The diary of Adam Tas (1705-1706)
Tas, Adam, 1668-1722 | Fouché, Leo, 1880-1949 | Paterson, Alfred Croom
In the afternoon, Christoffel Hazewinkel sent here for half an hour of wine, which I dispatched with one of his slaves. This day, my brother Harmanus left us again for his out station. Saturday, the 19th. Fair morning. Our slaves and the Hottentots again were busy cutting corn. Was told this morning that Jan Pretorius is to marry Miss Coetze. In the afternoon, put in Mr. Appel, that was big with news, among other things. "Geeft Husing weer voor, dat hij al de papierren, die naar do Bewindhebers zouden gestuurd worden, verbrand had. "Ik heb al do papierren die na't Vaderland van ons stonden af te gaan, verbrand, ik heber den duivol van, ze mogten mijn huis ook eeus visiteeren," zegt hij, 2 Maart 1706 aan van der Heiden en Diemer (Interrog. van v. d. Heiden, vraag 22). En, toch, een maand Later, 4 April, was a brief veilig aan boord van de retourviot. Husing had dus waarschijnlik dit plan beraamd, om de brief tegen alle mogelike pogingon van de Gouverneur, om die to bemachtigen, te beveiligen. Waarschijnlik iemand, die cen vcrklaring wilde maken in vorband mot de klachtschrift-beweging. DAGREGISTER VAN ADAM TAS [Dec, 1705 huizG (lie inij oiuler anderen wist te vertellen, als clat Mr. Wessel Pretorius en Hans Jacol) Contreman tot heemraaden waaren aangestelt inplaats van Messrs. du Toit en van der Bijl, des avondes quam Dirk de Coster hier van de Caab, dog hij bragt geregen nieuws vandaai- dat meldenswaardig is. 't heeft teegens den avond mooijties gereegend. Zonclag den 206w. S'morgens betoogen lugt, 't geleek zeer wel na reegen weer. Deze voormiddag zijn onze slaven neevens de Hottentots met Coorn te snijden beezig geweest. 't heeft dezen morgen nog al een wijnig gereegent, des voormiddags ben ik na Stellenbosch gewandeld, ik hebbe Hans de Smit gevraagd of hij in 't kort ook na de Caab zoude rijden, ik wilde hem een brief mede geven. nadat ik met Messrs. du Toit, Pretorius en Pleunis hadde gesprooken ben ik weder na huijs gestapt, desnamiddags zijn elf Hottentots voor 't Coorn snijden betaalt, zij stonden van hier na Mr. Rochefort te vertrekken. kort hier op quam den Landdrost hier met het paard van Hans Heudk. Hatting 't gunt hij denzelven afgekneevelt heeft. Nadat hij hier een pijp Tabak hadde gesmookt en eens gedronken ben ik op zijn verzoek met hem na 't huijs van Mr. van der Bijl gewandeld, nadat we aldaar een wijltje waren geweest quam Mr. Pretorius ook daar, alsmede cort daaraan Mr. van der Heiden, des avonds ben ik na huijs geslentert, op morgen staat er een Naambrief van Nieuwe heemraaden gemaakt te werden, dit zal maar propter Welstantiam zijn, omdat men reets weet wie 't zijn of worden zullen. ik hadde 't desen avond van geen hooren zeggen. op dato ontfangen een brief van Suster Louw. Maandag den le. S'morgens warm weer, heden zijn onze slaven met en beneevens de  corn. A fairish fall of rain this morning. In the forenoon to walk to Stellenbosch; inquired of Hans Smith if he were like soon to be on the road to the Cape, for that I had a letter to send by him. Spoke with Messrs. du Toit, Pretorius, and Pleunis, and so back home. In the afternoon paid off eleven Hottentots for the corn cutting, they going on from here to Mr. Rochefort's. Presently put in the landdrost, with the horse whereof he hath plundered Hans Hendrik Hatting. After he had smoked a pipe with us, and drunk a glass, I at his instance to walk with him to Mr. van der Bijl's, and when we were sate there a little while came Mr. Pretorius likewise, as also by and by Mr. Van der Heijden. In the evening home at my ease. Tomorrow the nomination to be drafted for new councillors; this to be sure merely "a" politische, it being already known who they are, or are to be. I had it this evening, and not on hearsay neither! Received this day a letter from my sister Louw. Monday the 21st. Warm morning. Today our slaves, together with the Hottentots, busy again cutting corn. In the afternoon to ride to Stellenbosch; gave Hans smith a letter to my uncle Husing, having one enclosed within to my sister Tas. Gave also Hans smith an order for to draw of uncle Husing upon my score f.205, this being the sum of his charge against [Dec, 1705] Zijn reekg: 't mijnen laste Comt te bedragen. nadat ik mijn zaaken aar verrigt hadde ben ik na huijs gereeden. aan Zister Louw hebbe met Mr. van der Heiden een brief gesonden nevens 't mandtie met haar goed, dat hier een wijl gestaan heeft. op dato heeft Nonje Coetze en de Jonge borst de Lange beide haar belijdenis gedaan. op dato voor Oom Husing maalgeld verschooten f5. 11. Dingsdaf den 22. S'morgens warm weer. Onze slaven en Hottentots zijn deese morgen met Coorn te snijden nog beezig geweest. vroeg in den morgenstond is Mr. Grevenbroek al in de wapenen geweest om met den preker Bek om te rijden. Hij was ten vijf uuren al gelaarst en gespoort, dog die niet en quam was Bek, ondertusschen heeft Greevenbroek den geheelen voormiddag met zijn swaard op zijde gegord, voor onze deur zitten, schilderen, zijnde zijn paard gezadeld en getoomd aan en paal vast gebonden. nadat we nu 't middagmaal hadden gehouden is Grevenbroek te paard gesteegen en na den preker gereeden, dat is een braaf oiiderHng die past op zijn predikant als een hond die Schut gent word, 't is geen wonder dat de paap sulken Underlying priest, hoewel hij er seer wijnig agtig voor overig heeft, men vertelt mij dat Greevenbroek onverrigter zakken met zijn paard is terug gekeert, zoodat hij mag reekenen deesen dag op verlooren schildwagt te hebben gestaan, nu heeft de paap met hem afgesprooken om morgen te rijden, zo Grevenbr: de paap nu in ordre betalen wilde, moest hij sig morgen sehuijl houden, ik ken er meer als een die de Coek op dusdanigen wijse zouden bakken alleen maar om die van zigzelfs hooggevoelende Templeiers, zulke kneepen te verleeren. op dato is de Coster met zijn Cat hier geweest, dog zij vertrokken ten eersten van hier na 't huijs van Mr. van der Bijl. Woensdag den 2de. vS'morgens betoogen lugt, desen morgen isser een begin Gemächtet met Coorn bij huijs te rijden. Heden s'morgens vroeg is Mr. Greevenbroek al weder gelaarst en gespoord geweest, en zijn paard gezadeld en getomt, nadat D.W.Z., om de gemeuteligen tot 't H. Avondmaal te nodigen. De ouderliiig was Guillelmus Johannes Grevenbroek. Dec, 1705] DIARY OF ADAM TAS 81 me. Discharged my business there, and so rode home. Dispatched a letter to my sister Louw by Mr. van der Heijden, also the basket with her belongings, the which hath now been lying here some time. Miss Coetz and the young de Lange both confirmed today. Advanced this day for uncle Husing for mill dues, f.5.11. Tuesday the 2nd. Warm morning. Our slaves and Hotten-tots still busy this morning cutting corn. Mr. Greevenbroek accoutred betimes for to ride about with preacher Bek. As early as five o'clock he booted and spurred, but Bek it was did make default. Meantime Greevenbroek, his sword girt on his thigh, sit sentinel at our door the whole forenoon, with his horse, saddled and bridled, tied to a post. After we had kept our midday meal, Greevenbroek to horse and to the preacher's — an excellent good elder that do observe his pastor. Like the good dog "Watch," and little marvel that his reverence do magnify an elder of his quality (though 'tis a palterly regard he hath to spare for him). They tell me Greevenbroek and his horse come back with no success, so as he may reckon to have done idle guard this day. Now hath his holiness appointed with him for to ride out tomorrow. So Greevenbroek would pay his holiness in his own coin, he must tomorrow play at hide-and-seek; I know of more than one would dote upon the game, if only for to break of suchlike japes these high-blown brethren of the Temple. This day the sexton here, and his caj; with him, lay but left again at once for Mr. van der Bijl's. Wednesday, the 23rd, Dull morning. Begun this morning, leading corn. Today again Mr. Greevenbroek booted and spurred betimes, and his horse saddled and bridled. After he was waited three full hours for his grace, the same at last put in, but would not light, so as Greevenbroek did get to horse, and they rode off in company. In the afternoon came to our house, his ruin drive uuren na de paap hadde gewagt is denzelven eindelijkgekomen, hij wilde niet afklimmen, zoodat Greevenbroek te paard steeg en zij met elkanderen wegreeden. des namiddags quam hier ten huijze de Vrouw van Nicolaas Cleef, die hier drie pr. koussen kogt, nadat ze hier een poos gezeeten en Thee gedronken hadde is zij vertrokken, zij reed te paard als Een man, aan ieder zijde een be, des avonds omtrent 6 uuren quam den preker Bek hier geassisteert met zijnen ouden grijsen oder Ungernek. hij nodigde ons ten avondmaal teegens anständige, hij maakte zijn aanspraak vrij wat eorter als voor deeseu, na dat hij een pijp Tabak a twee gesmookt, en eenige glaasjes wijn hadde gedronken, is hij gaan stappen, des namiddags is ons volk met Coorn op hoopjes te leggen beezig geweest. Donderg den 24. S'morgens tamelijk weer, ons volk is met Coorn bij huijs te rijden beezig geweest, alsmede met het restantie Coorn af te snijden. Men vertelt mij heeden als dat des Gouverns: vrouw uijt mismoedigheid zig zelf heeft willen verdrinken, ten dien eijnde was zij in de fontijn achter 't huijs aan de Caab gesprongen dog Juffrw: Berg was aldaar, dewelke toegeschoten quam om haar te helpen trekkende haar uijt het water, tegen dewelke zij zeer jammerlijk hadde geklaagt, dat haar 't leven zoo bang viel, omdat ze dagelijx zoo veel uijt sporigheeden moest hooren en zien, zeldzaam voorval, waaruijt vrij wat nabedenken valt. tegen den avond Com Arnoldus hier gekomen van de Caab, hij hadde ge En nieuws te vertellen. Vrijdag den 25c. Kersdagh. S'morgens N.W. wind met betogen lugt. 't begon teegens de kerktijd wakker te reegenen, zodat men genoodzaakt was thuijs te blijven, 't gunt mij leet is, want men den geheele dag door 't gestadig hard regenen in huijs als gebannen is geweest, welk hard regenen heeft veroorsaakt dat de rivier zeer hoog is geloopen, ja bijna zoo hoog als 't water de geheelen regentijd is geweest, 't heeft den gantschen nagt Dec, 1705] DIARY OF ADAM TAS 83 The wife of Nicolaas Cleef, that did buy three pair stockings of us; when she was rested a little while, and had drunk a dish of tea, she took her leave; she riding horseback like a man, one leg either side. In the evening about six came preacher Bek, attended by his aged greybeard of an elder, Greevenbroek; he bid us to the Lord's table coming Friday, but did somewhat abridge his homily from aforetime. When he had smoked a pipe or two of tobacco, and drunk a glass or two of wine, he went his way. In the afternoon our people busy stocking corn. Thursday the Mtli. Fair morning. Our people busy leading corn, also cutting of what is left. They tell me today the Governor his wife hath for despondency been fain to drown herself, and to that end did spring into the fountain behind the house at the Cape, however Mrs. Berg was upon the spot, and Come flying up for to help her, pulling her out of the water, to whom she did lament most pitiful how that life was grown a terror to her, for that every day she must hear and see so many scandalous occasions. A strange affair, that do give matter for not a little thought. Toward evening come uncle Arnoldus from the Cape, but had no news to give us. Friday, the 25th. Christmas Day. Dull morning, with N.W. wind. Toward church time it began to rain hard, that we were obliged for to stay at home, which mighty unpleasant, we with the continual heavy rain being like prisoners in the house the whole day long; which heavy rain is the occasion that the river is risen huge high, indeed near so high as the water has been the whole wet season; the whole night through vervaarlijk gereegend en gewaijt, zodanig dat het water aan dees zijde van de brug heeft gestroomt als een andere Rivier, voorts het water de geheele wijngaard door gestroomd, zijnde de wal daardoor op verschijde plaatsen doorgebrooken. Op dato hebbe een brief ontfangen van Suster Tas schrijft mij dat Oom Huzing aan Hans de Smit f205. — voor mijn Reekg: hee Battel, ook zend ze 4 lb Coflij boien @ 6 st. 't lb: alsmeede dat Oom voor mij aan Claas Meijboom 200 m: Tarwe hadde verkogt @ f9.— de mudde. God geeve dat het weer mag bedaaren anders zal 't Coorn op 't veld last lijden. Eijndelijk word mij gesr: als datter aan de Caab 4 Slagters zijn aangesteld om voor de Compe. en voor de Yrijluijden te slagten, van de Compe. sullense 14 duijten pr. pond trekken, en van de Vrijburgers 2 strs: daar en boven zal niemand buijten de voorne: vier aangestelde slagters vermogen vlees te vercoopen, de Slagters zijn de volgende Michel de Switsersche behakker, Overholster, Willem Basson, en Anthonij een metselaar zijn de volgende onlangs uijt het Vaderland gekommen, nu heeft den gouvernr. het na zijn zijn, hij heeft het kmisje nu uijtgevonden om zijn schapen en van meer andere van zijn volk aan den man te helpen. men schrijft mij look dat Oortmans, Eems, en Bouman burgerraaden zijn, thans is de Caab verzien van drie burgerraaden, 't geen falivouwers en foxswanssers zijn. Saturdag den 26c. de tweede Kersdag. S'morgens woeij de droevig N.Wt. wind met reegen verzeld Nog even hard, 't water was zoo hoog als ik gelödt dattet ook is geweest, ook is de lugt thans soo dik dattet er al weder op aan zal reegenen, God de Heere bewaare ons voor groote schade, men sal door dit ongelukken heore weer zeekerlijk van ongelukken hooren 't is veelligt nooijt. Over deze kwestie, v. Aanhangsel, III. en V., par. 5. De vier nieuwe slagers waren bekende handlangers van de Gouverneur in zijn knoeierijen. Michel Ley was's gouverneurs makelaar in schapen," en had geholpen om de wijnpacht in handen van Phijffer te spelen {Bogaert, hi. 486). Over Basson en Overholster, v. ibid., bl. 492. Van de vierde, Anthonie Abramsz., zegt Bogaert, dat "het gerucht wil, dat hij deze guust aan zijne v. rouwe verschuldigt was "bl. 492". - Nicolaas Oortmans, Meester in de Rechten, word door de Gouverneur naar de Kaap gebracht met 't vooruitzicht op bevordering aldaar. Later klaagt Dec, 1705] DIARY OF ADA]\r TAS 85 raining and blowing so desperate, that the water this side the bridge hath run like a second river, and moreover the water has flooded the whole vineyard, the wall being broke through with it in several places. Received this day a letter from my sister Tas; she writes that my uncle Husing hath paid Hans Smith for my account 205 florins; also she do send 4 lbs. coffee beans at 6 st. the lb.; likewise my uncle Husing hath sold for me to Claas Meiboom 200 muids of wheat at 9 florins the muid. God grant the weather may moderate, or else the corn in the fields is like to suffer. Am told lastly there is 4 slaughterers appointed at the Cape, that shall do the Selling for the Company and the citizens, and shall draw from the Company 14 doits the lb., and from the burghers 2 stivers; moreover no man shall have leave to sell meat, outside the said four slaughterers that is appointed; the following to wit, Michel, the Swiss bonechopper, Overholster, Willem Basson, and Anthonij, a mason, being fresh come out from the old country. And now the Governor do have it after his own vein; he hath now contrived a rare device for to dispose both of his own mutton and that of other of his following besides. They write me too that Oortmans, Eems, and Bouman is now members of the council, three persons wherein the Cape do have for councillors a plenishing of hypocrites and lickspittles. Saturday, the 26th. Boxing Day. In the morning, the dreary N.W. wind still blowing hard as ever, and rain with it. The water as high as I believe has ever been, and the atmosphere now so thick, as it is like for to go raining even on. The Lord God shield us from great mischief. We are sure for to hear tell of accidents with this unprecedented weather. I doubt Oortmans by de Bewindhebers, dat v. d. Stel hem bedrogen heeft en land, an hem bolofd, an een vrouw gogeven heeft. In dezelfde brief verteilt hij, hoe de Gouvernour getracht heeft hem met nieuwe beloften van groud om to kopen om to getuigschrift ten gunsto van hem (v. d. S.) te ondertekenen. (Hlaag, Kol. Arch., 4035, V2 April 1707.) Guilliam Heems en Hendrik Bouman waren biezondere anhaugers van v. d, Stel . 8G DAGREGISTER VAN ADAM TAS [Dec, 1705 geben, dat bet in 't hartie van de Zomer zoo vervaarlijk heeft gereegend, de dam van onze wijngaard is de voorige nagt ook doorgebrooken, men heeft heeden verschijde Coorn gerven in de rivier sien drijven, alsmede verschijde sware stukken hout, wortels van boomen als andersints, ook is 't geraamte van Bileams Ezel zoogent: een wijnig van onse deur afgeleegen hebbende, de gepasseerde nagt weg gespoelt, 't begon teegens den middag vervaarlijk hard te waijen, uijt den NWen, veel feller als 't de voorige nagt heeft gewaijt, des namiddags begon het met een felle stooker uijt den NWe: weder verschrickelijk te reegenen, de rivier was deese namiddag vri Wat gevallen, zodat men weder over de brug konde gaan, dog 't is te vreesen dat ze door de gedum'saame reegen weder hoger zal loopen, 't is desen dag oponse werf en overal zo vogtig geweest, dat men nauwlijx een voet konde verzetten of men moest zig nat maaken, God de Heere hoop ik zal ons voor ongelukken bewaaren. Door de gestadige reegen desen namiddag gevallen is de rivier tegen den avond weder seer hoog geloopen. Deze namiddag is Jacob onse knegt na Stellenbosch gereeden om van Hans de Smit 4 lb Coffij boonen te haalen door denzelven van de Caab gebragt, 'thuijs komende verhaalde hij dat Greevenbroek ten huijze van den Preker Bek was, en dat hij Vrij dag nagt in de kerk op Cussens hadde geslapen zonder Dien avondi ents te nuttigen, groote vroomheid en godsdienstigheid van den ouden Lubbert, so men t niet liever eijgenzinnigheijd mag noemen, dog heden was hij ten huijse van de paap, en zoude dezen nagt daar ten huijze verblijven, in 't vallen van den avond quam Mr. van der Bijl hier, die mij verhaalde alsdat zijn vrouw en kinderen de vorige nagt in de Schnur hadden verblijf genoomen, uijt vreese voor 't water. S'avonds begon 't weer iets te bedaaren, laat in den avond begon het water eerst weder te vallen. Zondag den 27c. S'morgens aangenaam weer met zonneschijn, de Rivier was deese morgen reeds vrij wat gevallen. dezen voor-middag reeden twee slaven te paard over onse werf de eene van Dec, 1705] DIARY OF ADAM TAS 87 if it be ever happened before that in the heart of summer there hath been so fearsome a rain. Last night our vineyard dyke is broke through also. Several sheaves of corn seen floating on the river today, also divers heavy lumps of wood, roots of trees, etc.; and what they call the skeleton of Balaam's ass, that lay a little distance from our door, is also washed away overnight. Toward noon it began to blow from the N.W. desperate hard, a deal more fierce than it did blow overnight, and in the afternoon, with a prodigious gust from the N.W., there came on another fearsome downpour. The river was fallen some way this afternoon, so as one could cross the bridge once more, but I fear, with the incessant rain, it is like to run higher again. So wet it was today in our yard and everywhere, that scarce possible for to stir a step without a soaking. I trust the Lord God will preserve us from mishap. "With the continual rain come down this afternoon the river mighty full again toward evening. This afternoon our man Jacob to Stellenbosch on horseback, for to fetch from Hans Smith's 4 lbs. coffee beans that the same did bring from the Cape, and coming home he told me Greevenbroek was at preacher Bek's, and that on Friday night he had slept on pillows in the church, nor eat nor drunk anything that evening, mighty god ly and devout of the old ninny, so one may not the rather call the thing selfwill, but today he with his holiness, and there to lodge the night. As evening came down, Mr. van der Bijl put in, that told me how the night before his wife and children had sought quarters in the barn, in apprehension of the water. Toward evening the weather began a little for to moderate, but late in the evening before the water began to fall again. Sunday the 21st. Pleasant morning, and the sun shining. The river this morning fell some way already. This forenoon two slaves on horseback through our steading, one of Mr. Appel's. Mr. Appel en de andcre van paap Calden, de slaaf van Calden verhaal datter cen stuk C(K)rn van zijn meester in een Valleij stande was weg gespoeld, om die reedenen reed die slaaf na de Caab, om den gevijnsden Tempelier te waarschuwen, van Appel was ook vrij wat Coorn door 'fc water weg gerakt, droevige zaken, men vertelt mij ook als datter van Mr. Guilliam du Toit een menigte van Coorn gerven zijn weggedreeven door 't hoog water, dozen voormiddag is Arnoldus met Jacob onse knegt te paard gereeden na Coetze. tegens den middag quiam Mr. Greevenbroek thiiijs hij zijde twee nagten In de kerk te hebben, es später, malle fratzen, des namiddags was het water zer aan't vallen, deze twee daagze reegen in 't hartie van de droogen tijd, zal veel menschen wel lang in geliegen blijven, aangeaien hat een overzeklzaame zaak is, voor dezen veelligt nooijt zoo gebeurd. Mij is ook verhaald dat Mr. Mahu de krankebedroever door de sware regen groote schade aan zijn nieuw getimmerde huijs heeft geleeden, hij begroot het wel op flOOO, dog dit zal door hem bij vergrooting gezegt zijn, men zegt datter een schoor-steen a twee neevens een bakoven zoude ingestort zijn, wie weet wat dit nieuwe huijs dat so langen tijd al onder handen geweest is, nog zal costen eer het voltoijd is. 't huijs Is op zodanige lanwerpige wijse getimmerd, als de man die 't laat Timmeren, in al zijn Zaaken tot spreeken in Cluijs Langwerpig is. Maamlag den 28c. S'morgens was het stil aangenaam weer, men heeft mij deesen voormiddag vertelt, als datter op Vergelegen des Gouverneurs wijdlufte hofsteede door 't voornde: reegenweer en groot hok was ingevallen, 't welk 4 a 5 Hottentots 't leeven zoude gekost hebben, ook zouden eenige sehaapen omhals zijn gerakt. des namiddags aan 't huijs van Hans Contreman geweest Over dit weggespoolde koorn ontstond er een hevige ruzie tussen Kalden en Appel, die uitliep op een gerechtelke vervolging. Appel beweerde, dat Kaldeu hem belette zijn eigen koorn dat op Kaldens land gespoild was, daarvandaan weg te halen, "dat zijn Eerw. daarinne met hem Appel handelde als een schurk, dat hij door zijn Eorws. gedoente Als gerineerd en zeer groote schaade was toegebragt, door 't eygenen van zijn Appels koorn, 't welk een predikant uiet betaamde, verder dat hij Appel op alle bcdenkelijke wijze en maniere van zijn Eerwe. daar af Dec, 1705] DIARY OF ADAM TAS 89 and one of pope Calden's. Calden's slave reported there was a parcel of his master's corn washed away that stood in a certain valley, hence his riding to the Cape for to advise the Levitical old hypocrite. Appel had also lost a deal of corn with the water, a melancholy business altogether. They tell me too there is a quantity of sheaves of corn of Mr. Guilliam du Toit's washed away with the flood. This morning Arnoldus with our man Jacob on horseback to Coetze's. Toward noon Mr. Greevenbroek come home, and declared he was slept two nights in the church, a fantastical whimsy. In the afternoon the water dropping fast. I wager There is many a man will long remember this two days' rain in the very middle of the dry season, this being a mighty uncommon thing, such as I doubt if ever before it be so befallen. Am also told that with the heavy rains Mr. Mahieu, the sick-discomforter, has had a deal of damage done to his new house, and do put the same at a round $1000, wherein I vow he do not lessen it. They say there is a chimney or two, besides an oven, fallen in. Monday, the 28th. Calm morning, and pleasant. They told me this forenoon that at Vérgelegen, the Governor, his spacious seat, there was with the rain aforesaid a great outhouse fallen in, the which is said to have cost 4 or 5 Hottentots their lives, also some sheep perished. In the afternoon, being at Hans Contreman's, was told how presently at the Cape some resistance zoude neemen, under dicrgolijke blasphemus worden meer. (I.e. Justit, Attestatiiu, 1706.) De storm moet heeig gewoest zijn. Hot dagregister in 't Kasteel gehouden, spreekt ook van de "gweldige tempest," en do stortvlocd van regen, die crbij viel. Later word er berokeud, dat den derde van de oogst erdoor vernield was. 90 DAGREGISTER VAN ADAM TAS [Dec, 1705 Zijncle, wierde raij verhaald als clatter thans aan de Caab, door eenige quaadaardige of liever onkundige menschen op een vervloekfce galbittere manier van Oom Husiiig wierde gesprooken, onder andere wierde van hem gesegt dat hij een Landverrader en bederver dor Ingeseeten was, en terwijl datter nu nieuwe slagters aangesteld waaren, wierd er zeer geschimpt op de meenigte van zijn vee, waar van gezegt wierde dattet de kraijen nog zouden opvrecten, en dat hij nog een arm man zoude werden en diergehjke hondsvots of schobbejaks Taal meer, wijders wierde van hem gesegt, dat Oom een quaad deender of quaadstooker aan de Caab was, en van mij zeijde men dat ik sulx aan Stellenbosch was, alle welke Laster Hjke uijtstrooijsels en tastelijke onwaar-heeden alleen uijt den kooker van den gouvernr: komen, om de menschen tegens Oom Huzing en mij op te hitzen, immer zoude die eervergeeten vend ons gaarne van kant helpen zoo 't hem anders doenhjk was, die vervloekte Tijran heeft de Inge-seetenen zederd eenige jaaren op een ongehoorde manier gedrukt en geplukt, datze bijna baloorig zijn geworden, nu soekt die onbeschaaden schendbrok de sehuld van zijn hals af te schuijven en mannen van een ongehoorde manier een smette aan te wrjven, O Tijden! O Zeden! dog de regtvaardige God mag men hoopen zal 't quaad eens op des bazen kop doen nederdaalen, en niet toelaten dat de Vro omen langer ordrerdn worden. De gepasseerde nagt is ons Coorn op het land over end gezet om te drogen, ook is er een partij Coorn van de halve Coornhoop afgenomom om te drogen, dezelve zal vervolgens in 't geheel werden afgenomom. dezen avond is hier ten huijse een ledig half aam gebragt van den Landdrost, ten einde om 't hem met wijn gevuld weder toe te zenden, mij wierde vertelt dat den Landdrost met de gecommitts: was buijten gekomen, de Gecommitts: waren Mr. Verzeijl en Abm: Overneij. Deze uitbarstiag toout, hoe sterk de gevoelens tegen de Gouverneur reeds waren. Kolbe geeft ons een levendige schilderiug van die tijd, toen de gehele bevolking in twee kampen verdeeld was, — de vrijburgers eu de van der Stelsgezinden. De Gecommitteerden waren ambtenarcn uitgezonden "tot het op neemen malicious or rather ignorant persons did cry out upon my uncle Husing in damnable bitter strain; among other things was said of him that he was a traitor and subverter of the settlers, and now there was new slaughterers set up, they did mightily rail upon the multitude of his cattle, saying that the crows should yet have their fill of them, and that he should yet be a beggar, and more such lewd and scurrilous talk. There was further said of uncle that he was a malefactor or treasonmonger at the Cape, and of me they said I was another such at Stellenbosch, all the which sklanderous noisings and palpable falsehoods do surely come from the Governor alone, for to incite the people against my uncle Husing and me; indeed the dishonored wretch would joyfully be free of us if he but could; the Dedicated to the tyrant, for years he hath been flouting and fleecing the settlers after such fashion as was never heard, so as they are grown nigh distracted, and now the brazen-faced blasphemer do cast about for to off-load the blame from his own shoulders, and for to smirch and foul honourable men in such a sort. O temjora! O mores! Yet may we hope the God of righteousness will one day bring down upon the tyrant's head his own wickedness, nor suffer the righteous longer to be afflicted. Last night, our corn in the fields turned over for to dry, also a parcel of corn removed from the half-stack for to dry, and the whole to be so removed in due course. This evening an empty half-awm came from the landdrost, for to be filled with wine and so sent back. Was told the landdrost was come abroad with the commissioners; the commissioners were Mr. Verzeijl and Abm. Overseand. Deeser landen vrije ingezetonen goedercn, en verdero ofEecten van beestiaalen, haar gezaaijde, en ingezameldc granen, na de jaarlijxe uzantie." (Dagregister van 't Kasteol, 28 Dec. 1705.) Volgens deze opgaven moesten dan de boereu de tieudou aan de Compagnie afgeven. DuKjHilai den %)('. S'morgens aangenaam weer, dezen morgen quam Mr. Vorzijl hier, kort hierna Mr. van der Bijl en Mr. Elberts, met wien ik na Stellenbosch ben gereeden, wij namen 't halfam 'yijn meede voor den Landdrost, nadat we een wijl op Stellenbosch waren geweest zoude de molen verpagt werden, dog men zag op de verpagtplaats wijnig menschen, nadat de molen door de boode opgevijlt wierde, is het trekgeld door Mr. Appel getrokken op f. 1000. — zoodat de Heemraden de molen 'Yeder aanhaar hebben gehouden, wijders wierde door den Landdrost een brief geopent waar uijt men vernam dat Jan Elbertsz en Hans Conterman tot heemraaden waren aangesteld in plaats van Ms. du Toit en van der Bijl, hierop wierde de nieuwe heemraaden geluk gewässert. Ondertiisschen ben ik met den Landdrost na hujs gereeden, denzelven bleef neevens Mr. Verzijl bij mij ten eeten. des namiddags quam Mr. Overneij ook hier, tegen den avond zijn we met elkanderen na 't huijs van Mr. van der Bijl gewandeld na een uiir a twee zittens aldaar stapten we weder na hujs. nadat we met elkanderen gegeeten en gedronken hadden begaven de Vrunden zig ter nagtrust. JANUARIJ, 1706.3 ... zijn door de overfelle wind aan 't dak vrij wat beschadigt, ten neegen uuren is den Landdrost neevens de Lieve Nonje Coetse en Mr. Verzeil na Stellenbosch gereeden, mijn vrouw heeft haar een paard geleend, on dertussen heeft het bij buijjen nog al geduurig geregent, God betert, zulks is seer slegt voor 't koorn, dat op 't velt legt, Mr. Appel heeft hier heeden i am wijn laaten haaleu, en is in persoon hier geweest met Mr. du Toit, dog zijn na 't drinken van twe glaasen wijn na Stellen- bosch gereeden. des namiddags quamen de Messrs. van der * D.w.z. de molen werd dus niet verpacht, daar 't hoogste bod (flOOO), niet voldoende geacht werd. 't Trekgeld, ook strijkgeld of plok genoemd, was een premie aan de meestbiedeude bij de opveiling uitgereikt. - Vgl. boven, bl. 79, noot. Er is hier een leemte in 't Hs., dat in 't nieuwe jaar (170G) met deze woorden Dec, 1705-Jan., 1706] DIARY OF ADAM TAS 93 Tuesday the 29th. Pleasant morning. This morning put in Mr. Verzijl, and by and by Mr. van der Bijl and Mr. Elberts, and I with them for to drive to Stellenbosch, we carrying with us the half-awm of wine for the landdrost. When we had been a time at Stellenbosch, there came up the lease of the mill for to be rouped, but no great company that I could see upon the ground. Upon the officer putting up the mill, the premium fell to Mr. Appel, and that at £1000, so as the council do again keep the mill themselves. Further, the landdrost did open us a letter from which we learned Jan Elbertsz and Hans Conterman was made councillors, in room of Messrs. du Toit and Van der Bijl; whereupon the new councillors complimented. Meanwhile, with the landdrost to ride home, that staid and made dinner with me, together with Mr. Verzijl. In the afternoon, come Mr. Overnej also, and toward evening we to walk in company to Mr. Van der Bijl's, and there did sit an hour or two, and so to step back home again, and eat and drunk together, and so our friends to rest. JANUARY, 1706 ... on the roof a deal damaged with the exceeding furious wind. At nine o'clock the landdrost to ride to Stellenbosch, with our dear Miss Coetse and Mr. Verzeil, my wife lending her a horse. And meantime, showers of rain nigh even on —God mend it — for mighty bad it is for the corn laying in the fields. Mr. Appel sent here today for 'half an hour of wine, and himself put in with Mr. du Toit, but after two glasses of wine they rid to Stellenbosch. In the afternoon, put in Mr. van der Heijden and Mr. beglügen van der Heijden and van 't Hs. te ordelen, is de hiaat aan vernieling of verwaarlozing toe schrijven. Van hior is de kopie in een andero hand, en dus door een andero ambtenaar, afgeschreven. Niet alleen 't bandschrift zelf, maar look de schrijfwijzG toont, dat bier een andere kopiist aaia 't werk is : zoo scbrijft deze, b.v., "noojd," "Buijjen," ouz. DAGREGISTER VAN ADAM TAS [Jan., 1706 Ile iden en Appel hier, die een wijnig hier vertoefden en toen met elkanderen na 't huijs van Mr. van der Bijl zijn vertrokken. 't heeft deesen namiddag geduurig weeder gereegend en gedondert, endet wäyen van de Z.O. wind, 't heeft deesen nagt ook nog al bijjjen gereegent, des avonds quam Mr. Overneij hier, hij bragt de groetenis van den Landdrost en Verseil, en bleef 't mijnen huijse eeten en slaapen. Diesdär den 5c. s'morgens betoogen kigt met N. wind, 'fc reegende nog al bij buijjen, deesen morgen is Overneij met zijn pakje onder den arm na Stellenbosch gewandelt, hij seide datse deesen dag van meening war en na Draken stein te rijden om aklaar op te neemen, 't begon deesen voormiddag weeder wakker te reegenen, onder 't geblaas van de N. wind, een droevige zaak voor 't koorn dat nog op 't velt legt, 't heeft reeds een vervaarlijke reegen gehad, en so dra is 't niet droog geweest of 't begint al weeder te reegenen, dit is iets ongewoons, dat bij menschen geheugen in 't hartje van de droog tijd, noojd is gebeurd, des namiddags isser bij buijjen weeder veel waater gevallen, zo dat de r Elevier wäker begon te groen, op dato is Jannetje 't vrouwtje van Willem Nel van hier na huijs vertrokken, ze is hier ruijm jjf weeken geweest. Woensdag den Gen. s'morgens de wind O. met betrokken lugt, 't heeft den voorigen nagt nog al wakker geregent, en 't gelijkt nog na geen ophouden, 't scheijnt dat het weer tot geen bedaaren kan genaaken, de goede God zij ons genaadig, nauweilijks hadde ik dit geschreven of 't begon weeder te reegenen, men zal selden zien dattet in de reegentijd met een Z.O. wind reegend, thans reegent het met alle winden. deesen voor-middag ben ik in geschap van Mr. van der Bijl, van der Heiden en Appel na Drakenstein gereeden, wij reeden op de Post van Mr. van der Bijl, alwaar we's nags ons verblijv namen. Deze post was de zg. Babiloniese Toren, op weg naar de Paarl. De samenszweerders zijn aan 't zoeken uaar ondertekenaren voor 't Klacht-schrift. Jan., 1706] DIARY OF ADAM TAS 95 Appel, and stayed a short while here, and so left for Mr. van der Bijl's in company. This afternoon incessant rain again, and thunder, and the S.E. wind a-blowing; also some tolerable showers in the night. In the evening come Mr. Overneij, that carried compliments from the landdrost and Verseil, and stayed at my house for to eat and sleep. Tuesday the Bijl. Dull morning, with N. wind, and some rain in showers. This morning Overneij to walk to Stellenbosch with his bundle under arm. He said they purposed for to ride this day to Drakenstein, there to take inventory. This forenoon a brisk rain set in again, and the N. wind blowing, a melancholy business for the corn still laying in the fields. A monstrous deal of rain it hath had already, and things is scarce dry before it do come on to rain again. This is a thing beyond the ordinary, that within the memory of Man is never happened in the heart of our dry time. In the afternoon, a main of water fell again in showers, so as the river is begun to come up briskly. This day, Jannetje, wife of Willem Nel, is left us for to go back home, and has been here a full five weeks. Wednesday the 6th. Cloudy morning, with E. wind. A tolerable brisk rain overnight, and still without a sign to stop. It does seem the weather can in no wise incline to moderate. The good God be merciful. Hardly had I writ these words but it began to rain again. With a S.E. wind it is seldom one does see rain even in the rainy season, but Lord! in these days it do rain with every wind. To Drakenstein this forenoon in company with Messrs van der Bijl, van der Heijden, and Appel; we rode to Mr. van der Bijl his station, and there lodged the night. DAGREGISTER VAN ADAM TAS [Jan., 1706 Dondorf, den len. s'morgens aangenaam weer en seer warm, deesen morgen is Mr. van der Bijl na Rietbeeks Kasteel greeden, korfc daar na namen wij de rijse ook weeder aan, wij gerakten aan 't huijs van Mr. van der Lit, daar wij wel wierden onthaalt met drank, van daar reeden wij na 't huijs van Matthijs Gref, waar vonden we de taf. el gedekt en gingen meede aansitten, dog alles watter in huijs was, was bijna dronken, na een wijl daar gezeeten te hebben, zijnwe voort gereeden. Aan 't huijs van Mr. van der Bijl koomende vond ik daar mijn wijf nevens Kaatje Kloete, die Juffr: van der Bijl waren bezoeken, teegens deu avond ben ik met haar na huijs gewandelt, zij logeerde deesen nagt t' onsen huijse. — op dato heeft Mr. van der Bijl zijn goed opgegeeven, 15 m. Tarwe gezaajd 90 gewonnen, 5 m. rog gezaajd 25 gewonnen, 135 beesten groot en klijn, 1000 schaapen, aan deese opgeeving kan ik zieu, dat ik meer als de helft te veel hebbe opgegeeven.'-^ Vrijdag den 8en.'s morgens warm weer, deezen morgen ben ik nevens mijn vrouw, Kaat Kloete en Juffr. van der Bijl na 't huijs van Mr. van der Heiden gereeden, Mr. Appel en sijn vrouw quaamen ook daar, teegens den middag met Mr. van der Heiden voor de deur zittende, hoorden wij aan de Caab wakker schieten, mij wierde verhaald datter's morgens vroeg ook al geschooten was, en dat de gouverneur van sijn hofsteede al vroeg na de Caab gereeden was, men gist dat het Engelse zullen zijn. tegen den avond ben ik met mijn geselschap weer Nu huijs gerenden, men is op dato sterk bezig geweest met koorn bij huijs te rijden, deesen avond is Kaatje Kloete ook weeder na huijs gereeden. Saturdarj den 9en.'s morgens was de wind Noordelijk met betoogen lugt, 't scheen of het weer al weeder wilde veranderen, 'Greef heeft bij die gelegenheid getekend. Later trachtte de Gouverneur Tas an te wrijven, dat hij Greef verleid had, terwijl deze dronken was. Tas kon echter bewijzen, dat Greef heeft goed wist, wat hij deed, en vanzelf fel tegen de Gouverneur gekant was. (Inter, van Tas, Vraag 90, vgg.) De opgave, door Tas zelf gegeven, was als volgt: Soonen een, dogters een, slaven 14, slavinnen een, slave meijsjes 2, paarden 6, ossen 48, koeijen 36, Jan., 1706] DIARY OF ADAM TAS 97 Thursday, the 1st, Pleasant morning and mighty warm. This morning, Mr. van der Bijl to ride to Rietbeek's Kasteel, and presently we too forward on the road, and come to Mr. van der Lit's, where well bestowed with drink. Rode from there to Matthij's Green, where we did find the table dressed, and went for to sit down with them, but Lord! the entire company was wellnigh drunk. Sate there a while, and so forward again, and coming to Mr. van der Bijl's did there discover my wife with Kaatje Kloete, that was come to visit Mrs. van der Bijl, and so toward evening to walk home with them, she lodging the night with us. This day Mr. van der Bijl presented his return: of wheat, 15m. sowed, 90 reaped; rye, 5m. sowed, 25 reaped; bestials, large and small, 135; sheep, 1000. From this return I can perceive I have made mine own more than the half too big. Friday the 8th. Warm morning. To ride this Morning with my wife, Kaat Kloete, and Mrs. van der Bijl to Mr. van der Heijden's. Mr. Appel and his wife come thither also. Toward mid-day, sitting with Mr. van der Heijden before the door, we did hear brisk firing at the Cape. Was told there was firing early in the morning also, and the Governor was posted betimes to the Cape from the homestead. They suppose it will be English. Toward evening to ride home again with my company. This day powerful busy leading corn. This evening also Kaatje Kloete ridden home again. Saturday the 9th. Dull morning, with northerly wind. 