gtu_32400002774481_5
None
UITSPANNINGS-LECTURE. De Concert-zaal. Een verhaal uit het leven in de ZOOS naamde groote Wereld. — Emmenine. — De Klooster- ling. (Dichtstuk.) — De Landman Gerrit en 2i Pastoor. Eene zamenspraak over de Biecht. - Mei.Ochtend, (Dichtstuk.) — De hedendangsche Ils- landers, (Uit een Engelsch Dagboek onleent.) — Ver- talings-proeve, over de ijdelheid ‘der Wereld. (Dicht- stuk.) — De goede Zuster. — De drie Vrienden, — Schrandere trek van Frepenix den Groote, 18 4 a" sig ” ne) Aan net Bureau van ve CATHOLIJKE NEDERLANDSCHE STEMMEN te Grave, B. N.° 28, — ~ Nummer 48. — 41 — 4 Mer 1839, CATHOLIJKE NEDERLANDSCHE STEMMEN. OVER GODSDIENST-, STAAT=, GESCHIED= EN LETTERKUNDE. _Als JESUS dit geregd had, hebbende de oogen ten Hemel opgeheven, seide Hj: +. Heilige Vader bewaar hen, die Gy my gegeven hebt, in uwen naam$ opdat xy één syn gelyk WHeeeeee En ik bid niet alleen voor hen, maar ook voor degenen, En ik bid niet alleen voor hen, maar ook voor degenen, En ik bid niet alleen voor hen, maar ook voor degenen, En ik bid niet alleen voor hen, maar ook voor degenen, En ik bid niet alleen voor hen, maar ook voor degenen, En ik bid niet alleen voor hen, maar ook voor degenen, En ik bid niet alleen voor hen, maar ook voor degenen, En ik bid niet alleen voor hen, maar ook voor degenen, En ik bid niet alleen voor hen, maar ook voor degenen, En ik bid niet alleen voor hen, maar Die door hung Word in my gelöven zullen: opdat zy allen één zijn, zelyk Gy, Vader, in my en ik in U: dat xij ook in ons mogen één zijn, opdat de wereld geloove, dat Gy my gezonden hebt. -En tik heb hun de heerlijkheid gegeven, die Gy my gegeven hebt: opdat xij touden één zijn, gelyk wy ook één syn. Ik in hen en Gy in my, opdat sy volkomenlyk één zijn: en dat de wereld wete, dat Gy my gezonden hebt. Joann. XVII. - Op dit blad ’t welk alle Zaturdagen met een Nummer wordt vervolgd, kan worden ingeteekend aan alle Postkantoren,en bij de voornaamste Boekverkoopers in het Rijk. in het jaar; het half jaar of kwartaal, naar evenredigheid; zullende de betaling bij kwartalen moeten geschieden. Hetzelve wordt met den Post verzonden voor den prijs van $8.50 Alle abonnementen kunnen worden opgegeven aan het Postkantoor te Grave; geene andere dan gefrankeerde Stukken en Brie-wen sullen door de Redactie worden aangenomen. — Aankondigingen worden tegen betaling van 15 Centen den Regel geplaatst. Voor Belgi kan men abonneren aan het Postkantoor te Antwerpen. DEINQUISITIE, (Vervolg van bladz. 136). Fe als de Kerk zulks kon, dacht zij er ernstig an, om uit dien toestand te geraken. De woorden van den H. Aveustinus: » Wij wenschen, dat zij ver- » beterd, maar niet ter dood gebragt worden; dat men © » ten hunnen opzigte eene disciplinaire beteugeling » niet verzuime, maar dat'men hen ook niet overle- » vere tot de straf, die zij verdiend hebben,” hadden den tijd gehad, om rijp-te worden. Het Pontificaat ontwierp een plan, waarover de XIX. eeuw zich zer beroemt, doch waarmede de Paussen zich reeds zes honderd jaren geleden bezig hielden, dat van een pénitentia » ir systema. Er waren voor de misständigen der menschen, slechts twelches soorten van regt-banken in vigueur, de burgerlijke regtbanken en de regtbanken der Christelijke boetvaardigheid. Deze konden slechts die zondaars bereiken, die vrijwillig bunne misdrijven kwamen belijden; de anderen, die de in handen hadden, bezaten geenerlei vermogen op het hart der misdigen en-troffen hen met eene — wrekende straf zonder barmhartigheid, die uitwendige wonden maakte, zonder de inwendige te genezen. Tusschen die twee regtbanken wilden de Paussen eene intermediaire regtbank, eene regtbank de juste milieu instellen; eene regtbank, die vergeven, de zelfs uit-gesprokene straf wijzigen, het berouw bij den misladigen te weeg brengen kon en de goedheid van stap tot stap het berouw kon doen volgen; eene regtbank, die de straf veranderde in penitentie, het schavot in opvoeding en hare regtspligtigen, (justiciables) niet an den noodlottigen arm der menschelijke geregtige het overleverde, dan in den uiterstep nood: die afgrijselijke regtbank, is de inquisitie; niet de Spanje inquisitie bedorven door het despotismus der ko-ningen van Spanje en het bijzonder karakter dier nae tie; maar de inquisitie, zoo als de Paussen haar ont-worpen hadden, zoo als zij, na vele proeven en pogingen, haar eindelijk in 1542 hebben georgani-seerd, in de Romeinsche Congregatie van het heilig Officie, de zachtste regtbank die in de wereld bestaat, de eenige, die in een tijdvak van drie honderd ja-ren, geen enkelen druppel bloeds vergoten heeft . Ik ben overigens de eerste niet, die den peniten- liairen en progressieven aard der inquisitie heeft be» speurd; het Journal des Deébats, had zulks veel vroe- ger dan ik gezien: » Welke is, zegt hetzelve, intus- schen de regtbank in Huropa, behalve de inquisitie die den misdadigen vrijspreekt wanneer hij berouw heeft en zijn berouw betuigt? Wie is de individu, die godsdienstelooze uitdrukkingen doet en dienst, en principes voorstaat, welke strijdig zijn met die, welke de wetten hebben vastgesteld, tot handhaving der maatschappelijke orde; wie is die individu, die niet tweemaal door de leden van die regtbank is gewaarschuwd geworden, Indien hij zijn misdrijf herhalende, ondanks de waarschuwin- gen die men hem geeft, in zijn gedrag volhardt, dam arrestert men ‘hem; en zoo hij berouw krijgt, dan wordt ‘hij weder in vrijheid gesteld, De heer Bourcoine, wiens gevoelens niet verdacht kunnen wezen, zeide, toen hij zijn âfereel over het he- dendaagsche Spanje schreef, van het Heilige Officie sprekende: IA moet, om de waarheid te huldigen, erkennen, dat de inquisitie in onze dagen kan wor- den aangevoerd, als een moded van billijkheid. Welk eene bekendtens! En hoe zou zij aangeno- men worden, als wij het waren, die haar den? Doch de heer Bourgogne, heeft in de regtbank der inquisitie niets anders gezien, dan hetgene, wat wezenlijk een middel van hooge policie is (1).” Het was, over de Spaansche inquisitie sprekende, dat het Journal des Deébats, zich op die wijze uit- drukte: wat zou het dan zijn, als het, in plaats van gijne blikken op eene verbasterde inquisitie te vesti-+ evuvevuevevuevevuevevuevevuevevuevevuevevuevevuevevuevevuevevuevevuevevuevevuevevuevevuevevuevevuevevuevevuevevuevevuevevuevevuevevuevevuevevuevevuevevuevevuevevuevevuevevuevevuevevuevevuevevuevevuevevuevevuevevuevevuevevuevevuevevuevevuevevuevevuevevuevevuevevuevevuevevuevevuevevuevevuevuevevuevevuevevuevuevevuevevuevuevevuevuevevuevuevevuevuevavevuevavevuevavevuevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevavevave Dominicus; de H. Dominicus, heeft niets tot hare ontwickling gedaan en eerst lang na zijnen dood, heeft die regtbank eenen bepaalden vorm en een wezenlijke magt verkregen. Inderdaad, de moeijelijkheden, die overwonnen moes-ten worden, waren verbazend groot, zoo van den kant van het denkbeeld, als van dien der verwezenlijking. Men moest van de kloosters het penitentiaire système onleenen en hetzeige op de uitwendige maatschap. Pi toepassen, door eene regtbank, die niet uit wereld- ijke personen bestaan kon, hoewe! men de medewerking der leeken behoefde en die even weinig episco- paal kon wezen, hoewel men de medewerking der (1) Journal des Débats, van 17 December 1805.,, onder den naam van Journal de l'Empire, verslag gevende van het werk : Teblean de U Espagne moderne par M. Bourgoinc, ancien ministre plénipotentiaire de la république Française prés ge la cour d’ Espagne. SP een gedrag aanneemt, dat strijdig is met den Gods-. we vvevweveewete ¥v S&S 143 — Bisschoppen noodig had. Die regtbank kon niet uit wereldlijke personen bestaan, omdat de inwendige vorm der misdigen en de evenredigheid van barm- hartigheid naar den graad der verkregene hervorming noodwendig de tusschenkomst des Priesters, eene geheiligde conscientie, om de bekendtenissen te onte vangen, vorderen: intausschen was de medewerking der leek . en noodzakelijk, wijde de Kerk zelänger, geenerlei dwangmiddel bezit. Die regtbank kon even weinig episcopaal zijn, omdat de Bisschoppen, onder den last hunner diocesen gedrukt, onder dien nieuwen last zou den bezweken zijn, en, overigens het bestaren van crimineele procedures, hen bij de volken iets ontno- men zou hebben van die teedere Majesteit, die zij nooit moeten verzaken; intusschen was hunne mede- werking noodig, omdat zij de naturilijke regters zijn, in alle doctrinale geschillen. Het was overigens een zoo nieuw element, dat in den gang der menschelij- ke zaken moest worden ingevoerd, dat het onbekende ©. nooit meerder ongewis onderzoek vorderen kon. In 1184 was Paus Lucws III, door de herhaalige beleidigungen der Romeinen uit Rome verdreven, te Verona. Keizer Frevertk I, kwam aldaar, verzeld van een groot aantal Bisschoppen en heeren. Zij hielten te zamen een groot concilie, waaromtrent FLEU-ry, in zijne Kerkelijke Geschiedenis, de volgende danmerking maakt: » Ik meen daarin, zegt hij den oorsprong der inquisitie tegen de ketters daarin te zien, dat aan de Bisschoppen bevolen werd, door zich zelven, of door commissarissen, onderzoek te doen naar personen, die van ketterij verdacht waren, vole gens hetaiptiiesn'gépucht en Sflvendaré aank pores men de graden van verdachien, overtuigden, boet-vaardigen en hervallenen onderscheidt, naar welke de straffen verschilden; eindelijik, dat men, nadat de Kerk tegen de schuldigen, de geestelijke straffen heeft aangewend, zij dezelve overgeeft aan den wereldlijken arm. (1).” 7 Het is, inderdaad, niet twijfelachtig, of daar waren de eerste trekken der inquisitie, hoewel Onregelmatis in derzelver volkomen geheel: opzoeking der ketters door commissarissen, trapswijze toepassing der geschiedenen straffen, overgave aan den wereldlijken arm ingevalle van blijkbare onboetvaardigheid, zamenwere king van leeken en Bisschoppen. Er ontbreekt sleehts een bepaalde vorm, dat is, de benoeming van eene bijzondere regthank, om die nieuwe wijze van jus- ticie uit te oefenen; doch men kwam eerst veel later daartoe. /'aga ieee Twaalf jaren na het concilie van Verona, in verschenen de eerste commissarissen - inquis wier namen de geschiedenis bewaard heeft. He ren. twee monnikken der orde van Citeaua, Reinier en Guy. Zij werden in Languedoc gebezigd door Paus Ixnocentius II], tot het opzoeken en bekeeren der tape eb 4? isi i ) > iba (1) Hist, Eccl.y liv, LXXIM, N.o 54, © >, ‘eS — M43 — kettersche Albigenzen (1). Fueury, in zijne herkelijke geschiedenis en don  (2). De drie legaten van de orde van Citeaux, welke de H. Domunicus en de Bisschop van Osma te Montpellier ontmoeteden omstreeks het einde van het jaar 1205, waren insgelijks commissarissen Inquisiteurs. Toen de H. Dominicus te voorschijn trad was het derhalve een en twintig jaren geleden, dat de grond-slagen der inquisitie in het concilie van Verona waren gelegd geworden en het was de orde van Cireaux, welke die nieuwe bediening in den oorspronkelijken en nog onbestemden vorm uitoefende, En hoe vertoont de H. Dominicus zich aan de legaten? Laat, zegt hij, die équipagien, die knechten, die insignien, die welde, die slechts goed zijn om de ketters te verharden; laat ons hen te voet gaan opzoeken en hen toespreken, laat ons voor hen gaan lijden en sterven.” gehoorde zaak! Het, rationalismus heeft juist het tegenovergestelde der geschiedenis genomen. In dien verschrickkelijken oorlog der Albigenzen, zijn het de Abten van Citeauz, die alles besturen, die in de vergaderingen, der. Bisschoppen en ridders voorzitten, die tegen de ketters al de magt der wereld en der Kerk ontwikkelen; de H. Dominicus, integendeel, toont zich, wat wij tegenwoordig een nieuw mensch zouden noemen. Hij verschijnt Even weinig in de raadsver-gaderingen als in de gevechten; hij bidt, hij vast, hij predikt; hij ontrukt een jongeling aan de doodstraf, door de verzekering, dat hij eenmaal een groot heilige zal worden. Eene arme kettersche vrouw verklaart, hem dat zij de ketterij niet kan verlaten diehaar doet leven; de H. Dominicus will slaaf worden om haar brood te verschaffen. Hij verzamelt jonge meisjes in communeant, om haar aan de bekoring der ellende te ontrukken. Hij sticht eene nieuwe religieuse orde, niet, om door dwang op de ketters te werken, maar door de predicking der goddelijke we-tenschap. Van al de tijdgenoten, die zijn leven beschreven hebben, Turerrt van Apolda; Constantinus, Bisschop van Orvieto; Barruotomeus, Bisschop van Trente; Pater Humperr; Niconaas Trever, schrijft niemand hem eene enkele daad toe, die betrekking heeft tot de inquisitie; allen stellen hem voor, zoo als de Cortes van 1812 gedaan hadden, gene andere wapenen hebbeende, den het geduld en de onder- Rigging, behalten dat zij er de mir kelven, betwelk aan niemand kwaad doet. Hij is in 1215 tegenwoordig in de vierde algemeene kerkvergadering van Lateranen: dit was eene schoone gelegenheit, om de zaken der inquisitie te bevorderen, zoo hij er zich mede had willen bemoeijen; zij bleven er op dene zelfden voet. (2) Hist. Eccl., liv. XXV, N.° 8, Hist., du Languedoc Ill, liv. XXI. p. 13,. Weare blade wordt gesproken van zijne diensten als inquisiteur, Gedurende de vijf jaren, die hij nog leefde, ontving hij van den heiligen Stoel breven en diploma’s: niet een gaf hem den titel van inquisitewr. Acht jaren na zijoen dood, vergaderde te Toulouse een concilie, onder het voorzitterschap van eenen Apostolischen gedelegenerde; men vernieuwde er op eenen meer volledige wijze. de decreten der kerkvergadering van Verona, betrekkelijk. de inquisitie: welnu! in die stad Toulouse, alwaar de H. Dominicus zoo bekend was, ale waar zijne orde aanvang had genomen, waar zijne eenetablissement had, waren het niet de predikbroe-ders, aan welke het concilie den post van inquisiteurs toevertrouwde. De Bisschoppen, zegt het eoncilie, zullen in leere parochie eenen Priester en twee of drie Lee- ken, ter goeder naam staande, verkiezen, die zij den eed zullen doen afleggen, van naauwkeurig en dikwerf de ketters te zullen opzoeken, enz. (L). Ware dat decreet mogelijk geweest, als de H. Doc minicus de insteller en bevorderaar der inquisitie geweest was, als hij dezelve aan de zijnen als een erfdeel had nagelaten? Zelfs de naam van predikbroeders, is eene onsterfelijke getuigenis van het doel, hetwell de H. Dominicus zich had voorgesteld, zoo als de naam van Minderbroeders eene onsterfelijke getuigeinis is van het doel, dat de H. Franciscus van Assi-sie zich voorgesteld had. Beide zijn de nieuwe mannen van hunnen tijd geweest. Zij hebben, om de Kerk te redden, eenen anderen standaard dan dien der menschelijke magt ontrold en daarom hebben de onafhankelijkste vernuften dier eeuwen, hunne gemeens schappelijke nagedachtenis hergeven. Toen de H. Dominicus en de H. Franciscus elkander oder de gezogenen van St. Perrus herkenden, zonder elkander oder gezogenen te heben, ombellenden zij elkander, het waren de beide eenwige krachten der Kerk, die elkander omhelsden: de armoede en de prediktig (2). HET CRUCIFIX VOOR DEN AARTSBISSCHOP. VAN KEULEN BESTEMD. Wij meenen aan onze lezers, die met zoo veel bereidigheid en liefde hunne bijdragen hebben ingezonden, ten einde aan den ATHANASI onzer dagen en vrijeden Crucifix te kunnen aanbieden, als eene huide van den eerbied en de liefde der Noord-Nederlandsche Catholijken, jegens dien doorluchtigen verdediger van de vrijeden en regten der Kerk, verslagte moeten geven, ‘van hetgene daaromtrent door ons gedaan is, en hoedanig het met die zaak, tot hiertoe gesteld zij. (1) Furury, Hist. Eccl., liv. LXXIX, N° 58, op het jaar 1229. 2) La pauverté et la parole. Wij heben dit niet beter wie ian * 9 By dan door: ‘de armoede en de predicking. — 144 Onze pogingen, zoowel in Bedgie als hier te lande, om door een nog levenden meester een ivoren Curistus-beeld ¢ te doen vervraardigen, waren vruchteloos. — Men werkt thans niet meer in het groot inivoor, was het antwoord. | Wij gaven vervolgens last, om, zoo mogelijk, een ivoren Crucifix, door een der oude beroemde meesters vervraardigd, aan te koopene — Doch daar de Engel- schen meer kunst-min en minder geldeliefde dan onze ‘natie schijnen te bezitten, koopen zij al die oude kunst- stukken op, die daardoor zoo schaars geworden zijn, dat men er ongehoorde sommen voor vraagt. — Zoo veel konden wij er niet voor besteden. De overwegende, dat vele aanzenlijk familien een ivoren Crucifix bezitten en dat Monseigneur Clémens Droste Zu Visschering dus waarschijnlijk ook wel bezitter van zulk een Curistus-beeld zijn zijn, deed on op het denkbeeld komen, om te Antwerpen een zilveren Crucifix te doen maken; toen wij onverwachts in de-gelegenheid werden gesteld, om een antiek kunststuk aan te koopen, ‘t welk niet alleen zeldzaam is, maar eenig in zijn soort mag genoemd worden; zijnnde kruis, Curistus-beeld en voetstuk, eene soort van tempel voorstellende, geheel uit verschillende soor- ten van Amber of Barnsteen vervaardigd. Welk voor- treffelijk kunststuk naderhand gebleken is, door den grooten bevrediger der Kerk, Paus Martinus V, in 1427 aan het St. Agnieten.Klooster te Geertruiden- berg (1), ten geschenke te zijn gegeven. — Wij aar- zelden geen oogenblik, na dit kunststuk te hebben doen  het antiek gedenkstuk in te plaatsen. Het plan van den kunstenaar was, om hetzelve met parel d’amour in te leggen, de incriptien en de wapens van het Aartsbisdom Keuen en de familie Droste, in zilveren platen gegrae. veerd, in het frontispice en op de deuren te plaatsen. Doch daar het parel d’amour, niet in platen van ge-noegzanie grootte te verkrijgen was, moest hij zich bepalen tot palmhout, en eene met deszelfs kleur gerevenredigde compositie voor de platen der wapens en incriptién, bezigen. Het binnenste der kapel is met wit fluweel bekleed; in welks midden eene inscriptie gelezen wordt, die door zilveren en gulden stralen wordt omringd. Die inscriptie, zijnde een jaarschrift, is de volgende: In CrUCe saLUsrlras, In CrUCe VICrorla. In CrUCe VICrorla. In de frontispiece is de volgende inscriptie geplaatst: CLEMENTI. AUGUSTO. LIBERO. BARONI. DROSTE. EX. VISSCHERING. ARCHIEPISCOPO, COLONIA. AGRIPPINA: (1) Temand eenige bijzonderheden, betrekkelijk dat Klooster bezittende, wordt vriendelijk uitgenoodigd ons daarvan te verwittigen, De SZICULO. DECIMO. NONO. INTREPIDO. ECCLESIÓN. JURUM. DEFENSORI. MIRABUNDA. NEERLANDIA. CATHOLICA. Op de deuren worden de beide boven vermelde wa- pens gevonden. Deze kapel is hoog 16 Ned. palmen, Nadat voor dit fraaije monument eene stevige wel sluitende buitenkas was gemaakt, werd hetzelve naar ons bureau overgebragt, en door eenige belangstellene den bezigtigd. Kort daarna ontvingen wij van onderscheidene kan- ten herigt, dat het Pruissisch Gouvernement, aanalle Pruissische ‘authoriteiten langs de grenzen eene ken- nisgeving had gezonden, dat N13. de Hollandsche Geestes  hetzelve zou worden in-gevoerd door zekeren Heer Wirz (dit was louter gissing) en werd hen mitsdien gedast, den gemelden Heer Wirz, waar hij ook mogt worden aangetroffen, met de bi zich hebbende effecten te arresteren. Volgens een later berigt moest, de Ileer Wirz worden gearres- teerd enaan de hooge policie uitgeleverd, almogt hy niets bij zich heben, — De sommiere inhoud dier aan-schrijvingen, werd ons onmiddellijk medegedeeld, en waarschijnlijk ook aan de familie Droste: althans wij ontvingen kort daarop, namens die achtingwaardige familie een verzoek, om de invoering van het Crucifix niet te beproeven, maar hetzelve onder onze berustin, te houden; tot dat de Aartsbisschop zou Sign eworgeheid gesteld. — Wij zullen intusschen eene afteeke-ning van hetzelve aan den grooten belijder doen toe-komen, "t welk hem voorloopig ten waarborg van de algemene achting en liefde der Noord-Nederlandsche Catholijken, stre Kken zal. - Aan den Redacteur van de Catholijhe Nederlandsche Stemmen. WEL EDELE HEER EN VRIEND! Op mijnen brief, geplaatst in het nummer 9 van uwe Stemmen, ontving ik terstond verschillende antwoorden, en dit daurt nog zoo aanhoudend voort, dat ik mij verbeeld de stemmen der Nederlandsche Catholijken te hooren. nijne maar het geringste onderwerp der klagten; zo het thans bij ons eigen volkje ook al verkorven nogtans bieden eenigen mij ook aan, om mij in de vo- rige en volgende kosten te gemoet te komen, ja ze geheel te dragen, ja zelfs, mij een honorarium toe te kennen. Ik zal dan maar kort af zeggen dat ik zulk een liefelijk geweld niet heb kunnen wederstaan, en bij gevolg, dat mijn besluit veranderd is. ie? ia} : es a 45 == Verbeeld u daarom niet dat ik weder met den pre- dikant van QudeeTonge beginnen zal. Te dezen aan- zien is mijn besluit alleen voor zoo ver veranderd, dat ik hem nu niet eens meer antwoorden wil, al zou hij met een tegenschrift uit den hoek komen. Trou- wens men zal moeten bek a 45 == Verbeeld u daarom niet dat ik weder met den pre- dikant van QudeeTonge beginnen zal. Te dezen aan- zien is mijn besluit alleen voor zoo ver veranderd, dat ik hem nu niet eens meer antwoorden wil, al zou hij met een tegenschrift uit den hoek komen. Trou- wens men zal moeten bek a 45 == Verbeeld u daarom niet dat ik weder met den pre- dikant van QudeeTonge beginnen zal. Te dezen aan- zien is mijn besluit alleen voor zoo veranderd, dat ik hem nu niet eens meer antwoorden wil, al zou ennen dat hij ruimte en tijds genoeg gehad heeft, en dus, dat zulks van zijnentwege eene grilligheid zijn zijn zou: doch gij weet, men gedraagt zich al wel, als men de grillen diergenen eerbiedigt, in wier mond of pen het liefhebben der waarheid niet een spotwoord is; zoodat de predikant mij hoogstens zou kunnen uitlokken om mijnen Vierden Brief aan het licht te brengen. Maar het boven vermelde heeft mij geroopt om eenen anderen weg te broven. Hoe dankbaar ik ook voor het vereerende en gunstige aanbod mijner vrienden en vereerders zij, ik vind mij toch verpligt hetzelvye vooreerst eerbiedig af te wijzen: immer in hetzelve ligt iets goeds alleen voor mij; het zou voor de goede zaak eerder schadelijk dan bevorderlijk wezen, aangezien hetzelve wel meer gedrukt papier, maar veelligt minder lezers zou bewerken; althans ingevalle de boekhandel zulks gewaar wierd, Ik houde dus alleen aanteekening van de gemelde goedheid, in de vrees dat mijn nieu W middel soms møt mislukken, in welk geval ik mijne toes vlugt tot de broederkas nemen zal; doch nu wil ik eerst beproeven eene — inteekening. Eene inteckening! En is dat een nieuw middel! — Neen, mijn vriend! Het is vrij oud, en wel zoo oud, dat het, gelijk alles wat menschelijk is en oud wordt, eene hervorming noodig heeft; maar in deze hervor- ming, hoop ik, ligt iets nieuws wat u behagen zal. Voor het overige, het middel der inteekening heeft nooit crediet bij mij gehad, en moet thans, dunkt mij, bij iederen nadenker alle crediet verloren hebben. Het denkbeeld zelfs is reeds niet zeer vereerend voor een.werk dat er aan onderworpen wordt, en de in- teekenaars mogen zich doorgaans voorstellen dat zij, gelijk men het noemt, de kat in den zak kooper. Ging zulks echter altijd eerlijk of zelden oneerlijk te werk, dan zou ik denken: de menschen weten wat zij doen; en deze gedachte zou mij iets met de intees keningen bevrienden. Nu echter moet ik deze voor- naamste reden mijner onvergenoegdheid wegens dit middel ontveinzen; aangezien ik zelf het eens beproe- ven wil, en bij Gevolg gegen belang heb om de heeren boekverkoopers tegen mij in te nemen. Inderdaad, inteekening is, ondanks alle zwarighenden, het eenige wat mij weder met de pers kunne verzoenen; ik vat dit te liever bij de hand wijl men mij ec dringend toe aanspoort, en ik mij derhalve, bij onverhoopte mislukking, bij anderen konde ontschuldigen, Ik behoude met dat al nog zulk een’ afkeer tegen de inteekening, dat ik nooit daartoe zou overgaan als het mij alleen te doen was om mijne werken wijt te worden: maar ik heb iets grooters in het oog. Ik bedoel het middel om goede béeken, goedkoop te verspreiden; eene onderneming welke men, als zij slaagt, toch in een vaderland, alwaar men gen." Hic opus, hic labor zult gij zeggen. Inderdaad, deze arbeid is meer dan voor de helft oorspronkelijk; er is niet eene gaping aan te vullen, maar eene geheele revolutie tot stand te brengen. Geen priester, geen man van inzigt ter wereld, die het lezen van goede boeken niet als het zaaijen van deugd en waar- heid beschouwen zal; maar nog zekerder is het, dat slechte boeken de kracht hebben, om zelfs de beste harten te bederven. Ileber ijver tegen de laatstgee noemde is te prijzen, ja het razen tegen dezelve is zeer verschoonhaar: maar zie ik soms eenen priester al zijne welsprekendheid en warmte besteden om het lezen van goede boeken aan te bevelen, zoo kan ik mij wel verbeelden, dat hij het over het zalige nut eener pelgrimsreize naar Rome of Jerusalem heeft: ja hij zou het nut der goede boeken voor, menig audi torium kunnen verhandelen en zelfs aan den gegoedsten toehoorder harde waarheden l[everen. O mogte ik onzen heiligen kansel met deze gewig- tige stof kunnen verrijken! De Catholik Kerk in Oud-Nederland, die zijn, mijns dunkens, is gelijk zij wezen moet, zou worden gelijk zij wezen kan; althans in zoo verre dit in hare eigene magt staat: zouden daarna nog schuilende snood-aards komen om haar het tegendeel te verwijten, dan zullen wij hun de adressen wel opgeven om haar nog volkomener te maken, Eene Kerk, welke het baffen van zulke duisterlingen te onwaardig acht om het te beletten! Eene Kerk, die alle eenigzins bezadigde anvallen steeds met eene statige bezadigdheid af-weert! Eene Kerk, die in de cogen van geheel Nederland zoo eerbiedwaardig geworden is, dat zijthans, de zorg van schandelijke aanvallen en lasteringen afte weren, gerust aan hare jaloersche mededingster kan overlaten! Eene Kerk, tegen welke zich nooit imand kan inschrijven, zonder terstond of spoedtot ontwijken of zwijgen gedoemd te worden! Doch laten wij het gebeurde voorbij zien, en dat steentja nog te zien leggen, wat nog aan hare volmaakte Fraiheid ontbreekt. Zonder uwe hulp is mij de zaak onmogelijk, doch met dezelve kan zij, dankt mij, niet mislukken. Men zal misschien zeggen: ziedaar een blindeman en een onanzienlijk dorp in een onanzielijk district; wat zullen die halzen toch bewegen? Doch laat u door zulke sanmerkingen niet ontmoedigen. Indien hij er zijn, hand aan slaat, die er vermaak in schijnt te scheppen om het zwakke en onanzielijk dezer wo-eld tot zijn groote oogmerken te kiezen, waarom zou onze zwakheid dan een beletsel zijn om zijn en zijn en zijn erzogen over deze niet bijzonder groote onderneming te verwerven? Maar het is bijna also ik aan uwen goeden wil of iver twijfel; vergeef het mij, ik zal mij spoeden om ter zake te komen. == Het zou zeker eene onvergetes tijke verwaandheid zijn, bijaldien ik den grondslag dezer onderneming met mijne eigene hand wilde leggen: maar ik kies daartoe die van onzen grooten Unennerc, en meer behoef ik u niet te zeggen. Ik Jaat hiernevens eene analyse gaan, welke gij te klein en het publiek te groot zult vinden, doch welke ik zelf van’ beide kanten als gebrekkig beschouw: zij is mij te klein, wijl de drukte van den tijden de volheid der schoonheden mij noodzaakten om veel over te slaan en alles te bekorten, daar het werk zelf, om zoo te spre Keen, eene analyse is; zij is mij te groot, wijl het onaangenaam is, zijne eigene waar met veel woorden aan te bevelen, en, het publik naar mij zelven be- velenende, voorzag ik walgelijk te zullen worden, met deszelfs oordeel vooruit te loopen. Maar wat zou ik doen? Eene geregelde boekbeoordeeling, op welke de minder geefenden of kundigen zich verlaten kun- nen, hebben wij niet; de zaak te ondernemen zonder haar aan te bevelen, dit ware niet het middel om het doel te treffen; er bleef mij derhalve niets over dan mijne reputatie in de waagschaal te brengen en aan den tijd over te laten om te beslissen hoe mijn rapport zich voor de balie der opinie vertoonen zal, Ik ben wel gerust dat ik ULensene niet te veel geprezen heb; ja, het onbegrijpelijkste van alles is, dat zulk een man, na meer dan twee honderd en vijftig jaren, door mij in ons vaderland geprezen moet worden, en, als ik de oorzaak daarvan ergens aanwijzen moeten: ma ar in den Recensentabund bevind ik mij, gelijk Davip in de kleederen van Saun; wsum non habeo en ben gevolgelij vrij verlegen. Men kan niet zeggen dat het Zeszeg van den Prez dikant een duur boekje was; want het kostet slechts f1.20, en ik ken een werk wat niets grooter is en tweemaal dien prijs beloopt, zonder dat papier of formaat beter zij. Ook heb ik aangaande geen van beide wegens duurte hooren klagen: dit beb ik alleen wegens mijn werk vernomen; ofschoon hetzelve naar die evenredigheid ten minste de helft duurder of drie maal zoo duur zou hebben moeten worden. Doch over even- redigheid schijnen de menschen geen begrip te heb- ben, en dit moet men toch hebben als men het voor- deelige van mijn plan van inteekening voelen zal, Laten wij ons dan maar bij het Zestal houden. — Unenserce is zeker meer dan vijf maal zoo groot, en zou diensvolgens op meer dan f£ 6,00 moeten komen: nu echter komt hij naar de hoogste berekening slechts op de helft van dien prijs; terwij! naar de laagste berekening de geheele Utennerc van 720 bladzijden geen cent meer behoeft te kosten dan het boekje Van den Pre-dikant van 140 bladzen; daar het papier van Uten-BERG niets minder dan dat van den Predikant zal weezen en iedere bladzijde meer druks bevatten zale Ja zou ik Ulenpere uitgeven gelijk het boven gedaehte werkje, dan zou de prijs op £12.00, dat is, tien-maal hooger, komen. Maar, zult gij zeggen, wie verzekert u aulk een getal inteckenaren dat dit aanziek werk, slechts f 1.20 behoeve te kosten? Ik antwoord: niemand; ja ik ben niet eens van zulk een getal verzekerd, dat het werk uitgegeven worden zal. Maar hoe groot moet het getal in het eerste geval niet wezen? Niet zoo groot, of ik verbeeld mij dat het wel tienmaal gevon- den zou kunnen worden. fet behoeft niet ‘zoo groot te zijn, als ik denken mag dat het getal verkochte exemplaren van Spaan’s schandschriftje bedraagt; en waar moet het heen wanneer zoo iets als onmogelijk beschouwd woet worden? Doch ik huiver over de gedachte dat ik Unenser G naast Spaan plaats, en daarom zal ik diens aangaande maar niets meer zeggen. Alleen zal ik nog be- merken dat men zich vergist, als men het getal Catholij- ken klein in vergelijking van dat der Protestanten noemt. Dit is wel waar als men de wederzijdsche neuzen en ooren telt; maar als men begrijpt dat van de tien Pro- testanten er dikw Ils negen zijn die in een Protestantsch werk hun individuel sijsteem niet vinden, terwijl niet enkele Catholijk iets op onzen Unensere zal af-wijzen, zoo volgt, dat wij in het godsdienstig-letter-kundig opzigt, hen merkelijk overtreffen. Ja voegt men hierbij dat de Protestanten, als zij iets waarlijk sehoons leveren willen, het altijd bij de Catholijk moeten zeken, zoo zou ons niets wegens onzen ULENBERG moeten verwonderen. Wie denkt hier niet aan onzen Cuatreaupetann? Zijn vertaler is pas overleden, en de martuis non nisi bene; anders leverde dit nog alstof tot opmerking. De derde voorwaarde is in mijne gedachte ontstaan door de ondervinding die ik heb, dat er lezers zijn, die aan een aanzielijker formaat de voorkeur geven. Althans de eerste objectie die ik tegen mijn antwoord vernomen heb, was, dat het druk formaat gelijk dat van des Predikants zestad had moeten wezen; en gulke objectién wil ik liever tot mijnen dan tot Unensere’s last hebben. Artikel 4, Verdient eene bijzondere behartiging; daarin ligt, dunkt mij, het middel, om de ontworpene revolutie tot stand te brengen. Ik zou mij in mijne geliefde ambtsbroeders bedriegen, ingevalle ik niet onderstelde, dat zij ten minste even veel begeerte naar de verspreiding van goede boeken hebben als ik; weshalve ik dan ook meen, op eene geringe medewerking van hunnentwege te mogen rekenen. Daar moet geene Gemeente, hoe klein ook, zijn, in welke het noodige niet voorhanden is; en welke Gemeente is zooklein, dater niet een braaf vrouwtje of jongeling zou wezen die zich daarmede zou willen belasten, als de Pastoor zich de zaak entschuldet? En welke Pastoor zou dezen kleinen dienst weigeren? Ja, welke Pastoor zou zulk een winkeltje niet als een aangenaam en nuttig beemdtje voor zijne Schaapjes beschouwen? Ik vorder niet een openbaren wiokel: er is buitendien middel in overvloed om er de noodige publicité aan te geven. Ook is het geenszins noodig, de zaak y An den kansel aan te bevelen, en even weinig vorder ik eenige borgstelling: de zaak is te rein om niet op hare eigene voeten te kunnen loo- pen; en wat haar financieel gedeelte betreft, dit heb ik goed genoeg voor den geest om dan doelmatige middelen te kunnen beramen als er gang in de onder- neming is. Alleen heeft een Pastoor bij deze eerste. | elegenheid een niets beteekenende moeite te nemen en u of mij wegens den uitslag te berigten. Wilden ver- scheidene uit eenen buurt zich vereenigen ten eenen eenen correspondent te benoemen, dit zou ons de zaak vergemakkelijken en ook invloed op de goedkoopheid der uitgaaf hebben: doch voor dezen eersten keer onderwerp ik mij aan allerlei moeijelijkheid; niet twijfelende dat, wanneer de zaak eens tot stand komt, zij ook wel in eene tamelijk goede orde komen zal. Ik meen derhalve op de medewerking van mijne eerwaardige ambtge- nooten in dezen te mogen rekenen; te meer, daar de goede God dezelve niet onbeloond zal laten, en zij UN Zuverlässige Gelegenheit heben om iemand met een niet te verwerpen verdienstje te kunnen verkwikken. De gewone boekhandelhaars zullen zich in dit artikel (vooral vergeleken bijzonder vereerd achten; doch ik kan het niet helpen. Zonder eene vijf en twintigjarige ondervinding heb ik genoeg on- dervonden om te verzekeren dat, wanneer. de handel op den ouden voet blijft, er niet alleen aan geene werspreiding van nuttige boeken in ons vaderland te denken is, maar dat zelfs de boekhandelaars van lie- verlede arm moeten worden. Maar gij, mijn vriend, gij zult u grootere moeite | moeten getroosten, bijaldien gij mij uwe medewerking wilt schenken. Quaar echter uw ijver voor alles wat de zaak Gods en zijner H. Kerk bevordert, te zeer bekend is dan dat ik aan deze hulp zou mogen twij- felen, zoo verzoek ik u om mijn ontwerp naauwkeu- rig pa te gaan en daarin te verbeteren, wat zulks zal behoeven, en dan hetzelve ten druk te bevorderen, Mij dacht, langs dezen weg kon het soms gebeuren dat uwe klagten aangaande den boekhandel geheel on- | noodig werden; en dit zou ik van harte wenschen: want als de hoegrootheid uwer ondervindingen de mijne het getal jaren, waarin gij en ik dezelve verza- | os hebben, overtreft, dan kan de eer van ons ‘waderland onmogelijk iets bij zulke bekendmaking win- | m: ten minste zou het mij grootelijks hinderlijk | valle men zich buiten ’slands aan dien el- | iendigen, toestand zou ergeren. Ik voor mij, schoon redenen in overvloed hebb Ende den allendigen töten stand des handels te betreuren, heb toch nog achting voor verscheidenen die denkelen bedienen, en diejenigen die ik daaronder persönliche ken, beschouw ik allen voor zeer fatsoenlijk beden. Voeg hierbij dat ik nog nooit met iemand afrekening gehouden heb, zoo zult gij begrijpen dat ik ze allen als eerlijk en solide moet beschouwen; zoodat zij zich onverstandig zouden too-nen, met over mij onvergenoegd te zijn en deze onderneming te keer te gaan. Desniettenstände heb ik ondervinding genoeg gehad om te mogen denken, dat er welligt een en ander zoodanige, zich zal vertoonen, en ziedaar wat mij het overdrukken van eenige exemplaren als zeer dienstig heeft doen voorkomen; want het zou jammer zijn, bijaldien iemand het aan de lumen van zijnen boekverkooper te wijten had, dat hij. zich aan Utenpere’s voortreffelijke leeringen niet mogt vergasten. Het tweede werkje zal u doen blijken, dat mijne ei- gene pen zich weder met de pers will vereenigen, Ik } heb voor eenige jaren, toen ons Hervormd vaderland een hevigen twist over het gezag der Dordsche Vader- ren voerde, alles gelezen wat ik dienaangaande be- zitten kon, en ik had het nog niet half gelezen of het kwam mij zeer belangrijk voor, dat eene Catholij- ke pen daar eens verslag van gaf. Ik mistrouwde des- tijids de mijne, en 2zij had ook niet zoo veel lust als thans, nu zij ondervonden heeft dat het publiek met haar geschrijf nog al iets op schijnt te hebben, Thans, } wel is waar, schijnt die twist bijna geheel vergeten; doch dit is voor mijn oogmerk des te gelukkiger, vermits de wederzijdsche gemoederen zich des te beter zullen bezitten, om te kunnen oordeelen, aan welken kant de overwinning toegewezen worden moet. Indien men hetzelve met eene zulke inteekening geliefde te ver- eeren dat niet alleen geen somber voorgevoel van gel- delijke opofferingen op mijne hand Zou drücken, maar veeleer hetzelve ook voor minder gegoede liefhebbers verkrijgbaar gemaakt kon worden, zou ik mij gaarne verbinden, om hetzelve, zooveel mogelijk, voor allerlei slag van Lezers in te rigten. Diensvolgens ware ik van voornemen om zoo eenvoudig te schrijven, dat zelfs de ongeoefendste mij zou moeten verstaan en zelfs be- prijpen; doch hiervan is niets vooruit te zeggen: noge tans, dat niet alleen de geest maar ook de toon der liefde steeds uit mijne pen zal vloeijen, hiervan ver beeld ik mij, wel de verzekering te kunnen geven, Treedt een Priester Gods als verdediger der waarheid tegen de onwaardige aanvallen der leugen op, zoo is: het, te verschoonen dat hij dezelve soms gevoeliger wij- ze afwijst; ja, raadpleeg ik mijne eigene ondervinding en de voorbeelden van mijne dappere voorganger, z00 overtuig ik mij dat het bijna niet anders kan, wat meer is, dat het niet anders moet: trouwens dezul- ken die regtstreeks eene ketterij Tegen de onoverwinkelijk Kerk van Jesus verdedigen, heben, gelijk dezulken die het volk tegen hunnen wettigen vorst opruijen, dan reeds altoos iets gewonnen, wanneer men slechts zulke maatregelen tegen hen neemt, die hun niet aan het hart of het lijf komen, en hun geheel vertrouwen ongeschonden laten. Ziedaar eene kleine offenen voor uwen steeds nut- tigen ijver; verander en verbeter hierin wat u goedunkt: ik beveel het zoo veel te ernstiger aan uwe oplettend- heid, daar ik zelf, van drukte bijna niet weet, waar jj, p e van het feit met authentieke documenten, een an het hoofd mij staat. Moge Hij, van wien alle vol- maakte gave komt, zijnnen zegen er aan schenken, en uwe moeite met schatten, welker waarde de wereld niet kent, beloonen! In deze wenschen heb ik de eer van te zijn: Wet Epeie Heer en Vriexp! UWEd. ootm. Dienaar, Maxxum oril Vi H. HOEPERMANS. den 2 April 1839. De bovenstaande brief heeft ons zeer verheugd. Se- dert lang bejammerden wij den treurigen toestand -onzer letterkunde, en beproefden nu dit, dan dat mid- del, om denzelven op te beuren; wij stelden nuen dan middelen voor; maar men scheen ze niet te begrijpen, of op te zien tegen de mocite om ze aan te wenden; thans echter, nu een man als de Eerw. Heer Hor- PERMANS, na een neen nog slechts korte ondervinding, de diepte onzer wonde in dit geval gevoelende, besloten heft een redmiddel te beproeven, herleeft onze hoop, die wij reeds bijna geheel hadden opgegeven, dat, door de medewerking van alle weldenkende geestelijken en verstandige Godsdienstvrienden, aan onzen boek- handel een wending en een leven zal gegeven wor- den, waarvoor hij reeds geheel onvatbaar scheen. — Wij zullen dan van onzen kant, gezamenlijk met den eerw. heer HorPERMANS, en wie zich verder daartoe met ons willen vereenigen, geene middelen onbeeproefd laten, om dat doel te bereiken, daarbij den goddelijken zegen over onze pogingen afsmekende. Apropos, waarvan in den bovenstaanden brief gesproken wordt een zeer doelmatige analysis van het heerlijke werk van den eerwaardigen ULENBERG bee vattende, en, op zich zelve, een brochuurtje uitmae kende, ’t welk den bovenstaanden brief aan deszelfs hoofd heeft, zal eerst daags, gratis, aan alle heeren Pastoors in het rijk worden gezonden. Wij hebben ons veroorloofd een derde werk, een vertaling der conferentien van den beroemden Wise- MAN, Waarvan wij gaarne. een goede vertaling aan onze landgenoten zouden wenschen te verschaffen, als derde voorwerp van inteekening, op den prospectus te plaatsen. ROME ENPRUISSEWN. Op den 13 April Il., is door de Staats - Secretarie te Rome, aan al de gezanten der vreemde hoven, die te Rome resideeren, ten einde aan hunne respective hoven te worden gezonden, de lang verwachte verklaring der pausselijke regering tegen Pruissen (1), wegens deszelfs handelwijze ten opzigte van den Aartsbisschop van Posen, ter hand gesteld. De tiel van dit nieuw en belangrijk staats Stuk is im het Nederduitsch vertäald: Voorstelling van. Woord op de verklaring en memorie van het Prussischen gouvernement, openbaar gemacht in de Berlijn- sche Staats-Courant van 31 December 1838 (2), Wij beloven onze lezers zoodra mogelijk, eene gee trouwe vertaling van dit gewigtig stuk en deszelfs authentieke bijlagen. AANKONDIGING. Bij den Boekhandelaar en Boekbinder C.J. BOLAN te Rotterdam is van de Pers gekommen en wordt verzonden : Christelijke Leering voor de Jeugd in vragen en antwoorden, volgens den Catechismus des Aartsbisdoms van Mechelen door een C. Priester, tweede veel ver. Better die Druk, priis Cent. Met goedkeuring van Z. H. Eerw. B. J. GERVING Aartspriester van Holland, Zeeland en West-vriesland. Nog slechts weinige dagen geleden verzekerdagbladen, dat Rome, over dit geval niet spr (2) Zie Catholijke] Nederlandsche Stemmen ja g en verv. - were Nummer 19. — 149 — 11 Mer 1839, CATHOLIJKE NEDERLANDSCHE STEMMEN. OVER GODSDIENST=-, STAAT=, GESCHIED= EN LETTERK UNDE. Als JESUS dit gezegd had, hebbende de oogen ten Hemel opgeheven, zeide Hj: «++ Heilige Vader bewaar hen, die Gy my gegeven hebt, in uwen naam; opdat zy éen syn gelyk wi. e+e oe En ik bid niet alleen voor hen, maar ook voor degenen, die door hun woord in my geloove zullen: opdat zy allen éen tin, geljk Gy, Vader, in mg en ik in Ue dat ij ook in ons mogen éen xin, opdat de wereld geloove, dat Gj my gegeven hebt, En ik heb hun de heerlykheid gegeven, die Gy my gegeven hebt: opdat x ij zouden éen syn, gelyk wy ook één zijn. Ik in hen en Gy in my, opdat zy volkomenlijk dén zijn: en dat de wereld wete, dat Gy my gezonden hebt. Joann. XVII. A RR RR A Op dit blad ’t welk alle Zaturdagen met een Nummer. wordt vervolgd, kan worden ingeteekend aan alle Postkantoren, en bij de voornaamste Boekverkoopers in het Rijk. Hetzelve wordt met den Post verzonden voor den prijs van f 8-50 in het jaar; het half jaar of kwartaal, naar evenredigheid; zullende de betaling bij kwartalen moeten geschieden. Alle abonnementen kunnen worden opgegeven aan het Postkantoor te Grave; geene andere dan gefrankeerde Stukken en Brieven sullen door de Redactie worden aangenomen, — Aankondigingen worden tegen betaling van 15 Centen den Regel geplaatst. Voor Belgiö kan men abonnenen aan het Postkantoor te Antwerpen. ANTWOORD VAN DEN APOSTOLISCHEN STOEL, OP HET JONGSTE PRUISSISCH MANIFEST. Dinerkwaardige gedenkstuk vangt aan met de — volgende inleiding: : » Den 31.52 December 1838, verscheen in de. Berlijnsche Staats-Zeitung eene verklaring, gevolgd door eene memorie of ontwikkeling, waardoor de Prussische regering heeft getracht, de Pausselijke allocutie van 13 September des vorigen jaars te wederleggen, voor zoo verre zij de nieuwe onderneming van gemelde regering tegen de onschendbare regten der Catholijke Kerk en inzonderheid de verdrietelijke gebeurtenissen in het Aartsbisdom Gnezen en Posen betrof. De H. Stoel kon op die verklaring en memorie niet zwijgen, zoo min ten opzigte der principes, waarop zij berusten, als ten opzigte der daarin vermelde daadzaken. Die beide geschriften heerschlagenen het en vertoont zich als re het onwederlegbaar, een valsch principe, ’t welk et 3 enpunt vormt, waaruit de gansche reeks der stellingen en beweringen van de Prüssische regering ursaat en waartoe zij terug geleid kunnen worden; mankelijk het principe van de afhankelijkheid der Kerk van de wereldlijke magt in Godsdienstzaken. Men beweert, dat het eene bevoegdheid van het koninklijk gezag is, om bepalingen en verordeningen over gods-dienstige aangelegenheden uit te vaardigen, zelfs in strijd met hetgeen door de Kerk verordend en bepaald was geworden, zoodat de wetten en grondstellingen der Kerk, voor de bepalingen der wereldlijke magt, moeten zwichten. Men wil dus, dat, bij eene botsing tusschen beide (de Kerk en den Staat) de Catholijke Bisschoppen, de Geestelijkheid en het Catholijke volk verpligt zijn, niet de wetten en verordeningen der Kerk, maar de wetten en verordeningen der Kerk, maar de wetten en verordeningen van den staat te volgen, en dat zij, wanneer zij daarin weigerachtig zijn, zich aan eene Schlecht der wettelijke orde schuldig maken en met al de gestrengheid der wetten straf- /, Even zoo stelt men als principe vast, dat |; baar zijn, niet alleen geen Catholijke Bisschop in Pruissen, nieuwe verordeningen in kerkelijke en godsdiensti- ge aangelegenhen zonder verlof des gouvernements uitwaardigen of zelfs eenen kerkelijken bedienaar van zijne  