Vrijmoedige Bedenkingen
None
Het domme bygeloovige voorgeslacht moge het van groot bekng voor den mensch gerekend hebben, te weten wat van de dingen des hemels zij! Laten wy wijzer zijn, en onzen kostharen diergelijke bespi^elingen niet verspilen! Neen! maar houden wy ons veeleer bezig met de beste middelen, om aanzien en eer te verkrijgen, om geld te verzamelen, ten einde onze ddften en begeerlijkheden den * Dat dh door de mcnig^ildigc ladicdc cn liberie hcrrocm^ het zij roodoit, het zq bedcktclijk gdccrd wordt, kan zeer ligt bewezen vofdcn utt hunnc eigcoc scfaiiftcn, ootweipcn, en werkzaamhcden. Doe nimmi hccft zich hicfter meer onbewin^ield CQ oobesdiaamd oitgdatcn, dan ccn zekere Robert Owen, die, in dczc hatste jarcn, in Rngrinifl ccn ootwcrp faeeft  Tan Groot Britanje ziet opgeschreffen, en door wieren tossen dan ook reeds aanziellen sommen by een Teizameld zijn, waarmede bercids een inrichtung in den geest Tan dien a6chuweliiken dweeper (de ziel en a%od deser m a atsch a p py) is bewerksteflig. Die Tan deze Godstasteriiike en ook tifd juist kenscfactsende ontwerpen en beschikkingen meer Terlangt te weten, raac^Jege het Bdiaburgsdie Tijd- sdirift The Chrittim Imstrmtor V9I. xxn. u**. m. Manb. 1823. Zoo verrc gaat derazemy Tan bet ontwerpen maken in onze dagen, de haat tegen God en Godsdienst by de Verlicfaters en HerTormas onzer eeuw, en de domheidendwcepcryTanTeiendier Rn g el srhrdoo idiii fe i8 »wiervoor- beeld gehcel het Taste land in alles acdert lang begrifpt te moeten op- volgen! Intusacfaen zifn zoodanige wezens ten minsim MmfMM/ / Tan ooze hifhrigr naburcn en Tan de laauwe Sktrm/m van ons land kan men bct2jelfdc niet zeggctL voUen teugel te kunnen vieren, in 6€n woord, met de aard- sdie dingen: want deze alleen zijn wezenlijkl Laat ons eten ende drinken, want morgen sterven vry,'* En het is dan ook ten gevolge van deze leer van ver- draagzaamheid, dat hare voorstanders de volken alomme in beweging brengen en oproepen, om hunne wettige Over- heden niet te verdragen; om de duisterlingen, die aan Gods- dienst en maatschappelijke orde met hun ouderwetsch ge- weten nog gehecht zijn, niet te verdragen, om de gevoelens van hun, die in hun Kerkgenootschap geene begrippen willen ingevoerd hebben, met deszelfs geloofsbelijdenis strijdig, niet te verdragen; en om, in 66n woord, geene ande- re rechten, dan die van eenige oproerige, dwaze, en eerlooze fUosofen, te erkennen, of te verdragen. daar de verdraag- zaamheid van de Jacobijnen, die Lodewijk den Zestienden* ombrachten, en met hem al wat niet verdraagzaam genoeg was voor de afschuwlijkste buitensporigheden van godde- loosheid en bandeloosheid, en niet onVerdraagzaam genoeg tegen al wat eenmaal heilig en dierbaar was aan het mensch- dom ! Zie daar de verdraagzaamheid van de Duitsche Eed- genooten, waarvan Kotzebue^ *het slachtofFer is geweest, van den liberalen moordenaar van den Hertog van Berry^, en van de Engelsche Radicalen, die op het punt waren alle de Ministers van hun land op 66ntn dag van kant te maken!® O welk eene heerlijke verdraagzaamheid, die gepredikt is door de Ongodisten van alle Natien, die verkondigd is door het uitvaagsel van het menschdom, en wier heersdiappy is uitgebreid door middel van schayotten, van bajonetten, en van moorddolken! O misbruik der heiligste woordeni 3 Lj>dewijk den Zestienden : de Fran- sc koning die in 1793 tijdens de Franse revolutie onthoofd werd 6 Kot^ebue: Duits blijspeldichter ( 1 76 1 - 1 8 1 9) ; hi j spotte met het vcrlangen van het volk naar een grondwct en naar vrijhcid van drukpers, waardoor hij de haat van de *Burschenschaften* op zich laadde. 2ij 200: maar vergeet men de Robespierre's, de Marat's, de Danton's, de Le Bon's, de van Damme's van de tegen-woordige? Men spreekt van de St. Bartholomew's nacht en van de Inquisitiel Wij verfoeien die. Maar men behoorde eindeloos meer te verfoeien de republikanische huweilijken, en de canonnades, en de lantaarnstrafers, en 200 vek andere helsche gruwelen van den Geest der Eeuw, die 2ich 266 verlicht, en 266 menschlievend noemt. Men spreekt van de barbaarschheid der middeneeuwen, tcrwijl men alle trekken van grotoed, edelmoedigheid, en Godvrucht, die in de2elve hebben uitgeblonken, 2orgvuldig onderdrukt of mismaakt. Maar wat 2ullen wy 2eggen van de barbaarschheid der gantsch niet ridderlijke Jacobijnen, die een onschuldig kind, hun wettigen Koning Lodewijk XVTP^ van Frankrijk op de afgrijslijkste wij2e gefolterd, verdorren, en vermoord hebben. Wat 2ullen wy 2eggen van een hoop oproerigen, die 2ich tegen den wil des hemels en tegen het verlangen en den dierbaarsten wensch van het Spaans Che volk, de Cortes van Spanje noemen, en van hun met ge- 9 Vorst dezer wereM : ssLtSLTi n\. 14 lantaamstraffen : ophangingen 10 verschooning: vcrontschuldiging la lanteme = aan de galgl) 11 /2o^«^/errtf cn de volgcnde figu- 15 Lodewijk '1/7/(1785-1795?), ren hebben allc een (wrede) rol zoon van Lodewijk x vi en Ma- gespeeld ten tijde van de Fran- rie Antoinette, heeft met zijn se revolutie of kort daama ouders gevangen gezeten in de 12 St, BarthkmVs nacht: moord- Temple te Parijs, waarhij slecht partij op de hugenoten op 24 bchandeld is. Hoe er een einde aug. 1572 gekomen is aan zijn leven weet 1 3 republikeinsche huwelijken : ge- men niet met zekerheid dwongenhuwelijkentusseneen 16 Cortes: volksvertegenwoordi- adellijke dame en een republi- ging kein wdd ingenomen gezag gebruik maken, om hunnen Vorst^ gevangen te houden, te honen, en te martelen, en zijne jeugdige Gemalin, in het zelfde lot deelende, op de af- sch wdd ingenomen gezag gebruik maken, om hunnen Vorst^ gevangen te houden, te honen, en te martelen, en zijne jeugdige Gemalin, in het zelfde lot deelende, op de af- sch wdd ingenomen gezag gebruik maken, om hunnen Vorst^ gevangen te houden, te honen, en te martelen, en zijne jeugdige Gemalin, in het zelfde lot deelende, op de af- sch wdd ingenomen gezag gebruik maken, om hunnen Vorst^ gevangen te houden, te honen, en te martelen, en zijne jeugdige Gemalin, in het zelfde lot deelende, op de af- sch uwelijkste en goddeiooste wijze, bloei, gezondheid, en leven te ontnemen. Of is het, om dat men in deze eeuw geheele volken tegen elkander ziet optrekken; is het om dat er thands legers van honderdduizenden ten strijde gaan, terwijl men dezelve in vroeger tijd slechts by duizenden rekende, dat men onze euw minder oorlogzuchtig en minder bloeddorstig zal noemen? Of is het wellicht, om dat men eertijds den misdager streng kastijdde, en den braven burger in zijn leven, eer, en fortuin krachtdadig handhaafde, terwijl men thands met eene lafliartige kauwheid de openbare rustverstoorders slechts ten halve durft temmen, en de orde der maatschappy niet dan met ecn zekere schroomvalligheid bewaren, dat men dezc eeuw menschlievender heeten moet? Het zij verre, dat wy alien in zulk eene verregaande verwarring van denkbeelden en woorden zouden deelenl Neen! veeleerishetwaarachtig, dat de Gesdiiedenis geen voorbecld geeft van inwendige wreedheid en onmenschlijkheid, waar onze eeuw niet de wedergade, en meer dan de wedergade van heeft. Maar laauwer van gestel, van denk- wijze, van gevoel, brengt zy misschien in het kwade die ufterlijke önergie niet, die de grootere vedrkracht van het voorgeslacht noodzakelijk tot uitersten bracht beide in het goede. Want wy zuUen toch wel niet roe-men op meer inrichtingen van wezenlijke weldadigheid, dan de tijd onzer voorvaderen zag. Ik zwijg van die lang verloopen dagen, toen de kloosters (naderhand door de naturwissenschaft verdorvenheid van den mensch, die in alle zijne instellingen, als* in zich zelven, zoo diep verbasterd is) de heerlijkste voorbeelden gaven van zelfopoffering en liefde ten bchoeve van zieken, gewonden, en nooddrufdgen: maar vergeten wy althands de aan onzen leeftijd*® nadere* dagen niet, die zoo vruchtbaar waren in het stichten van allerlei. 17 Vorst: Ferdinand vii. Da Cos- de wedergade: het equivalent ta geeft hier vanuit 2ijn stand- 19 als: evenais punt de gebeuftenissen in Span- 20 leeftyd: tijd Je in 1820 weer 21 nadire: meer nabije. Go( Leshuien en liefde-inrichtungen, waarby men, niet een hoogmoedige weldadigheid, die 2ich zelve vergoden will, maar uitsluitend de eer van God en het welzijn des naasten in het oog had. In die dagen had men gegruwd van een oontwerp, om een 20ogenaamde algemeene eeredienst in te voeren ten behoeve van een Armengesticht, en men had den willekeur niet 200 verre gebracht, als om zich het recht aan te matigen getrouwde beden, buiten hunnen will, uit wel-dadigheid van elkander te scheiden. Maar wy schafen de slaverny der Negers af - Dat is te 2eggen, men heeft daartoe in on2e eeuw het ontwerp ge- vormd. Van het ontwerp tot de uitvoering is, byzonder in de2e verlidite eeuw, nog een groote afstand. Intusschen bewijst dit ontwerp op 2ich zelve even weinig de ihcnsch- lievende strekking van het thands bestaande geslacht, als het vermaarde ontwerp van den Abt de St. Pierre, de vre- delievendheid van zijnen tijd bewijst. Doch, wat daar 00k van 2ij, wat is dat geheele ontwerp, waarvan de wezenlijke weldadigheid, ten aanzien der voorwerpen zelve van het filosofisch medelijden, nog 200 2eer en op 200 vele en gewichtige gronden betwist wordt? Ik houde het daarvoor, dat de afschafling van de slaverny der Negers almede bc- hoort tot die hersenschimmige menschlijke wijsheid, die de Almacht wil vooruitloopen, en niets uit 2al richten ten goe- de, maar veeleer eindeloos veel ten kwade. Zoo immers laat het 2ich tot nog toe aanzien, hoe weinig men dan 00k in de da Ad met het ontwerp gevorderd is. Te recht 2egt een Fransch Schrijver van veel verstand en naam er het volgende van: „De Wijsbegeerte on2er dagen tracht overal den loop der natuur, 200 wel als die der Voor2ienigheid om te keeren: daarom heeft 2y ook met groot geschreeuw de vrijheid der Negers geeisdit, 2onder bedenking, 2onder voor2org, 2on- der onder2oek of de2e menschen wel vatbaar of ten min- 22 Het verzet tegen slavemij en slavenhandel behoort tot de ideeen van de Verlichting en de Franse revolutie. In de Franse Westindische kolonien was de slavemij abrupt afgeschaft, wat tot grote mistoestanden aanlei- ding gegeven had; Napoleon heeft de slavemij toen weer ge- deeltelijk hersteld Abt de St. Pierre: Charles Ir6- n^e Gistel, Frans schrijver (1658- 1745). Hij schreef Projet de paix peij)itueUe, een boek met theories over een algemene Europese statenbond etc. 142 Sten rijp waren yoor die vrijmaking. Wat is het gevolg ge-weest? Verwoesting der colonien, moord der planters, volslagen regenngloosheid, bloedige en doodelijke porlogen." In alle deze dingen dan gaat men zondern kennis van 2aken of ovedeg naar de bespiegelingen van een verbeelding te werk, die een wereld naar hare wetten wil scheppen, of hervormen, en de besdiikkingen der Voorzienigheid beschimpen en verbeteren. Ol dat wy ons van deze vermetelheid wachten. De toren van Babei is daaraan haar oorsprong verschuldigd. En wat werd er van hare stichters? Zy zijn verstrooid, en hunne talen zijn verward, en hunne entwerpen zijn verjideld, tot een voorbeeld aan den van hoogmoed en ijdelheid inimer opgeblazen mensch. In den geest heeft men dat Babel zedert duizend maal herbouwd, en duizendmaal heeft God de zwakke en verdorven stervelingen beschaamd, die zich een naam willen maken door in de rechten des hemels te treden. Vergenoegen wy ons dan met de plicht te vervuUen, die ieder dag ons aanwijst, en die de Voorzienigheid aan ieder onzer naar mate van zijne vermogens, van zijne betrek- kingen, en van de waarachtige behoeften onzer medemens schen heeft opgelegd; en stellen wy ons niet in de plaats van den Vader, die in de Hemelen is, als hadden wy zijne schepselen liever dan Hy zelve. NeenI zoo op het nage- slacht van Qiam nog de vloek rust van den gehoonden Aartsvader, ook aan dien vloek heeft Gods oneindige barm- hartigheid een zegen ter verzachting gehecht; en de Neger, wien de door Hem bepaalde orde aan den naar lichaam en ziel verre boven hem verhevenen blanken heeft dienstbaar gemaakt, geniet daartegen een veiligheid, een welvaart in zijnen staat, die een oneindig getal vrijen in den hunnen vaak ontbeert. Die slavemy sluit hem ook niet uit van die alles vervuUende Goedheid, die zich op zoo vele en zoo onderscheidene wijzen openbaart, verre boven onze be- vatting en boven onze verbeelding. In dien hoogeren staat. Wartoe het kortstondig verblijf op aarde slechts eene voorbereiding is, zullen wy eenmaal de aanbiddelijke Wijsheid creditvaardigen, die een zoo groot en veelvuldig onder- Gen. IX 25, 26, 27. 24 d«r: op de 2) zie Gen. 11 : 1-9 scheid tusschen Adams kinderen gewild heeft, en wy 2ullen de Waanwijsheid vetfoeien en bekkgen, waatmede wy zijne ondoorgrondelijke ontwetpen 200 dikwerf, schoon** vruchteloos, trachten te verijdelen in onze blindheid. Zie daar dan de aart der menschlijkheid van ooze eeuw: verwaarloo2ing van de dagelijksche plichten, en een ramp- zalige ijver om in de besdiikkingen, ja! in de plaats van God te treden; hardheid en gevoelloosheid voor den geestelijken nood van een halve wereld. Onchristelijke Eviropeanen, en een stelselmatig medelijden met menschen, wie de na- tuur tot nog toe tot een ondergeschikten staat bewer ktuigd heeft, wie de slaverny van een allerverschriklijksten dood bevrijdt, en die in deze slaverny verre weg minder onge- lukkig 2ijn, dan dit onreditvaardige geslacht van liberate dwingelanden, menig eerlijk en Godvruchtig man, die de Waarheid lief heeft en verdedigt, gettacht heeft te maken. Maar wy, nadenkende Christenen! maken wy ons deze beschouwing ten nutte, om de oorzaak te crkennen, dier, het 2ij in de vroegere, het 2ij in on2e dagen, 200 ziditbare onverdraag2aamheid en onmenschlijkheid onzer natuur; en hoe 2iy in de plaats getreden 2ijn van die heilige liefde God en 2ijn schepselen, die de naar Gods evenbcdd ge- schapen mensch eenmaal in het hart heeft gedragen, maar door de 2onde verloren. Laten wy ons vemederen, en de uitwerksels dier 2onde in ons zelve en in al het geen ons omringt, 2onder uit2ondering van eenig tijdvak, maar vooral niet van het on2e, waar in de mensdbi 2ich vcrbeeld het on2e, waar in de mensdbi 2ich vcrbeeld het on2e, niet aan eigene voortreflijkheid, niet aan eigene voortreflijkheid, niet aan eigene verdiensten toe, maar aan den invloed van dien Hemelschen Meester, om wien te volgen wy alle opgeworpen^^ 200*® Phari2eeuwsche als Sadduceesche^^ wij2en moeten verlaten, ja! waar het nood is, onverschrokken bestrijden en tot stikwijgen brengen. z6 scboon : oiadiooti hetjodendom;dceerBtenwilden 27 opgeworpen: verheven behalve de geschreven wcttcn 28 :(po: zowel 66k de mondelinge tradides 29 de Farizeeers en Sadduceeers van de vaderen strikt nageleefd waren ten tijde van Christus zien, op alle terreinen Tan het twee min of meet elkaar be- leven strijdende groeperingen binnen 144 SCHOONE KUNSTEN Wy betreden thands een geheel ander gebied. De mensch moge van den kant van het hart dan niet 2ijn vooruitge- gaan, een wijsgeerige eeuw stclt natuurlijk meer prijs op de vermogens van vemuft en verstand, en op den voortgang van kunsten en wetensdiappen, dan op alien mogelijken bloei van Godsdienst en Zedelijkheidl Zijn wy dus slechts in dat opzicht ooze voorgeslachten vooruit gestreefd, 200 blijft de Geest der Eeuw zegepralen, en op den naam van verlicht roemen, wat er 00k van al het overige zijn moge. Jammer derhalve dat de Schönheit Kunsten zich tot nogt de hardnekigen weigeren aan het bevestigen van den hoog-moed der negentiende euw. Vergeefsch worden er alomme Genootschappen en maatsdiappyen ter kweeking, ter aan-moediging, ter uitbreiding van de Kunst opgehemeld; wat zal het baten? Men brengt door menschlijke vereenigingen geen Homerussen, geen Raphaels voort. En daar allen bloeien de Kunsten, waar de ingeboren genie het hart opwekt en het verstand verlicht, op Goddelijk, niet op menschelijk bevel. Men brengt geen waren dichter ooit tot 2wijgen; veel min behoeft hy de aanmoediging van het volk om de aandoeningen te gevoelen, die hem doen zijn. Even zoo is het met de Schilderkunst, even zoo met alle echte zusters der tot een hooger wereld behoorende Poezyl. Maar het geen aan onze ontwerpen en werkzaamheden en pogingen en beschikkingen niet gelukken mag, dit brachten die duistere tijden, waarop wy thands uit de hoog te neder- zien, van zelve en ongevergend te voorschijn. Europa was nog niet wijsgeerig, Europa was nog onnoozel genoeg om an iets hooger dan Fransch materialisme of Duitsche neologie, te gelooven, toen het de heerlijkste vemuften in het vak der kunststen bezat, toen het die onsterflijke mannen voortbracht, wier voortbrengselen nimmer naderhand zijn overtroffen, noch zelfs geevenaard. Laten wy eerbied hebben voor de kunstvoortbrengselen 00k onzer dagen; laten wy de genien, die ze sdiiepen, toe- I zie biz. 134 145 juichen en bewonderen, zy zelven stellen er eer in, te bekennen hoe verre verheven de vorige eeuwen in dit opzicht boven de onze zijn, en hoe dwaas het zoude wezen, haar den voorrang in het gebied der schoone kunsten te willen be- twisten. Vergelijk dan ook onbevooroordeeld en met kennen van zaken de in Europa heerschende soort van Dichtkunst (ik spreke hier van de poezy, als Kunst beschouwd), Schilderkunst, Bouwkunst, met die van den ouden tijdl Waar zijn de Heldendichten, waar mede wy, ik zeg niet de Homerussen en de Sophoclesen, maar de Tasso's, de Camoensen, de Racine's en Corneille's beschauwd zijn maken? Waar zijn de Schilderstukken, die ons boven de dagen van Raphael, van Guido Reni, van Da Vinci, van Rubens, van Van Dyck moeten verheffen? Waar zijn onze Michel Angelo's, of waar de kerkgebouwen, de paleizen, de gedenkstukken, waarmede wy by het nageslacht den roem van onze Bouwkunst zijn en vestigen, gelijk die van het voorgeslacht by ons gevestigd is? En geen wonder! men heeft den Geest van God, (dien zelfs de Heidenen, als de eenige oorzaak van alle kunstververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververververver gesloten, overal verbannen. Het Evangelik bezielde Raphael en Rubens, de Fransche omwentelingsgeest den Jacobyn David. Zy zijn gloeiende van hemelsche aanblazing. hy is koud, als de aarde, die haren Schepper verlaten heeft. En moest een Vondel, een geloovige en ijverige Vondel (hoe zijn verstand in byzondere stukken van het Christendom ook gedwaald mag hebben) niet geheel an-ders zingen, dan een duivelsche Voltaire, die er eer in stelde, een persönliche vijand van den gezegenden Verlosser te zijn V? Moest eindelijk een Bouwkunst, die voornaamlijk tot bet stichten van kerken ter verheerlijking Gods beoefend werden; niet geheel het tegenovergestelde zijn van die eenw, die millioenen besteedt aan het bouwen van Opera-zalen en Schouwburgen? Ja 1 zoo is het, men dichtte, men schuldige, men bouwde in de vroegere dagen uit gcloof en om te loven; in de onze, uit weelde en om naam te maken: in de vroegere dagen, voor den reinen hemel; in de onze, 146 Ik wete het, een nieuwe geest begint in de poczy, vooial in ons Holland, op te komen en te heerschen, die geest van godsdienstigheid, van aanhanklijkheid aan een hoogere wereld, die alleen aan de kunsten de ware sdioonheid kan mededeelen. Als zoodanig behoort de pozy mede tot die uit den hemel aanrukkende legermacht, die welhaast alles 2al herstellen, en wier nadering zich zoo trefFend reeds van verschillende kanten laat verkondigen. Doch is deze soort van poezy in achting by onze eeuw? Ik zoude het niet denken. Althands die poezy bestrijdt allc hare beginselen, en heeft zich in een geheel tegenovergestelde richting geplaatst. Zy behoort niet tot den geest der negentiende eeuw, waarin zy slechts historisch verschijnt. Zoo mag dan ook deze negentiende eeuw op al het geen zy schoons en edels en voortreflijks en heerlijks heeft niet roemen, even weinig als de nacht op den ochtend, dien zy ziet aanbreken, en waaraan zy grenst, doch die haar verjagen, vemietigen, verzwelgen zal. WETENSCHAPPEN Doch is het met de wetenschappen beter gesteld? Men zegt het, dat, al ware het ook dat men in deze een wen gezegd worden iets meer of iets beter te weten dan in de voorgaande, dan nog is de vraag niet ter barer eere beslischt was. Of is het niet in de daad gemaklijker op een reeds geopenden weg voort te wandelen, dan een nogongebanden te openen? Zal het dus waar zijn, dat deze eenw hare voorgangsters in het vak der Wetenschappen over-treft, dan moet het bewezen zijn, dat zy naar evenredigheid grotter vorderingen heeft gemaakt, boven het geen zy van Van de muziek spreke ik hicr niet. Deze heeft geheel haren aait verloren, zedert zy, met al het overige onder de menschen, zich onafhanklijk heeft gemaakt van dat gene, waaraan zy behoorde onderworpen te wezen, de Dichtkunst namelijk. Doch bovendien wordt de kunst zelve ook hier langzamerhand aan de uitvoering ondergeschikt, en, gelijk tegenwoordig het stuk om den acteur gemaakt Wordt, zoo is het consequent dat de muziek om den zanger zij, en naar zijne meerder of minder begaafdheden gewijzig worde. Dit alles hangt voortreffijk te za-men met de begrippen onzer eeuw over de onderlinge ondergeschikt-heid van alle dingen. M7 Heer vorgeslacht heeft entfangen. Deze bedenking komt by onze heeftige verlichters niet eens op. Intuschen erkennen alle kundigen in hun vak eenstemmig, dat de größten van alle verbetering in de menschlijke kennissen gelegd zijn in de voorvaderen gelegd zijn in de voorvaderen gelegd zijn in onze dagen even vlijtig, even nauwkeuiig, even 2eker of even kunstmatig is te werk gegaan in het opbouwen. Zy beweren niet, dat onze eeuw de wetenschappen heeft gezuiverd en gelouterd, maar wel dat zy, in de plaats van eenige weinig beduidende vooroordeelen, hier en daar aan de juiste en stevige begrippen van den ouden tijd gehecht, duizend nieuwe maar eindeloos dwazer en gevelastijker vooroordeelen en dweeperyen (doch die men uit eerbied voor het ongeloof, waar uit zy spruiten, met dezen naam niet noemen durft) heeft ingevoerd. Zy beweren niet, dat onze eeuw zoo veel rijker is aan kennisse van z Aan naauwkeurigheid van waamemingen, aan grondige geleerdheid, aan werkzaamheid, vlijt en bekwaamheid tot het zamenstellen, het bewerken, het nuttig maken van sdiriften en boeken, gelijk wy van het voorgeskcht zoo vele ontfiangen hebben, thands, wel is waar, of vergeten of in onbruik geraakt, of in minaditing gebracht, doch waarvan wy zelfs geen denkbeld meer hebben, ook nog dat gene te rug vindt, waarop deze eeuw zich als op nieuwe ontdekkingen en uit-vindingen van haar meer verlicht verstand durft verhovaar-digen. Zy beweren niet, dat onze eeuw zoo veel grooter manen heeft voortgebracht dan de* Calvyn's in de Godge-leerdheid, de Copemic's in de Sterrekimde, de Newton's en Leibnitzen in de naturliken en bovennatuurlijke Wijs-begeerte, de Boerhave's in de Geneeskunde, de Cujac's in de Romeinsche Rechtsgeleerdheid, en zoo vele andere in zoo vele takken van menschlijke kennissen, als daar bestaan. Of zoude de2e, door hatelijke partyzucht zoo miskende, groote man, ook zijn overtroffen geworden door die hedendaagsche Hoogduitsche ultleggers, die van des Heiiands verheerlijking op den Berg een wandelung in de maneschijn gemaakt hebben, of van Zijne hemelvaart, eene natuurlijke verwijdering uit de oogen der discipelen? I even kunstmatig: evenzeer volgens de regels van de kunst Waarop roemt dan deze negentiende eeuw, als tegen de domheid der voorgaande geslachten? Wat zien wy met onzc verzwakte geest- en lichaamsvermogens neder op onze stevige, bedaarde, en wijze voorvaderen? Of is het ook om dat wy 200 vecl meer weten dan zy van de kunst om zede- loo2e balletten te bewerktuigen, en om dat in onzc dagen de Modesjoumalen en de Almanakken voor Lekkerbekken tot de sieiaden der letterkunde behooreren, dat wy ons den voor- rang boven hun in geleerdheid en kennis 2ullen aanmatigen? Zekerlijk, in alle inrigtingen, die dienen kunnen om  vijftig jaren al 2eer verre gebracht. Most dit ons dierlijker dan dieren worden verlichting hetden? Doch 200, in tegendeel, het doel van alle wetenschap de verheffing van ons hart tot God en tot Zijnne Waarheid wezen moet, 61 dat wy ons dan schamen over onze eeuw I Wat wetenschap heeft men niet trachten to misbruiken in de2e eeuw tot een wapen ter bestrijding van Gods Open-baring, Zijn bestaan? Men heeft de Geolo-gie bestudeerd, om Mozes verhaal van de Schepping en van den Zondvloed voor valsch te verklaren, de Sterrekun-de om het wonder van Josua tegen te spreken, de Natuurkunde om alle onze betrekkingen tot de geestenwereld stelselmatig af te snijden; men heeft het 2oogenaamde natuurrecht tegen Goddelijke zedelijkheid en Goddelijke instellingen doen opstaan, en de filosofen zijn 200 ver geko-men, datz zy het overspel gewettigd hebben, en het huwelijk tot een bloot burgerlijk verdrag ontheiligd. De ijdelheid van alle die bewijzen is door Gods Voorzie-nigheid wel geopenbaard; en diezelfde wetenschappen Meer goede trouw, meer naauwkeurigheid, meer verstand, meer oordeel, meer kennis beoefend, hebben getuigenis gegeven van de Waarheid in de Heilige Schriften in alle opzichten vervat; doch wachten wy ons de wegen van God, die Zijne kerk tegen de poorten der helle beveiligt, met de De Fransche Encyclopedisten. De Duitsche Neologen. 2 fegen: tegenovergesteld aan 3 Mozes verbaal: het boek Gene- sis 4 bet wonder van Jos: 'En de zon stond stil en de maan bleef on- beweeglijk, totdat het volk zich op zijn vijanden gewroken had' (Joz. 10 : 13) 149 wegen dezer afvallige eeuw te verwarreni Het kwaad, hare wanbegrippen veroorzaakt, is zichtbaar voor de aller geloovigen. Voltaire's lasteringen zijn alom maar de hoeveekte, kent de voortreflijke wederlegging drogredenen door den schranderen en doorkundigen*" n6t En terwijl Buffon en Ballenstedt en hunne overal of gele2en of geroemd worden, ofschoon (ol, om dat) hunne gevoelens met de echte Bijbelleer in spraak zijn, de hoeveelste neemt zijn toevlucht tegen hersenschimmige stelsels by de schriften van een schapen De Luc®, en wie met hem het getuigenis aardrijk zelve hebben opgeroepen tot bevestiging ge2egende gelof in de Openbaringen der Heili^e Zoo is dan het gevoelen van den Sophist (schoon in een gantsch anderen z Zoo is dan het gevoelen van den Sophist (schoon in een gantsch anderen z Zoo In, dan by in staat bedoelen, door de ondervinding onzer dagen vardigd. Een halve kennis, een gedeeltelijke een oppervlakkig onderzoek, partydige wat al meer van dien aart tot het kenmerkende de wijsheid der negentiende eeuw, heeft den mensch loos verder dan ooit verwijderd van zijnen lijken staat, de afhanklijkheid van God, en de tot den hemel; zy hebben het gevoel verkoeld, net dorven, en het verstand met ijdelheden opgeblazen, Waarheid gevoed. En aldus hebben de wetenschappec ♦ Dat is by ons de staat des menschen, 200 als hy voor der bestond, en geenszins, als by de filosofen, die elendig nooit bestaan heeft, en waarvan het denkbeeld-alleen ecu gevoel doet walgen. 5 de hoeveelste: wie (van de velen) 6 doorkundigen: door en door kundige 7 Guenie: Antonius Guignard, abt van Oroy (i 717 -1803) heeft in (4 delen) brieven aan Voltaire diens wijsbegeerte bestreden 8 Buffon: George Leclerc, graaf van Buffon, Frans natuuronder- 2oeker(i 707 -1788); Ballenstedt: J. G. J. Ballenstedt (i756- 1840), Duits predikant en geoloog, die traditte het scheppingsver- haalvan de bijbel in rationalis- 150 tische 2in te verklär.**" schouwde allerlei halen als mythen; hi de wat betreft de van de mens op Dat ^ 1*4 9 De Luc: J. A. Deluc, Zwitsers natuurkenner \i 1 817), die getragen h'»*'fi wijzen dat de gevens uit de.^.^.je stemming waren mci ac schappelijke geologische komsten van zijn tijd hun dcel in de verbastering van het menschlijk geslacht, die welhaast 200 verre 2al komen, dat het.herstel onmogelijk 2al schijnen naar de wegen der menschen, en daarom des te 2ekerder voor hunden. Den geloovigen in de wegen van den Al- machtigen en Barmhartigen God 1 CONSTITUTION In vroeger dageh leidde men den oorsprong der menschlijke maatschappyen af uit de geschiedenissen, die ons de Bijbel van de eerste menschen en van de verspreiding hunner afstamde, en dat de vermenigvuldiging der geslachten, volken en koningrijken had te weeg gebracht. Men begreep diensvolgens dan 00k, niet door eenig verdrag of door 2ijn vrije keu2e, maar door 2ijn geboorte 2elve en door de beschikkingen Gods geplaatst te 2ijn geworden in de2e of gene afdeeling van de groote menschelijke familie, en men begreep tevens aan verplichtingen jegens de maatschappy even 2eer te 2ijn gebonden, als of men 2ich aan de2elve door een uitdruklijk verdrag had ondferworpen. In die tijden dachten 200 wel geleerden als ongeleerden, 200 wel onderdanen als machthebbers, naar den een voud van een geond verstand en de verlichting des Bijbels schier eenstemmig over dit punt. In onze tijden (in welke men niet meer als voorheen om een goed Rechtsgeleerde te 2ijn het Roomsche, Recht grondig behoort te kennen, maar, 2onder ooit van Ulpianus, Modestinus of Theophilus gehoord te hebben, volstaan kan met het napraten der ijdele theorien van het 200ogenaamde natuurrecht, en der macht spreuken van Montesquieu, Rousseau, en hunne Duitsche, Engelsche, en Fransche mededweepers), in onze tijden is het 200 verre gekommen, dat 2elfs 200ogenaamde Rechtsgeleerden eene figurijke of verbloemde manier van 2ich te kennen te geven tot een werkdadig en wetenschaplijk rechts beginsel hebben gemaakt, het welk 2y in blinden ijver op de belangrijkste en heiligste betrekkingen van den mensch heben toegepast. In onze tijden is het ecnc (by verdrag) a Angenomene waarheid, dat de maatschappy haren oor- sprong heeft in een verdrag. Want de oorspronkelijke staat des menschen is, volgens deze theoristen, die afgrijsselijke natuurstaat geweest, waarin de mensch verre beneden het verachtelijkste dier staat, en waar tegen 200 de gewijde als de ongewijde geschiedenis, 200 het ge2ond verstand als de ondervinding eenparig getuigenis geven, als hebbende noot bestaan dan in de gekrenkte hersenen van 2ommige ramp2alige filosofen. Uit de2en natuurstaat 2ouden 2ich de menschen by verdrag tot eene geregelde maatschappy (naar de verschillende keu2e der verdragende partyen in den vorm van eene monarchy, aristocratie, of democratic) vcr- eenigd hebben, en onderling hebben vastgesteld, dat voor- taan het recht van den sterkste niet meer 20u gelden, maar dat ieder, met ver2aking van 2ijn by2onder belang, 2ich 2oude onderwetpen aan de wetten van algemeen voordecl, billijkheid, en 2elfs 2edelijkheid. Zoo deed dan de sterkste vrijyrillig afstand van de meerderheid, die hem 2ijn gro Ot- re krachten verkäckerden, 200 deed ieder by 2ondcr mensch afstand van alle neigingen, alle driften,  maatschappy geboren werd. - Doch op 2ulke kleinigheden letten die groote vernuften niet, die de 2aken in massa 2ien, en het aan de dweepers en onverlichten overlaten om na te denken, of 2y in detail uitvoerlijk, mogelijk, en 2amenhangende 2ijn. Wat verblindheid is de2el Is het dan 200 be2waarlijk te bevatten dat wy, en on2e voorvaderen als wy, in een reeds bestaande maatschappy, door de naturlijke vermenigvul- diging van den eersten mensch geboren 2ijn, geens2ins haar hebben kunnen stichten of vestigen? En is het niet eene waarheid, die den onbevooroordeelde voor oogen springt, dat wy door on2en voorouders even weinig leden van den staat 2ijn, als wy het bm die reden van 2 Vgl. het beroemde boek van 5 fing. Joe : gebeutde bij vetdrag J. J. Rousseau: Le contrat socuU de Schepping 2ijn? Wy worden gepelast, en plaatsen ons 2elvc niet in de betrekkingen, die ons plichten opleggen; en de verplichting van den burger jegens den Staat is even 200 weinig het gevolg van een voonifgaand verdrag, als die van een kind jegens 2ijn neu ouders, tot wdke het noch met 2ijn wil, noch met 2ijn weten in betrekking is gebracht. Of bestan er wellicht geen andere bronnen van plicht en recht, dan verdragen? De Romeinsche Rechtsgeleerden dachten er anders over. Doch die habsen wisten ook niet wat party men ter bevordering van allerlei heerschüchten en oproerige oogmerken trekken kon van een leer, waardoor aUes wordt te rug gebracht tot den uitgedrukten of onderstelden wil van den mensch, 2onder dat hy aan dien van een hoogere macht lets toe te schrijven hebbe. Doch wy 2ijn wij2er, wy verklaren alles uit verdragen, en wat wy niet verklaren kunnen, dat  Is het ook niet ten gevolge van een verdrag, dat de 2uigeling de melk geniet, die hem de moederborsten aanbieden? Is het niet ten gevolge van een verdrag, dat het kind 2ijn ver- mogens ontwikkelt, en opgroeit? Is het niet ten gevolge van een verdrag, dat het kind 2ijn ver- mogens onderling verdrag dat de saisoenen elkander op- volgen? Heeft 2ich de aarde niet by verdrag verbonden, in een jaar rondom de Zon te wentden, en, by een verdrag met 2ich 2elve, (want dit kan niet vreemd 2ijn in eene eeuw, waarin de plichten tot 2ich 2elven 200 groot een rol spelen) binnen vier en twintig uren om haren as? Is het eindelijk niet ten gevolge van een verdrag, dat de Almachtige bestaan * Dit verdrag onderstelt wel noodzakelijk een reeds vroeger bestaande taal; doch zoo naauw nemen het de wijsgeeren niet, en in de daad eene gezonde h^ca behoort tot die ouderwetsche vooroordeelen, die men voor de goede lieden overlaat, die nog in God gelooven. 4 wat party: welk voordeel mag, wien dan ook het Fransche volk onder Robespierre wel heeft gelieven, voor bestaande te erkennen? Doch, by al den onzin, dien dit belachlijke en tevens be- treurenswaardige denkbeeld van maatschaplijk verdrag heeft te weeg gebracht, is geen gevoelen bedrieglijker, gevoelen, en tevens meer algemeen in onze dagen aangenomen, en met meer woede voorgestaan, dan dat van de Oppermacht des volks, en van de oorspronklijke ondergeschikidieid van alle Vorsten en Overheden aan die Oppermacht, welke zy alleenlijk heeten uit te oefenen, en voor welker uitoefening zy in zoo verre aanspraaklijk aan het volk gesteld worden, dat hunne macht in's volks boe- zem te rug keert, zoo dra het begrijpt, dat aan de voorwaar- den, waaronder de Overheden aangesteld zijn, niet voldaan wordt, en dat tot zulk een begrip het volk al zeer ligt over- gehaald kan worden, heeft de ondervinding op ecne be- droevende wijze genoeg bewezen. Uit dit beginsel volgt onmiddelijk, dat de richtnoer van den Vorst nict meer het waarachtige belang zijner onderdanen zijn moet, maar wel de geliefkoosde gevoelens van een wufte menigte, of van hare dweepende of door heerschzucht vervoerde leiders, die haar tot werktuig maken van de goddelooste en ver- foeilijkste ontwerpen tot afschudding van alle beginselen van gerechtigheid en van gehoorzaamheid. Geheel anders was het gevölten der Vaderen over den oorsprong van de macht der Overheden. By hun was de erste Koning, niet een gelukkig soldaat (gelijk het de ligt- zinnige, oppervlakkige, en in goddeloosheid onvergelijk- lijke Voltaire uitdrukt), maar een vader, die naar het beld des Vaders in de hemelen zijne kinderen regeerde, en naar wiens beld de Koningen over de uitgebreide huisgezinnen, die men Volken noemt, regeren moeten, het zij God hun door de geboorte, of door eene onmiddelijke roeping, zal- ving en krooning, of eindelijk middelijk, door de kenne- lijke bestiering der gebeurtenissen de oppermacht in handen geeft. Zoo zijn zy dan aan God alleen verantwoordlijk, voor hun geweten en voor het toekomende oordeel*, niet aan menschen, voor een oproerige vergadering en voor een 5 giliepen: goedgevonden 6 bet toekomende oordiehhtt tot- 154 komstige (laatste) oordeel opgeworpen rechtbank. Aan de2c Vorsten en Overheden hield'^ men kinderlijken ecrbied 6 verschieden te zijn; on-schendbaar waren hunne personen, onwederstaanlijk hunne bevelen, onherroeplijk hunne bevelen, onherroeplijk hunne macht, ten zij die zich in openbare tegenstrijdigheid bevonden met Gods geschreven Woord, of met Zijnen kenlijken Wil, dat is, ten zij dezelve gericht waren tegen den genen, van wien alle machten afkomstig zijn.* En dit gevoelen was wederom op den Bijbel gegrond. De Zaligmaker had gezegd: Geeft den Keizer, dat^des Keizers is! De Apostel Paulus: Alle ziele zij den Machten over haar gestelt onderworpen. Want daer en is geen Macht daft van Godt; ende de Machten die daer zijn, die zijn van Godt geordineert. De Apostel Petrus: Zijt alle menschelijke orde-ningen onderdanig, om des Heeren wille: het zij den Koning, als de opperste macht hebbende: het zij den stadhou-deren, als die van hem gesonden worden, tot straiFe wel det quaetdoenders, maar tot prijs der gene, die goet doen. Want alsoo is 't de wille Godts, dat gy weldoende den mont stopt an de onwetentheid der dwase menschen: Als vrije, ende niet de v Wie hebende als een deksel der boosbeity maar als dienstknechten Godts. Eert een yegelicy: hebt de broeder-schap lief: vreest Godt: eert den Koning. En wat stelt men nu tegen, dit alles, als triumferende, over? Een tooverwoord: Constitutie. Vergeefsch voert men als een schriftuuriijk bewijs tegen de heiligheid der koninklijke macht de plaats aan van i. samuel viii : ii. en volg. Want het is openbaar, dat de toom Gods over de Israeliten onstoken was, niet om dat zy een Koning begeerden, maar om dat zy een ander Koning, dan Jehovah zeiven, wiiden. Dit blijkt uit het voorgaande zevende vers : Sy bebbm my pemforperiy dat ik gem Koning over haar!(al v^n, Vergelijk i. Sam. xii: 12. 8 hield : TichX-tc 10 yegeiick : ii^dcv 8 dat : wat 1 1 tegen...over : tegenover 9 van : door is er geen heil voor de volken te wachtcn!! Post hoc, ergo propter hoc Zoo spraken de kwakzalvers ten alien tijde. Maar men denkt niet na, dat diezelfde Engelsche Constitutie niet a priori is opgesteld en aangenomen, maar langzamerhand als door zelle is gevorden en tot een 2ekere rippheid, na vele jaren, gevorderd. Hoe 2al men zich nu dezelfde heilzame gevolgen durven beloven van een haastig opgesteld Reglement, bestaande uit eenige honderd, door menschelij ke voorzienigheid berekende gevallen en uit beparlingen, waarvan de mogelijkheid van uitvoering zeer twijfelachtig, en de wijze van uitvoering althands geheel onbekend en onzeker is? Men vergeet voorts, dat die zelfde zoo hoog geroemde Constitutie van Engeland, op wier model men zoo oneindig vele nieuwe op het vaste land gesneden en versneden heeft, door haar eigen voornaamste staatsmannen dikwijls is beschouwd geworden als eene allervresselijkst hinderpaal an de behoorlijke ontwerping en uitvoering van de aller-noodwendigste staatsmaatregelen. Daar van daan in de erste plaats, het opschorten van het grondbeginsel zelve der Constitutie in alle tijden V van nood en gevaar; in de tweede plaats, de verregaande kwade trouw, waartoe zich de Engelsche Ministers gedwongen achten in hunne ope- ningen aan de beide Huizen van het Parlement; en in de derde plaats, de schandelijke, oneerlijke, en zedelooze wijze waarop niet alleen de verkiezingen der zoogenaamde volks- vertegcnwoordigers geschieden, maar ook waarop de stem- men gewonnen worden, om het Ministerie tegen de oppo- sitie staande te houden; om van duizend andere misbruiken te zwijgen, die, terwijl zy het ongenoegzame eener Constitutionele regeling ter voorziening in de eerste vereischten van eene behoorlijke regering overvloedig bewijzen,.tevens op de eerlijkheid en zedelijkheid van het volk den allerverderf lijksten invloed noodzakelijk moeten uitoefenen. Wat is dan dat fraaie stelsel van Constitutionele verdragen tusschen Vorsten en Volken, waar door de eersten verhinderd zouden worden hunne macht te misbruiken; wat is hel, indien het blijkt onuitvoerlijk te zijn? Want wie zal oor-deelen of de Vorst wezenlijk schuldig is aan de overtreding van een artikel der Grondwet? Het Volk? Zoo zoude het in dezelf de zaak Rechter en Party wezen. Of bestaat er eene hoogere rechtbank op aarde, waarvoor het zijnen Vorst van willekeur of misbruiken zal beschuldigen? Immers neen. Hier beslist derhalve alleen het recht dat de overmacht geeft. Zoo lang nu het leger de zijde van den Vorst houdt, zoo kan hy, niettegenstaande alle mogelijke by de Grondwet geno- mene of onderstelde voorzorgen, zijne macht ongestraft te buiten gaan. Zoodra integendeel het leger (gelijk in Spanje by den opstand van het jaar 1820 plaats had) de party kiest van hun, die zich gelieven uit te geven voor de tolken van den wil des volks, wat zuUen den Vorst zijne goede oogmer- ken, zijne onschuld, zijn wezenlijk gelijk, zijne rechten tegen eene oproerige menigte, als ziy ondersteund wordt door de verleide krijgsmacht, baten? Hoe zoude zich Lodewijk de Zestiende ooit vrij gepleit hebben voor de verfoeilijke ver- gadering, die hem ter dood veroordeeld heeft, om dat zy het wilde, en om dat zy het door geweld vermocht? En wat zoude het thands den Koning van Spanje baten, al kon hy ook met een uitdruklijk artikel den muiteren, die zich's Lands Cortes noemen, bewijzen, dat zy wederrechtelijk en inconstitutionel handelen, wanneer zy hem naar hunne 1 5 ontwärpen: denkbeelden 157 lijke goede trouw door vertegenwoordiging kenbaar te maken, dat is te zeggen, wanneer men een volk, en volk vertegenwoordigers 2onder driften, zonder belangen, 2onder dwalingen zal kunnen daatstellen, dan eetst zal ik erkennen dat de Constitutie wezenlijk uitvoert hetgene dat zy belooft, en in de daad dat geene is, waarvoor men haar met zoo veel ijver zedert een halve ceuw overal verkondigt. Tot dien tijd toe vertrouwe ik, met mijn ver- ttand, de veiligheid van den onderdaan eindeloos liever toe aan het geweten van eenen aan God aansptaaklijken Vorst, dan aan den eed, door een Souverein op een menschlijke acte in eene zoo heilige betrekking afgelegd. Maar altoos en in alle gevallen blijft mijn hart een beginsel verfoeien, hetwelk de hulde, aan den Koning der Koningen verschul- digd, op een hersenschimmig wezen, dat men overeenge- komen is het volk te noemen, overbtengt, en waardoor de wachters aan de dwalende schapen onderworpen word En niet aan den Oppersten Herder, die hei aangesteld heeft om met rechtmatige kracht en ijver de wolven van hun te weeren en te verdrijven, die onophoudelijk op roof en versdieuring uitgaan. Intusschen breit zich dit afschuwlijke beginsel met de onbegrijplijkste snelheid en woede naar alle kanten uit. In Engeknd bestaat er eene machtige party, die de bestaande &>nstitutie nog niet genoeg overeenkomstig vindt met hare idealen van oproerige volksvrijheid en verlichting buiten de Godsdienst. Deze ijveren en woelen onophoudelijk om den invloed van het volk (dat is, van eenige volksdrijvers en het weetgcvend licham krachtiger te maken; en tot dat einde^® moet de geheele staat van zaken te onderst boven gekeerd worden. Het zijn de radicalen, door alle standen en rangen der maatschappy verspreid, en waaronder zoo wel namen van den hoogsten adel als van het laagste gemeen^* gevon-den worden; ieder met zijn byzonder doel, en b3rzondere wijze van dweepen, maar alien vereenigd tegen Godsdienst en Maatschappelijke Orde. In America verbeeldt men zich den volmaakten regeringsvorm te bezitten, en men maakt Wijkplaatsen telkens op cle nicest barbaarsche wijze medc- slepen en daar gevangen houden? Die de macht hecft, dien ontbreekt het aan geen voorwendsel om het misbruik te verbloemen, en men verdraait al zecr ligt^® den waren zijn der wet, wanneer men zijn ne uitlegging met de kracht der bajo- netten weet te ondersteunen. Zoo is er dan geen waarborg voor vrijheid en wederzijdsche rechten in een elendig stuk papier, dat door een sterke hand 20 ligt verscheurd wordt; maar de waarborg moet gezocht worden eenig en alleen in het geweten van den Vorst, die voor eenig van God ont- fangene aanstelling voor Gods vierschaar dan ook.verand- woordelijk is. Doch de hevigste voorstanders 2elve van den grondwet- telijken regeringsvorm hebben ons dit erkend, wanneer zy dezer dagen 200 hevig klaagden over de inconstitutionele uitzetting van den Liberalen Manuel uit de Kamer der Af- gevaardigden van Frankrijk. Wat hceft hem 2ijn (voorge- wend) recht, wat heeft hem de Grondwet tegen eene meer- derheid gebaat, die de krijgsmacht tot haren dienst had ? - Maar dit is een misbruik, 2egt men. - Het is een misbruik onafscheidlijk van de 2aak 2clve, en dat derhalve de grond- wet onnuttig en schadelijk maakt, dewijl^'^ zy juist daar toe heet ingesteld te zijn, om misbruik van macht te voorkomen. Zoo het nu blijkt, dat zy dit met geene mogelijkheid ver- mag, wat veiligheid is er dan (2elfs in de onderstelling der Constitutionelen) in dit 2oogenaamde verdrag tusschen den Vorst en het Volk, het welk, het 2ij door openlijk geweld, het zij door list, door omkooping, door kuipery, door kwade trouw, door menschlijke belangen, in2ichten en driften, ja zelfs! door bloote onkunde of onverstand der vertegen- woordigers, 200 lichtelijk, 200 dikwijls, en, op den duur, 200 noodwendig, verijdeld wordt ? Dan eerst, wanneer men een middel 2al uitgedacht hebben om het gantsche volk een- stemmig over 2ijne waarachtige, of 2elfs vermeende, be- langen te doen gevoelen, en om dat eenstemmige gevoelen als dan met eene ontwijfelbare 2ekerheid en met eene we2en- * Tot voorbcclcl strekke het onbeschaanid Besluit der Spaansche Car- tes, waarby zy dezer dagcn den Vorst zinncloos verklaard hebben, om dat hy zijnen beulen verdere gehoorzaamheid weigerde. 