Batavia
Conscience, Hendrik, 1812-1883
Dat Vrouw Van den Broek by het verrassend gerucht had geschrikt, dit mogt natürlich schon; maer dat Walter, de dappere Walter, bevend was opgesprongen, dit begreep niemand. Zoo, zoo, heer Pietersen, möge die niet viejend was uwe zyn nog zoo trefbaer! Gebrek aen gewonte; hat zal overgaen mettertyd. De Vaendrig was weder gan zitten, en bleef zwygend; hat schaemrood kleurde zyn voorhoofd, als hadde zyne eigene beweging hem verrast en onthutst. Het hoofen met og vor dem misnoegen schuldend, bemerkte Van den Broek: "Gy moet u zelven nog in acht nemen, beer Pietersen. De koelbloedigheid is voor een soldaet hooger te schatten dan de dapperbeid ; want indien gy aen het hoofd van een Vaendel stondt, en dat de mannen zulke beweging in u verrasten, zouden zy misschien alien versaegd worden en den moed verliegen. Het is jongheid en gebrek aen gewoonte, zoo als beer Dircksz zegt." Walter, onder deze veronderstelling als verpletterd, wist in den eersten niet wat antwoorden. Slechts als by zag dat zyn stilzwygen Aleidis bedroefde, deed by zich zelven geweld aen, en sprak op bedaerden, zoeten toon: "Heeren, het is moeijelyk, voor eenen man in mynen toestand, zich over zulke aendoening te verontschuldigen ; maer laet my toe de ontsteltenis van Vrouw Van den Broek voor u te verregtveerdigen ; misschien zult gy dan geen gevoel van verwyt tegen my meer behouden. Ik vraeg met alien eerbied aen Vrouw Van den Broek Of zy gebeefd heeft voor haer zele? Toen de verrassende slag hare ooren trohe heer blik zich plotselings op diegene gegt, die zy meer dan haer eigen leven lief heeft. Zy heeft gesidderd omdat het gevaer iemand kon bedreigen die haer boven alles dierbaer is Meer zal ik n tot myne verschooning niet zeggen; maer ik hoop, heeren, dat uw hart my zal begrypen. » Walter had deze laetste woorden met zulke diepte van gevoel gesproken; en zyne uitlegging, ondanks hare bondigheid, was zoo klaer en zoo aengrypend, dat ze iedereen ontroerde. Brasz zoo, wel gezegd; gy zyt een knappe kerel! » riep Dircksz. « Ik heb ook eene vrouw en een kind gehad. Als ze met my waren, bekroop my insgelyks een soort van angst. Men is nooit onver- saegd wanneer het gevaer tevens iemand bedreigt die men lief heeft. » Van den Broeck drukte des Yaendrigs hand. a Ik bedank u voor uwe bescheidenheid, Walter » murmelde hy. « Gy zyt een brave borst van een jongen..» Aleidis had het hoofd gebogen en sidderde van geluk, by de gevoelvoUe bekentenis, haer zoo kiesch en zoo bedektelyk toegestuerd. Hare moeder knikte bevestigend met het hoofd^ en dankte den Vaendrig door eenen goedkeurenden blik. <€ Het is wonder » sprak Dircksz, na een oogen- blik stilte cc hoe onhandig die Javanen zyn; reed^ eenige honderde ballen hebben zy ons toegezonden, en ter nauwernood de daken onzer magazynen op vier of vyf plaetsen getroffen. » €c En nochtans, ziet men niet zelden Engelscbeii en Portugiezen zich Op hanne stormkatten vertoo- nen » bemerkte Van den Broeck. a Dat zullen kooplieden zyn » wedervaerde Dircksz. Wat kennen die van schieten Zy begeben ziehen, begeben ziehen, om ze tegen ons op te hitsen. Indien zu hun niets anders werden te raden, dan zoo nutteloos hun buskruid te verkwisten, zal ginder het gekriel en gezwerm en al het gerucht welhaest op rook uitdraeijen. Men zal hun den tyd niet gunnen om het spel moede te worden d zegde Van den Broek. c< Ik heb dezen morgen tamelyk lang met den Stedevoogd gesproken. Hy had eerst de gedachte om voordeel nit de aenwezigheid onzer schepen te trekken, laten varen, nit hoofde dat de zee te hoi stond, en men dit voomemen niet zonder groot gevaer kon werkstellig. Nu de wind wat bedaerd is, zal men booten uitzenden, om de diepte by de kust te peilen. Vindt men eenen gunstigen ankergrond, dan zal men de schepen nader by den wal brengen, en zich gereed houden om de Javaensche legerplaets duchtig te beschieten. En isoohaest daer eenige schade en verwarring is veroorzaekt, zullen wy ten tweedeii male ter Factory uittrekken, en  uwe boop gesproken? » onderbrak Van den Broeck, verwondt. Neen, beer Hopman aantwoordde de Vaendrig « maer ik moet geloven dat by weet, welk gevoel my naer Oostindie deed komen. Hebt gy zelf hem er niet van gesproken, dan zal waerscb3mlyk de Bewindbebber Huigens, die bet van myne moeder vernam, bem erover gescbreven bebben. » « Nu, bet is niet erg » bemerkte Van den Broeck. « Het voomaemste is dat de beer Stedevoogd u gunstig zy en uwe vervoordering wenscbe. » Op blyden toon zegde Walter : « By bet uitgaen my minzaem op den sebouder slaende, beeft by my laten bopen dat, indien ik nog eens my kan toonen, de eerste openvallende Luitenants-plaets voor my zal zyn. Luitenant!.... en dan nog eenen stap! O, ik ben begunstigd door eene onzigtbare magt; er is iemand in den bemel die my bescbermt! » <( Zoo, zoo )> zegde Pieter Dircksz glimlachend a de Stedevoogd heeft u insgelyks zyne genegenheid geschonken? Ik weet niet hoe het komt; maer gy zyt slechts weinige dagen op Java. En reeds bemühen Überneu. Myne soldaten zelven spreken met voorliefen en bewondering van u. Doe u best, Vaendrig; gy zult het verre brengen. » « Ah, ik zal myn best doen, beer Hopman! » antwoordde Walter met geestdrift in de stemme. De liefde tot myn vaderland, ja, de zucht naer roem en eer alleen ware daertoe een voldoende dryfweer; maer my wacht tot belooning een leven van geluk en blydschap! Moest de dood my immer dreigend voor oogen staen, ik zou ze trotsen, ze uitdagen, ze verachten, om in den stryd tegen haer den lauwertak te veroveren, die my regt moet geven tot de onschatbare weldaed, welke heer Van den Broeck, in zyne edelmoedigheid, my heeft bdoofd. — En ik zal, ik zal hem veroveren, indien niet maer, neen, de goede God zal het gebed myner moeder daerboven verhooren! Congo, die met den linnendoek op den arm achter zynen meester stond, had in vergeteldigheid op de laetste woorden des jongelings geluisterd, en door zonder Unge gebaren zyne begeisterd. Zelfs ontsnapte hem, by bet einde, onwillig een scherpe kreet. "Wat heeft toch die gekke kerel! morde Van den Broeck. "Hy is als betooverd om by u te zyn, beer Pietersen, en hy loopt u van verre acbterna waer gy gaet. Zoobaest hy u maer ziet^ is er geen goede dienst meer van hem te bekomen, Verbeeldt u, heeren, dat ik hem dezen morgen, by myn ontwa- ken, in deze zael verraste, met eenen schild aen den arm en een groot zwaerd in de vuist, en hakkende in bet ronde, also hy tegen eenen ganschen hoop yanden hadde gevochten! Het zyn uwe woorden, Vaendrig, die mynen slaef zoo oorlogzuchtig hebben gemaekt. Indien zyne zinnen maer niet aen het hollen geraken, dan is er niet veel kwaed by. » En zich tot den neger keerende, zegde de Hopman dreigend : cr Zie dat gy u stil houdt, en uwen dienst doet gelyk het behoort! » De slaef voegde de handen te samen, en vroeg smeekend : cc Goede meester, mag Congo een woordigheid spreken? » — 22 — De houding des negers was zoo biddend, en de uit Drukking zyns gelaets zoo ongewoon, dat Van den Broeck eenigzins nieuwsgierig werd, om te weten wat zyn slaef hem mogt te zeggen hebben. Nu, spreek! » bevool hy. Meester stammende de neger een arme Slaef en heb geen vaderland; maer ik heb Holland leeren beminnen. My was het zoo goed en zoo vrolyk in Amsterdam. Ik haet de geele menschen, omdat zy Holland's vyanden zyn. Laet Congo met u ten stryde gaen; laet hem zyn leven wagen voor Holland's eer. Ik bid u, weiger hem deze gunste niet ; hy zal toonen dat het hart hem goed is onder zyne zwarte huid » cc Wat, wat praet gy altemael? » lachte Van den Broeck. cc Heb ik het niet gezegd, heer Pietersen? Daer hebt gy zelfs in het hart myns negers den heldenmoed ontstoken! Kom, Congo, stel die malle gedachten uit uw hoofd. » cc Zoo, zoo » morde Dircksz a Congo will soldaet worden. Nu, nu, de tyd kan komen dat men alle mannen, zwart of wit, noodig hebbe. Wie weet? wy zyn hier nog niet weg Maer wat hoor ik daer? De trom! Slaet zy niet alarm? » — 23 — Men hoorde inderdaed eensklaps eene trom bet noodgeroffel slaen. Onmiddelyk ontstond hetzelfde sein aen al de hoeken der Factory — 23 — Men hoorde inderdaed eensklaps eene trom bet noodgeroffel slaen. Onmiddelyk ontstond hetzelfde sein aen al de hoeken der Factory — 23 — Men hoorde inderdaed eensklaps eene trom bet noodgeroffel slaen. Onmiddelyk ontstond hetzelfde sein aen al de hoeken der Factory — 23 — Men hoorde inderdaed eensklaps eene trom bet noodgeroffel slaen. Onmiddelyk ontstond hetzelfde sein aen al de hoeken der Factory — 23 — Men hoorde inderdaed eensklaps eene trom bet noodgeroffel slaen. En ook een of twee trompetten mengden hunne schetterende toonen tusschen den rollenden galm der trommen. Allen sprongen met verrassing regt. Dezember zijn de Javanen die ons komen bestorbenen! » riep Van den Broek. En zyne vrouw en zyne dochter omhelzende, zegde by met veel koelbloedigbeid : a Houdt u gerust, vrouwen ; de zaek is niet zeer gevaerlyk; en bebt veeleer medelyden met die domme Javanen : zy komen zicb nutteloos onder onze wallen latzen doodslaen. Tot straks,- tot straks! » AleidifiT sprong vooruit naer Walter, greep zyne band en murmelde : « Ga, Walter; uwe moeder daerboven zal niet alleen voor u bidden. Goeden moed, goeden moed! » Congo liep^tot zy nen meester, die reeds in den gang was, en smeekte om mede in den stryd te mogen gaen; maer Van den Broeck stiet bem terug en gebood bem te buis te blyven. - Op bet plein was reeds een gedeelte der soldaten, ter vergaderplaets, in gederen geschikt; de overigen — 24 — zag men van alle kanten met hunne wapens komen aengeloopen. ledereen schouwde met vragende verwondering op den Stedevoogd, die een weinig verder van onge- duld stond te trappelen en door gebaren de oversten tot zich riep. Zoo haest by zich door de Hopmannen omringd zag, sprak hy in allerhaest tot hen: (c Men seint van onze schepen de komst eener Engelsche vloot van tien of elf zeilen, met de bloed- vlag in top *. In vollen vrede wolden wy onverwachts door eene aenzienlyke zeemagt aengevallen. Het is een snood verraed. Ik heb bevelen gezonden, opdat men alles tot eene hardnekkige tegenweer gereed make, en booten naer wal zende om manschap op te nemen. Ik zelf zal, als Admirals, my op de vloot begeven. Ongeveer zestig Muskettiers l^eb ik noodig om onze twee grootste schepen gevoeglyk te beman- nen. Hopman Dircksz, geef my metterhaest dertig Muskettiers, onder geleide van uwen Luitenant; "Toen men Hier malkanderen das dapper in het hare geieten had, loo kwam de zeevooght der Engellchen met el kloeke oorloghsachepen Tan Bantam De Engelachen lieten de bloetylagge waeijen..... i, JOHAN NiEVHOF, biz. 221. — 25 — Hopman Van Ray, gy insgelyks zoo veel; maer gy meet ze onder het bevel van Ya Endrig Pietersen stellen. Vertrouw het Vaendel tot onze wederkomst aen uwen oudsten Serjant. Hopman van den frock, gy zult, als opperhoofd der Factory, my vervangen gedurende myne afwezigheid. Houdt goede wacht, laet u niet verrassen ; het oogenblik is voor ons alien. gekomen, om te toonen wat de Nederlandsche moed te midden des gevaers vermag Spoedig nu; men leide de aengewezen Muskettiers naer het strand!.../ » Dit laetste bevel sprak de Stedevoogd uit terwyl by reedi eenige stappen naer de port der Factory had gedaen. Nu liep hy strandewaerts, en werd byna onmiddellyk opgevolgd door de zestig Muskettiers, onder geleide des Luitenants van Hopman Dircksz en des Vaendrigs Walter. Van den Broek nam dadelyk het opperbevel over de bezetting der Factory; hy stelde eene sterke wacht by de port en deed de overige mannen achter de borstweer der wallen stand grypen, om Der halven voer de oppersteedevoogt der Hollanders zelf aen boort, en katte met zyne byhebbde schepen, en onverschrokken moet, op de Engelachen af, na hy de bewaring op het slot aen den Hopman Fieter van den Broek had bevolen. „ Johak Nieviiof, biz. 221. BATATIA. II 3 — 26 — tegen alien aenval gereed te syn. Hy zelf, met zyne gezellen Dircksz en Van Ray, begaf zich op de stonn* kat die naer het strand uitzag, en schouwde van daer zeewaerts in. De Javanen hadden ban kanonvuer gestaekt en waren als eene wolk naer het strand geloopen; daerop had Van den Broek insgelyks het geschut der Factory doen zwygen, en er was dus, zonder dat men het wiste, een soort van tydelyken wapen- stilstand tusschen de landlegers gesloten. Van wederzyde besfte men, dat het lot dezes oorlogs op zee ging beslist worden; van wederzy *' de stärde men met overspannen oogen naer de vyf hollandsche schepen, die alle zeilen in top heschen, bun overloop klaer maekten en hunne ankers ligtten. De booten, die naer wal gezonden waren om den Stedevoogd en de Muskettiers aen boord te brengen, bereikten welhaest de schepen, en werden met een drydubbel «c hoezee I » begroet. Op de kimme, in het nevelig verschiet, ontwärde men de Engelsche schepen, die eerst als kleine witte vlekken zich hadden vertoond, doch allengs grooter en grooter werden, en eindelyk zoo digt waren genaderd, dat men op hun dek de vuerroers en bylen — 27 — in de handen der bootsgezellen kon zien glinsteren. De Hollandschüsse schepen hadden intüssen de ankers geligt en zeilden noordostwaerts op, om van tusschen de eilanden der baei te geraken en den vand te gemoet te loopen. Op de stormkat, van waer de dry Hopmannen de beweging der vloten naspeurden, waren vele koop- lieden en ongewapende dienaers der Maetschappy vergaderd; ja, er bevonden zich ook vrouwen en kinderen, die door de staking van het kanonvuer en door de nienwsgierigheid waren uitgelokt om den seslag van verre te zien. Toen de eerste losdondering van het grof geschut het begin des gevechts aenkondigde, werden de bar- ten aller aenschouwers beklemm. Van den Broeck en zyne ambtgenoten schenen zelven door diepen angst getroffen. De Hollanders hadden hier slechts vyf schepen ; de vandlyke vloot naderde integendeel met elf sterke Jachten en Gallioenen. In dezen onge- lyken stryd ging er over het bestaen en het behoud van Nederland's magt in Oostindie worden beslist. Verklaerde het lot zich voor de Engelschen, dan was niet alleen de Factory van Jakatra voor Holland: verloren; maer alle andere be zitting en alle verdere — 28 — Het was de vemietig van Nederland's toekomst, van de bron zyns rykdoms, van Z3aie hoop op roem en grotoid! De vrees dat, op dezen dag, zulke noodlottige slag hun vaderland kon treffen, deed hat hart der Hopmannen en der soldaten van be-nauwdheid in hunnen boezem sidderen. Geen was er die zyne gewerwordingen door woorden lucht gaf; alien hielden zwygend de oogen op den stryd gerigt, en er heerschte op de wallen der Factory eene plegtige en droeve stilte. Boven het kamp der Javanen galmden integendeel biyde juichingskreten; men stak er de handen in de hoogte en zwaeide er dreigend met zweerden en krissen, als wilde men de Hollanders doen verstaen dat er geene hoop tot behoudenis voor ben meer overbleef. Hoe onversaegd de Hollanders zich ook getoond hadden, toch konden de Javanen niet geloven, dat vyf scbepen tegen elf sterkere, die insgelyks met moedig volk bemand waren, zouden kunnen staen. De beide vloten waren intusschen zoo digt tot elkander genaderd, dat de ballen hun doel begonnen — 29 — te treffcD. De lucht beefde onder het gebulder der kanoDs, en wolken rook klommen van de oppervlakte der zee hemelwaerts Nog eene wyl bleven de Hopmannen, zwygend en met jagenden boezem, het gevecht beschouweu, dat nu eerst voor goed aen den gang zou gaen. « Ziet, ziet 1 » riep Van Ray eensklaps, op den toon der blydschap « onze Stedevoogd verandert zyne rigting ; ik wed dat by op het Engelsch admi- raelschip gaet aenzetten. Onze jongens znllen den Engelschman aen boord klampen. Ik gave tien jaer von myn leven indien ik erby mogt zyn ! Dit zal eerst eene slagtery worden ; ik voel het aen het kloppen van myn hart ! » (( Ik denk dat gy u over het iuzigt des Stede- voogds misgrypt » bemerkte Van den Broeck « hy is koelbloedig en zal zich zoo vermetel tegen eenen overmagtigen vyand niet wagen. » a Daer ! ziet gy, hoe hy regtstreeks op het Engelsch admiraelschip aenzeiltP Hy is hem byna op zyde en zoekt hem de gansche laeg in de romp te blazen Nu, wat heb ik u gezegd? » Eene schrikkelyke losbarsting van talryke kanons rolde donderend over de zee, eo de bezaensmast van — 30 — den Engelschen admirael plofte met wand en zeilen op zyn dek. Men hoorde het cc hoezee! » d«r HoUandsche bootsgezellen , dwars door het kanongebulder, dit duchtig treffen begroeten. Best zoo! Best zoo! Best zoo! Jongens! » Momentide Pieter Dircksz. cc Nu de haken en dreggen uit! Den vyand aen boord geklampt! » Inderdaed, men kon aen het gekriel en geloop, op het dek van het Hollandsch admiraelschip, erkennen dat de manschap zich gereed maekte, om zich aen de romp van den Engelschman vast te hechten en hem aen boord te springen; maer twee andere schepen des vyands, het gevaer huns admiraels bemerkende^ deden nu de grootste poogingen om hem ter hulp te komen; en, vooraleer de Hollandssche Stedevoogd zyn voornemen kon uitvoeren, waren zy hem digt genoeg genaderd om hem tot eigen verdediging te dwingen. Van hunnen kant drongen de Hollandssche schepen insgelyks rond hunnen admirael te samen, om hem ontzet te doen. De slag, die tot dan toe slechts op afstand was geleverd geworden, tsok zich nu in eenen nauweren kringte samen; en, by het onomholdend lossen der kanons en musketten, ontstond er een dikke rook- wolk, die al de schepen met een ondoordringbaer floers omhulde. Van — 31 — kringte samen; en, by het onomholdend lossen der kanons en musketten, ontstond er een dikke rook- wolk, die al de schepen met een ondoordringbaer floers omhulde. Van — 31 — kringte samen; en, by het onomholdend lossen der kanons en musketten, ontstond er een dikke rook- wolk, die al de schepen met een ondoordringbaer floers omhulde. Van — 31 — kringte samen; en, by het onomholdend lossen der kanons en musketten, ontstond er een dikke rook- wolk, die al de schepen met een ondoordringbaer floers omhu Ode de stormkat kon men niets meer zien dan de vale bliksem, welke de rookwolk aoms kwam verlichten, wanneer eene gansche laeg kanons te geljkertyd losborst, en het vuer hunner ingewanden zich tot eene enkele vlam vereenigde. Men hoorde, in den schoot van den gryzen nevelberg, niet alleen bet gedonder der kanons en het geknal der inusketten; maer tevens een onbeschryfelyk gebruis van stemmen, een verward geschreeuw, een dof gekraek, dat de zenuwen pynlyk aendeed, en, by de onzeker-held van hetgeen er in de geheimenis der rookwolk mogt geschieden, de harten der aenschouwers van vrees en angst, van moed en hoop, deed sidderen en jagen. Niet lang duerde de slag op deze hevige wyze voort; na een half uer tyds scheen de nevel zich weder over de vlakte der zee nit te spreiden. Welhaest opende hy zynen schoot, en liet op nieuw de strydende schepen afzonderlyk zien. Het scheen dat de Hollandsche vloot, die nu door de beweging des gevechts onder den wind was geraekt, moeite de dew ondern van zeilen oostwaerts uit den slag te wyken en zich van den vyand te verwyderen. Op dit oogenblik werd de aendacht der Hopmannen door een nieuw schouwspel opgewekt. Uit de verte kwam een groote sloep gevaren, die vol soldaten scheen en een groot getal riemen voerde. Zy stevende met merkelyke snelheid, dwars door de kanonballen der Engelschen, naer het strand, en was vervolgd door twee andere gewapenden, die alle geweld van riemen inspanden om haer te berei-ken. Deze twee zouden haer waerschynlyk niet inhalen; maer een derde sloep, die van een ander schip was gezonden en schuins hare baen ging door-snyden. Zou haer welligt den weg versparren, en aldus de andere booten tyd geven om mede de nagejaegde sloep te bereiken. Het zyn Hollanders die vlugten! » riep Van Kay. <c Wat mag dit beduiden? Zou de slag verloren zyn? » Wanneer nu de Hollanders bemerkteii, dat hon de vyant to machtig was, 100 hebben zy bunne leilen bygezet en zyn, al yechtende, oostwaerto aengeatevend, na Amboyna, om zicb met meerder macbt to venterken. JOHAN NiZUHOF, Mg, 221. — 33 — « Arme breeders! » zucbtte Van den Broeck, ter- » wyl hy de beweging der sloepen volgde, en wel voorzag dat de Nederlanders hun lot niet zouden ontkotnen. Dry tegen een! En wy moeten van hier ze zien bezwyken, ze zien vermoorden onder onze oogen! O, het is pynlyk! Nu, nUy dat hoeft men eerst na te zien » mom-pelde Dircksz. « Zulk sloepgevecht, het is als op vasten grond; men grypt er malkander lyf om lyf aen. Het kan nog zonderling keeren. Daer, daer, ze zyn aen den gang! Wat is dat voor een kerel, die op den voorsteven staet en zoo wild met zynen hellebaerd onder de Engelschen hakt? Ziet, hy heeft er al vier van de voorste bank gevaegd. Best zoo, best zoo, myn jongen! Hemel, het is Walter Pietersen! » kreet Van den Broeck « Dat God hem behoede! » Ja, ja, het is de Vaendrig, inderdaed » bemerkte Dircksz. « Het zou spy t zyn dat hy moest bezwyken; hy is een heldhaftige borst. Ziet, ziet hem te werk gaen als een leeuw! » Van Ray zegde niets duidelyks; maer hy morde met heesch keelgeluid en stond te trappelen van woede en droefheid. Zyn Vaendrig, de dappere Walter, verkeerde in levensgeväer en ging onfeilbaer bezveyken; want de twee slèepen, die hem hadden vervolgd, waren niet meer dan eenen steenworp van heverd. Ah, ah! Riep Van den Broek met blüschst Mit einer geven de Engelschra het op. Hy zal Onkomen, hy zal ontkomen! Walter Pietersen en zyne dappere gezellen hadden Erschöpfen hevig onder de mannen der vyandlyke Sloep geschoten, en daema zoo schrikkelyk eronder Gekhält en geslagen, dat deze Weldra zich lieten afdry- Verein, om de twee andere booten in te wachten; maer De Hollanders, dit ziende, hadden hunne riemen In het water gelegen en waren in een oogenblik zoo Verre vooruit geraekt, dat de Engelschen, wat gewdd Vor ook deden, hen niet meer konden bereiken. De Hollandsche stoep, nog immer door hare vyan- den vervolgd, liep tusschen de Factory en het Javaen- sche kamp onder den wal. Hare bemanning meende aen land te spriogen en naer de Factory te gaen; maer eene wolk Javanen, die in alleryl was komen toegeloopen, stond op het strand en versparde han den weg. Makkers >) riep Walter a de vyand van voren, 3e vyand van achterl Er is geen keus. Booren wy een gat in dit geele gebroed! Kom — 35 — 3e vyand van achterl Er is geen keus. Booren wy  dezen oproep sprongen de Hollanders, ten getalle van ongeveer dert man, aen wal, en begonnen eenen hopeloozen stryd tegen de Javanen. Het was een vronderheid, hoe Walter, reeds overdekt met bloed, de Javanen onder den bliksemenden slag van zynen hellebaerd voor zyne voeten nederwierp, en hoe zyne gezellen, met de kolven hnnner vuerroers, als met knodsen, de schedels hnnner vyan-den verpletterden. Dan, het getal der Nederlandsche helden vermin* derde spoedig, en reeds stond Walter op vyf of zes lyken zyner gezellen. Hy hnilde van spyt en wanhoop, daer hy de zegepralende dood hem aengrynzen zag, en de naem zyner vriendinne, als een trenrig vaerwel, van zyne lippen viel. Hy ging bezwyken en hy begreep het. Alsof die akelige overtniging zyne krachten hadde verdubbeld, alsof hy besloten ware zyn leven toch duer te verkoopen, wierp hy zich met nieuwe razerny tegen den drom der Javanen op, en velde een tiental vyanden neder. Het holp echter niet; de kring waerbinnen hy met zyne mannen tegen .♦:' — 36 — den aendrang des vyands worstelde, vernauwde zich zoodanig, dat de dappere Vaendrig zyne laetste hoop op behoudenis voelde vergaen Maer eensklaps outs ton d, in zyne nabyheid en achter de Javanen, de Nederlandscbe zegekreet : cc Holland ! Hoezee ! Hoezee! » Toen Hopman Van den Broeck, van op de storm - kat, de Javanen zag vooruitstonnen, om de manschap der sloep aen te vallen, bevool hy met schroot onder den vollen drom der vyanden te schieten. Hy sproDg van den wal, vergaderde in allerhaest een zestigtal Piekeniers en ylde met deze bende ter poort nit, om de strydende Hollanders te ontzetten Door de spiezen der Piekeniers van achter aenge- vallen en door bet schroot van vier zware stukken by hoopen neergemaeid, namen de Javanen in aller- haest de wyk en deinsden terug tot buiten het schot der kanons. Walter was gered! Van den Broeck sprong den heldhaftigen Vaendrig aen den hals, en toonde niet minder blydschap over zyne behoudenis, dan of Walter zyn eigen zoon ware geweest. Gansch ontroerd over dit liefderyk onthael, wist de jongeling niet hoe zyne dankbaerheid uit te — 37 — drukken ; hem schoten tranen in de oogen, en by blikte hemelwaerts, om God voor zyne genade te zegenen. De Hollanders waren bezig met himne dooden en gekwetsten van tusschen de lyken hunner vyanden op te nemen. « Welnu, myn dappere Walter, hoe zyn de zaken ginder vergaen ? » vroeg de Hopman met zigtbaren kommer. Terwyl hy met de eene hand lets in de borst van zyn wambuis scheen te zoeken en met de andere het bloed en het zweet van zyn aengezigt vaegde, ant- woordde de Vaendrig : « Het heeft niet lang geduerd; maer het is er schrikkelyk heet geweest : op ons admiraelschip stroomde het bloed in beken over het dek. O, Hop* man, ik heb de dood zien lachen; zy meende dit- mael den teerlingworp tegen my gewonnen te hebben ; maer myne moeder^ daerboven, heeft gezegepraeld ! » En eenen gesloten brief uit zyn wambuis halend, sprak hy : (c Hopman, dit heeft de Stedevoogd my gelast u ter hand te stellen. Het is eene boodschap van groot gewigt; want de Stedevoogd smeekte ons met saem- — 88 — gevoegde handen, ze u toch te brengen, al hadde slechts een enkel onzer zyne gezellen overleefd. i> Van den Broeck brak het zegel en liet den blik op den inhoud der boodschap vallen. Wat er in te lezen stond, moest niet lang zyn; want even ras gaf hy bevel om ter Factory weder te keeren. Aen het hoofd zyner mannen stappende, bezag hy nog meer dan eens den brief, en scheen na te denken over hetgeen de Stedevoogd hem schreef. Wanneer alien binnen de Factory getrokken waren, wenkte Van den Broek zyne twee ambtgenoten Dircksz en Van Ray, en zegde hun : « Luistert, wat de Stedevoogd my schiyft : — Ik verlaet den slag, ten einde niet nutteloos zoo vele dappere Nederlanders onder de overmagt des vyands te doen bezwyken. Ik vertrek om de Hollandsche schepen in de andere havens der Sunda op te zoeken. Aen u vertrouw ik de wacht en het opperbevel der Factory. Verdedig ze tot den laetsten man. Wanhoop niet : ik keer spoedig weder, om roemvol wraek te nemen over een snood verraed. — De Luitenant van Hopman Dircksz is gesneuveld ; ik benoem den Vaendrig Walter Pietersen in zyne plaets. JOHAN PLETZER KOSN. - 39 — Eenige oogenblikken bleven de Hopmannen in beraedslaging, waerna Van den Broek eenen trom- melaer wenkte en hem bevel gaf om vergadering te slaen. Zoohaest de meeste mannen, die niet als wach- ten boven de wallen waren uitgezet, in het midden des pleins te samen waren gekommen, deed het nieuw opperhoofd hen eenen kring v Formen; en na hun de boodschap des Stedevoogds te hebben voorgelezen, sprak hy met koelbloedigheid in de stemme : <c Makkers, gy hoort het; aen onzen moed, aen onze onze onversaegdheid is de behondenis der Factory toevertrouwd. Wy zyn te samen door vuer en zwaerd beproefd; ik zou n lasteren, indien ik aen de onplooibaerheid van uwen heldenwil dorst twyfelen. Onze vyanden zyn talryk, inderdaed, en, onze toe-stand is gevaerlyk misschen; maer hoe zouden wy den roem behalen dien wy zoeken, indien ons nooit gelegenheid wierd gegeven om te toonen wat de Nederlandsche moed vermag P Doordringt u van de gedachte, dat de geest des vaderlands over dezen grond zweeft en zynen blik op u gevestigd houdt. Yerstomt en beschaemt uwe vyanden, niet alleen door uwe onverschrokkenheid, maer ook door uw onwrik- baer geduld ; — en zegge de geschiedenis, ter eere van — 40 - Nederland, hoe eens drie honderd zyner zonen, op Java verlaten, manmoedig en zegevierend tegen dui- zende en duizende vyanden hebben gestaen. Waer- schynlyk juichen Engelschen, Portugiezen en Java- nen reeds over onzen val; waerschynlyk verdeelen zy reeds onder elkander de rykdommen, die Neder- land hier voor eenen vreedzamen handel heeft verza- meld; piaer, gezellen, zvreert het met my, dat de God der hemelen het hoore, slechts over onze lyken zetten zy den voet in deze Factory ! Wy zullen ze behouden, of ze verdedigen tot den laetsten man ! En, blyft de overwinning aen het verraed, geen Ne- derlandsch oog zie dien snooden zegeprael ! » Een ontzaggelyke kreet antvroordde op des Hop- mans aenspraek; al de mannen hieven de spiezen, en vuerroers in de hoogte en herhaelden den eed. Uit hun verward geroep kon men alleenlyk de woorden a Hoezee ! Holland ! tot den laetsten man ! tot de dood ! » onderscheiden. In den naem van ons dierbaer Nederland zegde van den Broek, diep bewogen. Gaet nu, en behoudt met dien schoonen heldenmoed ook het even lofbaer gevoel der pligt. Ik zegen den Heere, dat hy my aen het hoofd van zulke dappere mannen. De mannen meenden zich te verwyderen; doch Hopman Dircksz deed zyne soldaten een teeken, dat zouden blyven. Hy ging daerop tot Walter, die Avat verder by zyn Vaendel stond, en zich door Congo wet eenen doek bet bloed van de kleederen liet vagen. Den Yaendrig by de hand nemend, leidde Dircksz hem voor de gelederen zyner kompagnie, en rept tot zyne soldaten: C Mannen, uw dappere Luitenant is in den zeeslag gesneuveld; maer de Stedevoogd stelt eenen held haftigen officier in zyne plaets. Hier deze Yaendrig, dien gy alien reeds kent, bewondert en bemint, is u tot Luitenant gegeven. Dat hy u welkom zy! Hoezee, Hoeze, voor onzen Luitenant! » riepen de mannen, met herhaelde galmen en met betugen van blyden eerbied. Leitenant? Das stammelte Walter, van verras-sing bevend, auch, het is nicht mogelyk! Van den Broeck, die nader was gekommen, greep Walter's hand en zegem het: Ein wensch u geluk, heer Pietersen. Verwonder- lich is wel zulken sprengen vervoorden; maer wunderlich is wunderlich. Battavu. U 4 — 42 — derlekende, zu zahm het midden des pleins leidende, toonde hy het in de verte Aleids, die voor hare deur stond en met verlangen naer de soldaten scheen mit te zien. Zy wacht u sprak hy. Haer hart klopt angstig misschien; want zu zahm door Congo geweten hebben dat gy op de vloot waert. Ga haer gerust stellen en haer trosten. Ik heb nog eenige bevelen te gereen, en dan kom ik insgelyks. Wy zullen ter loops een glas Spaenschen wyn op uwe vervoord^ring drinken. Walter, overladen met geluk en gansch wegdwa- lend in eene zoete hoop, rigtte zyne stappen naer Van den Broeck's Vielleicht. Wooning. Reeds van verre zag hytwee armen verwelkomend tot hem gengt, en hoorde eene liefderyke stem, die vol blyden geestdrift uitriep : « Dank, God! Hy leeft, hy leeft! » VI. Onmiddellyk na den zeeslag was de Engelsche vloot tusschen de eilanden, in de baei van Jakatra, voor anker komen liggen. Ofschoon zj met haer geachut de Factory niet kon bereiken, onlnam zy echter, door hare tegenwoordigheid, den Hollanderen alle hoop op het bekomen van emigen onderstand langs de zee, voor dat de Stedevoog i met de beloofde hulp terugkwame. Niet anders meenende, of de Javanen, door de schynbare overwinning der Engelschen verstout, en nord door hen krachtdadig geholpen, zouden ongetwieder de Factory met geweld bespringen, gaf Van den Broek bevel, om de borstweer en den vestingmuer met balen koopwaren uit de magazynen der Maetschappy op te hoogen. De kostelykste stoffen: gebloemde kleederen van Camboja, rawe zyde van China, fyne katoenen van Bengalen, ja zelfs gouden en zilveren lakens van Japan, werden boven de oiMrol-trokken muren opeengestapeld, met dunne palen bevestigd en van binnen met aerde gesteund. Daer elkeen, nacht en dag, met yver en goeden will had gearbeid, bereikten de wallen, in minder dan twee dagen, eene onbeklimbare hoogte; en welligt was het aen. deze omstandigheid alleen te danken, dat de Javanen schier twee weken lieten verloopen zonder iets tegen de Factory te ondernemen. Intusschen waren de. Hollanders niet werkeloos gebreven. Om de goederen der Maetschappy, ondanks den nood, zoo veel mogelyk te sparen, hadden zy de voltoijing der wall. En voortgezet, met er aerde op te voore. Naermate die arbeid voorderde, bragten zy op volgend de kostelyke koopwaren terug in de magazynen. De belegerden moetten, by gebrek aen tyd en volk, bonne borstweer met fyn lynwaed, katoenen Ueeden en kostelyke goederen verzekeren. Zie JoHAK NiEVHor, iU. 220 em 221. — 48 — De soldaten waren met eenen wouderbareD geest van eensgezindheid en yver bezield; en, alhoewel in zulken bedenkelyken toestand de tucht en het entagend voor de overheid meest altyd verzwakken, ha4. men hier nog geen teekeu van mismoed of onwil bespeurd. Aen Walter Pietersen en aen zynen onbeperkten invited op de manschapy was men deze voordeelige stemming der gemoederen verschuldigd. De jonge Luitenant was altyd te midden der soldaten, arbeidde met hen, sprak hen in begeesterde tael van vaderland en eer, vertelde hun van Nederland's ouden roem, en deed hunne harten zwellen van trotschheid en heldenmoed. Daerby was er iets zoo zoet, zoo min- zaem en zoo edel in al wat hy deed of zegde, dat de gansche bezetting, zoo wel de vrye lieden en dienaers als de soldaten en zelfs de Hopmans, deii dichter* lyken jongeling bewonderden en beminden. Hy was de vriend van alien; en, wanneer er iets moeijelyks, hetzy de opoffering der rustbeurt of eenen overma- tigen arbeid, van de mannen moest worden geeischt, dan was een enkel woord van den Luitenant een bevel, waeraen men zich met liefde en blydschap onderwierp. De Hollanders hadden zich, in de eerste dagen na het vertrekder der vloot, zeer verwonderd dat de Javanen hen onverstoord aen het voltrekken hunner vesting lieten voortgaen En können niet begrypen dat de vand niet ten minste eene pooging beproefde, om hen in hun werk te stooren. Nog meer echter kom hunne verwondering, toen zy, den tienden dag, eben gezantschap van den Pangerang zagen verschlagen, om hun voorstellen tot vrede te doen. Zonder veel betrouwen in de regtinnigheid der Javanen te stellen, had de krygsraed echter niet geweigerd in onderhandeling te treden, dewyl men daerdoor tyd kon winnen om op de beloofde hulp te wachten; en nog meer omdat men schaerschheid van buskruid begon te vreezen en men onderwyl den voorraed zou kunnen sparen. Het gezantschap was op dien dag reeds tweemael over en weder van de Factory naer het Javaensche kamp gegaen, en bragt tekens nieuwe voorwaerden, die de Nederlanders geheel en al verwierpen, omdat het slechten der wallen en het afbreken der vesting- muren erin waren begrepen. De Pangerang eischte daerenboven een aenzienlyke schadeloosstelling in gemunt zilver. Als laetste en onherroepelyke voorwaerden van vrede, had de Houlandsche krygsraed een ontwerp van verdrag gezonden, waerby werd voorgesteld dat men den Fangerang zes duizend realen zou vereeren; maer dat de Factory zou blyven zoo als zy nu was, tot dat de terugkeer van den heer Stedevoogd Koen gelegenheid tot het openen van nieuwe en besis- sende onderhandelingen zou geven. De Javaensche afgezanten waren daerop heen- gegaen, zonder dat men verder let meer over deze zaek had vernomen; en men begon dan algemeen te gelooven dat de onderhandelingen over den vrede zonder gevolg zouden blyven. Er was eventwel tus- schen de gezanten en het Nederlandsch Opperho Ofd bepeld^ dat men de vyandelykheden niet zonder voorafgaendelyke verwittiging zou voortzetten; en, vermits de Javanen tot dan toe uit hunne stormkat- ten niet hadden gevuerd, mont men nog eenige hoop op eenen voordeeligen vrede blyven koesteren. Een brief^ in de Maleische tael, dien men des nachts met eenen pyl over de muren der Factory had gescho- ten, was den Hollanderen de verklaring komen geven van de zonderlinge bonding hunner vyanden. Volgens dit schryven zou de Fangerang van Bantam, — 48 - onder bedreiging van oorlog, den Engelschen verboden heben de Hollanders op Javaenschen grond te bestieden. De Bantam sche Yorst had dit gedaen, dewyl hy vreesde dat de Engelschen niet alleen de goederen der Nederlandsche Maetschappy, maer ook de Factory, zouden in bezit nemen, en deze oorlog diensvolgens voor de Javanen geenen anderen uitslag zou oplevereren dan eene verandering van vand. OniJat de Engelschen niet geerne bun ryk en welvarend kantoorte Bantam zouden vernietigd zien, durfden zy nu niet opentlyk in den storm tegen de Hollandsche Factory deelnemen. Deze weigering tot werkelyke hulp had, volgens den geheimen brief, den Fangerang van Jakatra zeer tegen de Engelschen verbitterd, en daeruit was zyne onverwachte neiging tot vrede voortgesproten. Alhoewel de Javanen een bedriege-]yk en listig volk waren, mogten de Nederlanders, zegde het berigt, zich voor deze zaek verzekerd houden, dat de Fangerang hun regtzinnige voorsteUlen had gedaen. De brief was onderteekend met Den naem van Anachoda Wattyng, een Javaensch Chinees, dien Vaden Broeck, voor het begin dezes oorlogs, als een vriend der Hollanders had leeren kennen. Men zneende dus geene redenen meer te hebben om den Fangerang te mistronwen; eventwel, by de overwegden dat de brief zelf een list kon zyn. besloot men den loop der zaken rustig af te wachten, en intusschen de versterkingswerken der Factory ganschte voltoijen. Om den yver der bezetting te steunen en haren goeden wil te beloonen, bad Van den Broeck beloofd, dat by, op den dag dezer voltooijing, aen elken soldaet en aen elken dienaer der maetschappy, eene goede niaet Spaenscben wyn en eenige andere ververscbing zou doen nitdeelen, en dat men den afgedanen arbeid door een vrolyk feest zou vieren. De krygsraed had beslist dat men te dezer gelegenbeid de Factory, of liever de vesting, eenen naem zou geven ; maer dat men- dien naem voor de bezetting gebeini bouden zon, ten einde bet feest, door de verrassing, meer indruk op de gemoederen zou maken Den dertienden dag na bet vertrek der vloot, was men bezig met den laetsten boek der borstweer te voltrekken, en alles scbeen aen te duiden dat binnen weinig tyds, binnen een uer misscbien, bet beloofde feest zou kunnen beginnen. Op bet plein zag men vele soldaten die, juicbend — 50 - en zingend, allerlei vlaggen aen lange bamboezen vastknoopten ; er waren er roode, blauwe, geele en groene, ja zelfs veelkleurige, doch geene enkele witte; want meD wilde den vyand niet doen denken dat men om den vrede wenschte. Wat verder zaten eenige andere mannen rond eenen kleinen groenen boom, die met bonte wiiu- peltjes, met kransen en met roozen van verguld papier was gesierd. Nog immer ging men voort met aen dezen Meiboom snoeren van glinsterende glas- peerlen te hechten en hem schoon en pracbtig te maken, gelyk men in bet lieve vaderland gewoon was te doen, om eene gelukkige gebeurtenis te vieren. Een weinig achter den Meiboom stonden vier Sergeanten, die iets op hunne schouders geladen hadden, dat met een omhulsel van drykleurig katoen was overtrokken. Het was een ongemeen groote plank van onbederfhaer Tekhout, waerop men, met reus-achtige letteren, den nieuwen naem der Factory had gedöckt, en welke gedurende het feest plegtiglyk zou worden ontsluijerd. Nevens een der twee groote magazynen waren een twintigtal vrouwen en ruira zoo vele kinderen in eene dubbele rei geschaerd. Zy hadden hunne beste kleederen aengetrokken en zich het hoofd gesierd met de weinige bloemen, die nog in de Factory waren overgebleven; in de hand hielden zy eenen Moringa-tak, een Banaenblad, of het loover van eenen Kokos-palm. Op aller gelaet stond een heldere glinsterden van blydschap; want ginds, by de deur van het andere magazyn, was men bezig met groote tafels te schikken; en nu verscheen men reeds met eenen menigte flesschen Spaenschen wyn en korven en potten vol droo ge en opgelegde vruchten. Van deze lekkemyen zouden de vrouwen en kinderen insgelyks hun deel hebben; en zy hadden nu reeds zoo lang in angst en in drukken arbeid geleefd, dat de aenkondig van een vrolyk feest hunne harten van verlangen de deed jagen. De mannen met de vlaggenen met den Meiboom, de vrouwen en kinderen, de trommelaers en trompetters, en wie daer nog bereid stond, verwachten elken oogenblik het teeken tot den aenvang van het feest, dat hen van boven de wallen moest worden gegeven. 