Een bliksemschicht der XIX eeuw
Charles, Rudolf, editor
Aangevangen de werken te bestuderen van Descartes, die toen in Holland in de hoogste achting stond. Zijn geest drong echter verder door, verscheidene zijner vragen bleven nog onopgelost, en ofschoo hij zich voor een groot gedeelte de methode van Descartes eigen maakte, voldeed zijne leer hem toch nog op verre na niet. Het geloof zijne vaderen had hij tengevolge zijne ernstige studie ten eenenmale afge-schud, en hij schroomde niet openlik voor zijne gevoelens uit te ko men. Dit baarde groote bezorgdheid onder de Israeliten, die in een tijd toen de Christenen zich in allerlei secten verdeelden en van de’ eene tot de andere overgingen volstandig aan hun geloof getrouw en met elkander verbonden bleven. ij trachten hem door redeneringen van zijne dwaling terug te brengen, zij boden hem een jaargeld aan van f 1000, wanneer hij zijne denkbeelden voor zich behield; doch te vergeefsch; toen ruidden zij eenige dweepers tegen den wijsgeer op, en op zekeren dag de Synagoge verlatende, werd hij verraderlijk aan-gev Allen en met een mes verwond. Door deze vervolgingen gebrächt scheidte Spinoza zich openlijk van de Israclitische godsdienst af, weshalve hij in 1660 plegtig door de Synagoge in den ban werd gedaan. Zijnne vrienden en bloedverwanten sloten terstond hunne deuren voor den verworpeling, slechts weinigen und der deren verworrenen verworrenen wisten den man te waarderenm en durfden op eenen vertrouwelijkken voet met hem te verkeeren, zijnne vijanden trachten hem op alle mogelijk wijzen verdacht te maken, en als cen gevaarlijk mensch voor de openbare rust voor te stellen, mij wendde zich toen tot het bestuur der stad Amsterdam en riep zijnne bescherming in; doch, hoezeer Holland alreede eene schuilplaats begon te worden van de vrije gedachte en de vrije denkers, werd hem niet alleen geene bescherming verleend, maar hem werd zelf aangezegde de stad en haar grondgebied zoo spoedig mogelijk te verlaten. Baruch of gelijk hij zich toen begon te noemen Benedictus Spinoza verliet dus Amsterdam, en vestigde wich met der woon te Rhijusburg bij Leyden. In 1664 vert Rok hij naar Voorburg, en niet lang daarna gaf hij gehoor aan het verzoek zijner vrienden, die inmiddels zcer talrijk waren geworden, en koos’s Gravenhage tot zijne vaste verblijfplaats. ada,” zeet Matter, 1) terwijl hij geheel den karakterschets van Bayle beaamt, # Bayle had er nog bij kunnen voegen, dat er nimmer een yeetrouwer vriend, nimmer een belangeloozer mensch geleefd heeft.” De Keurvorst van den Palz de deed hem door den Heer Fabritius eenen rief schrijven, en hem het professoraat in de wijsbegeerte aan de hoo- yeschool te Heidelberg aanbieden, doch hij weigerde omdat hij alsdan le uitingen zijner gedachten binnen eenen zekeren grens, hoe ruim ook, iad te beperken en hij volkomen vrij wilde zijn en blijven. (Wordt vervolgd). 4) Histoire des doctrines morales et politiques des trois derniers sitcles, Vol. Il, p. 373. MAANDELIJKSCHE KRONIK. De vrije gedachte wint hand over hand meer veld in Holland. Het sechrikbeid dat de geestelijkheid langzamerhand uit een woord had ge-youwd, begint in nevel te verdijken. Nadat de gewonte trapsgewijze roor velen de scherpe omtrekken vlugtiger had doen worden, kwam de nieuwsgiericheid, trad op het gewaande spooksel toe en ondekte het sedrog. ‘Terwijl de geloofspartij in haren ijver om ons verdacht te naken de voorzigtigheid dikwijls uit het oog verlicst en door den strijd dien zij openlijk tegen ons voert, bij menigen welgezinde de witting voor eene aldus verdedigde zaak doet verliezen en bij anderen le nieuwsgierigheid of den lust tot onderzoek doet geboren worden, rachten wij van onze zijde zoo veel mogelijk door wapenen te strijden avardig als onze zaak, en voortdurend voedsel te geven aan die aieuwsgierigheid, die lust tot onderzoek, die onze sterkste bondgenoot ‘s. Onder de vele groote mannen met wie wij allengskens in briefwissing waren getreden, behoorde in de eerste plaats de Luther der XIX "Xeuw, de beroemde stichter van het Duitsch-Katholicismus, Johannes Ronge. Reeds sedert langen tijd had ons oog zich op hem gevestig, us cen man wiens medewerking tot de ontwikkeling van het humanis-tische beginsel in Nederland van een onschatbare waarde voor ofi® zou zijn, wiens tegenwoordigheid in ons midden op eenmaal alle wallen der verbeelding zou omverrukken, waardoor de orthodoxie getracht had de nieuwsgierigheid te kunnen magteloos maken of het vrije on derzoek te kunnen afschrikken. Gelukkiglijk evenaarde ossi voor de zaak in het algemeen, ons plaatselijk belang, en reeds in dem loop van het vorige jaar kwam hij onze vurige wenschen te gemoet, door ons de toezegging te geven van een bezoek in den loop van dezen zomer. Jin aan deze belofte is thans voldaan: Johannes Ronge is in ons midden, de held der eeuw heeft zich aan ons hoofd ge-steld, — doch loopen wij de gebeurtenissen niet vooruit." Den 22sten Juni 18. van Londen vertrokken, ontvoie hij den volgen den dag te Rotterdam zijne gade en twee kinderen, die van Hamburg) wenig, en begaf zich met deze den 24sten naar Scheveningen. Den 29sten dezer werd aldaar het van wederzijds gelijktijdig geuite voorstel aange-nomen en bepaald dat de Heer John Ronge op Zondag den 114 Julij in de Vereeniging de » Dageraad” een spreekbeurt zou vervullen. Wij plaatsten terstond eene voorloopige uitnoodiging en weldra waren een zestigtal handteekeningen op de bij schrijver dezes nedergelegde lijst ter bijwoning dezer vergadering, gesteld. Alles liet zich aanzien dat ons, gewone lokaal te klein zou worden en wij zagen naar eene grootere zeal rond. Inmiddels werd door den Heer Ronge, die ons den 8sten. alhier een bezoek bragt, in het belang der zaak, ten einde ook hen te vreden te doen zijn, die nog kinderlijkk genoeg waren om voor de vereeniging den ouden angst te koesteren, voor het “duiveltje in het’ doosje,” besloten, de door hem te houden Vordragten van het alleen Te doen uitgaan, weshalve hij alle te maken kosten voor zijne rekening nam, en de verdere aankondigingen zelf onderteekende. Laatstleden Zondag had de eerste voordragt plaats in het lokaal Diligentia, in de Kalverstraat, Ofschoon het bekend gesteld was, dat de Spreker eerst ten elf ure zou optreden, was het nog geen tien geslagen of de toe- hoorders vingen aan zich voor het gebouw te verzamelen. Ten half elf ure werden de deuren voor het publiek geopend en toen, op den bepaal- den tijd, de Heer Ronge optrad en bij gebrek aan meerdere ruimte de verdere toegang moest geweigerd worden, overzag hij, als spreker een gehoor van 350 personen, blijkens de karten door ons aan de binnen- tredenden afgegeven. De tribune was met een tapijt gedekt. Op de tafel voor den redenen waren zes vazen met bloeijende heesters, in twee rijen gesteld, en op eene tafel achter hem prijkten eenige andere grootere bloemgewassen, betgeen in de werkelijk smaaakvolle en vrij goed verlichte zaal een bekörlijk effect maakte. De heer Ronge zelf met zijne mannelijke, hoe-zeer wel wat kleine gestalte, zijn lang hoofdhaar en zwaren baard, wier zwarte kleur zeldzaam afsteekt bij zijne lichtblaauwe oogen, en zijn fier edel gelaat, verhoogden den indruk van die frischheid en kracht die de nieuwe hervorming zoo ruimschoots kenmerkt, zoo in haar doel, als hare werking, en die ook hier de sombere ternedergedrukt-heid der overige eerdiensten door eene blijde, fiere stemming verving. Achter den heer Ronge hadden twee zijner vrienden plaats ge-aomen. — Nadat de redenaar eene toewijding, of, wanneer men het soo gelieft te noemen een vrijzinnig gebed uitgesproken had, en tot voorordragen zijner rede was overgegaan. Entstand er eenige bewegung, order de overigens stille en vreedzame toehoorders; een niet ynanzienlijk getal nieuwsgierigen die in het aanschouwen van den be- ‘oemden man hunnen wensch voldaan zagen, of die de Duitsche aal misschien niet genoeg magtig waren zijne voordragt te volgen, rerwijderden zich met eenigzins onbehoorlijk gedruisch. Dit inci- lent hernieuwde zich een weinig later, doch de spreker wachtte een yogenblik tot dat de rust hersteld was en had het genoegen in: het ‘erder rustig voordragen zijner rede de overtuigende bewijzen te zien lat hij in een land sprak, dat ten allen tijde de bakermat der vrijheid is fewest, en dat de vrijheid van spreken nog immer weet te eerbiedigen. Ye inhoud van deze eerste voordragt, die des nachts vertaald, onder het litspreken afgedrukt en gebrocheerd, en tegen twaalf uur toen de vergängerungen in het lokaal zelf reeds e verkrijgen was, komt hoofdzakelijk op het volgende neder: Spreker begroet zijn ne hoorders als geest- en stamverwanten, bereid het otspoor der voorvaders te drinken. Hij schetst in korte trekken zijn yerken en het onthaal, dat het te beurt gevallen was. Hij gaat naof eene 'ervorming, zoowel in het algemeen als bij ons in het bijzonder nood-aklijk was. Hij beschouwt alle bestaande godsdiensten in hunne ge-chiedkundige opvolging en hunnen wederkeerigen invloed als doelmatig; 'och het gelöt aan bovennatuurlijke openbaringen, aan de uitsluiting, 'aaruit voortgesproten, als betreurenswaardig. Hij spreekt vlugtig over 'e ontwikkeling van het Godsdenkbeeld. Hij schildert het Christendom, aamelijk in zijnen volkomen, of Paulinischen vorm, in zijn dri e kaktters, n.l. Joodsch, Grieksch en Romeinsch. Hij vergelijkt het Mo- aische scheppingsverhaal met de ontdekkingen der sterrekundigen. Hij erwijst op Giordano Bruno, als de eerste martelaar voor een verhevener ‘odsbegrip, en geeft in een paar woorden een voorstelling van den God er vrij-denkenden. Hij eindigt met een aanhangsel tot het gesprokene dcor den Heer tonge de grondbeginselen voorgezeten en verder toegelicht van de Hu- aanistische Vereeniging, door hem in 1852 te Londen gesticht en nog teeds voorgezeten. Zietdaar den hoofdinhoud van deze eerste rede, die Zondag den 18de" .k. door eene tweede: de inrigting der vrije gemeenten” en misschien og door eene derde over het » Froebelsche Opvoedingsstelsel” zal ge- olgd worden. Behalve deze voordragten, door den Heer Joh. Ronge, s het niet onwaarschijnlijk, dat er ook nog eene conferentie voor dames ‘al gehouden worden door zijne gade, Mevrouw Bertha Ronge en even- vens over het » opvoedingsstelsel”. Deze beminnenswaardige vrouw staat e Londen niet alleen aan het hoofd van eene » Kinder-garten”, maar Gelenheid zoo duidelijk onder de leden der Vereeniging doorstraalde. Wanneer de uitkomst na het houden der twee of drie redevoering aan de verwachting van den heer Ronge en de onze beantwoordt, dan — doch loopen wij de gebeurtenissen niet vooruit »zoo menig, dien ¢ hoop bedroog.” Daarover dus waarschijnlijk nader in het aanstaan nummer van dit maandwerk. De rede van den heer Ronge is het gesprek van den dag, en d’ is hoofdzakelijk nog verhoogd doordien eene ontelbare menigte bezoeke} wegens plaatsgebrek heeft moeten afgewezen worden en eenen geruime: ' tijd lang zich voor het lokaal bleef verzamelen, waardoor de opmerk zaamheid der voorbijgangers in hooge mate werd gaande gemaakt. W zullen inmiddels trachten voor de voordragt van Zondag a, s. een grootere zal te bekomen, daar het wel te verwachten is dat de of komst alsdan niet minder talrijk zal zijn. 4) R. Cs MEIJER. 4) Behalve bovenvermelde redeyoering is Zondag 1.1. ook nog in het licht vei schenen: » Rede iiber das Neue Marien-Dogma des Papstes Pius I[Xten, gehalten i London vor der freien religidsen Gemeinde daselbst, den 28sten Januar 1855, yon xt HANNES RONGE. Preis f 0.25 im selbstverlage des Authors, Amsterdam R. C, Meijer d°, F, Gist. nnn DE BRIEVEN BUS. De heer G. W. van der Voo te Rotterdam verzoekt mij wit ZK naam allen leden der Vereeniging ~de Dageraad” gratis aan te bit den één exemplaar van het onder ZEd. redactie verschijnend tijdschri vde Lichtstraal,” afl: 2/8. H. H. die van dit aanbod wenschen 1 profiteren, gelieven franko bij mij het hun Ed. toegedachte exemplas aan te vragen en in ontvangst te doen nemen. De heer van der Voo is boos over mijn stuk 7 Rotterdam ontwaak, ZEd. heeft in den grond ook rede daarvoor, ik erken het gul, en i verzoek dus mijnen lezers vriendelijk voortaan dezen titel te lezen alsof er stonde » Rotterdam ontwaak! — behalve de heer G, W. va der Voo.” Wederkeerig moet ik ZEd. echter verzoeken eens opletten den naam te lezen onder het stuk gesteld, dan zal ZKd. zien dat de: niet is Rudolphe Charles (Rudolf Charles is waarschijnlijk hiermec bedocld) maar wel R. C. Meijer. Tk vernam dezer dagen tot mijne verwondering yan verschillenc 44 Kanten dat er een naamlooze open brief aan mij gerigt in het licht _verschenen was, en sedert cenigen tijd vrij algemeen circuleerde. Ik was begeerig dien toch ook eens te lezen en thans nu mijn wensch vvervuld is, acht ik het voor de zaak der vrije, onbevooroordeelde ge- dachte wel de moeite waard, zoodra mijne bezigheden mij zulks slechts eenigzins veroorloven, een werkje te schrijven en uit te geven, dat zoo duidelijk mij dit mogelijk is mijne denkbeelden tegenover die mijner '400 eenzijdige beoordeelaars plaatst. Ik zal zoo vrij zijn, volgens mijne ‘vaste gewoonte, het eerste den persoon aan wien mijn werk zal gerigt ‘zijn, hoewel onbekend, beleefdheidshalve een exemplaar aan te bieden. BR, C. MEIJER. DE BOEKERMW. Inhoudsopgave van Vrijzinnige Tijdschriften. ‘DAS JAHRHUNDERT. 3 Juli. Die Philosophie der Gerechtigkeit III. — Zeit- _ Glossen. — Dr. Fr. W. Heidenreich. — E. Meyen, Erinnerungen an Byron und Shelley. ‘Die natur. 9 Juli, K. Muller, Zur geschichte der Paraffinfrage. 11, — F. W. Griiner, Uber den Hinfluss heissfliissiger gesteinsmassen auf die Erdo- berflache. I. — Moritz Hess, Geschichte und physische Beschaffenheit un- _ seres Planetensystems. II. ‘DER DIssIDENT. 25 Juni. Ph. Krebs, Fiir eine freichristliche Liturgie. — Ph. Krebs, Friedrich der Grosse in seinem Verhiltnisse zur Religion, — Dr, Brugger, Leibnitz, ete. ete. THE REASONER. 30 June. G. J. Holyoake, The five nights’ debate in York with Ths, Cooper. — The black bag Controversy. — Newspaper and other notices of the debate. — etc. ete. LA REVUE TRIMÉTRIELLE. Juillet. EH. Greyson, Villageois et Citadins. — Th. de Vance, Souvenirs d’Amérique. — Ch. le Hardy de Beaulieu, Du Salaire. — De Potter, Un Auguste attat. — J. B. Langlois, Le Mouvement flamand au point de vue politique. — Ad. le Hardy de Beaulieu, Du meilleur Systeme de défense nationale. — Ad. Matthieu, Vere rubente. — L. A. Warnkenig, Documents nouveaux sur le régne de Philippe II en Belgique. — EH. van Bemmel, De l’Origine des langues romanes. — D. Sotiau, Badauderie. — J. Delboeuf, Aux habitants de ", — C. Michels, fils, La Conférence de la Souris. — Ch. Potvin, Revue philosophique. — J. B. E. Husson, Revue Scientifique. — E. van Bemmel, Chronique des Conférences. — Id. — Un effronté plagiaire. — Revue Littéraire. “DE DAGERAAD. 1 Julij. Godsdienst, geene Speculative Wijsbegeerte. — Het Nieuwe Testament en de Talmud. — Is een zondvloed, zoo als deze door den Bijbel geleerd wordt, ooit mogelijk geweest? — Hoofdpersonen op het, wereldtooneel, in betrekking tot Den Bijbel beschouwd.— De onnadenkende menigte. — Teekenen des Tijds. — Ingezondene stukken. — Boekaankondiging. DE TIJDGENOOT OF HET GEBIED DER REDE, 15 Julij. Mevr. J. P. d’Héri-court, De Vrouw volgens het Christendom. MENGELINGEN. 28. DE MAAGD MARIA EN DE HEILIGE BERNARDUS. De Heilige Bernardus had eene groote veering voor de Maagd Maria en zeide nimmer zijn Salve Regina op, of hij maakte drie kniebuigingen bij de woorden: 0 Clemens, 0 Pla, 0 dulcis Virgo Maria. Op zekeren dat hij als oudergewoonte zijne getijden opzeide en tot het o Clemens genaderd, zijne eerste kniebuiging maakte, zag hij het beeld der Heilige Maagd, waarvoor hij zich nederboog, eene diepe neiging voor hem maken, en hoorde hij het tot hem zeggen: Salve Bernarde. De Heilige vervolgte en zeide 0 Pia en boog zich weder; waarop ook de Maagd haren groet herhaalde en nogmaals sprak: Salve Bernarde. Daarop zeide de man Gods o dulcis Virgo Maria, boog zich voor de derde maal en de Maagd die voor haren dienaar niet in beleefdheid wilde onderdoen, neeg andermaal en sprak: Salve Bernarde. Medul. Vit. S. Bern. item cuRYSOST HENRIQ. in fasciculo 8S. S, Ord. 8. Bern. 29. WONDEREN VAN CHRISTUS VOLGENS DE ARABIEREN. Al Beidawi, een Arabisch Sehrijver, zegt dat Christus eene roode tafel van tusschen twee wolken naar omlaag deed komen, waarop allerlei geregten stonden en onder an-deren ook een schoongemaakte en toebereide visch, druipende van olie, met zout a An den kop, zijn aan den staart en kruiden geheel rondom gesteld. Deze visch durch die tegenwoordigheid zijner volgelingen weder in het leven komen met de schubben er op, waarna hij hem in den gekookten toe stand terug bragt, er 1300 menschen van de vorelse enten tot zij verzadigd waren, terwijl de visch nog altijd in zijn geheel bleef, even als te vorelse. De tafel steeg daarop weder naar den hemel, maar kwam veertig dagen achtereen geregeld tegen den tijd van het middagmaal naar omlaag; zij die aanzaten waren allen arm of gebrekkig en werde allen genezen. De tafel kwam het eerste naar beneden op eenen Zondag, hetgeen dereden is waarom deze dag voor heilig gehouden wordt. Henige menschen werden in varkens veranderd, om dat zij dit wonder niet wilden gelooven. 30. VROME KRAAJEN. De legende zegt dat St. Vincent aan de Kaap vermoord en zijn ligchaam in eene boot naar Lissabon overgevoerd werd. Het werde vergezeld door verscheidene vrome kraijen, die, na de begravenispleg-tigheid bijgewoond te hebben, vertrokken en den moordenaars de oogen uit-pikten. 31. PROTESTANTSCHE BISSCHOPPEN. De eerste protestantsche bisschop was Anna Boleyn, die van Hendrik VIII de voordeelen aan den zetel van Durham yverbonden, gedurende een jaar lane ten geschenke ontving, mits zij de geboden hield. 32. DRIEEENHEID. De uitdrukking drieénheid werd het eerste gebezigd door Tophilus van Antiochie, in het jaar 150. Uitgave en redactie van R. ©. MEIJER, Vijgendam, J 628, te Amsterdam. No, 8. AUGUSTUS 1858. HET VERBOND DER VRIJE GEDACHTE. DE NATUURWET. DE ZEDEWET. Aantrekking, - Beweging. - Ontwikkeling. Lielde, - Licht. - Veredeling. Pag. Pag. De Menschheid leeft!....... 113. Maandelijksche Kronijk...... 128. Officiéel gedeelte van 1 de Dageraad 115. De: Brievenbusi 2.1. sey cen see 127. Wetten en Grondbeginselen.... 116. Men gelingen pinnck-.shclenciy ie 128. De Menschenleben, Leicht! (Openingswoorden, 16 Maart 1857.) Zonderlingen denken, vreemde voorstellingen doorkruisen van können brein, wanneer ik mij de eenheid voor den geest haal, die men menschheid noemt. Nu eens komt het mij voor als aanschouwde ik eenen kolossalen zijdeworm, die langzamerhand zich aan mijn oog onttrekt onder de veelvuldige draden, waaruit hij zijnen eigen kerker spint. Dan weder stel ik mij voor eenen enormen, vormeloozen klomp, waarop eene soort menschelijk aangezigt is geschilderd, bij wijze van eenen mummie in bontkleurige reepen en banden gewikkeld. Daar heerscht de dood, zoudt ge zeggen, daar is de stilte des grafs, de vernietig van Gen vorm, de menschheid vermoord, verstikt onder het digte bekleedsel van draden en banden, waarmede de fantastische grepen der dichters of de berekende zetten der tyrannen, naar ligchaam zewelal als naar ziel, gedurende een tijdsverloop van duizende jaren haar bekleed hebben. Daar hebt gij de menschlieben. chheid,” roept de kwakzalver u toe, terwijl bij u dien pop, terwijl hij u dat mummie-omkleedsel voor oogen stelt. “Aanschouwt haar en bewondert in haar ons vernuft, ziet hoever zij het gebragt heeft in zelfonderdrukking, zichzelve heeft zij op ons bevel eenen kerker gebouwd: zij heeft zich vrijwillig in onze handen geleverd, zij vindt zich schoon in dat digte omkleedsel verborgen, zij voelt zich gelukkig in hare lijdelijke rust, zij is er trots op ten schouwspel rondgevoerd te worden.” w«Wat,” zegt gij, terwijl uw oog zich vol verbazing, van den marktschreeuwer naar het door hem ten toon gestelde voorwerp wendt, zou dat de menschheid zijn, die menschheid zoo fier, zoo schoon, en zoo krachtvol in hare jeugd, die menschheid die tot zulk eene ruime werkkring, tot zulk eene diepe kennis, tot zulk eene hooge volmaaktheid geroepen scheen, zou het waar zijn dat zij tevreden ware in dien gebonden staat, haren arm verlamd Haar oog verduisterd, hare oog verduisterd, hare oog verduisterd, neen dat is geene waarheid, neen dat kan geene waarheid zijn. Gij zijt het kwakzalver, gij hebt haar geweld aangaan, met schoonschijnende beloften haar om den tuin geleid, met bedriege- lijke voorstellingen haar medegesleept; toen zi), zich harer kracht bewust — ne u aanstelde haar te leiden, hebt ¢ij haar opgeofferd aan uw eigenh: lang, de draad dien gij haar als rigtsnoer in de hand gaaft, hebt | haar om het ligchaam geslingerd, en eenmaal in dien draad verwar: hebt gij voortdurend gearbeid haar digter en digter te omkleeden, hae meer en meer aan het oog der wereld te onttrekken, om haar magte loos ‘en harer vernedering onbewust, als een proefstuk van uwe kunt om te voeren. Terug zeg ik u, de tijd der ontwaking is aangebroken, de dag der regtvaardig is daar, uw rijkis geéindigd, het rijk der mensch heid begint; dat zij afvallen die boeijen, die haar beknellen, die denk beelden, waarin gij haar verward hebt, die spinnenweefsels, waarin zij ijzeren boeijen meent te zien, verscheurd zij de wie Slujer, die hare ooge bedeckt, verbroken de band, die hare tong bedwingt. Aan mij d* taak.” — Hen glaublich vol medelijden en verachting speelt om des hedriegers mond, een straal van haat en woede ontschiet zijn fonkelen: oog. Laat af, onzinde,” voert hij u met tergenden spot te gemoet vwilt gij haar dooden, haar, die gij hoopt te redden, doch die zich % voor ecuwig in mijne magt bevindt. De eerste lichtstraal immers zo” ~ haar verblinden, de eerste warmtegloed haar verschrojen, de eerst luchtstroom haar dooden.” Gij treedt ontzet terug. Zou het geen waarheid kunnen zijn wat hij zegt? Zijn overwinnende blik heeft hem verraden, het is sluwheid, die om zijne lippen speelt. Uw besluit is enwirkbaar genomen, gij zult den snoever beschamen. Moedig treedt gij hem in den weg; hij smaadt, doch wijkt. Gij buigt u neder voor de pop, gij omklemt den klomp; — ja uwe hand, uw oor hebben zich overtuigd; er is leven, veel Leven, luide, 4 hoorbaar klopt het hart, de hand trilt van de slagen, die het omkleed- 4 y sel doordringen. Gij rukt, gij plukt, gij trekt aan de draden, aan de reepen, links en regts scheurt gij gaten, doch talloos zijn de mazen van het web, want duizende jaren arbeid hebt gij te vernietigen. verdwenen, verloren onder den berg van vertelsels, denkbelden en stellingen, der menschheid afgerukt, als een harer onwaardig kleed. — Over die ruinen van zijn kunstwerk zweeft een schoone rappe vlinder, schitterend van kleurenpracht en gouddons, — die vlinder trad te voorschijn uit de gewaande doode pop, die den zijdeworm tot kerker diende. Ja, laat vrij de orthodoxie ons tegenwerpen dat wij verkeerd handelen, der menschheid hare vooroordeelen, hare van der jeugd af zorgvuldig aangekweekte wanbegrippen te ontrukken, laat haar vrij ons beschuldigen, dat wij misdaad kweeken door de banden te slaken, die zij om de menschheid geslagen heeft, de toekomst zal het toonen of de menschheid behoefte heeft aan die banden, omdat zij het tezenwoordige geslacht er aan gewend heeft, of dat de menschheid met het bewustzijn van hare kracht, van hare waarde, beter, zedelijker, grooter kan en moet zijn, de toekomst zal beslissen tusschen den kwakzalver die het mummenbekleedsel der menschheid tot een lijkkleed weefde, of de vrijedenker, die niet rustte voor hij het haar afgesckeurd had. Zij vergeet, de orthodoxie dat het geene menschheid is, waardoor zij leeft, dat het geene menschheid is, die zij verdoofd heeft door hare leer van blind geof, van geestesmoord, van zelfvernietiging, zij vergeet, dat he T een verbasterd ras is wat zij u als haar produkt toont; zij vergeet, dat de menschheid in zich de kern omvoert van al wat groot, wat edel, wat verheven is, en dat er slechts eene waardige leiding toe behoort, een welbegrepen stelsel van opvoeding, die hoedanigheden te ontwikkelen; zij vergeet, dat het aan haar alleen te wijten is, dat het tezenwoordige geslacht nog niet algemeen rijp is de veredelende, de verheffende leer te omhelzen, die wij aan hun leenheerlijk stelsel in de plaats doen treden, maar wat zij vooral vergeet, is, dat de waarheid lang verbor- gen, lang verdrukt kan zijn, maar eindelijk toch zegevieren moet en zal. De eerstvolgende Vergaderingen van de Vereeniging de Dageraad” zullen gehouden worden op de gewone tijd en plaats, den 22sten August 1857 en 54en September a. s. Op eerstgenoemden dag zal er een aan-vang worden gemaakt met eene recks hoogstbelangrijke natuurkundige voordragten. Het eerst te behandelen onderwerp zal wezen: de vorming van de aardkorst. Het groote gewigt dat dergelijke lezingen voor de verstandelijke ont-wikkeling in het algemeen bezitten, doet ons hopen, de Vergaderingen door de leden druk bezocht te zien, en met eene menigte bezoekers veerd te worden. HET BESTUUR. WETEN EN GRONDBEGINSELEN. V. TE AMSTERDAM, OPGESTELD EN AANGEBODEN DOOR JOH ANNES ROW. G EE, Op 1 Augustus 1858. I. ALGEMEENE GRONDBEGINSELEN. 1°, pory. Het doel onzer gemeente is, naar onze verkregen gods-dienstige overtuiging te leven, te zamen dezelve te verhoogen en onszedelijk karakter te volmaken. 29, iInnounD. Onze godsdienstige overtuiging wordt steeds bepaald door ons bewustzijn van het goddelijke en menschlijke wezen en de daaruit voortspruitende verhouding van den mensch. ‘ 3°, naam. De inhoud van onze godsdienst moet ieder voor zich en met de gemeenschap, vrij van uitwendige autoriteit en dwang, ontwikkelen, en daar ieder lid in vrije harmonie met de gemeente werkzaam is en wij de overtuiging van anderen achten, zoo nemen wij den naam aan van VRIJE GODSDIENSTIGE GEMEENTE. 49, GODSBEWUSTZIJN. Wij hebben de overtuiging van het bestaan van een eenigen God of hoogst Wezen, dat de oorsprong is van al het bestaande in het heelal, de hoogste wijsheid en de hoogste liefde. Daar het goddelijke Wezen oneindig is, kunnen wij geen juist begrijpt God in zoo verre het hem mogelijk is en streeft naar de hoogere kennis van God. 59, DE MENSCHHEID. Wij zijn overtuigd, dat de mensch zijn oor- sprong heeft van het goddelijke Wezen en dat derhalve ieder mensch de bekwaamheid bezit tot volmaking en onsterfelijkheid. 69, WET HEELAL. Wij erkennen het heelal als organieke eenheid en de voortdurend zich ontwikkelende schepping Gods en wij zien daarin eene goddelijke orde van oneindige wijsheid, schoonheid en harmonie van geest en stof. De aarde houden wij voor eene organieke schakel in de keten der tal- looze wereldligchamen, die door den menschelijken geest in bewuste eenheid met het heelal staat, en ook eerst door den mensch en zijne beschaving, door aanvulling van hetgeen daaraan ontbreekt, tot hoogere volmaking gebragt wordt. Daarom beschouwen wij de leer, dat het heelal en God, de geest en de stof tegenover elkander staan en de aarde een tranendal is, als niet overeenkomende met onze godsdienstige overtuiging. 417 7°. DE zEDELEER. Het zedelijk goede en kwade bestaat niet op zich zelf, maar wordt geboren door den bewusten vri Je vien wenn en door de vrije handeling van den mensch. Wanneer een mensch in bewuste overgreen-stemming met de goddelijke wet, die in hem is en door zijn verstanden en de voortgaande humaniteit openbaar wordt, en in overgreenstemming met de wetten der natur handelt, dan handelt hij zedelijk goed. Treedt hij echter met bewustzijn in tegenspraak met die wetten of met de god-delijke orde in het heelal, dan handelt hij zedelijk slecht. Hij leeft in egebissen, dat is, in zonde. Vergeving van zonde kan eerst daardoor plaats hebben, dat de mensch, met vrijen wil, weder volgens de goddelijke wetten handelt, maar nimmer ten gevolge van de woorden eens priesters of door het prevelen van gebeden. 8°, HET WEZEN DER ZEDELWECK. Het wezen van alle zedelijkheid en van al het goede is de liefde; zij is door God in de menschelijke ziel geplant, moet door ons gevormd en door de rede geleid worden. Met den vooruitgang der beschaving van den enkelen mensch en der humaniteit, moet ook de liefde toenemen en zich in uitwendige daden vertoonen. Zoo heeft de vrije godsdienstige gemeente een grooter werk der liefde tot den naaste uit te voeren, dan de katholieke en protes- tantsche kerken. Indien wij verstandige liefde koesteren, dan mogen wij geen met opzet gedaan onregt dulden, maar moeten wij daaran weer- stand bieden, om niet de oorzaak van het grootste onregt te worden. De liefde jegens onze vijanden is, naar onze godsdienstige overtui- ging, in de liefde tot den naaste vervat, want daar wij tot basis van onze liefde tot den naaste stellen de achting voor vrije waardigheid en regten, zoo achten wij die ook in onze vijanden. 9°, HET HUWELIJK. Het wezen van het huwelijk spruit voort uit we- derkeer Ile liefen van man en vrouw, welke door beiden tot geestige eenheid en harmonie van het karakter voortdurend moet vernieuwd wor- den. Dédr, waar liefe in het huwelijk woont, volgt getrouwheid van zelve; de liefde heiligt den mensch. 10°, ramitiz, Naar onze overtuiging moeten de ouders hunne kin- deren als kinderen van God en den mensch beschouwen, bestemd voor een gelukkig leven op aarde en voor de onsterfelijkheid. _Daarom hou- den wij het voor onzen pligt, niet slechts voor het uiterlijke welzijn der kinderen te zorgen, maar hen ook tot zedelijk vrije menschen te vormen. Wij noemen dit: GEESTELIJK OUDERSCHAP. 11°. opvorpine. Volgens het denkbeld, dat wij van de menschheid heben, erkennen wij, dat ieder kind het regt heeft, eene met zijne individualiteit overreenkomende opvoeding te ontvangen en dat het vooral de pligt der ouders en der gemeente is, hem eene zoodanige te verschaffen. Het grondbeginsel der opvoeding is: vrije en harmonische onwikkeling van den geheelen aanleg van het karakter door verstandige liefde en voorbeeld, en gelijkmatige verplätig van het karakter door verstandige liefen en voorbeeld, en gelijkmatige verplätig van het ligcham en van den geest. ‘Tot eene zoodanige opvoeeding is de wederkeerige werking en de eenheid van familie en school noodzakelijk. 12°, werKkzAAmuHeEIp. Volgens onze godsdienstige overtuig is arbeid, zoo wel geestelijke als ligchamelijke, cene goddelijke wet, verbin. 418 dend voor iederen mensch, daar zij in zijne natur ingeschapen is. Alle arbeid, wanneer hij in zedelijke betrekking tot ons eigen wezen en de bestemming der menschheid is volbragt, is voor heilig te houden; hij is eene wezentlij ke godsdienst, een werken met God en in God. De arbeid bestaat in orden, huishouding, akkerbouw, handel, industrie,kunsten, wetenschappen, of andere beroepen en bedrijven. Door beschaving en arbeid verheft zich de mensch eerst tot een zedelijk lid van de maatschappij; door den arbeid komt de menschheid tot een zede-like en broederlijke gemeenschap; door den arbeid worden wij vrije mede-arbeiders in Gods wereld-orde. Daarom houden wij het er voor, dat een mensch, die zich zelven niet beschaaft en niet arbeidt, een onnuttig en voor de maatschappij nadeelig lid is, en dat hij onregt pleegt jegens zich zelven en God. 13°, DE EIGENDOM. Wij beschouwen den eigendom als de vrucht van den arbeid en houden den zedelijk verkregen eigendom voor onschend-baar;  als burgers van eene natie onze vaderlandsliefde in praktik te moeten brengen. 15°, voorviteanc. Wij zien in de natur en de geschiedenis des menschdoms en ook in de godsdienstige beschaving eene voordurende outwikkeling en erkennen dit als cene goddelijke wet, waaraan wij moe-ten gehoorzamen. Daarom zijn wij van oordeel, dat onze wetten, al naar de vooruitgaande beschaving der gemeente, moeten gewijzig, aan-gevuld en verbeterd worden. Il. DE EEREDIENST. 1¢, To bevordering van ons godsdienstig leven en tot onze gods-dienstige stichting, behouden wij feesten en symbolen, welke echterslechts middelen en niet de godsdienst zelve zijn, want ons geheel leven moet godsdienstig wezen. 2°. De gemeente houdt, zoo mogelijk, op Zondag hare bijeenkomsten, die geleid worden door een ander persoon, welke door de gemeente benoemd worden. 3°. Deze stichtelijke godsdienst viering bestaat in eene redevoering en in de liturgie. 4°. De redevoeringen moeten zijn in den geest en volgens de grond-stellingen der gemeente; zij zullen wetenschappelijke waarheid en liefde-volle en wijze inachtneming van den staat van beschaving der toehoor-ders verbinden met achting voor de overtuiging van anderen. De kritiek van andere kerkstelsels zal slechts deze, en geene personen tot onderwerpen, en In de wetenschappelijk behandeling daarvan, en mag in geenen deele door de gemeente in deze vrijheid gekrenkt worden. Hene ruggespraak over de te kiezen onderwerpen met de vertegenwoordigers der gemeente is echter zeer aan te bevelen, om daardoor de medewerking van alle le- den te bevorderen en met de behoeften der gemeente bekend te worden. 5°. (Liturgie.) De liturgie bestaat in gebed, gezang en muziek, en het voor het verhevene, schoone en goede te stemmen. Daarom wordt in onze godsdienstige bijeenkomsten de schoonekunst in behoorlijk verband gebragt. Iedere overdrijving moet verden en eene zekere eenvoudigheid in acht genomen worden. 7°. (Opneming en doop der kinderen). De jonggeborene en jonge kinderen worden, door eene plegtige handeling gedurende de godsdienst-oefening, door de geheele gemeente opgenomen, en wordt door deze plegtigheid beloofd, om, in overeenstemming met de ouders, voor hunne opvoeding en welzijn, met alle mogelijke krachten te zorgen en behulpzaam te wezel. Deze godsdienstige handeling wordt jaarlijks een of twee maal, of naar omstandigheden meermalen, gehouden, en de opneming geschiedt in het publiek. 8°. (Invoering van de kinderen in de school). Wauneer de kinderen den leeftijd bereikt hebben, dat zij den kindertuin en de school moeten bezoeken, dan worden zij op eene plegtige wijze daarin opgenomen. De meest geschikte tijd voor deze opneming is in den aanvang des zomers. 9°. (Opneming als lid der gemeente, bevestiging). Nadat het onderwijs op veertienjarigen leeftijd zal zijn afgeloopen, treden de jongelieden als zelfstandige menschen in de gemeente, en deze plegtigheid geschiedt über jaar op Paschen. 10 De volirekking van het huwelijk. De huwelijk worden volgens de burgerlijk wetten gesloten, maar het staat den jonggehuwden vrij, de vereeniging hunner zielen voor de gemeente te bevestigen en als familie toe te treden. Daartoe worden bepaalde Zondagen vastgesteld. Broeder- of liefdemaal. De gemeente houdt, op den feestag der hervorming, het liefdemaal in zoodanigen vorm als overeengekommen zal worden. 129, (Teraardebestelling). eder lijk der medeleden wordt op een-voudige, maar plegtige wijze begraven, en de lecraar begeleidt ook de lijken van de armste medeleden der gemeente naar het graf. 120 ALGEMEENE FEESTEN. 13°. Deze feesten het doel, de godsdienstige verhefling des geestes van het geheele volk en van geheele natién en om de gemeemer schappelijke godsdienst daadzakelijk te bevorderen. De gemeinte sluit zich zuverlässige mogelijk aan de bestaande feesten aan en verbindt daarmede praktische inrigtingen en handelingen van het godsdienstige leven. 14°, (Kersdag). Dit feest moet het denkbeeld van eenheid van het goddelijke en menschelijke wezen tot een levendig bewustzijn brengen, en uitdrukken, dat de mensch zich langzamerhand tot het goddelijke licht verheft en dat zijne natur door Gods eeuwige liefde tot een ges-telijk leven geroepen is. Bij de kinderen begint het goddelijk licht eerst tot rede te ontwaken, en daarom is het kersfeest ook een feest, waarop de liefde der ouders de kinderen zoowel in het huisgezin als in het algemeen door het geven van geschenken verblijdt. Het lengen der dagen staat in harmonie met de verstandelijke ontwikkeling der kinderen. 15°. (Paschen). Op het Paaschfeest moet de geestelijke handeling der opstanding en de zege der waarheid en vrijheid herdacht en tevens het denkbeeld der onsterfelijkheid uitgedrukt worden. Daarom treden dejongelieden, die bevestigd moeten worden Als volgelingen der waarheid in de gemeente. Ook hier is het begin der lente een schoon zinnebeld. 16°. (Pinksteren). Het Pinksterfeest is het feest der eenheid van alle volkeren in den geest der vrijheid en humaniteit. 17°. Het feest ter nagedachten ist aan de overledenen heeft in den herfst plaats. De gemeente gedenkt hierbij op eene praktische wijze aan de weezen. Ill. DE GEMEENTE EN HARE REGTEN. 1°, De gemeente is zelfstandig en al hare leden heeft in den herfst plaats. Van haar gaan alle bedieningen en alle veranderingen in hare zamenstelling (organisatie) uit. 2°, De aanmelding tot het idmaatschap geschiedt vooreerst door tee- kening op eene daartoe voorhandene lijst, doch iedere maand neemt het bestuur de toegetredenen, met overreiking van het diploma, door hand-slag op. Van het uittreden wordt het bestuur schriftelijk kennis gegeven. 8°, De vergaderingen der gemeentek beständigen, de erste hebben ieder vierendeel jaars plaats, wanneer zij de berigten van het bestürnigten, entweder in de in- en uitwendige aangelegenheiten entweder; de andere kunnen door het bestürnigke kennisgeving beschreven worden. Wanneer een derde gedeelte der gemeentekt schriftelijk eene vergadering aanvraagt, dan is het bestürnig genoodzaakt deze te houden. IJeder jaar wordt rekening en verantworteing gedaan van den staat der geldmiddelen. 49, De vergaderingen der gemeentekt hebben in het openbaar plaats; dat kan echter door het bestürnig van omstandigheden gewijzig worden. 424 5°, Stemgeregt zijn alle leden, die gehuwd zijn of den oderdons van twintig jaren bereikt hebben. 69, De vergaderingen der gemeentekt worden. door stemming. De onderwijzers kiest de gemeentekt worden. door stemming. De onderwijzers kiest de gemeentekt worden. 79. De kosten der gemeentekt worden Door vrijwillige maandelijksche of jaarlijksche bijdragen bestreden. Wie 3—6 maanden lang zijne bijdrage niet betaalt, verliest de regten van een gemeentelid. 89, Wanneer cen onteerend vergrijp door een bestuurder gepleegd wordt, dan heeft de gemeente het regt, hem de verdere vervulling aij- ner bediening te ontzeggen. VERTEGENWOORDIGING DER GEMEENTE. 9°, De vertegenwoordigers der gemeente worden door eenvoudige meerderheid van stemmen voor éen jaar gekozen, en beslissen over alle zaken, die de gemeente zich niet uitsluitend voorbehouden heeft. 10°. Zij houden maandelijks eene zitting, die ieder lid der gemeentelid. 11°, Het getal der vertegenwoordigers hangt af van het getal der gemeenteleden. 11°, De stemmingen geschieden openlijk. 139, Een voorstel moet door een genoegzaam getal stemmen onder- steund worden, en meer dan de helft der vertegenwoordigers wordt ge- vorderd tot het wettig nemen van een besluit. 14°, Een vierde gedeelte der vertegenwoordigers wordt vereischt, om een voorstel te verdagen. -159, Wanneer de helft der gemeenteleden op een nieuwe verkennen van hunne vertegenwoordigers aandringt, dan moet daaraan worden gegeven. 46°, Alle kiezers der gemeenteleden op een nieuwe verkennen van hine midden, door eenvoudig meerderheid van stemmen een bestuur, dat de inwendige en uitwen-dige belangen der gemeente behartigt. 180, Het bestuur bestaat minstens uit vijf personen, verkiest een yoorzitter, een secretaris, een kassier en plaatsvervanger. De leeraars en de onderwijzers behoore bij het bestunr en zijn stemgeregtig, wanneer zij gekozen zijn. 19°, In geval van staking van stemmen bij het bestuur, beslist de stem des voorzitters. 209°, Het bestuur heeft alle voorstellen in de bee udenne der vertegenwoordigers in de gemeentere voor te bereiden; het opent, leidt en  een bedrag van f 100 jaarlijks eigenmagtig uit te geven, doch alle sommen, deze te boven gaande, moeten door de vertegenwoordigers bewilligd worden. Ingeval van ontbinding der gemeente, vervalt haar vermogen aan de synodaal-kas. LEERAARS. 220, De leeraars worden voor een bepaald getal jaren gekozen. In geval van aftreding wordt van beide zijden een kennisgeving van een half jaar te voren gevorderd. 23. De leeraar kan bij zijne voordragten niet in zijne vrijheid van spreken beperkt worden. Slechts bij volslagen veronachtzaming der hoofdgrondbeginselen kan door de vertegenwoordigers bij de gemeente het voorstel tot zijne afzetting gedaan worden. 240, De leeraar ontvangt eene maandelijksche of jaarlijksche toelage, doch geene andere voordeelen voor handelingen aan zijne bediening verbonden. 259, De leerar moet een examen afleggen voor eene commissie der, vrije godsdienstige gemeente en het bewijs van zijn. Wenn er diese werksamkeiten, ook praktische kennen overleven, om verkiesbaar te zijn. Ook praktische kennen der gemeente is eene vereischte. SCHOLEN.. 26°, De gemeente neemt de noodige beschikkingen tot het stichten eener school. De statuten zullen ter gelegener tijd in overeenstemming met de hoofd-grondbeginselen ontworpen worden. INRIGTING TOT WETENSCHAPPELIJKE ONTWIKKELING VOOR DE LEDEN. 279, De gemeente houdt bovendien Zondagesche en rasvergaderin-gen, alsmede vergaderingen tot wetenschappelijk onderrigt, voordragten, discussien enz. 289, Tot bevordering van het gezellige leven, zullen maandelijksche avondbijeenkomsten plaats hebben. VERHOUDING TOT ANDERE GEMEENTEN. 299, De gemeente van Amsterdam treedt in wederkeerige werking met andere gemeenten en sluit zich vooreerst bij het Rhijnsche Synodaal verbond der vrije godsdienstige gemeenten. En aan. 30°, Zij onderhoudt regelmatige briefwisseling en bevordert een broderlijk verkeer met andere gemeenten, door bezoeken en aanbevelingen van hare medeleden enz. 319, Nadat zij zich inwendig volkomen zal georganiseerd hebben, betaalt zij eene bijdrage, overeenkomstig hare krachten, voor de verdere uitbreiding van de nieuwe godsdienstige hervorming, aan het centraal comité 1). 329 De huishoudelijke grondstelling der vereenigde vrije gemeenten is, volgens onze overtuiging: Het kapital, dat eene gemeenten bezit,onder zekeren borgtogt tot het stichten van nieuwe gemeenten aan te wenden. !) Dit bedrag wordt vooreerst aan het comité te Londen overgemaakt, en ter hand gesteld aan Joh, Ronge, den voorzitter van het comité. eee MAANDELIJKSCHE KRONIJK. _gaf u eene maand geleden een beknopt verslag van de aankomst en erste voordragt van den Heer Joh. Ronge in Nederland, thans will verhalen wat sedert dien tijd tot zijn vertrek, alhier heeft plaats gehad. Zultu u herinneren dat er bepacht was, dat de tweede voordragt e gehouden worden op Zondag 18 Juli, en dat alles op dien dag nog talrijker opkomst voorspelde, dan de eerste maal. Aangezien deer Ronge des namiddags van den 114" weder naar zijne familieicheveningen was vertrokken, en eerst tegen het einde der week te ferdam zoude terug komen, zagen zijne vrienden inmiddels rond een ruimer lokaal, even gunstig gelegen, doch te vergeefs. Nu stuitte men op afwezigheid, dan weder op onwil, nu eens was het schikteid en dan weder tijdelijke onbruikbaarheid, die als beletse in den weg traden. De week liep ten einde en hij gebrek aan een ter lokaal, besloot men ten tweeden male zich met de zaal van Dicta te behelpen. Een onzer begaf zich derwaarts om met den eige-te spreken, doch deze weigerde zijn lokaal nogmaals af te staan, elf, naar mij verzekerd is, was hij niet eens zoo beleefd, zijnen mvrager te antwoorden, toen deze dereden van zijne weigering schte te vernemen, doch keerde hem den rug toe En verwijderde Zaturdag middag (17 Juli) kwam de Heer Ronge met zijn familie Amsterdam; doch de voordragt voor den volgenden dag kon gee-voortgang hebben. Inmiddels zaten wij niet stil, links en regts naar een ander lokaal rondgezien, en eindelijk waren wij zoo geleg, in het Amsterdamsche Handelsblad te kunnen aankondigen, dat weede voordragt zou gehouden worden op Donderdag 22 Julij, in lokaal "het Wapen van Amsterdam." Maandag ochtend te voren de verhuring der zaal aan den Heer Ronge zelven plaats gehad. ‘avonds werd den huisbewaarder een contract teekening aange- m, waarop de Heer Ronge zijnen naam reeds had gesteld; doch _dezen afgewezen, op grond: ‘Dat hij de belofte deed stiptelijk 2 voorwaarden na te komen in het stuk vermeld, doch dat hij niet Kende, omdat zijn naam te zeer als respectabel bekend was, ieder te goed wist dat hij de gewoonte niet had eenmaal ge- en woord te breken, en dat bij gevolg een teekening hem, als krenking, eenen twijfel aan zijne regtschapenheid, voorkwam. woord was hem heilig, dus even voldoende als een schriftelijk ijs.’ Dingsdag ochtend ontving ik eene uitnoodiging mij te ver- n aan het Kommissariaat van Policie. Ik begaf mij derwaarts en ette daar den gezegden huisbewaarder of suppoost, die er had lis gegeven, dat de voordragt van den Heer Joh. Ronge in »~ Het n van Amsterdam” geenen voortgang kon hebben, aangezien H.H.H. euren hunne toestemming niet wilden verhörten. ‘Toen men den under het oog bragt dat de verhuring formeel had plaats gehad en noest deorgaan, tenzij hij zijne magt door deze handeling was te gegaan, wilde hij eerst beweren, het lokaal verhuurd te hebben, onder voorbehoud, daartoe nader de goedkeuring van het bestu’ erlangen, doch toen hem de bij het voorleggen van het contract hem gesprokene woorden werden herinnerd, die zijne bewering van) ven reeds te niet deden, verklaarde hij, de volmagt te bezitten he: kaal te verhuren aan geleerden, die er eene of meerdere voordra wenschten te houden, doch dat hij denzelfden ochtend, ten gevolge de aankondiging van den Heer J. Ronge, schriftelijk verbod had vangen van de H. H. Tuyl van Serooskerken en Crommelin, het | aan genoemden Heer af te staan, daar Johannes Ronge eene uitz ring maakte op de algemeene volmagt. Ik merkte op dat men e menschen als eenen DE GERST had laten spreken, en ontving het woord: «Die sprak ook alleen tegen de Roomschen Het sprecht zelf, dat wij, krachtens onze hooge zedelijke beginselen, niet la aandrongen op de nakoming van een contract, die eenen mensch bestaan kon kosten, of geweld met geweld wilden tekeer gaan. Er op nieuw naar een gelegenheid rondgezien. De eigenaar en kastelein vde Griekentuin verhuurde zijn lokaal schriftelijk aan den Heer Roi töt het houden van drie voordragten, op Zondag 25, Donderdag 29. 