Afschaffing der slavernij in de Nederlandsche West-Indische kolonien, uit officiële bronnen zamengesteld microform
Sypesteyn, C. A. (Cornelis Ascanius), Jonkheer van, 1823-1892
„Ondanks de hiervan verkregen, gedügerende resultaten, liet echter „de geregelde arbeid gedurende de eerste drie niaanden ook zelfs „op sommige plantages, alwaar reeds gecontracteerd was, veel te wenschen over. Niet overal echter openbaarde zich dezelfde onwil, en in som- „mige districten, als in de Suriname, Beneden-Para, Sarainacca en „Beneden-Commewijne, werden reeds spedig na 1 Julij op onder- „scheidene plantages contracten gesloten. Op de meeste echter bleef „tnen daartoe tot in den aanvang van October onwillig, en werd „ook toen daartoe niet orergegaan dan na de herhaalde persoon- „lijke tusschenkomst des gouverneurs. „Veel moeite kostte het, de meeste vrijgemaakten op de plantage (te Paramaribo veroorzaakte dit weinige moeite, hoewel ook „daar aanvankelijk velen zich trachten te onttrekken) tot het sluiten M van overeenkomst te bewegen. De vrees zich te verbinden tot „gezetten arbeid en het verlies der twee vrije dagen schenen wel „overal de Hoofdoorzaak te zijn. " Het sluiten van contracten bleef dan ook gedurende de drie eerste roanden na den dag der vrijverklaring veel bezwaren ontmoeten en het geregelde werk in die overgangsmaanden liet ook zeer veel te wenschen over. Ondanks alle ondervonden moeijelijkheden, waren toch tegen den len October, — den dag waarop het sluiten van contracten voor de vrijgemaakten verbindend werd — door verreweg de meeste geeman- cipeerden werkovereenkomBten gesloten, en deze goede uitkomst was voornamelijk te danken aan de krachtige houding door het koloniaal bestuur aangenomen en aan de magtsvertooning daarbij ontwikkeld. Das kommt wordt door den gouverneur in zijn verslag het volgende aangeteekend : „Uitdrukkelijk was te kennen gegeven, dat strengelijk de hand „zou worden gehouden aan de bepaling, dat van 1 October af geene „vrijgemaakten op plantages of gronden zonder wettige overreen- „komst aan den arbeid mogten gehouden worden, en dat de plan- „tagemagten, welke onwillig blcven die overreenkomsten aan te „gaan, naar elders zouden worden worden overgebragt en te werk gesteld, „terwijl tot hunne vervorver, waar dit gevorderd mogt worden, „de noodige vaartuigen op onderscheidene punten gereed lagen en „ter voorkoming van verzet in verschillende districten oorlogsche- „pen gepostererd waren. Verscheidene tot nog toe tot het sluiten „van contracten ongezinde planters, alsmede vele vrijgemaakten „haastten zich nu overconkomsten te sluiten, de eersten om niet „al hun werkvolk te verliezen, de laatsten om niet naar  verplichtigt nog bleven „onttrekken, wie aanstalt echter, gelijk aanstonds zal-worden aan- „werd beweerd, zoo kan met gcnoegen worden gerapporteerd, dat „de werkbare magt behouden is gebleven voor den landbouw, en „het gouvernement, op zeer weinige uitzondering na, te zijnen laste „slechts gekregen heeft ouden, weezen, gebrekkigen en halfgebrek- „kigen. „De moeite tot het sluiten van werkovereenkomsten tot geregel- „den plantage-arbeid had, behalve aan de reeds vermelde oorzaken, „ook haar ontstaan te wijten aan de neiging der vrijgemaakten om ,,alleen, of wel bij verwanten, op kleine buiten cultuur zijnde grondjes „zich neder te zetten, en bij de afgelegenheid dier grondjes zich „aan het toezigt der districtsautoriteiten te onttrekken. Dat euvel, „hetwelk in het naburige Britsch-Guijana zulke verderfelijke ge- „volgen had en de vrijgemaaktt n aldaar geheel demoraliseerde, moet „ernstig worden tegengegaan, waartoe geene contracten worden »toegelaten dan op werkelijk in cultnur zijnde, tot huis vesting en ver- „pleging van vrijgemaakten behoorlijk ingorigte plantages of gronden." Er werden dan ook tegen 1 October 1863 ruim 18,500 contracten gesloten. Be vrijgemaakten sloten niet alien contracten op de plantage waartoe zij v<56r de emancipatie hadden behoord, maar oen aantal gaf er de voorkeur aan zich Eens op eene andere plantage to gaan verbinden. Zoo als men toen reeds voorzag het op nieuw sluiten van contracten op 1 October 1864 naar hunne onde plantages terug begeven. Het was gelukkig niet noodig. om vrijgemaakten, welke geene contracten zouden kunnen sluiten, op de gouvernements-plantages of bij werken van algemeon nut te werk te stellen. Daardoor kon nu door het gouvernement reeds spedig worden voorgeld, om alle gouvernements-plantages te verkoopen, een maatregel waarvan de wenschelijkheid zich reeds lang had doen gevoelen, doch tegen de verwezenlijking waarvan tot nu toe zich onoverkoraelijke bezwaren hadden voorgedaan. (*) (') Zoolang He elavernij bestond, wu het o. a. niet roos;elijk geweest, daar het gouvernement toch wel niet pablick alaven kon doen verkoopen. Digitized by Google Aan dit voorstel van het koloniaal bestuur werd na verkregen magtig des konings dan ook reeds in September 1864 gevolg gevolg gevolg Over het algemeen is de gouverneur zeer te vreden over den stand van zaken. Worden er al klagten aangeheven over minder of minder geregeld werk der vrijgemaakten, dan men wel zou kunnen wenschen, van de andere zijde moet worden erkend, dat de schok zonder merkbare rustverstoring is doorgestaan, dat een groß gedeelte der vrijgemaakten hnnne verpligtingen behorlijk nakomt en vooral dat de algemeene toestand veel meer stoff tot teverenheid oplevert, dan men voor de emancipatie had duren hopen. De meeste klagten geven de vrijgemaakten beneden de vijftien jaren, die zich op zeer vele plantages door onwil en onbetamelijk-heid kenmerken, hetgeen niet weing vermeerderd wordt door de zucht der vrijgemaakte ouders om hunne kinderen aan den geregelden arbeid te ontrekken. „Niet overal, " zegt de gonverneur „wordt ook door de volwassenen „geregelden” Id gearbeid; niet altijd kan, uit gebrek eener genoegzame „politiemagt, vooral in de buntendistricten, met genoegzamen spreed „en ernst door de districts-autoriteiten gehandeld worden. Het „sluten van hnwelijken is nog niet altijd een bewijs van toene- „mende zedelijkheid, maar valt daarop integendeel nog veel af te „dingen, terwijl heidensche en afgodend-ansen in den eersten tijd „na de emancipatie meer dan in de laatste jaren te voorschijn trad en. „Eene wel is waar reeds lang voorzène om- „standigheid, namelijk de ontzaggelijke duurte, waartoe de eerste „levensmiddelen sedert de afschaffing der slavernij gostegen zijn, „vooral vleesch, gevogelte, eijeren, groenten, bananen, is mede „van geene gunstige working, want indien zij in sommige gevallen „welligt tot arbeid dwingt, geeft zij ook aanleiding tot diefstal, „vooral van bananen, (f) die zoo gemakkelijk uit te voeren en „zoo zelden te bewijzen is. (*) Do verkoop had in Sariname in het openbaar plaata en leverde de volgeode bnitengewooD hooge prijzen op: Catharina-Sophia /14B.00O Roitenborg, 89,500 Zorg en Hoop „ 38,100 Frederikadorp „ 28,500 Ephrault „ 8,100 St. Germain „ 4,200 (f) Het stelen van eetwaren, in het algemeen kott genaamd, vooral ran ba- nanen, is een groot euvel in Suriname en niet minder in Britach Gnijaua. Hitrtoe „Zonder echter deze punten voorbij te zien, kan nogtans met vol verklaard, dat de emancipatie tot dusver goed werkt „en dat hare uitkomsten alle verwachtingen hebben overtroffen." Bij het verslag ziju door den gouverneur uitvoerige staten geword van den uitvoerige staten geword van producten der kolonie Suriname gedurende het jaar 1863 en de twee eerste quartalen van 1864, waarbij nog is gevoegd eene opgaaf van producten, gemiddeld per jaar, gedurende de vijf jaren welke aanl863zijn voorafgegaau. (*) Deze staat van verkregen producten kan echter nog niet als maatstaf eener juiste beoordeeling worden aangenomen omdat : aithans de in 1863 verkregen suiker lang v6dr de emancipatie en aaldus door slaven op het veld was bearbeid. Later zal men dus eerst op dien grondslag de juiste uitkomsten kunnen aanwijzen. Uit een en ander blijkt dat er werd uitgevoerd: gemiddeld per jaw  1858 25,168,103 361,337 134,101 775,059 629,290 118,628 1859 25,275,219 451,757 665,214 544,108 622,811 100,454 1860 33,375,667 507,465 488,069 561,580 870,173 167,510 1861 31,753,369 504,208 139,735 478,875 673,723 191,0014 1862 32,775,681 657,177 126,021 451,920 775,233 166,039 1863 27,365,364 20,441,708 615,922 760,639 281,540 374,155 625,193 1861 181,008 278,150 78,570 Wordt vooral bggedragen door het bezwaar om op uitgeatrekte grondeo zoodaoige diefstallen tegen te gaan, en door bet denkbeeld, dat bij negen beataat, dat zoo-danige ootvreemding van kost geen misdrgf of geene tchandelgke haodeling is. (*) Daarbg ago In dit opstel nog getoegd de sedert bekend geworden opgaven over de twee laaUle quartalen 1864. Digitized by Google. Le quartaal 1863 8,647,764 2e „ „ 9,729,900 3e „ „ 4,720,244 „ 4e „ „ 4,267,456 „ Le „ 1864 5,931,694 „ 2e „ „ 5,937,741 „ 3e „ „ 4,828,142 „ 4e „ „ 3,744,131 „ Een en auder wordt door den gouvernour in zijn verslag op de volgende wijze toegelicht: „Neemt men de suiker tot maatstaf als hoofdproduct en het eenige „welks onmiddelijke opbrengst geforceerd kan worden door het „afmalen van onrijp riet en het verwaarloozen der cultuur, daar „toch cacao, koffij en katoen niet onrijp kunnen worden geplukt, „dan ontwaart men dat de uitvoer gedurende het eerstgenoemde „tijdvak gemiddeld per jaar bedroeg 29,669,680 ponden en gedurende 1863, het emancipate jaar, 27,365,364 ponden of slechts, 2,304,316 ponden of slechts, 2,304,316 ponden. „Heeft wel eenig land onder gelijke omstandigheden eene der- „gelijke uitkomst kunnen a” Anbieden? Men zal hiertegen weiligt „anmerken, dat deze voordragt verkeerd is, want dat juist ge. „durende de zes maanden der slavernij het grootste product ver- „kregen is geworden, en wel 18,377,664 ponden, of ruim twee „derde gedeelten der geheele opbrengst van 1863. Dit kan niet „worden ontkend; maar auugezien onder gewone omstandigheden w de opbrengst van suikerplantages op het einde van het jaar het „groolst is, en een gemiddeld quartaal der jaren vddr 1863 slechts „nagenoeg 7i millioen gaf tegen 9 miilioen in elk der eerste ^quartalen van 1863, dat in den gewonen regel minder dan 7i „millioen had moeten geven, bewijst die aanmerking slechts hoe „men de toekomst heeft opgeofferd aan den schrik van het „blik, die ongelukkiglijk niet zonder invloed op de latere pro ductie „gebleven is. „Hierbij moet worden gewezen: „1°. op den achteruitgang der suikerplantages, waar, uit vrees „voor de toekomst, rijp en onrijp riet werd weggemalen om het „laatste product te verzekeren dat men er nog van dacht te be- „komen vudr zij verkocht ot gesloopt zoudeu moeten worden, ten „gevolge waarvan alles in onkruid opgroeide en de gewone nieuwe „aanplantingen achterwego bleven; „2°. op de drie overgangsmaanden van 1 Julij tot 1 October, „toen weiuig gearbeid is en nog vele maar voortwerkten om „de zaak vooreerst slechts gaande te houden, maar zonder ver- „trouwen op de toekomst; „3 0. eindelijk, toen dat vertrouwen met de maand October begon „te herleven, op de verhuizing van yrijgemaakten, waardoor soui- „mige plantages zonder werkvolk bleven, terwijl, hoezeer anderen „in de gelegenheid werden gesteld arbeid zich nog weinig doet „in de gelegenheid werden gesteld arbeid zich nog weinig doet „in de gelegenheid werden, het resul- „taat  dat elk der beide "eerste quartalen van 1863 nagenoeg zet millioen pond suiker voor "den uitvoer opgelever dreft." „Eine nicht geheel van größer, das is deze, dat „ut het vorenden nog gewöhnlich geworden is deze, dat „ut het vorenden nog geworden is de vermindering van produktie zich sterker zal doen „geplant is en de vermindering van produktie zich sterker zal doen „geplant is en de vermindering van produktie zich sterker zal doen „geplant is en de vermindering van produktie zich sterker zal doen „gevoelen tegen den tijd, dat onder gewöhnlich geworden is de aanplan- „tage (hetwelk in den regel eerst 14 a 18 maanden na de aanplan- „tage (hetwelk in den regel eer 14 a 18 maanden na de aanplan- „tage (hetwelk in den gewöhnlich geworden) naar den molen zoude moeten worden ge- „bragt, dat men na 1 Julij had moeten, doch niet heeft kunnen „planten. De ondervinding zal leeren wat hiervan is. Nu kan echter M op de gelukkige omstandigheid worden gewezen, dat vele plan- „tages zijn overgegan in handen van alhier gevestigde eigenaren, „die, de toekomst niet uit het oog verliezende, de cultuur met „ijver behartigen en bevorderen en ook reeds zelfs uitgebreid hebben. „In ieder geval toont de overgelegde staat uitkorasten aan zdd „gunstig, als voorzeker niemand van het eerste „jver behartigen en bevorderen en ook reeds zelfs uitgebreid hebben. „In ieder geval toont de overgelegde staat uitkorasten aan zdd „gunstig, als voorzeker niemand van het eerste Jaar der emancipe had durven verwachten. Eene andere gelukkige omstandigheid, waarvan de juistheid wordt gestaafd door eenen bij het verslag overgelegen staat, is, dat een aantal plantages in den regel voor hooge prijzen zijn verkocht en nagenoeg alien zijn gekommen in handen van in de kolonie gevestigde eigenaren, hetgeen om vele redenen op de toekomst der kolonie van nuttigen invloed belooft te zijn. Van de 95 plantages en gronden, welke in dien staat worden (*) Het it algemeinen bekend, dat de ongtmstige toestand waarin Surinnme in de laatate 30 jaren verkeerde, Toornamelijk wordt toegetchreveo aau de afaresigbeid der eigenaren, het zougenaamde abtenteiime. Digitized by Google 48 Opgenoemd als verkocht an 1 Julij 1862 tot 1 Julij 1864, — en van welke 54 aan in Suriname wonende en 41 aan buiten's lands gevestigde en slechts 13 in handen van binnen de kolonie gevestigde en slechts 13 in handen van buiten's lands gevestigde eigenaren. Hoogst opmerkelijk is het, dat zich sedert de indiening van des gouverneurs verslag en vooral sedert den 1° Julij 1864, hoe langer hoe meer lust schijnt voor te doen, om plantages voor somtijda zeer hooge prijzen aan te koopen, zoodat er thans na de emancipatie voor verscheidene plantages hoogere prijzen zijn besteed, dan vroeger daarvoor met de slaven, en dus met de tegemoetkomings-som daarbij werd geboden. Daarunt zou men althaus mogen aflei-den, dat er bij de belanghebenden in de kolonie vertrouwen in de toekomst heerscht. Daarentegen worden dikwijls in enkele nieuwsbladen zeer onrustbarende tijdingen uit de kolonie vernomen, welke weder in andere berigten als overdreven worden geschetst. Het is thans nog niet wel mogelijk de toekomst van Suriname te voorspellen, doch hoe ditook zij, alles te za men gen omen, kan het niet worden geloochend, dat in het algemeen en althans zeker wat het behoud van rust en orde betreft, de uitkomst der emancipatie in Suriname buiten verwachting gelukkig moet genoemd worden. (*) Daarvoor moet in de eerste plaats dank worden geweten aan de menschkundige wijze waarop deze groote maatregel is uitgevoerd door den gouverneur van Suriname, de heer R. F. van Lansberge, die dan ook als dankbetuiging voor die gewigtige diensten door den koning is benoemd tot kommandeur der orde van den Nederlandschen Leeuw. Wij achten het niet ondenstig dit overzigt van de uitvoering der emancipativ in de kolonie Suriname te bosluiten met eene anhaling van het slot van het rapport van den gouverneur waar deze, hulde brengende aan de Moravische broedergemeinde, (f) het volgende aankekent: (*) Met I January 1866 is het nieuwe Regeringsreglement in Suriname inge-voerd. Er bestaat gegrood hoop, dat die maatregel ganstig op de toekomat vao die belangrijke Nederlandsche kolonie sal werkeo. (*) De groote verdiensten der Mor. Broedergemeinde,ente sijn steeds door de Regering erkeod en op hoogen prys gestfld. In de op volgende kolonie verslagen komen deawege nitvoerige mededeelingen voor. Oenoeg ay het er hier op te wijzen, dat niet minder dan 28000 perwnen —?oor verre het grootste gedeelte vrygeraaak- Digitized by Google 49 »>»' „De op name bij het eind van dit verslag van een gedeelte uit „het jaarlijksch rapport der voorstanders vau de Moravische broeder- „gemeente, welke ijverige zendelingen gerekend worden meer in Digitized by Google 49 »>»' „De op name bij het eind van dit verslag van een gedeelte uit „het jaarlijksch rapport der voorstanders vau de Moravische broeder- „gemeente, welke ijverige zendelingen gerekend worden meer in Digitized by Google 49 »>»' „De op name bij het eind van dit verslag van een gedeelte uit „het jaarlijksch rapport der voorstanders vau de Moravische broeder- „gemeente, welke ijverige zendelingen gerekend worden meer in Digitized by Google 49 »>»' „ M den geest van het volk door te dringen, waarmede zij dagelijks, „Ja elk oogenblik van den dag in aanraking komen, wordt niet on- ..belungrijk geacht: „Het is aan geenen twijfel onderworpen, dat de afschaffing der „M 6lavernij heilrijken invloed zal uitoefenen op de zedelijke en maat- schappelijke beschaving der negers, alhoewel het ook niet kan ontkend worden, dat in de vrijheid eene verzoekiug opgesloten „„ligt tot hoograoed en losbandigheid. Grooten Tooruitgang zal „men in den korten tijd, die sedert de afschamng der slavernij „M verloopen is, niet verwachten; evenwel een begin van vooruit- M „gang is oumiskenbaar. „„De werkzaamheden op de plantages gaan geregeld voort; het „„is gebleken dat de negers van geregelden arbeid niet zoo af- M „keerig zijn, als men veelal beweerd heeft. "Hun aanvankelijke afkeer tegen werkovereenkomsten was daaruit "voortgevloeid, dat zij de bedoeling er van weinig of niet be- "grepen en hunne denkbeelden door verkeerde uitlcggingen en "valsche geruchten verward werden. Het Staatstoezigt, met de "verpligting tot geregelden arbeid, zal hen aan dezen nog meer "gewennen en de tijd hen leeren het voordeelige er van in te zien. ten — aan hunne zorgen zijn toevertrouwd, min of meer geregeld godsdienstig en "schoolooderwijt van hen ontvaogeo en onder veelal atrenga tucht staan. De te '» Gravenhage gevestigde Maatschappij tot uitbreiding van het Christen- dom onder de inlaudsche berolking in de kolonie Suriname, heeft door het, sedert hare oprigting in 1829, jaarlijks btschikbaar stelleti van uanzielijke aommen, do frtak der Moravische Broedergemeinde in Suriname bedroeg in 1829 alecbts 2000 en thaui 28000. Die cijfcrs spreken duidet " Door hen, die verlangen meer te weten omtrent de gunstige working der Moravische Broeder in Suimame en omtrent deze maatschappij, kunuen met vrucht worden geraadpleegd de verslagen der verslagen der voormelde mualschappij en de hoogst belangrijke mededeelingen deswege verstrekt, o a. op bl. 63 en volg. van het reeds biervoren genoemde werk: lf.tt over de emancipatie der tlaven door eenen normaligen bewoner der kolonie Suriname. De schwer, de beer G. S. de Veer, honorair Staatsraad, thaos Eerevoorzitter, vuegor Vooiiitter dier maatschappij, heeft gedurende vele jaren de helangeo der kolonie Suriname, zoom el in officiele als in andere betrekkingen zeer brhartigd, ook door menig nattig geschrifc de emancipatiequestie veel toegelicht en bevorderd. Met het sluiten ran wettige huwelijken is onder de gee'man- n eipeerden in soramige districten een veelbelovend begin gemaakt, veelbelovend, omdat daardoor de grond gelegd wordt tot een gevolgd fami li eleven, en omdat men wel verwachten mag, dat "dit roorbeeld door anderen zal gevolgd wordt. De belangstelling in het godsdienstig onderwijs is bij de plaatage- "negers sedert de afschafftng der slavernij niet verminderd en "hunne gehechtheid aan de kerk niet verzwakt; de leeraren xrjn "hun op de plantages even welkom, en hnnne godsdienstoefeuingen. Digitized by Google En catechismatien worden, alle in den tijd der „slavernij. „Van de andere zu de tredeu de heidenen thans met hirane „afgoderij ook veelal meer te voorschijn." Het verslag eindigt met de volgende hoogst merkwaardige woorden : „En hieraiede kan dit verslag worden besloten. „Dit alieen zij nog herhaald. Om de tot dusver van de emanci n patie verkregen gunstige nitkomsten meer en meer te doen toene- r men en haar in de toekomst tot heil voor de kolonie te doen „strekken, worden volstrekt gevorderd de ernstige handhaving van jjket staatatoezigt en de krachtige bevordering der immigratie tan n arbeider*. Zonder ttaaUtoezigt, althans gednrende de eerste jaren n na de emancipate, en zonder immigratie van arbeider*, loopt <le „toekomst der kolonie groot gevaar." II. CURASAO EN ONDERHOORIGE EILANDEN. De omstandigheid, dat bij de wet van 8 Augustus 1862 (Statsblad n°. 166) houdende opheffing der slavernij op de eilanden Curasao, Bonaire, Aruba, St. Euslaiius, Saba en St. Martin, ten gevolge van in het oorspronkelijk ontwerp der Regering aangebragte amendementen, geen staatstoezigt voor de vrijgemaakten is voorgeschreven, maakte de uitvoering van die wet op de eilanden veel minder omslagtig en bezwarend dan in Surinam. De taak van het koloniaal bestuur werd daardoor hoofdzakelijk beperkt tot het behoortijk regelen en uitbetalen der tegemoetkomende en tot de zorg voor het behoud van rust en orde. In verband met die wijziging, is dan ook bij art 26 dier wet beperkt, dat slechts eenmaal vddr 1 Augustus 1864 aan de Staten-General een verslag moet zijn ingediend omtrent de uitvoe-Ting aan die wet gegeven. Digitized by Google 51 Dit verslag (*) is den 10* a Mei 1864 door den gouverneur van Curasao en onderhoorigheden gedagteekend. Ofsch oon na, naar het voorschrrft der wet, volstaan is met he Indienen ran dit e'en verslag omtrent de uitvoering aande emancipatiewet gegeven, zal zich voor de Jetering nog telken jare, bij de indiening van het jaarlijksch verslag omtrent het beheeren den toestaad der kolonien, de gelegenheid voordoen, om bijaon-derheden mede te deelen aangaande de vrijgemaakten. De bovengenoemde emancipatiewet werd afgekondigd : Op Curacao den 30en September 1862. „Bonaire „ 7en October „ „ Arnba „ 9en „ „ St. Eustatius „ 21en n „ Saba „ 18en „ St. Martin „ 24° „ „ Op last van het bestuur werd op Curacao eene Engelsche vertaling der wet in druk bezorgd. Deze werd zoodra mogelijk gezonden naar, en verspreid op de drie laatstgenoemde eilanden, alwaar het Engelsch de algemeene taal is en ook door de negers wordt gesproken. Op verzoek van den gouverneur, werden op de eilanden Curasao, Bonaire en Aruba, alwaar alle slaven de Roomsch-Katholijke godsdienst belijden, door den bisschop Kisteniaker de slaven aangepoord, om in hun rustig gedrag voort te gaan en om zich door voortdurende arbeidzaamheid en ordelijkheid de vrijheid, welke hun den len Julij zoude worden verleend, waardig te toonen. De tijding der vrijverklaring werd overal met blijdschap vernommen door de slaven, welke dan ook rustig aan den arbeid bleven. Zelfs op St. Eustatius, alwaar sedert het begin van 1862 onrustige bewegingen plaats grepen, bragt die tij Ding kalmte en herstel der rüstte te weg. Zoowel op Curacao, als op St. Eustatius kwamen, n& de afkondiging der emancipativie, verscheiden voortvlugtige slaven uit eigen beweg. Na de afkondiging der wet hebben nog op Curacao 27 en op Bonaire 28 manumissien van slaven plaats gehad. De laatsten waren meestal gouvernementslaven. Al deze manumissien hadden plaats tegen afkoop, hetgeen nog al vreemd is, vermits toch de (*) Door den Minuter van Kolonien, bij brief van 22 Jung 1864 aan Ai ie Kamer der Staten-Omrraal ingezonden. Digitized by Google 52 daartoe in Sari name bestaande aanleiding, — de ontheffing van het Staatstoezigt — op de eilanden niet aanwezig was. REGELING VAN DE VASTSTELLING EN UITBETALINQ DER TEGEMOETKOMING. Overenkomstig art. 3 der emancipativen werden ingeleverd, binnen dertig dagen na de afkondiging: Op Curacao 725 borderellen van aangifte voor 6886 (•) slaven „ Bonaire 35 „ „ „ 161 „ Aruba 83 „ „ „ 493 „ „ St. Eustatius 65 „ „ „ 1138 „ „ Saba 117 „ „ m » 730 „ St. Martin 105 „ „ „ 2254, Bovendien werden op Curacao voor de belanghebenden, welke zulks hadden verzuirad, nog opgemaakt 65 borderellen voor 165 slaven, zoodat er aldaar in het geheel 6958 werden aangegeven. VERIFICATIE. Bij de beschikking van den gouverneur van 16 April 1863, n° 256, werden, zowel voor elk district op Curacao, als voor elk der onderhoorige eilanden in het bijzonder, verschiliende commissión benoenid, welke, volgens de voorschriften der wet de borderellen van aangifte zouden verifieren met de aanwezige slaven. Die commissión op de onderhoorige eilanden werkzaam onder tozigt en naar aan. Wissing van de gezaghebbers, werden alien bijgestan door geneeskundigen waartoe, bij gebrek aan burgerlijke personen, ook olfieieren van de landmagt en van de zeemagt werden aangewezen. CURACAO. Voorieder der vijf districten, waarin Curasca is verdeeld bij het Eon. besluit van 16 January 1863, n°. 113, werd eene afzonderlijke commissie van verificatie benoemd Op dat eiland had de verificatie zoowel op de plantages als in de stad plaats van den 4°a tot den ll°n Mei 1863. Van de 6958, voot tegemoetkomme in aanmerking gebragte slaven, werden er 6677 aanwezig bevonden en goedgekeurd. Bovendien moest nog betaald worden voor 8 an-dere slaven, die om verschiliende redenen wel niet bij de verificatie Daaronder wareo er 93 ala voort?lngtig aaugegeven. Digitized by Google 53 tegenwoordig waren, dooh die toch volgens de bepalingen der wet voor tegemoetkomme in aanamerkiag kwamen. Ein gewisser de als af werd sedert nog germanumitteerd, terwijl zooals reeds is gezegd, vroeger sedert de af kondiging der wet nog aan 27 slaven vrijbrieven waren nitgereikt. Geene slaven werden op Curasao besmet bevonden met de in de wet genoemde ziekten, als lepra enz., waardoor het regt op tege- moetkoming werd verbeurd. In het geheel kwamen 6684 slaven op Curacao voor tegemoetkoming in aanraerking. Een aantal van 67 gouvernementsslaven was daaronder niet begrepen. MIAILL. Op Bonaire had de verifioatie plaats den 9«n Mei 1863. Van de 161 opgegeven slaven werden er 151 goedgekeurd. 1 was sedert de indiening der borderellen overleden, 1 was sedert gemanumitteerd, 4 waren sedert jaren als ontvlugt bekend, en de overigen waren op Curasao voor tegemoetkoming in aanmerking gebragt en geverifieerd. Op Bonaire waren sedert de af kondiging der wet nog 607 gouvernementsslaven. A RUB A. De verifikatie op Aruba had evenens plaats op den 9° Mei 1863. Van de 493 opgegeven slaven waren er 19 niet aanwezig, waarvan er 6 op Curacao voor tegemoetkomings in aanmerking waren gebragt 474 slaven werden dus voor tegemoetkomings goedgekeurd. Er waren bovendien 6 gouvernementsslaven. ST. EUSTATIUS. De verifikatie op St. Eustatius had plaats van den 18 n tot den 21' Mei 1853. Van de 1138 aangegeven slaven werden 1120 aanwezig be- vonden, doch daarvan werden er afgekeurd 13 als met lepra, en 20 als met elephantiasis besmet verklaard. Er werden dus 1087 slaven goedgekeurd. 8A1A. De verifikatie op Saba had plaats den 26° Mei 1863. Digitized by Google 54 Van de 730 aangegeven slaven waren er 704 aanwezig; daar- Van werden 700 goedgekeurd, zijnde 1 met lepra en 3 met elephantiasis besmet verklaard. ST. MAR. TIM. De verificatie op St. Martin had plaats van 1 tot 4 Juni 1863. Van de 2254 aangegeven slaven waren slechta 1465 aanwezig, van welken 1453 als gezond werden goedgekeurd; 11 waren besmet met lepra, 1 met elephantiasis. Behalve deze 1453 goedgekeurde slaven is op St. Martin nogtegemoetkomings toegekend voor 425 auderen, die met vergunning van hunne meesters afwezig waren en van wier aanwezen overtugend was gebleken ten genoege van den gezaghebber Bovendien was daarbij voorgesohreven het nemen van alle maat- Tegelen, welke konden strekken om te voorkomen, dat voor den zelfden slaaf geen tweemaal tegemoetkomings gogoven eou knnnen worden. De zorg voor de geregelde uitbetaling der tegemoetkomingsgel- den aan de belanghebenden op Curasao, Aruba en Bonaire werd door den gouverneur opgedragen aan eene commissie, onder voorzitterschap van den administrateur van finantien. Op de overige eilanden werden door de gezaghebbers zoodanige commissi en benoemd. Noch op Curacao, noch op een der andere eilanden werd eenig verzet aangeteekend tegen de Ter viBie gelegde staten van tege- moetkomings. BEDBAG DEE TEGEMOETKOLING. Met uitzondering van St. Martin, — alwaar de eigeuaren ge- protesteierd heben en alien weigerden de toegeBtane tegemoetko- ming van / 30 per hoofd aan te nemen — heeft de uitbetaling der tegemoetkomingsgelden op alle eilanden tegen / 200 per hoofd met den meesten spoed en geregeld plaats gehad, zooals ditblijkt uit den volgenden staat: opOnra^o, tot 1 Mei 1864 „ Bonaire „ 1 April. „ Aruba „» „ „ ^.Eutatioi.,, „ „ „ Saba m „ „ „ aan wisnel* aan specie Totaal I nit te beta- I I en bedra? onuitbe- taald ge- bleren 1,037,685 13,200 40,800 170,600 85,200 254,667.75 15,800 55,220 47,000 56,800 1,292,352.75 29.000 96,000 217,600 142,000 1,776,972.75 1,336.800 30,200 96,300 217,600 143.200 44,447.26 1,200 280 1,200 1,347,485 429,487.75 1,824,100 47.lii7.25 Digitized by Google 55 Van de uit Nederland gezonden specie ten bedrage van/ 500,000 was den 10 n Mei 1864 nog voorhanden / 70,512.25. ReedB vddr de aanneming der emancipatiewetten door de eerste kamer der Staten-Generaal , had de generaal-majoor R F. Baron van Raders, oud-gouverneur van Surinacae, die vroeger ook als gouverneur van Curasao van zeer nabij bekend was met de be* langen der West-Indigene eilanden, door adressen en brochures tea krachtigste geprotesteerd tegen de aanneming van het amen- dement van den heer van Bosse, waarbij de tegemoetkoming voor slaven op St. Martin van / 150 per hoofd werd teruggebragt tot / 30. Ofschoon deze herhaalde en onvermoeide pogingen in het belang der ongelukkig bedeelde eigenaren op St Martin niet mogten leiden tot het aanvankelijk gewenschte gevolg, de afstemming der wet door de Eerste Earner, zoo kwam men toch later op eene andere wijze tot een, zoo niet geheel, dan toch belangrijk herstel. Nadat de Regering, daartoe uitgenoodigd, had verklaard, dat zij geene stappen zou doen om het cijfer der tegemoetkomme voor de eigenaren op St Martin te verhoogen, zond de thans overleden heer S. Cool, toen lid van de Tweede kamer der Staten-General, bij brief van 18 Februarij 1864, mede namens zijn medevoorstel- lers, aan de Tweede Kamer der Staten-General een wets-ontwerp in „tot aanvulling der tegemoetkoming aan de slaveneigenaren op >het eiland St Martin (If. G.)" In de daarbij behooronde memorie van toelichting wordt de zaak uitvoerig uiteengozet. Door de beide kamers der Staten-General werd dit ontwerp. — waarbij de tegemoetkoming van f 30 tot / 100 per hoofd werd verhoogd, — aangenomen en ook door den Koning bekrachtigd, zoodat het als wet van 5 Julij 1864, onder n 0. 83 in het Staats- blad werd afgekondigd. BEHEER DER DISTRICTEN. Het Eoninklijk besluit van 16 Januarij 1863, n°. 113, waarbij het eiland Curacao is verdeeld in vier buitendistrioten en in 1 stadsdistrict, werd afgekondigd. Kondigd (Publicatieblad, n° 11) en de districtscommissarissen, zuwel op Curacao als op St. Eustatius, en de ambtenaar met de functien van districtscommissar belast op St. Martin, werden benoemd met ingang van 1 Mei 1863. De noodige verordeningen tot regeling van hunne regelijk bevoegdheid, tot vastetelling van hunne instruction, totwering van ledigang en zwerverij enz., alien bij Koninklijke bewluiten vnstgesteld, werden afgokondigd en in working gebragt De vier buitendistricten op Curasao werden voorzien van het noodige politiepersoneel en overal werd de noodige magt verdeeld, om, zoo onverhoopt en tegen verwachting, eenige ernstige oageregeldheid mogt plaats hebben, die terston l te keer te kunnen gain. Door de zorg van de districtscoraraissarias werden de slaven ingeschreven in de bij de wet bedoelde registers en werden hungeslachtsnamen toegekend. Aan iederen vrij te maken slaaf werd daarvan het vereischte bewijs afgegeven, waaruit met het nuramer van inschrijving, de naatn, de voomamen en datum van geboorte of wel de vermoedelijke ouder- dom blijkt HVWELUKSV. Het gouvernement verschafte den vrijgemaakten de raimste ge- legenheid, om kosteloos , zoo wel in de st ad als in de buitendistricten huwelijken te kunnen voltrekken. Aanvankelijk werd daarvan echter weinig gebruik geraaakt. Daaromtrent wordt nog door den gouverneur in zijn verslaghet volgende medegedeeld : „De zucht om bij die plegtigheid niet minder n sierlijk gekleed voor den dag te komen dan de vermogenden, „8cheen eenen nadeeligen invloed uit te oefenen. Thans worden „echter meer huwelijken onder de vrijgemaakten gesloten, en alles „wat eenigzins doenlijk is wordt in het werk gesteld om hen n daartoe aan te raoedigen, zoodat met grond de verwachting mag „worden gekoesterd, dat zij zich meer zullen onderwerpen aan „den band , waarop de zedelijkheid en het welzija, zoowel van het „huisgezin als van de maatschappij steunen. „Op Bonaire werden onder de vrijgemaakten veie huwelijken „gesloten. „Op Aruba echter waren er nog weinig huwelijken door de vrij- „gemaakten aangegaan; volgons den gezaghebber was ook daar de „zucht tot sierlijk kleeden een groote hindcrpaal. „Op St. Eustatius was het almode ten opzigte van de huwelijken „niet gunstig gesteld." SCHOOL- EN GOD8DIENSTIG ONDERWIJS. De schön, welke op de eilanden Curasao, Bonaire en Aruba. Digitized by Google 37 Bowel van gouvernementswege als ran wege de geestelijke zustern van liefdadigheid reeds vddr de emanoipatie bestonden, verkeerden in voldoenden staat en het onderwijs aldaar werd ook toen reeds an de slaven verstrekt Door do goede zorgen der Roomsch Katholijke geestelijken gesteund, werden de schoolgebouwen, zoo* veel noodig met hulp van het bestuur, vergroot en ook de toelagen door het Koloniaal bestuur daaraan verleend, werden verhoogd. Op St. Martin en St. Eustatius werd het godsdienstig en schoolonderwijs, even als vroeger, gegeven door de Methodisten zendelingen Het getal schoolgaande kinderen bedroeg: Op Curacao 341, waarvan 69 op de 3 landscholen en 272 op de scholen der R. K. zusters van liefdadigheid; „ Bonaire 61, „ Aruba 30, „ St. Eustatius 16, „ St. Martin 144 Op Saba was ter zake niet veel geregeld, daar alle po- gingen tot nog toe niet hebben kunnen leiden tot het bekomen Von eenen godsdienst-leeraar, die tevens als onderwijzer kan optreden. De Roomsch-Katholijke geestelijke was aldaar echter met ijver werkzaam, voor zoover zijne krachten reiken. INDEX VAN HDLPBKHOEVENDEW EN VERPLEGING VAN ZIEKEN. Voor zooveel tot uitvoering van art. 23 der wet ( # ) noodig was, werd daarin door het bestuur voorzien, waarbij in beginsel werd aangenomen, dat de verpleging en de te verleenen hulp zou ge-schieden bij uitbesteding aan geschiktu personen, terwijl de weezen werden geplaatst bij zoodanige lieden die hun eenig ambacht of nuttig handwork kunnen leeren. Op die wijze werden verpleegd, op Curacao 94, op Bonaire 6, op Aruba 2, op St. Eustatius 58, op Saba 18 en op St. Martin 64 hulpbehoevenden. De kosten voor het koloniaal bestuur bedroegen ongeveer 11600's jaars. (*) luidende: „Het bestuur belaet zich zuverlässige noodig met de harvesting eu verpleggeld werden en andere holpbehören." ZEE- EN LANDMAGT. Het kwam niet noodig voor de see- of landmagt, met het oog op de vrijverklaring der negers, te versterken, en daar geene rust- veretoring heeft plaata gehad, bleek het gelukkig, dat die ziena- wijze volkomen juist was. POLITIE. De zamenatelling der polit werd op nieuw geregeld bij Koninklijk Besluit van 30 September 1862, N 0. 86, en daarbij werd het korps marechausse einige tijdelijk versterkt. Op elk eiland werd eene brigade marechauaaee geplaatat en in elk der 4 buitendiatricten van Curasao, werd 1 brigadier en 8 marecbau8se*e8 geetationneerd. Volgens dat besluit, afgekondigd als Publicatie van 1863, n 0. 20, was de brigade marechaussee aldus verdeeld op de verachilleade eilanden : Wachtm. Brigad. Marech. 1 e kl. Mar**. 2. kl Corapao 1 7 81 82 Bonaire........ 1 8 2 Aroba. 1 8 2 St. Eustatius 1 1 5 Saba 1 1 5 St. Martin 1 1 5 6 8 12 47 51 Op Curasao waren er van de 63 marechausse'es 31 alechta tijdelijk. DAG DER EMANCIPATIE. De 1 t Julij 1863 werd op de eilanden Curasao, St Eustatius en St Martin, met saluutschoten begroet. Eene proclamatie van den gouverneur werd afgekondig en bij de godadienstoefening in de kerken voorgelezen. Door den gouverneur wordt ter zake in zijn verslag het volgende vermeld: „Eene proclamatie, waarbi ik aan de vrijgemaakte bevolking „geluk wenschte met de groote weldaad haar door de vadertijke n zorg des Konings geschonken, en het vertrouwen uitdrukte, dat „zij zich door een ordelijk en rustig gedrag en door arbeidzaam- „heid het verkregen voorregt waardig zoude betoonen, werd openlijk n afgekondigd en in de kerken der gemeenten, waartoe de vrijge- „maakten behoorden, afgelezen. lu al die kerken werd plegtige „godsdienstoefening gehouden, die door de vrijgemaakten metstillen „ernst en diepen eerbied word bijgewoond. n Na de godsdienstoefening kwamen zij in grooten getale en in „geregelden optogt bij mij, om hunnen dank te betuigen voor de „hun door de Regering geschonken vrijheid. Hetzelfde had ook op „de onderhoorige eilanden bij de gezaghebbers plaats. „De blijdschap was uitbundig „de onderhoorige eilanden bij de gezaghebbers plaats. „De blijdschap was uitbundig „de onderhoorige eilanden bij de gezaghebbers plaats. „De blijdschap was uitbundig „de onderhoorige eilanden bij de gezaghebbers plaats. „De blijdschap was uitbundig „de onderhoorige eilanden bij de gezaghebbers plaats. „De blijdschap was uitbundig „de onderhoorige eilanden bij de gezaghebbers plaats. „De blijdschap was uitbundig „de onderhoorige eilanden bij de gezaghebbers En bepaalden zich niet alleen tot de vrijgemaakten, maar was ook onder de reeds vrije bevolking alge- meen. Zij gaf zich lucht in allerlei vreugdebedrijven : er werden optogten gehouden, vergezeld van muziek en versierd met vlaggen; dansende groepen doorkruisten zingende en jubelende destraten; „allerwege heerschten vrolijkheid en gejuich, en de naam van onzen „geeerbiedigden Koning Willem III was met innige dankbaarheid „op aller lippen, in gezangen en gesprekken. „Zoo duurde het eenige dagen voort; allengs bedaarden echter „de geestdrift en opgewondenheid en kwam men tot de vorige kalmte terug. „De houding der vrijgemaakten in die dagen verdient alien lof; w nergens werd eenige ongeregeldheid bedreven of de openbare rust. „verstoord, nergens sloeg de v^eugde tot baldadigheid over. Alles „bieef binnen de perken van betamelijkbeid. Ook na dien tyd zijn „de vrijgemaakten rustig en ordelijk en hun gedrag laat in dit „opzigt niets te wenschen over." TOESTAND NA DE EMANCIPATIE Omtrent de neiging der vrijgemaakten tot geregelden arbeid, zegt de gouverneur in zijn verslag het volgende: „Heb ik met genoegen loffelijke melding gemaakt vanhetvreed- „zaam gedrag der vrijgemaakten, ik moet tot mijn leedwezen een „minder gunstig oordeel uitspreken over hunnen ijver en hunnen „lust tot gezetten arbeid. „Zij deelen over het algemeen in het gebrek, dat ook steeds r de vrije negerbevolking in deze kolonieheeft gekenmerkt, namelijk „gebrek aaa besef van gehoudenheid tot nakoniug hunaer ver- „pligtingen. De arbeiders op de plautages en de dienstbodon in de „stad verlaten menigwerf op het onverwachtst, zonder waarschu- „wing, ja zelfs heimelijk hunne dienst, zonder daarvoor reden te „hebben. „Nooit loon te goed hebbende, maar integden deorgaans voor ojenden, treft hen de straf niet van verbeurte.” „van loon, die op zoodanic?” handelwijze gesteld is. Hetgeen op „het gegeven voorschot nog verschuldigd mogt zijn, moeten de „hurders bovendien verliezen, omdat zijn van die geringe sommen „de kosten niet kunnen maken om de zaak voor den regter te „brengen. en bij verkrijging van een regterlijk ronnis den veroor* „deelde in apprehensie te doen stellen; deze wijze van executie „toch zou noodzakelijk zijn, daar de veroordeelden mete bezitten „waarop verhaal kan worden uitgeoefend, maar bij apprehensie „zoude de geapprehendeerde ten koste van den crediteur moeten „worden onderhouden. Niettemin noodzaken het gebrek aan arbei- „i8, de hunrders aan de eischen van vooruitbetaling of voorschot „toe te geven. „Daar de v Kurzemakten weinig behoßen heben, kunnen zij, „door eenigen tijd te werken, dikwijls genoeg verdienen om later „ruimBchoots aan hunne zucht tot ledigheid bot te voorzien. Ook „verkiezen velen liever door kleine dieverijen dan door arbeid in „hnn onderhoud te voorzien. „Menigvuldig zijn dan ook de klagten der planters over gebrek „aan veldarbeiders en over diefstallen van landbouwvoortbreng- „selen; niet minder zijn de klagten over de groote moeijelijkheid „om huisbedienden te verkrijgen en over hunne onwilligheid om „zelfs het noodzakelijkste huiswerk te verrigten. „Op hetgeen aangaande de weinige geneigdheid der vrijgemaakten „tot den arbeid is gezegd, bestaan echter gunstige uitzonderingen. „Zoo hebben bijv. de vrijgemaakten, die perceelen gronds op de „gouvernementsplantages ter beplanting gehuurd hebben, over het „algemeen met vlijt hunne akkers bebouwd. Trouwens, het ligt „ook in den aard der zaak, dat juist de vlijtigsten zich aanmeld- „den om ter beplanting perceelen gronds te erlangen, op deplaats „waar de districtscommissaris geveBtigd is en dus onmiddelijk „onder zijn oog gelegen. Het is te hopen dat door den tijd en „door den invloed der vrijheid de lust tot arbeid zal aanwak- „keren. Eenige bepalingen tot krachtige verzekering der nakoming „van huurovereenkomst van diensten, of der terugbetaling van „genoten voorschotten, wanneer de huurder in de verbreking „der huurovereenkomst berust, zullen ook nuttig werken. Zij „zullen, behalve het dadelijk nut van verzekering der nakoming „van de aangegane verbindtenis, nog strckken om aan de vrij- „gemaakten, eerbied in te boezemen voor gesloten overreenkomst „sten en daardoor zelfs op „„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„� Hunden zedelijkheid eenen gunstigen Digitized by Google 61 „invited uitoefenen. Alvorens echter daartoe over te gaan, heb ik „de serving willen ränder, en thaus maakt dit onderwerp „bij mij een punt van overweging uit. „Op Bonaire is het in dit opzigt gunstiger gesteld dan op dit „eiland; ddar onderscheiden zich do vrijgemaakten — die ook in „uiterlijk voorkomen van de negerbevolking der overige eilanden r/ verschillen en niet onduidelijk eene vermenging met Indiaansch „raB vertoonen — door eene zachte en leidzame geaardheid en vooral „ook door werkzaamheid. „De gezaghebber voert als bewijs huuner geneigdheid tot werken „aan, dat, toen het Gouvernement in een tijd waarop zij bezig „warenhunne eigen gronden vau onkruid te zuiveren en voor be- „planting gereed te maken, een aantal hauden voor aflevering van M zout noodig had, nooit arbeiders bij dit zware werk ontbroken n hebben. „Op dat eiland even als op Aruba, kon echter de schok van „de opheffing der 6lavernij niet zoo groot zijn als op Curacao, „omdat de slavenbevolking, in verhouding tot de vrijen, zeer gering „was; op Bonaire waren op eene bevolking van 3250 zielen 706 „slaven, en op Aruba op 3154 zielen 486 slaven. Boveudien „waren op geen dier beide eilanden groote plantages die met „slaven worden bewerkt Het gebrek aan huisbedienden kan zich „op geen dier beide eilanden sterk doen gevoelen, omdat daar „weinig huisgezinnen zijn, welke tot die klasse der burgerij be- „hooren, die het huiswerk door dienstboden laten verrigten. „Van St. Eustatius schrijft de gezaghebber, dat, olschoon de n vrijgemaakten zich ruslig blijven gedragen, zij nogtans in menig „opzigt veel te wenschen overlaten; dat genieigdheid om werk- M overeenkomsten te sluiten bij hen niet bestaat; dat zij zorgvuldig „elke verbindtenis vermijden, zorgeloos voortleven en waX gewonnen UN … "Wordt weer verteren, waaruit volgt, dat bij ziekte of sterfgeval "de kosten ten laste van het Gouvernement komen. "De gezaghebber van Saba berigt dat veleu der vrijgemaakten "raet ijver werken, doch anderen zich aan luiheid en losbandigheid  waarbij aan de voormalige „eigenaren de verpligtiug is opgtlegd om aan hunne gewezen sloven „gedurende drie maanden und de opheffiog der slavernij hoisvesting M te verleenen, heeft nergens eeriige mocijelijkheid opgeleverd. De ..planters vergnnnen gaarne op hunne plantages huisvestiug aan de „vrijgemaakten, om arbeiders te kunnen krijgen. Op al de groote „plantages zijn sedert overoude tijden vrije negers gevestigd, niet „zolden ten getale van eenige honderden op deselfde plantage, die „vergunning hebben om op die plantages akkers voor eigen rekening „te bewerken, onder voorwaarde van in den planttyd en in den w tyd wanneer de ma'isvelden van onkruid schoon gemaakt moeten „worden, *m, en in den oogstjd twee a drie dagen, tegen genot „van voeding, voor den planter te komen werken. Hetzelfde wordt „ook met genoegen aan de vrijgemaakten toegestaan. „Op Curacao en Bonaire ontbreken aan hen die werken willen „de middelen niet „de middelen niet Om op voldoende wijze in hunne behoften te „voorzien. „Het loon dat op Curacao aan veldarbeid beid wordt, is, „voorzien in dit klimaat. waar de noodzakelijke levensbehoeften zoo n luttel en zoo gemakkelijk te bevredigen zijn, ruim voldoende. Een „veldarbeider verdient / 0.50 daags ; in den regentijd. wanneer ieder „zich haasten moet om van de gunstige gelegenheid tot planten „gebruik te maken, zelfs meer. Bij de inzameling van zout kan „een arbeider met gemak / 1 daags verdienen ; voor het garen van „elk vat zout wordt 10 cents betaald, en een goed arbeider kan „zonder buitengewone inspanning 10 vateu zout op een dag garen. „Vrouwelijke huisbedienden genieten een loon van / 8 tot / 10 „'8 maands. „Voorhandwerkslieden is ruimschoote werk voorhanden; met- „Belaars en timmeriieden verdienen / 1 50 daags, bekwame Bcheeps- „timmerlieden / 2.00 a / 2.50. „Handlangers bij böswerk erlangen daags 0.60 tot zelfs 0.75. „De negers, die op de veerponten in de haven van het eene ge- „deelte der stad naar het andere het en wenervaren, kunnen ^gemakkelijk daags / 1.50 a / 2 verdienen. „Ook de verdiensten der sjouwerlieden kunnen op / 1 a / 1.50 „daags gerekend worden. „Op de gouvernements-plantages zijn aan de vrijgemaakten, die „zul,k8 verlangden,  geaaghebber acht „eene immigrate van arbeiders zeer wenschelijk, daar zij in alien „deele in de vele hulpbronnen van het eiland een voldoend bestaau „zouden vinden, en de algemeene welvaart daardoor zoude toe- „nemen. „Ook op dit eiland zoude eene vermeerdering van het aantal „werkbare handen zeer gewonnen zijn. „Op Aruba daarentegen is niet altijd genoegzaam werk voorhan- „den. Dat eiland mist de hulpbronnen die Bonaire in zijn zout- „pannen bezit. Sedert jaren zijn vele zijn vele zijn vele zijn bewoners gewoon in „den droogen tijd, wanneer gebrek dreigt, naar Coro of Cumarebo, „op de tegenovergestelde kust van Venezuela, over te steken, ten „einde daar iets te verdienen, en keeren na verloop van eenige „maanden naar hunne woonsteden terug. 