren de Kunstgenooten en Liefhebbcrs van beide fekfen , waaronder ook fommige biriten de Leden , ver- •gaderd, op onze fraaije Concertzaal boven de Waag; makende alzoo een vrij aanzienlijk Gezelichap uit. Ditmaal werd onze Kunstmin getoefd enkcl op voort- 1>rengfels van IVcrkendc of Ho nor ai re Leden. .Dezelve ‘hadden, als ware het, onderiing gewedijverd, om deze -yertooning belangrijk en aangenaam te maken , daartoe 4eder het zijne toebrengende , om de eere van deze nut- tige en vermakelijke Inrigting optehouden en hare duur- 4teamheid te bevestigetu Men Digitized by Google C 355 J ’ Men heeft dus mogen in oogenfchijn rteirten een getal Van niet minder dan zestig ftuks Teekeningen van on* derlcheiden aard en van velerlei onderwerpen, zoo in zvvart krijt als gewasfchen, in kleuren en andere. Algemeen was men over de pogingen van eiken Bede- fenaar zeer te vreden, terwiil men zelfs aan fommige eene zoo wezenlijke als hartelijke , hoezeer onpartijdige » be wondering niet konde onthouden« «. i Over het Verloskundig Onderwijs te Parijs EN OVER HET ALGEMEEN IN FRANKRIJK. « I m* ^ * 1 Naar het Hoogduitsch van Dr. « * JOHANN FRIEDR. OSIANDER. ♦ Weleer beftond *er een tijdvak, waarin men niet al- leen te Parijs geloofde , dat ’er geene plaats in de we- reld gevonden werd, die zoo zeer voor de beoefening der Verloskunde gefchikt was, als Parijs, maar dat zelfs vreemdelingen hiervan zoo zeer overtuigd waren , dat zij in grooten getale naar Parijs ftroomden, om de- ze Wetenfchap en Kunst onder Levret, Baudeloc- 9 ur en andere beroemde Meesters te leeren. In latere tijden echter, toen in alle ftreken van Europa Scho- len voor de Verloskunde en openbare huizen voor zwangeren en barenden geftichtzijn, heeft Parijs veel van dit zijn voormalig aanzien verloren , en het is zoo ver- re gekomen, dat zelfs een Fransch Schrijver (*) zeg- gen kon: het was nergens zoo moeijelijk als te Parijs * oin volietlig onderwijs in het Praktifche gedeelte der Ver- loskunde te vinden. In Parijs toch is zelfs ecrtijds van den kant der Regering geene bijzondere voorzorg tot onderwijs en aankweeking van Vroedmeesters ge- no- ♦ C *) J. B. DeMANGEON Tableau Historique tTun triplt itublisfement riuni en un feul Hospice & Qoppenhague, ■ Phi ris an VII. p. ?3. 7. a Digitized by Google I € 35« > fiomep. Levret, Baudelocque on dc tneeste ande- re beroctnde Verloskundigen onderwezen in private ge- hoorzalen, en hadden ook zoodanige huizen voor ba- renden, en offchoon ’er ook openbare gebouwen voor het Onderwijs der Verloskunde bij her Coflegie der Heel- meesters en de Gcnceskundige Scholen opgerigt ware n, zoo vond men echter nooit in Parijs eene openbare plaats voor barenden, die tot oudenvijs voor leerfingea van de mannelijke fekfe beftemd was. Hicrom klaagt de Heer Alph. Leroy reeds in het jaar 1776* in zij a Werk: „ La pratique des Aecottchcmcm” bl. 207, over het gemis aan eene openbare inrigting te Parijs, tot vorming van jonge Verloskundigen , en geeft zeer aannemelijke middelen tot zoodanig eene inrigting aan de hand. Sinds dicn tijd echter is ’er niets verrigt, om dit gebrek te verbeteren , want bij de oprigting der Maternity zorgde men wel op eene voorbeeldige wijze voor de Vroedvrouwcn , maar jonge Verloskundigen werden geheel van het Praktifche Onderwijs, dat men aldaar ‘ geeft , uitgefloten. I let Praktifche Onderwijs in Parys was derhalve van oudtijds af flechts privaat, en bij de organifatie van de Keizeriijke Univerfiteit, en de nieuwe inrigtingen, die met den dood van Baudeloc- que zij 11 ingevoerd geworden, is hierin tot nog toe geene de minfte verandcring gekomen. Sinds de oprigting der Geneeskundige Scholen in Pi- rijs waren Baudelocque en Leroy Profesforen der Verloskunde bij dczelve: de eerlte hield echter zijne lesfcn allecn voor Vroedvrouwen, de laatfte alleen voor Lecrlingen van het mannelijk geflacht. Deze verdee- ling in het onderwijs, hoewei zij de Vroedvrouwen het meeste nut aanbragt, was voor de Studenten van veel jiadecl, en het kwam weldra zoo verre, dat deze laat- lle de openbare voorlezingen aan het Leak de Medici- ne lleclits uit nieuwsgierigheid bezochten , goed onder- wijs daarentegen zich in private iesfen zochten aante- fchaffen. t Baudelocque had reeds federt vde jaren zich aan het onderwijs voor Studenten onttrokken , en aan hun zelfs geene private Iesfen gegeven. Men befdiuldigde hem ten Iterklle, dat hij geenen jongen Verloskundigen veroorloofde met hem In naauwe betrekking te komen pf in\t uit zijne praktijk te . trekken. Ik hoorde hem ech- Digitized by Google % ( i st ) echter zelven over den ondank zljner Leerlingen kfagetf J en zoo hierdoor als om zijne zwakke gezondheid zich over dcze berispitig verontfchukligen. Baudelocque (lierf den aden Mei 1810 (*), en zijne post als eer- lie \rroedmeester cn Onderwijzer der Vroedvrouwen bij de Maternite werd terftond daarop door den Hr. Ant. Dubois , den beroemden Heel- en Vroednieester , ver- vuld; zijnen post intusfehen als Profesfor in de Ver- loskunde bij de Medifche Faculteit van Parys heeft de Heer Desormeaux verkregen (f). Privaat Onderwij- , • • • * - * zers * • . - (*) Jean Loots Baudelocque werd te Heilly, in hc£ Departement de la Somme, geboren, en werd 6 3* jaar oud. Door eene ziekte, die hij eenige jaren voor zijnen dood kreeg, en, gelgk men zegt, 00k* door het Proces met Sa- combe , w.as zijne gezondheid ondermijnd, en zijn her fen? geftel bijzonder aangedaan geworden.. Hij was namelijkvan dien tijd at* onderhevig aan veelvuidige duizelingen , aan zware hoofdpijnen, en aan merkbare vermindering van zijn geheugen. Zijii gezigt was door dcze ziekte zoo aanmer- kelijk verzwakt , dat hij beducht was geheel bli.nd te wor- den ,' en zich van all e vormoeijingen der oogen moest ont* liouden ; van bier, dat hij finds vele jaren geen boek meer lezen konde. Bij het verzwakken van zijn.geheugen , en den merkt baren afkeer van alle onulandigheden , zijn vak niet betref- fende, is het merkwaardig, dat de liefde en ijver voor zij? ne wetenfehap en kunsc nog beftaan konden, en dat men bij hem, ten opzigte derzelve, geen enkel blijk van verminde- ying in zijn geheugen befpeurde. Hij hield tot aan zijnen dood de voorlezingen in de Maternity, op eene van den kant der voordragt en wezenlijken inhoud meesterlijke wij? .sc, en die genen, welke in de laatfte dagen bij hem waren, verzekeren, dat zij hem met niets zoo gemakkelijk nit zijn delirium konden wekken, of zijne opmerkzaamheid bezig houden,dan door gefprekken , die zij over zijn vakhielden; Baudelocque’s lljk werd plegtig ter aarde befteld. De Me- difche Faculteit begeleidde hetzelve irt groot costuum tot aan de kerk, waar de mis gehouden werd , en vervolgens naar het graf, waar Prof. Lkroux de Lijkrede hield. (f ) De door Baudelocqub’s dood openftaande post bij de Medifche Faculteit van Parys, gaf »aanleiding tot den cerften wedftrijd (concours') , zoo als zulks de bepalingen der Keizerlijke Univerfiteit in foortgelijke gevallen voor lict vervolg vastftellen. *Er hadden zich reeds dadelijk ze- ven Candidaten opgcdaan , de Hoogleeraar FlamanT uit Straaesburg, cn deiieeren Demangeon , Gardien, Desor- Z 3 MEAUX j Digitized by Google C S5* ) 2efs in de Verloskunde ( Profesfeuts iT Accouchement) te Parys, zijn tegenwoordig de Heeren Gardien, Danyau, Maygrier, Capuron en Murat. De Heer Gardien is een Leerling van Dubois, in den tijd, toen dcze nog Ontleed- en Verloskunde in privaat Scholen leerde; hij is Arts en Vroedmeester , en een man van grondige kennis. Zijne kennis met de litteratuur zijner Wetenfchap en zijne taalkunde zijn blijkbaar uit zijn groot Werk: Trait 6 (T Accotichemcns , de maladies des femmes et des enfam , 4 Vol. 1807. De Heer Gardien leest eens in elk half jaar , lorn- tijds meerder, over de Verloskunde in het College des etudians , en zijne voorlezingen behooren onder de grondigfte en beste, die over deze Wetenfchap te Parys gehouden worden. De Heer Danyau , mede een Leerling van Dubois , is een jong en uitnemend aangenaam niensch , die zeer gemakkelijk fpreekt en zijne Leerlingcn zelf in de Ver- Joskundige bcvverkingen op het Fantome oefent Zijn gehoorzaal en kamer voor de barenden fteekt door zij- lien biizonderen frnaak boven de andere uit. De Heer Danyau neemt inboorl ingen en uitlandfche Studenten bij zich in den kost, om hun, des bcgeercnde, privaat Onderwijs in de Ontleed- en Heclkunde te geven. De Heer Maygrier , die de Annuaire Medical uit-< geeftj (een onontbecrlijk Zakboekje voor buitenland- / fche Genecsheeren , waarin men de Franfche huizen yan Onderwijs, Societeiten, woonplaatfen van de Ge- neesheeren in Parys en vele andere ntittige zaken op- geteekend vindt), leest, behalve over de Verloskunde, 00k + % * TAZAvx , Capuron, Maygrier en Dufay uit Parys, doch dc wedftrijd kon eerst in den zomer des Taars 1811 plaats vinden. De opgaven, welke door het lot bepaald werden, beftonden : 1.} in twee, bij geflocen deuren, gefchrevene Verhandelingen over edn onderwerp; 2.) in eene, intwaalf dagen gefchrevene en gedrukte Disfertatie, in de Franfche of Latijnfche taal, welke de Schrijver moest verdedigen; 3.) in twee openlijke voorlezingen, welke ieder een half uur moesten duren; 4.) in dric Klinifche proeven en hec onderzoek van eenen zieke cnz. en 5.) in het doen van Ver- loskundige bewerkingen op het Famorae. Zie het Journ • jQen. de Medn red. par Sediulot, T. 42. Oct. Nov. 18 u. Digitized by Google C 359 $ ook nog over de Ontleedkunde , *en heeft een Handboek der Anatomic: Manuel de T Anatomitte , gefchrevety De Heer Maygrier is een gefchikt en zeer ervarcn Yroedmeester^ - De Beer Cap u-ron , bekend door zijn Latijnsch uit- trekfei uit de Nofograthie van- Pine l, onder dfen ti- tel; Nova Element a Medic . 1804, heeft onlangs een Ilandboek der Verloskunde: Court thcorique et Prati- que cT Accouchement 1811, uitgegeven. Ilij noemt zich zelven Profesfeur de Medecine La tine , en leest over Pathologie en Verloskunde in de Latynfche of Fran- fche taal , naarmate zijne Leerlingen zulks verkiezen. Jammer is het intusfehen, dat zijne zaal voor het i>i\ - derwijs.en die voor barenden eene fchrikkelijk duistere en onaangename ligging heeft. ^ De Heer Murat is tvtfefcde Heelmeester bii de Sal- petri <*re. Ilet werkdadige op het Fantome laat hij aan eenen helper overt en is, wegens den verren aflland tusfehen zijn. Amphitheater en woning , zelden bij de Verlosfingen aanwezig. Zijne zaal voor de barende .Vrouwen, welke hij in mijnen tijd bij eene Vroed- vrouw, Madame Boudin , rueGalande, had, is geens- zins door vrolijkheid of netheid aantcbevelen. - De Onderwijzers in de Verloskunde te Parijs lezen des jaars gewoonlljk twee- of viermalen, en kondigen telkenreize door bijzondcre briefjes aan de hoeken der ftraten hunne voorlezingen aan Een Court d' Accou- chement duurt gewoonlijk -derdehalf tot drie maandqn, en in dit tydsbeftek wordt niet alleen de Theorie en Praktijk der Verloskunde, maar ook het voomaamfte over de ziekten der Vrouwen en Kinderen afgehandeld. De Onderwijzers fpreken alien, zonder eenig papier voor zich te hebben , en dikwerf zonder eenig Handbook ten grondflag te nemen 9 gewoonlijk bezigen zij echter Bau- delocque’s Verloskunde als Codex, zoo al niet voor alle declen, ten minfte voor de Verloskundige Opera- lien. Behalve de Osteologie van het bekken, wordt ’er in deze voorlezingen niets aan Praeparaten gewe- zen, en de Operation zelve worden aan lederen poppen op het Fantome, niet aan kinder-lijken , getoond. Slechts eenige Oiuterwijzers oefenen hunne Leerlingen .in eigen perloon in de Verloskundige handgrepen; yer- re de meeste laten deze bezigheid, benevens het on- Digitized by Google ' § Sfo > clcrwljs bij de Verlosfing; aan hunne helpers (een der ©udfte Leerlingen j of aan de Vroedvrouw van hun Amphitheater over. ' De gehoorzaal, benevens die der barenden , het zoogenaamde Amphithdatre ‘ eP accouche- ment , is ddne en dezelfde kamer, weike de onderwij- zer aan het liuis eerier Vroedvrouw huurt: De Vroed- vrouw zorgt dan, dat behoeftige zwangere Vrouwen, voor den matigen prijs van 12 Francs, zich ecnige ma- len laten onderzoeken en voorts in tegemvoordigheid van de Studenten kramen. Terllond na de Verlosfing ivordt een zoodanig arm fchepfel in een fiacre ge- plaatst en dan of naar hare woning of naar het HCtcl Diet i gebragt; menig eene zag ik zelis vveinige uren na de geboorte dezen vveg te voet afleggen. Hare kinderen laten zfj gewoonliik bij de Vroedvrouw ach- ter, die de zorg op zich neemt, om dezelve in het Vondelinghuis te bezorgen. Het gctal der Verlos- fingen, die in zoodanig eenen Curfus voorvallen, he- loopt zelden meer als van io tot 15 toe; zulks rigt zich echter naar het gctal der toehoorders , terwijl ieder in den loop dtzer voorlezingen eene natuurlijke Verlos- fing, tegen betaling van 12 Francs, op zich neemt. Men kan meer dan eenen Curfus van dien aard bijwo- nen , zonder iets anders als de gewone hulp door 011- derfteuning enz. te zien. Want daar de Onderwijzers niet altijd bij dc Verlosfmgen aanwezig zijn, en wan- neer zij 00k al tegen woordig mogteti wezen , de fil- ling altijd getrouvv bltjven; dat men alles behoort te vermijden, waardoor de Leerlingen al te zeer gencigd zouden worden , om werktuigen te baat te nemen , zoo wacht men fields zoo lang mogelijk, totdat de Natuur einddiik de geboorte voleindigt. De tang wordt hier- om dikwerf in vele jaren niet gebezigd , en aan Kunst- matige hulp van den kant der Leerlingen behoeft men gehecl niet te denken. ,, Fairc un accouchement ” noemcn dc Leerlingen die hulp, weike zij bij eene na- tuurlijke Verlosfing toebrengen ; en de meeste vergenoe- gen zich, om in het vervolg als Vroedmeesters op- tetreden, met eene zoodanige Verlosfing verrigt te •hebben. Vreemdel ingen , die begeerig zijn de onderfeheidene Amphitheaters te bezigtigen en de Onderwijzers te lee- ren kennen , kunnen die het best de eerfte uren van ietleren . Cur- Digitized by Google C 30* ) Curfus bczoeken, terwijl voor a!s dan nog de tot± gang ,voor iedereen openflaat: want men uieldt yoor zulke vooriezingcn in Parijs zich niet bij den Profesfor bijzoiider aan, maar ichrijft , nadat men zijue voorle- zingen eenige raalen bijgewoond lieeft, z Linen naam op de lijst der toehoorders, en ontvangt van den adjunct , die het Honorarium , 24 tot 36 Francs, ophaalt, ecu bevvijs van toe gang. Is ’er iemand op gefteld, oin eenige Verlosfingen aantezien , zouder eenen geheeleii Curfus te houden , dan vervoegc hij zich ilechts bij dc Vroedvrouw van het Amphitheater., we Ike voor ecne ki einigheid hiertoe gaarne verlof geeft. Op vJe Am- phitheaters namelijk is het beliuur der Verlosfingen al- leen aan Vroedvrouwen opgedragen, en ’er Devin* den zich inderdaad meerdtr zuike Vrouwen in Parijs, die niet alldin voor de Leerlingcn der Vroedvrouwen, maar 00k voor Studenten Onderwijs in de Verloskun- dige Opcratien geven; onder anderen ecne Vroedvrouw, met name Lemache, die ten dezen opzigte eene ze- kere mate v^n beroemdheid verworwn en ointrent wel- ke de Geneeskundige Faculteit onlangs openlyk cenc vereerende getuigenis gegeven lieeft. Ql/ct vcrvolg hierna .) * r . Oyer de IJzer-roest-kleurige Vlekken op de Beade- ren der Pereboomen, we Ike foortgelijk op geene andcre Vruchtboomcn gevonden worden: Een onlangs in Holland waargenomcn en voor de Frucht - ‘ wording zeer nndeclig bevondeti gebrek , en t evens de middelen tot herftel 9 # t • DOOR WILLEM van B A R N E V E L D, : , Apothckcr te Amflcrdam. • f ( Fervolg en /lot van bladz. 351.) Schoon ik tot hier toe, niet geflaagd ben, oin in eene van deze, zoo oneindig kleinere cellen, als die van de on- Z 5 , mid- Digitized by Google ( ^ ) middellijk onderhet oogvallendeGalnoot, oFScharlakenBe* zie, eenig infekt te ontdekken, zoo durf ik het echter, door vergelijking , wagen te vooronderftellen , dat in ieder dczer celfetjes van het gemelde Compendium, een onbe- grijpelijk klein, en daardoor onzigtbaar diertje huisvest, welke, ligt wel alien te zamen tot een Compendium van cel* Jen behoorende, worden voortgebragt, door een enkel diertje, dat zijne eijeren, op het blad heeft nedergelegd, of door infleking bevruchr, om voor zijne nakomelingfchap te zorgen; immers zoo als vervolgens blijken zal , hebben de cellen op het blad, alien eene opening gekregen; maar reeds voor dat ik dit laacstgemelde on'dervond , werd ik in deze gedachten verfterkt, omdat alle de celletjes van ieder dcr roodkleurige vlekken, van dezelfde bolronde verhe- venheid, van denzelfden vorm, van dezelfde kleur en wat des meeris, bevonden werden, en waar vindt men anders zulk eene gelijkvormigheid ? Immers alleen in de voortter lende en groeijende Natuur. Hier kan geen louter toeval de oorzaak zijn, want dan zou gewis de ongelijkvormig- heicl, ccrftond voor een’ oplettend waarneiner, de fporen van het tocvallige aanwijzen. Hier is eenmaal en voor al* toos de hand van den Schepper aller dingen werkzaam ge- wcest. Hier is een vastgeflelde oorzaak en uitwerkfel, Hier is orde en verband. En ik vraag al wederom, waar zijn deze eiders te vinden, voorzeker in het toevallige niec Het is ook van die zelfde Almagtige hand, dat, om het diertje zijn’ volkomen wasdom te doen bereiken, en niet ic laten verloren gaan , de cellen aan de ruggezijde van het blad geplaatst zijn , zoo dat het voor hagei, regen enz. be- fchut blijft; — dat aan het lijvig vocht , waarin het, naar mijne vooronderftelling, huisvest, een perk ge field is, om zich nict te vecl en tevens niet te weinig, met het plan- tenlap der vaten van bet blad te vermengeu , even als de vruclit zrt in het lijmig vocht eener haarmoeder, het kie- ken in het ei, enz., om zich te volinaken. De Vraag: waarom vindt men dit infekt op de Perenboo- mcn-blndercn , en niet op bladeren van andere booraen ? laat zich , door vergelijking gemakkelijk beantwoorden , met an- dere foortgelijke uitkomften der Natuur. Zoo hebben ge* lijk bekend is, de verfchiJlende foorten van Rupfen , de bladeren van onderfeheidene foorten van gewasfen tot voed- fel en beflaan noodtg: eenige leven alleen op den appcl- boom, anderen op den wilg, anderen op den eik, op de vlier enz. DeZijdeworm eet alleen van de bladeren van den moerbezieboom ; de Scharlakenbezie groeit alleen , op het blad van de Ilex aculata cocciglandifeea , de galnooc op den Qjdercus , en cen kleiner foort , minder zamentrekkend . op don Fagus. Even zoo als deze uitwasfen op de bladeren ▼an een’ der gemelde boomen, op denzelfden tijd des jaars » van % . C 3«3 > •t van verfchillende groptte zijn, hetwelk daar van afhangt* du het infekt vroeger of later, het blad bevrucht, even ook zoodanig bevond ik de celleties van de vlekken, groo- ter of-kleiner, in het midden van de maand Augustus , en dus vvaren de cellen nader bij of verder a f van volwasfen- heid, iinmers kwam mij zulks zeer waarfchijnlyk voor, want de cellen van ecnig Compendium vvaren alien van dezelfde grootte; en van een ander Compendium , fchoon de helfc kleiner, vvaren vvederoin even groot : het fcheeQ mij toe ale een natuurlijk gevolg daarvan, dot deze Pere- boomen - bladeren achtervolgens zijn befmet geworden. Het zal van beiang zijn, om in een volgend jaar, deswe- gens nadere vvaarnemingen te doen. Uit al het bovenliaande ziet men, hoe verre het ’er nog van af is, om dit infekt en nog minder de eigenlijke huis- houding van hetzelve te kennen en te bcpalen. Zoo veel is bij mij ten hoogfte waarfchijnlijk voorgekomen , dat hie'r een levend fchepfel in bedrijf is, hetwelk voor verdere na- fporing vatbaar is, en ook inderdaad verdient onderzocht 4 te worden, uit hoofde van het nadeel , en optfiering , die hetzeive aan den Boomgaard te vveeg brengt. Uit hoofde van dit beiang, heb ik voorioopig, daar het jochvooralop de uitroeijing aankomt, aan den Eigenaar der Buitenplaats , alwaar dit gebrek zoo zeer plants heeft, de middelen opgeven, die ik meende, dat tot herftelling daar- van kunnen worden aangewend; maar heb tevens geoordeeld vooraf den ftaat der bevlekte bladeren, in het laatst der ver- loopen inaand October , nog eens te onderzoeken. Ik heb zulks gedaan, op de Buitenplaats zelve, cn ik ondervond weldra, dat genoegzaam alle de Compendia van cellen hunne volkomenheid gekregen hadden; dcrzelver groei was voltooid; de uitwasfcn vvaren nu zoo groot, dat men met cen klein vergrootglas de cellen zeer duidelijk kon onder- fcheiden; men vond dezelve nu incest alien geopend van boven, daar het zwart bruin fiipje gezeten had; her tijvig vocht beltond nict meer, van de roode kleur befiond alleen nog voor een gedeelte, en was verdeeld aan de gladde zijde van het nu zeer ingekrompen ,en gekreukeld afvailend blad, Daar was bij mij geen twijfel meer, ofdediertjes hadden de geopende ceilen, die nn de gedaaute hadden van cra- ters, verlaten. De geopenden hadden een vlosnclnig fpin- fel, om de randen, welke misfehien het infekt had achter gelaten en die kluis niet meer behoefde. Alvorens ik nu overga tot eene opgave om dit bladge- brek te herftelien, moet ik vooraf aanmerken, dat de zaden of eijeren der Infckten , die in het voorjaar de vruchtboo- men benadeelen, nls ringrups en andere rupfen-foorten , booiti- en bladluis, zwartevliegmaden, die in de bloem- knoppen zitten en dezelve verteren enz., v<Mr den win- ter op de fchors, onder bet mos der boomen zijn . ne- \ Digitized by Google C 3«4 ) flergelegd , nlwaar zij tegcn de koude zijn beveiligd. Hoe nicer tnos aan den flam cn de takken der booraen zit, hoe incnigvuldiger^iet ongcdicrte in bee voorjaar bij de hand is, ora het eerst ontflane groen en den bloefem dcr vruchtboo- mcn tc verteren. Dit is een verfchijnfel , dat bewezen Ss, door ondervindiug , cn ik durf naauwelijks twijfelen , of de zaden van deze diertjes zijn in de fchors of” in het boommos ter befehutting voor den winter verborgen, terwij! ’er intusfehen ook vcle dezer infekten, in hefge- zwel of uitwas , op het bind, in de cellen kunnen biij- veu zitten. Op deze gedachten is gegrond de wijze, die ik ter tiic- xoeijing van de kwanl voordragen zal, en- deze wijze be- ilaac in de aanwending van de drie navolgcnde middclen , zoo als die ook reeds dadclijk worden in het werk gefleld, op de meergeraelde Buitenplaats. i°. A lie afgevallen bfederen van de befmette Pereboo- men moeten zorgvuldig dagclijks bij een verzameld wor- den, en, omdkt zij nog vochtig zijn, met wat droog flroo verraengd , verbrand worden, of hetgeen gemakkelijker, manr misfehien minder zeker en voldoende is; men 'moet die in een’ broeijenden mesthoop dooden of in water, al- .waar zij kunnen zinken of wegdrijven, brengen en van den Booraganrd verwijderen. * 2®. In de mnnnd November , als de boom genoegzaam bladvrij is , of in het vroege voorjaar naraelijk "in Februarij of Manrt , als de vruchtknoppen zich nog niet of weinig uitgezothebbcn, moeten (lam en takken der boomenvan het mo s bevrijd worden, door affehraping met den rug van een mes , cn dit mos moet almede zorgvuldig worden opgefchcpt en verwijdcrd ; voorts moet itnm en takken, behalve de gladdc (een of tweejarige_) met een’ plattcn boender worden nfgebocnd, met een mengfel beftaande uit drie emmers water, in welke twee ponden levende kalk vooraf gebluscht is; voorts moet het heldere water wor- den afgegoten en de kalk weggevvorpen. In dit heldere water worden twee ponden groen e zeep gekleinsd , en ttvee ponden houtasch, of bij gebrek daarvnn tnrfasch gcdap.n, en hierbij wordt nog gevoegd tien ponden verfehe koe- mest, en een pond in water gefmolten potasch ; voorts .wordt hier eindelijk bij gemengd, ecu mini nfkookfel van een pond ridderfporenzaad , of in piaats daarvati een pond fabadille zaad en een pond geinecnc tnbak. Een foortge- lijk mengfel is tc vinden in het Fruitkundig Woordenboek van Forsheit cn Schmitt tegen de infekten der vrucht- boomcn , doch hetzclve is aldaar minder krachtig be- fehreven. 3°. In het voorjaar moeten alle de nieuwe bl ad cren der boomen, aan hetwelk een rood vlekje komt, worden af- gcplukt, tey zij dat het gebrek op de bladeren te aigemeen ware % Digitized by Google C 365 ) ware, want dan zou de boom door bladgebrek kunnenh IlSrven. Dit moet wel in acht genomen worden, e« kail, hoofdzakelijk alleen dienen bij boomcn, daar h£t ge'brelc aanvankelijk begint te ontftaan. Met ftraks befchreven mengfel is voor een groot aantaf boomen toereikende. Zij behoeven met een’ platten boen- der, in dat mengfel gedoopt, maar even geboend te woi>: den, en de natuurlijke kleur der fchors wordt daardoor her-' Held. De zeep en koemest doen misfchien weinig tot het dooden der infekten, maar beiden geven eene lijvfgheid aan hef mengfel, zoo dat hetzelve langer tijd aan den bastblijfc kleven en de fchraalheid van den bast wegneemt en tot mest verftrekt, vooral als de boom op een’ vochtigen en mageren grond ftaat, waardoor dezelve verarmt en de aanwas van het mos wordt vermeerderd , terwijl op. zoodanige geboende boomen. In de ecrfte drie jarengeen nietiw mos zijn wortel zal fchieten: hoewel het eene waarheid blijft, dat de infecten hunne nesten in de fchors vervolgens weder beginnen te makcn. Tot beves- tiging hiervan kan dienen, dat nu vijfjaren geledenmijne vruclitboomen , waaronder vele onde en dus groote boo- men vol mos zaten, cn uit hoofde daar van weinig vruchc droegen. Dit hadden mijne naburen met mij gemeen. Twee arbeiders liet ik gedurende vier weken van zeventlg k tachtig zoo groote als kleine boomen in November en De- cember het mos afkrabben, en de boomen met het bo- ven befchreven mengfel zacht afboenen. Schoon ik in het eerst daarover wcrd uitgelagchen, volgden mij wel- dra anderen na , want ik kreeg in het voorjaar zeer wex- nig ongedierte en ik had een* Boomgaard vol vrnchten. Drie jaren daarna was *er nog geen mos, dat eenige be-; teekenis had aan de boomen, maar ik was van rupfen en wormpjes in de bloemknoppen niec geheel bevrijd. Ik liet in dit voorjaar , in Maart 1812, mijne boomen op nieuw met het mengfel alleen afwasfchen, want mos was ’er nog niet op, en heb het genoegen gehad, zeer vele appelen te hebben (de Pereboomen hebben genoegzaaiu overal in het gemeen, in dit jaar weinig gedragen^ zoo dat ik van een’ ouden opgaanden boom , zeventien fcnepels manden, dat is ruim vier Gelderfche tonnen appelen ( Rei- ner te for ) heb laten plukken, en zoo van andere foorten naar advenant , zoo dat ik vele takkeu heb raoeten onder- fteunen. Ik durf naauwelijks twijfelen als de proef, die men nu bvzig is, op voornoemde Buitenplaats te nemen, wel gc- nomen wordr, en hicr toe is rnijn vriend zeer gezind , of de uftkomst zal voordeelig zijn. Ik verwacht echter niet 9, dat zoo maar, in het eerst volgcnd jaar, alle de roestkfeu-* rige vlckken zullen verdwenen zijn; doch zoo die niet te menigvtildig zijn, kunnen de befinette bladeren in Mei en. Junij worden afgeplukt. De tijd zal intusfch'en leeren,1 Digitized by Google ( ) in hoe verre mijne verwachting , door de ondervinding zal worden bevestigd, en de voorzigtigheidt gebied , om ons oordeel deswegens middelerwijl optefchorten. Amfterdam 12 December 1812. Deze Wnarneming is door mij, op bovengemelden dag, In de eerfte klasfe van het HoUandsch Inftituut voorgele- zen. Ik heb gemeend den tiirflag van de voorgefchrevene middelen tot herd el van deze zoo nadeelige ais befmette- lijke kwaal , in den loop van die jaar te moeten afwachten. Deultkomst heeft aan miine verwachting beantwoord , waar- om ik het noodzakelijk oordeeldc, om met den raeestea fpoed mijne ondervinding bekend. te maken, ten clnde men, daar het jaargetijde, in hetwelk de voorgefchrevene middelen in het work moeten geftcld worden, begint te naderen, in danc gefteld worde, om den voortgang der beftnetting voortekomen , op zoodanige plaatfen, daar de- zelve aanvankelijk ontftaat, of reeds heeft beftaan. * Reeds in de maand Julij van die jnar 1813 ontving ik een berigt van den Heer Gerard Verryn, Eigenaar van de Buitenplaats Geinvrevgd , in het Gein tusfehen Am/Ierdam en Weesp gelegen, met eene vricndelijkc uitnoodiging , om de welgeflaagde uitkomst van de aangewende middelen te komen zien; vpKlrekt noodzakelijke bezigheden ver- liinderden mij aan dit verzoek te voldoen, ik vergenoegde niij met het getuigenis van zijn Wel-Ed. en dat van zijnen tuinman. Ik bleef buicen fiaat , om, zoo als ik ml} voor- ^enomen had, meer waarnemingen te doen. ’t Was eersc in September dezes Jaars, dat ik den, in het vorig jaar ge- tdsterden Boomgaard kon bezoeken. Ik vonddien Boomgaard ten aanzien van zuivere biaden, als goede vruchten in deu volmaaktften welftand, zoodat ik, na alle mogelijke naauw- keurigheid, en met een zoekend oog, niet meer dan een eenig blad kon vinden, waarop het uitwas of het Compen- dium der cellen te vinden was. Men verzekerde mij, dac ' men naauwkeurig van tijd tot tijd de bladeren had afge- plukt, op hetwelk zich eene.roode vlek begon te vertoo- nen, maar men berigtte mij tcvens, dat van al de Pereboo- men te zamen genomen, de hoeveelheid daarvan gering was geweest. Althans daar was op de plants geen Vruchcboom te zien, die niet volkomen in het voile bind ftond. De Heer Ver- rijn zal echter in dit najaar de boomen , die het meest he- lmet zijn geweest , nog eens met een’platten boender in het voorgefehreven mengiel gedoopt , latcn afboenen. Het blijft nu nog onzeker, of m:jn vermoeden van een bier aanwezig klclninfekt, hetwelk wel gezocht maarnog niet gevonden is, de oorzaak van het gebrek is, dan wel, of hetzelve als uitwas , gelijk de mos-foorten alleeu aan het Plantenrijk eigen is, on dns onder de Crypt ogamia raoet eerangfehikt worden, of d«c dit verichijnlel even als de Plant- / Digitized by Google C 3<57 } / Plamdieren, tot twee Rijken der Nattiur belioort. Hoe die 00k zij, ik moet ditonbeflist laten. Maar het is voor het te- genwoordige ffenoeg, dat ’er een voor den Pcrebooih on- fchadelijk middel gevonden is, ora het gebrek uitteroei- jen(*> ‘ Amfterdam, 18 October 1813. ; UITTREKSELS en BEOORDEELINGEN.. Oude Lbtterkunde. Galeni TpoTpsTTty.og sTt rag rv/v* s'. Sive exhortatio ad artes , quam cum fua armotatione et ver- pone Dcfid. Erasrni edidit Abrahamus Willet. Lugd. Bat, apud S. et J . Luchtmans , cididcccxii. : Onder de velerleije nadeelige gevolgen, welke de minde- re bloei der tijden op beoefening , en vooral op de Aknde- mifehe beoefening der onderfeheidene wetenfehappen heeft , behoort vooral de gewoonte, om de (Indie, waaraan men zich gewijd heeft, alleen of voornamelijk ats aanftaan- de kostwinning te behandelen. Ook onder ons begint deze manier van befehouwen dagelijks meer veld te winnen, en gelijk zich onze vaderen zouden verwonderd hebben, wan- neerzij een’ Jongeling, zonder eenigen tijd voor de lettereti of voorbereidende wetenfehappen aftezonderen , onmiddel- iijk naar de binnenhoven der wetenfehappen hadden zien fnellen, zoo begint het tegenwoordig onder ons bijna voor eeue uitzondering op den regel gehouden te worden, wan- neer eens vveder iemand den ouden echt Hollandfchen weg inllaat. Wat invloed ondertusfehen deze veldwinnende ver- bastering op de wetenfehappen , op de echte geleerdheid* en dus ook allengs op den Vaderlandfchen roem hebben moet, is gemakkelijk te voorzien; maar ook juist daarotn verdienen die jonge lieden, die nog aan de oude gewoon- te zich blijven hechten, op dit oogenblik eene dubbelde aanmoediging, eene des te voordeeligere onderfeheiding. Met het grootst genoegen bedienen wij ons dus ook van dit tijdfchrift, om de bovenaangehaalde proeve van den te- genwoordig Amfterdamfchen jongen Geneeskundige , A. IVillet , eenigzins meer bekend te doen worden. Ook wanneer deze proeve minder goed mogt geflaagd zijn, zou deze aankondiging een pligt zijn, ten opzigte . van den jeugdigen Schrijver, om hem zelven, en anderen •. naar zijn voorbeeld, optewekken tot volharding op den ingeflagen weg; thans is zij een pligt ten opzigte van het letterkundig publiek en ons vaderland; daar het cerfte in deze proeve een aangenaam en belangrijk gefehenk ont- vangt^ en het laatfte daarin het bewijs mag zien, dat het fpoor, waarop zich eenmaal deszelfs vroegere fieraden ge- vormd hebben, nog niet geheel verlaten is. Bij de gepast- heid der keuze van den Heer IPtUet , in de uitgave van het opgegeven ftuk, behoeven wij niet lang ftil te ftaan. De * ver- (•) Wij beloven eene af bedding van het bovengemelde gebrek te zullen laten voJguu Rt4, Digitized by Google I C S<58 ) verdienften van Galnitts zoowel a!s die van deze zijne Ver- handeling in her byzonder zijn bekend, en bij het onvol- duende van vroegcre afzonderlijke afdrukken, kan dus eene nieuwe en goede bezorging van zulk eene uitgave niet an- ders dan welkom zijn aan alle ietterkundigen , die of tegea de groote en kostbare uitgave van alle de werken van Gale- nus , door C'larticr , opzien , omdat zij geene Geneeskun* digen zijn, of ook deze meer letterkundige dan geneeskun- dige verhandeling liever in eene afzonderlijke en bruikbare uitgave, dan in bet ongevallig folio- fonnaat , iezen* De keuze van den Ileer Willet was dus zeker gelukkig* maar ook de uitvoering en afwerking van detaak, welke hij op zich nam, verdient den grootften lof. De Griekfche tekst, zoowel als de Latiinfche vertaling van onzen grooten Erasmus zijn correct afgedrukt. Slaafs heeft de Uitgevcr zich nan geene der vroegere uitgaven ge- bouden, doch de verfchillcnde lezingen van alien zijn ia korte aanteekeningen onder den tekst opgegeven; daar, waar de gewone lezing buiten twijfel verkeerd was, heeft de Schrijver met regt niet geiiarzeld, dezelve of naar zijne of naar des lloogleeraars IVyttenbach conjecturen te verbe- teren, doch bij twijfelachtigc lezingen zijn de conjecturen flechts opgegeven niet overgenomen ; en alleen ais verbe- lerde, en zeker nu beste, tekst van GaUnus zo u derhalve ons dit gefehenk welkom raoeten zijn, doch hierbij heeft de Heer IVillet het niet Iaten berusten. Op den tekst, en achter de verhandeling van Galenu svol- gen nu de breedere aanteekeningen, welke gedeeltelijk za- kelijke of graminatifche opbelderingen van de verba tideliog zelve bevatten, gedeeltelyk algemeene tnalkundige aanmer- kingen ten onderwerp hebben, en gedeeltelijk de plaatfen der oudere Schrijvers opgeven, welke Ga/enusbij hetlchrij- ven dezer Verhandeling voor den geest heeft gehad. Ook hier draagt alles blijken van belezenheid, oordeel enfmaak, cerwijl eindelijk eenige aanmerkingen van den Hoogleeraar fVyttcnbach deze uitgave tot fieraad verftrekken. Wij zouden hier onze aanprijzende nankondiging kunnen befiuiten, ware het niet, dat wij nog eene loffpraak aan den Ileer fVillet fchuldig waren. Zij betreft ziinen flijl entaal, zuivere latiniteit, duidelijkheid en bevalligheid doen ons op elke bladzijde den ijverigen, den wclgeflaagden leerling vzufifyttenbach kennen, enzoo men dezelve, in de waariijk uitmuutende opdragt van deze proeven aan des Uitgevers vader, een oogenblik kon uit het oog verliezen, dan zott het alleen zijn, om hulde te doen aan de regt hartelijkeuit- drukking van kinderlijke dankbaarheid, welke deze opdragt bezielt. K. Te Haarlem, bij A. LOOSJES Pz. » Ter Drukkriuje van V. L o o s j e s te Haarlem* (Lange Vccrltraat W. 3. N. 6.) Digitized by Google A I. GEMEEN S T- EN LETTER-BODE, VOOR HET JAAR 1813. N°. 53. Vrijdag den \ldcn November * K ON Volgcns KEIZERLIJK BESLUFT van den soften September 181IJ is dc uitgayc van dit Weekrlad deft nit ief toegefaan% > B E R I G T E N. ParVS. De Klasfe der Sehoone Kunften van het In- flituiir lieeft den aden October cene openbure zitting gehoudeii. Nadat de III*. Lebreton, beltendige Se- cretaris van de wcrkzaatnheden dcr Klasfe federt i Oc- tober 1812 had verflag. gedaan, ging men over tot de uitdeeiing der groote Prijzen. De twee eerfte Prijzen voor de Schiiderkunst werden toegewezen aan de Hn. \ Forestier en Picot, beide Leerlingeit van den Hr. Vincent; dc Ilr. Pradier, ICweekeling van den Hr. Lemot , verwierf den ccrllen Prijs der Beeldhouvv- kunst, en dc Ilr. Caristie, Leerling van de Hn. Vaudoyer en Percier , dien der Bouwkunst. Voor de Gravure in edele gelteenten werd geen eerfte Prijs uitgereikt; den tweeden bekwam den Hr. Lebrun y cud 19 jaren , Leerling van dc Hn. LemoT en Jeuf- X ritoY. De Heer Brandt, Kweckeling van ae Hceren Droz en Bridan, behaaldc den eerften Prijs voor de Gravure wan Medaiiles; en aan den Heer Panseron* ecu jongeling van *8 jaren, ecn Leerling van de Hn. II. Deel. A a Gos- Digitized by Google < 37® ) Gossec en Rerton, werd de eerfte Prijs der Muzgkafe -Compofitic tocgewczen. De zitting werd befloten met de uitvoering der bekrcx>ndc Cantate , waarvan de woor- den van den Hr. Vieillard zijn. Dezelve werd door Mejufvr. Hi mm . die eene algemeenc toejuiching ver- wierf, met veel talent en uitdrukking gezongen. De Schilderijen , Gravures enz*, die de groote Prijzen be- haaid hebben, zijn ter gevvone plaatfe in het Paieis der Schoone Kunften tentoongefteldw Le VENSSERI6T WEGENS CHRISTIAAN van POL, • BLOEMSCII1LDER. ( Voorgdezen in de Klasfe der Schoone Kunften van het Frans ch Keizer h jk Injlituut door ,T. C. Bruun Neergaard.) %ooweI in cTe Kunften als in de Wetenfchappen rol- gen de verliezen cfkander met eene vcrfchrikkelijke fnei- heid op* * In fommige vakken hoopt men met regt de Kwcekclingen eenmaal de voetrtappen hurmer Meesters t<? zien drukken. Maar wat de Schilders- en Teekenaars van Bloemen betreft , het tegenwoordig gedacht doet ons geen yan Spaendoncks , geen van Dads , geen yan Os , geen Redout ds , geen Bezas , geen van Pols meer ver- wachten. De laatfte is overleden. De menigte Kwee- kelingcn, in hunne Scholen gevorrod, zijn en blijven licfhcbbcrs . Dikwijls heeft men (lechts eene fchrede te Uoen, ora den titel van Kunftenaar met dien van Lief- hebber te verwisfelcn; maar die fchrede valt fomtijds zoo moeijelijk , dat men fterft , voor dezelve gedaan te hebben. . Ik hoop, dat men weldra de noodige midde- len zai te werk kunnen ttellen , om.de vernietiging cener zoo fraaije Schilderfchool van Bloemen, inder- daad de fchitterendile , die ooit beflond, voorteko- saciu s Chris- Digitized by Google C 3?* 7 -CrtnivSTiAAN van Pol werd te Bcfkcnrode, b!j Haaf* km ( * ) , den 14 Maart 1752 geboren. Hij was de olid tie Zoon van een talriik huisgezin. Van Pol lcerde te Antwerpen het Sieraadfchilde- ren. De beide y an Spacndoncks , Van Dacl cn Malct- nc traden hunne loopbaan in de K linden 00k in, met lit dit vak te Antwerpen te leefen fchilderen , waarin voornamelijk bloemen toen febenen gebezigd te worden. Antwerpen kan zieh dus beroemen de eerde kiem van het talent onzer vermaardde Bloemfchilders ontwikkeld te hebben, die deze Stad als him tvveede VTaderlanci mogen befehouwen. ' . Van Pol kwam te Parys in 178a, waar hij fpoedig een’ grooten mam maakte met arabesken tc fchilderen, een aanlokkelijk vak wel is waar, maar dat gemakkelijk gevaarlijk voor dert goeden fmaak \tfordt, doch dat hij, door ’er bloemen, vruehten en vogels onder te men- cen , nog meer aangenaamheid wist bijtezetten. Hij taarbeidde vele arabesken, bijzonder te Bellevue, te Chantilly en te St. Cloud. Altijd was hem zijn vriend van D(id hierbij behulpzaam , een vriend , met wien hij tot aan zijn’ dood in de naauwde betrekking leefde. 