De mensch zoo als hij voorkomt op den bekenden aardbol [microform]
Stuart, Martinus, 1765-1826
Id, die heft , waar een ;c en doop tij het wild i gaat men zi}n van hec t, zes voec torden van e greep met zijn door- k riet, met en met een , met eenen weSr- H. 4. Sted- GUIANA. 185 weSrhaak. Sommigcn zijn als een lans ; andcren hebben dubbelde en dricdubbelde weerbaken; eenigen hebben ronde knoppen in plaats van puncen, en dienen ter pape- gaijen- en apen-jagt, anderen daar tegen zijn zoo vergifcigd, dat zij oogenblikkelijk het wild dooden (1). Met de vaardigheid der Indianen in de vervolging van het wild flaat hunne boomklimmerij gelijk. In plaats van den (lam te omvatten met de armen en ueenen,' en zich alzoo op te fjorren, we- ten zij den dunnen (lam van den hoogen M Auricij, met de handen vast te houden, en 'er, door beurtelings den voet tegen denzelven te verzetten, als bij fchreden, op handen en voeten tegen op te loo- pen (a). De handel, dien zij drijven met de Euro- peers beftaat in ruilingen. Zij leveren krui- ken, carlo's y hangmatten, hout, wortelen, vlinders, papegaijen, apen, Copaiva-bzl- fem, arracoura-gomy o\\)vanacajori-noo- ten en artiotta^ ja 00k flaven: waar voor (i) Stedman D. II. bl. 177 — ipo. H. 15. Harts. D. I. bi. 17, 18. H. 4. (0) Stedmak D. II. bl. 302. H. 19. Ms GUIANA. zij floffen, geweren, kruid, bijlen, ities- fen, fcharen, glaswerk, Fegels, kammen, fällen, fällen, visch-hoeken, enngen, enngen (1). Ook laten zij zich voor een gering loon ten dicnfle der Europe's gebrücken, om te jagcii en hout te hakken (2). De aard dezer IntUanen is nogthans zecr lui. Niet te water of in het bosch zijnde, liggen zij den ganfchen dag in hunne hang- mat, zich bezig houdende met het schoon- maken hum cr tanden, het wrijven aan den baard en het kijken in een ftuk fpiegel- glas (3)« Zij beminnen het baden en herhalen het dagelijks twee of drie malen, mans, vrou- wen en kinders onder elkanderen, zonder zich ooit in woorden of daden aan de ge- ringfte onvoegzaamheid fchuldig te maken. Allen zijn zij daardoor ook uitmuntende zwemmers, houdende fomtijds eene foort van gevecht in het water, waar bij zii al$ vis- (i) Stednan D. II. bl. ip8— 200. H. 15. (a) Harts INCK D. I. bl. 17.  gelach uitbarflen. De coonkunsc is al mede hunne gcliefde uit-spanning, maar heeft zeer weinig waarde. Hun fpeeltuig is eene dwarsfluit van riet of been gemaakt, waarop zij een onweiiui-dend, bulkend en onafgemeten getier doen hooren; als mede eene rietpijp van one-venredige rieten, waarop zij een helder, maar al even onbehagelijk, geluid maken. Hun trommel is een hoi ftuk hout met leder befpannen, waar op zij met de hand kloppen. Hun dans verdient dien naam niet veel mcer, dan aan dit geraas die der toonkunst voegt, bepa-lende zich dezelve tot fprongen, beschlagen en  affnijden. Hec toe- en afnemeu der xnaan en hec zevengeilernte dient hun over- rigens ter tijdverdeeling (2). (i) Stedman D. it. bl. 175, 175. H. 15, LESCALIER bij 8TEDMAN D. IV. bl. 554, 355. Aanb. II. H. 5. Harts. D. I. bl. 43. H. 7. (a) Stedman D. II. bl. 175. H. 15. Les- cALLiER bij STEDM. D. IV. bl. 254. Aanb. II. H. 5. Harts. D. I. bl. aa, as H. 4. bl. 3p. H. 7. I. c hoofd d[iU ;cheel in uit« en is alzoa Eclver wooc' de zeer cal" j wien eenq is,mec eenen telkunsc gaa^ uic te druk* I toe twintig : tijdrekening hoer van riec knoopen of n verloopen, nlijk ter jagc *er dagelijks afnemeu der ;nc hun ove- 176, H. 15. IV. bl, 254, . bl. 43. H. 7. H. 15. Les- 354. Aanb. II. H. 4. bl. 39. GUIANA. 1890 Zij fchljnen gccncn uitwendigen Gods- diensc tc hebben, fchoon zlj alien gelooven in eenen God, all oppcroorzaak van alien gocd, en die hun nooit het minstte kwaadwildocn, als mede in ecn ander Icven na den dood. Zl Zil Bidden darkegen een boos wezcn aan, om de onheilen af te weren, waarmede zij gelöven, dat het zelve hun kon kwellen. Zij noemen het Tawahou en schrijven aan hct-zelve alle fmart, ziekten, wonden en den dood toe (i) Zij hebben hunne Priesters, die tevens hunne artzen zijn. Dezen worden voofbereid tot het een en andere door het tienjarig onderwijs van eenen ouden Priester, dien zij daarvoor ten dienste ftaan. In hun wordt cen ouderdom van twintig jaaren ver-eischt; ook vordert hunne beproeving een voorafgaand streng van vasten en velerleije lig-chaamsfoltering, als eenen onophoudelijken dans, tot dat zij nedervallen, eene dragt van gordels en halsbanden met groote mieren gevuld, eene verzwelging Van in den mond gegoten tabaksfap, en, na de verheffing tot (i) Stedman D. II. bl. 153. H. 1. Les CALLIER bij STEDM. D. IV. bl. 353, St3. Aanh. II. H. S* Harts. D. I. bl. 35,26. H. 4. GUIANA. Guitana. Ict. Prüfte schap, noc; cinc driejarlgo ont-houding ccrst van fruit en vlcesch, daar-113 van vlccsch allccn, hot laatst van grof wild en groot gevogelte, en altijd van sterken. Na zulke heproovrngen bekwaam vcrklaard, aanvaarden zij hunne genccskunst. Bij cencn zickcn gerocpen, onderzcickt de Prüfte hem, betast alio de deelcn zljns llgchaanis, en virukt en blaast op dezclven; daarna maakt hij zich cencn hue nabij den zieken, overdekt dezelve met bladeren en begecfi 'er zich in met alle zijne gcnecskundige werktiiigen, welkc hlj in cencn zak bijeen heeft. De aanvang zijncr wering is een geweldig gcrammcl met ccn calbasfchil vol droge en harde Zähne zu den zu längeren, onder cen luid gefchreuw, gezang en gefährlichen, twelbe deren lang, ten einde den duivelte bezweren. Daarna zijne flem  water, of een bad van weeke klei is verder ecne toevlugt, waarjan meestal de dood gevonden wordt. Zij hebben echter ook eenige kruiden in gebruik, waarvan zij de genezende krachc kennen. Door dezelven, maar nog veel meer door hunne werking op der lijderen verbeelding, gelukc hun menigmaal een verwonderlijk herleh Schoon men niets te kostbaar ache voor dat herflel op den eisch van Tawahou, die fomtjds vrouw of dochter van den lijder voor den Pricster begeert, behandele men overigens den zieken met de ukerftc onacht-zaamheid, zondern hem een enkeld woord toe te fpreken, of schier naar zijnen toeftand om te zien, hec geen de Jijder zeer ged Ulige verdraage zonder eenig geklag over on. ongemak of pijn , zelfs meestal met de uiterfte gelatenheid verfcheidcnde ^i). Voor uit- wendige kwalen maken zij van ehkelvoudige ' middelen gebruik, waarvan hunne bosfchen eenen fchac opleveren (a). Keel- en borsc- - ziekten , kinderpokken , booze zweren, ■ persloop, fcheurbuik en wormen zijn hun- ' ne gemeenfte ongemakken, aan wier kwaad- • aardigheid hun gebruik van llerke dranken • en onrijpe vruchten veel fchuld fchijnc te ' hebben ^3). Dezelfde Priesters, dien zij Peij'i o? Pa- geijers noemen , zijn tevens hunne eenige Overheden , die zij deeds eerbiedigen. Bui- ten dezen kennen zij geen befluur hoe genaamd. Zij hebben 00k geene verdee* ling van grondeigendom , en elk leeft zonder de minde onderfcheiding van rang, naar eigen welgevallen. Zeldzaam echter heefc bij Iiun eenig maatfchappelijk misdrijf * >^- • ' ^ ' plaats (i) Harts. D. I. bl. 32, 33. H. <J. Les- GALLIER bij STEDM. D. IV. bl. S^J — a82. Aanb, II. H. 5. (a) Stedman. D. III. bl. 151. H. 24, C3) Harts. D. I. bl. 31. H.<$. Lsscallier ^>lj Stedm. D. IV. bl. a8i. Aanh. II. H. 5. t ■J,; ki Wi-s(»s**»^%^:&^^sj^:*g^4ft,;-i,eiM:'^ ii^«©^^fS»<!*95f - 'y; wl<^ -r-^ i **»* ■''*■ #>-.«;a»f»i^ac7:3fU'-W»* O U I A N. A. e uiterfte /oor uit- ilvoudige bosfchen ;n borst- zweren , zijn hun- T kwaad- dranken bhijnt te i orPa- e eeuige en. Bui- uur hoe verdee- Ik leefc m rang, 1 echter misdrijf plaats 6. LtS' 7 — a82. 24. CALLIER Is- m l>iaars. Dc dicverij fchijnt zelfs bij hun 700 onbekend als de Jeugen. Wannecr ooic nianflag bij bun plaats heefc , kan de dood- flager de bloedfchuld aflcoopcn met bet ^e. ven van eenen flaaf of flavin. Op overfpel alleen beeft de minncijver dczcr volkeren. derCaraiien vooral, zware ftraf gefteld , den dood, namelijk.der beide fchuldigen tenaan- zien van bet ganfche volk , of dien dcr vrou we door haren beledigden man. Bij andercn daartegen heefc flochrs de wedervergeidinff aan de vroiiw van den overfpeler plaats, of ook wel eene onderlinge verwisfelinj; voor eenige maanden (i). Voor den krijg alleen, dfen de ligt one ftckene wraakzucht en nog meer bet belan- van den fcbandelijken flavenhandel met de r^uropeers gedurlglijk bij bun verwekken, hebben zij een ander oppergezag van Krijgs- bevelhebbers ( ). Weleer hadden en bij de , af. CO STEHMAr, D.rr.bl. x62.ll ,5. Harts. v. I. bl. I<J, i;7. H. 4. II.4. S rljdig Mer mode fchrijft LEscAtL.HR nnn deze Kr,gsbevelhebber. ook een bur.erHJk bewind toe. Lescallier bij stedman D. IV bl ^7^' Aanh. II. H. 5. * IV. OEEL. N :,i' i'J 194 GUIANA. ;4 i: afgelegenc flammen hebben nog heden geerw mindere bijzonderheden plants bij de verkie- zing van dezen , dan bij de bevordering der Priescers. Bij zulk eene verkiezing vergaderc een ganfche Ham, die zicli rijkelijk van ver*> fcheidene fterke dranken door de fchoonfte jonge dochters laat toedienen uic catebaslen ,. welke niemand anders meer hand of ving mag aanraken, maar die deze meisjes met drie of vier vingers daarin en den duim naar buiten vasthouden. Hij, die verkoren ftaat te worden, stelt zich, geleid door twee of drie andere Bevelhebbers, midden in den kring met de handen boven het hoofd en kat zich door zijnne geleiders de huid met zweepen schier geheel aan stukken flaan; daarna wordt hij op een Ijouten rooster gelegd en met bladcren overdek, maar van onderen met een klein vuur geftookt. Bezwijmende wordt hij met water in het aan- gezigt befprengd en met nieuwe flagen tot zich zelve gebragt, wanneer hij in eene Hamak ter uitrusting wordt gelegd, terwijl de iof zijnner d apperheid door vrouwen worde opgezongen. Twee of driemaal wordt deze proef herhaald, en, eene vrouw hebbende, deck deze ook in eentge zweepflagen, dat. Len geerw le verkänger der vergadere van verkänger van verkängen, of vinger eisjes mec duhn naar foreen, laiebasien, of vinger eisjes mec duhn naar foreen, le verkänger van worden deze hebbende, reepflagen, dat. G U I A N A. 19^ dac is, in de eer der dapperheid van haren man, weike in de daad meestal. G U I A N A. 19^ dac is, in de eer der dapperheid van haren man, weike in de daad meestal. G U I A N A. 19^ dac is, in de eer der dapperheid van haren man, weike in de daad meestal. G U I A N A. 19^ dac is, in de eer der dapperheid van haren man, weike in de daad meestal. G U I A N A. 19^ dac is, in de eer der dapperheid van haren man, weike in de daad meestal. G U I A N A. 19^ dac is, in de eer der dapperheid van haren man, weike in de daad meestal. G U I A N A. 19^ dac is, in de eer der dapperheid van haren man, weike in de daad meestal. G U I A N A. 19^ dac is, in de eer der dapperheid van haren man, weike in de daad meestal. G U I A N A. 19^ dac is, in de eer der dapperheid van haren man, weike in de daad meestal. G U I A N A. 19^ dac is, in de eer der dapperheid van haren man, weike in de daad meestal. G U I A N A. 19^ dac is, in de eer der dapperheid van haren man, gelegen 13 in flagen te verduren (!) Het opfteken van eenen pijl in eenen open- bare plaats is hunne oorlogsverklaring. Zii leveren nimmer geregelde veldOagen, noch voeren eenig beleg, liggende hunne dorpen geheel open. Hunderlagen. fdherrautzeJin- gen en plunderiftgeh maken alleen hun krygs- bedrijf uit. Hunne gewone wapenen zijn de boog,depijlen en deknods,bij hun ahmow <)f apoutou genoemd, vrij gelijk luldende mec &Q patoos-patoos der Nieuw-Zeelanders (a). Sommi;ren hunner bedienen zich ook van de halve pick, het geen echter voor de Opperhoofden alleen gefchikt schijnt. Ter verdediging heben zij een fchild, van zeerligt houc gemaakt, en met kouleuren befchilderd, omtrenc vierkanc van gedaante. van CO Harts. D. I. bl. 37. 38. H. (J. Les-CALLiER zegt, dat zulk eene beproeving wel za weken lang duurt en befchrljft dejelve nog mec veelmeer fokeriugen. Bij steam. D IV. bl 372—277. Aaoh. II. bl 372—277. Aaoh. II. bl 372. En handvatzel O)* De oproeping ten friejde gefchickt door eenen kerfftok of rictfnocr, die den dag der verzameling vast ftelc. Voor den uit- togt wordt onder een vrolljk gastmaal hoc ontwerp voor denzelven opgemaakt, het welk voor vrouwen noch kinders gcheim wordt gehouden, vvijl men geen verraad hoegenaamd kent. Indien de togt in Ca- ne's wordt ondernomen, neemt men in elke Cam twee of drie vroiiwen mede, om de mannen te bedienen. Zij varen dan altijd bij nacht, om den vijand te verrasfchen, en verfteken zich bij dag in de bosfchen, terwij zij de Canal's even zorgvuldig on- der afgekapte takken verbergen. De over- magt hunner vijanden ziende, maken zij verhakkingen; bij den aanval hefen zij een ijslijk Gefchreeuw aan, en geven in de eer- fte woede genade; naderhand worden (i) Harts. D. I. bl. 12— T4. IT. 3. Sted- MAN D. II. bl. 12, 192. H. 15. D. III. bl. 150, 151. II. 24. Lescallier bij stedrt. D. IV. bl. 271, a72. Aanh. II. bl. 5. "I -«.,^^. c-&u«ai«».««»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»» Verden weleer bij de Caathen. Na de schriftliche folterten omgebragt  algemeinen gastmial en dankfeesc (i}. Da CO Hartsinck D. I. bl. 40-42. H. 7. N 3 il pi ; I rj ip8 GUIANA. De zegeteekenen zijn bij liun de faretz-huid, met het haar aan de zeclive, van de verflagene vijanden. Do flaven, die zijn aan de Europeers vcrkoopen, heben, als zedangen, zecr wcinig waarden. Zij weigeren alien eerbled, diilden geene mishandeling, kwljnen, tercn uit, ja weigeren dikwijls, na het minde ongelijk, alien voedziel, toe dac zij van verzwakking fterven (i). De volflagene vrijheid, zonder eenig burgerlijk beftuur en buiten alien anderen eerbied behalve dien van den onderdom of priesterftand, maakt niet alleen deze menfchen, van eenen zoo vadzigen aard, de flavernij en harcn afmattenden en ondankbaren arbeid duldeloos: maar bun karakter vooralftaac bij alle mishandlingen hierin zoo zeer In den weg, dar hunne hardvochtigheid, die allerleije fmart verduur en den dood ge-laciin afwacht, hunnu juist inftaat fielcjom zich liever dood te hongeren. Over het algemeen zijn zij van goeden inborst en zeer gastvrij. Regtvaardighcid blinkt in alle hunne handelingen uit. Ze-Icere wellevendheid en befcheidenheid is hun. GGUIANA. IP9 Farrell- in de vcr- ie zij aan , als zoo- weigeren andeling, [vvijls, na 1, toe dac enig bur- leren eer- • jrdom of eze men- d, de fla- dankbaren cer vooral zoo zeer ;heid, die dood ge- fiel . CjOm 1 goeden lardighcid uit. Ze- nd is hun bij. 8. H. 15. Dijzonder elgen. Hunne gefprekkcn zljn vol beleefdheid. Zeldzaam hoort men van hun lompe of beledigcnde iiitdrukkingen. Des morgens komen de mans, wanneer zlj niec ter visfcherij of ter jagt zijn, ineene groote hut bijeen, begroeten 'er elkanderen, en fpreken altijd eerst de vreemdelingen aan. In hunne eigene huizen heerfchen rust eil vrede. De vrouwen zijn arbeidzaam. Zacht-zinnig, ondergefchikt. Geen volk is dank-fearer, wanneer hun wederkeerige beleefd-heid wedervart of belcpgrijke dienst ge-fchiedt: aan die dankbaarhcid is echter hunne opvliegende drift en woedende wraakfucht gecvenredigd, wanneer men hun hoont of belcdigt. Krijgslist alleen, maar geen doorgaand bedrog, is hun eigen. Oneerlijk-heid engeweld zijn bij hun geheel vreemd (i). Hunne grove gebreken zijn eeniglijk de luheid en dronkenfchap, waar van zij het erile gemeen hebben met alle onbefchaafde volkeren, die weinig arbeids tot onderhoud be- 12. H. 2. Stedman D. ir. bl. 150—163. H. 15. Lrs- CALLIER bij JTEDMAN D. IV. bl. 352—354, Aanh. II. H. 5. N 4 V- I 1! t«' «oo GUIANA. bchocven en zich met gcen kunstbedrijf we* ten bezi{;j tc hoiulcn. Ilct iaatlle mag gcdeeU tclijk worden toegefohrcvcn aan hunnc, door vcclviildi^;; pcpcr;;ebriik vcrhittc, long, die alios bchalvc de (lorke drankcn laf vindc; gcdeckclijk aan de verlcidlng dcr Euro- peers, wiji zij zich nog mccr uit naarvoU ging, dan wel uic cigene gcvvoonte, tot den ftaat van volllagene rcdenlooshcid in den  vrouwen te nemen, als hij kan onderhouden, en ze ook tcrug te zenden, als hij het goed vindt, zonder zelfs voor haar vender onderhoud te zorgen. Elk dier vrouwen bewoont cene afzonderlijke hut met hare kinders : eene derzclven is nogtans zijne meestbegunftlg- de, op wier trouw hij zeer jalocrsch is. Zij trouwen altijd in hun eigen geflacht, zelfs in den vweeden graad van bloedverwant-schap. Zij befchouwen hunne nichten als... 5' i hun- 0) StEDMAN D. II. bl, 163. H. 15. Les- CALLiER bij JTEDMAW D. IV. bl. 85 3, Aaiilu II. II. 5. I ) Anig aan, eer zij drie of vier jaar oud  en biedc aan derzeJver voorvverp eenig wildbraad aan , door hem gevangen Wanneerzij ditaanneemt, vraagc hij; „wilc gij mijne vrouw zijn?" waarop het jawoord genoeg is, wordende het huwelijk voltrok- ken, zoodra hut en huisraad gereed zijn ch befloten met een feesc, waarop men zich dronkcn drinkt. Bij andere ftammen heeft eene plegtiger verbindtenis door de weder- 2ijdfche ouders en bloedverwancen plaats N5 Bij if- m ill r £02 GUIANA. I3lj fommigcn wordt de huwelljksplegtighcM voorafgcgaan door ccn langduurig vasten dcr bruidcn , hct gecn haar , zoo magcr als ge- raamtcn, in den echt doet treden, doch waar dc brniloft wederzoo veel ftatelijker gevicrd wordt. Bij de Othomacquen is men reden- ioos gcnocg , om den jongcling eene weduwe tot vrouw te gcven en hem na haar overlij- dcn eerst een voegnmer huwelijk te ver- gunncn. — De fchoonvaders befchouwen hunnc fchoonzoonen als zoo vele knechts, die verpligt zijn , zoo wel in hun onderhoud als in dat vnn derzelver vrouwen te voorzien. De vrouwen, daartegcn .mogenals de flavin* nen dcr mans worden aangemerkt wegens haren veclvuldigen arbeid, hare verwijdering von alle tafelgemecnfchap en hare gedien- Aigheid bij der mannen feesten en drinkge- lagen (i). Tegen dezen ftaat van vernedering genie- ten de vrouwen van Guiana een bijzonder voorregt der nacuur , van de gemakkelijkfte »■ : . ■ '■' f' I . .-* V - ver- (i) Hartsinck D. I. bl. 2(J — ap. H. (f. Stedman i>. If. bl. i(Ja, 163, 193. H. 15. Lescallier bij stedman D. IV. bi. ss6» S57. Aanb. II. H. 5. m^^msm^imm^iuim^msmam^^iij^iiSi-im'em^imim^^&^ss^-'.- GUIANA. 203 vcrlosfing in hare /wnngcrhcid , border ceni^rc hulp en met vveinige fmart, zoc dac zij 7:\c\\ tcrftond met het kind naar de rivier begevcn , en het zich voorts in ecn hang- niatje van linncn of catocn op den rug han- gcn , verrigtende allc hf.rc huislljke bezig- hedcn en bedieningen hares mans zelfs op den dag barer verlosfing. De mans, in te- gendeel, nemen bij de eerfte be vailing der vrouwen de zonderlingrtc picgtighcid in acht, van zich eenigen lijd in hunnc hang- mat te houden; waar in zij, volgens fommi- gen,aan ftrenge onthouding ond.'rworpen zijn, volgends anderen, alle oppasGng en het beste vocdzel genieten. Na het veriaten van do hangraat , wordt de man gefrelangueerd, gclljk zij hec noemen, dat is met vischgracen of dierentanden op verfcheidene plaatfen ge- kwetst, ofook wel mec de zweep geflagen; voorts zou hij verpiigt zijn , eenige maan- den zich in vreemden diensc te begeven, van varkensvleesch en grof wild te ont- houden , en zich daarna eerst weder met zijne vrouw mogen vereenigen (0- Dit al- CO Hartsinck D. r. bl. ay, 3^, h 6 Stedman D. II. bl. ip3, ip4. H. 15. ' * I'll •: ; 'i \ I '1 .y 11 904. GUIANA. Alios worit cclucr door cclucr door cclucr anderen Rcf-2i>cr voor ovcrdrcven vcrklaarJ, due hijzegt: „ men meet tocftcmmcn, indicii men dc waarhcid wil huldc docn, dat de vrouwcn, die bcvallcn zijn, ncgen dagcti long door de gcncn, die haar vcrgczcJlen, mc. de grooftc gcmatigdheid vvorden be-handcld, en dat zij ccrst na afloop van dicn tijj hare bczighcdon hervatten. De mancn wel is waar vcrvolgt hij — houden hunnc rust, maar dit is ecn gevolg van hun bijgclof. Zij eten dan niets als visch, zich overtuigd hoodende, dat hun ge^lrag op hct lot en geftel hunncr kinderen invlot^-i zou hcbben C0«" Van weelingen te bevallen worde bij de meeste:i dezer volkerc n voor een blijk van overfpel gehouden en met gefängerung ge-fährt, waarom de vrouwen, wanneer zij kunnen, zich doorgaans van eenen derzeven heimelijk ontdoen. Verfcheiden hunner achten cok een plat voorhoofd voor cene fi:hoonheid en bedienen zich daartoe van hec- CO FouciN aangehaald door lbscaillier bij STEDMAW D. IV. bl. 25i>. Aanb. 11. H. 5. -5' - ren Ref- aai\l, due I, imlicn, dac de en dagcn i;czcJlen, rirden boop van ten. De;t hij — 1 gevolg nicts als dat hun kindercn k bij de blijk van ling ge-ineer zij 1 derzcl^ 1 hunner)or cene van hec- AILLIER I. H. 5. GUIANA. 805 herzclfdc gc-wcIJ, als dc CL-tct Away, hecft do krjdenis plaats op den nchtftcn dag, aan wicr onkundig verriging echtcr mcnig kind flerft (e). Nooit flaan zij hunnc kinder?, om wcike rcdcn lict ook zij. Zij bcminncn zc in de eerrte jcugd met dc uiterUe tcdcrheid. Ilim ganfchc ondcrwljs bcpaalt z'ch rot de Jagc, de visfcherij en hot handwerk: zij gaan hun cchtcr daarbij in niets tc kecr, bevelcn hun ook nicts, berispcn zelfs nicts, en laten hun, oudcr gcworden, gehcel onverfchillig loopen. Hct verbaast hun, dat andere vol- ken de kinders durvcn kastijden, zonder re vreezcn voor de wraak van derzelver vol- wasfenhcid, gelijk men in de daad den zoon wel eens bij de Guianers de hand (IrafTeJoos tegcn den vader ziet opheften Cs). De rouw bij flerfgcvallen beftaat bij de mees-* 0) Zleboven bl. no. Stedman D. If. bl. 194 11. 15. Harts. D. J. bl. 31. H. 6, Ca; Hartsinck D. I. bl. 30. H. 6. Stedman D. ir. bl. 31. H. 6. Stedman D. ir. bl. 50. H. 24. LeSCALLICR bij STEDM. P. H bl. 54. n. 5. mcestcn in het afleggen van alle kiccding en van alien opfchik. Onder veelvuldig mis- baar van mans en vroiiwen wordc het lijk, afgewasfchen , op het hoofd geolijd en in' eene hangraat geftoken , begraven in eene zittende houding , met al het hui raad on nog vele gefchenken der vrienden ten diens- te in de andere wereld. De kuil wordt mec eene plank gedekt , op dat de aarde aan hec lijk niet rake, Wanneer de overleden eeii Opperhoofd is geweest, wordt het lijkfeest met veelvuldige zvireepflagcn om elkanders beenen door de begravenisgangers gevierd, welke fmarten zij daarna met ruime teugen verzachten. Het lijkfeest wordt een jaar daar- na herhaald mec veel zwelgerij , cot dat de overbodige maag den opregten rouw doe blijken. Ook de lijkverbranding heeft bij fommigen en de lijkverrotting in de rivier bij anderen plaats. Schoon zij, eindelijk, algemeen den dood moedig afwachten , wan- neer zlj ziek zijn , vreezen zij dien zoo angstvallig en bijgeloovig , dat men hec flerfhuis niec alleen verlaac, maar dikwijis zelfs hec ganfche dorp of cen minften hec fterfbuis in den brand llcekc, omdac meazich. :M-imi(0Mim^'mm'^,:. le kiccding Ivuldig mis- It het lijk, ilijd en irt" en in eene lui raad on 1 ten diens- wordt met de aan hec erleden een let lijkfeesc elkanders s gevierd, itne teugen n jaar daar^ cot dac de rouw doe ; heeft bi| J de rivier eindelijk , hten , wan- dien zoo ; men het lar dikwijis ninften hec cmeazich. GUIANA. »o7 gelijk men zegt, niet veilig ache, waar de dood eens overwonnen heeft {i). De afbeelding der Guianers, naar die van SEDIEMAN vervaardig, kan niet buiten hei cog gebleven zijn bij deze opgave van der- zelver aard en zeden. De vrouw biedt ha- ren man eenen papegaai aan, dien zij met den knoppijl heeft gefchoten, terwijl hij zich in de hangmat vermaakt met eenig gefluit te verdrij- ven. (2). (i) Hartsinck D. I. bl. 34--3r. H. 6, (2) De vrouw kotnt voor bij stedman r>. II. bl. 155. PI. XXXIV i de man D. III. bl. 158. PI. XXII; het onderfcheiden biHsraad en fpeekulg D. III. bl. 60. QUI- QUI- i;i : i t ^4^^ig?', •il' • QUITO. Voor dat pizarra Peru vcroverde, was Quito een gansch Koningrijk met eene aanzienlijke hoofdftad van dien naam, door do Peruaanfche heerfchappij aan haar oppergezag onderworpen. Deze hoofdftad werd bij de Spaanfche overweldiging geheel verneld, doch in het jaar 1534 herbouwd en in eene Spaanfche volkplanting verkeerd,onder den naam van San Francisco de Otii' fo, naar den voornaam van pizarra. Zij ligt op o« 13' en 33" Zuider Breedte fn van 298° 15' 45" Lengte van den Meri- '^S^i^^&^^^m^^i^S^^St^^ QUITO. &0(^ verde, wat t eene aan- n, door dq ir opperge- J QUITO. &0(^ verde, wat t eene aan- n, door dq ir opperge- J Fad werd geheel ver- rbouwd en verkeerd, SCO de Out' RRA. ler Breedte den Meri- 'aiaan van Tenerife, en is do hoofflad eener ganfche Judhnde of Spaanfche Jandvoog- dij, die zicli van 4? Noorder Breedte tot 6*> Ziiider Breedte, en van 297" tot 33o»! Lengte uitftrelcc (i). Alliöwel gegen der middaglijn, geniet Quito eene gemäße gelungen, die op fommige plaatfen tot strenge koude verkocht wordt, op andere eene frisch lente-lucht wasfemt en nergens die brandende hitte aannebmt, welke men van zulk eene ligging zou verwachten. De voornaarafte oorzaak hier van is de hoogte des lands boven de oppervlakte der zee of liever boven de geheele aarde en de onderfcheidene gefteld-heid des zeer verfchillenden gronds. Op welken men bergen ziel met fneeuw en ijs bedekt, andere, wier ingewanden brannten, terwijl de valleijen tusfchen dezelven, naar gelang van derzelver hoogte of laagte, anraerkelijk in graden van warmte verfchilenk. Over het gelieel echter verfchilt de lucht- Ci) Hifiorische Reisbefchreibung van geheel Zuid- yimerica door A. de ulloa. Te Goes 177 1. D.. I. bl. 239, 240. B. V. 11. 4. bl. 278, 270. b! vr. Hi I. / » />. IV'. Deel. O I! : i1 i^i fltO QUITO. lachtgefteltenis liet ganfche jaar door zeef weinlg. 'Er waaijen deeds frisfche windea zonder zich tot ftormen te verhefsen: maar de geweldfge onweders, de geftadige regens en de, telkens fchokkende, aardbevingen benemen grootendeels het overwigt, het- welk deze voorregten der luchtftreek boven alle andere landen der aarde zouden bezit" cen. Hoewel zich het onderfcheid tusfchen ivroter en zomer alhier weinig doet gevoe* len, rekent men Der van wintermaand toe bloeimaand voor den winter, en de overige maanden voor den zomer (i). Behalve de bcken, die uit de bergen met fneeuw bedekt voortkomen, zijn er nog andere, die derzelver oorfprong hebben in lagere bergen, en, te zamen vereenigd, hec land met zeer diepe rivieren doorfnijden ^2^, waarvan *er eene eene verdeenende krachc bezit (3). De vruchtbaarheid van den grond over- irefe alle verbeelding, maar wordt weinig ge- (i) Ulloa D. I. b!, 261 — 263. B. V.H. ^ (a) Ulloa D. I. bl. 387. D. VI. H. 7. (3) Ulloa D. I, blr 426. B» V. H. 11. M I^ESS^5nMk'W'S3S»3^'EsK^SS?3^H ir door zeef sfche winden hefFen; maar ladige regens aardbevingen rwigt, het- ftreek boven mden bezic-> eid tusfchenf doet gevoe* itermaand toe n de overige e bergen met zijn 'er nog ig hebben ia jreenigd, bet )rfnijden ^2^, nende krachc grond over-  naai deszelfs verborgene schatten van zilver en goud, hetwelk er schier allerwegen in de tijnen wordt gevonden, en zich van daar overde ganfche befanden wereld verfpreidt Behalve deze mijne nieren heeft Quito stengrocven van allerleije soort (i). Bekorelijk is het plantenrijk, niet flechts door de rijkfte verfcheidenheid van soorten, maar bijzonder door de vereeniging van schier til jäargetijden, fn dezen overheerlijkert bloemhof der natur, waar alle de eigen-schappen van de schonen lente, al het rijpende van den zomer en al het rustende van den winter vereenigd zijn. Tevens vindt men zich als betoverd, wanneer men de. Grossezamheid zich onophoudelijk 2iec herftellen, en den bladerloosen naast den bladerloosen naast den bladerloosen naast den rijpeh vruchtboom ziet ftaan; ja, wanneer men aan den zelfden boom dikwijls reeds nieuwe bloezems en gezette vruchten ziet, terwiji hij nog zijne volwasfene vrucht niet heeft laten vallen. Ook brcngt het aanmerkelijk verfchil varf grond eene zondcrlinge afwisfeling van zaaitijd en oogst voort,zoo dat men fomtijds aan de eene zijde der bcrgen den arbeid van de lente en aan de anderc zijde dien van de herfst ontmoct. Overvlocd en kcurige fmaak van vruchten en grancn zijn de gevolgen van zulk eene vruchtbaapheid. Moeskruiden allcen worden 'cr niet rijkelijk gevonden (r). Ict hoogsi: gebergte wordt door gei-cen, vosfen en konijnen bewoond; in hec lagere en bebouwdc land vindc men flechts huisdicren, onder welke de Lama of kleine kaniccl, schoon het Indiscie fchaap genoamd, hebijzonder landeigcn is. Ook is de bui-delroc hier te huis (2). De honden zijn er vrlj Venn dolheid, maar aan eene pokziekte onderhevig. Het vleesch der dieren getuigt door deszelfs makelijkheid van de uitmunccndheid des voedzels, dien het alom vindt (s). De vogelfoorten 'er min talrijk, dan men (i) Ulloa D.I. bl. 267 — 274. B. V.n, 8. (2) Ulloa D.I. bl. 394—398. B. YI.H. 8. (3) Ulloa D.I. bl. 261, aCB. B.V.H, it. Van zaaitijd uijds aan de leid van de lien van den van vruch- sn van zulk jiden allcen den (r). ; door gei- ond; in hec men flechts 7ia of klcine ip genoamd, k is de bui- honden zijn I cene pok- h der Dieren: Held van de En het alont Talrijk, dan men 4. B. V. H. 8. I. B. VI. H. 8. I. B. VI. H. 1. QUITO. 213 wen bij de voortreflfelijkheid van het plan- tenrljk zou verwachten. Onder dezclve munt het bloemzi^igertje door zijnc kicinte en schoonheid uit. (i). De geringheid van het gefährlich gefährlich schijnt meer in verband te ftaan met de af- wczighcid van fchier al, wat men ongcdierte noemt, daar de zuverhinden van de lucht deszelfs voorttciing zoo zeer verhinden, dat men 'er geen een van do Mos^uifes und, vvciar door men anders in heeck lucht- strecken zoo zeer gekweld vvordt. Ook heeft men 'er fchier gecne, vooral gecne, vooral gecne gevarc- lijke, flangen(2). Van de vierderleije menfchen, die Quiifo bevvonen, de Blanken, Mestifen, Negers en Indianen bepaalt zich onze befchouwing tot de laatften. Dezc zijn, zoo mannen als vrouwen, van een bruinekoperkleurCs), riet zeer groot noch welgemaakt, maar dik en in een gedrongcn; ook vindt men onder . Hun CO Ulioa D. I. bj. 274. B. V. H. II. bl. 3P4. B. VI. II. 8. CO Ulioa D. I. bl. 2 54. B. V. H. 5. C3) St. sauveor Tableaux des peuples (TA^ mrique p. 72. O 3 QUITO. Hun vcle gcbrekkelijke perfonen. Tlun hoofd is rijkelljk van haar voorzien, hec welk ze nooit affnijdcn en altijd los laten hangen, 00k wanneer zij zich ter rust begren. Ilcizclvc is git zwart, grof en wreed, en wordt bij hun in zoo grcoto waarde gehouden, dat dcszelfs krenking eeno onvergevelijke bclediging wordt geacht. Enkelde haren maken daartegen den baard bl) hun uit: 00k fchijnt zich de natuur bij de huwbaarheid der beidc g QUITO. Hun vcle gcbrekkelijke den baard bl) hun uit: 00k fchijnt zich de natuur bij de huwbaarheid der beidc g QUITO. Hun vcle gcbrekkelijke den baard bl) hun uit: 00k fchijnt zich de natuur bij de huwbaarheid der beidc g QUITO. Hun vcle gcbrekkelijke den baard bl) hun uit: 00k fchijnt zich de natuur bij de huwbaarheid der beidc g QUITO. Hun vcle gcbrekkelijke den baard bl) hun uit: 00k fchijnt zich de natuur bij de huwbaarheid der beidc g QUITO. Hun vcle gcbrekkelijke den baard bl) hun uit: 00k fchijnt zich de natuur bij de huwbaarheid der beidc g QUITO. Hun vcle gcbrekkelijke den baard bl) hun uit: 00k fchijnt zich de natuur bij de huwbaarheid der beidc g QUITO. Hun vcle gcbrekkelijke Schlafen weinig ein verbergen. Zonderling is de opmerking, dat er door-gangs meer meisjes dan jongens onder hun worden geboren. — Over het algemeen beleven zij eenen hoogen en gezonden ou-dom; wanneer zij de befmettingen dec kortzen en der kinderziekte (leches ontko-men, die, bij gebrek aan vereischte en bekommen voorzorg, als mede aan afzondering eq reinheid, zeer verwoestende bij hun zijn. Hunne kleeding is zeer eenvouwdig. De mans dragen eene broek, die tot op de kütte hangt, van wit catoen of ook wel van groC. CO Ulloa D. I. bl. a55, 264, 385. B. V. H. 5, 6, bl. 380, 381. 15. VI. H. 6, - '^^^fr^^t^^^^^'. un orzien, hee ijd los laten rer nist be-c, grof en zoo grcote eringen gegen geacht. En maard bij de n weinig cc) dat-er door is onder hun tigemeen bezonden ou-ettingen der;chts ontko-ite en bekwa-zondering eq lun zijn. (uwdig. De t op de kui- ook wel van groC ., atfs. B. Y, 1. 6, QUITO. ^,^ grof linnen. Meestal heben zlj een borstrok van zwarc of blauw catoen over hec bloote lijf; dezelve is zonder eenig fat- xoen, flechts als een zak met drie gacen, waardoor zij het hoofd fteken en de armen] die altijd naakt blijven. De borstrok hangt tot de knieen. Over denzelven flaan «ij nog eenen mantel. Deze kleding i« aan gcene verandering van fmaak onderhc vig; dezelve worde door hun op feest- en werkdagen gedragen, ja zij leggen die niec •f, ook als zij flapen. Hunne beenen en voeten bl . Jven daar tegen altijd ongedekt en ongefchoeid. Hun hoofd dekken zij fomtijds met eenen hoed. De kleeding der vrouwen vordert geen meer toeftel. Zij dragen eenen dergelijken, maar langeren borstrok, als de mans, dien zij ook met eenen gordel om den middel vastfluiten. Nog dragen zij eenen, van voren vastgeknoop- ten, schoudermantel, onder welke dragc hare beenen altijd ongedekt zijn, als mede het hoofd, waarop zij het haar met een line zamcnbinden. Dit echter is de dragt der gemeenfle fa. dianen, De voornamere onder hun weten aan  fchoenen aan de voeten (i}. De fraaak voor zoete fpijs is algemeen bl> dcze menfchcti. Kleine zuikerbraodjcs, bi) een (luk kaas en brood gebruikt,iscenxnaalr tijd, dien zlj boven warme fpijs verkie- zen. Men gebruikt 'er echter bet vlcesh van osfen, fchapen en varkens, door de Spani> jaarden in die gewesten ingevoerd, en van het wild, bet welk 'cr landeigen is (a); ook is de mats 'er het dagelijkfche brood. Zij roosten de mais ^ maleu ze tot meel, en gebruiken ze alzoo zojider verdere be- reiding met lepels. Bij elke mondvol van dit drooge meel behoeyen zij eene teug vocht: na twee of dric lepels vol gebruikt te hebben, drlnken zij nog een goed deel Chia 0'' ook wel eenvoudig water toe, en achten zich dan verzadigd en verkwikt, als hadden zij den besten maaten genoten (3). Veel meer zijn zij op fterke dranken gezet, en veel onmatiger zijn in derzelver CO Ulloa D. I. bl. 351—251. B. V. H. (a) Ulloa D. I. bl. 274. B. V. H. 7. (a) Ulloa D. I. bl. 371. B. VI. a 4. Ge- ia derzelver ge- 1. B. V. H. <, . H. 7. Ge- ia derzelver ge- 1. B. V. H. <, . H. 7. Ge- ia derzelver ge- 1. B. V. H. <, . H. 7. Ge- ia derzelver ge- 1. B. V. H. <, . H. 7. Ge- ia derzelver ge- 1. B. V. H. <, . H. 7. Ge- ia derzelver ge- 1. B. V. H. <, . H. 7. Ge- ia derzelver ge- 1. B. V. H. <, . H. 7. Ge- ia derzelver ge- 1. B. V. H. <, . H. 7. Ge- ia derzelver ge- 1. B. V. H. <, . H. 7. Ge- ia derzelver ge- 1. B. V. H. <, . H. 7. Ge- ia derzelver ge- 1. B. V. H. <, . H. 7. Ge- ia derzelver ge- 1. B. V. H. <, . H. 7. Ge- ia derzelver ge- 1. B. V. H. <, . H. 7. Ge- ia derzelver ge- 1. B. V. H. <, . H. 7. Ge- ia derzelver ge- 1. B. V. H. <, . H. 7. Ge- ia derzelver ge- 1. B. V. H. <, . H. 7. Ge- ia derzelver ge- 1. B. V. H. <, . H. 7. Ge- ia derzelver ge- 1. B. V. H. <, . H. 7. Ge- ia derzelver ge- 1. B. V. H. <, . H. 7. Ge- ia derzelver ge I. H. 4. *1 gebruik. Brandcwijnen van fuikerrict of koorn gcmaakt, dien zlj CAw- drank noe- men, brcngcn dikwijis hiinnc hoofdcn aan hct hollen, en doen vcrlerleijc ongercgeld- hcdcn ontflaan, waar voor de cenvoudig- hcid hiinncr Iccfwijze liqn andcrs kon fcbij- nen to bevciligcn (1) Hij, die cenen plcgtigcn maaltijd geeft, bereidc eenen aanzieilijkcn voorraad C/i/«/, zoodat hij voor clken gast op cenc kruil; van dertig floop rckent. Voor zijnc woning rigt hij den disch aan, die (lechts van eeni- ge gekookte wildc kruiden en van Camcha of gebraden mats voorzien is. Naauwelijks 2ijn de gasten aangezeten, of de vrouwcn biedcn den mans ruime Teiigcn uit caJebas-fchillen aan, bet welk zij herhalen, tot dac de drank zijne werking begint; dan spelen enigen de trommel en het fluitje, waarna de overigen zich in ongcregelden dans mengen. Tuschen beide zingen de vrouwen eenige bedecken, maar vooral worden de teugen uit hare calebasen dikwijis herhaald. Onbekwaam, om het langer op den beiden, rollen en liggen zij on- (0 Ulloa D. I. bl. 25(J, 257. B. V. H. 5. O5 Under een, zon Händelijkheilige, denen aan do missre welvogé, lijklitid of KtamclijkheiJ to denken. Ont nuchterd hwTvat men hct 7c!fJe leven, hec welk dagen ather een duurt, foo lang 'cr voorraad voorhanden is, of llevcr tot dat da Printers zlch de ongcregddhcid aj»ntrekken, en dczdve doen cindigcn door hetlcdig gicten der kruiken. De gasten echtcr eerbicdigen deze tusfchcnkomst zoo wcinig, dat nu elk van zijn eigcn huis den voorraad haalt, Avelken hij hecft, en met denzclvcn dezelfdc onmatigheid hervat, die echtcr nice lang kan durcn, wijl hiinne verflaafdheid an den Herkcn drank zeldcn grooten voorraad  te betreu-' delijkc zwel- pgevuld met :n zich ntc jkdenrouw, ok het aller- ; voorbijgan- en roepen, om 370. B. VI. 8 1.9 om toch mede tcr eeren von den ovcrlcde- ncn en ten bevvljzc van Iced over zijnen dood den mond tc zcttcn aan den C/t'ta- bekcr. Ook dcze lijkplegtighcid dimrc vier, vijf en fomwijlen meer dagcn, of liever zoo lang ook hicr dc voorraad ftrekc van drank, waarom hct toch wel eigen- lljk te docn is bij alle dcze rouwbckla- gers CO. Hunne wonnigten bekannt in cene schuur of loots, in vier midden häufig, en wärken zij, bencvens hunne hunden, waarvan zij er door-gaans dric of vier hebben, een of twee varkans, hoenderen en ganzen, hin verblijf houden. Eenig weinig aardcwerk van krui-ken, potten en pannen maakt al hin hunden. Hunne bedden zijn een of twee schapenvellen, op welke zij zich niet nelderlegen, maar op de hurden zitten te fla-ij n. Schoon hoenderen en ganzen hunne inwoners zijn, verkieren zij dezeive nimmer tot spijs, noch verkoopen zc daartoe ooit, maar houden ze, even als de honden, t. Ot hun gezcllchap en vermaak, en bewee- nen (0 Ulloa  gsen door de deur in- komt (i). 