Herinneringen uit de loopbaan van een Indisch officier
Willem Adriaan Rees
Deed van der K. mij soms voorstellen om de militaire dienat te verlaten en op zijn land te komen, dan hing het van my zelf af dem in weinige jaren schatryk te worden. Het sprak van zelf, dat kinde bonnes grâces van der K. moest bly ven jwant kreeg hi] het in zyn hoofd om mij weg te jagen, dan stond ik op straat. Als er iemand invloed had, dan was het W. De man was als long matroos op Java gekomen, maar nu z66 ryk, dat elk hoog personaadJ6, die geen geld van hem geleend had, toch zyn htiis bezocht, waar een waarlijk oostersche gastvrijheid uitgeoefend en partijen gegeven werden die een indische reputatie gekregen hadden. Door iedereen was het my op het hart gedrukt om toch van die brieven te profiteren; men had my doen voelen dat die aanbevlingen van gewigt waren, dat het een onvergeefljke nalatigheid, een dwaas-lieid zou zyn wanneer ik ze niet gebruikte om genoegen te hebben en vooruit te komen. En toch lag het geenszins in mgn plan van die passende. Partouts gebruik te maken. Van nature heb ik een afschuw van al, wat naar aanbeveling gelykt. Als officier ergens binnen te komen met een recommandatie-brief in de hand, doet mij altgd denken aan een jongen die met een vrijkaartje in een theater dringt. Men kan ^em ^et weren , maar men ziet hem toch met schele oogen aan, en gromt bij zich zelf: »zulk Boort kan wel weg bljjven." Mijn voomemen was dan ook reeds lang, om die sociale vrijkaartjes aan den eersten den besten straatjongen te geven , en steUig zou ik ze op reis — wanneer het paik brieven my in het oog viel — wel aan de haaijen geofferd hebben, als de bedenking dat de inhoud mij grootendeels onbekend was en ze welligt belangrgke nieuwstijdingen behelsden, mjj niet had we^rhouden. Er waren echter nogmeer bezwaren aan die vr^kaartjes verbonden , die ik hier eerst leerde kennen. De lieden — een paar w i 1 d e ik opzoeken omdat ik het beloofd had — woonden alien twee, drie tot vier palen van het kampement verwgderd. Over dag was het te wiorm om aan visites maken te denken ; ik had ook m^n dienst , en bovendien was het de gewoonte om alleen 's avonds uit tegaan. Slechts dames bezochten elkander en n^glig^ en per palan- quin. Goed, 's avonds dan. Na de exercitien, die tot ^y^oi ^y^ duurden, moest^ ik mij verkleeden en natuurl^k van het hoofd tot de voeten (want ))het zweet uws aansch^'ns" leerde ik als een echt oostersche spreekwijze kennen , die verre van beeldspraak , zelfs nog in ruimeren zin kon opgevat worden) ; .vervolgens eten , en dan eerfft kon ik aan visites maken denken. Schon veel meer gestemd om t'hui, wandelde ik echter met luchtigen tred het Eoningsplein op. Nu en dan hield ik halt voor een villa die buitengewoon verlicht was en trachtte de bedienden, die op den eersten trap der voorgalerij zaten, door wenken bj m^ te kr^gen om naar den naam van den bewoner te informeren ; doch zg dachten zeker dat ik even goed bj hen kon- de komen en bleven met de handen onder het huis en hunne gemalijk positie zitten. Om het erf op te gaan en te vragen: ))woont hier mijnheer Saters?" ging moeijelijk, daar de bewoners van het huis en hunne bezoekers slechts eenige passen. achter de bedienden en geheel in het gezigt zaten. In Nederland steekt emu niets in om te Bchellen, want gij stoort er den heer des huizes niet door ; maar hier wilde ik dat niet doen. Buitendien was ik een weinig beschaamd. Had ik in een rgtuig gezeten dan zou ik mis- schien moediger zijn geweest, maar nu, te voet, terwgl ieder reed, bestoven en bezweet. In der schitterennd licht van een vreemde ville te begeven, daar had ik geen lust in. In de hoop eindelijk toch wel iemand op het reuzenplein te ontmoeten, drentelde ik verder, toen het plotseHng begon te regenen en wel met zulke verbazend groote droppelen, dat de parelen zweet van mijn voorhoofd in eens waren weggevaagd, dat mijne splinterie mängeligke spalten, triQend van ontzetting, hun rjken glans verloren, en dat de dikke laag stoff die mgn sneeuwwitten pantalon bedekte, in een soort van mostaardpap veranderde. »De kleSren maken den man" is het spreekwoord dat bij elk volk bekend en geldig is, behalve bij de Papoea's, die naakt loopen en waar dus stellig de kle^ren niet den man maken. M^n besluit was daarom dadel^k genomen; ik keerde huiswaarts en kwam een half uur later onder e&i stortbui, van een vergeefsche expeditie terug. "Die heute wie gezegen," zeigen een der officieren, die in de vollkommen by elkander zaten en hartelijk lachten over mjn verschwanden, dass gj visites wilt maken buiten het kampement, moat gij en wagen huren. Elke visite kost u dan wel drie gulden, maar daarvoor verveelt ge u ook bij de groote heeren." "Schaf u Hever een bendy en paard aan, voor vierhonderd gul- den zijt gij ingespannen," riep een ander. "Oh wat!" bromde een derde, "laat die lui ophoepelen, en blgf liever bij ons een grogje drinken!" "Drie gulden voor een visitQ was te duur : ik begreep toch al niet, ho ik de maand moest rondkomen, en over het aanschaffen van rrytuig dacht ik niet eens. Om die reden beproefde ik den tol- genden avond andermaal dien heer Satters te vinden. Ben ganschen dag had het geregend, tegen den avond hield het evenwel op. Zorgvuldig de plasjes vermödende, trippelde ik het Koningsplein weer op, doch juist b J den draai snort e" En open wagen over het voetpad langs mij heen en bespacht mij tot aan den kraag met modder. Vloekend kik om, en zie een dikken Chinees met een lagchend, rond gelaat uit den wagen liggen; de kerel bespot mij nog op den koop toe. Het baat niet of ik driftig word en mijn hand aan den degen sla; de wagen rolt pglsnel voort en de rook der flambouwen verbergt den didvel-anbidder voor mijn oog. Ik moest weder onverrigterzake terug. Mgn trots als officer had een gevoeligen slag gekregen. Beslijkt, gehoond door een Chinees, en niet bij magte den aterling te straffen! 't was om zgn bloed te drinken. Was d a t het ontzag, het prestige waardoor een hand vol Europeanen millioenen Oosterlingen in toom hield! was dat de vrees voor onze wapenen! Want ik droeg de uniform; de Chinees had het op twintig passen afstands gezien, maar hj sneed opzettelijk den hoek af om mij met modder te bespatten. Het was hier, te Batavia althans, we§r als overal : ))geld, dat vermag alles." Die leelijke Chinees — ik zou den vent nog een por kunnen geven — die eenige jaren geleden als een bedelaar zijn land verliet, hier stal, bedroog en nog een bedaar zijn land verliet, zonder verdere kennis als die om goud te maken, in korten tijd goad m a a k t e ; die zich met den glimlach op het gelaat had laten bespuwen, vertrappen, vervloeken, omdat hij kon voortgaan nog meer en nog meer goud te winnen; die eindelijk voor goud een rang, een titel. Aanzien had gekocht, — wreekte zich nur als hg kon, door op zijn beurt ook te vertrappen, te bemodderen, te moorden zelfs. Zelden vond hj er de gelegenheid toe, en doorgaans was het dan nog een officier die wandelde, of een soldaat die zich bij nacht in het kamp waagde. Meermalen heb ik de verminkte lijken van afgemaakte soldaten in de nabjheid van het chinesche kamp zien liggen. Maar waarom zgn ook hier de militairen zoo stiefinoeder- Ifik bedeld?" vroeg ik mij zelf, » waarom zjjn de officieren de eenigen van hun stand die te voet moeten gaan j waarom rjjden I. 6 alle ambtenaren, zelfs de jongere? I k heb geen behoefte aan rgden, maar te voet gaan staat hier gelijk met beslijkt worden. Zie die duisternis waarin de officierspaviljoenen gehuld zjjn" — ik was juist weer aan Weltevreden gekomen, — ))hier en daar flikkert slechts een klein stervend vlammetje in een hangstolp ; de kapiteins- en hoofd- ofBciers-woningen maken hierop zelfe geen uitzondering. Buiten het militair kampement rollen de equipages bij dozjjnen langs den weg, alles is er licht en leven en vroljjkheid ; bier wordt de stilte slechts nu en dan voor een oogenblik afgebroken." G|j hoort het, lezer! ik pruttelde voor het eerst, ik was erg on- tevreden ; doch het duiirde niet lang. Blijvende misnoegdheid was onbestaanbar met de warme hartstogteljke lief de die voor mgn stand gevoelde. Buk u vrij over uw schuldboek, dacht ik, gg handelaar en geld-vereerder! krom u naar hartelust over de geld- kist, totdat uw vergroeide roggegraat er het kenmerk van diaagt en uw verzwakt gezigtsvermogen niet verder reiken kan dan het papier waarop gij berekeningen maakt ; too uwe hersenen af met speculaties die u geld, met omzettingen die u al weder geld, met ondernemingen die u nog eens geld beloven ; schraap en zwoeg uw leven lang, en laat uwe beste jaren voorbggaan zonder uden rein genot gekend te hebben ; ber^ den herfst uwer dagen zonder uw geldzucht verzadigd, integendeel die onophoudelijk vergroot te vinden, en sterf met de wroeging en spijt dat gij uwe schatten, waarnaar uwe dorre, gekromde vingers in den doodstrjd nog tasten, niet in het graf kunt mede- voeren. Ik gim u dat geluk. Laat m ij met een ledige beurs, maar met een hart vol geestdrift voor al wat goed en edel is, volop van mijn onbezorgd krijg Smansleven genieten. Laat m J ziel-verheffende deugden aankweeken en vriendschap, zelfverloochening, vaderlandsliefde beoefenen. Aan m ij opoffering, outbering, strgd voor algemeen belang: aan u inspanning tot bevrediging uwer vnige lusten. Een rid met een bendy, opgevroUjkt door een treurig verhaal. De i^ luitenant Geffers, dezelfde bj wien ik in Indie mijneerste middagmaal gebruikte, wa^ drie jaren kommandant geweest op een afgelegen post in het Palembangsche. Hy had daar tegen wil en dank het grootste gedeelte van zgn inkomen in de kist moeten laten rusten, daar hjj er, zelfa met den besten wil, geen cent van kon uitgeven. Van die spaarpenningen nu, leefde hjj te Batavia met ze-kere weelde. Zijn woning zag er z66 fatsoenlijk gemeubileerd uit, — spiegels, schildergen, meubelgordjnen, canap^, enz. even als bij een particulier, — dat wij hem dikwgls lagchende verzochten, sond de jalousien en deuren wijd opente zetten, in tegenStelling der onzen, die gewoonlijk potdigt bleven om onze armoede of aartsvaderlgken eenvoud voor het oog der voorbijgangers te verbergen. Doch bij dat ongewone meubilair bleef het nog niet. Op stonden twee schoone paarden, klein van taiUe, maar fijn van ledematen. En der ersten afdak op het smalle plaatsje tegenover den stärk, präkte een keurige bendy. Ak Geffers' middags geen dienst had, zag men die equipage voorbrengen door den bendy-jongen, in een net påde en een melattiebloem in den sierlijk geplooiden hoofd- doek, en een poosje stilstaan voor het huis van Geffers. Deze noo- digde meestal een makker uit om mede te gaan toeren, en kon zich niet beklagen dikwgls een weigering te krjjgen. Ditmaal was ik de gevraagde ; met aanbeveling om links in te stijgen en wel juist tegel^kertgd met Geffers , die regts in zou stap- 124 pen nadat hij vooraf reeds de teugels losgemaakt en in handen geuo- men had, vatten "wij op hetzelfde moment een slikbord vaBt, en wipten op de bank. Het vurig paard, eerst gedwee aan de hand van den jongen , had reeds teekenen van onrust gegeven toen wg het rjjtuig naderden : maar naauwelijks den druk onzer voeten op de treden voelende, sprong het vooruit en vloog in gestrekten draf met ons den weg op. De jongen , die bij tijds de teugels los- gelaten en op z^de gesprongen was, jakkerde de bendy achtema, en wipte op zjjn beurt op het plankje dat voor hem bestemd was, trok zjjne beenen omhoog en rigtte zich toen op, door zijn hoofd en halve ligchaam door de opening van de ne^rgeslagen kap te steken. Dat heeft veel van een acrobatische offenen, merkte ik op; "Stijgen wä niet juist te gelijk in, dan kriggt de minst vlugge een rad over den voet; en laat de jongen een ondeelbaar oogenblik te laat los, dan ligt hij onder het paard." Ja, lachte Geffers, poppassen is de boodschap; maar die jongens zijn vlug. Het is wel jammer dat men zich hier noort den tijd of de moeite geeft om de paarden te dresseren. Dit paard, bg voor- beeld, is voor vier maanden per praauw van Makassar gekomen, waar het in vrjheid leefde; als een stuk wild gejaagd en gevangen, werd het daama naar Batavia als handelswaar gevoerd. De kooper hield het acht dagen op stal om het bij krachten te laten komen, want het beest was broodmager geworden, en spande het daama zonder komplimenten voor den wagen, alsof het van zelf sprak dat het kon trekken, draven en naar de teugels luisteren. Het is geen wonder dat zij t i n g k a's (kuren) hebben." Dundertusschen loopt dit paard prachtig. Welke Selle en gracieux-se bewegten; het werp zijn bewegten, dat het een lust is. Ik heb nog nooit zoo hard gereden. Wat is die lucht nuverkwikkend; 't is bøn. Het rijden heeft hier meer genot dan ik aan-vankelijk dacht. Alleen om later een bendy te kunnen houden, zou ik ook wel een jaar of wat op een buitenpost willen zitten." "Verlang er niet naar," viel Geffers mj in de rede, "tenzij gij bet beter treffen dan ik, want den tijd døi,r doorgebragt kunt gij van uw leven afbrekken." Van het leven volop genieten, zoo lang uwe spg.^rpeimmgen duren." "En toch zou ik voor geen tien-duizend gulden nog eens die perriode doorloopen. Weet gij wel dat die oeconomies bijna ten koste van mijn verstand gemaakt zgn?" "Wat bedoelt gg?" "Dat ik bgna stapelgek was geworden op dien buitenpost. Ik ben wel nooit een hoogvlieger geweest, msi&f'm had toch de gewone dosis gezond verstand, zoo als gij en een ander. Welnu, die verloorik langzamerhand door m^n gedwong afzondering. Yerbeeld u, verscheidene dagreizen diep in de palembangsche binnenlanden, die geheel uit eindelooze wouden bestaan, ligt aan een rivier een fortje waarvan ik de konuuandant was. De bezetting bestond uit een der-tigtal inlandBche soldaten waarvan de meesten gehuwd war en. Een europesch sergeant en een korporaal waren de eenige menschen die m^n taal spraken ; goede, oppassende, maar overigens bekrompen kerels, en ongeschikt om- mede te converseren. Bevolking was er niet, wegen w aren er evenmin. Elk kwartaal kwam er een praauw van Palembang de rivier op, die vivres, geld, Weeding en officieelepaketten aanbragt ; eenige provision uit de toko, eenkele parti-cuUere brief en eenige oude dagbladen maakten het amusement voor drie maanden uit. Na verloop van anderhalf jaar las ik die niet eens meer. Elke dag was juist als de vorige ; ik at, dronk en sliep. In den beginne had ik mijne uren verdeeld, aan elk uur zijn bestemming gegeven ; ik beproefde meermalen in het woud te dringen cm een stuk wild te schieten, doch ik keerde altijd in nog. somberder stemming terug. Het groene dak, waar geen zonnestraal kon doordringen, drukte mij op het hoofd, even als het hooge verwulf van een domkerk ; op mijn post, waar de boomen in den omtrek geveld waren, haalde ik ten minste adem, en zag ik de zon. Die schrikkelflke graf-stilte in het drassige woud werd in het fort althans door de dagelijksche verrigingen verlevendigd. Slechts eens per jaar scheen h^t woud Bellevue en leverde een buitengewoon, indrukwekkend, angstig schouwspel op aan de eenzanie bewoners der benton. De eerste voorsteUing had plaats niet lang na mijn aankomst. In den vroegen morgen ontwaakte ik door een geweldig riimoer ; de grond dreunde en sidderde als bij een aardbeving ; het gekraak van knakkende takken door een orkaan van de boomen geknot,- vermengde zich met de kreten der scbreeuwende soldaten, en toch werd ik geen wind gewaar. Opspringende jjlde ik naar buiten en zagde bezetting met vrouwen en kinderen op de borstwering staan an de rivierz^de. Daar komende begreep ik eerst de oorzaak van die ongewone beweging. Een kolonne olifanten, drie of vier stuks in front, marcheerde aan den overkant digt langs den begroeiden over door het woud. Groote varens, heesters, struiken, ondoordring-bare klimopgewaesen en kleine boomen werden als grashalmpjes vertrapt ; zelfs tamelgk groote boomen kraakten bij de onzachte aanra-king dier monsters, schudden hunne sidderende kruinen, bezweken b^ volgende stooten en stoi'tten eindelijk ploffend op den grond. Het was een vreemd, onzettend tooneel, een tooneel van woeste kracht, van ruw geweld, van alvernieling. Plaats in gedachte een mensch, een intelligent, bezield wezen op hun weg, — het wordt vertrapt als een worm; plaats er honderd, duizend heeren der schep- ping, — vertrapt worden ze als ongedierte; zet er een smaakvoUe symetrisch gebouwde woning, voorzien met alle gemakken die het menscheljk vernuffc kan uitdenken, — vertrapt als een molshoop; zet er een serie van villa's, een vlek, dorp of opene stad, — ver- trapt als de overwulfde aarden gangen van de witte mieren! Maar neen! de mensch heeffc grooter magt door een paar lepels hersenpap die de natur hem schonk; al ontbreken hem die reus- achtige vormen, die domme kracht, dat kolossale ligchaam dat de aardkorst doet inboigen, een snuit om de hoogste takken naar zich toe te halen, ellenlange ivoren tanden om woudkoningen te ontwor- telen, — hij bezit de gaven des geestes om nog grooter kracht te ontwikkelen. Zoo iets ging er Gelöffel, in man binnenste om, en ik kwam op het denkbeld om een stuk geschut te doen laden, dat den overkant bestreek. De order daartoe gaf groote vreugde ; er heerschte een buitengewone vrolke drukte ; die eeuwige kalmte was voor een oogenblik uit de benting verbannen ; ieder praatte en lachte ; vrouwen en kinderen klapten in de handen en huppelden in het rond. 127 Ik liet met een zespondskogel' laden en rigtte zelf het stuk. De ko- lonne defileerde steeds voort ; er was geen einde aan te zien. Op een teeken gaat het schot af. De knal wordt honderdmaal herhaald door de echo's van het bosch ; te gelijkertijd laat zich een vervaraar- lijk gebrul uit duizend monsterkeelen hooren ; de op zijde deinzende beweegbare massa doet het gekraak van brekende boomen vermeer- deren ; de bodem davert van de logge sprongen der verschrikte ko- lossen ; het. is als of de natur in opstand is, of de wereld vergaat! ))Toen de rook opgetrokken is, zie ik een olifant omgevallen ; de rustige gang der kolonne is gestoord, de marsch een oogenblik gesta>akt, de rangen zjn verbroken ; hier heerscht weifeling, omdat er niet wordt opgesloten, da4r opstopping, opeenhooping ; overal ge- tier, gebrul, geschreeuw en opgewondenheid. De ontzielde makker wordt besnoven, omgewenden en nog eens besnoven ; vernieuwd ge- briil ; de snuiten worden ten hemel geheven, als ))Toen de Wäre 't om wärken te zweren. Ja, wärken schijnen er eenigen te herhalen, maken eensklaps een wending regts, en rennen naar de rivierzjde. Wraak! loeijen zij en werpen zich in den vloed, die plotseling begint te zwelten, en schuimend en spattend buiten zijne oevers treedt. Wraak! bruUen zij al zwemmende voort, en naderen reeds, snuivend als lo- comotieven, den anderen oever. Een ontzettende schrank bevangt de geheele bezetting ; de plonge der borstwering is schoongevegde door de lucht allen, die met stoomgeweld door den aanvallenden drom verplaatst wordt. Op dit oogenblik., maar waarom lacht gij?" ))Wel, amice!" schaterde ik, » omdat ik merk, dat als g ij begint door te slaan, gj het goed doet." ))Gij gelooft mij niet? 't Is toch de waarachtige waarheid. De besteformers keerden, na de vergeefsche pogingen om dezen oe-ver te beklimmen, naar den overkant terug en sloten zich by hinine makers aan. Welligt was hun door den kolonne-kommandant toegebruld, zich niet langer met ons in te laten. Ik versta die taal niet; maar zij hadden het zeer druk, dat verzeker ik u. — Wie groet gy daar, Kobert? dat is iets nieuws, een knappe meid!" In een open wagen, dien wij juist passagier, had ik Elise herkend, die ik sedert haar debarkement niet meer gezien had. "Dank is mij reisgenoot, een passagier der ))Dankbaarheid." "Wilt ge haar ook nog eens zien, dan zullen wij omkeeren," vroeg Geffers met een spottenden glimlach, terwijl hij zyn paard reeds inhield. "Dank u," hervatte ik snel, ))zij is mij geheel onverschillig." "Dank u," hervatte ik snel, ))zij is mij geheel onverschillig." "Dank u," hervatte ik snel, u niet te gelouven; maar, zoo als gy wUt." "En den snellen draf weer aannemende, reden wy langs een uit-gestrekt heuvelachtig terrein, de chinesche begraafpl" Aats van Ba- tavia. De zon was bijna ondergegaan en de koelte z66 aange- naam, dat ik Gefters verzocht zijn paard den stap te doen aanne- men, om meer van het schoone gezigt te kunnen genieten. XIII. Einde van den rid en van het verhaal. Maar nu weet ik niet, waarom geg bgna gek zoudt gewor- den z^n." De vroyjke trek verdader van het gelaat mgns makkers, die op het punt was weer over die dame te beginnen. Na eenige oogen- blikken vervolgde hij : Ik heb u, meen ik, reeds gezegd dat ik eindigde met het fort niet meer te verlaten. Een paar jaren hield ik vol met groote, lan- ge brieven te schrijven, mjn post te verbeteren, te versterken en mg zooveel mogelijk bezigheden te scheppen. Maar het duurde te lang; nooit zag ik een ander sterfelijk wezen dan die tot nog uin da- gelgksche omgeving behoorden; ntl en dan slechts een ander soldaat, die tot vervanging gezonden werd van iemand wiens tgd vandienst geexpireerd was. De verveling nam toe, en overweldigde ten laatste mgn geest geheel en al. Ik dacht niet meer. Demensch was dood in mj ; het dier alleen bleef voortleven. AI wat ik nog uitvoerde, geschiedde werktuigelijk; mijn administratie liep echter niet in de war, en dit verwonderde mij later he t meest. Ik was volkomen on-bewust van wat ik schreef, maar instinktmatig schreef ik 1 January 1839, wanneer de 31 ^'^ December van 1838 voorbg was. Herinne-ringen waren m^ even vreemd als plannen voor de toekomst. Werde de zon te warm in de voorgalerg, dan week ik in huis terug, even als een hond dit doen zal ; werd er eten op tafel gezet, dan spijsde ik; en viel de nacht in, dan ging ik te bed liggen. Ik wist niet I. 6* dat er vjf jaren heen waren gegaan sedert ik het kommando over- nam; ik wist niet dat ik kommandant was, of dat het anders kon zyn ; ik wist niet minder wat vjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjj met gevolg aan wal zag stappen, en die regt op het fort zag aanloopen. Een vreemd , angstig , beknellend gevoel maakte zich van mg meester , deed mg in mijn woning vlugtjen , de deur en vensters sluiten , dreef mg toen in een donkere kleerkast , w^^if ik m^n gelaat nog in een stuk goed wikkelde , en mgne oogen vast toekneep. Hier werd ik gevonden door den majoor-kommandant van Palembang , die een inspectie der posten maakte ; en toen hij mj nit mijn schuilhoek trok , toen huilde ik als een kind , toen rolden de tranen als stroomen langs mgne wangen Ik was menschen- schuw geworden ! " Gteffers streek met de hand langs het voorhoofd als wilde hj de herinnering aan dat droevig verleden wegvagen , en een luchtigen toon hernemende , Uet hjj er dadelijk op volgen : ))Een kwade gek ' was ik echter niet : ik liet mij leiden als een kind , en pruilde slechts als het niet naar mgn zin ging. De majoor nam mij mede naar Palembang en zond mij met de eerste scheeps- gelegenheid naar Batavia. Mijn geest , door de chloroform der ver- veling in een staat van "voortdurende bedwelming geraakt , moest door verandering , door verplaatsing , door aanraking met menschen, door de europesche zamenleving weer tot bewustzijn komen. Lang- zamerhand leerde ik weder denken , en toen ik drie maanden in het hospitaal gewoond , en als een brave jongen mij naar de societeit , naar het theater , ja overal had laten rondvoeren ; nadat ik dag aan dag door onbekende kameraden was afgehaald geworden omtewan- delen , te praten , visites bg wild vreemde menschen te maken , na- dat ik m^ niet ondankbaar betoond had voor de vele bewijzenvan harteljjke deelneming in mijn lot, werd ik eindelijk bjj het lOde 131 bataillon geplaatst. Op een goeden dag merkte ik dat ik f 6000 in de cassette had ; maar gelooft g^j nu nog , Robert ! dat ik die liever niet rijk was geweest ? Enfin , 't is nu voorbg ; en iets er bjj gewonnen." ))En dat is ?" »Wel , dat de kommandant van het leger het besluit heeffc geno- men , dat men nimmer we|r in bet vervolg een oflScier langer dan twee jaren alle^n op een afgezonderden post mag laten." ))Dat is gelukkig ; dat eenzame leven moet inderdaad doodend zijn als het te lang duurt. Wart gj geweest, dan zou het zoo ver niet gekomen zijn." Denn niet. Maar hoe zu länge wij trouwen? Daartoe wordt te veel geld vereischt. Misschien is het noodig de huwelijken vanjonge officieren tegen te gaan, om hen later voor armoede te hoeden, maar waarom dan den steen op ons geworpen bij de geringste af-wijking van europesche insteljingen. In het oog van onze deffige, gselijk brave Nederlanders, die nooit een voet buiten hun land zet-ten en alles beoordeelen naar hun beperkt, echt-christelijk en alwijs oordeel, zijn wij zedelooze, eer- en pligtvergetene, ontaarde heidenen geworden als wij het wagen durven een natuurlijken telg te erken-nen. Zj die al de genoegens der zamenleving tot hunne beschikking hebben, die voedsel voor hun geest in overvloed vinden, die door de het dierlijk instinct geleid, uit duizende schoonen een keus kunnen doen, spreken zonder erbarming den vloek over mij uit, noemen mij een kannibaal, een verdierligkt wezen, als ik, in Plaats van me den waanzin prijs te gven, een persoon onder mijn dak had opgenomen met wie ik als een gelijke had kunnen spreken, die, zich mijne echtgenoot wanende, voor mij zorgde, mij door hare vroljkheid opbeurde, mij onwillekeurig liet deel nemen in zaken die ik anders nimmer zou opgemerkt hebben, en die mij daardoor een diepen, helderen blik liet slaan in het volksleven. Ik weet hoe het gaat ; ik zal ieder makker. ten sterkste aanraden het leven met een inlandsche vrouw evenzeer te mijden, als hetgeen men in Europa een mesalliance noemt ; en toch zou ik gelukkig geweest, en niet raenschenschuw geworden zijn als ik Poeri tot huishoudster geno- men had." "Poeri was de vrouw van Kasidin, een inlandsch soldaat. Aan huis van een europesche familie geboren en opgevoed, had zij eenige beschaying, zong zelfs een paar romances, en was zoo dartel «n vrol^k als iemand van zestien jaren dit zijn kan. Op m^npost venmlde zg ))Wie was Poeri?" ))Poeri was de vrouw van Kasidin, een inlandsch soldaat. Aan huis van een europesche familie geboren en opgevoed, had zij eenige beschaying, zong zelfs een paar romances, en was zoo dartel «n vrol^k als iemand van zestien jaren dit zijn kan. Op m^npost venmlde zg ))Wie was Poeri?" ))Poeri was de vrouw van Kasidin, een inlandsch soldaat. Aan huis van een europesche familie geboren en opgevoed, had zij eenige beschaying, zong zelfs een paar romances, en was zoo dartel «n vrol^k als iemand van zest de betrekking van naajster ; als zoodanig was ik dikwjs met haar in aanraking gekomen. Met een sierlgke wenden reed Geffers het erf van den heer Saters op. De bendy-jongen had zich opgevouwen, was met een sprong op den met kiezelsteenen bedekten grond gekomeu endraafde naast het paard, dat voor het midden des hoofdgebouws in een staan bleef. Even vlug als jongen en paard, wipten wg uit de bendy en beklommen de trappen der galerj, waar de huisheer in een amerikanischen wiegstoel beweging zat te nemen, terwijl zijn hoofd achteloos tegen de rugleuning rustte. XIV. Altijd een couvert, hoor! Geffers stelde mg voor, en dientengevolge ligtte de heer Saters even zijn regierhand op, om mg een vinger toe te steken, zonder zijn hoofd een duim breed op de halswervels te doen draajjen. Ik sloeg mijn hand om dien 66nen vinger en maakte mgn compliment. "Zoo!" gprak hij, en ik begreep uit de beweging van zgn linkeroogbal, die zich een halven millimeter in mijn directie verplatste, dat dit »zoo" Beduidde: "Shoe gaat 't, welkom, aangenaam uw kennis te maken" en wat dies meer zij." Een bediende had andere wiegstoelen geplaatst en GJeffers zat reeds. Ik volgde zijn voorbeeld, maar gevoelde mij niet op mijn gemak bij die slingerende zitting. Een tweede bediende bo9d mij sigaren aan uit een grooten bamboe-koker, een derde de tali-api om op te steken ; een vierde kwam met een blad met Meine glaasjes ; een vijfde met drie karaffen, waarin bitter, madera en absinthe, en een zesde met een gendie vol koud water. Achtereenvolgens zag ik Geffers een cigaar, het vuur, en een glas nemen. »Zal dat de- fileren nooit ophouden, dacht ik ; zijn wij hier gekomen om niets dan bedienden te zien"? — maar ik moest toestemmen dat het bedienen geregeld, fatsoenl^jk en vlug ging. De heer des huizes had zijn oogballen weder in de gewone rig- ting geplaatst, wiegelde zalig op en ne^r en scheen onze tegenwoor- digheid geheel te hebben vergeten. Gefiers haastte zich evenmin om wat te zeggen, en zat ook al te wiegelen en te dampen als een schoor- steen. Tot twee malen toe wilde ik een discours beginnen, maar die vreemde ontvangst en de overwegden dat Geffers ook wel let vertellen kon, hielden mij er van terug; nu en dan dronk ik maar een slokje uit het glas, dat ik altgd nog in de hand had. Bg de derde' poging om te spreken was m^'n glas ledig, en dadelk kwam een zevende bediende met een blaadje om. mij van het onnut ge- worden meubel te ontlasten. Ik was just beginning in gissingen te verdiepen waar al die jongens zich toch ophielden, daar zij alt^d present waren, als er slechts de geringste bediening noodig was en ook telkens weder als schimmen verdwenen, toen de mond van den heer Saters zich langzaam opende en hij zich de volgende woorden liet ontglippen : ))Lu8-je al rgst?" Daar hij zich noch regts noch links wendde, trok ik mij die vraag volstrekt niet aan. Geffers wenkte my wel toe, dat zg tot mg gerigt was, maar ik beduidde hem ook met gebaardenspel, dat ik het niet geloofde en dat mgnheer Satters droomde of hardop dacht. Wel- ligt zou ik toch eindelijk en ten laatste geantwoord hebben, toen eensMaps een prachtig rijtuig met lang vierspan krakend en knet- terend het erf opreed, en voor den trap stil hield. De obor's der drie palfreniers wierpen een rood licht over den eigenaar der equipage, die langzaam en b^na met weerzin van z^n zachte en toch koele bank opstond om den heer Satters een kort bezoek te geven. De bezoeker was gegen gouverneur-general, maar had tofch een betrekking die er digt bij kwam : aHe heerenhoeden vlogen van de schedels, alle dames bogen eerbiedig en lieftaUig, als zijn equipage voorbij reed : want de man had veel, v e e 1 invloed. Allien de heer Saters scheen niets van dien magtigen man te verwachten * of boven hem en zijn invloed verheven te zijn, want hjj ontving hem juist op dezelfde wgs als hij mij verwelkomd had met ))Zoo!" doch stak hem, ik merkte het zeer goed op, twee vingers toe in stede van 66n. Toen begon het defileren weder der zeven jongens, want de groote man dronk zijn glas in eens uit, en daarna het discours. Saters, naar het vierspan wijzende. »Nieuw?" De Groote Man. »Ja, maar duur ; twee duizend. Ik kan ze nog terug geven aan den majoor-chinees. Hebt gg niets anders Toor mij op een van uwe landen?" Saters. »Zal zien." De Groote Man. »Goed." Langduiige pauze, gedurende welke er veel gewiegeld wordt ; ik ben zac Beschäftigt aan dieper in den stoel geschoven en wiegel al aardig mede. De Groote Man. Morgen kommt de gouvernement-generaal van boven (Buitenzorg). Ik denk dat Vliering resident van Madioen wordt." Saters. "Nieen." De Groote Man, eenigzins geintrigen. "Niet!" Saters knikt neen. De Groote Man. "Is he not a geheim?" Saters glaubt meer of min en zegt toen: "Do Groote Man, sieht meer offen, adviele, hätte meer offen. Dass der hoel möchten loopen. Totaal ongeschikt." Saters. "Bah! Praatjes." De Groote Man begrypende dat P... een p r o 1 6 g ^ van Satters is: "Overigens een flinke vent." Tweede pauze, met veel levendiger gewiegel, waaruit ik de gevolg-trekking maak, dat de snelheid van het wiegen op den wipstoel in naauw verband staat met de gemoedsgesteldbeid van het gezelschap. Welstaanshalve regelen Geffers en ik onze bewegingen naar die van het gezelschap. Saters. "Vendutie?" De Groote Man. "Van Koten? vorgelöst wel afgeloopen; nage-noeg twintig-duizend. Een aardig duitje voor de weduwe. IJselijk opgejaagd; zes-honderd gulden voor een kopje van tien stuivers waarde." Derde pauze, maar nu afgebroken door een jongen, die komt zegen dat het diner gereed is. "Eten?" "Vraagt Saters, maar de Groote Man bedankt. Zgn vier-span rijdt dadelyk voor, toen by is opgestaan. De Groote Man maakt twee inspanningen voor twee treden, zegt »p o e 1 a n g'* (naar huis) onder het neervallen op de gemakkeljke veeren bank, en verdw^nt. ))Konit," zegt Saters met zijn gewone welsprekendheid, en gaat naar de acht-ergalerj. ))Hg rekent er op dat wij mede eten," fluistert Geffers my toe, terwjl hij mijn arm vat en Saters op den voet volgt. De achtergänger heeft een feesteljk aanzien. Het heldere licht van een menigte hanglampen en stolpen weerkaatst vrolk op de witte zuilen en pilaren, en doet het krlstallen tafelservies, dat beladen is met de uitgezochtste vruchten smaakvol uitgespreid in een bed van veelkleurige bladeren, in al zgn pracht schitteren. Uit een groot zilveren middenstuk ontspringen honderd dunne waterstralen, die de lucht verfrisschen en met welriekende geuren vervullen, om daama in een bekken opgevangen te worden, waarin ^*ne waterplantjes van het teederste groen wassen en tot schuilplaats dienen aankleine goud- en zilvervischjes. Drie dames en een zestal heeren gaan Satters te gemoet om hem te groeten; het z^n alle huisgenooten, doch die elkander nooit voor het etensuur zien. Een menigte bedienden vertoont zich zoodra het gezelschap plaats heeft genomen. Drie byna Wanke slavinnen gaan achter den stoel der jongste dame, jufvrouw Saters, staan; twee andere achter de tweede dame, een nichtje En een achter de derde, de gouvernante. leder der aangezetenen heftige deren befandenen een manneljken bediende (jongen) achter zich. Daar de inlianders alien blootsvoets gaan, hindert hun heen en we- (ler loopen volstrekt niet. Er heerscht een aangename toon ; ieder is vrij cm te spreken of te zwijgen, doch ))hoe vroljjker hoe liever" is Saters leuze, die evenwel zijne stoicgnsohe kortheid in antwoorden niet verzaakt. Een uur later is de tafel afgleich open en gaat Satiers weil in de vorgängen zitten wippen en thee drinken. Ieder doet nu wat hj verkiest; de meesten verkiezen te gaan zitten, hetzj bij Satiers, betz^ b^ de dames. Om acht ure valthet avondschot van dehoofd-wacht; aUe horlogies worden uit de vestzahjes getrokken om de da-gelijksche regeling te ondergaan; men kan er zeker van zijn dat op. (lit oogenblik v jjf k zesduizend horlogies in Batavia nagezien worden. Tien minuten later laat Geffers de bendy voorrijden, hetgeen Satiers aanleiding geeft te vragen : »week?" en dit bevestigd wordende, men wij afscheid. De heer des huizes, die zich nog al geamuseerd heeffe met mijne vertellingen van de reis, steekt mij zijn voorsten voorsten wij en zegt met wonderbare woordenrykheid : »altJjdeencouvert, hoor!" BATAVIA. I. Dienstpraatjes, die gelukkig niet lang duren. Volgens de bewering van velen was het, zoo al geen buitenkansje, toch nooit kwaad voor een nieu. Weling, om Batavia als eerste gar nicht garnizien te krjgen. Gij hebt gelegenheid om kennissen te maken, het, en zelf bekend te worden; gg komt er meer of mm achter, hoe de vork in den steel zit; gij zijt bij de hand als er een»of ander baantje openkomt; gij kunt h i e r ten minste nog van publieke vermakelgkheden profiteren, die overal elders ontbreken. Anderen hätte stände dat Batavia het seit sechste gamizien der geheele Ost was. Als luitenant kon men niet leven, noch iets mededoen zonder zich tot over de ooren in de schulden te steken; men was er nog minder in te dan een flankeur op een kleinen post; men was er nog minder in te dan een flankeur op een kleinen post; men was er nog minder, den meisten, zeide hujus, regretteren hier de goede zijde van kleine gamizienen, en waarderen de genoegens niet, waar zy, elders, zoo vurig haakten. Zoo gaat het veelal. Mign prince is, de zaken te nemen zooals zg zijn; voor wezens, die niet voor hungenoegen op de wereld zijn, is er toch nog al amusement. Bobert! hebt de onangenaamste dagen reeds achter den rug, en zult het hier wel uithouden." — Ik voor mij analyseerde mijn toe-stavd nog zoo niet; ik genoot met voile teugen de onbezorgdheid van mijn leeftgd, en was z e e r tevreden. De gewone dienstver- Riggingen, die na verloop van tijd wel eens begonnen te vervelen, waren voor mij zaken van het hoogste belang. De vreeze dat ieder soldaat mij mijn baarschheid zou aanzien, en het naturwerkkring ver lanq^en om naauwkeurig met mijn werkkring bekend te worden, spoorden my tot ijver aan, meer dan het dreigende woord »arrest", dat mij telkens tegenklonk. Geheel vervuld dus met mgn betrekking, dacht ik er nog niet aan, dat sommige zaken anders konden zijn zonder daarom minder goed te wezen. De 1 kompagnie was geheel uit Europeanen zamengesteld, en de eenige van dat element by het 10° bataillon. De 6° cr linker-flankkompagnie bestond uit negers van Afrika's ZW. kust; en de vier centerkompagnie uit Javanen. Het was geen baantje, zei-den de officieren, om by een europesche kompagnie te staan; men had er altijd meer moeite mede, en zelfs de dienst was zwaarder, jolge het eten", waarmede de officieren van een inlandsche kompagnie niet te maken hadden, daar de Javanen aten, als zy of hunne vrouwen het goed vonden. Kapitein Meerling had my in den aan-vang op het hart gedrukt om streng te zyn, zonder den man las-tig te vallen; alleen op het avond-appel moest ik niet te naauw toezien, als de soldaten soms wat luidruchtig waren; ik zou zelfs beter doen mij zoo mrn mogelijk in de slaapzalen te begeven, en bet rapport van den sergeant-majoor in de galerij afwachten om bet aan den kapitein van politie over te brengen. De reden van dien wenk was, dat de soldaat nog al dikwijls dron Katten van den passer te huis kwam en men dit liever niet wilde weten, wannier hij slechts bedaard op zyn krib ging liggen. Er bestond nog geen kantine, en daarom verdwaalde de man maar al te vaak in verbo-den drunkhuizen, waar de Chinezen hem voor weinig geld, slechte ark en andere bedwelmende dranken verkochten. Over het alge meen was hun gedrag echter goed. Een aantal manschappen had op Sumatra gediend en Bonjol helpen vermeesteren. Het eenige levende wezen, dat zij binnen de veroverde vesting hadden gevonnden, een hond, was naar Batavia medegenomen en maakte nu een lid der kompagnie uit. Die hond droeg een koperen halsband met Gelnkte het mij al tamelijk spoedig de dienst in de kompagnie naar behooren te verrigten , het kostte mij meer moeite de weten- schappelijke oefeningen naar den zin der heeren ofl&cieren in te rig- ten. Die cursus was mjn nachtmerrie. Aan den eenen kant werd ik gedreven door den gevreesden overste Bulberhaus , die mjj nooit zag zonder te zeggen : ))pas op, mijnheer Robert , dat ik een uitge- werkt maandrapport van u krijg; het Militair Departement vordert het ;" en aan den anderen kant stond ik tegenover een korps flinke, brave officieren , die den cursus verfoeiden , en mij , die den cursus moest houden , in de eerste plaats naar de maan wenschten. Een majoor , zes kapiteins en een schaar luitenants zaten twee malen per week op de banken , en ik ongelukkige , de jongste , de on- geschiktste , de onbruikbaarste , stond voor het bord om — te on- derwyzen ! Als ik die gebaarde tronies , die epauletten , die kruisen , die schoone lidteekens die het gelaat van menigeen veraierden , met schroomvallige blikken overzag , dan gevoelde ik mij z66 nietig , z66 oneindig klein , dat ik de Militaire Academie verwenschte , die toch alleen de schuld was , dat ik hier in zoo'n val- sche positie stond. Maar het Mflitaire Departement vorderde het ! de majoor was alt^d present , en de klip dus niet te ontwijken. Om zoo min mølkijk aanstoot te geven, bepaald ik mølkørst tot voor derstokt. Ik sprak over rekenkunde, velddienst en versterkingkunst, dat het een lust was; en liet ik een kele maal ik enkele maal ik emand antwoorden, dan had ik gezorgd dat hj er op voorbereid was. Deze oneerljkheid nam ik op mijn conscientie; want de maatregel was ondoordacht, om verdienstelke officieren, die hun leven grootendeek op het bivak versleten, of hunne epauletten op het bivak versleten, of hunne epauletten op het slagveld hadden, die dus nooit in de gelegenheid geweest waren om een wetenschappelgke opleiding te krjgeii, nu niet in slaap te vallen bij een worteltr ekking. Zoo maakte ik ook de maandrapporten met verscheidene binnenvellen vol van hetgeen er verhandeld was, zonder er bij te voegen dat ik alleen vroeg en antwoordde; en in de rubriek der namen tan hen, die zicb onderscheiden hadden, vulde ik ze beurtelinga allein in; want na verloop van eenigen tød onderscheiden zich ind Erde, door männer, nicht meerte ergehen, ergehen met verwenden over cursus, academie, en geleerde pieter. De eerste wacht. Wacht, in 't gewer!" ropt de schildwacht met forsche stem. Wapengemetter, geroep van den sergeant en korporaal om spreedte maken, geklep van ledergoed en van dravende menschen die naar buiten vliegen en aantreden. De wacht staat gereed. Een open wagen met vier paarden, voorafgegaan door twee hu-zaren, rgdt langs het Waterloo-plein. Het is de gouverneur-generaal, die een luchtje schept. Presenteert 't gewer!" Tamboer, sla den marsch r Ik saluger met den degen, en de gouverneur-generaal neemt zijn hoed af. Daarop rukt de wacht weder in. Het is de vierde maal in het laatste uur, dat wj in het gewer komen. Elerst voor een overdekt, ik gelöt ledig rijuig van den re- adout, herkenbaar aan een goudpapieren pajong (zonnescherm) geforden door een politie-agent (okwel kanarie-vogel genoemd, naar het geeie lakeh waarmede zyn costuum kwistig uitgemonsterd is), die als palfrenier achterop staat; toen voor een gepensionneerden generaal in uniform, dien de soldaten den melkboer noemen, om- dat hg een troep koeijen onderhoudt en de melk aan de huizen laat verkoopen ; en eindelijk voor den nulitairen kommandant, die de wacht kwam inspecteren. Als ik u vertel dat het de eerste wacht is die ik snap, dan zal I. 7 het onnoodig zyn er b^j te voegen, dat ik niet geheel op mijn ge- mak ben. Tot nu toe is alles goed gegaan, dank zg den onderoffi- cier en de manschappen, die den gewonen loop van zaken beter kennen dan de kommandant. Heden ochtend om 7 uur ben ik  die nog al tabrik zu. Daarna heb ik de arrestanten-lijst der met garni-zoens-provoost gestraften eens nagezien, omdat er bekende namen op voorkwamen. "Taatse, Beggar! Zouden zu het zu? In de tweede klasse van discipline! bijna onmogelk! Maar toch, ik herinner mg, dat Taatse — die knappe, vroljke, geestige l**® luitenant, om zgn fortuin zoo aangehaald door oaders die hawbare dochters bezaten, om zgnnette uniform zoo bekeken door de jonge meisjes — indertgd in Nederland wegens wangedrag ontslagen werd. Ik was toen nog een schoojijongen, en mogt dikwijls in z^'n tilbury mederyden; sedert vemam ik nooit meer iets van hem." Daar moest ik het mijne van hebben, en liet den sergeant het provoost-lokaal openen. "Flänkeur Taatse!" riep ik. "Present," antwoordde een der arrestanten, die alien voor de brits waren gaan staan. Ja, het was dezelfde Taatse, of liever het verwelkt, bedorven, verouderd en verdierl^jkt overschot van den bloeijenden, veelbelo-venden jongeling van vroeger. "Waarom zjt gjj gestraft?" "Dronkenschap," antwoordde hij schaamteloos, de hand naar de plaats brengende. Wärde de klep van zijn politiemuts moest zitten, maar die hem nu in den nek hiag. 