Algemene konst en letterbode
None
. Met yzren i'chUdcn is zyn gfnfchc rug bofeboten, * < Zoo digt in ccn, als door ecu zegcl toegefloren, < v : Daar *t eene zich zoo vast ann *t andere verbindt , * ' Dat tusfehen geen van hunde lucht ecu’ doorgane vindt. Zoo naauw te zaam gevoegd , dat ze aan clkandpr klcvcn, # » * En onaffcheidlyk zyn gedurende al zyn leven. Zyn niezen geeli een liebt, dat icliiueic in het tond; - * ... 1 ( Zyne oogen fonkten, als de vuurge moigenOond, -» Een vuur van fokkels iciiiec bcltendig uit zyn klkeh. Die onophoudelyk een* gioed van vouken bra ken, En uit zyn’ neus ftygt rook , als of by oorfprong nam iTit eenen pot, die ziedt door *t blaken van de vlam. *C Gefiiuif zyns ademtochts kan koltn doen ontbranden. 4 * Vuurvlammen febittren langs zyn breeden mull en tanden. Zyn hals, onbuigzaam, is de zetel van de kracht. , Do febrik vliegt hem voomit: de vices ontviicdt zyn magt. *t Verderf is elk beneid , die op hem aan duift vallcn , Hoe ftprk *t gpul ook zy, by wykt nipt vcor getallen. . » Zee Digitized by Google C 01 ) too vast als manner Is zyn borst , zyri zyne ledn ; Zy zyn onwrikbaar, als een oncfermolenfteen , Hy doet, wanneer hy lyst, de ftoutfte helden duchteo; Die vol van Gddring en ontfleltms voor beni vlugten. Want geen getogon zwaard is tegen hem belland; Koch pyl, rioch fpies, noch tins, geftingerd met de hand. Het yzer acht by hooi, een voorwerp van befporting; Het koper acht hy bout, vermolfemd door verrotting; Hy vreesc geen wapentuig; hy vlugt voor pyl noch boog; De Qingerileen is flechrs ecn ftroohalm in 2yn oog; De knodfen zyn voor hem als ftopplen te waardeeren j Hy fpot met kmfen; lacht om *t flingeren der fpcren ; Snydt voren in den grond , aan die des ploegs gelyk , En plaatst zyn ligchaam, ak een dorschflede, op het flyk; » Hy doet den oceaan, gelyk een* ketel, koken, £n *t uitgebreide meer als fcbuimehde olie rooken. %Va*r by zyn fclireden zet, volgt hem een fchittrend pad; De zee is grys van *t ichuiro, dat om zyn* fcbcdel (pat. Men kan geen aardsth gezag by *t zyne vergelyken , Wyl hy beftemd is voor geen* llervcKng te wyken. Hy , van at *t roofgediert* de moedige opperheer, Ziet met een* ftoutcn blik, op al wat hoog is, ncfir. Ge\yk uit deze aanhaling blykt, heeft de Dichter it! drt A ntwcord twee ftaanda en twee flepende regels op elkander Jaten volgen, in de gefprekken tusfchen Job en zyne vrien- den, en tot zyne verdemoedrging gebruikte hy om den ande. ren regel een* flependen en een* ftaanden , welke afwisfeling wy biMyken, daar ook ons de eerstgenoemde Versmaat meerder defrigheid aan de Godfpraak fchynt bytezetten. Eindelyk wete men , dat de Dichter zich wysfelyk by het Dichrraatie gedeelte, te ueten van het Hide tot het begin van het XLlIlte Hoofddeei van het Boek Job bepaald heeft. De titel is met een op het werk toepasfelyk vignet door den Heere Vinkeles verfierd. STERRE- en WEERKUNDIGE WAARNEMINGEN. Haarlem. Gaarne roimen wy eene plaats, voor den on- defftaanden brief in dit b! ad in, en noodigen welmeenend den Schryver van denzelven uir, zyne waarnemingen voorttczetten en daarvan ons jaarlyks eenig verflag te geven, hetwelk onz.‘Q kzercn niet onaangeuaam zyn kacu A Alt Digitized by Google c 6i J * • r % • « ' •<» Aan den Redactfu< t an den ALGEMfcEfitflr . .Konst- en Letterbode. MynHeer! • r " « ^ Plaatfte pv in her IsMsrverfoopen par myft tfoogenaamd Men- gelmoes van WeSrkondige IVaarnemingen over her jaar *8 if door deszHfs bellenrlige warmte , byzonder vroegtydige vrucht- baarheld en rypheid der vruchien uitmnmencie j dit heeft tnv aanpemoetf igd , om, fdlioon nief wetende, of het jaar 1812 iets byzonders ten a»nzien van her weder zotide opleveren , van tyd tot tyd aanteekeningen te maken, daarop betrekkinK hebbende. Ik bied u die dan weder aan voor het geeit zy zyn, alsalleen waafnemingcn van femand • die zonder zich voor een’ Metereologisr uittegeven, de afwisfelende verfchynfelen van het weder voor te belangryk houdt , om dezelve als met gefloten oogen voorby te gaan * en zelfs van gevoelenis, dar* behalve het ^angename daaraan verknocht , misfchien eene ver- zameling van waarnemingen van vele jaren eene handlefding zoude kunnen geveft, om veelligt met eenige meerdere zeker-r beid de aannadering van ‘doze en gene verfchyofelen van het weder te voorzeggen, Maar ter zake. De maand January van 1812 bleef het weder nog al in dezelf- de goede en zachte luim als in de verloopen December- maand, Somtyds, ja daalde de kwik tot of even beneden het vries* pnnt , maar de koude was van geene beteckenis of duur, * Ook February ftelde zich leer Jjefelyk in; de Leeuwenk zoo wel als het Roodborstje lieten zich reeds den eertten hooren \ terwyl ook in het groeijend ryk zich de voorjaarsbloemen reeds vertoonden; voor de helft van die maand beloofden Made- liefjes, Vasten-avond - zotjes , de Waterkers en andere krui- den weder een vroegtydig voorjaar , — zelfs voor her einder van February vertoonden zich kleioe bladeren aan den Vlier- boom. — Ook de adders zoo barfche maand Maar t , fchoon ,vry mild i» regen, gat geen fneeuw of hagel, en ailes liet Zich aanzien , als of een even vonrdeelig jaar als her vonge te wachten ware. Maar in de eerfte helft der maand *4pril had men fneeuw en hagel en vry fterke nachtvorst ; Evenwel over dezelve-, by de voile Maan, op den soften viel *er een zachte regen , en het gebqomte* dst tot dien tyd toe dor ge- ftaan had, begon te werken; daar reeds de Perzikken, Abri- kozen en P/utmen , onaangezien de koude nacbten , door den zonnefchyn eenige dagen vroeger in vollen bl-*ei gefhan had-. den. — Het licp ecbter tot de helft van Met, eer de boo- men geheel groen waren. De maand Juny was over ’t alge* meen zeer koel, waartoe zeker de Moord- en Noord westen wiuden , in den aanvang waaijende, niet weinig tocbragren* ichoon zelfs ook de anders zuo laauwe Zuidwesteo wind wei- 1 >« Digitized by Google Uig warmtft aanbragt. *s Morgens en r$a?onds wis de’ koude fomtyds hinderlyk voor bet gevoel. Dit koele weder belette ecbter Diet, dat de boomen allerheerlykst in bet groen ftonden en zich vee! fraaijef lieten aanzien , dan in bet vorig jaar , toen de vegetatie zoodanig verfneld werd door de onge- meene warmte. Tegen het einde van November begon het reeds vry wat ys te raaken en de jagtfneeuw van tyd tot tyd vallende, voor- fpelde eer.’ vroegtydigen Winter. Scboon met den aanvang vara December het weder eenigzins afwisfelende was, deed zicb de koude reeds met het midden fterker en feller gevoelen , dan over het algemeen in de maand December het geval is, en werden by eene plotfeiinge (hemming der Scheepvaart alle de Bin nen- en Buitenwateren met fchoon en zwaar ys bedekT , en uelras tot onderfcheiden gebruiken en uitfpanningen gebe- zigd, daar de weinige tusfchen beide gevallen fneeuw door deg dtrke n wind vau het gladde ys veelai weggedreven, geene btlemmering van eetiig aanbelaDg veroorzaakte. Tegen het fiode van JD* comber begon het weder zacbtelvk te ootlateru doch ( *4 ) dfcch de dnoi, fchonn a^ondende t was niet in.fbaN orfi d€ zwarc jslcholleii , die de wateren bedekren, ie verfmelren. Zie daar, Myn Heerl eene b* knopte fchers van her w edef in dit Departement ; zeker byiarg na zoo aanmerkelyk niet* als die van het vong juar, daar *er niers in gevondtn wordt van dat ongemeene, hetwelk dar altvd ondfcr de zeldzame verfchyrft-is zal fanfcfChikken. Over *t algemeen was dit af- ge loo pen jiar geenszins vnordcelig voor de Vruchrboomen en Aardgewasfen. De Aard.ippelcnteelt was ongemeen flccbt , en men fpreekt ook niet gonftig van de Granen. De Mbeskrui- den wareo over her algemeen veel beter, dmin het vofig jaar * en het OoR , rot rypheid geknfheft, niet minder fmakelyk efl van grooiere duurZaamheld. DeDtuiven, welke verleden jaaf’ den volkomenflen trap van rypheid bcfetkren , bleven op ver- (cheiden plaatfen hard, ja ondooi fchyrende. Daar my geene' byzonderheden van aanbelang mterder bekend zyn, zuli Gy f aan wien ik het geheel overiaat , om deze weintg beteekenen- de bydrage al dan niet te plaatfen, my deze fchraalheid van (Ioffe ten beste houden , die my onderfchryf als Uwen beftendigen Lezef. Dept. Zuiderzee, Jan. ) 8 lj. WEERKUNDIGE W A A ft N E M I tl G E Nf BUITEN HAARLEM. f BARO- i8i3,< mr- Jan. 1 ter. THRR- MOMB- TER. WIND- STREAK LUCHTSi CESTRLD* HEir. r ay, 8 13 V9- 7k I29. ;| ‘ 31 , 7. 0. 334 J 2. 0. U C. 304 1 2. O. omtrent betrokken. f 7 k 1 14 < =9- 7k I79 7k a8| ; 31 3a 1 0. Z. 0* 1 = 1 betrokken; vnormidd. fneeuw. O9. 5 15 V9 -7 Ion 8< 34 » 2. 0. [ betrokkeu; turiclien beiae 354 1 1 fneeuu met regen. 1 Z. w. i — % — - - - - • : ( 30 oi 16 <30. ik (3C. 2 SI 2. t. W. I 2. w. I bewolkt; ’s avoids helder ; inistig^ 2. 2. 0. f C 30 %k I 26 ; 0. t. z. , lielder; iets dampig; 1 7 V 3c. 2k 1 35 : 0. ?. 0. : *s avonds btuokken. ' 30, aj * ay * 0. n. 0. 1 f3o 2\ t 274 t 0. 0. 28 < 30. a 1 27k j z. 0. (30. i| 1 26 ' betrokken ; mistig* [30 1 19 ^30. 2 \ | • *JC<. oi 2 -4 1 0. t. 2. : 2(>\ i 0. x. 0. j betrokken; vvat dampig. 24* ' 0. t. ’ ’ Nil. Op aauftaundcn bingiaag zal *cr wcdcr ten IS0.- •worsen uitgegeven, 1' e Haarlem, b v a. L ( ) ( VS | E S P z Tin Drukkery van V. Loosjes tb Haarlem. ( Dauiftraat W. a. N. a. ) Digitized b y Google ALGEMEEN * « K O N S T E N LETTER-BODE, • • VOOR HET JAAR i8ij. N°. 5. Dingsdag den <i6ftcn January. Vofeens KEIZERLYk BESLU1T van den aSffcn September itli* * it 0U Uitgavc van die Weerblad dcfinittef tugeflatn. - \ * > . / * B E R I G T E N* ; 0 4 * 0 01 • 0 J * Smyrna. De Openba/e School dezer Stad is tegerk woordig in eencn z cer bloeijenden ttaat en beter inge- xigt dan alie de andere Scholen van Griekenland. Yve-» rige beminnaren van den roeni hunner voorvaders* fpa^ ren deGrieken van Smirna niets , om de (tudien tebevor- deren. Uit VVeeneri bebbcn zy eenen geleerde van groo- ve verdienften herwaans beroepen, den Hr. Koumas* van Thesfalie, Schryver van verfcheidcn \Vetenfchap- pelyke en Lerterkundigc Weiken, en hem het beftuur der Schole of van het Collegie toebetrouwd. Zoodra de Hr. Koumas re Smnna kwam, beeft hy het onder- wys in de Latynfche Letterknnde vastgerteld eh hef get3l der Hoogleeraren in de verfchiilende vakken van Wetenfchappen en Kimften vermeerderd, Men laat reeds uit her geleerde fcuropa alle de noodige Serre-^ tn Nafuurkuhdige we.kruigen kornen. Ook is ’er eerl Laborarorium voof de Scheikunde ingerigr, dat ondet het bertuur van Dr. Stephanos OihoNOMos ftaat, wel- ke in deze belangryke wetenfehap prefidige ervarenheid , I 1)K£L. E be* Digitized by Google . ' X « ) bezir. De Hr. Koumas, . tegelyk werkzaam met deo Hr. ANTwivros, AirtsbisPchop van Srairna, heeft zoo de geestdrift by de Grieken van deze ryke Stad gaan- de gemaakt, dat men reeds in de Schole telt, Hoog- leeraars in de Wis-, Sterre-, Natuurkunde , Phyfiologie, Ontleedkunde , Scheikunde op de Kuerten toegepast* , Natuurlyke Histone en bovenal Kruidkunde, Zedekun- dige Wysbegeerte, Welfprekendheid en Dichtkunst, in de Griekfche, Latynfche, Franfche en Italiaanfche ta- ten, de Algemeene Gefdiiedenis, Aardryltskunde enz. De voornaamrte Hoogleeraars zyn de Hn. Koumas, Deken en Bertuurder, de Gebroeders Stephanos en Constantino s Oikonomos, Apostolios van Smirna* Anaktasios van Ithaka, Nicola os van Smirna y Chais- todoulos van Thesfalie, Constantinos van Ithaka enz. Onder de Kweekelingen . welker aantal reeds groot is, merkt men eene menigte Kerkdyken op. De Aarts- bisfehop zelf houdt rtipt een* en anderen curfus der verheven wetenfehappen. Hetgeen hern het meest tot cere rtrekt, is, dat hy aan geheel de geestelykheid van zyn uitgertrekt bisdom zucht en nayver voor de be- oefening der Wetenfehappen inboezemt. De edelmoe- digheid der bewoners van Smirna jegens alle de Hoog- Jeeraars is buitengemeen groot, de Kweekeiingen beta- len niets; een zeker getal arme Studenten wordr dp Stads kosten onderhouden. Daarenboven zyn de inkom- rten der School aanmerkelyk en worden zy wel gebruikt. In £en woord de aandrift van alle harten is zoo (terk, dat ’ dk aloude Vaderland van Homerus , Bion, enz. binnen kort een groot aanta! ware geleerden zal vdortbrengen de groote manner, waardig, welke hetzelve aag geboren worden. Jannina. De beroemde Geleerdc Georgius Sakel- lauios, Geneesheer van Ali Pacha, Schrvver van ver- fcheiden werken en byzonderlyk van eene Inlei Jin<r tot de Oudheidkurde, ftaat gerced, om ecn groot YVerk over de Griekfche Oudheden te voltooijen, dat meer dan ticn deelen in 40. beflaan zal. Het zal te Weenen onder toezigt van den geleerden en onvermoeiden Ar- chimandriet Anthimos Gaza gedrukt worden. — De Geneesheer Constantinos Phjlitis, van deze Stadge- boortig, heeft een Latynsch Werk yitgegeven, getiteld de maraimo fenili. Wee* Digitized by Google C 67 ) “Weenen. Z. M. den Keizer van Oostenrylc heeft een' prys van 2000 florynen uitgeloofd voor het beste werk over de wetenfchap der Comptabiliteit. Parys , den zyden January. De Klasfe derGefchie- denis en Oude Letterkunde van het Keizerlyk Inrtituut beeft in hare Zitting van gisteren den Heer Boisson- nade, Hoogleeraar in de Griekfche Letterkunde by de Paryiche Akademie, tot haar Medelid benoerad , inplaats van den overleden Heer Larcher. By de eerfle llem- tning verwferf hy reeds de meerderheid, namelyk 16 van 30 flemmen. Onder hen , die met hem naar deze eer dongen * icicle men Dr. Bosquillon en den Baron dePommereUL. 9 Leyden. In plaats van den overleden Hoogleeraar !N. Parapys, is tot Hoogleeraar in de Geneeskun- de by deze Akademie benoemd geworden de Hr. A. Ypey, sf.L. M. Medic . et Philo f. Dr. en voorheen gewoon Hoogleeraar in de Ziektekunde en Practyk aan de Frane- ker Hoogefchool. » * Haarlem. Maakten wy zeer onlargs (zie Algem. Konst- en Letterb. 1813 N°. 3 bl. 33) van den arbeid des Hoogleeraars Norberg te Lund , melding, hec was ons aangenaam , het nnderltaande , te ontvan- gen , waaruit onze lezers nog beter dien man l*un- nen leeren kennen ; fchoon dus een gedeelte reeds by hen bekend was* wilden wy het echter niet achterwe- ge laten. ,, De Hr. Norberg, Profesfor der Oosterfche talen te Lund, is een voortreffelyk , wakker, by uitftek dienst- vaardig man, zonder eigen aanmatiging, een onvermoei- de grondige taalonderzoeker, die , benevens onderfehei- den nieuwe takn, thans nog Arabisch fpreekt, en in zyn vak weIJigr de eenige in Europa is. Zyne reis naar Engcjjnd, doch inz.onderheid die voor omtrent *9 ja- ren, ter bevordenng zyner kennis, in gezelfchnp van Bjornstuht. over Frank ryk en Italic naar Kontfanti- nopel ondernnmen, maakie hem reeds vroegtydig be- kend. Scdcrt zyne rerugkomst leefde en arbeidde hy fleebrs voort in zyn Lievelingsvak , en gaf eene menig- te van Disfenaties uir, beirefilnde het Oosten, de Griekfche en Arabifche talen, rneercndeels de vruch- ten zvoer reis, in Arabisch en Laryn; voorts cenen E a Cf c 68 ) Codex Syr taco Hexaplarts , behdzende JeremiastXi Eze- chiel% in ’t Syrisch en .Latyn. Op zynen weg naar *t Oosten vond hy in deParyfche, toenmaals Koninklyke * Bibiintheek een aanzienlyk Manufcript in fchryfletters , welke hem ten eenemaal onb^kend waren, Zyne nieuws- gierigheid om den inhoud van hetzelve te leeren ken* nen en de hoop, om by Asseman in Italie of ten min- fte in *t Oosten zelf nadere opheldering deswegens te erlangen, gaven hem moeds genoeg, drt bandfehrift op een niiddelmatig Foliant van 300 en eenige bladzyden aftefehryven, Maar van Asseman vernara hy niets dienaangaande, Eerst te Konftaminopel werd hy door eenen geleerden Maroniet ontwaar, dat dw fchrift Ga~ lileeuwsch was, detaal des Volks, onder betwelk Chris- tus veei verkeerde, en welke taal, volgens getuigenis V3n Norberg, by zelf fprak. Sedert ongeveer 150 jaren wonen deze Galileers , doorgaans leerlingen van Johannes genoemd , op den Libanon in Merkab. Ver- dere berigten nopens hen, bunnen Godsdienst, hunne taal en hun fchrift deelde hy mede in zyne Reisbe- fchryving en in zyne Disfertatie, waardonr by in den Jare 178a Lid van de Maatfchappy der Wetenfchap- pen te Gottingen werd. Aan de omeyfering nogtans van den Gilileeuwfchen Codex arbeidde hy naderhand, op aanzoek van vele geleerde Oosterlingen , tien voile ja- ren.. Met onbefebryfelyke moeite en infpanning drong hy , eindelyk, met behulp der overigeOosterfehe talen tot in den geest van deze tot dus verre in Europa onbeken- de taal, en befpeurde, dat zy het naaste by de Syri- •fche kwam, en geene Gutturales (keellearers) had ; ver- vaardigde zich een YVoordenboek en eene Grammatica daartoe, en vertaalde het bandfehrift in ’t Latyn. Het bevattcnuiterllebelangryke ophelderingen over het Gnos- ticismus en de Oosterfche Philofophie ten tyde van Christus over ’t geheel, en zou diensvolgens eene aan- merkelyke gaping, vooral in onze Kerkelyke Gelchiede- nis aanvullen, wanneer bet tot den druk werd geieed gemaakt. Om de uitgave gemakkeiyker te maken, wil by, by gebrek aan Galileeuvvfche letters, dc Galileeuvv- * fche tegen Sy rife he verruiien en de aldaar ontbreken- de Gutturales (keellerters) ’er by voe*en. Het ge- beel, op de eene zyde het originecl, en op de andere de zeer woordelyke Latynfche overzetting, zou op 150 bla- M • Digitized by Google V C 69 ) bladen, omtrent 4 Deeltn in 40. aankomen. Wanneer by zoo gelukkig raogt zyn in Duitschland eenvn uitge- ver te vinden, — eene underneming welke alle aan- nioediging verdiende — dan znudcn wy ons weldra over zulk een fchatbaar werk kttnnen verheugen. Komt het cchter niet fpoedig tot Hand, dan vrees ik, fterft deze geheele aanwinst voor dc Letterkun !e in *t alge- meen, inzonderheid cchter voor dc Oosteriche, met den Schryver uit. Sedert eenigen tyd hceft Nouberg zich verder daar-. mede bezig gehouden, om de afkomst der Griekfche » taal , van de Hebrecuwfche en van de overige Ooster- fche te bewyzen, waarop hy door vroeger nadenken over den wareti aard en het wezen derzelven is gcko- men. De gevolgen zyner onderzoek ingen is hy voorne- rnens in een Etymologisch Wonrdenboek op omtrent 30 bladen, *t wcJk hy 00k gaaroe in Duitschland wil- de uirgevett, aan *t licht te brengen, in den vorra van eene Griekfche taalkunsr. — Mogten 00k Jeze wen- fchen van den voorereifelyken man ten uitvoer gebragt worden! Hoe veie nieuwe, belangryke , vruchtbare en zoo als ik meeue, over ’t gehed zeer juiste oogpunten zal de taalgekerdheid in *t algemecn daardoor verwer- vcnr tegenwoordige staat DER M U Z Y K te Amsterdam. ( Fir vat in eenen Brief aan den Redacteur van dc Mufikalifche Zcitung te Leipzig , ge *• dagteekend 12 Maart 1812.) ( Vervolg en flot van Wadz, 58.) pe Mollandfche Scbouwburg, die voorheen van wege de ftad beftuurd werd, ftaat nu onder directie van den Hr. Ma- E 3 jor- Digitized by Google C 7° ) m jotskt Snoek en Mevr. Wattier; beiden (*) zyn heden van * denzelven. Tooneelfpelen van allerleijen aard en Balletten ma- ien de voornaamfte vertooningen uit , alleen tusfchen beide Worden *er van tyd tot tyd Zangfpelen opgegeven. De twee eerfte vereischten van eene waarlyk goede Opera, eene uitite- kende eerfte Zangeres en een uitmunteode eerfte Tenor , onu* breken, Het is de Directie wel toevertrouwd , om zich van dezelve te voorzien: maar van waar znllen zy die bekomen ? Indien ergens, zoo ware hier eene inrigting tot de beoefe* ring van de boogere Zangkunst noodzakelyk. Daar het nu • ftchter eenmaal zoo is, a!s het is, laat het pubiiek zich dit welgevalien f- en de meer keurige, die geen genoegen vinden In hetgeen , waarop zy oetbaald worden , nemen *cr liever ge- * heel geen deel aan. , .. De voigende zyn de voornaamfte perfonen van deze Operas de Hr. Majofsky, een uitftekend Tooneelfpeler , die ook eena eangename basftem en eene goede diet ie heeft: maar voor den aang ontbreekt bet hem aan eene goede fchool ( § ) en zoo kan hy zelf zyne Item zich niet zoo ten nutte maken en doen gelden , als zyn konde en behoorde. De Hr. Romsach, tweede Baszanger , is mede een goed Tooneelfpeler en als Zanger niet te verwerpen. Do Hr. Neits, eerlte Tenorz^ru ger, moet voorheen een goed Zanger geweestzyn; maar heeft zich veronachtzaamd ; ook fchynt hy zyne kunst niet beftu- deerd te hebben. De Hr. Buron , tweede Tenorzanger , heeft eene vry goede ftem , maar geene leiding; hy maakt dus ver- jieringen in menigte , brengc die kwalyk te pas, tegen har- monie, fmaak enz. in* Mej. Boron heeft geene kwade ftem, maar weinig bevalligs in gezang en fpel. Mej. Carels korr.r, met eene wat ligte en fchrale ftem, vele hinderpalen teboven en is over het algemeen , zoo als men gewoon is te zeggen goed Mozikafiscb. Dit blykt byzonder by de Kerkmuzyk — waarvan later iets. Mej. Adams heeft wel weinig opieiding gehad; hare zang is echter zuiver ea fomtyds regt aange* naam; ( * ) Uit dit beiden *ilet men, dat dc nricffchryver dc Iln. Majofsky en Znokk voor &n perToon houdt, en dus minder bckcod met het Tooncelw©* zeu moet zyn*. dah men van icmand, die zoo ftotirweg onderfcheiden Kimfte- naais beoordeelt, zou vcrwachten. Ecns voor.' I vvete de Ic^er , dat wy aan aiic zyne uiftprakeri bytong ons zegel nice heclnen, doch die nicer mededee- len, om onzen Lexers te docu zien, hoc buucuianders onze KunataieiuCR bcoordeelen. Veut. (S) Indien wy door elne gate fchulc bier raocteu verfbran, dat de Hr. Majofsky gecne gcrcgeldc lesfdi in de ZaitjAuns-t genotcn heeft of dc/dve jniet geregcld beltudee.d heeft, geJooven wy, dat do ihielfchryver her deer* lyk mtstast, maar toteu dir, gc!)k al bet ovviig gcilcltie voor zy i»* ieke* fling* Vkkt. \ Digitized by Google c n > irasm ; hast voordeelig oiterhk ert goed fpil maken hiar nog belangryker. Het Orchest is zeer goeJ en relr verfcheiden zeer verdieu* fteH ke leden. De Hr. Ha-ns*n$ dirigeert de Opera- , de Hr. Freubel de Ballet- Muzyk. In het geheel is her, buiten de genoemde, 23 perfonen fterk. Zulten iemand dus de Zang- Ipel - vertooningen behagen , dan moer hy zyne verwachtingen met betrekking tot den Z ng nier hoog ftemmen, en op het Spelen , herOrchest, de Dec.>ratien en den -rooneelroeftel 00k scht flaan , waarmede hy, indien hy nier te veeieischt, zeker te v reden zyn zal. Om de fchers van deze inrigtirg naauwkeur*g#»r af te teeke- fjen t laar ik eenige opmerkingeo over een paar der vo jrnaam- fte ftukkeo. die ik zap, volgen. Czaar Peter de Groote naar het Franfctv* : Pierre le Grand van Gr^try. De Hr, Majofsky, nls Scheepstttn - merman en 00k de Hr. Rombach, als Menztko] f, voerden bonne rolien regt goeJ uit; de Hr. Neits daarcufegen, als Czaar 9 fcheen noch in fpel noch in gezaag regt te weien , wat hy van zyne rol maken zou , en veel, namely k in den zang , mislukte hem volkomen. Wegans onpasfelvkheid van Mej. Boron, had Mej. Kamwoizen de rol van Cathdrina op zich geromen. Boven werd zy niet genoemd, dewyl ay eigenlyk geene Zangeres is; zy is echter eene goede en zeer geiiefde Tooneelfpeelfter ; dus late men haren zang daar. De Teoverfluit . De Hr. Majofsky fte:de Zoroaster waar- d\g en goed voor; 00k zyn zang voldeed , behalve in fommi- ge plant fen , waar hy zyne ftem wat vallen lief. De Hr. Neits deed ais Tamino ten min lie zyn best.- De Hr. Rombach was a Is Papageno dikwyte te flaperig , 00k geheel niet in de rol, die niet door verfynde gezellige befchaving, maar door vro- lyke natuurlykheid en ware nafvireit most bevalleo. Mej. Carels, als Koningin des Nachts , was Log niet flatelyk geDoeg in houding , droeg het Recitatief in eene gebrekkige manier voor, maar kwam de moeijelykheden der Aria geluk- kig te boveo. ( De tweede had men voor haar echter uit D-mol in C-mol moeten verzetten). Mej. Adams fpeelde Pa- mina over ’t algemeen lofwaardig. Het Orchest voerde de* ze tieerlyke Muzyk voortreffelyk uit. Het welgelukken der vertooning en de hooge waardy der compofitie werden oak door het publiek erkend : de Schouwburg was vol, meo be* toonde dikwerf zyne goedkeuring en aile befchaafde lieden fpraken met geestdrift van het ftuk en bet genoi, dat het lion verfchaft bad. Vroeger zag ik rog de Docter en Apotheker , het Prouwfje van den Donau; Okeron en Roodkapje ; Flo- rival en Armantine of de Arglistigs P^uogd {une Folio); Edipus te Kolono (waar van over bet geheel de uitvoering zeer E 4 goe* Digitized by Google C 7* ) goed was); de Melomanie ; de Marquis van Tulipano; da JPeJerteur ; de twee Zwit fen en het vernieti^d Per drag. Oorfpronkelyke Hollandfche Opera’s heeft men nier. Muzi- italisch Dichtvermogen is onder de Hollandfche Natie door* gaans zeldzaam; zelfs hare beste Componisren , naauweiyks met eeoige uitzonderingen , werken naar vreemde voorbeelden , en niet zelden zonder eenig fpoor van oorfpronkelykbeid C * )* De Ballet muzyk levert niet veel van belang op. Gewoon* lyk wordt daanoe allerlei goed en kwaad byeengefchraapt , soo als men dat voor dc hand vindt. Tusfchen beiden hoort inen wel eene gocde Ou vert ure , maar hoogstwaarfchynlyk i« zy ook ontleend. Kerkmuzyk . Zondags hoort men in twee Roomfche k eiv ken Misfen met Muzyk uitvoeren. fieide Zangkoren zya meestal met liefhebbers bezer. De Orchestcn zyn nier fterk en beftaan gedeeltelyk uit Muzykanten en gedeeltelyk uit Di- lettanten. In de Mozes- en Aarons -kerk opderfcheidde zich vooral de Hr. Sondoef door zyne fraaije welluidende Tenoiv item, door zyn’ zang vol uitdrukking en door allcs, wat dea man van befchaving en ware kunstkennis kenteekenr. Zoo hoorde ik hem in Haydn’s voortreftelyke Mis N*. 5. (van de Breitkopf en Hartelfche uitgaaf dcr Partituren) de woortien* Et incarnatus uitnemend en diep tot in de ziel gaande uir- voeren. Zyne manier kon menig Zanger van beroep ten voor- beelde verftrekken. Ook zyn Zoon onderfcheidt zich door eene fraaije Altftem en de blyken van het goed onderwys zyns Vaders. Mej. Carels , van den Hollandicben Scliouw- burg, zingt de eerfte Sopranparty; de Hr, Stoks die van den Bas. Hy is goed in de Koren ; maar voor het Solo fchynt hy zyne ftem niet genoeg te kunnen matigen. — In de kerk het Vrededuifje wordt maandeiyks eenige malen Muzyk uitge- voerd. . De Sopranftemmen zyn niet byzonder, de Tenorftem is vry goed; dec B.»s zingt de Hr. Majofsky, van den Hol- landfchen Schouwburg. Den iSden Nov. hoorde ik hier by eene Zielrpis, een Requiem van Berteemann, een Kunfte- naar hier woonachng. Het was doorloopend flechts voor drie Jtetnmen, zonder Sopran, gezer. De compodtie bezat in der daad zeer goed uitgevaiien piaaifen en miste over het geheel haar doe! niet. Voorai ocderfcheidden z’ch de wocrden Hot* fiat et preces , en de daar op volpende fuga was goed be- ar_- (*) Defiridfcbryvcr waet misflbien niet. dat onder anderen dc Hr. L. van Behthoven, die zicb te irccv.cn zcx> onvermoeid met goedeu uittlag bezjg boudt en dien de imam van ooilproiikelyk ajthans niet gewcigjsrd kan wor* den, zoo als ons ten iiulJigfte verzeke’d wordt, een geboren Qelder$»ait is. ZuJJ; ecnc Iter von de ec.-fie groottc veidooft aanmerketyk de k niche eener algemcenc aanmCiking , die vow baar fchynfel als eep dwaaliicbtjc Y7ktf Vj^r, Digitized by Google erbetd. De tmvoering flaagde vry welt aHeen w^ren de B«s- zangers te Berk in everred»gheid der andere partven. Eene ftoornis, door gebrck van opmerkzaambeid des Pa ulcers wil \k Oechrs even aanroeren. — Den lyden December gaf men hier by een andere Z elmis, Mozarts onfterfelyk Requiem. Onn dit ftuk zoo veel mogelyk regt ie la»cn wcdervaren, en UK eerbied en liefde voor hc.zelve, vereenigden zich de bei- de Gezellchappen tot de uijvoering. Ate was goed bezec , wat men goed bczerten konje; maar basfethoornen , die juist hier zoo beBisfend tot de ujtwerking bydragen , en door dea Componis: met eVenveel wysneid gvkjzen als behanJeld zyn , had men nier ; deze panyen waren ( verkeerd genoeg ) voor C- C'arinetten gezer , die dai) dikwyls een cctaaf hooker fpe- ien raoesten , terwyl.de Corrponist door bet g. niche ftuk been , om goede redenen , alle hooge fcbreeuweude inliru- menreo had willen vermyden. H‘>« p^heel anders, hoe hard en fchraal byzonder gedeelten als 5, waar de Basfet* hoornen begjnnen, moeten kiinkenj kum gy , zonder ’er u opmerkzaam op te maKen , nagaan. De Bazuioen waren 00k Diet zeer best bezet en hinderdeo op verf'cieuten plaatfen aaa de uitwerking. pit pitgezonderd , nrnfcte alios ecu goed ge- beei uit en de goede wit van de mec-iie Zangers en Muzy- kanien moest ieder erkenuen. Openbare Concerten heeft men hier niet , bebalve die, weike Vi» (Dozen voor eigen rekening geven. Van die ik hoorde, zal ik* binnen kort een berigt geven, en Bechts van een melding maken , dat de Hr. Piantamda, Tenoiz.nger jo diem c van den Onderkonmg van italic, jn den Frai.fcien Schouwburg gaf. liy zong verfcneiden liukken, uaarby hy eene fraaije Bern en eene goede befcbaafde voordragt toonde. Ook * by de Piano * Force zong hy aangetiaam en ipcelde niet kwaad. Beide de Jufvrouwen Leefsun , van bet voormalig Joodsch Opera- Gezellchap twee liog jonge mehjes, zongen onderlcheiJen Bukken. De oodfie bezit eene icboone voile cn zuivere Bern; under eene goede leidmg kan zy eene voor- treffelyke Zangeres worden. De Bern dcr jonglie ts wat. zwak en 00k hare toon nog r.ief zuiver en vast genotrg. rMej« Blondin , ’ Danferes by den Hollatidfchen Schouwburg, vond goed 00k met eene Aria op te t re Jen cn zica door baar cl- ip ndig gezang bclagcnelyk te maken. E 5 HAN- C 74 > HAN PEL en ZEEVAART, HTJTSHOUDKUNDB EN WAT DAAR TOE BETREKKING HEEFT. * Middel om de Aardappelen een groot aan- TAL JAREN IN DEN STAAT VAN MEEL, OOK DAN, ALS 7Ar BEVROREN GEVVEEST ZYN , TE BEWAREN, EN IETS OVER HEX Brood, dat van dit Meel KAN GEBAKKEN WORDEN. ( Naar het Fransch van den Hr* C. P. de Lasteyrie}. Hot is nltvd van aanbefang de geheele masfa van voedende zclfftandigheden te bewaren , of eene vemie- ling te voorkomen, betzy de oogst overvloedig, het- zy die middelmatig geweest zy: in het eerfte geval bereidt men zich hulpmiddelen voor jaren , waarin de guurheid dcr jaargctyden de aarde in de voortbrenging van nieuwe vruchten verhinderdej in het tweede ver- mydt men het verlies van voedfei , dat volftrekt nood- zakelyk tot het Icven der menlchen is. Om deze re- den hield ik my, federt meer dan twintig jaren bezig , om een middei te vinden, om den Aardappel te be- waren., die eenmaal het voornaamlte voedfei der Euro- peancn meet uitmaken. De proeven, die ik genomen neb, zyn my volkomen gelukt. Den gcheelen Aard- appel beb ik in den ftaat van Meel gebragt, en de ondervinding fyeeft my geleerd, dat dit Med eene lan- ge reeks van jaren kan bewaard vvorden, dewyl dat, hetwelk door my federt achttien jaren op een* zolder overgehouden is, door geene infecten werd aangetast en even gezond en goed is als op den dag, dat het gemaakt werd. De bewerking , daarby gebezigd , is by het Confer vatoire des Arts, door eene Commisfie van wege de Maatfchappy van Landbouw te Parys benoemd, her- haald geworden. Deze Commisfie deed, in hare te- genwoordigheid, in de Broodbakkery der Hospitalen, verfeheiden foorren van Aardappelen- Brood bakken, waarvan eene voor de helft uit Tarwe-Mcel en de andere helfr uit Aardappelen Meel, volgens myne bewerking verkregen, was toebereid. Dit Brood werd irna- 4 ~~ Digitized by Google C 75 ) lrrtnfcefyk en gezond bevonden, en men kan bet voire den voorrang toekennen boven vcle foorten van Brood % waarmedc de bewoners varr bet platte land gewoon zyn , vooral in dure tydcn, zich te voeden. ik zal ten dezen aanzicn in geene vcrdere byzonderhedcn tre- den , daar de Maatfchappy van Landbuuw van bet Departetnent der Seine ecu Verflag over deze zaak zal in ltct licbt geven. Maar ik meen de aandacbt van het publiek reeds voorloopig op deze myne bewerkiug te moeten ves- tigen, uit lioofde der ltrenge koude, die vvy reeds on- dervonden liebben ; en ten govolge van welke eene groote menigte bevrorcn Aardappelen voar de voc- ding verloren zal gaan, indicn men, in plants van zc weg te vverpen, dezelve niet tot Meel bereidt, de nianier volgende, die ik opgeef. Langs dezen weg kan men de vernieling van eene aanzicn lyke hoeveel- lieid voedinginiddelen voorkomen, en, om zicb van de waarheid hiervan te overtuigen , i$ bet genoeg in aan- merking te nemen, dat men nuauvvelyks voorby eene deur in de Steden en voural op bet platte land , na eene fterke vorst, gaat, of men ziet ’er nicer of min aanzienlyke hoopen bevrorcn Aardappelen, die men als geheel verloren weggooit, terwyl zy gemakkelyk in gezond en voedzaam Meel kunnen veranderd wor- dcn. Weldadige lieden, die bun vermaak vinden in der nooddruft te hulp te komen, zullen door dit Meel op eene goedkoope vvyze in ftaat zyn , om de boe- veelheid Broods* te venneerderen en zoo de voeding- iniddelen te vermenigvuldigcn. • Zie bier de hewer- king, zoo als ik die in de Decade van her jaar 4, 3de Trimestre, heb bekend gcinaakc (*) Wanneer men Meel van Aardappelen vvil bekomen, moet men witachtig gele, wnardoor gecne roode ude- ren loopen, nemen ; ten minlie die Ibort beb ik ge-- bruikt. Men kan 00k andere bezigen , maar bet Meel van die, welke ik aanwees, verkregen, zai her fruaist zyn. Wil (•) 9( Zy, dat dit middel ons in dien tvd niet ter kennisfe gelcomen zy, bet zy wy her *chter Iieieo, alleen de lyd deszeds deugdelykheid Icon mtu'yien, nu vii del) wy bet 00k voor de Hollandicne Dep^Uirunien v<in ieuroot belong , dan dat w y bet omen lezcreu Kiel ipocdig zoudea acdudocicn. JtifJ. « Digitized by Google C 76 ) • Wil men eene groote hoeveelheid Mccl tegclyk ma- ken, dan moet men fteenen tonnen, kuipen en tobbet- jes gebruiken; voor eene kleine hoeveelheid kan men zicli van gebakken of aarden poteen bedienen enz. Men kan op drie onderfchcidene wyzen te werk gaan: i°. de Aardappelen fchillende, zonder ze door- tefnyden* 20. ze in fchyven fnydende; en 30. ze in bun geheel latende. Deze drie bewerkingen gdukten my even goed. Ik wil echter aanmerken, dat die be. working, waarby de Aardappelen wel geweekt maar niet gefebild worden, boven de andere den voorrang verdient, omdat zy eenen viv langdurigen arbeid be- fpaavt, en dat hot gedeelte, hetweik noodwendig met de fchil wegvalt, bevvaard blyft. Het is gemakkelyk de fchil ’er aftekrygen, door middel van ziften, als het Meel bereid is, maar deze fchil inaakt zulk een onbeduidend deel van de geheele masfa uit, dat men haar zonder hinder ’er by kan laten. De Aardappelen in hun geheel latende weeken, is het volftrekt noodig dezelve uitteperfen, of llerk in linnen uittedrukken ; anders zouden zy niet fpoedig genoeg droogen en ver- rotten Zy moeten 00k veel langer weeken. Ik liet ’er eene geheele maand in dien ftaat. Indien de hoe- vetlbeid groot is, behoeft men minder tyds; want de gisting zal dan Ipoediger beginnen. Men moet de Aardappelen ’er uit halen, als zy zacht en indrukbaar door de vingers op alle deelen zy n; wanneer zy Meel znllen opleveren, dat wel de fchil bevat, maar welke men door middel van een buil of zeef daarvan afzondert. Voor dat jneu de Aardappelen weekt, moet men zorg dragen van ze te wasfehen; ten dien einde laat men dezelve gedurende eenige oogenblikken met wa- ter begieten; lchrobt ze met een’ bezem, verwisfelt van water en herhaalt deze bewerking, totdat het wa- ter holder blyft. Men ihydt de Aardappelen aan fchyven , ter dikte van eene Kroon van zes Livres, of, het geen vlugger van de hand gaat, men bakt dezelve met het werk* tuig, dat men op de Landhoeven gebruikt, om wor* tels te fnyden, en werpt dezelve terftond in het wa- ter. Men moet noojt de gefchildc of doorgefneden Aardappelen aan de lucht blootgefteld laten, want zy zouden eene grysachtige kleur aannemen, die zich aan het Meel zou mededeelen. Wanneer jnen zync Aardappelen zoo heeft toebe* reid. Digitized by Google % C 77 ) reld, legt men ze in het vat, daartoe beftemd; zy moeten flechts tweederden van het vat beHaan , dat al- tyd met water gevuld behoort te zyn. Men draagt zorg den eerften dag het water tvveemaal te verver- fchen. Deze raoeite kan men zich dc volgende dagen befparen; het is zelfs onnoodig haar te nemen; maar, wanneer men eene foort van fchuim op het water ziet verfchynen, of dat de Aardappelen ecnen ligten zuur- achtigen reuk beginnen te verfpreiden, moet men de* zelve tweemaal in de 94 uren verscli water geven, dezelve rer vervolgens uitnemen en perfen. De weeking moet van zes tot tien dagen duren, naarmate de temperatuur der plaats is , waarin men de Aardappelen legde, of volgens de hoeveelheid waters, waarin men dezelve weekt, of eindelyk naarmate de meer of min veelvuldige ververfching van het water. Als een zeker teekcn, waaraan men het oogenblik kan kennen, waarop de Aardappelen uit het water moeten gehaald worden, is het begin hunner ontbin- dipg in ae uitwendige deelen * en de vorming van eene foort van pap. Men kan echter dezelve nogJ verfcheiden dagen, ja weken, zondervrees van ze teverliezen, laten weeken , byaldien menflcchts zorg draagt, van het water drie of vier malen de twee laatfte dagen te ververlchen, voor datmenzeaande perfing onderwerpt. In dezen ftaat kun* nen zy eenen eenigzins onaangenamen reuk bekomen, zonder dat het Meel, hetwelk ’er van bereid wordt, eenigen kwaden byfmaak hebben zal. Het water, waarmede men ze afwascht, neemt den onaangenamen geur, dicn zy konden aaunemen, weg. Deze waarnc* ) niing is van wezenlyk belang, dcvvyl pcrfonen , . die eene groote hoeveelheid Meel tegelyk zouden willen maken , geen tyd genoeg vinden zouden , om op den- zellden dag alle de Aardappelen uit het water te halen- Om het Water te ververfehen moet men eene kraan of eenvoudig een gat op de hoogte van duim bo* ven den bodera van het vat maken * deze voorzorg is noodzakelvk , want zonder dezelve zou het water by deszelfs weglooping eenige deelen van de Meelftof, die zich van de Aardappelen fcheidt, met zich flepen; terwyl - wanneer de opening zich een duim hoog bo vimlt, de Meclftof op den bodein ncSrvalt cn niets verlorcn gait. Aan de opening der krnan moet men van binnen ecu weinig ltroo doen, om de verftopping van C ?8 ) » Van dezelve te voorkomen. Het is good hot vat een ' weiuig in ecu' hellenden (land te plantfen, ten einde •*er nl het water, danrin vervat, te docn uittoopen.. Het aangeduid oogenW ik , om de Aardappelen tiit •lict water te balen, gekom^n zynde, legt men ze In. 'de prrs, ten einde ’er her water, dat zy bevatten* -tiittcJrukken ; ten dien einde kan men zicli van zakken 'van grof ondigt lynwaad bedienen tilt de pers * gckhnien ^ moeten zy terftond gelykelyk op Tokens uit- ‘gefpreid worden of op tecnen horden, overdekt met graamv papier, en'zoo aan de lncht of de zon bfoot- gefleld worden. Bv rcgcnachtig weder fegt men ze op ; eetf zolder of in eene kamer. waarittmen ecnen door- flroom van luebt poogt dnartefteHen. Men zou eene fto ve(#«/v<0, daartoe ingerigt, behoorentc bebben , in- dien men de bewerking in bet groot en voor den ban- del wilde doen, Men kan dezelve ook op horden leggen en doen droogen in den bakoven, eenigen tyd* nadfet bet brood ’er uitpekomen is, in aebt nemende* dat de grnad van hitte met te fterk zy; want dan zou- den de Aardappelen , in plants van tot eene broz? en meelachtigc ftoffe overtegaan, verbarden, en doo/- fchynend, gelyk aan boren, worden. In dit geval 7/yn zy ccbter niet tveg^ay kunnen voor de keuken die- nen; in lanuw water dezelve latende weeken en ko- ken, kan men ze opfruiten of op vcrfcbillende manie- Ten, even als veriche Aardappelen, gcreed maken* maar zy zullen vooral goed als Gort gebruikt kunnen worden, na in ftukken getlooten te zyn. Licden, die geene pers bezitten, zullen wel doen* met de Aardappelen in linnen uittewringen , derzelver drooging zal daardoor befpoedigd worden. Het is noo- dig te weten, dat hoe fchielyker deze gefebiedt, hoe fraaijer het Meel is; gnat zy te langzaam voort, dan zouden dc Aardappelen eene gryze kleur kunnen aan- ncmen; daarom moet men ze niet te veel opeenhoo- pen, maar integendeel zoo veel mogelyk uitecnlpreiden. De drooging voltooid zyndc, zal men de Aardap- pelen met * de vingers kunnen wryven. Om ze tot Meel te maken kan men zicb van den Korenmolen of van een’ mortier bedienen. Na dezelve in een’ mortier geftampt te bebben, zift men ze; dat niet door de zeef gaat wordt ten tweedemaai geftampt (T). fa Hit (*) De Molens, die men voor het Croote Leger veryaar- digd heefi, zyn zeer goed, om dit Meel te maken. Het is ge- noeg het eens te maien. Digitized by Google ( 79 ) I tJit de Voorgedragen wyze van bewerking^ die ilc gebezigd heb, om Aardappelen in Meel te verande- ren* blykt klaar, dat 2y zeer cenvoudig is, dat zy flechts weinig handen werk vereischt, en zoo gemak- kelyk in het g root als' in het klein kan uirgevoerd worden. A1 de benoodi gde toeftel beftaat in een of meerdere vaten, naarmate de hoeveelheid TVfeels, die men bereiden wil. Het werk bepaalt zich tot het fnyden der Aardappelen en de Ververfching van het water by de weeking. Deze arbeid^is gering en zoii byna niets mogen heeten, indien men over eene fontein of een loopend water te befchikken had , dat men ge- durende den tyd der weeking daarheen kon leiden en in de vaten latenloopen. De drooging en meelmaking zyn noch lastig noch kostbaar. 1 • ' * , • Men ziet eindelyk, dat de geheele bewerking be- ftaat in de fcheiding en verdeeling der beftanddeelert der Aardappelen door de weeking , en in de wegneming * door middel van het water, van de extractif-ftofle* die zich met de lucht verbindende aan bet meel eenen wrangen fmaak en onaangenamen reuk zou geven. 