Binnen en buiten
Henrik Witte
Dit bock is ua oud dat hct autcursrecht erop is verlopen, zodat hct bock nu deel uitmaakt van hct publickom. Ecn bock dat tot hct publickom domcin bchoort, is ccn bock dat noort onder het auteursrecht is gevallen, of waarvan de wettelijk autcursrechttcrmijn is verlopen. Hct kan per land vcrschillen of ccn bock tot hct publickom behoort. Boeken in het publickom zijn ccn stem uit hct verkrijgen zou zijn. Aanstekeningen, opmerkingen en andere kanttekeningen die in het origineel stonden, worden weergegeven in dit bestand. als herinnering aan de lange reis die hct boek hccft gemaakt van uitgever naar bibliothek, en uiteindelijk naar u. Richtlijnen voor gebruik Google werkt samen met bibliothekcn om materiaal uit het publickom te digitalisien, zodat het voor iedereen beschikbar wordt. Boeken uit het publickom domcin behoicn toe aan hct publickom; wij bewaren ze alleen. Dit is Echter een kostbaar proces. Om deze dienst te kunnen blijven levercn, heben we mängelen genomen om misbruik door commercicle partijen te voorkomen, zoals het plaatsen van technische beperkingen op automadsch zocken. Verder vragen we u hct volgende: + Gebruik de besianden alleen voor niei-commerciéle doeleinden We hebben Zocken naar boeken met Google ontworpen voor gebruik door individuen. We vragen u deze bestanden alleen te gebruik voor personlijkc en nict -commercicle doeleinden. + Voor geen geautomatiseerde zoekopdrachten uit Stuur geen geautomatiseerde zoekopdrachten naar het systeem van Google. Als u onderzoek doct naar computcrvertalingen, optische tekenherkenning of andere wetenschapsgebieden waarbij u toegang nodig heeft tot grote hoeveelhe-den tekst, kunt u contact met ons opnemen. We raden u aan hicrvoor materiaal uit hct publickc domcin te gebruiken, en kunnen u misschien hicrmee van dienst zijn. Laat de eigendomsverklaring staan Het "watermerk" van Google dat u onder aan elk bestand ziet, dient om mensen informatie over het project te geven, en ze te helpen extra materiaal te vinden met Zocken naar boeken met Google. Verwijder dit watcrmerk nict. Houd u aan de wet Wat u ook doet, houd cr rekening mee dat u er zelf verantwoordelijk voor bent dat alles wat u doct Icgaal is. U kunt er niet van uitgaan dat wanneer een werk beschikbar lijkt te zijn voor het publiek domein in de Verenigde Staten, het ook publiek domein is voor gebniikers in andere landen. Of er nog auteursrecht op een boek mst, verschilt per land. We kunnen u niet vertellen wat u in uw geval met een bepaald boek mag doen. Neem niet zomaar aan dat u een boek overal ter wereld op allerlei manieren kunt gebruiken, wanneer het een maal in Zocken naar boeken met Google staat. De wettelijk aansprakelijkheid voor auteursrechten is bchoorlijk streng. Informatie over Zoeken naar boeken met Google Het docl van Google is om alle informade wcrcldwijd toegankelijk en bruikbaar te maken. Zoek En naar boeken met Google helpt lezcrs boeken uit allerlei landen te ondekken, en helpt auteurs en ui tgevers om een nieuw leespubliek te bereiken. U kunt de voUedige tekst van dit boek doorzoeken op het web via |http: //books.google.coml THE LIBRARY OF THE UNIVERSITY OF CALIFORNIA PRESENTED BY PROF. CHARLES A. KOFOID AND MRS. PRUDENCE W. KOFOID I * BINNEN EN BUITEN. BINNEN EN BUITEN DOOB H. WITTE Met eene menigte afbeeldingen. HAARLEM, KBUSEMAN & UEENK 1874. MV ^. d/" u (U- Gedrnkt by Gebr. van Asperen van der Velde, te Haarlem. VJSB I N H U D. HOOFDSTUK I. De Cactassei, Bladz. 1 HOOFDSTUK II. Het terrarium „ 24 HOOFDSTUK  verschafte, verliest door de gewoonte ten laatste een groot deel zijner aan- trekkenhjkheid. Dit is een waarheid, waarvan we alien overtuigd zijn, en, hoe gaarne we ons in sommige gev«lW. ^'^xw die zucht naar verandering zonden vrijpleiten, ja hoe oBaangenaam het denkbeeld onzer onderwoipenheid daar- aan ons in vele opzichten ook moge zijn, toch moeten we 'terkennen, dat, zonder haar, een der grootste rade- ren, die 't maatschappelijk mechanisme in beweging brengeii, zou stilstaan. Even belachijk als dan ook een onbeperkt toege- ven aan die. vexanderingszucht — din in veranderUjk- heid ontaardende — is, even afkäurenswaardig is het onberedeneerd vasthouden aan het oude, zelfs al isdit goed, en 't verwerpen van al het nieuwe, van alle ver- andering, omdat alle verandering, omdat alle verandering is. Het woord "mode" is bij velen synoniem met wispel- turigheid, en ze achten zich te verstandig om zich, hoe weinig ook, naar de mode te schikken, ofschoon ze zich toch, in 't ^^ne of in t andere opzicht, dikwijls zonder dat ze er zelfs erg in hebben, aan haar onderwerpen. Hun groote verstandigheid voert hen tot inconsequentie, die hen, als ze zich er rekenschap van wilden geven, belachelijk zou maken allermeest in hun eigen schatting. Die waarlijk verstandig is, erkent haar invloed en de noodzakelijkheid daarvan in alle opzichten, herkent die overal en ten alien tijde, en volgt haar bedaard, zonder zich slaafs aan haar te onderwerpen. Ik zeide daareven datgene wat ons eenmaal het hoogste genot verschafte, door de gewoonte ten laatste een deel zijner aantrekkelijkheid voor ons verliest. Alleen de Natuur is hiervan uitgezonderd. Maar dit kan ook niet anders, wijl zij gestadighaar voorkomen verwisselt, wijl haar altijd schoon gelaat zich steeds met andere trekkeu aan ons vertoont. TERRARIUM. S Waar dit niet het geval is, maakt ook zij op dien regel geen nitzondering. Men heeft het wel eens belachelijk overdreven gevoii- den, dat men de mode ook haar invloed liet uitoefen- nen op onze lief hebberijen, tot zelfs op onze lief hebberij voor bloemen en planten. Maar, daargelaten het groote nut hiervan, wijl an- ders een zeer belangrijke tak van nijverheid in haar ontwikkeling zou belemmerd worden, zou gaan kwijnen, die nu frisch en krachtig tiert, het zou onnatuurlijk zijn zoo 't anders was. Door iets anders — zelfs door tijdelijk het minder «choone — te verkiezen boven dat wat we inderfejd met moeite, zorg en opoffering verkregen, ontzeggen we aan dit laatste zijne waarde of verdienste niet, maar €rkennen we slechts dat we behoefte hebben aan andere gewaarwordingen, dat ons oog iets anders will zien, onze gedachten zich met iets anders will bezighouden. Dit alles is zeer natuurlijk en 't is derhalve niet noodig, 't is volkomen nutteloos, dat men zich daar boos over maakt. Een maand of wat geleden ben ik ertoe gekomen — t66i een jaar dacht ik'niet dat het mogelijk was — om een terrarium te koopen. De terrarign' behooren tegenwoordig in de huis- kamers, als men wil dat die er fatsoenlijk zullen uit- zien. — Neen, Mijnheer of Mevrouw, ik weet wel wat gezeggen wilt; maar al zijn uw schilderijen nog zoo mooi, uw spiegels nog zoo rijk, al is uw pianino, al zijn uw stoelen, uw tafels, nog zoo kostbaar, ja, al draagt ge zelf den stempel der hoogste fatsoenlijkheid — en de bewoner karakteriseert het vertrek het beste, zoodat een eenvoudige kamer, door een wezenlijk fatsoenlijk mensch bewoond, veel meer een fatsoenlijk man staat als een klaproos tot een muors — toch is uw kamer pas recht fatsoenlijk als er een terrarium in staat. Het is de grillige mode, die onsdeze terrarien ge- schonken heeft; en, zeker, ze heeft ons wel eens sma- keloozer zaken opgedrongen; ze heeft, zelfs met be- trekking tot hun plantenliefhebberij, overigens verstandige menschen wel eens tot dwaasheden, tot geld- en tijd- verbenzelen verleid, welke deze, toen zij van huneerste ingenomenheid, ja opgewondenheid bekommen en bekommen, zoo spoedig mogelijk weer.lieten varen. Om niet van iets te spreken, dat bepaald "kinderachtig" was — zoo b. V. de lief hebberij voor miniatuur-kamer- "serretjes", die een jaar of wat achtereen epidemisch was — herinner ik slechts aan de velen nog zeer goed bekende Cactussen-manie, welke trouwens uit die miniatuur-lief- hebberij was voortgesproten, en, lioe zonderling overi- gens ook, toch tenminste niet bepaald kon beschouwd worden als een uiting te zijn van wansmaak, ofschoon dan ook niet als de uiting van fijnen smaak. — Of ik de Cactussen dan zoo leelijk vind? Dat zou toch al zeer weinig Overreenkomstig zijn met... — Precies, waarde Lezer, dat zou 't ook; gezoudt volkomen gelijk hebben, maar ddt heb ik niet gezegd. Ik heb niet gezegd dat ik de Cactussen leelijk vind, en ik vind ze ook niet leelijk; integendeel, ik vind ze raooi, zeer mooi zelfs, ook al bloeien ze niet. CACTUSEN. 5 Mooi en mooi intusschen, gij weet het, zijn twee, en die twee kunnen, al zijn ze beide mooi, het wat punten van verschil opleveren, die hier wel deelijk verdienen in aanmerking te komen. Wanneer men bedenkt mit wat een schat van sierlijke planten men voor kamer en salon kan kiezen; hoe vele er zijn die zich, of door de bevalligheid barer bladeren, of door een milden en fraaien bloei, als vanzelf voor ditdoel aanbevelen, en wanneer men zich dan die stijve, stekelige Cactussen voorstelt, die jaar uit jaar in genoeg- zaam onveranderd blijven, die geenerlei afwisseling bieden, omdat men bij voorkeur die verkoos, welke in de kamer niet of zeldzaam bloeien, dan kan men niet anders dan erkennen dat die keus niet de uiting was van goeden amaak, maar alleen 't gevolg van een slaafs volgen van wat de mode voorschreef. Maar daarom verdienen Cactussen toch wel dat men ze leert kennen, want op zichzeK beschouwd zijn ze zeer merkwaardig, en zeer vele ervan mogen, afgescheiden zelfs van den bloei, terecht zeer fraai genoemd worden. Uaar ze nu toch zoo ongemerkt hier ter sprake kwa- men, en het tamelijk 't zelfde iswaarover we keuvelen, kunnen we er wel een oogenblikje bij blijven stilstaan Dit is misschien niet eens zoo kwaad, wijl men, zoo-als dat gewoonlijk gaat, van 't ^^ne uiterste in 't an-dere is vervallen, zoodat deze planten, die vroeger in elke huiskamer het burgerrecht hadden verkregen, tegenwörde gegenwörde bijna nergens meer worden aangetroffen, en men zog maar genoegzaam alleen in wetenschappelijke verz^melingen vindt. Eenige dagen geleden kocht ik een zeer fraaie ^ho- tographie, naar een schilderij van den Duitschen schilder Karl Spitzweg. Ik kan daar met plezier een kwartier en langer op zitten turen, omdat die scheis waar is, en ze belden uit vroeger dagen voor mijn geest terugroept; schimmen van personen doet verrijzen, die als 't ware een element van mijn jongelingsleven uitmaakten, en die op mijn later leven een grooten, misschien een besis- senden invloed hadden. Er staat onder "Der Kaktus-Freund," en de schilderij stelt een van die typen voor, waar van ik er thansgeen meer ken, maar die een kwart eeuw geleden niet zeld- zaam waren. Gegoede, min of meer bejaarde lieden, die ^ na eerst de wereld van alle zijden bekeken te hebben, zich uit het bewegelijke leven terugtrokken, liefhebberij hadden in het verzamelen en opkweeken van planten, maar daarbij inzonderheid aan ^^n bepaalde plantengroep de voorkeur gaven ; die geen oogen hadden dan voor wat ddartoe behoorde, of 't moest wezen voor een lief gezichtje, dat hun bleed nog wel eens wat sneller deed vloeien dan gew On the day, en hun deed vergeten dat ze reeds zes of zeven mijlpalen achter den rug hadden; die rust noch duur hadden zoolang ze wisten dat hier of daar nog een soort van 't geslacht hunner lievelingen bestond, die zij niet bezaten, en zich alle opofferingen getroostten om hun verzameling zoo volledig mogelijk te maken; wier liefhebberij in een manie was veranderd, maar een manie die men — men mocht haar, ja wel eens een beetje belachelijk vinden, omdat ze niet zelden wat belache- lijk was — toch gaarne respecterde, omdat 't een aardig gezicht was hen zoo teyreden zoo over-overgelukkig te zien, als ze zich met hun lievelingen bezighielden. Inzonderheid de Cactussen vonden toen veel liefheb- CACTUSEN. 7 bers, en, acht ik deze planten ook al weinig geschikt om de lieve Flora in de huiskamers te vertegenwoordigen, voor zulke lief hebbers leveren ze inderdaad veel aanleggen, voor als ze "in trek" zijn, en meerderen tegelijk er hier en daar verzameUngen van aanleggen ; want als men daarin alleen staat, niet anderen den loef kan afsteken, of kan trachten dit te doen, gaat er de ambitie af ^ niet alleen van 't kweeken van Gaetusden, maar van alles. Die "Kaktus-Freund" op dat schilderijtje nu is zulk een specialist en ongetwijfeld naar 't leven geteekend. Een stevige, grijze zestiger, in een gebloemde cham- brecloak, met een groen lederen pet met ver vooruitstekende klep op, overigens deftig patriarchaal gekleed, met een kan- ten jabot en stevigen halsboord, en met een meerschui- men pijp met lang roer in den mond, staat met blijkbaar genoegen een groote Tepelcactus * te bewonderen. Het gedeelte van zijn tu In achter 't huis heeft' iets gezelligs en vriendelijks. Een prieel, waarin een tafeltje met een koffiekannetje en een groote kop, daarnaast een aantal papieren, natuurlijk Ujsten zijner soorten met de noodige aanteekeningen ; o^ den v66rgrond verschillende soorten van Cactussen en eenige Aloe's ; daarbij een gieter ; tegen den muur een thermo-meter en een paar vogelkooien, de ^^ne half verscholen tusschen de bladeren van een Wingerd. Dit alles, door, 't zonnetje beschenen, miaakt werkelijk dit tableautje z66 natuurlijk, dat men schik heeft in het overigens wel wat stuursche, doch nu tevredene, gebrilde gelaat van dien ouden liefhebber. Ja, z66 waren er. Zoo, precies zoo, heb ik u gekend. Gede oude D., die den wel wat beschroomden, maar toch ook nu en dan eigenzinnigen jongen, die zich overtuigd hield dat gij 't land aan hem hadt, omdat ge hem met een quasi-boos gezicht vaak in zijn schelp deed kruipen, toch — hij begreep dat later, o zoo goed — gaarne mocht lijden en gaame voorthielpt. Mocht ge hem nu nog eens zien; mocht ge nu eens hooren wat van hem geworden is, wat zou 't u een plezier doenl — Zoo, ten naastebij althans, heb i ook u gekend, vriendelijke en hulpvaardige M., die denzelfden jongen, toen hij wat ouder was, zoo vaak met raad en daad ter zijde stondt, ellenlange brieven an hem schreeft, om hem zaken die hem duister waren begypelijk te maken, terwijl hij in zijn overmoed, toen zijn eerste geschrijf — en dat was er naar — nogal goed was ontvangen, zich stout verhief om u een paar harde woorden toe te voegen, die u moesten kwetsen en u een geruimen tijd van hem verwijderden, tot hij eindelijk, weer wat wijzer geworden, zijn ongelijk erkende En, kort voor uwen dood, gelukkig weer met een even warmen handdruk, door uwerd welkom geheeten als vroeger. Zoo heb ik er meer gekend, maar toch deze twee treden uit die alien 't meest naar den voorgrond, en met hen doemt veel uit dien jongens- en jongelings- leeftijd, in een nu en dan afgebroken reeks, voor mijne herinnering uit 't verleden op. Die oude "Kaktus-Freund" begint als te leven, en 't verwondert mij zelfs bijna dat hij mij niet toespreekt Ik had dit eigenlijk wel weg kunnen laten, want de lezer toch wordt er niet veel wijzer meS ; maar ik schrijf, wat ik, als ik met hem samen was, allicht zou vertel- len ; mogelijk ook wekt mijn retrospectie bij hem andere op. Men kan niet weten. Ik zou hier terloops 't een en ander over de Cactussen xnededeelen. Dat wil ik nu gaan doen. De Cactussen vormen een der meest karakteristieke plantenfamilies, welke, in de verschillende geslachten en soorten waaruit ze bestaat, door^een groote verscheidenheid van vorm gekenmerkt is, z66 zelfs, dat men al zeer goed met deze planten bekend moet Wezen, om sommige er van als Cactussen te herkennen. Verreweg de meeste toch, onderscheiden zich van de andere planten door haar volkomen gemis van bladeren; wijl de Stengel en de bladeren tot een licham vereenigd zijn. Ten gevolge hiervan neemt dan ook de stengel geheel andere vormen aan, dan waaronder hij zich bij andere planten voordoet. Hij wordt namelijk dik en vleezig, is bij zeer vele soorte breed en ineengedrongen, en heeft dan een min of meer zuver kogelvormige gedaante. Het zijn inzonderheid drie geslachten, die zich door dien kogelvorm kenmerken, n.l. die der Tepel- der Egel- en der Meloen-Cactussen. De eerste kenmerken zich door zeer talrijke, kleine teplavormige uitgroeisels, elk met een bosje fijne doren- tjes op den top; ook hierdoor, dat ze zich, ouder wor- dende, meer in de lengte dan in de bireedte ontwikkelen, en zoodoende, in plaats van kogelrond teblijven, gelijk ze aanvankelijk waren, een meer langwerpige gekommen verkrijgen. Ze bloeien, wanneer ze op een zekeren leeftijd gekommen zijn, vrij mild; de bloemen zijn echter betrekkelijk klein en paars-rood, Deze worden opgevolgd. Mamillaria, einige, kannijnrookle, zeer langwerpige, beaachtige vruchtjes, die een frisschen, zuurachtigen sraaak hebb. De Egel-Cactus, waarvan door fig. 1 en 2 twee verschlüsende vormen worden voorgesteld, worden aldns. genoemd raar de groote en stevige dorens, waatmede Fig. 1. Tepellormige Egel-Cactus (Egel-Cactus). meest alle soorten gewapeud zijn. tloewei ook sommige hiervan, als ze cud worden, larger dan breed zijn, wijken ze toch uimmer aaiizienlijk van den kogelvorm af. Ook hierbij zijn er die zich door tepelvormige uit- wassen kenmerken (fig. 1); die tepels zijn echter grooter en bezettei grootere en stijvere dorens. De meeste even- wel zijn getibd (fig. 2), welte ribben op korte afetan- den zoo diclit met doieQbtindela bezet zijn, dat die doiens vaak een goed gealoten pantser cm de plant vormen. De bloemen der Egel-Cactusaeii zijn veel Fig. 2. Geribde Egel-Cactus (Eciuoeactiu). Fig. 3. Geribde Egel-Cactus (Eciuoeactiu). Grooter, maar minder talrijk, meestal geel en dicht op de plant gezeten. Sommige echter — en deze behoore tot een afzonderlijk geslacht, 'twelk de kruidkundigen ala HennopsM onderscheiden — heben zeer groote, roode of rooskleurige bloemen, met een lange en diepe buis. MELOENVORMIGE CACTUS. Deze zijn, tijdens den bloei zeer prachtig; jammer echter is het dat die bloemen zoo spedig verwelken, want ze bloeien maar jennen dag. Een derde groep van bolvormige Cactussen bestaat uit die, welke men onderscheidt alsde Meloenvormige Cactussen, welker naam reeds haar vorm aanduidt, met dit verschil evenwel, dat ze met stevige, hoomachtige dorens gewapend zijn, die gelukkig aan de meloenen entbreken. Ofschoon sommige soorten hiervan, vooral zoolang zejong zijn, veel op Egel-Gactussen gelijken, zoo ver-schiUen ze daarvan toch zeer kenmerkend, wanneer ze wat oder en bloeibaar worden. Dan toch vormt er zich aan hun top een donzig kussen, waaruit maar even de spits jes van fijne dorentjes te voorschijn komen. Dit kussen kan tot 6 k 8 Centim. hoog worden en is dan p. m 10 a 12 Centim. breed, terwijl de plant zelf veel breeder is. In dit kussen zitten de bloemen genoegzaam geheel weg- gedoken, zoodat ze maar juist zichtbaar zijn. Deze zijn, evenals die der Tepel-Cactussen klein en rond, terwijl de vruchtjes mede veel overreenkomst met die der laatstgenoemde hebben. — Hoe dor en droog deze planten er ook uitzien, in- derdaad zijn ze dit niet, en ze leveren in dit opzicht een treffende gelijkenis op met die menschen, waar- van men, als men ze ziet loopen, zegt, dat,,er niets bij zit", maar die een schat van frissche levenswijsheid bezitten, gelijk pas blijkt als men ze goed leert ken- nen. Die dorre, doornige Cactussen toch verbergen onder haar perkamentachtige opperhuid een zacht en saprijk weelf, 't welk, daar ze bij uitnemendheid in de brandend heete, waterlooze streken van Midden- Amerika groeien, sommige dieren, die bij instinct weten wat onder die dorens te vinden is, uitmuntend te stade komt^ Met het oog op hare groeiplaatsen, waar regen tot de hooge zeldzaamheden beho FAKKELDISTELS. 15 Amerika groeien, sommige dieren, die bij instinct weten wat onder die dorens te vinden is, uitmuntend te stade komt^ Met het oog op hare groeiplaatsen, waar  gesteente van alle vocht volkomen schijnt verstoken te zijn, mag die saprijkheid allicht eenige verwondering baren ; dit wordt echter begrijpelijker wan- neer men weet dat die perkamentachtige opperhuid, in vergelijking met die van planteu welke in vochtiger stre- ken groen, zeer weinig gelegenheid geeft voor vocht- verdamping, waaromtrent ik later eenige nadere bijzon- derheden zal mededeelen, zoodat genoegzaam alles wat door de wortels aai de plant wordt toegevoerd, daarin als 't ware bewaard blijft; en nu moge de bodem zoo* droog en zoo schraal zijn als maar mogelijk is, geheel uitgedroogd is, althans blijft die nooit. AUeen reed* de wisseling van temperatuur over dag en's nachts moet oorzaak zijn dat, door de nachtelijke af koeling, hoe gering- die ook zij, er vocht uit den dampkring door den grond wordt opgenomen. Dat overigens de plan ten, die in bepaalde landstreken onder zekere uitersten met betrek- king tot temperatuur en atmospheer moeten leven, er volkomen op ingericht zijn om aan die uitersten Weer- stand te bieden, is een bekend verschijnsel, dat trouwens- wel onze bijzondere opmerking waard is; 't is dan ook alleen da^raan toe te schrijven, dat het plantenrijk overal over de aarde verspreid en deze dientengevolge- voor menschen en dieren bewoonbaar is. — Een vierde karakteristieke groep der Cactussen is- die der zoogenaamde Pakkeldistels of Cereen ^ * Cereus, 14 NACHT-CEREUS. Hoevel verschil de zeer talrijke tot dit geslacht behoorende soorten onderling ook mogen opleveren, toch zijn ze meest alle gemakkelijk op 't eerste gezicht te herkennen. Ook deze zijn volkomen bladerloos, inaar, in plaats van miji of meer zuver kogelvormig, zijn ze meestal rolrond, omdat ze zich, bij betrekkelijk geringere dikte, aanzielijk in de lengte ontwikkelen. Ze zijn overlangs geribt en op de raggen dier ribben met nu dichter bijeen, dan verder van elkaar afstaande dorenbundels bezet. Inzonderheid de Pakkeldistels kenmerken zich meestal door een ongemeen prachtigen bloei, die bij [sommige verscheidene dagen achtereen duurt, terwijl de bloemen van andere reeds na verloop van weinige uren verwelken. Dit laatste is o. a. het geval met de bekende Nacht-Cereus. De bloem dezer slangvonnige, grijsgroene, stekelige, bepaald leelijke plant behoort tot de prachtigste die ik ken: ja 't gezicht van deze gele zon, door een krans van zuver witte stralen omgeven, in 't stille Avonduur een geur versprendende z66 zacht en opwekkend, dat elkevergeklijking mank gaat, wekt gewaarwordingen, die mennet in woorden kan brengen. Wanneer inen deze bloem van 't oogenblik waarop ze zich opent — gewoonlijk tusschen 7 en 8's avonds — tot dat waarop ze zich begint te sluiten — niet lang na middernacht — om weldra — tegen den morgen — te verwelken, opmerkzaam volgt; als men let op het zich verplaatsen der meeldraden gedurende dien korten tijd, om, tegen dat de helmknopjes zich openen, die richting te hebben, welke 't gunstigst is voor de bevruchting, dan wordt NACHT-CEREUS. 15 Men ten laatste zoodanig in verrukking gebracht, dat men onwillekeurig uitropt: "Mijn God, wat is Uw Na-tuur toch schoon!" 't zij men 't overlaid zegt of zacht, 't zij men 't uitspreekt of denkt, dit of wat anders, maar toch altijd iets dergelijks — 't komt er niet op an wat, maar toch... iets dergelijks. Men is er met moeite, door begieting met zeer warm water, enz., in geslaagd om deze plant te dwin-gen haar bloei eenige uren te vervroegen, ten einde er ook op den dag genot van te hebben. Dit kan zijn nut hebben, b. v. voor hem die deze bloem wil teeke-nen, daar de kens der kleuren bij kunstlicht zeer moei-lijk is. Overigens ontneemt men daardoor aan dien bloei een groot deel der waarde. 't Is juist omdat ze's avonds bloeit, dat de indruk, welken die prachtige bloem op ons maakt, zoo diep is. Haar vorm, haar kleur, haar bonding, dit alles is er als op berekend om bij schemerlicht 't meeste effect te maken. In een helder verlichie kamer is ze zelfs nooit zoo mooi, als wanneer men haar in een plautenkas ziet, bij 't licht van een paar bougies. Genoeg echter hierover; ik heb er trouwens bij een vroegere gelegenheid reeds over gesproken, en ik wil thans niet te lang bij en 't zelfde onderwerp stil-staan. Nog slechts ter toelichting dit weinige. De Nacht-Cereus wijkt in zoo verre, wat den vorm der plant betreft, van de meeste Fakkeldistels in't algemeen af, dat haar stengel dun is en zeer lang wordt. Ze behoort dan ook tot de klimmeude planten, die zich hierdoor onderscheiden, dat uit den stengel allerwege luchtwortels ontspruiten, geschikt en bestemd om zich an andere voorwerpen vast te hechten en alzoo de kranken stengel in staat te stellen in opgerichte houding' te groeien, wat anders, zijn slapheid iu aanmerking genomen, blijkbaar onmogelijk zou zijn. Over 't algeraeen zijn de Stengels der Fakkeldistels of Cere en dikker en staan ze stevig rechtop. Het hart van die overigens zachte en vleeschachtige Stengels toch bestaat uit een stevigen houtcilinder; ware dit niet het geval, dan zouden ze, zoodra ze eenige lengte bereikt hebben, licht door den wind af breken. Die houtcilinder is echter z6d stevig en hard, dat hij, nadat de plant gestorven en het zachte buitenste gedeelte verrot is, nog lang uitgedrood in den grond rechtop blijft staan, Zulke doode Stengels worden, naar men beweert, door de inboorlingen tot fakkels gebezigd. De vormsverscheidenheid der Cact ussen is echter hiermede nog niet afgeslösen. Bij de vier voorname groen-pen, die ik hier vermeldde, ontbreken de bladeren geheel en al. Dit is echter niet bij alle het geval. Bij sommige andere herkennen ween zwakke poging om, endanks die sterke, saprijke stengelontwikkeling, ook nog met bladeren overreenkomende organen voort te brengen, een poging die men echter meest altijd zijn normale gedante aan, en daaraan zijn normale gedante aan, en daaraan zijn normale gedante aan, dus volkomen ontwikkelden toestand komen. De eerste zijn de Opuntia, tot welk geslacht een paar soorten behoore, van welke de mensch, ofschoon op zeer verschillende wijzen, partij trekt, namelijk de Indische vijg en de Cochenieljeplant. Opuntia. Opuntia Ficus indica, Opuntia coccinellifera. OPUNTIE. 17 De Opunten wijken in vorm aanziellen van alle andere Cactussen af. De Stengels worden gevorden door dikke, breede, langwerpig ronde schijven, die, eenmaal een zekere grootte bereikt hebbende, niet meer groeien, maar waaruit dan weder eenige andere soortgelijke schijven ontspruiten (fig. 4), zoodat ze zich in alle richtigen vertakken, en weldra te zwaar worden om rechtgekte blijven staan, en dan gedeeltelijk half opstaande, gedeeltelijk over den grond kruipend voortgroeien. Wan-neer die jonge spruiten pas uit de oudere schijven te voorschijn komen, zijn ze vrij dicht met kleine, sapprijke blaadjes bezet; spoedig echter vallen die af, en dan is de stengel even bladerloos als van de reeds hierboven vermelde; die schijven zijn met stekel-bundeltjes bezet, die meestal op eenigen afstand — p. m. 1 Centim. — van elkander staan, maar in andere gevallen dichter bijeen zijn geplaatst. De stekel-tjes, gewonlijk zeer klein, zitten zeer los en drin-gen, b Je lui, de ministre onvoorzichtige aanraking, in de huil, 't welk dan een alles behalve aangename jeukte veroorzakt. De bloemen zijn gewonlijk geel en de vruchten, van verschlüsende grootte, talrijk en 8omtijds verfrisschend; deze worden dan ook gegeten. Eine soort heeft daaraan meer bepaaldelijk haar naam te danken, daar die vruchten in vorm eenigszins op een vijg gelijken. Ook die vruchten zijn met fijne stekeltjes bezet, die echter bij de behandeling spoedig afvaUen. Op een geheel andere wijze wist men zich van oudsher de cochenielje-Cactus ten nutte te maken. Nog in 't begin der 18e eeuw verkeerde men in onkelheid betreftende de herkomst, of beter gezegd omtrent de natur der cochenielje, die als een kostbare kLsurstof uit Mexico werd aangebracht. Men held die grijäsachtige korrekt, die, wanneer men ze fijnwreef, zulk een prachtig roode kleurstof bleken te bevatten, voor zaden, en men vond het vrij belachijk toen sommigen beweerden dat het diertjes waren; en toch zijn het diertjes, en dat wel — met uw verlof Lezeres — een soort van wollige plantenlnis, bij de entomologen als Coccus Cacti bekend. Nu zou men het zoo oppervlakkig wel voor zeer onnoozel houden dat J^X, ^Mfk ^^^^ ^^^^ ^^^^ diertjes voor zaden ^^Bt X ^mm ^9^2^g> maar, toen ik, een jaar VV ^^P of ^^^ geleden, een partijtje van die J\ Y\ gedroogde diertjeis in een fleschje uit Indie gekregen had, en er kort daarna iemand bij mij kwam die veel van planten houdt, en inzonderheid Fig. 3. Het Coche- ^jg welke in eenig opzicht merk- nielje insect (wijfie en,... i ^i j. mannetje) vergroot. ^^^^ig zijn gaame opkweekt, nam ik er hem toch mede beet, en dat ging anders n et zoo gemakkelijk. Hij nam er eenige voor zaden mee en zaaide ze in-* derdaad;... er zijn echter geen planten van gekomen. Vele Cactussen worden door verschillende, inzonder- heid door wollige bladluizen bezocht ; die zijn echter wel aan het cochenielje-insect verwant, maar verschillen daarvan toch inderdaad ; ook zijn ze meestal veel kleiner. Het is voornamelijk een twee of drietal, waarop zich dit insect bij uitnemendheid, en dan ook zeer snel, gelijk dit met alle dergelijke insecten het geval is, ver- menigvuldigt ; en men heeft dan ook deze planten naar COCHEN I ELJE-CACTUS. andere landen, waai men begreep dat ze zich goed zouden kuiinen ontwikkelen, overgebracbt, \i,-^. \\«m "fttwiSas." St. Domingo, naar Ost-Indie, enz. Inzonderheid in Mexico is en blijft echter de cochniejeteelt van grooten omvang. Van hoevel beteekenis die is, kan men hieruit op- maken, dat von Humboldt in der tijd den uitvoer, alleen nit Oaxaca op SV^ millioen dollars schatte; dat is, be- rekend tegen 10 dollars per pond, 350.000 pond. Bedenkt men nu daarbij dat bet aantal diei^tjes die in 64n pond gaan, op 70.000 geschat wordt, dan heeft men die twee getallen maar met elkaar te vermenigvuldigen, om een reeks cijfers te verkrijgen, waarmee we bet praatje over dit onderwerp zeer goed kunnen besluiten. — Ik moet bier ecbter voUedigbeidsbalve nog van een Cactus-groep melding maken, die bij verreweg de meesten niet als zoodanig bekend is, en zeker door geen uwer als biertoe beboorende zou berkend worden, namelijk die der Pereskien Deze planten bebben, wat baar voorkomen en groewijze betreft, niets met de Cactussen gemeen, want dat ze sterk gedoornd zijn i& overigens in bet plantenrijk geen zeldza Ambeid. De stengel is, in vergelijking met die van andere planten, niet dik en de bladeren bereiken bun normale ontwikkeling; zijn die beide organen dus bij de overige Cactussen als in-e^ngesmolten, bier zijn ze weder gebeel vrij. ^e bloemen zijn klein, maar komen overigens gebeel met die der andere overeen. Als tot de famille der Cacten beboorende zijn de Peresskien inderdaad, om bunne van die aller andere leden dezer familie zeer afwijkende groeiwijze, zeer intressant; op zicb zelf ecbter bebben ze boegenaamd niets aantrekkelijks of aanbevelenswaardigs. J'eresJcia, EN CACTUS BUIJEN. 21 Hoe uitgebreid deze merkwaardige plantenfamilie ook moge zijn, is ze evenwel verre van cosmopolitisch. Ze behooren toch alle in Amerika thuis en wel inzonderheid in tropisch Amerika, en zeer weinige gaan verder dan veertig graden benoorden of bezuiden de evennachts- lijn. In de vochtige tropische bosschen, welker vegetatie zich door weelderigheid en rijkdom van vormen ken- merkt, treffc men ze niet aan; voornamelijk echter wel in streken, welker bodem en klimaat even dor en schraal is als het voorkomen dezer planten. Er zijn ook enkele soorten welker oorspronkelijke groeiplaats, hoog op 't gebergte, waar ze onvermijdelijk gedurende eenigen tijd  vermoeden wettigde, dat ze wellicht ook tegen ons klimaat zouden bestand zijn. En werkelijk is dit door de on-dervinding bevestigd geworden. Ik heb reeds sedert een jaar of drie een Cactus ^ buiten in den open grond staan, die's winters op gee-nerlei wijze tegen de kou wordt gedekt, en toch volmaakt gedekt, en toch volmaakt gezond bHjft niet alleen, maar reeds in Mei zich sterk gaat ontwikkelen en veel harder groeit dan andere in een plantenkas. Ik midden van den winter even boven de sneeuw te zien uitsteken, of aan strenge vorst te zien blootgesteld, waardoor, naar men oppervlakkig zon zeggen, al het vocht daarin onvermijdelijk tot ijs moest bevriezen. Toch geschiedt dat niet en blijven ze slap en lenig. ^ Opuntia Bafinesqueana; volgens later onderzoek een verschei- ' denheid van Op, vulgaris. V 22 KAMERPLANTEN. Het schijnbaar onmogelijke zien we hier plaats grij- pen, ja, terwijl men erbij staat en zich door 't gezicht en 't gevoel van de waarheid overtuigt, heeft men moeite om het te gelooven. Toch gaat die plant, ikzeide het reeds , in het voorjaar spoedig groeien , en , waren de sappen in die Stengels werkelijk bevroren geweest, dan zouden ze reeds na verloop van een paar dagen verrot zijn. Men mag zich daar nu kort afmaken, door te zeggen : 't is opmerkelijk ; — 't is dit dan ook inderdaad , maar 't behoort bovendien tot die verschijnselen , die ons wel wat tot nadenken stemmen, al komen we daar ook niet veel verder mee. Ik ben zoo ongemerkt over de Cactussen uitvoe- riger geworden dan aanvankelijk mijn plan was. Uit het een en ander zal nu wel blijken dat ik niet kon bedoelen aan die planten iets van hare waarde te ont- nemen. Ze zijn bovendien werkelijk fraai, als men ze op de keper beschouwt, en inzonderheid wanneer men let op die schier eindelooze vormsverscheidenheid , welke men bij de talrijke soorten opmerkt; maar ik herhaal het: ze zijn te stijf , te dor, te vervelend om er in een kamer den geheelen dag naar te zitten kijken; ze kun* nen het gedrukt gemoed niet opfrisschen, gelijk zooveel duizenden andere kinderen van Mora dat vermogen ; ze wekken geen aangename gewaarwordingen ; ze too- nen zich niet dankbaar voor de aan haar besteede zor- gen; er is geen po^zie in, ja zelfs het leven openbaart zich bij haar te nauwemood^door eeniguitwendigteeken. Als we one van Flora's telegen omgeven, dan ist niet opdat deze ons zouden vervelen, ons ten bloede zouden kwetsen, misanthropische gewaarwordingen bij ons zouden doen ontstaan, maar opdat ze ons zouden opwek- KAMERPLANTEN. 23 en aan onze omgeving een lachend en vroolijk aan- zien geven; opdat ze onze kamer werkelijk zouden ver- sieren, ohs 't verblijf daarin aangenaam zouden maken. Daartoe is leven, zichtbare ontwikkeling, verandring noodig. Dit doel kan men op verschillende wijzen bereiken. Een dezer middelen is een terrarium. Aan het begin van het vorige hoofdsiuk heb ik gezegd dat nieuwe behoeften aanleiding geven tot het uit- denken of uitvinden van nieuwe zaken of voorwerpen. Onder die nieuwe behoeften reken ik ook de middelen die noodig zijn om aan den steeds veranderenden smaak te voldoen, de nieuwe voorwerpen dus, door de industrie tot dit doel uitgedacht. It is best mogelijk dat somraigen dit niet met mij eens zijn, en die nieu eens zijii, en die nieu eens zijii, en die nieu eens zijii. We voorwerpen van weiden niet onder onze behoßen willen rangschikken. Zooals gewilt, Lezer; ik zal 'fu noch mij lastig maken met de oplossing dezer kwestie; ja, of gij in dit geval gelijk hebt of ik, is me zelfs tamelijk onverschillig, maar toch gelijk ik hierin gelijk heb. — Zijn nu die nieuwe voorwerpen slechts wijzigingen van reeds bestaande, dan weet men licht hoe men ze moet noemen; zijn ze echter geheel nieuw, dan is dit moeilijker, en dan is de keuze van een woord ervoor niet onverschnUg. Den heeft men een nieuw woord noodig; in de meeste gevallen kon dat wel een Hollandsch woord wezen, 't HET TERRARIUM. 25 welk ZOO goed of kwaad als 't wilde den aard of 't ge- bmik van het bedoelde voorwerp aanduidt, maar dat zou niet goed zijn voor 't debiet. Oiis Hollandsch klinkt te hoUandsch, en een vreemdklinkend woord maakt de zaak interessanter; het zet het voorwerp meer waarde bij. Men zoekt dan uitkomst in andere talen, lijmt een paar lettergrepen aan elkaar en fabriceert op die manier een woord, dat in die taal eigenlijk vaak zoomin betee- kenis heeft als in de onze. Als het Fransch of Engelsch is is 't goed, maar is het Latijn, of is er een Latijn, des te beter. 'Spreekt vanzelf dat hij, die dit woord dan voor 't eerst hoort of leest, dikwijls volstrekt niet begrijpt wat men er mede bedoelt, en dat hij te vergeefs in een woordenboek, welk ook, inlichting zoekt. Zoo tennaastenbij is 't ook met het Word terra-rium gesteld. 'Tis een Latijnsch woord; dit blijkt duidelijk genoeg aan den uitgang; men zoa dus denken dat i]^en maar even een Latijnsch woordenboek heeft op te slaan, om te weten wat het beteekent. Maar eilaas! daar staat 't niet in, want 't is een Latijnsch woord dat niet in, want 't is een Latijnsch woord dat niet in, van Dalen geeft het niet. 'T woord is zoo goed als splinternieuw. Met een beetje kennis van 't Latijn komt men er echter in dit geval achter. Wat een aquarium is weten we; dit woord werd reeds door enkele oude Romeinsche schrijvers gebruikt. HET TERRARIUM. als ik mij niet vergis voor een waterbak of kom, waaruit het vee gedrenkt werd. Wij verstaan er dus tegenwör- dig het wat anders door; want, wat wij thans een aqua- ria noemen kenden de Ouden niet, maar het woord is daarvoor toch vrij goed geschikt. Wanneer we nu maar weten dat aqua water en terra aarde beteekent, dan zijn we reeds een eind op weg. Aquaria dus glazen toestellen zijnnde voor w a t e r, om daarin waterplanten en dieren in de kamer (ik denk hier slechts aan de kamer-aquarius) in 't leven te hou- den, zoo zuUen terraria eveneens glazen toestellen zijn voor aarde, en voorts tot hetzelfde doel. En zoo is het dan ook werkelijk. Het woord is dus in dit geval — altijd als een vreemd woord — niet zoo heel slecht gekozen. Eigenlijk nieuw zijn die terrarien niet, maar hun toe- passing voor kamergebruik, en de wijze waarop ze te gen- woordig ingericht zijn, dagteekent toch pas van den laatsten tijd. In 1865 zag men op een tuinbouw-tentoonstelling te Erfurt een glazen klok, die, met de opening riaar beneden, sluitend paste in een glazen schotel, als een groote stop op een ondiepe stopflesch, het onderste boven geplaatst. De opstaande rand van dien glazen schotel was aan de binnenzijde mat geslepen en even- zoo de buitenzijde van de stolp, zoodat die, daarin pre- cies passende, goed sloot. De lucht in die omgekeerde klok was dus op daze wijze genoegzaam hermetisch van de buitenlucht afgesloten. Dit teestel was ingezouden door Prof. Miinter te Greifswald, en de bestemming ervan was, om daaronder teedere planten of althans zoodanige, die de droogte del klok van Mutter geuenid. Die klok werd toen naar den uitvinder "de klok van Mutter" geuenid. Die klok werd toen naar den uitvinder "de klok van Mutter" geuenid. Die was echter, ofschon niet oiiaierlijk, te primitief, dan dat men, mocht ze in den smaak vallen, haar niet spoedig een voorkoinen zou gegeven hebben, 't welk baar meer tot kamersieraad geschikt maakte. Die viel werkelijk in den smaak van 't pnbliek, en dib is niet te verwonderen, daar ze inder-daad, hoe eenvoudig aomttjds ook, sierlijk is en veel genot kanopleveren. Hier komt nog lets bij. Velen schijnen er maar geen bijrip van te kunnen krijgen wat betteckend de aatde in een I5g.5.EenyondiglerrariQm. bloempot matig VOChtlg te hou- gewijrigde "klok van den.  al duur gekocht, "goed opgepast", en men wilde er toch zo grag wat plezier van hebben. Aan planten die in een terrarium staan, heeft men echter niets, letterlijk niets te doen. Men heeft dus geen vreea van de plan-teu te veel water te geven, en ze znllen evenmin verdrogen;men heeft 'tplezier van er naar te kijken, bon-der dat men er zich verder over behoeft te bekommeren. Natnurlijk als 't terrarium goed is, op een goede plaats staat en men er geen planten in heeft, die er niet voor geschikt zijn. Een hoofdvereischte is dat het goed gesloten is bonder nu sterk op het woord hermetisch te drukken moet het toch zoo goed als hermetisch geslo-ten 7ijn Wij zullen zoo Rg 6 Ternom aanstonds zien.waarom Toorts moet het zoo licht mogelijk maar met zoo danig geplaatst ziju dat het aan de zonnestralen is bloot gesteld Directe zonneschyn is zeer nadeelig in zonderheid wijl juist die planten, wdfce er by Uitnemend b^3 TOOT g^chikt zijn, geen zonneschijn kannen verdtagen. HET TERRARIUM. 29 Voorts moeten er alken zoodanige planten in geplaatst worden, die een zeer vochtige lucht bemiiinen. Dit zijn in den regel zeer fraaie planten wat haar bladvormen betreft, eu die men, juist om die reden, op geen andere wijze in de kamers kan houden. "'tis dus geheel onnoo-dig dat men zijn toevluchi nog tot andere neemt. Alle terrarien zijn goed, 'tzij zeklein zijn of groot; de meeste bestan uit een grootere of kleinere glazen klok, die slaitend past in een zinken bak, welke laatste onzicht- baar is, wijl hij in een min of meer sierlijk houten omkleedsel staat. Grootere, 2!ooals b. v. die door fig. 6 voorgesteld is, zijn meer samengesteld ; deze leveren meer verscheidenheid op, maar ze zijn ook veel kost- baarder. Te klein moeten ze echter niet zijn, tenzij men er slechts 66j\e plant in opkweekt. Daartoe zijn de klein- nere zeer geschikt; wil men ddarin echter verscheiden- heid hebben, dan wordt hefc speelgoed, en daar spreek ik nu niet over. Is zulk een terrarium behoorlijk vochtig, zijn de planten zoo gekozen dat niet te spoedig de e^ne de- andere overgroeit, en staan'ze niet te dicht opeen, dan kunnen ze een jaar en langer daarin goed blijven en frisch groeien, zonder dat men er iets aan behoeft ie doen. - V66r ongeveer vijf en twintig jaar zette ik in mija k Amer een vochtminnende plant, een soort van dat ge- slacht 't welk men gewonlijk, hoewel verkeerdelijk mos noemt, * op een bord; maakte de aarde goed voch- tig, en plaatste er een glazen stolp van circa 50 Centim. 'Selaginella, 80 UITVINDING VAN WARD. hoogte over. Die sloot natuurlijk uiet hermetisch op dat bord, maar overigens toch vrij goed, zoodatikmet lange tusschenpoozen slechts een weinigje water op het bord belioefde te gieten om 'tgeheel vochtig tehouden. Ik weet het niet juist meer, maar ik gelödt dat ik die plant in dat (kleine) kamertje wel meer dan twee jaren heb gehouden; ten laatste was echter de stolp zoo vol gegroid, dat het sierlijke eraf was, maar de plant was overigens zoo gezond als ik maar kon wen- schen. Zonder stolp zou ze het, ook bij herhaald gie- ten, da wen seen weken uitgehouden hebben. Ze maakte toen zoo'n lieven indruk, ze was zoo fraai, dat mij deze proef altijd helder voor den geest gebleven is, Welnu, dat was een 'klok van Miinter; 'twas 66k eeii terrarium, maar ik hield het toen eenvoudig voor ^een plant onder een stolp." Dat Prof. Miinter in '65 op 't idee kwam om zoo'n stolp of klok te laten maken, was trouwens niets anders dan een wijziging van wat reeds dertig jaar vroeger door een Engelschman, met name Ward, beproefd en later aanbevolen was geworden. Deze gaf namelijk in 184& een boekje in 't licht On the growth of plants in closely glazed cases, waarin o. a. een hoofdstuk vo orkomt dat over dit onderwerp handelt, en een ander waarin hij mededeelt dat hetzelfde beginsel, toegepast op kisten, die bestemd ziju voor 't vervoeren van levende planten uit of naar verafge- legen overzesche landen, uitstekende resultaten op- leverde. Ward was, zoals hij reeds in 1835 aan Dr. Hooker schreef, toevalliger wijze tot die ontdekking gekomen. In zijn woonplaats voortdurend als omgeven van den UITVINDING VAN WARD. 31 rook van fabriekschoorsteenen, kon hij wel is waar aan zijn zucht om planten te kweeken niet den teugel vieren, maar behield hij toch zijn warme liefde voor de natuur. Zoo had hij eens de pop van een vlinder in vochtige aarde gelegd, waarmede een wijde stopflesch gedeeltelijk gevuld was, welke fiesch hij goed had ge- sloten. Reeds zeer spoedig trok het zijn opmerkzaamheid, dat zich tegen 't midden van den dag steeds veel vocht 't tegen den binnenwand der flesch afzette en later weer verd^een, derhalve tot de bron uit welke 't afkomstig was, de vochtige aarde, was wedergekeerd, die daardoor in denzelfden toestand van vochtigheid bleef. Na weinige dagen zag hij uit de aarde twee plantjes ontkiemen. Hoe zouden die 't op den duur in die enge, besloten ruimte wel siellen? Dat deze vraag bij hem opkwara is zeer natuurlijk. Menig ander zou 't bij- zoo'n oogenblikkelijk opwellende belangstelling gelaten he Bben. Ward echter niet. Hij bezorgde zijn vlinderpop op een andere wijze, sloot de flesch weder goed en plaatste haar toen buiteu zijn venster. Werkelijk gingen die plantjes voort met groeien en bleken later te zijn het kleine Beemd- gras en de Mannetjes Boschvaren. Daarna beproefde hij andere teedere planten in zulk een hermetisch gesloten ruimte te kwam hij, en zoo kwam hij van 't e^ne op 't andere. — Een zeer opmerkelijk, daarmede overreenkomend ver schijnselheb ik zelf, mede op toevallige wijs, waargenomen. Bij een aantal in de kassen gekweekte planten ge- Toa annua ^ Lastrea Filix mas. 32 EEN ENG VERBLIJF. 