Herinneringen uit de loopbaan van een Indisch officier
Willem Adriaan Rees
Be bruine satan hield een oogenblik op , zeker om op te merken hoe zijn sirenengezang mij beviel. »Die boedjang wacht dai.r , buiten ; 't is een oude slavin , zg wil u tot de nonna voeren ; — de nonna wacht , — zij zal den ganschen nacht wachten." — — ))Nti , ga door ! waarom zal die nonna wachten ?" )>Dat weet ik niet ; — welligt weet het de slavin , to e wa n 1" ZoTi het »tot wederziens" n u reeds moeten uitkomen ? waarl^'k , dan had ik mij te gunstig denkbeeld van die jonge dame gemaakt ; een fatsoenlijk meisje zendt geen boodschappen in den nacht. — Maar die Eebo deugt niet veel , dacht ik ; laat ons de zaak onder^ zoeken. Voor de deur bij den schildwacht zat een vrouw, die opres en mi tot spreken aan. — Waarom? — de slavin zag mij eenigzins medelijdend aan. — Wei! de nonna Marie moest mg spreken, zij had een geheim, ja — een geheim — de nonna Marie was ongelukkig — ik moest haar helpen, ma,ar spoe-dig. — Mijne nieuwsgierigheid was opgewekt; ik begreep wel dat het ongeluk, 't welk myn danseuse boven het hing, nog af te weren zou zgn, maar dat geheim intrigeerde mg, en dan aan de roepstem eener dame was ik immers verpligt gehoor te gevon! Fluks een kleedingstuk om de schouders werpend, volgde ik de slavin; buiten het fort gekomen, sloeg deze een zgpad in, dat door bedaauwde rijstvelden naar de negory voerde. Onder het digte loof van hooge vruchtboomen naderde zij den achterkant van een villa, waarvan het erf met een digten levenden pagger omgeven was, opende op zekere hoogte het gebladerte, drong er door en verdween voor go^d uit. Oogen. Two minuten later stand de nonna in *t wit aan den pagger, stak mg dehand toe en verzocht mij haar te volgen. Vraagt gj mij, lezer 1 waarheen ik geleid werd, dan erken ik het niet met juistheid opgemerkt. te hebben. Het was zeer don- ker ; maan-, noch sterrenlicht veroorloofde my iets te onderschei- I. 13 290 den ; vergis ik m^ niet, dan het in een d^ b^geb^rv^en op e^i sopha gezeten, om het gelieixa van nonna Maria aan ie hoo- ren. Neen, 'twas geen geheim, dat mij niet zonder bedeeediteid toegefluisterd werd; 'twas e^ekumteld verhaal van het onge- lukkige leven eener zestienjarige maagd, die nimmer haar moeder gekend had en door een schoonzuster, van wie zij geheel afteaifee- l{jk was J mishandeld werd ; de naive, welsprekende taal van een volwassen kind, de taal van een gevoelig hart dat zich met blind yertroirwen opende ; de ting van een zelfstandige ziel d^ opstond tegen de yerdru^king ; de belijdems van een stout besiait, om laaSia, in de armen te werpen van den eersten vre^ndeling dk hsae sympathi^ opwekte I. 13 290 den ; vergis ik m^ niet, dan het in een d^ b^geb^rv^en op e^i sopha gezeten, om het gelieixa van nonna Maria aan ie hoo- ren. Neen, 'twas geen geheim, dat mij niet zonder bedeeediteid toegefluisterd werd ; 'twas e^ekumteld verhaal van het onge- lukkige leven eener zestienjarige maagd, die nimmer haar moeder gekend had en door een schoonzuster, van wie zij geheel afteaifee- l{jk was J mishandeld werd ; de naive, welsprekende taal van een volwassen kind, de En haar des noods met geweld uit dien ony-drageljken toestand moest scheuren. Het was in 66n word aller-interessantst, teeder, romantisch! Geen medelgden te ge7X>den zou hardvoehtig, het niet te toonen omenschelyk geweest zgnt Nonna Marie had lang gesproken en begon gedarig op nienw te sprangen, zonder dat ik nog eenig begrip had van de wjze waorop m ^ n e tosschenkomst ganstig op haar volgend lot kon influenceren ; en toen ik haar dat eindelijk oathegorisch eiVroeg, aarzelde zaj.... trok zich eenigzins terag , en zeide toen op zachten maarbesloityel- len toon : ^Jk wil niet langer mishandeld worden ; ik ga van hier , en y als gg het yergunt , yergezel ik u '^ Gelokkig waarl^k, dat het donker was! Stel u voor , een jong mensch die niet het beeld van een of anderen engel in zijn hart meSdraagt , en zich naar het 6enzame binnenland begeeft ; wat zal hg doen , als een Kef , natuorl^k, bevallig wezen zich in z^ne armen werpt en hem toelispelt: »ik ga met u mede T Stel u den mensch voor , zoo als l^j eigenl^k i s , en in die tro- pische lucht allengs wordt of moet worden , wanneer hij zich geen geweld genoeg aandoet om in de plooijen van zijn europeesch kleed te blgven. Stel u tevens een maatschappjj voor , waar natunrljjke vereeni- g^ngen niet zeldzaam zijn. 291 Zult gg dan den jongnian verachten , omdat h^ het natuurldnd niet van zich afstiet , het niet van onderwerping en berusting sprsk , omdat hij in al de kracht van zjjn leeftjjd zich niet als een heilige aan de onthouding, of als een njian van rjjperen leeffcjjd aa^destu-* die w|jdde? Immers neen ! Gy zult hem aanraden bij tyds een levensgezellin naar zijn keus te zoeken , opdat hjj de kans ontga er op zijn weg een t^ ontmoe- ten , die zich zijns ondanks bgna , aan zijne z^de plaatst ; want hetgeen men van dien aard in Europa alechts in romans vindt , behoort tusschen de keerkringen tot het werkelijke leven. Menig jong mensch valt in de strikken, — de uitdrukking is met juist, — ontwykt niet genoeg de geopende armen van een schon, die slechts half bewust is van het onvoegzame haars gedrags. Opgevoed te midden van miUioenen Javanen, die zich alle zonnder ambtenaren van den burgerlijken stand met het voorwerp hnnner keuze vereenigen; te midden van kleurlingen en blanken die vergleiche nonna niet om de liefde te toonen die z^ opgevat het vnur dat in haar maagd^ken boezem blaakt, door de rede uit te dooven Van slapen kwam dien nacht niets. Al hetgeen ik aanwendde om kalmte in het gemoed van het jonge mei^e te brengen, baatte niet. Wilde ik opstaan, dan barstte zij in tranen los. By de eerste schemering moest ik de troostelooze Marie in een allerongeliikkigsten toestand verlaten, en zocht zonder gids over pajpers en door rijstvelden den weg naar de benting. Toen ik vrjj be- moder dennen en rillend van koude aan de brug kwam, ontmoette ik van Griesheym die zich ongerust maakte over m^jn afwezigheid. Bjj bet ontwaken mij nergens vindende, had hj Eebo ondervraagd, die met het onschuldigst gezigt ter wereld verklaarde : dat l^j niet beter wist dan dat ik op de sopha lag. Op mgn beurt verzon ik nu slapelooaheid, een nachtwandeling', een verdwaalpartg en ik weet niet wat al meer. Of, van Griesheym dat alles voor goede munt aannam, geloof ik niet, maar hg was te beleefd om indiscreet te zijn. Eerst een half uur later ward het dag; ik dmkte mijn gastheer de hand, steeg te paard en galoppeerde den weg op in de rigtig van het Menoreh-gebergte. Eenige maanden later vernam ik het slot van mgn magelangsch avontuur. — Nog geen uur na m^jn vertrek was Marie in de benting gekomen en had zich als een wanhopige gedragen, toen zij vernam dat ik reeds vertrokken was. Z9 wilde mg na ijlen, vroeg en paard, een draagstoel, wierp zich op den grond, verscheurdehaar kleed en weende bitterl^k. De kommandant was er mede verlegen, en liet het ongelukkige meisje uitrazen; doch toen zg haar kalmte herkrejen had en. nog niet naar huis terugkeerde toen zg zwoer nooit te willen terug keeren, toen....» liet hj haar bl^ven. Van Griesheym was een-en-twintig jaar en meester van zijn hart. Als l^j sedert niet gestorven was, zou Marie nog bg hem zgn. XVI. Robert laat zijn pen wat rusten. Het koat moeite de Kadoe door te rijden, zonder in verrukldning te geraken over al het schoon dat de natur hier ten toon spreidt; gemakkelijk kalte voor mij alleen de herinneririg aan al die warmgekleurde bergen die, even als ik, met ontzag opzagen naar den trotschen Merbaboe en den in rookwojken gehulden, steilen Merapi (vuurberg). Even slechts wil ik melding maken van een bezoek, dat ik aan een heuvel bragt, die oostelijk van den weg lag, en wiens donker grgze steenmassa's, zoo raadselachtig van vorm, van zelf mijn aandacht zouden getrokken hebben, als ik er niet reeds vooraf opmerkzaam op gemaakt viras. Die heuvel draagt een monument van een magtig volk dat voor duizende jaren op Java leefde, een prachtstuk van bouwkunde, door een groot vorst, tevens opperpriester van Boedha, ter eere van zgn. God opgerigt. Het bevreemdt mi] niet, dat de Javaan ten huidigen dage nog aan de Boro-Boeder komt bidden. En offeren, wendet de indruk, dien dit grotze gedenkteeken op zgn eenvoudigen geest maakt, moet verbazend zgn, vanneer ik tot maatstaf neem het gevoel van bewon dering dat de aanschouwing van dit kunstgewrocht op mij-zelf maakte. Galergen, die den heuvel tot aan den top omringen, verrjkt met twee-duizend groote bas-reliefs, voorsteUingen uit de fabelleer, godsdienst en volkenkunde ; vjf-honderd Boedha-beelden tot in de kleinste byzonderheden afgev^erkt, beiden met hoofdtooisels, oorrin-gen en linten ; achttien-honderd klokken a jour bewerkt, de heilige lotus voorstellende, vra.aronder levensgroote afgodsbeelden zitten ; "rilde en tamme dieren, vogels, tallooae boomen-, bloemen- ea vruchtensoorten, nissen, trappen, terrassen en bordessen ; en alles in de volmaaktste symetrie, de uitdrukking van 66n verheven denkbeeld! Een paar uur later was ik het Menoreh-gebergte ingedrongen ; de smalle weg liep soma over zu. Uke steile hoogten, dat ik verpligt werde het afdalen te voet te gaan. Zeven palen achtereen zag ik niets dan wildemis en afgronden, en werd de stilte nu en dan slecbts afgeb^oken door bet schorre gekraai van den paauw. Van Kedong Eebo will ik niets meer zeggen, dan dat het een kampement van een bataillon infanterie bevat, en gelegen is in de hoofdplaats (Poerworedjo) van de residentie Bagelen, acht-en-twin-tig palen van Keboemen, waar ik's anderen daags bg het inlandsch distrikt?hoofd logeerde* De plaats mijner bestemming lag nog dertien palen zuidelgker ; ik bereikte die zonder andere avonturen, doch niet zonder er twee malen voorbg te rgden ; want Gombong was een onbeduldende dessa en bezat nog geen enkele woning, diede anwe-^igheid van Europeanen verraadde. Daar te Gombong een nieuwe phase van mjn loopbaan begint; daar mijne hierinneringen wat lang big ken te zijn, en de lezer stellig evenzeer verlangt om Robert te laten rusten als Robert behoefte gevoelt om wat anders als hierinneringen te schgven,— zet ik hier een groote punt. Wat mg betreffc, ik ben innig blijde het minst belangrgke gedeelte nähner loopbaan achter den rug te hebben. Wat u betreff, lezer! ik acht u hoog voor het betoonde geduld. Ik beklaag u dat gij gehob hebt dan die van den gepensioneerden Robert, en ik wensch u geluk — als ik andermaal de pen opneem — met het vooruitzigt op interessanter bladen, meer afgewisseld door beschränken van nieuwe werkzaamheden, van jagtavonturen en van krijgsbedren, waaraan ik het geluk had deel te nemen. EINDE VAN DE EERSTE SERIE. I. EN U D. DE UITEEIS. I. Een kleine reis tot begin. II. II. Beschränken van een zeehaven uit de kaag gezien... II. III. Een kleine reis te beklepteten is 19. IV. Al eenigzins diepere blik 15. V. Waarin men eindelgk van wal steekt 22. Vn. Waarvoor zeeziekte al niet goed ia 24. VUI. Discipline moet er wezen 28. IX. Een lege aan de regering 35. X. De bron van veel kwaads 41. XI. Vertrouw geen dunne wanden van een noodhut 44. Xn. Pofe'zy en proza 51. Xin. Robert in kruiddamp gehuld 55. XIV. Ledigbeid des duivels oorkussen 58. XV. Het woord svergeving uitgesproken. 62. XVI. lets voor professoren in de zielkunde 67. DE AANKOMST. I. Laat vallen je anker "3. n. Voet aan wal '77. ni. Liefelijke indmkken bij de aankomst S3. V. Een heerlijke militaire inrigting ^7. V. De eerste nacht in Insulinde 92. VII. Een zonnestraal in de mess 98. VII. Een model hnisgenoot 105. XI. Een barsche overste en een lastige kapitein 109. X. Robert treedt als arts op met de viool in de hand... 113. XI. Een rid met een bendy, opgevrolijkt door een treur Verhaft 123. Xin. Einde van den ersten der verhaftetenen Jahre 129. XIN. Einde van den ersten der verhaftetenen Jahre 129. XIN. Einde wichtige, hörte 134. INHOUD. Bladz- BATAVIA. I. Dienstpraatjes, die gelukkig niet lang duren 14i. n. De eerste wacht, 145. in. Een schoolkameraad, die zich in het yerderst sort... 148. IV. Oostersche avondvertellingen in den luijerstoel 152. V. Wat oosterlingen gevoelen, denken en doen op's Konings verjaardag 165. VI. Een lief roosje, dat slechts wiegelen kan op den ranken Stengel 169. VII. Het oordeel van Elize over de indische dames en heeren. 173. VIII. Sinjo's op een officiel bal 177. IX. Waarin Robert goed praten heefb over pligi engevoel. 180. XI. Met een vierspan op reis 184. XI. Eerste kenteekenen van een naderend onweer 189. XII. Gevaarljjke reisavonturen 193. Xm. Een zonsopgang te Kali Kedang 198. XIV. Een wacht bg een gouvemeur-generaal 203. XV. Een luitenantsmenage en luitenantsamusementen 212. SAMAEANG. I. Dauwdruppels op de half verwelkte gevoelszenuwen der soldaten 219. n. Beschrgving van een lief indisch stadje 223. in. Voortzetting van het vorige hoofdstuk 226» IV. Hoe er omgesprongen wordt met soldaten vanverschil- lende nation 229. V. Een militair type , 233. VI. De sinjo en de nonna 237. Vn. Een soiree bg master Smitt 241. Vm. Krijgsmans correspondentie} 247. IX. Hollandsche sinjo's 251. X. Vruchtboomen verhuurd 253. XI. Vooroordeelen 257. XII. Een indisch hospitaal 264. Xni. Waarin gesproken wordt van paarden en ezels 271. XIV. Eedeneringen over titteltjes en gentlemen 278. XV. Een hart veroverd 285.. XVI Eobert laat zgn pen wat rusten 293.. J •^=~~' --asf. - e«t3E5 :. - •k-K^ ..3 ^9 , ^ll- n ^ »* i. iJ- I..1R ■•<!. 