Vaderlandsch woordenboek. 35 deelen and Byvoegzels 13
Jacobus Kok
De dood van onzen Zecheld voor op den einden Augustus des Jaars 1653, wanneer hij den oderdom bereikt van ongeveer zecenvijftig jaaren, De Staaten van Hol- Land, en de Algemeene Staaten, deeden zijnne Weduwe, door eene plegtige bezending, den rouw beklaagen; haar te gelijic verzekerende, dat men °*s Mans dienften, omtrent zijnne naa- koomelingfchap, erkennen zoude. Zijn Lijk wierdt, met on- gemeene ftaatie, te De/fr in de Oude Kerk begraven; en dé Staaten vereerden hem, op °s Lands kosten, met eene heer- lijke grafftede van Marmer. Men ziet daar zijn beeld uitge bouwen, in het volle Harnas, rustende met het hoofd op een ftluk gefchut, en zijn lichaam op het roer van een schips Acter‘ her beeld zijn men een grooten vierkanten witten Mar- Merfteen, houdende in zijn bovenfte gedeelte befloten een ToetsReen, kortlijk vervattende ’s Mans deugden en helden- daaden. Daarenboven lieren de Staaten een Gedenkpen flaan, hebbende op de een zijde in een b Forbesold zijn af. Behold, en om den  Grosse, der den Admiraal zornetis TROMP, aldus genaamd. Men werden, hoe de Admiraal, in den Jahr 1672, das vielen de verworstenen der Franfchen, ook in den vielen orden, berufen wie derjenige, welk hij, naast dat van zijn verblijf, welk hij, naast dat van zijn verblijf, welk hij, naast dat van zijn verblijf, wie vreemdelingen en landzogen, nog het gemeldeten, en unen gefällt te doen oprijzen, ’t welk van vreemdelingen en landzogen, nog het met opmerking wordt bezigtigt. Het Huis ftaac in ’t midden van eenen ruimen Vijver, uit welken, hat, als een Kaftee!, eenigzins in de gedaante van het agter-fle gedeelte van een Oorlogfchip, oprijst. Men ziet een zeer fraaien Koepelroren ten dake visten, en in deszelfs bevang eene Vorstelijke achtkantige Zaal, van ongemeene ruimte- In de vier Uitftekken der Zaale, een van welke tot eenen Ingang verftrekt, ziet men de afbeeldingen der Oorlogfche- pen, op welke de Admiraal rromp het bevel gevoerd, en op verfcheiden Natien overwinningen heeft bevogten, Aan den luister deezer Zaale beantwoorden de verdere Vertrekken van het overbezienswaardige Geftigt. Zeer fraai en keurig aangeleid zijn de plantaadjen, welke het, Lusthuis omringen. Nog heden ziet men ’er Laanen van hoog opgaande boomen,: door den Admiraal zelven geplant. De tegenwoordige bezier, de Heer MATTHIAS STRAALMAN, Oud-Burgemeester van Amfterdam, spart geene kosten, om den geheelen aanleg in sanzien te bewaaren. Troost, (KORNELIS) een beroemd, en nog het veden hoog gefchat Amfterdamsch Kunstfchilder, zag het eerfte Jeevenslicht op den achtiten October des Jaars 1697, DeWNatuur hadt hem tot de Kunst gevormd. Ten blijke hier wan kan, oder andere, dienen, dat hij, in zijne ear de jongelingfchap, niet langer dan den tijd van derdehalfjaar bet gezet en bepaald onderwijs van eenen Leermeester heeft genooren. Deze was de vermaarde aRNOLD BOONEN. Zedest dreef Troost op eigen vierken, en nam hij zo eene hooge viugt, dat hij, fpoedig, op de lijst der beroemdfte Nederland-che Portrait- en Hiftoriefchilders cene sanzielijke plaats bekleedde. Behalven andere ftukjes, van tijd tor ujd afgegeven, gaf hij de eerfte openbaare proeven zijner onugemeene vorderingen, in den Jaare 1724. Hij fchilderde, naamelijk, de viif toenmaalige In/peoren of Opzieners van het Coslegium Medicum, of Genootfchap der Geneesmeest Ernst der de drei Heeren Doktoren nENDRIK VAN BRONK-MORST, CASPARUS COMMELIN, DANIEL VAN BUUREN, nevens de twee Apotheker, KRONIMO DE BOSCH, MARTINUS HAAS-BAART. Daarenboven ziet men nog de afbeelding van dem Gildeknegt jos erden. TER PELKWwyK in het Schilderftuk, waar mede nog het gemelde Genoorfchap prinkt. Van de twee groote Regenten-Stukken, hangende in de Regenten-Kamer van het Aalmoesfeniers- Weeshuis, verbeeidende ieder acht Regenten, nevens de Hoofd - Provosten, den Sekretaris en den Boekhouder in der tijd, is het een door onzen Troost gefchilderd. Diergelijk een  Troost overleede, op den achtiten Maast des Jaars 3750, in den oderdom van twee&nvijftig en een half jaar. Zie vAN GOOL, Nieuwe Schuwurg, enz. Deel LI, bl. 241. Troost, Cwitnetmus) gebooren te dmfferdam, in den Jaare 1684, was een Leerling van den vermaarden Landschapfchilder JOHANNES GLAVBER, In den Jame 1712, toen hij den ouders 46 “ROOST. (WILHELMUS) er ee ‘ouderdom van achtentwintig jaaréen hadt bereikt, begaf hij zich met der woon ha Duifeldorp, alwaar hij, voorts, van thet {childeren van Landschappen zijn werk maakte. In de gemelde Stad wierdt hij bekend, en tradt, vervolgens, in den Jasre 1714, in den echt met JaKOBA MARIA VAN ‘NIRKE- ten, Dogter van JOHANNES VAN NIKEELEN, insgelijks een Landschapfchilder, en, in die hoedanigheid, in dienst van den kunstlievenden Keurvorst van de Pastz, | JoHaN WILLEM: ‘Behalven andere hoedanigheden van lichaam en geest, had jAkoBa Mania de genegenheid van onzen TROOST (ot zich ge- ‘trokken, doordien zij insgelijks hee Penfelt hanteerde. Zij thadt tot Leermeester gehad ha Vaders kunst- en boézem- vriend te Dusfeldorp; REROMAN VAN DER MYN; en -ondér diens onderwijs, in het (childeren van Bloem- en Fruitfiule-ken, geene geringe vorderingen gemacht. Naa het overlijden van den Kenrvorst, als mede het afiterven van zijren Sthoon- yader, ’c welk kort daar op volgde, verlict TRoosT, nevens zijne Huisvronw’, Dusfeldorp, en oathielde zich nu ginds; dan ‘éiders, te Keulen; in “t Bergs- Gulikfehe, en Westfaaliche; te Duitsburg en te Kieef, fchilderende, in alle deeze onder. schildene Gewesten cn Steden, de afbeeldingen van veelé doorluchtige perfonzadjen, onder andere te Esfen die der Prinsfé van Sultsbach, Wet zwervend leeven moede ge. Worden zijnnde, begaf troosr zich na Haarlem, alwaar hij, tien jaaren lang zijn ‘verblijf hieidt, maakende; geduurende dat tijdverloop, voor dé Kunstminnaars, ‘Tekeningen van Landfchappen, meestal met: waterverwen, die geene geringe werden, en wit welke dmnidelijk te zien was, dat hij den vermaarden cLauser tot Leermeester hade gehad. Eindelijk keerde hij te rug in zijnne Geboorteftad Am/fferdam, alwear hij het fchilderen van Landfchappen j zo in olij- “als -waterverwen, geoeffend heeft, tot zijnen dood toe; vat welken, egter, het eigenlijke jaar ons viet gebleeken is. Hif fiet eenen Zoon naa, den nog heden bekenden en vermaar- den JAN HENDRIK TROOST van Groenendoelen, welke, naa-eenigen tijd zich bezig gebouden te hebben met het tekeneu van. Patroonen voor de Fabrikurs in Zijden- Stoffen, ziely wervolgeus.zo op het fchildéren:van Landfchappen,als op andere aee- deelen der Kunst toegeleid, en in een.en ander een zeerberoemden naam verworven heeft. “Niet veele jaaren gelee den, heeft hij te Am/flerdam ‘zijne dagen geéindigd. Git medegedeelde berigten. ' "Truckses, (crsHard) hoewel geen hierlander, nogthans door ons vermeld, om‘ Zijn ’verblijf in’ de Nederlanden, en de bemoeienis der Sraaten mec hem, zat, in den Jaare 1583, op ‘den Aardsbis(thoplijken Stoel van “Kenl/en, ‘tot dat het gezigt en de omgang eener fchoone Vrouwe hem den Mijter deedt van "t hoofd’ vallen. Deeze' was acnes, Dogrer van JOAN GEORGE, Graave van Mansve/d. Brandende van liefde voor het bekorlijk Voorwerp, beflooe hij; in den aanvang des gemelden jaars, haar ter Vrouwe te neemen, in het fre-Jende voorvitzigt van zijnen fland te zallen behouden, door de invoering vaw der Onroomfchen Godsdienst iff zijn Aardé. Bisdom was the king's meek, genoegzaam fteunzel te zullen vindéh, De zilkeh, am welke hij zijn opzet mededeelde, gaven hem den veerstandigen raad, om voet voor vot voort te gaan, bij gunstize ooginiking geloofsgenooten aan te kwee- ken, hen met de treffelijkfte amptem te begiftigen, de verdage te perfoonen, van de hand te zenden, ‘zijne fleden te ver- serken en in vertrouwde handen te ‘stelletr, voorraad van geld, mond- en krijgsbefehlen te verzamelen, en, naa het aanwenden van alle deeze behoedmiddelen, san de Kerkher- Vorming te arbeiden. Doch teauckses, wien deeze behoed- middelen en voorzorgen te traag en langzaam werkcten, was doof voor zulke raadgeevingen. Ligt is het te denken, dac de Aardsbisfchop, in diergelijk eenen toeleg, tegenftanders ‘moest vinden. Het Kapitel, hebbende den Paus en den Kei- zer op zijne zijde, kantte zich daar tegen, en wist re be. _ werkten, dat exnst, Zoon des Hertogs van Beijeren, en bloed verwant van Koning priiks van Spanje, op den Aardsbisfeiben zetel verheven wierdt. Intusfchen, om. zich in gijne waerdigheid te handhaaven, hade TAKLESES de wappen opgevat, mae -Vooränden vende Algemenheit gegen 4 & 48 TRUCKSES, (GEBHARD) enz. a NT CTE a me OR ging te hebben onlyangeh van penningen, manfchap: en krijgs benvefien. Doch het roekeloos en doldriftig voortiaan des Aardsbisfchops was oorzaak, dat zijnne geheele onderneeming te leur liep, en hij zich genoodzaakt vondt, zijn Sticht te verizaten. Hij nam de wijk oa Holland, alwaar, zedert, meer dan éen verdreeven Vorst cene veilige wijkplaats heefé gevonden. Eerst nam hij zijn verblijf te Desf, daar men hem de eere deedt, van het Wagtwoord bij hem te koomen hatlen, Ook genoot hij er eenigen vrijdom van belastingen. War den Oud-Keurvorst bewohnt, Deft te verlaaten, is ons niet gebleeken. Zeker is het, dat hij, "t eenigen tijde, na bet Huis Aonsholredijk vertrok, Geduurende zijn verblijf zijn verblijf zijn dic Lusthuis als te Dedjt,, hadt hij de Staaten weeten te beweegen, om hem bij te ftaan in zijn poogingen ter her-wirninge van zijnen Zetel en Keurvorftendom. Marten SCHENK, Welke, op zijnen naam, den Krijg voerde, behaalten, in 't eerst, eenige voordeclen. Doch de verliezen, welke hij evervolgens leedt, deeden hem, eerlang, eenen weerzin tegen den Korlog opvatten. Dit bewoog hem, in de maand Junij des Jaars 1589, deze Gewesten te verlaaten, en zich na Duisschland te begeeven, alwaar hij zijn zijn geworden, zonder immer in zijn georden waardigheden herfteld te zijn geworden. Niet ongaarne zagen heeft de Staaten, met naame die van Hodiand, vertrekken, als hebbende vooral de laaiften aan hem een kostbaaren Gast gehad, en, ten zijn zijn zijn Behold, veel geldsgefüllt. Zie por, HOOFT, en Refolutien van Holland van dien tijd. TryN VAN LIMPEN, dus bij verbastering, doch, volgens de waare spelding van haars Mans naam van LEEMPUT, Of, meat chararen eigen geboorte- en doopnaam KATHARINA BERGERS geboorte- en doopnaam KATHARINA BERGERS geboorte- en kloeke bedrijven deezer Vrouwe zullen wij hier voordraa-gen, zo als wij dezelve bij Hama geboekt vinden. TRYN van LIMPEN, 49 as EeshtdepnPTEESNEGRNNENTENRIEpasEntee. Nas dat Utrecht veel hadt gelegen vai de Spanjaarden, gelegerd op het Kafel Vredenburg, zogten den ins eeezectenen der Stad; nda de Gendiche Bevrediging, op aller: bande wijzen ontflagen te worden van de Spanjaarden, die "tr nog op lagen. Zij verkreegen hunnen wensch in de maand Februarij des Jaars 1576, wanneer de Spanjaarden konfanden van den Graave van sossu ftelde. Dit niettgenfländige konden dic van Urrech?, gedegtig aan den voorigen overlast, niet rusten, zo Jang het Katfteel nog in weezen was. De Magistraat, dixmaals daar over rädpleezen-de, konde het, egter, omtrent gepasie middelen, niet eets worden, JaN JAKoB:Z90N VAN LeEempuT; Schepen der Srad en Hopman der Schuwterije, echtgenoot van TRYN, op zekeren tijd laat van het Stadshuis koomende,; vraagde hem zijne huisvrouws wat er gdande ware, ’t geen den Raad zo lang hadt bezig gehouden? waar op hij tot antwoord gef, dat then rädpleegde om van het Kafte el ontflagen te worden; doch dat daar toe geen kang fcheen te zijn, vit hoofse cer zwaarigheden, die zich van alle kanten agnbuoden. Weer, & 1) mans daar geene Mouwen dan ce zetten, sprak hier op Zijne moedige huisvrouw, last er mij mede began, ile zal het wel haast van kant he!pen. VaN LeepmoT, schrikkende van dezeze, alzo hij de onverzaagdheid zijner Vrouwe wel kende, badt em fineekte haar, met het af bteeken van des Konigsteten zich toch niet te willen bemoeien. Vergeefich, egter, waren alle zijne Vertoogen, om haar van opzet te doen veranderen. Reeds "sanderen deags decidé zijhaar voorneemen aan eenige haarer bekenden mede. En des zelve met Houweelen en ander brokten gewapen het het hoof der bende, en nam gang na Vredenburg, voerende, bij manier van Vaandel, cen biaanw Scitortekleed aan eenen Raagftok geboaden. Toen nu het dus toegerust Vrouwenheir het Kafteel was genaderd, begon zijn. Den mocd te oftzinken, en een goed gedcelte op dew aftoge bedagt te zijn. Doéh tRYN, brandende van moed, trade voort, en maakte eenen asnvang van het voorgenomem werk, met de cerfte fteenen af te breeken. Intusfchen wasy op het zeldzaam verfchijozel, eene groote menigta burgers Tagefchooten; veele van welke, gewakkerd door het voor- beeld eener Vrouwe, traks de handen san het werk floegen, en niet rustten, voor dat het gehaate Kaiteel tot op den grond coe geflegt was. Zo veel gerugts maakte dict bedrijf, zelf ten Koninklifken Hove, dgt het afbeeldzel der moedige en vrijheidlievende Vaderlandfche Vrouwe na Spanje wierdt gezonden. Een Zoon onzer Heldinne, die zich thans te Ma- Grid onthieldt, zag het afbeeldzel in ’sKonings Hof; doch was wijs genoeg om niet van zich te faaten gaan, dat het de afbeelding van zijne eigen Moeder war. Nog een ander voorbeeld der heldhaftigheid en licheamsflekte dezer Vrouwe vindt men aangetekend. Twee Spanjaards, ten haaren huize ingelegerd, haar ecenig geweld willende doen, schopte aij den eenen van een van een hoogen Trap, en fmet den anderen onder den voet; en hem hasren voet op zijten borst gezet hebbende, trok zijde hing, “t weik zij den Spanjaard dreigde door den hals Se jaagen; die heer frühe op eine erlärmende wijze omgenade fmeekte, en nog lang geheugenis hade, dat bij onder de handen eener Vrouwe geweest was. Aldus verhaft tatma de bovengemelde bijzonderheden ; waar op hij evenwel de volgende Aancekening Jaat volgen, welke wij, om redenen, geraaden vinden, hier woordelijk ever te neemen, dat, gelijk het vreemt schijnt, dat wij s geen gewag van dit heldhaftig Wijf, noch van haare boven- »y gedachte onderneeminge, bij onze voornaamfte Hiftorie- »» {chrijvers, als HoorT, be GROOT, Noch Zelf bij den Urrecht- 5» fchen Hiftoriefchrijver p. c. Bor vinden, het ook den nauw- yw keurigen niet vreemder moet voorkomen, hoe zoo een » geval, bij ontientenisfe der waarheit, door een » overleveringe, te Usrecht, als eene zekere gefchiedenisfe, y» is voortgeplant, en de verbasterde naam van TRYN VAN » Limpen, en dit haar heldinneftuk daar noch in den monde »» der onde Iniden als beftorven is. Echter zouden wij haar » alleen op een oude vertellinge niet hebben willen, noch » durven gedenken, zoo wij haar bij geene Schrijvers ge- ss me Idt vondeo. Ondertusfchen bekennen wij geene andere hier van ce hebbes aangeiroffen, dan wijlen den Heer jouan. TRYN van LIMPEM, enz. Si VAN BEVERWYEK, Schepen, en vermaart Geneesheer, dordrecht, alom, voornamelijk door zijne geneeskundige, schrifren, wel bekent, in zijn boek van d’Uitnemena-tt, dce$ vrouwelijfken gefuchts, op de 453, 454, 455 biladé, zijden, daar wij al het bovenstände als van woorde tot, woorde vit getrokken hebben. Op wat gezag nu die bes rocmde Heer in dit verhaal heeft gefteunt; konnen wij niet nitvisfchen; echter is ’t vermoedelijk, dat hij ’cr on- Wraakbsare asntekeningen van dien tijdt toe zal gevondent en gebeezigt hebben, zonder zich alleen op een mondelin-ss ge Overleveringe te veriaaten: doch alles blijve het vrij ef Onzijdig oordeel des lezers in dit fuk, gelijk in meer ané dere twijfelzinnige gevallen, ter overweeginge aanbevolen. Van het vermaarde Verbond eu Smeekfchrif der Edeien, ’é weik, in den Jaare 1566, aan de Landvoogdesfe wierd¢ overhandigd. Hij vergenoegde zich niet met deeze onderte- kening, maar zijn Zwaard gewet, en zijnen boog gefpannen hebbende, was hij een der eerfle kampioenen, die voor heré st2l van vrijheid in de bresfe spongen. Zeer gezien wag TsERAARTS bij Prinse wittem DEN, als bij weiken hij den post van Stalmeester bekleedde. Om de beiangen der goede zeake te bevorderen, deedt bij eenen keer na Frank: ijky doch wierdr, in den Jaare 1572, van daar te rug ontboo- dev; Bij zijne wederkomst zondt hem de Prins; met eenige Soldaten, na Viisfingen, met oogmerk, om, uit maam vat zijne Doorluchtizheid, als Stadhouder over Walcheren het gebied te voeren,. Om zich van dien last te kwijteny wag eene zijnet vroegite vertigten, het omzetren van de Stad Veere, welke het nog metden Spanjaard hieldt. Gehoipem door anderen, en onder deeze den berdemiden Jaxod stmne ZOON DE RYK, flaagde hij gelukkig in deezen welegs. Geen kicine zege, voorwaar, alzo Veere, in zeiden zin, heb Gesseggg a Magee 52 TSERAARTS. (JERONIMUS) SE aL AE IS SS AES PPS AE Magazijn der Zeeuwfche Eilanden was. Nict lang daor neg voerde TseRAarts het bewind over eenen tocleg, om heel tot in Henegonwen door te booren, ter hulpe van Graave LODE- WYK VAN Nass Av. Doch het bleek wel haast, dat dit ftuk zijne kragten te boven ging. Wanted zijn volk onderfchepte, op dien toge, driestwintig metalen Stukken Gefchut, door den Landvoogd na Séués gefehike. Dic deede hij na Viisfingen, en het Krijgsvolk na Zuidbeveland overfcheepen, met oogmerk om op de Stad Goes eenen sanflag te onderneemen. Hoewel de Stad zich in eenen genoegzaam weereloozen flaat bevondt, ten aanzien van haare Vestingwerken, wierdt, nogthans, TSERAARTS zeerraauwelijk ontvangen van eene bende uityevallen Krijgsvolk. Dit nietegenstände zondt hij eenen Trompetter, om de Stad op te eifehen; die, in ftede van het begeerde, kruid en lood for antwoord kreeg. Thans maakte TserAARTs aanftal om de Stad te beiegeren; maar zag af van zijn opzet, toen hij ver-nam, dat “er volk tot ontzet in aantogt was. Hi heert daar op na Viisfingen te rug, daar men hem de poort voor *t hoofd floot, om dat hij, op een enkel gerugt van ’s vijands aantogt, het beleg hade opgebroken. Het misnoegen, hier uit gerezen, kwam TSeRAARTS, dit mal, te boven, door een gelukkig gevegt, welk hij tegen peauvoir, Bevelhebber van Middelburg, hieldt; waar naa hij, om de nog aankleevende schanden af te wasfchen, zijuen tocleg op Goes hervatte. Omrent het midden van de maand Augustus des zelfden Jaars 1572, landde hij op het Eiland, en vertoonde zich voor de Stad, met ârieduizend man, op twee onder-fcheidene plaatzen, Naa de Stad, uit het gefchut, gebeuleet te hebben Frieden zich TserAArTs, nevens den Overfte HuN- Froor, aan ’t hoofd van tweeduizend man, allen draagende *witte hembden over hun gewoov gewoat, en rukte daar mede aan, in *t hol'e van den nacht. Het oogmerk was, om de Stad, door beladdering en beklimming, te bemagtigen. Die ‘van binnen, hier van verwitiigd, hjelden zich flil,  overvallen, eer nog zijn ramp op Zuidbeveland aldaar rugtbaar was gewordev. Doch ook hier miste hem zijn toe- leg, en wierde hij met {chande afgeweezen. Zo veele rampen, die elkander kort op de hielen volgden, deeden het misnoegen, voorheen reeds tegen hem opzevat, herleeyen, en begon men zijne goede trouwe in verdenking te brengen. Men verhealde, onder andere, hoe hij eenen broeder, en nog meer bloedverwanten, bij den vijand hadr, en beflot daar vit tot de waarfchijniijkheid eener ongeoorlof- de verstandhoudinge. Dit alles maakte TSERAARTS ZO onver- duldigd, en hem het bewind zo moede, dat hij het op jakos smit, Heere van Raarland, overdroeg. Terftond hier op Walcheren verlaaten hebbende, vervoegde hij zich bij Prins WILLEM, daar hij zijn beklag deedt over de kladde, die hem Was aangewreeven, met aanbieding om, tegen Zijne lasteraars, zijnen goeden naam fn regte, of met den kling te verdeedigen. Daarenboven deedt hij, bij gedrukte brieven, zo in Holland els in Zeeland aangeplake, zijne befchuldigers voor zijne Doorluchtigheid dagvaarden, om in ’t aangezigt te zeg- gen, “t geen ze agter den rug van hem verfpreidden. Do Niemand kwam ten voorfchijo. Van hier, waarfchijnlijk, dat Prins wittem niet geraaden vondt, hem buiten bewind te houden. De reden van ’sMans ongelukken meent men ge-weest te zijn, dat hij eenen last, voor zijne fchouderen te zwaar, moest torfchen; als hebbende hij, met ongeoefend, van ginds en elders bij een geraapt volk, tegen oude Soldas-ten en kundige Hoplieden te worftelen. Ggggggse 3 Da. k4 TSERAARTS, (JERONIMUS) TUIL. SS Nee Dat het TseERAARTS aan geccen moed ontbrak, mogen wij fenigzins afligen, deels pit zijn bedrijf, geduurende het be- Jeg der Stud Haariem, waar binnen 'c bem gelukt was, me, geen gering gevaar, eenig Krijgsvolk te brengen; decls uit fen post, waar toe hij zich, door de benaauwde ftedelingen, Hiew gebruiken, Toen naamelijk de hongersnood, binnen flugriem, zecr fcherp bezon te prangen, en dit, onder bur- gers en fuluaaten, merkelijk overloopen tor den vijand ten gevolge hadt, beflot de Wethouderfchap, door eenige ver- trouwde lieden, zijne Doorlucitizheid van den toeftand der Stad, bij monde, te doen verwittigen, ‘TseRAARTs pevens eepen GouTiNn lieten zich daar toe gebruiken. Met een fnel- zelind Jagt, van kloeke Roeierg en met gefchut voorzien, flaken zij gelpkkiglijk over ’t Meir, en maakten voorts hunne opwagting bij den Prinfe; uit wicns naam zij voorts, door midde! van eene bricfdraageude Duive, door hen uit de St Ad medegenomen, aan hunne zenders lieten weeten, de beleidigen hadden niet te bezwijken, alzo zijnne Doorluchtig heid nu te Leiden was gekoomen, om tot het ontzet nader o» bij de hand te zijn.” Niet lang daar naa, als Geertruidenberg door ‘s Prinfen volk was ingenomen, wierdt TsERAARTS wot Gveihebber der Vestinge aangefteld. Doch hij bekleedde niet lang die waardigheid. Want het breeken der beelden en het schrenden der kerkfieraaden willende beletten, wierdt hij, in eenen oploop, door het Krijgsvolk omgebragt. Zie BOR en HOOFT. Tuit, een Dorp in Gedderland, in de Tielerwaart, recht tegen over Bommel gelegen, Het Dorp is zeer oud, naar-dien men het reeds in de Tiende Eeuw vermeld vindr. Men heeft er eene Gemeente van Hervormden, die door haaren eigen Leeraar wordt bediend. Niet verre buiten Zuéfegt een oudérwetsch Kufteel, Kufteel, of ook wel het TUIN. (Hotland) Men geeft deezen naam aan de aan de aan de afbeelding eener omtuininge of omheininge, van willigen tak geviogten, zo als dezelve vertoond wordt op het Zegel der Staaten van Holland en Westfriesland, binnen welken Tull eene Maagd zit. Reeds de Hollandfche Graaven uit den Huize van Beieren hebben dit Zegel gevoerd. Van den oor-prong diers Zinnebeelds ontmoeten wij het volgende berigt bij den Vaderlandfchen HiftoriefChrijver jaN WAGENAAR., JAN 5» VAN ARKEL, (dus {chrijfe hij ) hadt zich, in de Lente des Jaars 1405, van de Stad Woudrichem meester gemaakc, »» die, volgens de woeste wijze van Qorloogen deezcs tjds, eo» gcplonderd en verbrand, en coen wederom verlaaten werdt. Sä Hertog wittem van Beferen, de zesde van dien naam onder de Hollandfche Graven, kreeg hier zur gehen. Ujding van, of hij beschreiben, heirvaart, en rukte, van Stigtfehe hulpbenden verzeld, ten Lande van Arke, in, — Behalve het Slot Arke, even buiten Gorinchem, aan de Oostzijde, flaande, wareu er nog twee of drie Vestingen hier omtrent, Gasperne met Hageffein, en Everfein, den Huize van Arke, bij koop, aangekomen. Everfein stondt digt aan de Lek: Gasperne en Hagefrin bij elkander, een vierende! uur gaans meer landwaards in. Hertog wittem floeg zig voor de twee laatstgemelde Plaatfen neder: de Stigifchen belegerden Everfein. Voor efter hadt witllem, een voor elke Plaats, een Blokhuis opgeworpeu, waaruit de zelve befchooren werden. Ook hade hij, om den toevoer naar Leverfein te belewen, de Lek met paalwerk afzedamd, sy 12 Hooimaand, werden de Plaatfen eerst befchooten. Doca leedt n Lang, of men vonde geraadeo, dezelven naauw »» te befluiten, en, door uithongering, tot overgaave te »» dwingen. Eenige maanden te vooren, hadden Hertog wiL- v> LEM, Bisfchop Frrepai (van Usrecht) en eenigen der o> Vettrouwdite Edeien eene foort van Ridderlijk teken aan », den hals gedrangen, beftaande in eene ronde goude Hegge os Of Tuin, met een Hek afgelhooren. Niemant wist, wat hier ss Mede beduid wierdt. Doch toen men naderhand Gasperne so Met Hageflein, en Everflein, mec een Hegge van vast »» paalwerk, verbonden door willigen takken, en met aarde Gggggg 4 “yy ON “e es _ ies nee =e ek wa Te Sg co et imnici 36 PIIN, (Hollandfche) TUL en’ WAAL, enz, »» en rijs aangevuld, zag omringen, verstondte men, dat dit »» Ridderteken te kennen gaf, dat ket befluir, om deeze Ves- ' gs Ungen, door belég, tot de overgave te dwingen, reeds 9» Voorlang genomen geweest was. Men wil, dat men, f{e- xy Gert, dit te »» Katten op de Graaflijke zegels en munten scbragt y heeft; op welken ket Wapen en de Mangd van Holland, ss beflogren in eene Hegge, gemeldijk de Holland, die Tuin 1» Gebaamd, afgebeeld is.” Elders onrmoeten wij de volgende woorden van zckeren Franfchen Schrijver, die niet Jang daar naa geleeft heeft. Tut en "T was, eene Heerlijkheid in het Overkwartier yan "C Stiche van Osrecht, aan de Lek, wsfchen Vianen en Kuilenburg. Voormaals was zij nu met deeze, dan met eene andere Heerlijkheid vereenigd. Thans beftaat zij op zich zel- ve, en wordt haare uitgeltrekteid op tweehonderd en zeven- tig Morgens en vierhonderd Roeden gronds begroot. Bij de jongfte opneeming telde men ‘er vijftig Huizen. Tul of Tule ig eene Buurt, zonder Kerk, Van het Dorp *¢ Waal, zal naderhand in een afzonderlijk Artikel, gefproken worden. Tur, (CNIKOLAAS) berem d Amfterdamsch Regent en Gee neesheer, kwam ter waereld, op den elfden O&ober des Jaars 1593. Volgens de meer eenvoudiger gewoonten var dien tijd, voerde hij den naam van Dr. CLADS PIETERSZOON FÖP, en vinden wij, op de Regeeringslijst der Stad, o's mans gaam aldus gefpeld. Op den ouderdom van negenéntwintig jaz rit tl ngayaynunnit. TULP. (NIKOLAAS) 5) TT A A RN A I TE AT TT jatren, te weeten, in den Jaaren 1622, wierde hij tot Raad en Schepen zijner Geboorteitad verkooren. Vijfmaalen, te sweeten, in de Jaaren 1624, 1627, 1634, 1641 en 1642, bek'eedde hij, zedert, de laatstgemelde waardigheid. In dea Jeare 1654 beklom hij het Burgemesterlijk geftoelte, en zat, behalven de eerfte reize, nog driemaalen in hetzelve, naame-lijk, in de Jaaren 1656, 16 66 en 1671. Verfcheiden voor- beelden leveren de Regeeringslijsten van duflerdam uit, dat Manonen, die de werkdaadige Geneeskunde beocffenden, en da- gelijks, bij geringen en aanzielijken, aan het krankbedd ever- fcheenen, zo als het geval was van onzen TULP, met de Burgemesterlijke waardigheid tevens bekleed waren. De Heer TULP, naamelijk, naa zich in de Geneeskunde geocfiend, en in die weetenfchap den Doktoraalen trap te hebben beklom- men, zette zich in zijne Geboorteplaats neder. Behalven ’e geen hij, als Regent, ten beste van Siad en Vaderland ver- rigtte, heeft hij -zich bij de burgerij verdientteliik gemsakt, door zijne bevordering van eenige inrigtiagen, de Geneeskun. de betreffunde. Onder andere gebrekkelijkheden, cie op het algemeene: welzija een zeer nadeeligen invloed hatden, viel men dikmaals klagtig over de flegte gefteldheid der Apothee- ken, en hoe dezelve dikmaals van de meest dienftige genees- middelen niet genoeg of geheel onvoorzien waren. Dr, tuLp, het groot nadecl daar van gevoclende, was op verbetering bedagt, en flaagde daar in zeer gelukkig. Op din achtcienden April des Jaars 1635, eenige voornaame Dodtoren in de Ge- neeskunde ten zijnen Huize vergastende, deedt hij hun den voorflag, of zij niet met hem van oordeel waren. dat het zeer heilzaam zijn zoude, een nieuw dus genaamd Wrntelbock op te ftellen, naar ’t welk alle Apothekers der Stad zich zou- den te gedraagen hebben. De voorflag vondt cerftond bij de meesten bijval, en wierdt, naa eenig overleg, algemeen goed- gekeurd. Men benoemde {traks zeven Doktoren, aan welke de volvoering van een Ontwerp wierdt opgedraagen. ‘Dr, TULP was anu het hoofd derzeiven. Het gezelfchap, de op. genomene taak met ijver voortzettende, bevondt zich fpoedig gereed met een Ontwerp; ’t welk eerst aan drie der voor- vaamfte Apothekers , en vervolgens aan alle Duktoren der Gegegegs § Suad 58 TULP. CNIKOLAAS) Stad voorgelcid, en wel dra alzemeen wierdt goedgekeurd. Men gaf ’er vervolgens kennis van aan de Wethouderfchap , die het Opfiel met haare goedkeuring bekragtigde, en, in den aanvang des Jaars 1626, algemeen hier ter ftede invoerde. De heilzasme inval van Dr. tcLe was de grondflag van het Genoouthap van Geneesmecsteren, of Collegium Medicum, "t welk zedert wierde opgericit. Daarenboven gaf de Heer TULP, van tijd tot tijd, lesfen in de Geneeskunde, in een Vertrek boven de geweezene kleine Vleeschhal in de Nes, Hij volhardde in dit heilzaam werk, tot dat hij met de Bur- gemeestcrlijke waardigheid veréerd wierdt. Behalven dit alles heeft hij gefchreeven Geneeskundige Aanmerkingen, die in ’t Latijn en Nederduitsch zijn in °t licht gegeeven. Bij den Heer 3. was Gensar vinden wij eene bijzonderheid vermeld, den Heer tue betreffende, welke wij niet kuonen nalaten, hier te vermelden. Op den achtéotwintigiten Janua-rij des Jaars 1672 was het vijftig jaaren geleeden, zints de Dr. tutp tot Raad in de Vroedfchap der Stad verkoozen was, Het zeldzaam geluk beflot bij met een plegtigen maaltijdte vieren, en alle de Burgemeesters en Raaden daar toe te nodigen. De Burgemeester woonde aan de Westzijde der Keizersgraft, tusfchen de Westermarkt en de Reeftraar. Om het aanziellijk en calrijk gezelfchap behorlijk te kunnen plaatzen, hadt de Heer torr, iu den Tuin agter zijo Huis, eene ruime Loots doen opflan, en met eene zekere blaauwe ftof behangen. De maalijd wierdt ’s middags gehouden, Was zeer kostbaer en pragtig, en beftonde vit drie onderfcheidene opiisfchingen. Bij ieder aanrigting wierde ‘er een La-tijnsch vers voorgeleezen en omgedeld. Het eerfte was gemächt door den Heer jan six Toen Schepen, en naderhand Burgemaster; het tweede door den Hoogleeraar pernus FRANCIUS; het derde door den Heer FRANCOIS DE VICQ. Bij de tweede omdecling, ontving, daarenboven, ieder Gasten Zilveren Gedenkpenning’, op de gelegenheid flaande, Her gezelfehafte "savonds ten elf uure. Twee bijzon-deren vindémen men wijders van dezen Maaltijd aangetekend: de een, ten dien tijde, vrij algemeen; de andere een zeid-zeamheid. De eerfte was, dat ieder Gasten een zwaaren cho-tel set met Suikergebak en ingelegd Ooft van ’t naageregt na huis mam; de andere, dat den Gasten Pijpen wierden oe nevens Tabak op Porceleinen schott. De Heer tutp overleidt, op den twaalfden Seneenbier des Jaars 1674, en alzo in den oderdom van ééne maand min der dan eenéntachtig sagen. Hij hade eené dogter verwekr, die de echtgenoote wierdt van den ftraks genoemden Heere j4N six, Heere van Wimmenum en Vromace, Schepen en Burgemesser der Stad. Zie COMMELIN en WAGENAAR, Befchrijs ving van Amflerdam; BraNoT, Dag> wijzer. Turcg, (P. Le) gen inwooner en burger van Viisfingen, die, in den jongften Oorlog cusfchen de Staaten der Veréenig de Gewesten en het Rijk van England, ats Kaaper - Kapitein en zeer bercemden nam verworven, en op cen vijand me- nig vetten buit bemagtigt heeft. In den Jaare 1781 op eenen kruistog zijnde uitgezeild, keerde hij nog voor het einde van dat, of in den aanvang van het volzende jaar, te rug, maa het doorftsan van zeer groote gevaaren, doch met een aanzielijk voordeel; hebbende hij voor meer dan achttien- duizend guilders Rantzoenen gemaakt. Bij zijne wederkomst ré Viisfingen, hadt hij aan boord twee Engelfche Luitenanten en zes Matroozen, onlangs gediend hebbende op het Engelsch Fregat /Amitié Royale. Het laatstgemelde Vaartuig, geboord voor vieréntwintig, doch flegts gewaperd met acht Stukken Gefchut, was uit eene der Franfche Zeehavens na Madras in Zee geftoken, en met Kri jgsbehoeften en Kostbaarheden zd Zwaar belaaden, dat het een en ander op de waarde van ruim twee Tonnen Gouds gefchat wierdt. Het hade zich onder het Convoy van Brese begeeven, doch het ongeluk gehad, door de Engelfchen van het Geleide sfyefseeden, en vervolgens genomen te worden. Zes dagen hadden de Engelfchen het Franfche (chip reeds in hunne magt gehad, tocu de dappere LE TURCQ hun ontmoette, en na de bestemming hunner reize vraagde, Geen antwoord naar zijnen zijn bekomende, deedt de Vlisfinger zijn gefchut losbranden, met zulk een gevolg, dat de Engelfche Prijsmeesters zich genoodzaakt yonden, hun- nen vetten prooi te laaten flippen. Bij deeze onverwagte verlosfing, zo ras de Franfchen de Engelfche Vieg zagem strijken, en de Hollandfehe ophijzen, riepen ze, in de ver- rukking van opgetogene blijdfchap, uit: Zier daar de Hollandfehe Viag! wij zijn geene gevangenen meer! Volgens den wil van Le TuRCQ, aanvaardde de Heer GRAND Gefangenen. MAISON MARTIN, vat nieuws, het bevel over zijn fchip, en wierde hetzelve tot aan de. Sordings geleid. Nog geleid. Nog geleidet et Franfche, bemsgtigde onze Kaaper-Kapitein een fchip, met Aardappelen gelaaden; doch een zwaare ftorm deedt hem daar van verwijderen. Oden zesden Februar des Jaars 1782, ktäte Le Turcq, met het Kaaperchip de Viissinger, van nieuws, in Zee. In den nacht voorbij Douvres gezeild zijnde, ondekte hij, met het aanbreeken van den dag, eene Vloot, waar op hij ter- stond aanhieldt, om dezelve te verkundschappen. Wel haast vernam hij, dat de Vioot beftondr nic eene menigte Engelfche Koopvaardij- en Voorraad{chepen, begeleid door zes fterk gewapende Fregatten. In weerwil hier van, zijnen kans waar- neemende, fnijdt Le TURCQ eene Sloep en eene Brik van het Convoy af, en naa eenige fchooten op de Sloep gedaan te hebben, noodzaakt hij dezelve zich over te geeven, doet wijders eenen Prijsmeester, nevens twee man, op dezcive overgaan, met bevel om Zuid-Zuid-Westwaarts koers te zetten, Thans wendde hij na de Brik; doch, hoewel het hem gelukte, haar de Viag te doen ftrijken, konde hij er, egter, geen bezit van neemen, uit hoofde van de nabijbeid der Fregatten, die op hem afkw amen. Intusfchen zag onze Keaper-Kapitän, dat de Sloep, in ftede van den aangeweckenen koers te volgen, den fteven na de Engelfche Vioot wendde, en dezelve zogt te bereiken. Een stout beflait nam hier op onze onverzägde Kaaper. Hij -werpt zich in het midden der vijandelijke Vloot, klamt zijnen ontviagten Prijs an boord, neemt hem op het Sleeptouw, en zeilt met zij-nen prooi na de ruimte, ondanks een geweldig vuur, "t welk van alle zijden op hem los brandde. Thans vernam LE TURCQs dat de Sloep, bij den eerften aanval, twee grondfchooten vaa hem hadt bekoomen; dat zij in gevaar van zinken was, en de manfchap hierom geraaden hadt gevonden, tot lijfs en lee-vensberginge, zich wederom onder de Vioot te begeeven. Vergeefs vervolgten de Englisch-Friedens Fregatten onzen Kapitel, tot snaamiddags cen drie uure; hij ramtf{ueneerde, geduurende dien tijd, de Sloep voor tweeduizend Guinies, welke hij voorts aan zijne Reeders overmaakte. Le turcg hervatte wel haast zijoen kruistogt, en bemag- sigde, eenen nieuwen Prijs. Vervolgens onder den Engelfchen Wal vervailen zijude, raakte hij aldaar handgemees met vier gewapende Engelfche Sloepen, die hem omfingelden, doch, maa twee uuren vegtevs, van hem afhielden, om voorts vervangen te worden van een grooten Engelfchen Kaz. per; die, naa even lang vegtens, insgelijks moest sfdeinzen. Op den achtienden Maart kwam Le turcg voor V/isfingen ten anker, in een zeer ontretterden flaat, bhebbende aan boord twee dooden en eenige gekwetften. Een zijner gefveuvelden was cen /taliaan; man van veel moeds: want als hem ziju eene arm was afgefchooten, loste hij nog met den anderen een fiuk gefchut; doch viel kort daar Ode de gedruckter neder. Gelijk voor Le Turgc's behoudene turgc's behoudene turgc, in de Kerk te Viisfingen, openlijke dankzeggingen gedaan wicrden, zu betoond ook de Reederij haar genoegen over ’s Mans verrigingen, door treffelijke eeregefchenken. Zij begiigde hem met een Zilveren Sabel, hangende aan een kostbaaren Draag-band; op welke Plast, insgelijks van Zilver, met toeftemming der Regeeringe, het Wapen der Stad Viisfingen gegraveerd was, Daarenboven ontving hij nog ten gefchenke, een paar fraai gewerkte Piftolen, met Zilver ingelegd. Niet zo gelukkig flaagde Le TuRCQ op den laatiten togr, dien wij van hem vermeld vinden. De Noord-Zce krielde mu van Engelfche Kaapers, eu viel het de onzen bijkans on-doenlijk, niet in bhunne handen te vervallen, althans met hun in gevegt te gerasken. In den Zomer des gemelden Jaars 1782, wederom zijnde nitgezeild, wierdt hij handgemeen met Ein Epgelsch Fregat. Het gevegt dourde vijf glazen: Naden verilies van eenéntwintig dooden en zeventien gekwetten, was onze Kaaper genoodzaakr, de Viag te strijken en zich over te geeven. Hij zelve bevondt zich onder de zeventien gekweilten; hebbende aan zijn Kackebeen, Borst en Schouders, zwaare kwetzuuren ontvangen. In Enge/and aan landgebragt, en voorts in hegtenisfe gefteld zijnde, hadt hij hee geluk, van zijn wonden spodig te geneezen, en vervolgens de Gevangeuisfe te ontviugten. In het begin van September wam hij te Viisfingen, doch genoegzaam zonder Kaakebeen an de eene zijde. De Reederij beloofde hem, terftond daar op, een nieuw fchip; doch om de Vredehandelingen, aarr welke, eerlang, gearbeid wierdt, nam het kaapen een ecinde. Zie Nieuwe Nederland{che faarboeken voor ’t Jaar 1782. Tunnincius, (GERARDUS) wierdt gebooren te Leiden, in den Jaare 1566, van zeer eerlijke en niet onaanzienlijke Ou-deren. In zij ue vroege jeugd ontving hij eenig onderwijs in de Latiirfche en de Franfche taale, in zijne geboorteftad, doch, naar het schijnt, niet met oogmerk om hem tot de beoeffening van eerige geleerde Weetenfchap op te leiden. In zijne aankoomende Jongslingfchap {chijnt hij, eenigen tijd, zich te /:nkturzen onthouden te hebbep. Hatma verhaalt, dat zijn Vader hem derwaarts zondt, om bij eene Regtszes leerde in die Srad op diens Komroir te fchrijven, en alzo hec werkdaadig gedeeite der bebandelinge van Regtszaaken te Jeeren. De buvirengewoone ijver en naarfligheid, met welke hij hier zijne zaaken waarnam, als mede de voegzaame ge- fchiktheid, weike men cot een kundige Regtsgeleerde in hem zag uitblinken, bewoogen zijnen Vader, aan zijne Opvoeding, ten dien einde, cenen meer geregelden loop te geeven, Meer bepaaldelijk dan vourheen leide hierom de Jongeling zich toe op de kevnisfe der Latijniche taale; maakte voorts geene ge- ringe vorderingen in de Wiskunde en Wijsbegeerte, en leide vervolgens zich mict zo veel ijvers toe op de Regtsgeleerd-' : 5 TUNNINGIUS, (GERARDUS) TURF. 69 heid, dat hij, reeds op den onderdom van tweeéntwintig jaaren, tot de Doktoraale waardigheid bevorderd wierdt. Thans nam hij zijn verblijf in sGraavenhage, alwaar hij den post van Advekaat, voor het Hof van Holland, met zo veel roems waarnam, en zo veele blijken van zijne kunde en be-drevenheid vertoonde, dat de Bezorgers van hee Hoogefchool re Leiden te raade wiercen, het Hooglecraarampt in de Regts-geleerdheid aan hem op ce draagen. De beroemde joseprus JUSTUS SCALIGER, in den fnare 1593, beroepen zijnde tot Profesfor Honorarius aan 't traks gemelde Hoogefchool, wierdt onze TUNNINGUS, door de Siaaten van Holland, na Frankrijk afgevaardigd, om den gelcerden man herwearts te geleiden. Naa her fluiten van het Beftand met Spanje, in den Isare 1609, beving onzen Hoogleersar de lust, om in de Zomer-Vakantie van den Jaare 1610, eene reize na Brabant te doer. Van dezen togt keerde hij niet te rug. Want zit-tende in eenen Koetswagen, niet verre van Bruel, wierdt hij van eene Beroerce aangetast, die, binnen weinige oogenblikken, hem den jongften adem deedt haalen, in het vijfén-veertigfte jaar zijns o Underdoms. In het Körper van de Körper van de Körper van de Catharina, in de gemeldet Stad, wierde hij erlijkter aarde befteld. Men heeft van heen enen reeks van gedenkwaardige Spreuken en Vertellingen, ult Grietche, La-sijnfche, Frage, Htaliaanfche en Spaanfcke Schrijvers bij en verzameld. Onze Hoogleeraar hadt eenen broeder, jo- HANNES TUNNINGIUS genaamd, die bij Prins reeDERIK HENRIE van ORANJE den post van Geheimfchrijver heeft bekleed. Zie orters, Befchrijvirg der Stad Lei-den. Torr, eene zeer bekende brandftoffe in de Veréenige Provincien, doch in andere Gewesten zo ongemeen, dat men 