Algemene konst en letterbode
None
, Reeds verleden jaar maakte zy de Prysftof in het vak der Welfprekendheid bekend, die voor 1814 op- gegeven wordr; te vveten: eene Redevocring over dc Voor - en nadcclcn der Lettcrkundige Kritiek. Reeds by voorraad meent de Klasfe de Prysftof der Dichtkunde voor 1815 te moettn aankondigen * te we- ten : de Ontdekking der Vaccine. De mededingers mogen aan hunne ftukken geen groo- tere uitgebreiciheid geven, dao t^cn uur lezens vereischt. Elke Prys beftaat in eene gouden Medaille ter waarde van 1500 Francs, en de ftukken mocten, met fpreuken enz. als naar gewoonte voorzien, voor den 15 January 1814 ingezonden zyn, welke tydsbcpaling ftrengelyk zal in acht genomen worden. Parvs. Het algemeen beftnur der Bockdrukkery en Botkverkoopery heeft een ftukje van 167 bl. in 8°. in her licht gegeven, onder den titel van: Tables dc la Bibliographic de T Empire Fran gait , dat een algc- mccn Register bevat op de Werken iu het officieel Jour* Digitized by Google C 325 J Journal dc la LibratrU federt de raaand November i8ii, tydltip van deszeffs daarftelling, tor '31 Decem- ber 1. 1. aangekondigcL Uit dit. Register blykt, dat in het Franfche Keizerryk, gedurende deze dertien maanden, 5205 Werken uirgegeyen werden, nader ver- deeld in de onderttaande KlasTen: « Liturgis. Bybels, Uittrekfels cn Werken daartoe behootende. Liturgie • . • •. Catcchetifche , Leerredencn , Mystieke R egtsgcUerdheid* Chineescb, Hebreeuwsch, Romeinsch Rcgt • Mansell Regt Wetboek Napoleon . . '. Wetboek van Regtspleging • . • Wetboek van Koophandel • •. LyfllafTdyk Wetboek .... RiegtsgeJeerde Tydfcbriften ... Rtgtsgelecrde Meugelingen Wctcnfchapptn tn Kunsten. m Hindleidingen , Encyclopedies •. Wysbegeerte, Zedekunde, Bovennatuurkunde Opvoeding ..... Staatkuude, Staathuishoudkundc , Btfluur « Finantien ..... Koophandel , Maten en Gcwigten • • Natuurkunde , Schei- en Artfenymengkunde ' • toiuurlyke Historic . ‘. Land- en byzondere HuiMioudkunde • .. Cenees-, Ontleed- en Hcelkonst • • Wiskundige Wetenfcbappen • • • Sterrekunde , Gezigtkundc  Drukkunst • • « Kunsten en Handwerken , . • • Frcaijc Letteren • Handleiding tot de beoefening der Fr. Leu. • Spraakkunsten en Woordenboeken • • Rhetorica en Welforekendbeid • • Dicbtkundtge en Po'ezy ... Tooneel . . • • • Mythologie cn Fa Helen • • •  8% 119 22 65 52 1 7* I 80 L 959 , 17a 92 *6 45 17 81 8, 13 Ci '7* 46 278 m r 1*93 s* ' 199 67 iJ' 1 Trensportere • 266+ Digitized by Google C 326 i 'transport • a 66i Gefchiedenis. Aardrykskunde • • . • • Rcizen . • • * Tydrekenkunde • • « • • Algemeene Gefchiedenis • , • • • SchriftuurL en Kerkelyke Gefchiedenis • • Oude Gefchiedenis « Hedendaagfche Gefchiedenis van verfchillende Volkeren Gefchiedenis van Frankryk • . • Byzondere MaatfQhappyen • • Oudhcden, Penumgkunde « • • Letterkundige Gefchiedenis en Geleerde Maatfchappyen Bibliographic en Tydfchriftcn • • I^venabefchryvingen • . • ♦ • 30. 3# • 8 • 8 • 18 • 34 • 33 544 • 53 • *5 • v 11 • tc • • .,8j te zaroen • 3,20$ Dit Register is in drie deelen gefplitst; het eerfte be- vat eene alphabetifche lyst der Werken; het tweede cene alphabetifche der Schryvers. Deze twee Regis- ters worden in een derde tot een algemeen gebragt, , waaruit wy deze opgave ontleenen. Deze Registers, zeer gemakkelyk, ora vele opfporingen te doen, zyn door den Hcer Beuchot, een zeer kundig Bibliograaf, vervaardigd, die met de Redactie van het Jourhal dt la Librairtiy federt deszelfs oorfprong, belast is. ^. LEVENSBERIGT • • * i VAN DEN EEROEMDEN ZEEREIZIGER » * d E BOUGAINVILLE. Louis* Antoine de Bougainville, Senateur, R>ks- graaf, en Groot Officier van het Legioen van Eer, Vftrd op den iiden November des jaars 1726 te Paryt geboren. Hy was de zoon eens Notaris, Schepen dier Had, en een afftararaeling ait eene der oude familien Van Pkardye.. _ Een beroemd Zeebouwer, algemeen Bevelhebber te JUwd .en ter Zee, een vry Med el id van de Akaderaie » Digitized by Google C 3*7 * der Wetcnfchappen , en van het Inftituut en het Bureau der Lengte- meting geweest zynde, geven zoo vele on? derfeheiden titels, welke hy alleeo aan zich zelven ta danken had, ep de vruchten van langdurigep arheid en roemryke bedryven waren, hem reeds een bdlyk reg| op eene voldoende en uitmuntende loffpraak en ltrek? ken tevena ten bewyze, dat hy, die dezelve wist te verdienen, in alle opzigten een meer dap gewoon inenscn moet geweest zyn. • _ , .... Nog op de Hoogefchool zytide* onderfcheidde ny aich reeds door eenen byzonderen aanleg zoowel to| de fraaije Letteren als tot de Wetenfchsppeo. Op ze- Keren tyd verklaarde zyn Hoogieeraar de gedaante ? ver- wisfeling der Maan, en de onderfeheiden ftanden vaq de wasfende Maan, en bediende zich, ten einde zyn gevoelen hieromtrent in het geheugen zyner toehoorcle- ren te prenten, van twee Latynfche verzep, welke de jonge Bougainville zich veroorloofde voor zeer muir delmatig te houden. De Hoogieeraar daagde hem uit* cm *er beter te maken, en aandonds antvyoordde ny door vier verzen, welke meer naauwkeurig, meer nn- derrigtend , en inzonderheid meer dichterlyk waren, dan die van zynen Leermeester. By zyn vertrek van de Hoogefchool , werd ny , uit infehikkelykheid voor zyne familie, Advokaat by net Parlement, doch liet zich gelyktydig, ora zyne eigeg neiging te volgen, onder de Koninklyke Muskettiers op- fchryven. Toevallig woondenCLAWAUTen Dalembert in zyne nabuurfchap, met welke beide beroerade Meet- kundigen by weldra kennis maakte. Hy bezocht hen diK- wyU , deed zyn voordeel met hun onderhoud en hunne fchriften , en gaf, op den ouderdom van flechts no jaren , het eerfte gedeelte zyner Integraal-rekening , ke ten vervnlge van de oplosGng der oneindige kleinhe- den van l’Hopital diende , in het licht. Hy verklaarde in zyn Voorberigt met eene openhartigheid , welke tteeds eenen voomamen trek van zyn karakter uitmaakte , dot niets in dit werk van hem zehen wai, dan alleen de orde , welke hy daarin getracht had in acht te nemen; doch de opzieners der Akaderaie getuigden van hun- nen kant, dat hy, de leerwyze van verfchjllende Meet- kundigen ontvouwende, dezelve door oordeel en duide- lykheid , waarmede by ze ontwikkelde , tot zyoe eigen X 4 • C v* J had weten te maken. Behai ve dit vleijend getuigenis, vond hy nog eene andere belooning in de overruiging, dat hy aan jonge Meetkundigen , welken het volftrekt f aan handleidingen mangelde, om tot dit, toen nog wei-, nig opgehelderd, gedeelte der Wiskunde doortedrin- gen, door zynen arbeid nuttig was. Byna gelyktydig tot Onder-Majoor van een Batailion van Picardy c , Aide de Camp van Che vert, benoemd zynde, vreesde men, dat hy de loopbaan der Weten* fchappen zoude vaarwel zeggen, doch hy deed als ge- heimfchryver van Ambasfade eene reize naar Londcn* en geraakte op nieuw in kennis met de geleerden. Hy werd by het Koninklyk Genootfchap tot Lid aangeno* men en naderhand tot een van deszelfs Dekens be- noemd. Het volgend jaar voegde hy zich,weder by zynen Veldheer, en in 1756, volgde hy Moncalin , met den rang van Kapiiein der Dragonders, naar Canada. Onder zoovele verfchillende ambtsverrigtingen ver- tvaarloosde hy echter de wetenlchappen Diet. Nog v<56r zyn vertrek naar Amcrika^ overhandigde hy het tweede gedeelte zyner Integraal Rekening ter drukpers, cn verzocht Bezout, om in zyn afwezen de proeven *er van natezien. Naauwelyks was hy in / Imtrika aangelaod, of men zag hem door eenen moeijelyken, zoowel als gewaag- den, togt, over y s en fneeuw, of dwars door byna on. toegankeiyke bosfchen, tot het Meer Saint Sacrc/ncnt doordringen, en eene Engelfche Vloot, onder het be- xeik van het fort, *t welk zy befchermde, verbranden. Eene afgezonden krygsbende van 5000 Fratifchcn , in 1758, door een leger van 24000 Engclfcheu , verfchei* den dagen Jang, vervolgd wordende, haalde Bougain- ville zyne makkers over, om den vyand moedig afte* wachten. Men verderkte zich met den meesten fpned , in den tyd van vierentwintig uren, floeg de Engelfchcn terug, en dwong hen, met een verlics van 6000 man, tot den af'ogt, bv welke gelegenheid de jonge krygs- held, die door zyne raadgevingen en zyn voorbedd zoo veel deel aan de overwinning had, door een fnap- haan.fchot, aan het hoofd gekwetst werd, zonder dat >Zyne daardoor bekomen wond van eenig gevaarlyk ge- vplg was. Da Gouverneur, intusfehen, voor. het be* 1 * , * houd Digitized by Google I C 329 I houd der Kolonie vreezende, indien^ hy geen fpoedige* bulp ontving, zond Bougainville naar Frankryk, orn die te verzoeken. Hy kwam van daar terug met den rang van Kolonel a la Suite by het Regiment van Rouerguc , en tevens met het kruis van St. Louit , hem yddr den bepaaiden tyd, uit annmerking zyner uitmun- tende dienften, gefehonken. Montcalin lielde hem aan het hoofd der Grenadiers en Vrywilligers, om den aftogt des legerp, *t welk genoodzaakt was op Quebec te wyken, te dekken, hergeen hy dan 00k met zyne gewone onverfehrokkenheid gelukkig ten uitvoer bragt. De dood echter zyns legerhoofds, eerlang door het ver- ges der Kolonie gevolgd wordende, keerde Bougain- ville naar Frankryk terug, en ging met den Heer Choiseul de Stainville naar Duitschland , waar hy zich door zyne heldhaftige bedrvven bleef onderfehei- den, en ter belooning zyner dienrten een gefehenk van twee ftukken gefehut ontving. Schoon de vrede hem wel de gelegenheid, waarvan hy zich zoo meesterlyk ten voordeele wist te bedienen , omnam , om zynen krygsroem verder uittebreiden „ bragt deze omitandig- heid echter niet de minfte verfhauwing in zyne werk- zaamheid te weeg. Tot hiertoe befehouwden wy hem als Meetkundige, als Krygsheld en als Onderhandelaar , thans zullen wy op hem als Stichter eener volkplanting onze aandacht vestigen. Zyne verfchiiknJe reistogten in Amerika hadden hem bekend doen worden met de Kooplieden en Reeders van St. Malo . Een Schip, in bet begin der eeuw uit die haven vertrokken, had ten Zuidoosten van een aantal eilanden gcankerd , voorheen door de Engelfchcn bezocht, en door hun Vtrgiuic d* Hawkins , doch naderhand de eilanden van Falkland genoemd. De gunftige iigging derzelven bragt hem op het denkbeeld, om ’er eene Volkplanting opterig^en , waartoe het plan in 1 763 by het Franfche Hof in over- weging kwam. Bougainville bood nu aan, om op eigen kosten 'er een begin mede te maken, rustte tot dat einde, in vereeniging met twee zyner bloedver- wanten, te St. Malo twee vaartuigen uit, nam eenige Acadifche famiiien aan boord , en landde den 3v1en April des jaars 1764, aan de genoeimie eilanden , weike nu door hem den naara van Malottines ontvingen. Zy waren onbewoond en derzelver bezitneming werd door • - X 5 gee- tr Digitized by Google ( S30 5 fccnerlei geweld noch onregtvaardfgheid gekcnmerkf. Eene ryke visfchery, en overvloed van vogels, zoo weinig fchuw, dat men hen met de hand knnde van- gen , leverden voor hem en zvne togtgenooren genneg- zamen leeftogt op, maar men zocht ’er te vtrgeefs raar Werk- en Brandhout, en vond niet andere dan Riet en eene uitinuntende loort van Turf. De grond tot een Fort werd afgeftoken, en de Sterkten werden gebouwd , waartoe alle de Kolonisten , de Aalmoeze- nier niet uitgezonderd , de behulpzame hand boden, terwyl zich uit het midden van het Fort een Obelisk, wet de beeldtenis van den Vorst, verhief, waaronder dit half vers: ttbi ferviat ultima Thule te iezen Bond ; eindigende het opfehrift met de woorden: Conamur te • nues grandia , welke het begin van een vers van Ho* ratios uitmaken * Dit eerrte werk voltooid zynde, keerde Bougain- ville weder naar Frankryk ; liet het bertuur der op* Jtomende Volkplanting in handen van zynen bloedver- want, en kwara het volgend jaar met voorraad van leeftogt en nieuwe bewoners terug. Door eene Broop* party in de Braat van Magellan , had hy zich van Tim- merhout en tien duizend Boomgewasfen van allerlei jbort, en daardoor dus van eenen kostbaren en onont- beerlyken onderdand voor de Kolonie, voorzien. Men (loot een verdrag mer de Patagoniers ; het grootfte deel der Granen, welke uit Europa* kwamen, werden tot den landbouw gebezigd, en verfeheiden proeven be- loofden den besten uitflag: het vee' vermenigvuldigde, en het getal der in>voners was reeds van 80 tot 150 geklommen; doch deze aangroti, natuurlyk te lang* zaam voortgaande, beantwoordde niet aan den werkza- men geest des Stichters, die zich reeds eenen gerui- men tyd te Parys bevond , en aldaar vernam, dat de Spatijaarden , door zyne pogingen veron^ust, klagten by het Franfche Beftuur hadden ingebragt. Bouoain* ville ontving den last, om hun in eigen perfoon zyn eiland overtegeven, waarop het Hof van Spanje in de teruggave der gelden ttemde, welke hy tot oprigting der Kolonie gebezigd had, en in het betalen van het freen de aangelegde Berk ten, die men aan hetzelve af* ftond, gekost hadden; terwyl het Franfche Hof hem bovwndien, ter zyner vertroosting , eene reize rondom Digitized by Google C 331 3 de Wereld veroorloofde. Den 3den Mei des jaars 1766 werd de Volkplanting* welke naauwelyks twee jaren bell aan had, en waarvan hy den aanllaanden ondergang met (mart te gemoet zag, door Bougainville aan de Spanjaardcn terug- gegeven. Hy betreurde zyn geheele leven een Obfer - yatorium , hetgeen hy *er had willen bouwen, en door zynen Hand, op 51 gr. Zuider breedte, van zeer veei nut voor de groote Sterrew.ichten van Europa zoude geweest zyn. Ten blyke, dat zyn leedwezen hierover Biet ongegrond was, zag hy, terwyl hy zich tot zyn vertrek gereed maakte, verfcheiden dagen lang op het eiland eene Komeet, welke op dien tyd in Europa niet meer zigtbaar was; en deze is de tweede, die zich in 1766 vertoonde, en waarvan Pingr£, die alie de ge- dane waarnemingen op Isle de France zorgvuldig heeft byeenverzameld, onkundig fchynt geweest te zyn, dat ’er in de reize rondom de ' Wereld van gewaagd wordt. C Het vervolg hierna ). Oyer de Phosphorescent ie (Phosphorieke Lick- ting) door flerkc wryving of / looting , door den Hcer Dessaignes. • * De Heer Dessaignes heeft eene vry uitvoenge Ver- handeling over dit onderwerp in het licht gegeven, en zich door eene reeks van waarnemingen verzekerd, dat het water de algemeene hr on of oorzaak is van a lie Phosphorescentien {Phosphor ieke Lichtingen ) door flerkc wryving of footing. Vervnlgens neemt hy de volgen- de onderliellingen aan, a Is natuurlyke gevolgen der door, hem gedane waarnemingen, i°. Men Digitized by Google f 332 1 1°. Men mnet twee foorten van Phosphorcscevtien (Phosphorieke Lichtingen) door (looting erkennen ; de eene, flechts etn oogenblik aanhoudende, die, uit de gellooten zelfltandigheni uitfchietende, zich in flikke- lingco verliest; de andere min of meer of duurzaam, en, om zoo te fpreken, in de ligchamen inblyvende, welke zy fcbynt te doordringcn. , a6. In de eerde wordt de in beweging-brenging ver- oorzaakt door de invreting der zelfltandigheid of de plotfelinge fcheiding der deelen; die der tweede ont- llaat uit de kortdondige toenadering der deelen tot elkanderen, nadering, welke alleen genoegznam is in zoodanige ligchamen, die in eenen hoogen graad de Phosphorieke hoedanigheid beziuen, zoo als de Phos- phorus van Homuerg, het Phosphorzure Kalk-zuur (Phosphate /Icidede Chaux) met Zwavelzure Kalk (Sul- fate Calcaire ) vermengd , en in die alle, welker za- mennellende bladen of lagen, of de natuurlyke verbin- dingen, het gereedelykst in beweging geraken, maar die, in alle de overige, door eene warme teroperatuur mo.et te hulp gekomen worden. 30. Den reuk , die gewoonlyk met de eerfle gepaaard gaat, wordt men meer byznnder gewaar in de vaste ligchamen, zells in die gene, by welke de in bevveging- brenging niei tot den lichtenden llaat komt. Het is van bejang, optemeiken, dai deze reuk gelykfoortig is met dien, welken Ue filectiieke uitvloeijingcn veroorzaken, tn dat dezelve, even geiyk deze, dezelfde verande- ringen in dezelfde omflandigheden ondergaat. 4°. Deze Phosphor escentie (Phosphorieke Lichting) heeft piaais in het ledjg van Toricblli, in het water, cn in de oni* adembare luchtlborten : zy is dus geens- zins her uitwerkie! van eene ontbranding. 50. De trap en wyze van wryving, welke zy vor- dert, is insgelyks onderfeheiden van die, welke de Electriciteii in beweging brengt, geiyk 00k van die, waardoor de warmteftof in den (laat van uitvloeijing gebragt wordt. Deze Phosphorieke hoedanigheid is dus oncigen en vreemd aan lichtende verfchynfelen, welke deze heide laatite bewegingen kunnen veroorza- ken en diiarfleUen. 6°. De duurzamc of blyvende Phosphortscentic (Phtfs- phorieke Lichting) moet even zoo weinig belchouwd wor- Digitized by Google % C 333 > worden als eene foort van witwording (Incandescence) , daar dezelve zich vertoont in eenen graad van warmte, ver beneden dien van de gloeijend wording (Ignition), en niet in alle ligchamen, die voor het gloeijend wor- den in bet vuur vatbaar zyn, zich ontdekt. *<J°. Het is echter zeker, dat de Warmteftof invlded heeft op de eene en de andere Phosphorieke Lichting, daar zy in ligchamen, welke dezelve bezitten, die ver- hoogt en vermeerdert; in de zoodanigen , aan welke zy toiet natuurlyk fchynen eigen te zyn, dezelve opwekt* en haar onherftelbaar vernietigt, wanneer de verkalking wordt voortgezet. 8°. Alle ligchamen verliezen hunne Phosphorescent it (Phosphorieke Lichting), wanneer zy hun zamengelteld water verliezen: zy verkrygen dezelve weder, zoodra Zy dit vochtig begin fel weder krygen. Het zamenge- Iteld water is derhalve de eenige te bepalene oorzaak van deze hoedanigheid , en men kan dus met waarheid zeggen, dat geene andere ligchamen dan de zoodani- gen, dip, volgens den Heer Proubst, in den (laat van waterachtigheid zyn, eene vatbaarheid bezitten » om, door (looting, Phosphoriek te lichten. 9°. Eindelyk, het licht, hoedanig deszelfs natuur ook zy, fchynt twee wyzen van zich te vertoonen, te be* zitten, welke zeer van elkanderen onderlcheidan zyn. De eerfte is altyd her uitwerkfel van de kortrtondige toenadering der wegende of drukkende deeltjes of derzelver verdikking: deze is de gewoonlykfte. * De * andere fchynt het gevolg te zyn van de fnelle verwy- dering dier zelfde deeltjes of derzelver plotfelinge uit- zetiing; en deze heeft, mogelyk, raeer plaats dan men denkt. Gene zou toetefchryven zyn aan de ongemeene /panning eener by uitftuk elastieke Vloeirtof; deze- aan de fnelle en plotfelyke ontlpanning dier zelfde Vloei- ftof, veroorzaakt door de lchielyke verwydering der wegende of drukkende deeltjes. * Jndien dit zoo niet ware, zou het onmogelyk zynf reden te geven van de Phosphorieke Lichting, welke men by zekere ligchamen verwekt, zonder de geringfte drukking op dezelve te oefenen, en enkel door de one- binding (difasfociation) der deelen, alsmede van het licht, dat men aan den tnond van den loop van een windroer ontdekt, wanneer hetzelve in het duister wordt afgefehoten. HAN- Digitized by Google / C 334 3 • HANDEL EW ZEEVAART, LANDBOUW, ' HUISHOUDKUNDE en wat daar. TOE BETREKKING HEEFT. • * Jiefchryving van een Werktuig , om te W'ieden met een Paard > door den Hear Haijot* % _ " V Dit Wiedmes is zamengefteld uir zes puntige ploegyzers* die repen duimen breed zvn. Elk ploegyzer moet eene tus- Ibhenruimte tusfchen de voren omploegen. De beide aan de oiteinden moeten nict meer dan zes duhtten breed zyn , ift jdaats dat de overige negen doim zyn , «yl de voren tusfchen twee geegden Diet volkomen regelmatig knnncn zyn; dezelvt tnogen van zes lot twaalf duimen verfchiUen , zonder dat daar- om de bewerking mist, wyl een der beide kleine ploegyzer* altyd tweemaal in deze tusfchen ruimte der ouregelmatige vo* ren doorgaat. Deze ploegyzers zyn vastgemaakt en omgekruld in eene yzeren ftaaf, welke in een ftuk hout gaat, dat op deszelfs Dppervlakte vier, en aan de beide zyden zes duimen breed h. De ploegyzers worden in hetzelve, door yzereti wiggen , op die boogte bepaaid en gehouden , welke men rerkiest , Eoodanig dat Zy alle gelyk zyn , -ten einde het een niet dieper in den grand ga dan her andef , en zy juist naar de voren gerigt zyn. Aan het ftuk bout , waaraan de ploegyzers ge* Secht zyn, moeten twee disfelboomen met een dwarsbout 'worden vastgemaakt, om voortekomen, dat, by bet omkee* it n , bet Paard zich niet aan de ploegyzers kweife. . Aan de eindeo der disfelboomen moeten acbt gaten , op den afftand van drie duimen van elkanderen , geboord worden, ten einde bet Paard te kunnen infpanneu , zoo als men best oordeeft, om de ploegyzers, naar welgevallen, minder of meer in den grand te doen vatteo. Men moet in het oog houden, •en dit is van aanbelang, dat de ploegyzers, anderhalven duim -yan het uiteinde van derzelver vleugei , rond bebooren te :®yn, opdat zy de fcheuten van het koren niet affnyden; oolt moet men, om dezelve van het eene land naar het andere te vervoeren, twee ftukken hout hebben , die de ploegyzers op- 4igten , en tot eene flede voor dezelve dienen. Behalve dit ifl xlit Wertuig tot Wiedefl voorzien van Helen, ten einde het- zelve, noodig zynde, te kunnen beftieren. Het overige der byzonderheden vindt men in het Cahier d* Avril dee Anna* Jet de V Agriculture Fran$atJ$ 181a. ♦. V *. NIEUW* C S3* ) NIEUW UITGEVONDEN WERKTU1GEN. Eugraphe of doniere Kamcr (Chambre obfcure) om do veorwerpen naar hot leven to tee- kentn , door den Heer Caijeux. * r * Dit Werktuig van cene nieuwe uitvinding komt veel flatter tan de volmaaktheid , die men In eene Chambre obfcure vordcrt, dan alle, die men, tot dus ver, aan het Publidc bee ft aangeboden. Hetzelve bezit het voordeel van de voorwerpen te vertoo- nen in derzelver natuurlyke gedaante , terwyl alle Ch a mb res obfcures , die, tot bier toe gemaakt zyn, dezeive of het on- derfte boven, of van de tegen den waren (land overftaande \ zyde voorftellen. De Eograpbe daarentegen vertoont dezeive in bare ware (telling, zonder verplaatfing , in alle derzelver kteoren en in elke beweging, met eene verwonderlyke naaow- keurigheid, en dft door een middel, dat even zoo eenvoo- dig als vernuftig is. Dit Werktuig is door de beroemdfle Nattrorkundigen det Hoofdltad, welke in hetzelve de oplosfing van een zeer be- langryk gezichtkundlg raadfel gevonden bebben , met de groot- (te toejuichiog ontvangen. De Scbilders zullen *er een ge- makkelyk middel , om de oUwerkingen der natuur op bet ge- zigt te beftuderen, en de Liefbebbers eene zeer leerzama uill panning door rcrkiygcn. De Hder Solzil, die dit Werktuig vefvaardigt, beeft bet* aetve vereenigd met een tweede van zyne etgene uitrinding, 9 1 geen de, in beweging zynde,, voorwerpen van de tegenge* ftelde zyde bunner ware (telling vertoont* Wanneer deze bei- de Werknrigen zydelings met elkanderen op dezelfde voor* werpen vereenigd zyn , vertoont het, in beweging zynde, voorwerp, dat, in het een, aan de linkerzyde gezien wordt, zich, op Tjetzelfde oogenblik , in het andere, aan de regter- zyde, en, zoodra de beide beeldtfn elkanderen tot aan de iyn, die de twee Werktuigen van een fcheidt, genaderdzyn, verdwynen ty gelyktydig. • Zoo het voorwerp zich vertoont aan de zyden,) die elkanderen raken, fchynen zy van elkan* deren te fcheiden , om aan de buitenzydeto to verdwynen. TOONEEL- ANECDOTE. • ’ - • — ' De Tooneeldichttr Dorvjcny, die in bet begin ran l8ia , c sj« : 6S of 66 Jareu oud , ovg Heed , en gedurende zyn leven aan alle Tooneelen van Parys ftukkvn leverde,1 waarvan velen groo- ten opgang maakten (*), was korten tyd voor zyn dood zoo arm, en in zulk eenen behoeftigen ftaat, dat cen Tnoneel- Direcceur veertig Handfchriften van hem voor vyftig Francs kocht. * « A (*)Een voorbceld zal genoeg zyn; zyn Kluchr Jeannot ou let battut \fcient r Amende, wanrvan by den Uirgever van die VVcekblad in 1792 cene nerialing -verfeheen onder deir ticel van ; Die peflagen zyn betalen de boete, werd by de ccrfte ten tooncelvoering te Parys 400 tnaai aebtereen met toe- juicbing gelpedd. - « . , * ' . 1 • • STERRE- en WEERKUNDIGE WAARNEMINGEN. WEERKUNDIGE WAARNEMINGEN, BUITCN HAARLEM. 1813d April r BARO- [ MB- l TER. | TH1R- MOME- 1 TER. WIND- 9T&EKK LUCHTR9 GESTELO HEID. " 1 r3o. o| 30. O* I 29' 9l 1 484 5:' 1 N. W. J , n. n. w. j harde wind ; wolken ; buijig. 93 < r*> 9 $1 1 1 48 1 N. 544 j N.O. t. N. 38 * N. t. O. zeer windtig; bewolkt; regen- en bagelbuijen.. »3 < [si i 1 13®- H Si r— “l N. 0. j bewolkt ; 2cer windrig. -1 fso- il I V i\ .30. i| 1 454 43 I 0. N. 0. 0. t. N. 0. zetr windtig; ’s morgens en ’savonds bewolkt: voor *t overige betrokken. 15 .1 ,3° o| j 50 30* 0 . 644 L29. 9| » 53 0. t. Z. | 0. j bewolkt. 1 N. 0. 1 s 6 ◄ ra9 8| 29. *i (.29# 74 57 t 0. I 66 4 J w. t. N. 1 474 > bewolkt. 17 < f29 54 *9 54 t*9* 4l 131 N. w. j bewolkt; *savonds 0. j dondcr uict regen. N. t. 0. i Te Haauem^.by A. LOOSJES P z. Ter Drukkkry van V. Loosjes te Haarlem. (Lange Veerftraat W. 3. N. 6. ) Digitized by Google ALGEMEENE E N LETTER- VOOR HET JA N°. os. Vrydag den 7 den Met Volgtns KEI^ERLYK RESLU1T v»n den a6ftcn September i3u, o de Uitgave yau dit Weekblad dejinUief totgejlaotu ■ B E R I G T E N. ]VJ[aNCHEN,- den 8 'ften /Ipril. De Philologifche eft Wysgecrige KlasTe van de Akidemie der Wetenlchap- pen dezer Stad, heeft voor 1815 de volgende Prysftof opgegeven : De Gefchriften en Leer van Plato, in de laatfle tydt’ii, bet voorwerp van Philologifche en Wysgeerige nafporingen gewoiden zyrule, en de goede uifdag de» zer nalporin^en gedeeltclyk afhangende van de zekere kennis* die men hebbtn kan wegens de echtheid en de tydrekenkundige orde der Gelchriften van dien Wysgeer, meent de Akademie, dat de Wetenfchap- pen , wdker bevordering zy moet begurftigen , ei- fchen, dat de aanducht der gdeerden op de vermcMe onderwerpen gevestigd worde, en noodigt ingevolge daarvan aile gtleerden, met de Werken van Plato gemeenzaam, mt, om die re leeien kennen * sel- ler echtheid vtrd.icht is of die men ala apoersph befehonvven kan, cn in wdke volgorde die, wclke m- derdaad echt zyn, zainengetteld werden Het is def Ktasi'e niet gnbe&tnd, dat men over dit cnoemerp 1 . DfiEL. Y rccdl Digitized by Google C 33l ) reeds met fcherpzinnigheid en geleerdheid gefchreven heeft; maar, dewyl men daarby flechts eenige byzon- dere punten aangeroerd heeft en de ftofie by lang Diet uitgepur is, acht zy, dat deze Werken enkel tot eene voorbereiding dienen kunnen tot de oplosfing der voor- gertelde vragen, maar, voortgezet wordende, tot de be- geerde uitkomst zouden kunnen geleiden.” De Verbanddingen, die naar dezen Pry# wjllen din- gen, moeten, met inachtneming der gewone gebruiken, voor den *8 Maart 1815 by den Secietaris der Klasfe inkomen; op den 12 October daaraan volgende zal de toewyzing gefchieden. De Prys beftaat in 50 Duka* ten. - Het bekroonde Stuk zal door de Akademie in bewaring gehouden worden, aan welke het ineigendom behoort, en zy zal het laten drukken door een* Litgever , die het koopen en de kooppenningen aan den Schryver betalen zal. Alle de andere ingekomen antwoorden zullen 00k by de ArChiven der Akadetnie bewaard worden, nadat de naambiljetten ongeopend openlyk zullen verbrand zyn; aan de* begeerenden worden ech- ter Kopyen hunner Verhanddingen afgegeven. Leyden, den 19 April. Myn Heer de Prefekt, de- zen ochtend van den Haag alhier aangekomen, begaf zich op den roiddag naar de Akademie, om in tegen- woordigheid van derzdver leden den Hr. Wytten- ?ach, Hoogleeraar in de Griekfche en Latynlche Let- terkunde en Schryver van verfeheiden geachte^Wer- ken , de Decoratie van de Orde der Keunie over te rei- Jten , welke Z. M. de Keizer en Koning aan hem heeft toegeftaan. Gcneeskundigc behandeling der W rat ten, door den lleer Hanin. 4 • Onder alle de middden, van welke men zich be-, diend, omWratten uitteroeijen, moet men- aan de byt- middeien de voorkeur geven, en onder deze inzonder- heid aan.de minerale Zuren. Deze toch hebben het vermogen om de dierlyke huid met kracht te ontbin- den, en dat wel des te meerder, naar mate dezelve meer zamengedrongen ( geconctrHnerd ) zyn. Digitized by Google c 339 ) * By een vergelykend onderzoek van de verfchitttfnde Jerking der ortderfcheiden delfftoffelyke zmen, is bet den Heer Hanin gebleken, de voorkeur re moeieoge- ven aan her Salpctereuur ; vooreerst: omdat dit zuuf -eene zeef levendige werking uitoefent op de oppetfhtiid fen deze zeer fpoedig ontbindt; ten tweede: omdat bet gemakkelyk is deszelfs werking te berturen ; en ten der- de: omdat hetzeive aan de onderliggende deelen wei- nig jrritatie . veroorzaakt. Het ZwaVelzuuf doet daar- entegen de opperhuid verharden in plaats van dezelvg te ontbinden: en de verdryving der Wratten door dit zuur gaat zeer langzaam. Wanneer men hetzeive irt den geconcentreerden ftaat bezigt, brandt fret verfchrik* kelyk t en veroorzaakt het niet zelden vee! ont- fteking. 15e Spiesglans- boter ( Mutias Stibii ) brengt veelal dezelfde toevallen te weeg als het Zwa« velzuur; en zelfe dit bytraiddel doet de gevoelige dee- len dikwerf zoo -fterk aan, dat dit zeer nadeelige ge- volgen kan veroorzaken: hetzeive vereischt daarefl bo- •ven -eene bekwame en gedefende hand, om met deze zelfttandighefd naar behooren omtegaan. De behandeling der Wratten met Sa Ipeurzuur was •intutfchefl ook dikwyls zonder uitwerking , wanneer men tiietde opfetteftheid gebruikt had , van dezelve vooraf doof tenig middel voor de betere inwerking van dit zuur voor te bereiden* Dit middel beftaat namelyk in het ligchaamsdeel, alwaar zich de Wratten bevinden* in een loogzoutig vocht te baden, by voorb. in gewoon Zeepwater, ofZeepfop. Dit vocht moet heet zyn en ten ttime eene temperatuur bezitten van 35 gr. (Reaumur) Wanneer men met dit bad gedurende een half uufr aanhoudt, worden de Wratten inomtrek vergroot, ver- krygen een wit aanzien, zwellen op en worden weekt het zuur nu op derzelver oppervlakte aangebragt dringt thans dieper door, en raakt tdt aan derzelver wortel, welke fomtyda door hetzeive, na het eerfte gebruik* reeds uitgerocid en vernietigd wordt. Het is waar, de alcaiifehe loog verzwakt wel een weinig de working Valt :het zuur, maar als men de bevochtiging met dit last- fte een en andermaal hcrhaalt* dan is het juist van be- lang* dat de fcherpte van het zuur eenigzins getem* perd wordt, naardien hetzeive alsdan met minder ge- voeligheid tot de benedenfte deelen kan doordringen # cn daar deszelfs werking te beter kan uitoefenen, Va Voof (3 4® ) Voor dat men van het Salpeterzuur gebruik ma*kt 9 moet men bet gezonde vleesch ernig befchutlel geven tegen deszelfs htvige wc'king; do<>r namelyk in den omtrek dcr Wratten het vleesch te bedekken met eene of andere vetachtige pleister. De fleer HaNin heeft zich met veel voorJeel bedicnd van her zwarte Vernis der Plaatfnyders , of zoo^enaamden Ets-grond: dit Vernis is hard, en heeft met den onaangenaraen reuk van ongel of andere vetfoorten. Wanneer men met de aangewezene omzigtigheid van de bovengenoemdc wyze van behandeling gebruik maakt, is *er geen twyfei aan, of men zal in de uitroc:jiug der Wratten volkoraen Hagen, Eene nieuwc foort van Gaz , daargcfldd door den liter John Davy <!>/ » Murray had volgens zyne proeven geoordeeld, dal het verzuurd Zoutzuurgaz zamengefteld zoude zyn uit eene onbekende Grondftof en Zuurltof. De Heer John Davy heeft integendeel bewezen, dat dit Gaz geene Zuurdof in zich bevat, en hyverklaart het ontftaan van Kool* en Zvvavelzuur by de proeven van Murray, als veroorzaakt door een gedeelte wa- ter, dat in het verzuurd Zoutzuurgaz voorhanden moet geweest zyn, en hetwelk ondeed zoude zyn en Zuur- .ftof zoude opgeleverd hebben. Intusfchen hebben de proeven van Murray hem ge- leid tot de omdekking van eene nieuwe foort van Gaz: te weten: by verimngie Koolzuur met verzuurd Zout- zuurgaz zonder waterHof: als wanneer het Koolttof- oxyde in het Gaz vverd opgenomen. Deze nieuwe Gazfoort, bedannde uit Koolftof * oxyde 'en verzuurd Zoutzuurgaz , bezit , volgens het getui- genis van Brande, welke by deze proeven tegenwoor- djg was, de volgende eigenfehappen : I. Met gewone DampkringsJucln vermengd , blyft dit menglel doorfehynend, . a. Het bezit ecnen ondragelyken en verHikkenden reuk, „ 3. Hetzelve heeft geene kleur. 4. Het oefent geenerlei werking op het Kwik. 5. Hetzelve wordt voongebrage in twee of drie mi- Digitized by Goo^teM c m ) uaten, wanneer men een mengfe! van gefyke deelen Koolzuurgaz en verzuurd Zourzuurgaz in eene glazcn buis boven drooge K vik, aan het z>nlicht bloodtelt, cn ook zdfs wanneer dit aan het daglicht gefchiedt. Het vol umen der lucht werd hierby tot op de helft Verminderd. 6. Dit nieuw Gaz bezit de meeste digtheid van alle; mdere Gazfoorten, uitgezonderd het Vioei- of Smelt, fpatbgaz. 7. Deszelfs zure eigenfchap is volkomen bewezen:- naardien het aftrekfel van Lakrnoes door hetzelve rood geklcurd wordt, en het zich met het Ammoniak ver- bmdt. 8. Hetzelve neemt eene hoeveelheid Ammoniakgaz op* die viermaal deszelfs eigen Volumen bellaat. 9. Het laat zich verbinden met Metaal- oxyden. *£r blyft dus geen twyfel over* dat dit Gaz niet eene nieuwe zelfltandigheid zoude zyn. De werking. van het Licht in het voortbrengen dezer Gazfoort is zeer raerkwaardig. Alle deze daadzaken toonen, dat het verzuurd Zout. zuurgaz geene Zuurftof bevat, en dit zoude tevens een* nieuw bewys zyn, dat dc Zuurftof niet het bcginfel der Zuren is. LEVENSBERIGT VAN DEN BEROEMDEN ZEIREIZIGER * de BOUGAINVILLE. (ttrvolg on J lot Yin hladz . 331.) « Sedert de verydeling zyner ontwerpen , verwekre zyn eiland by hem minder belangftelling. Zyne geheele ziei was vol van den luinerrvken togt, dien hy zoude ondernemen, doch het Fluitfcbip CEtoils , hetgeen hem leeftogt moest aanbrengen * daagde niet op. Hy oordeelde, dat die vaartuig door het een of ander beletfel verhinderd was geworden , om naar de Af*- \ louinss te zeilen, en hy het dus zeif te Monts Viedo moest gaan opzoeken. Hy befloot derhaive tot eene reize, naar zyne meeniog , ten minfte van 800 mylen , doch die inder- Y 3 daad Digitized by Google C 34* ) dead noo bedroeg, want by moest denzelfden weg terug* en andermaal kort Ungs de Malouinee zeilen, om door de ftraat van Magellan tot in de Zuideee door te dringen. Dan, behalve dar die befluit bet meest met zyne rustdooze werkzaambeid overeenkwam, had by ook weinig reden, om Rich over eeoen omweg te beklagen, waardoor by getnige word van een tooneel, waarvan eerlang alle Christen-landen met roem gewaagden, en by ou alle oroftandigbeden konde opteekenen, Ik bedoel bier bet gevangen oemen der Jezoitea ▼an Paraguay , bet geen kort na zyne komst te Buenos w litres voorviel , en ten welken aanziene by , als een opregt en onbevooroordeeld man, onpartydig alles verhaalt, bet geen ten voordeele van bet beftuur der vaders in bet volbrengen honoer rending gezegd kan worden , zonder , echter , de be* fcbuldigingen te vcrzwygen , welke dit beftuur welligt zonde Jtunnen verdienen. ,, Dan, zyne pen weigert in een verhaat ,, te treden van alles, ’t welk bet volk meende, dat in de „ papieren, den Jezuiten ontnomen, zoude gevonden zyn: i, de baat was, zyns oordeels, nog te weinig bekoeld, dan §, dat men de valfche aanrygingen van de ware konde onder* st febeiden , en wilde by dus liever regt doen aan bet groot~ s, fte gedeelte der leden van bet Genootfchap, die, niet itL s, de geheimen der opperhoofden zynde, de grootfte onder- st werping aan den dag iegden , en zich wisten te vernede* st ren onder de hand, welke hen floeg.*’ Zeven maanden na zyn vertrek bevond by zich wederom Diet ver van de Malouines , tegen over de kaap des Vier~ (**> aan den ingang van de ftraat van Magellan , waar men , door de waargenomen afftanden van de maan met de zon , op nieuw de lengte bepaalde , en den koers van het Schip ▼ait ft el de. De doortogt door de ftraat was moeijelykf uit hoofde van den dikken nevel en den harden wind moest men laveren en onophoodelyk peilen, wanneer men meestal door den ftroom het-igeringe voordeel verliest, het geen men met zoovdo ’ jno&ite verkregen heefr.. Op de omftoken vuren der Pafa- goniers aanboudende, ftapte Bougainville met zyne togtge- genooien aan land , waar ty zoo minzaam door de inboorlin- gen ontvangen werden , dat onze reiziger zich dit altyd met eene teedere dankbaarbeid her innerd heeft. * Van bier is bet, dat de ontdekkingen haren aaovang nemen, en de na« men, aan de eilanden , baaijen en zee-engten gegeven, ge- denkteekenen vertoonen van den doortogt der Franfchen , en van bonne verrigtingen ter bevordering der Aardryksknn** de; doch het is te bejammeren, dat al den arbeid van den gtenrekundige Vzron, en alle zyne gemaakre toebereidfelen * Op beL eiland , *t welk den naam van rObfervatoire ontving t door eeoe Qodankbaro luebtftreek. byoa mmvtoos. gewordea IfQr Ver* Digitized by Google C 543 ) Verfctirlkkelyke ftormwloden »erfte*elden onze raieifters tot •an den uirgang der fbaat, welkc nier minder gevaarlvk waf dan hart ingarg. Tot dezen togt, door Zeevaartkundigen op 131 mylen gefcbar, had men go moeijelyke dagtn befteed , v zonder dat de gezondheid van bet Scheepsvolk daarbv her ringfte geleden had. Seder t het inzeilen van de Zuidzoo was de reize minder rooeijelyk en meer vrochtbaar in < >nt-5 dekkingen, onder welke fommigen worden opgenoemd, waar- omtrent de gevoelens der Zeebouwers verfcbilden. De bevel- hebber kenmerkte met zynen zegtlring de eilanden , welke by aantrof, en meo kan dezelven aan de benamingen van Qut s- tre Faeardins en Boudoir herkennen; zynde dir lanfter twee dagen voor zyne komst te Taiti ontdekt geworden. Thant begon men de dringende behoefte eeoer rustplaats tw gevoelen , en tevens de moeije’ykbeid , om *er eene te vinden , waar men de geleden rampen beter konde verzacbten , dan op deze. Het is genoeg bekend, op welke wyze men op dit eiland de gastvryheid uiioefent. Niettegenftaande de verlegen- heid en eene zekere foort van fchaamte, welke de Matrozen in bet eerst aan den dag legden, wil de berigtgever *er ech- ter niet voor fnftaan, dat niemand van bet Scheepsvolk zicb niet naar de gebruiken del laods gefcbikt hebbe, en wanneer men het verbaal van zyn bezoek by den braven PrinsTALOOA in aanmerking neemt , zoude men haast gelooven , dat by den Gastheer, die bem met zoo vele vriendelykbeid overlaadde , door eene weigering biet heeft wilten bedroeven. Ondertusfchen ging dit goed onthnal van eenige zwarighe- den vergezeJd; want offcboon bet land zeer veel aargenaams opleverde , baarde de wein ige veiligheid tener ankerplaats, welke in negen dagen reeds zes ankers geknsr had, geene ge- ringe ongerustheid , zoodat men bet nieowe Cythera met zoo* veel overbaasting f erliet , a Is men *er geland was. Het geen het aandenken eener zoo merkwaardige vertoe- ving op die eiland, welke aan onze reicigers gelegenheid gaf9 om met de zeden en taal des lands bekend te worden , nog ltnge by hen in geheugen deed bewareo , was bet befluit van eenen joogen Eilander, om met hon te vertrekktn. Zyn saam is Aofoutou, doeh by is meer bekend onder dien van Poutaveii , boedanig h y zynen vriend Bouoainville noem- de; wordeode by door een natnurlyk beleifel altoos verbin- derd, om eenen naao>* die onopboudelyk op zyne lippen aweefde , beter nittefpreken. Dit joog belangwekkend mensch moest ben dikwyls op de reize door zyne verbaleo bezig hoo- ded , en was fomtyds door zyne kondigheden voor bun van nut. Men merkre op, dat by de namen der roeest flonke- rende (lerren in zyne taal noemde, en dat by in de naboriga eilanden, waarvan by de tigging, zoowel als de zeden van dtrztlvcr be wooers f keode, verfeheiden togten moest ge- Y 4 ton C 344 3) daan hebben. Aotpurou bWf eif tfcaandeti te Paryt% waar de niettwsgicrigher;1 . om hem te zi^n, wel giooi , roaar i itt vnich'b ar «:is. Zyn meesttr deed alits, om hcm zvn ver-. btyf in Frankryk re vcraangenamen , het getn AoTt urocj Wet de itve« Jigue erkepfeoif, en door a an gen me verteifc s ' beamu’oordde. Hy iiei *er eene verZimelit */ vanachter, uel-. ke men ahyd met penoegen hixvde verhileo, duch w arm ;de Bougainville i.ier heef; go'nlgevonden be- v»rhaal zyntr iei-. *Ze te verryven. Men vetzu:mde nit ts , om de wederkt enrg, naar zyn til^nd te verzekere*. . dan nocn de fte.kfh* nroeve- ]ingen9 nocb eene fim van $6coo L^tvrci, ;k o< B . ug unViLLE Hit lyne eipen beurs opgefcivven 9 zo dcr dat n% /.ene<osid voor hare rerugpave had, n c * de zorg van dor H«.er Pti- v*Ef die hem op Isle de France omving, zoo mm als die ▼an den Kapitein Marcon, welfce belast was, om hem Daar Eyn eiUnd te rug te voeren — niers knnde bem aan zvn on* gelokkig Jot ontrokken. Hyr ftierf op den overtogt aan de kjnderziekte. HerzelfJe lor vie) ook aan tw<e andere eiJanderen te beurt, die met eenen F,ngeilch?r Kapitein, wei- ke, nchr maanden vdor Bougainville, Taiti bezocht had, Vert rok ken waren. Na net venrek van dit eiland levert de reize, gedurende eenen geruimen tyd weinig van algemeen belarg op. A teen- Worden de .eemoonipe zeeverhalen door het berigt dor gevm« ren afgebroken , we’ke van dien aard waren , dat Bougain- ville niet larger wiide peilen , rmdat het oniwyfelbaar gevaar. daardrmr niet vertirnderde. Men tugon voor he* verfchrik- kelvkfte v^n alle ■ , namelyk den hunger, te vrrezen . zoodat Wen geroodza'kr wis de ramfoeneu te vermmderen , den koers te- veranderen , en van de ontdekkog v n eenen donr- togt afiez.en , dien men vermoedde, en fims Imp vruchieioot: gezocht had. L)e roem h:er van was vooi C"K oew^ard , die ienzelven ontdokte op het oopenblik, waarop nv met het ver* lies van zyn Sch'p gedreigd weTd. Een derpelyk gevaar ftond ook Bougainville te wachten , irdien gebrek a^n leeftogr hem ter goeder ure *er ciet voor bevetiigd hidae. Men or>* f p-v te her eindelyk, en gaf aun eene Kaap den naam van la 06: Iterance; manr de fcheurbuik bigon zcn onder het Sth.'eps- volk te verfpreiden. Ge*nkkig vond men eenen doom dwars door oe eiiauden Papons , en kwani in de Moiukfcbe Zee. Bourou levert eere aangename ankerphats op , waar. In weerwir aer llrenge beveien , om geeue vreemde Schepen 1 oetebten , deGouverneur vryheid verleende, om’er, na zoo- vele vernu-eijcnisfen , uitterusten. Aot.*urou, zoo vele nieu* we voorwerpen ziende, vroeg of Parys fraatjer ware, dan Bourou , duch hy k*am van zyn noog gevoelen omtrent de Hri mdfene bezuimgen weidra lerug, toen by de z ktenop-; Wcrkte , :*weike aan de ongezuade lucht yau Batavia , waar-. * -w aaa i Digitized by Googles C US 3 aan by d*rr naam van enoua matt feen doodelyk land) g*f, * zy n toetefcbryven. Van Bat •"ia z*i|d*n de Scbep^n mar Isle de France ,. 