Newfoundland at the beginning of the 20th century : a treatise of history and development
Harvey, M. (Moses), 1820-1901
Item die drosset selff vijfften. Item die rcntmeister. Item die borchgreue. Item iiij poirten. Item iij wekere. Item j bee- ker en de brouwer. Item j kock. Item j moeder. Item j buys- kemerlick. Item j risscher. Item j jeger die wronde te ver- waeren. Item een waltfursten. Item tiree thoeren knecliten , die koten suire te belpen verwaeren. Item j tymmerman. Item j wagenkiiecht. Summa xxiiij personen. t3 Vergaderlng. 39 September 1S5&. Bibliothtek. Britven van Frieiche en andere geleerden. Frede en bondgenooltchap luuehen de Engeltche en Nederlandeche O.-I. Compagnien in 1619 eni. Kort relaas can het gepasteerde in de Ckinetee recolle, in de rnaend ra» Oeteber anno 1740. Ze- geUtempel gevonden binnen Sluie. Nadere mededeeling omirent Jacobut Leeliue en z\jne echriflen; en Hendrik can Montfoorl. Jrcbirf can Schoonhocen. Fan den ilael der jegentcoerdiger Nederlandleche regiertng, 1583. Bibliotheek. In railing ontrangen ; Van de Koninklijke Akademie ran Wetenschappen , te Am- sterdam : Ferilagen en Afededeelingen. Dcrde deel. Derde stuk. Am- sterdam , 1855. Fertlagen en Mededeelingen. Afdeeling Letterkunde. Eerste deel. Eerste stuk. Amsterdam , 1856. XI. J. 10 Digitized Ijp Googlf 146 Vaa het Provinciaal Utrechtsch Genootschap van Kunalen en Wetenscbappen , te Utrecht : H'rl tan het Provinciaal Ulrecittehe Genooltchap tan Kuntlen en Welentehajrpen. A.*. 1848. J. van Manen Adr. Z., Perhandeling over de oortaken , teaar- door one vaderland, in 't begin der tevenlienda eeum , in 'tvoorl- brengen van voortreffel^ke schryvert , dichiere , geleerden en tcAil- dera, boven andere landen, too teer heejl ui/gemnnt, ent. Utr., 1818. Dr. Carl Friedrich Bachmann , Fon der Ferioandltcha/t der Phyaiek und der Paychologie. Ibid., 1821. Jani van der Hoeven , Ditpulalio de cauaarutn finaUum doelriaa ejuaque in toologia uan. Ibid., 1824. Theodor Friedrich Baltz, Über die Enländerung, Beteckung und tKeckmdaaigaie Behandlung der Aug-Entaundung, welche veil mehreren Jakren unter den Soldaten einiger Europäischen Armeen gekerrachl hat. Ibid., 1824. J. A. Bakker, Verhandeling over den kanker. Ibid., 1824. E. J. Haver Droeze, Verhandeling over den kanker. [bid., 1824. Dr. Friedrich Ludnich Andreas Koele, Über die in den verachiedenen Enropditchen Landern genotmenen Maatregeln um da aterden der Leute gegen die Umpfung der Sohulabättern zu ibenvinden. Ibid., 1825. Gerhard Mauritz Bdnlgen, Verhandeling over den atoombboien. Ibid., 1825. C. J. Glavimans, Verhandeling over den atoombboien. Ibid., 1825. F. W. Buchner, Verhandeling over den invloed der Noord-Bollandache droogmakeryen na 1608 op de gemndheid der ingetetenen. Ibid., 1826. B. G. Bcnnt en J. van Wyk, Roeldz., Verhandeling over de Nederlande ondekkingen in Amerika, Anatrale, de Indiin en de namen, tvelke toleer aan detelve door Nederlandera tijn gegecen. Ibid., 1827. Digitized by Google 6. J. Pool, Ondertotk naar de oortaken en vaorbehoedoddde- len dtr herumlietotiUking by kinderen. Ibid., 1830, J. N. Eigeltrum, Ondertotk of uU de slatUlieke opgaee gt- toegtaam zeker blijkt, dot hel gelal doodgeborene, of kort na de geboorte getlonene kinderen, bier It lande in de laalite Jaren it toegenomen? Ibid., 1830. S. J. Galama, Ferhandeling over de levertraan. Ibid., 1832. S. J. Galama, Ferhandeling over het gebrnik der kina. 1832. C. de Beer, Ferhandeling over bet vervärdigen van een kunden in de proviicie Drenth. Ibid., 1835. Mr. E. Metelerkamp, Ferhandeling over de vrijheid van den handel, betchouicd alt algemen beginiel van tlaalthuithoudkunde. Ibid., 1835. P. H. Tydeman, Ferhandeling ter beanticoording van de vraag; Wilke it de invloed van hel gevoel voor hel tchoone, op de tede-lijke volmaking det memchen? Ibid., 1837. F. Baur, Ahhandlang tur Beantaorlung der Frage: Welchen Einfluss hal dot Gefuhl det Schiinen auf die tUlliche FervoUkotnuitg des Mentcben. Ibid., 1837. i. W. G. Merkes, Ferhandeling ler beanlaoording der vrage: JFelke doelmalige veranderingen zouden knnnen gemaakl en in toerking gebragl morden, tootoel ten opzigle der bomvrije en niel bomvrije magatijnen, alt ten opzigle van hel vaatverk of de kitten, taarin lut butkruid lot nu lot vervoerd en bewaard wordl, ter coarkoming van hel vochlig warden, klonleren en bederven van het pulver, en de daaruil voorlvloeijende noadzakelijkheid, om Heilige van tijd tot tijd, te onderzooken, te verwerken en vervoreu, bij welke gelegenheiten ineil alle ongelukken van verlieren onplgffingen plaalt hebben? Ibid., 1838. P. J. Blom, Ferhandeling over hel kwaad-hoofdteer. {tinea capilit.) Ibid., 1839. D. J. A. Arntrenina, De organitche gebreken dtr methra. Ibid., 1840. J. C. van den Broecke en Mr. Fh. van den Broecke, De 10* Digitized by Google 148 uiloefening der gengtdijke geneeiiunde in Nederland, — Aare gehrekm — middelen tot kertiel derzelve. Ibid., 1845. Mr. Jacob Dirks, Gelektung onderzoek van den koop-handel der Frieien van de vroegtte tijden lot aan den dood van Karel den Grooten. Ibid., 1846. Mr. J. Dirks, Gelektung onderzoek onderzoek aan Verblich der Evident of Egypfliert in de Noordelijk Nederlanden. Ibid., 1850. A. van der Boon, Cz., Getckiedenit der ondekkingen in de ontleedkunde van den menach, gedaan in de Noordelijk Nederlanden, lot aan ket begin der negeniiende eeua. Ibid., 1851. R. van Rees , OUkomilen der meteorologitcke teaarnemingen , gedaan te Utreekt, in de jam 1839 — 1843. Ibid,, 1844. W. Wenckebach, Oiltrektel nil de meteorologitcke icaarnemin- gen , gedaan aan board van Z. M. korvet Boreaa , op eene reit naar Ootl-Jndie en lerug , door den bcvelhebber derzelve , den kapilein ter zee J. Boclen , en den luitenant ter zee 2* klasse Brutel de la Riviere, in do jaren 1840 — 1842. Ibid., 1844. Dr. C. H. D. Buys Ballot , UUkomalen der meteorologitcke uaainemingen , gedaan le Breda van 1839 — 1846, door en on- der de leiding van Dr. W. Wenckebach. Ibid., 1848. F. W. C. Rrccke, Deacriplion de Vobtercaloire mdthrologique et magndique d Utrecht, Ibid., 1849. Mr. O. van Rees, yerhandeling over de verdientteu van Gijt- berl Karel van Eogendorp, alt ttaaltkuitkoudkundige ten aaneien van Nederland. Ibid., 1854. Aanteekeningen van ket verkandelde in de teclie-vergaderingen van ket Provinciaal Utrechttch GenooUchap van Kuntten en fPe- tentchappen. 1845 — 1855. Vertlttg van ket verkandelde in de algemeene vergadering van ket Provinciaal Utrecktacke Genooltckap van Kuntten en IPeten- tekappen, van ket jaar 1854. Idem, van ket jaar 1855. Naamlijtl der leden van ket Provinciaal Utrecktacke Qenoot- tekap van Kuntten en IVetentekappen , op 28 Junij 1864. Digitized by Google 149 Van de Arad^mie royalo de Belgique , te Brussel : CompU rendu dee eeancet de la Commiuion royale d’kutoire, OH Reeueil de ee* iuUelint. scrie, tome 6'. Bruxelles, 1854. Idem, tome 7*, 1" bulletin. Bruxelles, 1855. Bullelaa dee tdancet de la dam dee lellree. Annde 1854. Bruxelles, 1855. dnnuttire de V Academie royale dee ecieneee , dee lellree el dee heaux-arle de Belgique. 21' Annde. Bruxelles, 1855. Cronique de Dues de Brabant, par Edmond de Dynler, publiqué par P. F. X. de Bam. Tome I, 2° partie et tome II. Bruxelles, 1854. 4*. Belairre el morl de Charlee-Quinl au monaelere de Yuele. Leté indélée publiquée d'appréhensière d'appréhensière dans le originaux conseil de l'Amérique; par M. Oachard. Introduction. Bruxelles, 1854. Van de Société scientifique et littéraire du Limbourg, te Tongeren : Bulletin. Tome II. 2' fascicule. Tongres 1854 — 1855. Van bet Verein für hamburgiebe Geschichte, te Hamburg; Zeilechrifl dee Vereine für hamburgieche Geeckickte. Nue Folge. Ersten Bundes Erstes Heft. Hamburg, 1854. Ten geschenke onvangen : Van den Hoogleeraar C. P. Serrure,  Serrurc. {Extrait de Meteager de la émériche hietorique de Belgique.) Gand, 1855. Van den heer P. Lansens, te Couckelnere: Bélletion Brabantaine. Écai littorique eût de la joyeuse enlève de Joseph II année par M. Le Grand. Bruxelles, 18-13. Van den heer U. Capitaine, te Luik: Notice eur Jean Placeniiue poile et hietorien du XEI‘ eiiele par Ulysse Capitaine. Liege, 1855. {Extrait du Bulletin de Vinelut archSologique li^oie) Van Un jelon toumaieien, par Renier Chalon. Jeanne de H'eeemaele et Jeanne de Mertcede, par le m8me. Bruxelles, 1856. {Extrait de la Rente de la numiematique beige, t. V, 2' sdric.) Van Mr. L. A. J. W Baron Sloet: Bydragen tot de kenie van Gelderland. TIL Poldere. Arnhem, 1856. (Niet atzonderlyk in den handel.) Van den ho Ogleeraar P. J. Veth, te Amsterdam: Het eland Timor. 1855. (Overgedrukt uit De Qidt, nienwe serie, 8“ jaarg.) Van den heer J. P. Kempers, te Breda: De Koninklyke Sckerptckntlere-gilde. i Ridderlyke Confrerie Dilelto ed Jme", oudlydt de ridderlyke broedereekap, genaamd de Confrerie van de kandbueteke, binnen Delft. (Met 6 uitlaande platen.) (Opgenomen in hel Jaarboekje voor Nederlandtcke eckerp- Kkullert roor 1865.) Door J. P. Kempers. Van Mr. G. A. de Meester, te Harderwijk: Digitized by Google 151 Karel V m »yne Plakkaten. (Overgedrakt uit de Sieuve Bijdra- gen voor RegUgeleerdheid en fTelgeviag, Deel V, Stuk 3, bl.341.) Van Mr. J. Dirks, te Leeuvrarden: Eaquele tn Frietiand, la January 1564. Gehouden mör hel plaat van koning Philips II, van den 81 October 1563, op de seheep-loeru-ling, de teereglen en aeeurantiee. (Overgedrukt uit het Tgdtehrifl voor Slaalhnithoudkunde en Sialuiiek, 13 dl., 4< sluk.) Van Mr. A. Telting, te Franeker: Het leven ran Jan IKillem de Crane, door Mr. A. Telting. Warmum, 1855. (Orergedrukt uit De vrge Friee, nieuwe reeks, deci I.) Van den beer P. A. Leupe, te Amsterdam: Philip Laeet., Raad en Direcleur-Generaal van Nederlandeh Indie. Door P. A. Leope. Maerten Théorie, Hullandeeh-Aceedseh Admiraal. Door den, telfden. (Orergedrukt uit Zeeland. Jaarboekje voor 1855.) Van den beer M. Koest Mz., te Amsterdam: Seiriih-Jierael. Vervolg en slot. Joodeehe taal in Nederland. (Orergedrukt uit De Navoreeher, V‘ jaargang, bladz. 252 — 257.) Brieven van Frieeehe en andere geleierden. De beer G. H. M. Delprat, te Rotterdam, bereidrilling geboor gerende aan het rerzoek des Genootschaps (zie Krongk 1855, bl. 122), heefl daaromtrent het volgende belangr(jk verslag ingezonden: >Het Historisch Genootschap, gerestigt te Utrecht, heeft ran een der Leden een bandschrift ter inzage bekommen, waarran men rerlangt te vernemen, tof, en leeläre ran de daarin vervatte brieren onuitgegeren zijn, en welke belangrijk ge- noekomen, om in een der genootschappelqke werken te Worden geplaatst. Uitgenoodigd om tot dit onderzoek mede te werken, deel ik gaame aan het geacht Genootschap de slotsom ran mgne bevinding mede; ten einde, roor zoo rerre de mg ten dienst daande letterkundige hulpmiddelen het gedoogen, de waarde ran dit gedenkstuk nader te doen kennen. Digiti.- M. ‘u’glt Het handschrifl voert tot opschrifl: Ervdilorxm Frimorvm almumque mrurtim Hoetarum epuiolae maniueriptat maximam par Tem ineditee: collectae el teripiae aanu Simonie Abbei Gabbema. Adjanclae huiae volumini AkIokI tan Dale epuiolae  staan afgedrukt in de uitgave van de Bpietolae van dien geleerde door Th. J. Almeloreen. (Boterod. 1709, fol.) Een van Hadrianus Junins in de Epietolae eeleciae van dezen door P. Scbeltema (Amstelod. 1839), bl. 39, doch ook reeds vroeger in de Gabbema'echt verzameling bl. 639. Een van Johann. Arminius, en van Ubbo Emmius aan dezen, is door my uit bet origineel zelf in het licht gegeven in het Nederlandech Archief poor Kerk. Geteldedenie VI, 407—418. Overigens kan ik, uit mytie ten jare 1845 in Leuwarden byen gebragte aanteekeningen omtrent de nagelatenc papieren van S. A. Gabbema, destijds berusteade in bet archief van de Old Burger-weeshuis, thans onder bewaring van het F. Riesch genootschap van Geschied-, Oudheid- en Taalkunde, bet berigt voegen, dat de originelen van de meest der hier, door Gabbema uitgesebreven, alsmede der door hem in druk bezorgde brieven, nog op dil oogenblik onder de zoo even genoemde verzameling toorhanden zyn. Digitized by Google 1685 Uit de bijzonderheid, dat S. A. Gabbema niet slechts ko- piat, maar ook uitgerer ran een gedeelte van deze Terzame- ling geireest is, mag men vermocden, dat hij de bloot afge- icirevenen der opentlijke uitgave minder waardig zal gekeurd hebben en dat zij dus meer tot de curiosa, dan wel tot de root bet algemeen belangrijke gedenkstukken behooreren. In der veronderstelling worde ik versterkt door dc ontdekking, dat de voor mij liggende verzameling vroeger in bet bezit schijnt geweest te zijn van een nog meer bevoegden beoordeelaar en uilgever van dergelijke letterkundige nalntenschap, dan Gabbema geweest is. Immers boven cnkele brievcn (niet overal, waar het noodig was) staat de aanteekening, dat de brief in de eenluriae Epislolarum van Gabbema in druk is opgenomen. Dnidclijk erkennen ik in dat schrift de hand van den hoogleeraar Petrus Burman, aan wiens zorg wij de zoo belangr(jke St/llogt Eputolarum 5 deelen in 4*. (L. Rat. 1727} versehuldigd zijn. IVijI deze geleerde de oitgever geweest is van cene zeer uitgebreide brievenverzameling van gelijkcn aart, als in dit H. S. vervat is, mogen wij veronderstellen, dat de iuhoud der bier voor hem liggende door hem, als cene meer algemeene bekendmaking minder waardig, beschuldig is geworden. In den Catalogui van H. S. S. van P. Burman wordt onder N*. 1294 (bl. 5) eenc verzameling van onuitgegevene brieven, afkomstig van S. A. Gabbemma aangeduid. Is het mij toegezonden U. S. misschien dezelfde ? Hoe het ook hiermede zij, in de daad de bier voorhanden brievcn , voor zoo ver zij ongedrnkt zijn , leveren cnkele niet onbelangrijke bijdragen tot onze letterkundige en kerkelijke geschiedenis , doch komen mij voor eene volledige uitgave niet tc verdienen. Zij bieden bouwstoffen aan voor hem, die zich den toestand wenscht voor te stellcn van de hoogeschool te Franeker in de XVII. ceuw; bijzonderbeden over het ge- drag der studenten , over dat der hoogleeraren J. Maccovius, S. Labbertus en Joh. Bogerman , over des laatsten beschuldi- ging van met de gevoelens van Joh. Fiscator te heulen, over Digitiit ■£ Cooglc 154 het beroep van Janus Grutcnis uit Heidelberg naar Franeker; — bohalve eene toereikende bezoldiging vruagt Gruterus jaarlijks oen plauttrum vini , eeii klein huisje (aedicula) met een tuintje van zulk een omvang , dat er ten minste een slang regt uit sou kunnen liggen. (Brief nan den Curator Joannes Saeckma uit Heidelberg van het jaar 1619.) — over den afdruk der zoogenaamde Staten Bijbel in brieven van Joann. Bogennan en van Sixtinus .\mama , enz. enz. Zecr belangrijk komen in den eersten opslag voor de brieven gctvisseld tusschen Aggneus Albada en Viglius ab Aytta, of door eerstgenoemde gerigt nan de Oedeputeerde Staten van Friesland, tijdens hij als gezant der Staten de Kenische vrede-handeling (1579) bijwoonde. Doch ook, voor zoo ver zij niet in de gedrukte collectie van Gabbema zijn opgenomen, schijnen zij door Gabbema’s voorganger in de betrekking van historiśver van Friesland, namelijk door Pierius Winsemius, van wien de originelen welligt afkomslig waren, te zijn geraadpleegd bij het opstellen van het omstandig verhaal over de genoemde vredehandeling to vinden in P. Winsemii Historium ab excetiu CaroU V »iw rerum tub VhUippo II per Friiam festarum libri I'll (Leov. 1686 , fol. Immers in dat boek vindt men uit freien van A. Albada (zoo als pag. 897, 403, 424, enz.) — ook van dezulken, die bier afgeschreven voorkoinen. Mogelijk is het, dat men uit het voor mij liggend H. S. nog enkelc belangrijke  Burman in zijne nitvoerige noot over J. Cassel in de Spüge epitolar. T. I. p. Digitized by Google 155 15, en ook niet begrepen onder de 60 brieven »an Caselins door Borman niet gekend en te vinden in het Commercium lite-rarium clarorum mrorum e musato R. A. Nollenii (Brunsv. 1737). Uit deze brieven wordt men met zijne levensbiizon-deterheden nader bekend. Of Gabberaa echter in dit H. 3. alle de hem toegankelijke brieven van Casseliiis heefl overge-schreven, moet ik betwijfelen; immers onder de bier boven aangeduide Gabbemaache brievenverzameling, te Leeuwarden berustende, herrinner ik mij cen brief van 23 Sept. 1607, tot F. Aitaema gerigt te hebben aangetroffen, vraarin Casselius over zijne armoede klaagt en geld te leen vraagt; terwijl mij dat schrijven bier niet voor oogen komt. Uit een en nnder Kom ik tot het beschuld, dat het eerste deel van dit HS. stof rou opleveren tot de uitgavc van eene bloemlfzinj, maar van zeer bonten inhond: daar de kerkelijke en de staatkundige geschiedenis, het geleerde en het triviale, de chronique scandnleuse en voorvallen met wereldgebeurtenissen in verband daarin ter sprake komen. Tot het bijeenbrengen van een dergelijke bloemlezing is veelzijdige kennis noodig. Allereerst zonde ik meenen, dat een philoloog van professie tot het onderzoek zoo behoorengen geroepen te worden, ten einde over de waarde van enkele emendation, conjecluren of interpretation van oude schrijvers door mannen van het vak hier te berde gebragt, uitspraak te doen, of omtrent het gebruik, dat daarvan reeds mogt gemaakt zijn, nanwijzing Te geven. Eene nalezing op kerkelijk historisch gebied en voor historin literaria zon daarna ge voegelijk kunnen worden uitgelokt, ofschoon ik, naar aanleiding van het hierboven aangevoerde, twijfel, of de alzoo te verkrijgen oogst wel BOOT hei algemten belangrxjke vruchten opleveren zal. Het tweede gedeelte van dit US. beslant uit eene reeks van oorspronkelijke brieven, geschreven door Antonius van Dale (geb. te Haarlem 8 Nov. 1638, overl. 28 Nov. 1708) erst doopsgczind leeraar, later geneesheer in zijne vaderstad. Zijne levensgeschiedenis is behandeldeld door Niceron, Mem. dee hommet illutlr. T. 36. p. 5; Chalmot, Biograph, woordeuhoek aJ. v., en door vele an ieren; maar men ral rich van het naslaan van a1 die cita-tien kunnen onUlaan, door teruf; te eaan tot aller eenige bron, zijnde Jean le Clerc, welke, kort na het overlijden van Dale, in zijn Bibliotheque choitie T. XVII. 309, ala gemmenzame vriend van den algéatorvcne eene levensschets heeft ontworpen, die vlugtig en eenvoudig, echter den grond heeft gelegd tot al wat latere gelegd tot al wat latere gelegd. En dat Jean le Clerc be- Toegd tvaa om ala gemmenzame vriend over van Dale te apreken, blijkt ten overvloede nit de hier voor mij liggende brieven van laatatgenoemde, marin dit : Heri cam Domino de Barry aimul cum optimo nostro le Clerc summa cum hilaritate domi menc prandium aumpsi, atque in salutem tuam (Almelovcnii) poculnm vini bibimua, bipsimns, bapsimus (aic.) Van Dale is de bekende uitgevcr van: de Oraeulit aeUrum eene duae, 1683 et 1700, waarvan Fontenelle eeneene. verlänger onder den titel van; HisUnre dee Oracle in het licht gaf, en tvaardoor v. D. zich den onwii van vele kkelijken op den hals haaldc. Theodoras Janssonius van Almelovecn, tot welken al de hier bijeenverzamelde brieven van Dale gerigt zijn, (geb. Te Mydrecht 2+ Julij 1657), hoogleeraar in de geschiedenia, de welsprekendheid, de Griekache taal, later in de geneea-kunde te Harderwijk (overl. te Amsterdam 29 Julij 1712), straat bekend als een uitstekend gescierde, in zijn’ tijd de vraagbaak van godgeleerden en genceskundigen. Al weder zijn deze brieven van van Dale, ordelooa, naat elkander geschaard. De vroegste dagteekent van het jaar 1685 (31 Maart), en draagt tot opschrift, niet in gemeenzamen sty I, zoo als vele anderen, te weten: Oretlet Pyladi; maar dan den heer A. tan Dale oter de nieuiee *gd* achterburgieal over de slads paardentlal, naatt de blaauae teem: der Medecynen doctor ie Amtterdam, medico experienlutimo. De brieven zijn 146 in getal: de la Atste, faalf in bet Nedcr-duitsch en half in het Latijn geschrevnen, is Tan den 4° Maart 1708. In 1698 is de briefwisseling het drukste: er Terschijen negeutien brieren met dnt jnartal. Maar nu wat de iraarde van dezen lettcrschat, en vat de operettiike uilgaTc daarTnn bctreft, zoo moot ik herhalen, wat ik ten aanzien der eerste brieTenverzameling heb in het mid-den gebragt. Er is hier veel, dat bloot van lijdtlijk, maar weinig dat van algemeen en blijwnd belong kan geacht worden te zijn. Voor hem, die eene geschiedenis van van Dale's leren en werkzaamhcid zou wenschen uit te geven, of die de twisten zou wenschen te kennen, waarin, behalve de uitgave van de diaerlationea de Oraculia ook die de origine et progreuu idotatriae et tuperilUionia, de tera et falta prophetia uti et de divinationibui idolatricis Judeeorura 1696; de Aritlea et LXX interpretibm (1704) van Dale gewikkeld hebben, zal hier licht bekomen. Men leert er u It kenien zijnne betrekking tot Balthasar Bekker en tot Fontenelle. Over dezen laatste is het markwärts bij voorb. te lezen wat van Dale uit Haarlem schrijft (15 Jul. 1692): iMetuo domino de Fontenelle. Scis anno quo in regno versatus ac subditus sit, quamque maxima ibi Jesuitae auctoritate valeanti Sed omnia bona ac meliora ipsi spero, neque ilium ad letractitionem coactum iri, cum jam regio privilegio munitus, plus quam ter in Gallia cditus sit. O quam bonum et jucundum est,” (en wij zeggen hem dat nog beden zeer gaarne, zcifs met belrckking tot Frankrijk na!) I in libera patria posse vivere et libere loqui. Et hoc nobis Dei Opt. Maximi muncre ac beneficio contingit.” Men wordt voorts hier ingeleid in de geschiedenis der twisten van de geleerden onderling. De Ilarschische rector van Zurck was van Dale’s friend niet. De conrector Hnuten word op de school ten toon gesteld door zijn ambtgenoot Babus, van wien hier verhaald wordt, dat bij llauten, houlen Knells, door de studerende jeugd liet noemen: laddito hoc versu: Een aller-plompste plompste quant: een Ezel als een Olifant. Dan door het overschreven ran deze weinig beduidende bij-dragen tot de geschicktenis onzer schooljeugd in de eersle helft der XVIII eeuw, overtreed ik het verbod van den brieven-schirijver zelven. Hij toch geeft op mcer dan eene plaata zijn verlangen te kennen, dat zijn geschrijf gcheim blijve, of Deae Cloacinne worde toevertrouwd. Almeloveen’s leven en verdiensteu zijn nog door niemand opzettelijk beschreven. Ilij, die deze taak mogt ondernemen, zou met vrucht de hier liggende verzameling kunnen rädplegen. Met deze korte aantvijzing von den inhoud van het hand-schrift hoop ik, den mij medegedeelden wensch von bet Historisch Genossenbap niet gebeel te hebben te leur gesteld. Vrede en bondgenoottchap lueschen de EngeUche en Nederlandteke O.'I. Compagnien in 1619 eni. De hoogleeraar F. J. Vetb, te Amsterdam, verslag uitbrengende over de in zijne handen gestelde verzameling van stukken, meest betreffeude de Oost-Indische Compagnie  geen de minste betrekking slaan, om redeneii die ik onmogelijk kail bevroeden, in enen band vercenigd. Zoover ik kan nagaan — en het sicchte, onduidelijke schrift van sominige stukken makt dit ten deele vrij moeijelijk — lieeft sleclits eene dezer verzameiingen, en wel de cerste in den buiidci, betrekking tot de zaken der Oost-Indisclie Compagnie. Ik zal mlj dus tot deze repalen; mogt bij eeii nader onderzoek der overige deelen van dit haudschrift, dat mij toesekijnt voegzamcr aau andere leden des gcnootschaps te zullen worden opgcdragen, nog iets gevonden worden dat tot de O.-I. Compagnie betrekking heeft, dan zal ik daarover gaarne nader mijn advies meedelen. SchiJut mij toe dat daaronder veci bclangrijks is, maar dat er niets in wordt gevunden ’t welk tot mijnc competentie behoort. Maar wat nu het cerste stuk in dozen bundel betreft, of juister de ecrste kleinere verzamcling van stukken, deze is mij alleropmcrkclijkst en eeiie opncining in de werken des genoot* schaps ten hoogstc waardig voorgekomen. Al de stukken dezer verzamcling hebben betrekking tot den in Julij 1619 tusschcn de Engelschc en Nederlandschc O.-IndUchc Compagnien gesloten vrede en bondgonootschap, sedert zoo ongelukkig door den zoogcnaamden moord van Amboina verstoord. Het gesloten traklaat zelf is medegedeeld in het Hisloi-ietc/t verliaal van het begin, den voorlgang en den tegemeordigen ttaat dee koopbandeU van de generate Ned. geoelroyrerde O.-l. Compagnie, (Arnhem, 1772) D. II, bl. 289 — 326, terwijl de geschiedenis daarvan meer of minder Uitvoerig besproken is in hetzelfde werk, D. II, bl. 189 — 192, Du Bois, f'off dee Gouvtnieuri, p. 65 — 68, van Kampen, Geschied, der Nederl. buUen Europa, D. I, bl. 268, 269, Lauts, Geachied, der Nederl. in Indie, D. I, bl. 188 vv. Deze onderhandlingen en de daarop gevolgde vrede schijnen mj iutusschen veel meer aandocht waar-dig te ziju, dan daarauu door de aangehaalde schrijvers ge- schonken wordt. De oorznken der geschillen tusschen de beide Compagnien zijn gebrekkig bekend, en offelös, als men onze Nederlaiidsche schrijvers op het woord gelooven wil, er geen tirijfel is of het regt was allijd aan onze, het onregt aan der Engelscheii zijde, kan het den historieschrijfel. ver onzer dagen zeer wenschelijk voorkomen daaromlrent met eigen oogen te zien. Davies, H'ulory of Holland, spreekt over dit merkwaardig verdrag, D. II, bl. 531; hij beroept zich op Aitzema, Saaken van ttaal en oorlog, I, bl. 206 en Rymer, Foedera, T. XVII, p. 170, maar haalt geen enkelen Engcischen schrijver an, zoodat men moct aannemcn, dot ook de Engelsche lite-ratunr over dit verdrag niet veel lichts verspreidt. Noch Ait-zema noch Bymer kan ik op dit oogenblik naslaan; docb ikonderstel dat ook deze schrijvers niets mededeelen omtrent den aard der voorafgegane geschillen, detvijl Davies zegt; tin the year 1613 Grotius had unsuccessfully endeavoured to arrange some differences between the companies, the exact nature of which it not liated, but which will best appear, perhaps, by the terms of the treaty now concluded. Na deze voorafgaande opmerkingen kom ik terug op het handschrift, welks gewigt daardoor beter zal worden ingezicn. Het bevat hoofdzakelijk een zeer uitgebreid stuk , getiteld : Verbael van doctor Didcryck Bas , ridder , burgemeester der stede Amsterdam, Jacob Borcel, oudt burgemeester van de stadt Middelburgh in Zcelandt, Arent Jacobsz. Lodesteyn, raedtsheer ter Admiraliteyt in Zcelandt ende inden raedt van Vlaende- ren, Albert Franssen Sounck, oudt burgemeester vande stadt Hoorn ende gedeputcerde inden raedt van staten dcr Ver- eeoichde Nederlanden, Andries Ryckaerts, bewinthebbers van- de geoctroyeerde Oostindische Compaignie, ende Mr. IVillem Borcel , advocaet vande zelue Compaignie , gedeputeerden van- de Ho. Mo. heeren de Staten Generael der Vereenichde Nedet- landen , op de conferentie in Engclandt gchouden tot verec- ninge van beyde Nederlandtschc ende Engelsche Oost-Indisehe Compaignien, ende begonnen int laetste vant jaer 1618,” Dit Digitized by Google 161 stoic bevat den geheelen loop dcr onderhandelingen en al de — in ’t Franscb gestclde — tusscben de beide partijen gewisselde stoklcen , waaronder mij vooral hoogst merkwaardig en ran vee belang tot opheldering der gescbiedenis voorkomen, de memo- rien van doleantie over de tegenpartij ran beide zijden ingele- verd , die de oorzaken der geschillcn in vele bgzonderheden onttrikkelen en vele nog geheel onbekende bijzonderheden aan bet licht brengen. Zoo is mij o. a. nit de Nederlandsche me- morie gebleken, dat de Engelschen reeds voor 1618 een kan- toor of loge hadden te Sukkadana op Borneo en de schande- lijkste middelen hebben te baat genomen om bonne mededingers, de Hollanders, van daar te vercvijderen. Deze bijzooderheid, die my gebeel nieow was, moest mij te meer treffen, daar ik mij met de gescbiedenis van Borneo zoo bijzonder beb bezig ge- bonden. De stokken, die voorafgaan en volgen, schijnen mij als zoovele bijagen tot bet genoemde uitgebreide verbaal te konnen beseboowd worden, en ’tis mij voorgekomen dat deze stokken ten deele ook reeds in bet verbaal zijn opgenomen, docb ik beb mij den tijd niet gegund om dit door naauwkeorige vergelijking oit te maken. Indien tot de uitgave ran bet verbaal, gelijk ik boop, wordt overgegaan, zal dit spoedig van zelf blijken. Kori relaat van ket gfyaneerd* in de Chineeee revolte, in de mattnd van October anno 1740. De boogleeraar Veth deelt om-trent dit HS., medc in zijne handen gesteld (zie Kronijk 1834, bl. 325) bet volgende mede; Het stuk heeft betrekking tot den bekenden moord der Chineen te Batavia. Onder bet bestour van den gouvernementen gene- raal Valckenier. Het verbaal is niet onbelangrijk, maar reeds gedrokt. Hot komt voor in een boekje, waarvan ik een exemplar bezit, docb dat tamelijk zeldzaam isgeworden, gctiteld; F’erzamelinp van verscheide echte ttuhken van Batavia hertcaarde getonden : concerneerende den opetand der Cineecen buiten, en de daarop gevolgde gruelike maaeacre binuen gemelde itad.” (Zon- XI. J. U Digitized by Google 162 der jaartal.) Het Kort Relaat is bet eerste van de rijf stukken in deze verzamelin; geplaatst. Ue overeenstemming tusschon bet gedrukte stuk en bet bandsebrifk is echter niet letterlijk. Bij eene vluglige vergelijking beb ik bier en daar kleine ver- se beidenbeforden gevonden, die mij voorkonien grootendeels mit de poging om den atijl in het gedrukte stuk eenigzins te verbeteren, verklaard te kunneu worden. Bovendien heeft heeft het handschrifen nog iets eigenaardigs. Op de achterzijde van den omensiag staat geschreven: Ontvangen in de missive van onsen soon Jan van Leve (of Lene), Batavia den 6™ Maart, 1741. Deze Jan van Leve schijnt zelf deelgenomen te bebben aan de vijandclijkheden tegen de Chinezen; want het afschrift van bet Relaas, door hem aan zijne ouders gezonden, is voorzien van euige weinige kantekeningen, in eene andere hand geschriven, die betrekking schijnen te bebben tot hetgeen bij die gelegenheid persooniijk door hem verrigt of hem wedervaren is. Yoor iemand, die zich opzettelijk wilde bezig houden met de geschiedenis van den opstand en moord der Chinezen in 1740 zou bet welligt eenig nut kunnen bebben, dit stuk met betreeds uitgegeven Kort Relaat te vergelijken; missebien zou bet bier of daar eene enkele kleinigheid kunnen toelichten. Ik twijfel echter zecr of dit de opneming van het bedoelde stuk in de werken van het Gen Ostsebap zou regtvaardigen. Wanneer eenmaal het Historisch GNiootschap er toe mogt overgaan, om herdrukken van zcldzaam geworden historische schriften, die reeds vroeger werden uitgegeven, in bet licht te zenden, dan zou missebien de boven aangehaalde verzameling van echte stukken daarvoor in aanmerking kunnen kunnen geven tot de opneming van eenige varianten en aanmeekeningen. ZegeltUapel, gevonden binnen Sluii, Mcdegedeeld door den beer J H. van Dale, te Sluis. Eenige jaren geleden is to Sluis, bij het omploegen eener weide, naar het in vroeger eeuw aldaar gestaan hebbend klooster der Minderbroeder, de Kloosterweide geheeten, het ovaal- Digitized by Google 163 vormig zegelstempel ondekt, waarvaa we eene korte beschrijving geren wiilen, niet twijfelende of velen zullen mijn gevoelen deelen, dat bet overwaardig is der vergetelheid onU rukt te worden. ’t Zal zekerlyk niet ondoelmatig zijn met enkele woorden de stichting van bovengemeld klooster te vermelden, daar bet miaschien aan bet onderzoek omtrent de berkomst van bet zegelstempel eene gewenscbte rigting geveu kan. P. Meestert zegt er in zijne handschrifielijke Oe- chtiedhtitdige Bysonderheden betrekkelyk de >tad Digitized by Google Slui in Flaan-deren op bet jaar 1443 bet volgende van; i Die zelfde bereemde man St. Jan de Capistrano had pans Eogenius IV voorgedragen om, bier te lande, vijf kloosters voor de Münsterbroeder Observanten op te rigten, dat is voor de zoodanigen, die er zich op lateo voorstaan, de regels der ordc naauwer te obscrvcren. De goedkeuring van Z. H. daarop verleend, en in welke gemelden Johannis hooge lof wordt toegezwaaid, dagteekent van 1435, en is gegeven te Florence; doch alzoo bet in de volgende jaren by ons al vry onruslig was, zoo duurde bet tot 1443, aleer men te Sluis, gemelde broeders kon ontvangen en buisvesten. Johannis Brugman vinden wij als eersten Gardiaan aangeteekend, en zulks wel bij scbrifluren van 1444. Da Ar de plaats waar bet klooster ge* sticht werd bij Meesters niet wordt opgegeven, en anderen weder die plaats verkeerd aanwijzen, voegen wij bij bet bo- venstaande nog dit, dat bet gesticht werd in de Rikersti ate, eigentlijk Heer Ricquaertstrate, die nu den naam kreeg van de groote Kloosterstraat, terwijl de Hugo filius Janszoonstraat of Hugo Janszoonstraat, de kleine Kloosterstraat geheeten werd. Beide straten lagen in elkanders nabyheid, zuidwaarts van den nog bestaanden Zuiddijk, en zijn thans in wei- en bouwland verkeerd. De Torm van bet zegelstempel, zoo wel overeenstemmende met dien, welken ITrcdius in De eegkelen der graven van flamderen, zegel op fol. 17' van een zegelstempel van gravin Margaretha van Landeren, gelijk ook dien van bet groot zegel der abdij te Hoog-Elten (zie N'euit Archie, voor Kerk. Getch. Digitized by Google 164 inzondfrheid van Nederland, verzameld door N. C. Kut en II. J. Royaards, enz, II' decl, 1854, bladz. 58), doct bij den ersteren aanblik aan een vrouwen-, ja, in verband tot bet bovenstaande en de plaats der vinding, aan een geestelijk zegel denkcn. Door een dwarsbalk in twee ongelijke declen gcdeeld, bevat bet bovenste, tevcna bet grootste deel, de boodachap dea engela Gabriel aan Maria. Meer dan Digitized by Google Opmerkelijk ia de overeceuatemining van dit gedeelte met de besebriving van de teekening der Annonciation de la mere de Dieu, zoo ala die immer in de Grieksebe kerk voorkomt, en ons opgegeven wordt in Manuel d’ iconographie grecque el latine, avec utie introduction et dee notet par M. Didron, etc. Parie. Imprimerie royale, 1845. Op page 155 van dit werk tocb leest men: Annonciation de la mere de Dieu. Maiaons. La aainte Vierge debout devant un siège, la tête un pen ineline. Dana la main gaucbe elle tient un fu-scan enroule de aoie; aa main droile, ouverte, est dépendue vera l’arehange. Saint Michel est devant elle; il la aalue de la main droite, et tient une lanee de la gauche. Au dea-aua de la maiaon, le ciel. Le Saint Eaprit en aort aur Un règne qui se dirige vera la tête de la Vierge. Wanneer men de laatate praaae uitzondert, la de beaehrij-viog ook op de afbeelding van bet bovendeel dea zegela van toepaasing. Er is op bet atempel geen apoor van den H. Geest te ontdekken, hocwel bet opmcrking verdient, dat boven bet hoofd dea aartscngels eene vlam sehijnt te zweven, welk figuur m. i. wel to onderscheiden is van de aterren waarmede bet veld der afbeelding bezel is, en die ongctwijfeld den hemel moeten verbeelden. Boven bet middelste en grootste der hui-zen, — die men op bet eerste gezigt voor kapellen houden zoude — die boven de Annonciation geplaatst zijn, prijkt een kruisje. Wij moeten doen opmerken dat do naam Michel in de boven aangegevene besebrijving der Annonc. blijkens 't bijbelverhaal, de ware Nam dea aartsengels niet ia. Wij 1) Un b&tuD, lung cemme un b&ton de lance. Digitized by Google 165 geloovcD du9 aan eene vergissing of drukfout tc moetcn denkeu, te ffleer wijl men p. 293 en 294 der honologie, waur, onder het opschrift: Comment il faut repreeenter let vingt-quatre ttatiom de la mere de Dieu gevonden wordt in de 2° static: I’Archange Gabriel devant elle (Marie), etc. Men zal dus ook in de borenaangebaalde beschrijving, daar bcide betrekking hetzelfde, Gabriel moeten lezen voor Michel. Aan den anderen kaut rerdient bet upmerking dat men bij de Grieken, wauneer dezen, ’tgeen ze gaarne doen, in eene enkele scbilderij de vcreeniging van al dc aartsengels voorstellen, Michel als krijgsman voorkomt, en Gabriel als priester. Zie p. 77. De algemeine vorm of gedaartige waarondcr de Archanget gewonlijk voorkomen wordt p. 74 aldus beschreven : Cux-ci sont representés avec des vetemenls de soldats et des ceintures d’or. Ds tiennent dans leurs mains des javelots avec des ba-ches ; les javelots se terminent en fers de lance. Het benedendeel van ’t zegel toont ons een knielend geeste-lijk persoon, ’tzij abt, bisschop of iemand dergelijks, die, met mantel, mijter en staf aangedaan, de handen biddend ten hemel heft. Het veld der plaats die hij inneemt, door twee kolommen of zuilen afgesloten, is ook bier met sterren en ronde kringen bezet, terwijl het overige van het benedendeel des stempels, dat tusschen deze zuilen en het randschrift is gelegen, bezet is met Le lien — wijzende op Maria, de koningin des hemels? — en ronde kringetjes bezet is. Het randschrift, half Gothisch, half Romeinsch, lees ik, wonder verbetering, aldus: s. d.ni. cuois. ciiek.vL' e. divina. PBOVIDENCIA. DNI. CAUPOLENSis. EPi, I. dat is: sigillum dotnini lohannis chefalere (?) divina providencia domini calipolensis episcopi. Het woord CHEP.tL E is mij, zoo ’t geen cigennaam, maar en titel is, onverklaarbaar, en we laten derhalve de volledigo verklaring van ’t randschrift volgaarue aan anderer scherpzinnigheid over. Er waren, gelijk bekend is, twee bisschoppelijke steden, de eene in Napels, de anderc in Turkije, die den naam van Calipoli of Galipoli drogeu. Zoude de Grieksche gravure van de Antumciation Diet voor Gallipoli in Turkic pleiten? Ten slotte merken wij nog aan, dat de stof waarvan het zegelstempel is vervaardigd een mengsel van koper schijnt te zijn. Het stempel is aan de Achterzijde, gelyk zulks meer voorkomt, van een klein gesloten oog of handvatsel voorzien. Zijne grootste lengte is 77 ned. strepen, de grootste Lreedte 48. Het bovenstaandc onderwerponde aan bet oordeel van Zee-lands beroemden oudheidkundige Dr. J. ab U. D., mogt ik daarop een vereerend schryven onUangeu, waaruit ik bet volgende, in bet belang der verklaring des zegels mededecl. iHet laatste woord chefale is Grieksch, en beteekent caput, boofd. Kafalat was een 6r. bijnaam, en sebynt tpij overeen te stemmen met Capistranus, onder welken latijnscben bgnaam in bet midden der vijftiende eenw de, ook door u genoemde, vicaris generaal der Minderbroeders observanten, Johannes bekend ivas, die naar Nederland en Ouitscliland ter bervorming werd gezonden. Of deze, te zgnen t^de beroemde, docb niet voor Heilig verklaarde man, bissebop is gevreest van Gallipoli, weet ik niet; bet Oostersebe was toen in verval, docb ’tis zeer mo-gelijk dat b|j op een van beiden, dien naam dragende, betrekking bad, en dat bet gevonden cacbet aan bem toebeboorde. Uit den stempelvorro geloof ik niet, dat iets is af te leiden. Ook de Utrechtsebe bisseboppen gebruikten dien meermalen. Zon bem meer in verband brengen met den patroon of patronet der stempelaars. Beg de observanten stond, meen ik, de L. V, vooruit: van daar de nadering tot den ruitvorm. De Kromstaf in verband met bet Epi, op den rand wgst, meen ik, bg do onderste belli, stellig op een’ bissebop, Ik zon mij in alien gevalle zeer moeten bedriegen, wanneer niet aan uwe mededeeling bijzondere aandacht werd gegeven. Wij bebben bij bet bovenstaande niets te voegen. Hebben wij als ODwilkeurig op Capistrano gewezen, ’t gesebiedde in bet stille vermoeden, dat bet zegel op hem betrekking had. Digitized by Google. Meetlert noemt hem Sint, lioch, verkeerclelijk. Ooze stads-rekeningen van dien jarc noemen hem lieetier; in de Lat. brireu waarin van hem gesproken wordt, wordt hij eenvondig f rater geheeten. Nadere mededeeling omlangen Jacobut Lechiut en lijne tchrijlea; en Hendrik pan Montfoort. De heer J. van Dam van Noorde-loos, te Rotterdam, berigt daaromtreut het volgende; i Op. 19 der Kronigk, 1856, trok mijne aandacht het aldaar me-degedeelde over Jacobus Lectius en zijne schriften, waarnit ik vermeidenste over dezen verdienstelgken man, en vooral zijne sehriften betreffende, vr^ breed voerig geleverd door Jugler in zijne Beyirage cur Jurittüche Biographen, T. Ill, pag. 61 — 71, alwaar tevens wordt vermeld, Nieeron, Metnoirtc, T. XXX; nog zie men over hem Saxe, Onom. lit., T. IV, p. H, en de aar aangehaalde schrijvers; nit het medegedelde door Jugler blij At dat het door Prof. de Geer opgegeven werk onder n' 3, in het jaar 1601 is nugegeven, en dat van hot werk er n' 4 het jaar der iiitgave op 1694 wordt gesteld. Op bl. 46 van genoemde Krongk lees ik dat Hendrik van Montfoort, wiens brieven worden medegedeeld, >een in de ge-schiedeois onbekend persoon zoude zijn. Ofschoon ik die mee-ning van den heer van Aseb van Wijck, niet zal tegenspreken, wil ik echter bij deze opmerken, dat in het werk van Lamb. Horstensius Montf., Seuccionum cimlium UUrajectinarum etc., 1“° uitgave Basel, 1646, pag. 78, en 2'<’ uitgave Utrecht, 1642, pag. 65, wordt vermeld Henricus Montfortius en vraag, kan deze dezelfde persoon geweest zijn als Henrik van Montfoort. ort, de eoucin van Maximillian van Egmond, den schrijver der brieven? Hoogstraten, Woordmboek op het artikel Montfoort, verwijst naar een ouden brief aangehaald door den.\anteeken. Ode de Hictorie van 'i Ulrecküche Bicdotn, D. II, bl. 271, waarin enderscheiden namen van niet door hem vermelde heeren van dat geslacht voorkomen; dat werk niet kunnende opklaan is het mij onbekend of ook soms Hendrik v. M. daaronder voorkomt. Digitizi Archief van Schomhovtn. De heer Mr. O. van Sees deelt eenige bezonderheden mede omtrent het archief van Schoonhoven en vertoont een register van de charters dier stad, in 1790 door de regerende Surgemeesters Mr. D. Hoola van Nooten en Mr. S. J. Scheltus opgemaakt. Vordt besoten aan den Gemeenteraad van Schoonhoven verganning te vragen om een afschrift te laten vervaardigen van dat register, ten einde het na onderzoek nrelligt in de genoot-schappelijke werken op te nemen. yan Den tlaet der jegemcoerdiger nederlandliche regierung, 1583. De heer Dr. P. J. Vermeulen brengt omtrent dit in zijn han- den gestelde HS. (zie Kronyk 1855, bl. 141) het volgende verslag uit: Het handschrift getiteld: Pan den alaet der jegenieerdyer niederlandtche regierung (enz.) A' Domini 1583, aldut in Oelobri M Arnhem getlroyel is mij in drk niet bekend. Mogt het — zoo als waarschijnlijk is — gedrukt zijn, dan zullen de exemplaren gewis zcldzaam wezen. Het bestaat uit twee deelen. Het tweeile is nit de eerste held van het jaar 1584; immers het eindigt met de woorden Explicuit X* 1584 en werd bij het leven van ouzen Willem I opgesteld door den schryver van het eerste. Een (xeldersch man waarschijnlijk, immers de tongval is Geldersch en aan hetzelve lezen wij : • Nemant stole sick daer an dat wy vnse name verswijgen, dan ho wal wy ingeboren landtzaten sinnen, so sijn wy doch in wtheymscher heten dienst, derhalven wy wal geen mangel hebben van goede correspondentie enz.” De schryver behandelt de vragen of men zich met den Hertog van Anjou moet verstaan, of men den Prins van Oraiyo tot heer moet aannemen, of men eene verhindtenis met de vor- Steu en steden des Sijks moet zuken. Noch het een noch bet ander bevalt hem De Hertog van Anjou wordt aanstonds ter zijde gesteld langesehen hy sich landers dragen und anstellen moet, so liij gccrne wederom augenomen were. Later wordt dit breedvoeriger uit een gezet. 