Onze eeredienst
Kuyper, Abraham, 1837-1920
regeling hiervan liefst aan de gewoonte overgelaten. Men kan zoowel op de drieheid als op de eenheid in de Belijdenis van de Heilige Drievuldigheid nadruk leggen, en ook hierbij blijft het hoofdzaak, dat de rust in het gemoed niet door een op zichzelf niet volstrekt noodige afwijking gestoord worde. Al wat afwijkt van de gewoonte, trekt zoo spoedig de aandacht af. Temeer moet hierop nadruk gelegd, omdat de vormen van den Doop in de kerken der verschillende landen en van verschillende Belijdenis vaak zoover uiteenloopen en toch aller Doop over en weer erkend wordt, en erkend worden moet. Herdoopen is steeds gemeden, en slechts dan toegelaten en zelfs eisch, zoo ondersteld en aangenomen moest worden, dat bij den Doop de Belijdenis verzaakt en geen eigen- lijke Doop bedoeld is ; gelijk dit maar al te dikwijls bij de Unitariers en in andere geheel gemoderniseerde kerken het geval bleek te zijn. Het Doopsel en de Belijdenis des XII Geloofsartikelen zijn en blijven nog steeds de gemeenschappelijke bodem, waarop de eenheid van alle Christelijke kerken zich handhaaft. Het is om die reden, dat ook in onze tweede Doopvraag de Belijdenis der XII Geloofsartikelen met name genoemd wordt. Breekt men ook dien band, dan blijft er geen enkele band voor de eenheid van Christus' kerk op aarde over, en het is juist om dit te voorkomen, dat men steeds zoo volhardend zich tegen alle herdoopen verzet heeft. Wordt daarentegen de Belij denis der XII Geloofsartikelen verzaakt, en wordt de Doop niet als een door Christus ingesteld Sacrament, maar hoogstens nog als een aandoenlijke plechtigheid in stand gehouden, dan heeft men niets meer met den Doop te doen, en kan er, zoo men zulk een onge- doopte doopt, van herdoopen geen sprake zijn. Toch zij alle enghar- tigheid hierbij gemeden. De Grieksche kerk, de Roomsche kerk, de Luthersche kerk doopen op eenigszins andere wijze dan de Gereformeerde. Vandaar dat we wel in onze eigen kerk op den zuiveren vormmogen aandringen, maar nooit als regel mogen stellen, dat, waar de Doop op eenigszins afwijkende wijze plaats greep, die Doop niet zou mogen erkend worden. Juist in den Doop toch handhaven ook wij nog altoos onze saamhoorigheid met alle deze andere kerken tot de eene kerk van Christus op aarde. Of men, waar meerdere kinderen te doopen zijn, het Amen na elken Doop, of alleen na afloop van alle doopen zal uitspreken, is voor den Doop een geheel onverschillige zaak. Ook al bleef het Amen geheel weg, de Doop zou er niet onwettig door worden. In de insteiling van den Doop in Matth. 28 : 18 komt het Amen niet voor. Het Amen BEDIENING VAN DEN HEILIGEN DOOP. 405 behoort oorspronkelijk alleen bij het gebed, en is van het gebed op allerlei andere plechtigheid overgebracht. Bij het H. Avondmaal daaren- tegen spreekt men na de instellingswoorden dit Amen niet uit. Bij het Sacrament als zoodanig hooren ze dan ook niet. Het Sacrament is geen bede, maar een stellige bezegeling. Toch is het raadzaam, het woord Amen nu het eenmaal in gebruik kwam, te behouden, mits dan niet als bede, maar als slotwoord, om te kennen te geven, dat de plechtigheid hier- mede ten einde Hep. Juist daarom echter schijnt het verkieselijk, het woord Amen slechts eenmaal aan het slot, en niet na elken Doop uit te spreken. Al worden er toch meerdere kinderen tegelijk gedoopt, het Sacrament blijft een, en eerst als het laatste kind gedoopt is, is de bediening van het Sacrament ten einde. Ook dat men den naam of de namen van het kind afroept, is iets dat in de vrijheid der kerken kan worden gelaten. Oudtijds bij den Doop van volwassenen had dit een eigenaardige beteekenis. De Heiden vooral die zich doopen liet, brak met zijn verleden en legde daarom ook zijn Heidenschen naam af, om als nu een nieuwen naam, liefst uit de namen der Schrift gekozen, te aanvaarden. Dit gebruik nu kon ook nog standhouden onder hen, die de kinderen voor hun Doop als onheilig beschouwden, en achtten dat ze eerst door den Doop in de kerk van Christus kwamen. Maar voor ons, Gereformeerden, die met den apostel belijden, dat het kind van geloovige ouders reeds in het Verbond opgenomen en geheiligd is, verviel uit den aard der zaak alle aanleiding hiertoe. Onder ons krijgt het kind zijn naam niet eerst in en door den Doop, maar wordt bij den Doop slechts de naam afge- roepen, die reeds bij den Burgerlijken Stand is ingeschreven. xcv. Bediening van den fyeiligen Doop. (Vervolg). Nu van naamgeving bij den Doop geen sprake meer is, kon zelfs het toespreken van het kind bij zijn voornaam of voornamen zonder schade geheel achterwege blijven. Het toespreken met den naam is natuurlijk afkomstig uit den tijd, waarin meest volwassen personen tot het geloof kwamen en gedoopt werden. Bij een kindeke van enkele dagen oud heeft dit noemen van den naam toch geen uitwerking, voor de ouders en familieleden is het niet noodig, en althans in een 406 BEDIENING VAN DEN HEILIGEN DOOP. grootere Gemeente, waar men elkaar niet zoo kent, woont ook de Gemeente den Doop bij zonder te weten wie met dien voornaam be- doeld is. We zeggen daarom niet, dat 't raadzaam zijn zou het noemen van dien voornaam af te schaffen, maar wijzen er toch op, dat er niet aan te hechten is. Liet men ze weg, er zou in het wezen der zaak niets veranderd worden. Het geboortebriefje van den Burgerlijken Stand wijst den naam of de namen van het kindeke uit. De ouders zelven bevestigen dat dit de naam van het kind is, door dit geboorte briefje te toonen. Kerkelijk wordt er alzoo niets aan toegevoegd of aan gewijzigd. En zelfs al wijzigde men bij den Doop een min ge- lukkig gekozen naam, de eens gekozen naam zou toch aan het ge- doopte kindeke verblijven, en wat men bij den Doop gewijzigd had, zou toch te niet gaan, het zou niet meetellen en niemand zou er mee rekenen. Blijft men echter deze aloude gewoonte van het noemen der namen volgen, dan ware er, gelijk we reeds opmerkten, alles voor te zeggen, dat ook de geslachtsnaam genoemd werd. Enkel bij den voornaam wordt het kind alleen in huis genoemd en in den kring van zijn vriendjes, maar op schpol, en straks verder in het leven, zegt de voornaam zonder den geslachtsnaam niets, daar dezelfde namen ge- geven worden aan tien, twaalf kinderen, zoodat men niet uit den voornaam, maar alleen uit den geslachtsnaam kan opmaken, wie be- doeld is. Als de Gemeente onder het doopen enkel die voornamen hoort aflezen, weet ze dan ook nog volstrekt niet, welk kind gedoopt wordt. In een kleine dorpsgemeente kent de Gemeente elk lid per- soonlijk, en ziet dus wel aan vader of moeder, welk kind het geldt. Maar in eenigszins grootere Gemeenten, waar de persoonlijke kennis- making niet meer doorgaat, blijft alles voor de Gemeente een ver- borgenheid. Ze ziet dat er een kind gedoopt wordt, maar verder weet ze niets. Hieraan nu kon worden tegemoet gekomen, door bij den Doop niet alleen de voornamen, maar ook den geslachtsnaam van het kind te noemen, of liever nog, gelijk we reeds vroeger aangaven, door elk Doopvader te laten afroepen, zoo 't aan den Doop van zijn kind toekwam, desnoods met den naam van de moeder er bij. Er is ook wel voorgesteld om bij den ingang der kerk op een bord de namen der doopouders in vaste volgorde te schrijven, zoodat ieder bij het binnenkomen zien kon, wie hun kind ten doop zullen presenteeren, maar, ook al is dit hulpmiddel niet af te wijzen, toch zal de uitwer- king van dezen maatregel gering blijken. Bij het binnenkomen moet ge de anderen die achter u komen, niet ophouden ; ge kunt dus hoog- BEDIENING VAN DEN HEILIGEN DOOP. 407 stens een vluchtigen blik op zulk een bord slaan en verloopt dan daarna nog al de tijd, die voor den dienst der gebeden en de predicatie geeischt werd, dan mag men wel aannemen, dat hoogstens een zeer enkele zich nog de vier, vijf namen herinneren zal, die hij op het bord las. lets waar dan nog bij komt, dat bij meerdere doopen tegelijk, men toch niet weet wie A en wie B en wie C is, tenzij men de Doopouders persoonlijk kent, en dan ware het lezen van hun namen op 't bord geheel overbodig. Roept daarentegen de ouderling van dienst achtereenvolgens de Doopouders bij namen en geslachtsnamen op, om met hun kinderen voor den Doopvont te treden, dan hoort heel de Gemeente die afroeping en ziet wie ze zijn, die op de namen antwoorden door toe te treden. Bij den Doop als zoodanig hoort tenslotte nog de Dankzegging. Liturgisch zou een Doop zonder die Dankzegging een onvoltooide handeling zijn. In het Sacrament van den Doop is het niet de Dienaar die het doet, maar is het God Drieeenig zelf, die door Zijn Dienaar het zegel op den gedoopte zet. De handeling moet dus aanvangen met het Gebed, en moet evenzoo besloten worden met de Dankzegging. Nu is die Dankzegging in ons Doopformulier zeer zeker lijdende aan lengte van zinsbouw. Ze bestaat uit slechts twee volzinnen, waarvan de laatste niet minder dan 18 regels telt; iets wat het meedanken zeker niet bevordert, en dit te minder daar de Voorganger niet dan met veel inspanning zulke lange volzinnen zoo onder het danken kan uitspreken, dat hij in den gebedstoon blijft. Het is wel waar, dat de taal van onze Formulieren, en zoo ook van deze Dankzegging, boeiend vlot, als men haar gedrukt voor zich heeft en leest, maar ze aanhooren en er in meedanken is nog iets anders, en spant den geest veel meer om 't goed te doen. Schoon is anders deze Dankzegging [vooral daardoor, dat ze een zoo keurige Belijdenis bevat van het geheiligd zijn van de kinderen des Verbonds. De kerk bidt niet om de toebrenging van de Doopkin- deren tot het geloof, maar looft en dankt ,,dat wij met onze kinderen tot lidmaten van Christus en tot kinderen Gods aangenomen zijn", en dat deze geheiligde Staat van de kinderkens in en door den Doop bezegeld en bekrachtigd is. En na die lofprijzing en dankzegging komt dan wel het gebed der Gemeente, maar in dit gebed vraagt de Gemeente niet, dat deze gedoopte kinderen tot Christus toegebracht mochten worden, maar dat ze, als reeds toegebrachten, door de genade Gods verder geleid en door den Heiligen Geest altijd mogen geregeerd worden. Niet opdat ze in Christus worden ingeplant, maar opdat ze, 408 BEDIENING VAN DEN HEILIGEN DOOP. als Hem ingeplant zijnde, in Hem mogen wassen en toenemen. Na- tuurlijk weet de kerk dit niet van elk kind met zekerheid. Veeleer leert droeve uitkomst maar al te vaak, dat een gedoopt kind geheel buiten Jezus opgroeit, voortleeft en sterft, maar in de onderzoeking der per- sonen waagt de kerk zich niet. Zij spreekt alleen onderstellenderwijze uit dat ze met een kind des Verbonds te doen heeft, en dat ze dit kind alleen doopt in de onderstelling dat het een kind Gods is. Anders zou de kerk het kind niet doopen mogen. Het is dan ook volstrekt on- begrijpelijk, hoe zelfs Dienaren die in hun langen dienst honderd en meer malen die Dankzegging Code hebben opgedragen, deze onder stelling dat de Doop uitgaat van het zijn der kinderen in Christus, konden loochenen, en veel minder nog hoe zulke Dienaren, althans in de Hervormde kerk, nog kunnen volhouden, dat al wat in het Doophuis wordt ingedragen, gedoopt moet worden, zonder voorafgaand onderzoek, of men al dan niet met kinderen van geloovige ouders te doen heeft. Een veel betwiste vraag eindelijk is, of tusschen de eigenlijke Doop- bediening en de Dankzegging nog een toespraak aan de ouders der gedoopte kinderen moet worden ingeschakeld. Ons Formulier kent zulk een toespraak niet, anders zou er vermelding van geschieden. Eerst later is die toespraak opgekomen, en wel in een tijd toen de eigenlijke beteekenis van den Doop in de schaduw was gesteld en men meer tot het sentiment zich richtte dan tot de belijdende perso- nen. Men was toen niet meer op de hoogte wat de Doop eigenlijk was. De Verbondsleer was geheel in vergetelheid geraakt. De Doop had op- gehouden een Sacrament te zijn en was ontaard in een kerkelijke plichtpleging. En van toen af meende de Dienaar door een woord zijnerzijds den Doop meer belangwekkend te moeten maken. Er was verval in de kerk, en dit verval achtte de Dienaar te moeten stuiten door een gevoelvol, op hart en zenuwen werkend woord zijnerzijds. Hierin nu lag een minachting van het Sacrament als zoodanig. Bij het Sa crament spreekt de kerk, en is de Dienaar slechts haar orgaan. Van- daar het uitgewerkte Formulier waarin de kerk zelve spreekt. Doch juist dat Formulier beviel niet meer. Men liet er uit weg, menvoegde er bij naar wilkeur, en las het zoo snel dat niemand het volgen kon. Zoo geraakte juist het woord der kerk op den achtergrond en nu poogde de Dienaar in het Sacrament zijn persoonlijk woord te leggen, iets wat bij het Sacrament juist misplaatst is. Bij den terugkeer tot vaster ge- loof en meer correcte belijdenis is men dit ook gaan inzien, en thans is die toespraak dan ook in tal van kerken in onbruik gekomen. De aandacht mag door geen toespraak van het eigenlijke Sacrament BEDIENING VAN DEN HEILIQEN DOOP. 409 worden afgetrokken. Persoonlijk en subjectief moet de Dienaar bij den Doop schuil blijven. Niet zijn woord, het woord van de kerk moet geheel de bediening beheerschen. En dit hierom, omdat al zulke toespraken zich steeds meer op het gevoel richtten, en daarom bij voorkeur de moeders op den voorgrond plaatsten. Zoo trad de vader bij den Doop steeds meer terug. Dat hij en niet de moeder het kind bij den Doop presenteert, werd vergeten. De moeder was een meer gevoelig object voor zulk een toespraak, en vandaar dat het sentiment vanzelf in al zulke toespraak de overhand kreeg. lets wat geheel thuis hoorde aan het eind der 18e eeuw, toen een predikant onvoldaan den kansel verliet, zoo er niet tenminste een enkel persoon flauw was ge- vallen, maar niet meer past in onze 20e eeuw, nu gezonder opvatting heel ons kerkelijk wezen beheerscht. Eenmaal ingevoerd, eindigt de toespraak altoos met den Doop zelf in de schaduw te stellen, en bovendien is er dit nadeel aan verbonden, dat de meeste Doopouders dan wachten tot een prediker aan de beurt is, die van zulke toespraken veel werk maakt en ze op het roerendst weet voor te dragen. Juist dit center toont, hoe men door zulke toe- voegsels aan het Formulier steeds meer van de wijs raakt. Wie zijn kind niet gaarne door dezen of dien predikant gedoopt ziet, maar er op staat dat het juist door den predikant van de schoone, roerende toe spraak zal gedoopt worden, zoekt den prediker en de streeling van zijn eigen gevoel, maar zulk een is het niet om den Doop te doen. Zoo ziet men hoe zulk een verkeerde gewoonte invreet en den Doop bederft. Tienmaal schooner dan de roerendste toespraak is de Dank- zegging die op den Doop volgt. Maar schuift men de toespraak tus- schen Doop en Dankzegging in, dan wordt ook die Dankzegging tot een formule verlaagd die men zoo snel mogelijk afraffelt, om er straks nog een eigen Dankzegging aan toe te voegen, die alweder den Dienaar in plaats van het Sacrament op den voorgrond plaatst. Men mag er zich dan ook als een gunstig teeken van ons kerkelijk leven in ver- blijden, dat niet alleen tal van Dienaren steeds meer van deze toe spraken hebben afgezien, maar dat ook de ouders steeds meer hebben leeren verstaan, dat zulk een toespraak er niet bij hoort en den Doop voor hun besef niet verhoogen, maar in beteekenis verlagen zou. Onze vaderen in de 16e eeuw verstonden dit onmiddellijk. Later zijn onze kerken er van afgedoold. Gelukkig dat velen thans reeds tot den geest der vaderen zijn teruggekeerd. 410 BEDIENING VAN DEN HEILIGEN DOOP. XCVL Bediening van den beiligen Boop. (Vervolg.) Wat men lange jaren onder ons den ,,Doop der bejaarden" noemde is thans door Prof. Dr. Rutgers, conform den oorspronkelijken tekst, weer geworden de ,,Doop van volwassenen". Bejaard noemt men thans iemand van ten minste 50 jaar, en is alzoo niet meer in toepassing op een jongeling van 16 a 18 jaar die zich voor den Doop aanmeldt. Maar ook hiermee is nog niet genoeg gezegd. Het Formulier toch voor den Doop van volwassenen is uitsluitend bestemd voor zooda- nige volwassenen, die uit ouders geboren zijn welke beide of waarvan een der beiden leden der kerk zijn. Het is alzoo onbruikbaar voor de zoodanigen, die uit het Jodendom of uit het Heidendom of uit den Islam tot de Christelijke kerk overkomen. Geheel het leerstellig ge- deelte van dat Formulier is dan ook bijna letterlijk uit het Formulier van den kinderdoop overgenomen. Onderstelt wordt alzoo in dit Formulier, dat men iemand doopt die reeds als kind had behooren gedoopt te worden, maar wiens Doop door nalatigheid of uit wat oorzaak ook achterwege bleef. Ook het Gebed en de Dankzegging zijn geheel conform het Gebed en de Dankzegging in het Formulier van den kinderdoop, alleen met deze kleine afwijking, dat in plaats van dit kind, thans gelezen wordt deze persoon ; een uitdrukking die in onzen tijd vreemd klinkt, vooral in het Gebed. Daar bij den aanvang des Doops de persoon van den Doopeling met name genoemd wordt, ware het stellig beter geweest, zijn naam ook in het Gebed en in de Dankzegging te noemen. Aan dit noemen van namen is men thans bijna geheel ontwend, zoo dat zelfs bij een voorbede voor een kranke de Gemeente volstrekt niet weet voor wien ze bidt, iets wat stellig is af te keuren. Ook dit is een uitvloeisel van de combinatie van tiendui- zenden in eene Gemeente, met uitsluiting van het kerspel-stelsel. Keerde men tot dit kerspel terug, zoo zou men elkaar kennen en het noemen van een naam niet meer vreemd aandoen. Thans is dit alleen denk- baar in kleine dorpsgemeenten, omdat men daar schier alle leden persoonlijk kent. Doch in geen geval moet daarom bij den Doop van een volwassene de naam uit Gebed en Dankzegging geweerd wor den, te minder daar de naam toch bij de inleiding tot den Doop voluit, ingevolge het Formulier, behoort genoemd te worden. We missen alzoo een Formulier voor den Doop van een Jood, een BEDIENIMG VAN DEN HEILIQEN DOOP. 411 Heiden of een Mohamedaan. Het Formulier dat we hebben, is voor hun Doop niet bruikbaar, en het is stellig eisch, dat de kerken hoe eer hoe beter een Formulier uitvaardigen, dat passen zal op den geheel onderscheiden volwassenen-doop van iemand die niet uit geloovige ouders geboren is. Vooral met het oog op de Zending zullen de ker ken hiertoe hoe eer hoe beter moeten overgaan, nu de Zending een kerkelijk karakter heeft aangenomen. Onze missionaire predikanten zitten thans in verlegenheid. Er hoort een Formulier bij het Sacra ment, en voor zulk een Doop als de missionaire predikanten bij be- keerlingen uit het Heidendom of den Islam hebben te bedienen, is er geen. Dit dwingt hen, zichzelven iets gereed te maken, maar dat dan geen officieel karakter draagt, want het bestaande Formulier is in zulk een geval ten eenenmale verwerpelijk. Ook dient het in overweging te worden genomen, of men bij vol- wassenen de besprenging zal handhaven. De oorspronkelijke uitdruk- king is vervangen door de besprenging met het oog op den kinder- doop. Voor volwassenen gold van meetaf steeds de onderdompeling. Voor een volwassene doet het dan ook vreemd aan, dat in het eerste leerstellige stuk van den Doop gesproken wordt van den ondergang, d. i. de onderdompeling in het water en dat er toch geen ondergang volgt. In het Formulier van den kinderdoop moest daarom liever alleen van de besprenging gesproken zijn, en in dit Formulier alleen van een ondergang. De moeilijkheid is maar, hoe men een geschikte gelegen- heid voor den Doop door onderdompeling in het kerkgebouw zal aan- brengen. De Baptisten hebben zulk een inrichting in hun gebouw ; wij niet; en ze is zeer moeilijk aan te brengen, gelijk de Doop door onderdompeling dan ook oudtijds niet in het kerkgebouw, maar buiten in het veld, waar men een geschikten stroom vond, bediend werd. Het zal daarom bij den zeer enkelen volwassenen-doop, die ten onzent plaats grijpt, wel bij de besprenging moeten blijven. Anders staat het daarentegen bij de Zending. Bij de Zending komt de Doop van volwassen bekeerlingen veelvuldig voor, en daar onze Zending niet in het noorden werkt, maar bijna uitsluitend in het Zuiden, alzoo in een warm klimaat, waar de bevolking gewoon is een bad in den stroom te nemen, zoo mannen als vrouwen, zou het zeer zeker aanbeveling verdienen zoo men daar bij den Doop van volwassenen tot de onder dompeling terug keerde. Vooral op den Oosterling maakt dit meer indruk, en het sluit zich geheel bij zijn levensusantien aan. De onder gang in het water en het weeropkomen uit het water is veel rijker in symbolische beteekenis en sluit zich bij de oorspronkelijke instelling 412 BEDIENING VAN DEN HEILIGEN DOOP. aan. Afwijking hiervan kan door het klimaat en door den kinderdoop geboden zijn, maar deze reden van afwijking vervalt waar het klimaat warm en de te doopen persoon volwassen is. Bij Doop van volwassenen verdient het stellig aanbeveling, den Doop niet te lang uit te stellen. Reeds op het 16e jaar mag ondersteld worden, dat een jongeling of een jong meisjegenoegzaam in de myste- rien van ons geloof is ingeleid, om de Doopvragen van dit Formulier te kunnen beantwoorden. Daarentegen gaat het niet aan, knapen van 10 a 12 jaren te doopen. Althans niet naar den inhoud van ons For mulier. Er is toch met oordeel des onderscheids te handelen. Komt het verzoek om den Doop, ten behoeve van een knaap van 5 a 6 jaren, dan be- staat er geen bedenking om zulk een kind te doopen, mits dan met den kinderdoop. Zal daarentegen de Doop aan iemand als een volwassen persoon bediend worden, en dan dit tweede Formulier worden gebezigd, dan mag de Doop hem niet bediend worden tenzij hij genoegzaam tot jaren des onderscheids is gekomen, om de vijf vragen die hem gedaan wor den, met voile bewustzijn en kennis van zaken te kunnen beantwoor den ; en dat is voor het 16e jaar niet wel denkbaar. Die vijf vragen toch zijn zeer streng en uitvoerig en gaan uit van de onderstelling, dat de te doopen persoon persoonlijk in de waarheid of belijdenis zij ingeleefd. De eerste vraag handelt van het mysterie der Drieeenheid en van het Godsbestuur. De tweede over het schuld- bewustzijn en het in zonde ontvangen en geboren zijn. De derde over de Goddelijke en menschelijke natuur van den Christus en de verzoe- ning die door zijn sterven is aangebracht. De vierde over de XII Geloofsartikelen en de geloofsbelijdenis der kerk. En eindelijk de vijfde over den Christelijken wandel en de onderwerping aan de kerkelijke tucht. Dit alles nu kan niet gevraagd worden van een knaap van 10 jaren. Eerst op 16-jarigen leeftijd kan bekwaamheid hiertoe aanwezig zijn. Gelukkig zijn deze vragen zeker niet gesteld. Ze treden teveel in bijzonderheden en herhalen. De eerste vraag toch is in de tweede vanzelf besloten. Tot de belijdenis van zonde en verzoening, en tot de belijdenis der kerk en tot de belofte van Christelijken wandel had men zich moeten beperken. Bij het Sacrament hoort alleen datgene wat met het Sacrament in verband staat. Bij den kinderdoop richten zich de vragen tot de ouders en getuigen, bij wie een meerder inzicht ondersteld mag worden. Waarom dan bij den Doop van volwassenen, waarbij men in den regel met jonge personen te doen heeft, meer afgevergd ? Ook maken de vragen in hun samenhang een te koud- leerstelligen indruk. Zelfs taal en stijl is beneden den hoogen toon BEDIENING VAN DEN HEILIGEN DOOP. 413 van het Formulier van den kinderdoop gebleven. Gingen onze kerken er dan ook toe over, om een nieuw Formulier voor den Doop van Joden, Heidenen, Mohamedanen op te nemen, dan zou 't zeer zeker geraden zijn ook dit Formulier min of meer te vereenvoudigen. Tevens zou er dan op zijn te letten dat het Formulier bij een Jood die zich ten Doop presenteerde, een andere afzwering van dwalingen mocht behelzen, dan waar het een Mohamedaan of een Heiden gold. Het afzweren toch van wat men verlaat, komt wel niet te pas bij den Doop van een volwassene, wiens Doop verzuimd is, maar welterdege bij den Doop van iemand die Jood, Mohamedaan of Heiden was. Hiermee hangt het vraagstuk van het Exorcisme, d. i. de afzwering van den duivel, saam, een gebruik dat zelfs de Luthersche kerk nog bijhield. Dit Exorcisme nu, genomen als afzwering van den duivel, had zin bij den Doop der kinderen die geacht werden onder de macht van Satan te staan, maar moest nooit zijn toegepast bij den Doop van kinderen uit Christen-ouders. Althans niet zoo men met onze Gereformeerde kerken belijdt, dat zulke kinderen door hun outers geheiligd zijn. Ook de exsufflatie, d. i. de uitblazing van Satan, die Rome bijhield, heeft op het standpunt van onze kerken geen aannemelijke onderstelling. En wat men verder aan den Doop toevoegde : le. het zout in den mond, 2e de bestrijking van neus en ooren metspeeksel, 3e de zalving, 4e de brandende kaars als symbool der liefde, 5e het geven van een naam van een der heiligen, en 6e het uitreiken van een wit kleed of witte doek, en wat men meer aanwendde, is alles terecht door onze kerken afgeschaft. Niet alsof zulke symbolen op zich zelf te veroor- deelen waren, maar omdat ze de aandacht van (Jen Doop te zeer aftrekken, en aan den eenvoud van het Sacrament te kort doen. Al zulke gebruiken missen den Schriftuurlijken grondslag en zijn alleen uit de gewoonte opgekomen. Alleen het Exorcisme bij den Doop van een Heiden of Mohamedaan kan reden van bestaan hebben, mits dan verbonden met afzwering der hoofdtegenstelling, die de Heidensche religie of de Islam met de Christelijke religie vormt. XCVII. Bediening van den beiligen Doop. (Slot). De Nood-Doop is in onze Kerken nimmer in eere geweest ; iets wat te sterker spreekt, daar de Nood-Doop in onze kerken bestond toen 414 BEDIENING VAN DEN HEILIGEN DOOP. we met Rome braken en in de aanverwante Luthersche kerken met grooten ernst gehandhaafd is. Toch glijde men niet te licht over het vraagstuk van den Nood-Doop been. Het valt toch kwalijk tegen te spreken, dat bij het wegvallen van den Nood-Doop de beteekenis en waardij van den Doop in veler oog daalde. Volgens de Roomsche, Grieksche en Luthersche belijdenis bezit de richtig bediende Doop een genade-mededeelende kracht, derft een ongedoopte de genade, en is ze aller gedoopten deel. Men noemt dit, dat aan den Doop exhi- bitieve kracht toekomt. Wie gedoopt werd, heeft onder en door middel van den Doop een verandering ondergaan ; er is op hem ingewerkt ; en hij is iets deelachtig geworden dat hij in zijn ongedoopten staat niet bezat. Wordt dit nu alzoo in de Gemeente geloofd en beleden, dan spreekt het schier vanzelf, dat een vader en moeder er hoogen prijs op stellen, dat hun kind niet ongedoopt blijve. Onder de Roomschen is het dan ook gewoonte, het pasgeboren kind, liefst nog den eigen dag, of is 't daarvoor te laat, dan den volgenden morgen naar den Doopvont uittedragen. Een nog ongedoopt kind staat buiten het Hei- lige ; alleen een gedoopt kind wordt zalig. De drang moet dus wel sterk zijn, om het kindeke hoe eer hoe beter den H. Doop deelachtig te doen worden. Bij de Lutherschen is hetnimmer zoo sterk gedreven, maar toch ook onder hen werkt gelijke prikkel. En hieruit nu moest vanzelf de Nood-Doop opkomen, le omdathet jonggeboren leven bedreigd kon zijn, en 2e omdat de gelegenheid om den Doop te ontvangen, gelijk die door de kerk bediend wordt, kon ontbreken. Het eerste komt herhaaldelijk voor. De geboorte kan met zooveel angst en benauwing toegaan, dat het kindeke reeds in de geboorte zelve bezwijkt of althans schier onmiddellijk daarna den pas ontvangen adem weer voor altoos uitblaast. Het tweede doet zich zeldzamer voor. Naar goede orde moet het de Dienaar zijn die den Doop toebedient, maar de gelegenheid kan zoo zijn, dat niet aanstonds een Dienaar te bereiken is. Een kindeke kan in voile zee op een schip geboren worden. Er kan een kind geboren worden in een hut boven in de bergen en dat noodweer belet het kindeke naar omlaag tedragen. Op een eenzame static onder de Heidenen of Mohamedanen kan een kindeke uit Christenouders geboren worden, zonder dat er op honderd kilometers afstand een kerk te vinden is. In al zulke gevallen nu kan het zich voordoen dat een jonggeboren kindeke sterft, zonder dat het mogelijk bleek in den gewonen weg den Doop voor zulk een kindeke te zoeken. Sterft nu zulk een kindeke ongedoopt, dan lijdt het bij de onder- stelling dat de Doop de genade toebrengt, schade, en wel een BEDIENING VAN DEN HEILIGEN DOOP. 415 schade die de eeuwige zaligheid kan afsnijden. Wei heeft men door ver getrokken redeneering hiervoor nog een uitweg pogen open te laten, maar het staat dan toch altoos z66, dat we van tweee'n een hebben te kiezen : de Doop brengt de genade toe of brengt ze niet toe ; maar zoo de Doop metterdaad het instrument is waardoor de genade wordt toebedeeld, dan volgt hieruit ook, dat de ongedoopte deze genade nog mist, en zoo de dood tusschenbeide treedt, buiten genade sterft. Bij zoo bitter droeve conclusie nu kon men niet blijven staan, en vandaar dat toen de leer ingang vond, die ook aan een gewoon persoon, bij ontstentenis van een Dienaar, het recht toekende om, bij dreigend doodsgevaar, den Doop te bedienen. Wie dit dan deed, was vrijwel onverschillig. Het kon de vader, het kon de baker, het kon de arts, het kon een familielid, het kon ook een geheel vreemdezijn. Natuur- lijk moest het geval van nood aanwezig zijn, en de intentie om te doopen, in hem of haar die den Doop waarnam, gevonden worden ; maar mits nood dwong, bezat ieder aanwezige de macht en de bevoegdheid om den Doop aan zulk een kindeke toe te bedienen. De Luthersche kerken leerden het niet anders, en het is niet wel denkbaar, dat ook uit deze kerken de Nood-Doop verdwijnt, zoolang het geloof aan de genade- toebrengende kracht van den Doop bij de leden dezer kerken stand houdt. Waar ongeloof intrad, week vanzelf ook de Nood-Doop, inzoo- ver men aan den Doop geen hooger beteekenis meer hechtte dan die van een aandoenlijke plechtigheid; maar voorzoover in streng-Luthersche kerken aan den Doop nog de kracht wordt toegeschreven om de genade aan te brengen, houdt ook de Nood-Doop nog stand. Onder de Gereformeerden daarentegen kon de Nood-Doop niet in gebruik komen, daar de Doop, naar de vaste en eenparige belijdenis onzer kerken, de genade niet aanbrengt, maar als aanwezig onderstelt. Niet natuurlijk, alsof van elk uit leden der kerk geboren kindeke met stellige zekerheid gezegd kon worden, dat het de genade der behou- denis ontving. Dit leerde de uitkomst, helaas, wel anders. Maar juist omdat niemand zeggen kon, wat er in het hart van zulk een kindeke al dan niet had plaats gegrepen, was het de roeping der kerk om het kindeke naar zijn kerkelijken staat te beoordeelen; en als zoodanig genomen, was het kind van den geloovige heilig en be- grepen in het Verbond. Hieruit volgt, dat de Doop de genade niet instrumenteel kan aanbrengen. Vandaar komt het dan ook, dat in ons Doopformulier bij de uitlegging van den Doop zorgvuldig elk woord gemeden is, dat op het toebrengen van de genade door den Doop zou kunnen doelen. Al wat de Doop doet, is betuigen, verzegelen, 416 BEDIENING VAN DEN HEILIGEN DOOP. verzekeren, vermanen. In het tweede stuk van de leer des Doops staat het zoo nadrukkelijk : ,,Ten tweede betuigt en verzegelt ons de Heilige Doop de afwassching der zonde door Jezus Christus". En dit wordt dan nader met het oog op de drie Goddelijke personen uitgelegd, opdat men verstaan zou waarom de Doop juist in den Naam des Vaders, des Zoons en des Heiligen Geestes wordt toebediend. En dan heet het: le ,,Want als wij gedoopt worden in den Naam des Vaders, zoo betuigt en verzegelt ons God de Vader" enz. 2e ,,En als wij gedoopt worden in den naam des Zoons, zoo verzegelt ons de Zoon", enz. En 3e ,,Desgelijks als wij gedoopt worden in den naam des Heiligen Geestes, zoo verzekert ons de Heilige Geest", enz. Hierop volgt dan in het derde stuk van de leer des Doops nog de vermaning, die ons door den Doop toekomt, en dat wel in deze woorden : ,,0ver- mits in alle verbonden twee deelen begrepen zijn, zoo worden wij ook weder van God door den Doop vermaand en verplicht tot een nieuwe gehoorzaamheid". Niet de Doop brengt de kinderen in het Rijk Gods en in het Verbond, maar zoo staat er: ,,Zoo zal men de kinderen als erfgenamen van het Rijk Gods en van het Verbond Doopen"; een zegswijze waarin het woord erfgenaam niet doelt op een erfenis die eerst later zal vrijkomen, maar op een erfenis die reeds geerfd is. Irnmers de erfenis ging in op Golgotha. Dit standpunt nu liet vanzelf voor den Nood-Doop geen plaats. Al stierf het kindeke ongedoopt, het stond daardoor niet buiten de ge- nade. Vandaar dat de ouders getroost en vermaand worden, om zoo hun kinderen vroegtijdig, zonder den Doop ontvangen te hebben, sterven daarom geenszins aan hun zaligheid te twijfelen. Ze misten het zegel des Verbonds, maar niet het deelgenootschap aan het Verbond. Nu had dit zegel juist zijn waarde en beteekenis voor wie leven bleef en den strijd des levens tegemoet ging, maar dat zegel was niet onmis- baar voor het jonge wicht, dat het aardsche leven nimmer zou ingaan en den strijd van het leven niet zou kennen. Hieruit volgt wel niet, dat men den Doop, waar ze te verkrijgen was, mag verzuimen, want dan is dat onze schuld en zal niet het kindeke, zoo het onverwacht sterft, er onder lijden, maar zal de vader of moeder, die dit verzuim pleegden, hun schuld van verzuim voor God dragen. Het wekenlang uitstellen van den Doop zonder noodzaak, of alleen om op het herstel van den moeder te wachten, verdient daarom zeer beslist afkeuring. Maar ontkend kan niet, dat juist deze leer van den Doop bij den on- nadenkende het uitstel in de hand heeft gewerkt en bij niet weinigen de beteekenis en de waardij van den Doop heeft doen dalen. Als Doop BEDIENING VAN DEN HEILIGEN DOOP. 417 of niet-Doop toch aan de zaligheid van het kindeke niets toe- of af- deed, waarom zou men zich dan haasten, ja waarom zou men dan aan den Doop zoo groote waarde hechten? Zulk een overweging kwam natuurlijk niet op bij de oprecht-geloovigen. Deze toch voelden zich op zich-zelf reeds gebonden door het Doopbevel en erkenden nun plicht om in stille gehoorzaamheid zich aan dit bevel van den Christus te houden. En ook beseften de oprecht-geloovigen zeer wel, wat hooge waardij en beteekenis de Doop in de herinnering had, in het zegel tot hun vertroosting en in de vermaning tot verwakkering van hun heiligen moed in den strijd des levens. Maar wel boette de Do^p door deze leer van haar beteekenis in bij de zoodanigen, die zich alleen maar afvroegen of ze de zaligheid van het kind er door tegen- hielden, zoo de Doop buiten zijn Sacramenteele beteekenis werd op- gevat. De Doop was geen Sacrament meer, en was in 't eind niets meer dan een kerkelijke plechtigheid, om aan de geboorte van het kindeke zekeren kerkelijken glans of praal bij te zetten. Zoo was de stand van zaken ten opzichte van den Doop eertijds, en zoo zal die stand tot den einde toe blijven. Leert men dat de Doop instrument ter zaligheid is, dan zal de Doop hoog in aller schatting staan, en de Nood-Doop noodzakelijk opkomen en geregeld moeten worden. Leert men daarentegen, dat het kindeke, als reeds in het Verbond opgenomen, in den Doop slechts een zegel ontvangt, dan vervalt de Nood-Doop, maar zal ook bij den onnadenkende de betee kenis van den Doop minder hoog worden aangeslagen. Aan dit di lemma is geen ontkomen. En daarom te meer is het plicht en roeping der Gereformeerde kerken, om de heugenis aan den Doop steeds bij de gedoopten te verlevendigen, hun den troost voor te houden, dien ze in het zegel des Verbonds bezitten, en hen gedurig te bepalen bij den plicht der nieuwe gehoorzaamheid die uit den Doop rechtstreeks voor hen voortvloeit. Juist hieraan echter hapert het nog maar al te dikwijls. In de prediking wordt bij het vermaan tot heiligen wandel veel te weinig op den Doop teruggegaan. De beteekenis van den Doop voor het verdere leven wordt veel te weinig op den voorgrond geplaatst. En het droef gevolg hiervan is, dat verreweg de meesten schier nooit meer aan hun eigen Doop denken. Is het wel, dan moet het zegel des Verbonds, dat we in den Doop ontvingen, heel ons leven door ons sterken en troosten, doch door het verzuim der kerken wordt deze uitwerking van den Doop maar al te zeer gemist. 27 418 DE OVERGANG VAN DEN HEILIGEN DOOP TOT HET HEILIG AVONDMAAL. XCVIII. Qe overgang van den heiligen Qoop tot het heilig Avondmaal. Onze beide Sacramenten hooren bijeen. Vandaar dat in den oudsten tijd van het opkomen der Christelijke Kerk, elke Jood of Heiden, die gedoopt was, ook mede aanzat aan den heiligen Disch. Onder ge- lijkheid van omstandigheden behoort die regel nog te gelden. Als ook nu nog een Jood, Heiden of Mohamedaan tot bekeering komt, op belijdenis gedoopt wordt, en nu het Sacrament des Avondmaals wil genieten, mag hij hiervan niet worden teruggehouden. Bij de Zending geldt hetzelfde. Wie, geboren onder den Islam of onder het Animisme, Buddhisme, Brahmanisme of Shintoisme, breekt met zijn verleden, tot Christus bekeerd wordt, belijdenis doet en op die belijdenis gedoopt wordt, hoort vanzelf tot het Avondmaal toegang te hebben. Wei is in sommige Zendingsstaties de gewoonte ingevoerd, om alvast iemand door den Doop te binden, dan hem nader te onderwijzen, en eerst nadat dit onderwijs vrucht droeg, hem tot het Avondmaal toe te laten, maar stellig is dit onzuiver. Wie niet tot het Avondmaal kon worden toegelaten, heeft ook geen recht op den Doop. De Doop is niet een lokmiddel, om iemand alvast met de kerk in zeker verband te brengen. Z66 opgevat, zou hij ophouden een Sacrament te zijn. Als Sacrament aan een volwassene toch bediend, ligt er in de aanvaarding van de be lijdenis, de belofte van de te doopen personen, deelt de Doop het zegel des Verbonds mede, en staat derhalve de aldus bezegelde in de Ge- meente op voet van gelijkheid met de overige leden. De moeilijkheid voor de Zending is maar, dat andere Kerken, wier Zending naast de onze staat, een andere grondbeschouwing van den Doop volgen, ieder doopen die zich aanmeldt, aan den Doop zelven wederbarende kracht toekennen, en op dien grond met het toedienen van den Doop grif en gul zijn. Door de Zending dezer kerken wordt dan ook aan het verlangen om gedoopt te worden, zoodra dit opkomt, aanstonds voldaan, en wat aan dien Doop zal moeten voorafgaan, wordt niet zelden tot een uiterst klein minimum beperkt. Staat nu de Gerefor- meerde Zending hiertegen met haar eigen belijdenis van den Doop over, dan doet zich maar al te dikwijls het verschijnsel voor, dat wie eerst neiging vertoonde zich bij ons aan te sluiten, hoorende dat het bij andere Zending zooveel gemakkelijker en toeschietelijker gaat, zich al spoedig van ons afkeeren en bij die andere Zending den Doop zoeken. DE OVERGANG VAN DEN HEILIGEN DOOP TOT HET HEILIG AVONDMAAL. 419 Een Heidensch of Mohamedaansch bekeerling hunkert naar den Doop. Eerst door den Doop zal hij vol man in de nieuwe ge- meenschap worden, en het vele leeren verdriet hem. Bij tuchtzaken doet zich hetzelfde verschijnsel voor. Spant men den boog te sterk, dan verlaat zulk een leerling eenvoudig uw Kerk, en sluit zich bij een andere static aan. En dan natuurlijk is het hem om 't even, of deze static een Protestantsche of een Roomsche is. Van de diepe tegenstelling, die bij ons tusschen het Roomsche en Protestantsche leven gaapt, voelt hij niets en kan hij niets voelen. Zelfs trekt niet zelden de rijker weelde van den dienst in Rome's kerken den Oosterling aan, en de mindere gestrengheid van de eischen die Rome's kerk stelt, mag hij wel. Toch mogen de Gereformeerde statics in be- ginsel hier nooit toegeven. Onzerzijds mag niet gedoopt worden, tenzij er duidelijk blijkt van bekeering tot de Christelijke religie en er genoegzame kennis van die religie is, om tot belijdenis te leiden. Slechts legge men hier niet den maatstaf van onze Westersche landen aan. Reeds in vroeger eeuwen namen onze Vaderen met de XII Ge- loofsartikelen, het Onze Vader en de Tien Geboden genoegen, den nadruk leggende op betuiging van boete en overgang, en de belofte des nieuwen levens aannemende. Een Oosterling bestaat anders, leeft anders, voelt anders en belijdt anders dan wij, en er behoort voor de Zendingsstaties veel plaatselijke kennis en zielkundig een bekendheid met den landaard toe, om voor de overtuiging dat men met een op- recht bekeerling te doen heeft, geen overbodige en bij hem niet pas- sende gronden te zoeken, en toch anderzijds zijn belijdenis van zonde en van verlossing in Christus, in kerkelijken zin genoegzaam aan- nemelijk te maken. Is eenmaal de vader of moeder gedoopt, dan volgt de Doop van hun kinderen natuurlijk vanzelf, en daarom, niet bij de kinderen, maar bij de eerste bekeerlingen zelve schuilt de moeilijkheid. De kennis kan hier gering zijn, maar vast moet staan, dat de persoon in zijn ziel breekt met den Islam of met het Paga- nisme, en dat er in zijn levenskeuze een overgang plaats greep van Mohamed tot Christus en van de Heidensche religie tot de religie der Christenheid. Het vele leeren doet het niet ; op den overgang in de geheele levensopvatting komt het aan. Die overgang moet duidelijk spreken, om te kunnen gedoopt worden, maar ook waar die spreekt, geldt het zeggen van den Moorman van Candace : ,,Ziedaar water, wat verhindert mij gedoopt te worden", met het antwoord van Filip- pus : wlndien gij van harte gelooft, dat Jezus Christus de Zoon van God is, zoo is het geoorloofd u te doopen". Voor een catechisatie 420 DE OVERGANG VAN DEN HEILIGEN DOOP TOT HET HEILIG AVONDMAAL. 