Herinneringen uit de loopbaan van een Indisch officier
Willem Adriaan Rees
Nu en dan, als he een half uur in de kerk had zitten rekenen, kwam hy op dek en vertelde ons, dat hij weer een fout in de Gel- der gevonden had. Ik mag gekielhaald worden, als er iets van aan was. Voor de rest een goede kerel, en royaal ook. Op zijn verjaardag haalde hy goed uii.'^ ))En bij zuike gelegenheden hadt gij de gewoonte om nooit, v66r dat de derde portie verborberd was, te zeggen of hetu goed smaakte. Maar zeg eens, Leendert, waart g ij de man niet, die dan voor de matrozen versjes maaktet? Dat een was een mooi gedicht, op den verjaardag van den kaptein, dat eindigde met : Gg zijt de wijnstok, Wg zijn de ranken, Geef ons een borreltje, Dan zuUen w' u bedanken. »En dan dat grpote vers op Elise. Zoudt ge mij dat niet e^ns knnnen bezorgen? Ik herinner er mij nog hier en daar een cdbplet uit. Laat eens zien: Mag ik de schoonste dag beleven Die ik hier tlians op zee geniet Ja wij magge steeds yrolijk wezen Dat gij heden weer yerjaart. Leef juffrouw nog velen jaren Leefi; tot onzer aller yreugd Want wg yinden ons hier gelukkig In 'tver eere uwer deugd. Mogt het schgde nimmer komen Bleeft het altoos in 'trersohiet Want wjj overleefe het ninuner Neen wg overleefe het niet.' »» ))Ongekunstelde poezg, die regt naar het hart marcheert. *tls jammer, dat gg niet meer werk van haar gemaakt hebt. Schud het hoofd maar niet. De hofmeester zelf was aux petits so ins voor haar; ik heb hem eens aandenjongenhoorenzeggen , die de thee op het dek moest brengen : pas nu goed op , we§rligt- sche jongen , d i t kopje, met twee lepels suiker , is voor juiFer Elise ; als een ander het neemt , dan krijg je op je bl. . . ." Leendert lachte luidkeels, maar maakte een schrikkelgke slagting onder de pisang-goreng, die Sidin , de huisbediende , juist op tafel gezet had. Hjj prees ze meer dan noodig was; vend ze lek- kerder dan appelbeignets , — eigenlijk wenschte hij het gesprek over een anderen boeg te goojjen , — vroeg nog naar meer kennissen ; roemde het leven aan wal en het engelsch bier ; at een halven gember-pot le6g, en amuseerde mg onder een echte manilla nog een uur met herinneringen van die lollige reis met de ^Dank" baarheid." DE AANK0M8T. I. Laat vallen j'e anker. Werp die zwarte kerels maar een lyn toe!" riep stuurman Kortaf in een bijzonder goede bui; maar, als wilde hy toonen dat hij daarom altijd nog dezelfde brompot bleef, liet hij er dadelk op Yolgen: »en eet je maar gaaiiw een buikziekte aan die lek- kere vruchten." Een half uur lang hadden wij een kleine praauw, van een uit- geholden boomstam vervaardigd, in het oog gehad, die met kracht van riemen onder den wind het schip naderende, toch vergeef- sche moeite zou gedaan hebben, als ze van boord niet de hand was toegestoken. Drie donkerbruine Malegers, met lange loshangende ha- ren, die bi) elken riemslag over het gelaat vielen en dan met een ruk van het hoofd weer naar achteren geworpen werden, zaten, als kleine saters, zich te weren dat het zweet hun langs het ont- Uoote bovenlgf gudste. Het ranke vaartuig was tot aan den rand gevuld met indische vruchten, in rissen en teossen aaneengehecht of achteloos op elkander gestapeld. Op een hoop ananassen stond, Heel pedant, een miniatuur-haan in de rondte te kgken, terwil de dames van zijn harem met gebonden beenen op den bodem lagen te krakeelen, in afwachting dat zy in handen zouden komen van onzen hofmeester. Een bamboe-staak, thans in een horizontale po-sitie, boven met een pluim van riet tot wimpel en omwoeld met een rietenzeil, diende tot mast. Nadat de praauw op zyde van het schip was gehald y gingen II. 4 de opvarenden hun toilet maken, hetgeen bestond in het opbinden der haren met een. verkleurden doek, en het aanschieten van een katoenen baatje. De eigenaar van bet vaartuig zette bovendien een strooijen kegel op het hoofd, en enterde toen tegen de versohanaing op. Om u de waarheid te zeggen maakten en het armoedige vaar- tuigje, hoe primitief ook, hoe primitief ook, hoe pittoresk ools^ op een afstand, van nabij een ongunstigen indruk op ons. De Maleijer was welgevormd, maar had een leelijk, hoekig gelaat, en een viezen mond met zwarte tanden; zyne makkers, die hem de vruchten aanreikten, waren akelig mager engelekenin hunnebewe- gingen veel op apen. Daarentegen overtrof de smaak der vruchten aller verwachting, en was het een feest voor ons aan scheepskost zoo gewoon geraakt verhemelte, om door het heerlgke sap der man- gis verfrischt te worden. Op den bodem der praau Wag nog een schildpad op haar rug te spartelen, hetgeen de hofmeester in de gelegenheid stelde ons een paar uren, hetgeen de hofmeester in de gelegenheid stelde ons een paar uren. Den volgenden dag zagen wij honderde masten door den ochtend-nevel been. De reede van Batavia lag voor ons ; nog slechts een paar uren, o vreugde, en wij hebben den voet op vasten wal. Misgerekend! zoo spoedig ga>at dat in Indie niet in Isgn werk. Het lage Onrust, het laatste eilandje, is voorbij gezeild. Van lieverle-de zijn de zeilen gegijd ; een enkel lapje, waarop het zeebriearje nog kacht uitoefent, voert ons midden door hollandsche, engelsche en amerikaansche schepen naar de anker plaats. "Laat vallen je anker!" klinkt de stem des kapteins; hierop volgt en ratelend geluid, en eindelgke een schok, die elks gemoed van vereugd doet kloppen. Men wenscht elkander geluk, en men is geluk. Soldaten en matrozen schreienen hoera! Van verschillende kanten komen sloepen aanroeijen. Men tuurt er op. Wie kan daar inzitten? Hoera! het is een broeder, een vriend! De sloep van het wachtschip is alle andere voor. Een officier komt de valreep op; hi) heeft orders en brieven over te brengen. AUes wat gg ziet en hoort, boezemt u belang in; 't betreft u wel niet r^&treeks, maar 't is nieuw, 't is^ anders dan gisteren, dan eergisteren, dan honderd-en-zes dagen, die alien gelk waren. Welk een drukte! hoeveel onbeantwoorde vragen over en weder! vrmt de eergte bezoekers vragen nog dringender naar europesche berigten dan w^ naar indische; de overland-mail is nog niet uit-gevonden. — ))Sumatra! Gaan w^ naar Sumatra? Oorlog op Sumatra jjagen. De kommandant is al" Nach wal om geweren te ha- len." »Malligheid" zegt een ander, dde kommandant bestelt de sloepen om te landen. Van avond dansen wij nog met de zwarte meisjes ; drie maandjes traktement te goed, dat zal een leventje geven." »Pas maar op, dat je de kali (rivier) niet in waist ; want die zwarte freules maken weinig complimenten met een soldaat die geld in den zak heefb," zegt een oude matroos. Daar ben ik niet bang voor, ik geef me dadeljk voor een hol- landschen prins uit, en beloof haar te trouwen." Maar wat is d§i,r te koop? Groote praauwen met allerhande voorwerpen z^n onderwijl langs boord komen liggen. Niet alleen Male^ers, maar ook Chinezen in hun luchtig national costuum, met opgerolde en afhangende staarten, met Meine valsche oogen en nog valscher glimlach, beijveren zich om het hardst hunne waren te vertoonen en die in een geradbraakte taal, half Maleisch, half Hollandsch te koop aan te bieden. Groene vogels met geele bekken en witte vogels met zwarte bekken, groote apen en kleine apen, sigaren, suikergoed, verlakte kistjes en kopjes, vruchten in het zuar, — kortom alles is er te verkragen voor een koop- lustige, die nog wat geld op zak heeft, alles gratis te zien voor hem wiens beurs te Nieuwediep reeds uitgemangeld is. De kommandant was met den scheepskaptein dadeljjk na het an- keren aan wal gegaan en had mij tijdel^jk het kommando over gegeben. Nu waren ook de vrouweljke passagiers op het punt om in de sloep te stappen. Afscheid nemen was wel onnoodig, daar wy elkander immers morgen aan wal zouden terug zien, en toch... w^ gevoelden dat van dit oogenbhk af de intime omgang zou ophouden en plaats maken voor de omzigtige, ceremonieele w^ze van elkander in de wereld te ontmoeten, die ons toch hard moest vallen na zoo veel uren vertrouwelijk op zee doorgebragt te hebben. Ik voor mijn persön zou het debarkement nog maanden hebben willen tretragen. Misschien deelde niemand dien dwazen lust met mg, en wijsselk sprak ik er dan ook niet van. Tot wederziens dus! Een vochtig oog, een stille handdruk, en daar steekt de sloep van boord. Het witte zeil wordt geheschen; de zeebries blaast er op. Zakdoeken wuiven nog lang, maar nog langer tuur ik naar de riviermonding waar de sloep achter het steenen hoofd is verdwenen. Voor het eerst van mgn leven het ik behoefte gehad aan phi- losophie. Of ik philosopheerde, weet ik niet meer. n. Voet aan wal. De zon steekt geweldig. De zonnetent is uitgespannen, maar de lucht die men inademt verschroeit de longen. Er komen geen ' bevelen om te ontschepen. Uren lang zijii aller blikken op het h o o f d gevestigd, doch de debarkements-praauwen dagen maar niet op. De marschtenue, die's morgens vroeg reeds aangetrokken werd, is door de meesten weder met hot mouw vest verwissände; de broodzakken zgn van de schouders in een hoek geworpen. ledereen is te ergereuen is te ergereuen; men had niet gerend nog een nacht aan boord te moeten blijven; alles is opgepakt; niemand gevoelt zich meer te huis. Maar zelfs de vervelendste oogenblikken gaan eindelk voorbij; wederom is het dag geworden, en andermaal staat een ieder gereed em te ontschepen. Na nog eenige uren te vergeefs gewacht te hebben, komen vier logge praauwen, dood op hun gemak de reede opzei-len. In een dezer moet de bagage overgebragt worden; in de an-dere zuUen de manschappen overgaan.- Tegen elf uur is alles gereed. Men ropt den matrozen nog een krachtig vaarwel toe; stuurman Kortaf breekt byna mgn hand bij het afscheid nemen, — de man was underdaad zoo kwaad niet —, maar ik kan hem nog even hooren zeggen : ))nu, dat is 6ens, maar ze krggen mg met die landkrab- ben niet meer op de planken." Nu gaat het uiterst langzaam naar de kali; het het dat de zee- wind niet goed doorwaait ; maar het zgn de poreuse matten zeilen, waar de wind voor het grootste gedeelte door heen gaat zon- der er'kracht op uit te oefenen ; het is aan den lompen vorm van het vaartuig te w|jten, dat men ons noodeloos in de verzengende hitte hondt. Een uur lang varen wy tusschen d|jken van klip- en koraalsteen. Stinkende uitwasemingen van den modderigen, slijkerigen grond, die door de eb aan de zonnewarmte blootgesteld is, de lucht der koraal- steenen, en zelfe der praauwen waarop wij ons bevinden, verwelken- men ons bij de intrede van de rivier. Een zwerm reigers aast op de rottende ligchamen die na ar zee drijven en tot nog toe door de krokodillen gespaard z|jn. Dit is het eerste wat er te zien valt. Niet opbeurend; de manschappen, praten dan ook niet veel. Een chinesche jonk met verbazend hooge stevens trekt, m het voorbggaan, een oogenblik de aandacht. Daarop volgt een vervallen batterij zonder een levende ziel ; nog eens praauwen een batterij, waarop een javaansch soldaatje staat zonder schoenen of kousen, met een doek om het hoofd gewonden en achter op dien doek een chacot ; hij houdt het gewer sterk achterover hangende in den arm. op een manier waaraan gg onmiddellijk zienkunt, dat het nog nooit regt gedragen is. Op zyn best kykt hy naar de voorb^' gaande praauwen, en denkt er niet aan de epau letten te salueren. H^ is een pradjoerit. Eenige Meine gebouwen van weinig aanzien worden voorbij geva- ren, en eindelgk de aanlegplaats of boom bereikt. Op de bagage-praauw blijft een wacht, die bg de overscheping der goederen op zoogenaam- de binnenpraauwen moet blgven. De binnenpraauwen varen, na een sluis gepasseerd te hebben, de rivier verder op tot aan de kazeme. Ik spring aan wal En geef last tot debarkeren. Onder een afdakstan een paar open r^tuigen, bespannen met magere, leelijke paard-jes ter grootte van muilezels. Pienema, die de vruchten niet heeft kimnen verdragen en sints gisteren ziek is, klimt in een dier wagens en rgdt er mede weg. Een lange, broodmädige man, met lautenantepauletten en een rooden kraag, komt zeer langzaam uit een huis te voorschgn, groet mij ontzettend kalm terwijl ik hem te gemoet. Treed, en beduidt mij, half door gesticulatie en half in gebroken hollandsche taal, dat ik hem met den troep slechts heb te volgen. Hij brengt ons in een oud gebouw met een binnenplein en overdekte gangen, die ons, Gode zj dank, schaduw aanbieden. Hier ontvangt ieder man een halve flesch wijn, benevens brood en kaas; een echt hollandsche kost, doch de hollandsche eetlnst ontbreekt. De wijn glgdt spoedig genoeg naar binnen, maar laaffc niet en maakt de hitte niet dragelijker. D4ar in een vleugel van het gebouw is ook nog een wacht van pradjoerits. Van nabg bezien, hebben die kleine soldaatjes, die zoo wonderlijk onder hun tuig liggen, — zoo als de stuurman zou zegen, — toch levendige oogen en iets vlugs in hunne beweging. En. Een light matroos, die tot de sleep van de wankbaarheid behoort, sehgnt de schild wacht voor het gewer voor een aangezien en gesard te hebben. Deze althans roept om hulp; zijne kleine makkers schieten toe, en vallen op den matroos aan, die als een reus onder de Lilliputters, of als een wild zijn onder een troep jagthonden met armen en beiden om zich been slaat. Maar daar de Javaantjes volhouden en als klissen aan zijne leden blijven hangen, raakt de Europeaan toch van de beenen. Nu wordt hij een paar passen verder naar een blok gesleept en met 66n bet daar gesloten. Een ellen-dig gezigt! Als de Javanen die methode in het groot toepassen, dacht ik, dan brengen zij hunne blanke overheerschers even gemakkelijk tenonder. De uitgedroogde, bruine plaats-majoor, die blijkens de Java-medaille en het Willemskruis op zijn borst, voorheen vlugger zoo niet spraakzamer moest geweest zijn, beduidt mij dat ik kan afmarscheren, en zekere rigtting heb te vol gen om het militaire kampement Weltevreden te bereiken, waar de kommandant mij wacht. By het aan rächtig blijkt hat, dat de wijn koppig is, of dat de manschappen gelegenheid gevonden hebben sterken drank te drinken. Verscheidene althans zijn beschonken. Later heb ik begrepen dat een paar Chinezen, die aan draagbare kraampjes een soort van limona- de verkochten, ook nog een anderen bedwelmenden drank, Tjoe, debiteerden, waarvan de soldaten gretig gebruik gemaakt badden. Die lange plaats-majoor had dit moeten weten en mij knimen waar- schuwen ; maar hij deed het niet , misschien wel opzettelijk , om mij een k o o p j e te geven. Het gevolg was dat, na een kwartier gemar- cheerd te hebben , een onderofficier op den grond sloeg en aJs een l^jk in een wachthuisje werd gerold. Ik had z<56veel te doen om dien halfdronken troep vooruit te krggen dat ik onderweg weinig kon zien van oud-Batavia. Spoedig kwamen wjj door drukke buurten , waar veel stinkende eet- en handelswaren uitgevent werden, en het chineei^che element het meest vertegen- woordigd was. , Van lieverlede zagen w^ grootere huizen van oud- amsterdamschen bouwtrant , die tot pakhuizen en winkels dienden j veel wagens met dwergachtige paarden , en veel slagen uitgedeeld met groote zweepen. De per soon in het rijtuig , Europeaan of Chi- nees , verroerde zich niet om uit te zien , zelfs als wij met hoomge- schal voorbij trokken. Verder komende , marscheerden wij voorbg gebouwen waarvoor een rij van zuike wagens stonden metfijnerap- pe paardjes bespannen , en maleische bedienden , in een soort van liverei gedoscht , aan de portieren ; binnen die huizen , die t o k o 's moesten zijn , waren ook witte vrouwen-japonnen zigtbaar; — maar niemand die naar ons keek. De onverschilligheid was algemeen ; zelfs kleine maleische kinderen draaiden het hoofd niet om , om de soldaten te zien. Mij was het veel wäard geweest als het publick eenige belangstelltig in ons troepje getoond had; ik ben zeker dat de manschappen zich dan beter zouden gehouden hebben. Maar nu kropen zj langs den weg, en verscheidene bleven achter. De grootte hitte, de slechte drank, de ongewoonte van te marcheren na drie en een halve maand verblijf aan boord, de telegraphelling bij de aankomst, die alles behalve aangenaam was, bragten daartoe veel bij. In de schaduw van een hoogen muur liet ik halt houden en russten; eenige achterbljvers konden ons daardoor weder inhalen. Ik verbood ten strengste om iets te koopen van de klontong's, die spocdig weer kwamen aanzetten, en plaatste daartoe de onderofficieren, die nog te gebruiken wS.ren, op de vleugels. Het bloed was my ge- meldig naar bet hoofd gestegen, het Buisde my in de ooren. Debe-;p(OXg^l)^id om bebaoxlijk tp Weltevreden aan te komen, maakte mg jaiet kalmer..Ik had mfin l^wjbste goudje — er bleef mg werjkelgk maar e^n over, toen ik in Indie kwam — wel willen geyen voor een dronk waiter, en om mijn jas even los te knoopen. Maar bet zou een slecbt voorbeeld zyn, en de dronk — maar, o Tantalus! daar fcuram een beer, gebeel in bet wit gekleed, uitden tegenoverstaanden toko naar my toe, en acbter bem twee maleiscbe bedien- den met lange roode kielen aan, die een gendie (fijne waterkruik), een flescb w In een vocbtig rood overtrekje gebuld om den inboud koel te bouden, en eenige groote en kleine glazen aandroegen. Hij bood my zeer vriendelijkkeen verfrissbendeteug, waarvoorik, dwaas die ik was, bedankte, omdat ik den soldaten verboden bad te dria- ken. Die beleefdbeid was mij evenwel bijzonder aangenaam ; want de onverscbiUigbeid van landslieden (scbynbare, 200 als ik later ont- dekte) b^ onze aankomst, ware anders onuitstaai^baar geweest. Ben kwartier later lieten wy de oude stad Batavia auchter ons liggen, en marcbeerden over een balf bescbaduwden weg, gelegen tusscben een kanaal of rivier en een ry villa's, die in netbeid en grootte toenamen naar gelang wy verder kwamen. Ofscboon bier en daar byna naakte Maleyers (koelie's) bezig waren den weg te besproeyen, ademden wy tocb meer stoff dan lucht in, ten gevolge van bet onopboudelijk gery van en naar de stad. Het was alsobier, voor Europeanen altbans, voeten overtoUige ledematen waren. Een paar malen reden 00k offieieren voorby innette, ligte rijtuigjes (ben-dy's) op twee wielen; een klein ventje zat of bing er acbteraan, met een rol grof touw (tali a pi) in de band, waarvan bet eene uiteinde brandde. Wy volgden de rivier, die ter boogte van de socie-teit »de Harmonie" een linkscbe wending neemt; daama kregen wy meer scbaduw door de pracbtige boomen wier sierlyk gebogen takken over den weg bingen, en bewonderden wy de vreemdsoortige planten en Gewassen die smaakvol en wiele völkerig de erven vulden rondom de witte en luchtige woningen der particuheren. Nog een brug, en wie badden bet kampement bereikt. Hier bevond zicb een wacbt, en by die wacbt trof ik onzen detacbements-kommandant aan, benvens ikon paar tamboers en een twaalftal hoomblazers, iitmakende het muziekkorps van het' 7® bataillon. Na een korte rust gehouden te hebben, plaatste de muziek zich aan het hoofd, en rukten w§ langs het Waterlooplein Weltevreden in. D4^ zag het er vrolijk en levendig uit. Op het schoone, uitge-strekte plein, gevormd door het zoogenoemde paleis en de officiers-paviljoens, omboord met een kasoemba-heg en waringin-boomen, en een zuil met een leeuw tot sieraad in het midden, — op dat Bataviasche Champ de Mars exercere een gedeelte van het garnizoen met een opvallende vlugheid en juistheid. Een sterk bataillon met vliegende vaandels en spelende muziek manoeuvreerde op een gedeelte ; een tirailleurlinie van javaansche soldaten zwermde een anderen kant uit, gevolgd door soutiens van Europeanen ; aan deze zijde werden groote pikzwarte afrikaansche rekruten gedrild, en aan gene galoppeerde een batterj 3ponders over het terrein. Verderop, lang de kazeme, stroomden mannen, vrouwen en kinderen naar buiten om de nieuwelingen te zien passeren. Eindelk rukten wg een omheinde plaats binnen en maakten halt voor de kazeme van het allem. Algemeen Depôt. III. Liefelijke indrukken bij de aankomst . Eapitein Wildebok , de kommandant van het Depdt , liet den bring formeren; gedurende een groot kwartier werden ons verschil- lende orders voorgelezen , w£iar niemand naar luisterde. Erndelgk nam de kommandant zelf het woord en zeide met zekere ironie: ))Het detachement is wel niet geconsigneerd , maar geen mensch mag toch uitgaan. Hebt gij mg verstaan? — De poortwacht heeft atrenge orders, en die het beproeft uit te sngden, die dwaalt den provoost in; begrepen!" Daarop wilde hij doen inrukken, dochbedacht zich, en vervolgde: i>Neen, laat niet inrukken, mynheer! Ik laat juist een vent opzijn broek komen. Dat kunnen de baren eens zien," en zich toen tot het de- tachement wendende, voegde hij er bjj: »Dat is je v66rland, als je den beest speelt." De kring werd geopend: de manschappen van het Depdt, die aangetreden stonden , sloten regts aan , en nu formeerde men an- dermaal een grooten kring. In het midden werd een bank geplaatst. Een korporaal en twee gewapende mannen haalden den arrestant uit de politiekamer en bragten hem voor den kommandant. Zigtbaar was zjn bleekheid zelfs door de bruine huid heen; het wit zgner oogen had een geele tint; hg beefde van angst , en vroeg amp on (vergiffenis). "Uw goedjverkoopen, opium schuven, en dan a m p o n vragen! Dat mankeert er nog aan. Lima-poeloe di pantat (vgf- 84 tig op de aohterste), dat zal anders klinken! Op de bank maar!" De soldaat werd op de bank uitgestrekt, en zgn ligchaam ter hoogte der lendenen er aan bevestigd door een in de lengte opgerolde sprei, waarvan de einden vastgehouden werden door twee manschappen regts en links 'geplaatst. Twee korporals, gewapend met rottan's waarvan bet boveneinde met pikdraad omwonden was, traden daarop toe en begonnen op een teeken van den komman-dant beurtelings te slaan. Elke slag werd voorafgegaan door een zwaai, die de lucht deed gonzen en de strafoefening lang maakte, daar er wel drie seoonden verliepen tusscben de verschillende zwiepen. Bij den twintigsten slag verfde bet bloed reeds den blaauwlinnen pantalon, en bij de laatste slagen was de stof niet meer te onderkennen. De patient gilde bet in den beginne uit, kermde en steunde iets later, maar gaf eindelijk in bet ge Beel geen gelud meer. Toen de straf volvoerd was, droeg men bem naar de poUitiekamer. Een soldaat van bet detacbement was flaauw gevallen en werd ook weggedragen. De boogroode kleur van verscbeidene manschappen bad voor een doodelke bleekbeid plaats gemaakt. Ik zelf ge- voelde mij gescbokt, want onwillekeurig badden myne zenuwen getrild, en leed ik mede. Er was iets bardvocbti^, wreeds, ja onredeljks in die bandeling, — ik spreek niet van bet slaan, — maar in bet doen assisteren van nieuw aangekonien soldaten bj een strafoefening. ))Dat is je v66r- land," bad de kommandant gezegd. Wat beduidde dit? wat anders dan »bet zou wel wonder zgn, als gg vroeg of laat niet op de bank te re^ kwaamt. 'tis bier de gewoonte om de soldaten als beesten af te ranselen, omdat z^* gewoon zign ziob als beesten te ged^agen. Wy verwacbten niets anders, dan dat gjj den slecbten w^ c^pgaat ; maar bet is ons onverscbiUig, want w^ bebben de bimk en de roi- tan om u klein te krjjgen." Welken indrok moest dit tooi^ieel en de grove toes^raak v^n een kommanderend officier op bet gemoed van nieuwelingen makeii? Hy, wiens zonderegister groot was, dacbt by zicbzelf : ]>ik ben in de fuik geloopen, en die aboUtie is een wassen neos  breeders en betrekkingen, die hem zoo dikw^ls afgeraden hadden voor de Ooet teekenen. En de vreemdeling vervölkte het oogenblik, waarop hj besloot zyn haardstede te verlaten, om zgn geluk te beproeven in een vreemd land, in een land der verdoemenis! Ware het niet even gemakkelijk, niet doeltreffender en men-schelker geweest om een flink officier met de ontvangst van het detachement te belasten, die het rondborstig en in krachtige kräg-manstaal toegesproken had; die het welkom het in een schoon land, waar de soldaat den generaalstaf in zijn zak heeft, waar gedurig vijanden zijn te bestrijden en lauweren te plukken; in een land waar vergeten wordt wat een individu vroeger was, wat hy vroeger gedaan of misdaan heefb; in een land waar de rekening met het verleden gesloten is, waar ieder een nieuwe loopbaan be-, ijver en wilskracht afhangt om voor-uit te komen? Kon die officier niet als kameraad en vriend de nieu-^velingen hebben gewaarschuwd, om zich van eenige schadel^ke dingen te onthouden, hen matigheid hebben aanbevolen. Omdat onmatigheid vooral kort na het ontschepen, doodelijkke gevolgen kan hebben? Dan zou de soldaat zich gelukkig gevoeld hebben; dan had menig en emstig beginnen te gelouven, dat er zich inderdaad een nieuw verschiet voor hem opende; dan was menig afgedwaalde op den goeden weg teruggebragfc en een nuttig lid der indische maat-schappij, een sieraad van den militairen stand geworden. Maar nu? De ongelukkige, verworpen door de europesche maatschappij van wege zijn vroegere misdrgven, kreeg dadelijk de zekerheid (zoo Het het zich immers aanzien), dat zijn lot in Indie evenmin ben-denswaardig zou zijn; dat hem niets beters overbleef dan zich ))dood te zwijnen." Zijn eerste werk bestond in te onderzoeken of ergens middel bestond om jenever te krijgeri, en er w;as middel toe. Welk? -w^eet ik niet; maar's avonds waren de meeste soldaten beschonken, en  elf ure op het contra-appel mankeerde de sergeant Picolo. —'s Anderen daags werd zgn Ijk opgevischt in de kali, die het erf der kazeme aan de achterz^de afsluit. Tot mede-commissaris in zijn boedel benoemd, kwam ik in het bezit van een bundel papieren, waaruit ik zgn levensgeschiedenis vernam. Zal ik die thans mededeelen? Neen, het zou mij te veel doen afdwalen. Misschien later. IV. Een heerlijke militai^e inrigting. »Mijiiheer Robert?" sprak de kapitein Wildebok, »over een half uTir wordt er gegeten ; daar moet u bij tegenwoordig zijn ; en om 8^/2 uur moet u avond-appel houden, en om 11 uur kontra-appel, en morgen vroeg om 5 uur moet u we^r present zgn. De onder- adjudant zal den manschappen hunne slaapkribben wel wijzen ; u zelf logeert hier tegenover in de mess. — Ik salueer de Heeren." Met deze woorden maakte die vrolgke kapitein regtsomkeert en kui- jerde naar huis, waar de thee hem wachtte. »Sta ik niet me Er orden uwe orders?" vroeg ik den detaches-kommandant. "Ja, wel, nog een paar dagen," antwoordde deze lagchend, "elegen had hg aan meng de dienst moeten opgeven, weet je. Maar "wat komt het er op aan," en zijn arm daarop in den m^'nen slaan> de om zamen weg te gaan, vervolgde hij: ))Kom, nu gaan we naar de mess ons lekker maken; ik heb honger en dorst." Ik wilde evenwel eerst de installatie der manschappen eens zien en moest toch bij het eten blgven, zoodat ik mijn kommandant maar Het vooruitgaan. De deput-kazerne had bij uitzondering een verdieping; boven voor- en achtergalerijen, en op de hoeken kamers voor onder- officieren. Den trap opgaande, kwam ik in het logies voor de nieuwelingen bestemd. D^s,r was weinig nieuws te zien : houten kribben met stroozakken en matjes, ruwe tafels en banken, enz. ; geen oostersche weelde, noch comfort. Doch er was een helsch rumoer van gaande en komexide soldaten, die alien scbreeuwden en vloekten, die zich zelven verdoemden, en ))de geheele Oost," en dien kapitein Wildebok in de eerste plaats. Er was geloop en gereclameer. Er waren inlandsche soldaten, en briine, half naakte vrouwen die in- landsch gebak verkochten, en ^heel naakte, soldaten-kinderen die hier het meest van alien te hois waren, en die door al die drukte been speelden. Daarom bleef ik, in afwachting van het etensuui, liever buiten op de plaats op en neer wandelen. Het daglioht nam reeds in helderheid af; de hitte hinderde niet meer; binnen een kwartier zou de nacht vallen. Uitgezonderd nu en dan een open toerrgtuig, waarin een paar dames achteloos gezeten waren, passeerde er bgna niets meer door dit gedeelte van het kampement dat m^jnaandacht trok of mg afleiding gaf. Geen enkele kennis die my de handkwam drukken; niemand die mg met oostersche gastvryheid zgn huis aanbood; niets van hetgeen ik mij voorgesteld had, en alias wat ik zag en hoorde nog beneden de verwachting! Waarlgk geen vrolijke dag, die eerste op Java! Eindelgk sloeg de tamboer voor eten. In een half open keuken, die een afzonderlgk gebouw uitmaakte, stonden de eetketeltjes klaar, elk voorzien van een gebonden doch vloeibare zelfstandigheid, die sambal genoemd werd, terwgl een hoeveelheid droog-gekookte rgst en een balletje gehakt-vleesch Het deksel vulde, datumgekeerd op het kettetje gezet was. De meeste manschappen bleven echter boven. 3(^9ug^ii k:^«men uit nieuwsgierigheid eens zien ; slechts enkelen namen het eten soke- de. Ik hoorde niets als uitdrukj^gen van ontevredenheid en teleur- steUing. )>Ik wil liever doodhopgeren in dit apenlwd," »ik w;ou dat ik in den eersten brok stikte," en »goed beestei;iv4)&: vopr die zwarte honden." — De sold^i^n- vrouwen maakten goeide zakan diep da^. Mij tegenwoordigheid deed hier meer kwaad dan goed. Ik beg 89 mij dus naar het gebouw, dat mij als de mess aangewezen en drie honderd passen verderop gelegen was. Door een open poortkwamik op een binnen plaats met een galerg, waarop de deuren van" eenige officierswoningen uitkwamen. In een dier deuren stond een bediende die mg binnen riep. Daar vond ik Pienema in het geraamte van een ledikant op een matje liggen, alt^d nog onlekker en in een al- les behalve aangename stemming. De kommandant had zich juist by den put gesiramd, en zeide lachende : ))dat het hier een beroerde boel was, maar dat hij toch 1 e k k e r was." Een enkele kaars wierp een flaauw schijnsel van zich en verlichtte slechts een klein gedeelte van het sombere, ongezellige, mulfe vertrek, dat gemeubeld was met een zwarte tafel, drie stoelen en de koffers die nu en dan uit de praauw werden aangedragen. Een zachte muziek, veroorzaakt door het gegons van duizende moskieten, streelde wel het gehoor, ma ar kon dat verblijf in mijn oog toch niet poetisch maken. Pienema, altijd nog al geduldig, slaakte nu toch geluiden, die van het tegendeel getuigden. »De koliek was nog niets, maar die muskieten-beten kon hg niet uithouden. Hoe zou hij dien langen, ersten nacht doorkomen?" »Toch lekker van de schuit af te zijn," zeide de kommandant. "Wärachtig niet!" riep Pienema. "Die hier als een misda-diger in de gevangenis. Had ik mijn matras maar." "Dat komt alles later. Over een paar dagen zijt ge ingespannen." "Wilt gij geen dokter hebben, Pienema?" vroeg ik, toen hij weer kramptrekkingen kreeg. "Neen, dank u, steinde hij, imorgen zal het wel over zyn. Het is de schuld van die ellendige ananas." "Wat is das?" "Ik verbeeldde mij eenige beweging in den donkeren hoek bij den gang te zien, en sprong op van den rand van Pienema's harde leger." "Het was juist of er wat weggenomen werd." "Dadelijk naar binnen loopende, zag ik niets dan een Maleijer, die een buiging yoor mij maakte en my wenschte te spreken om zyn dienst als huisjongen aan tebieden. De kommandant engageerde hem voor zich, zeggende, dat de vent wel het gezigt van een »baiig-sat" (schurk) had Maar dat hy dadelgk oppassing wilde hebben. Omniddelijk trad Setro (zoo heette de man) in dienst en een van zg- ne eerste opmerkingen was, dat hg den jas met epauletten yan Pienema miste. Die jas was gevlogen, en dit veroorzaakte den eigenaar nog meer buikp^n. Hij heeft er nimmer meer iets van verneomen, doch ik ben verzekerd dat de dief niemand anders geweest is dan Setro zelf, die waarschjniyk een mjiat in de donkere galerij had staan, die met het gestolene doorging. "Wet wie," zie de kommandant harteig klagen, "dat er hier in dit hoi geen koffer van nqj open komt. Jongens, dat is een koopje, Pienema! — waren het echte epauletten?" "Noemt u dat een koopje! ik noem het een schandaal, bier an de heidenen en dieven overgegeven te zgn. Kan de dief niet aiterhaald worden? is er dan geen poHtie?" "Achterhaal eens een kerel, wiens bruine hiiid op zes passen af-stands in de duistemis onzigtbaar wordt. Politic is er, maar zij is wat langzaam. — ze zijn ongekend brutaaJ, die dieven, vooral met de baren. Voor een jaar of drie zat er hier cens in den vroegen morgen een nieuweling, die om 5 uur. in de kazeme moest wezen, even als gij morgen, Robert! Om juist op zijn tijd present te zijn, had h^ zijn horlogie v66r zich op de tafel gelegd, en zat aan het open venster te mijmeren en de stis-sche morgenlucht in te ademen. Plotseling ziet hij een hand, die in een oogwenk met het horlogie verdwijnt. HJ grijpt een Pistol, springt het raam uit en zit den dief achtema. Maar waarheen? Nergens hoort hij eenige beweging: het is pas half-vijf en nogstikdonker. Mismoedig keert hij naar zijn huis terug, valt weer op denzelfden stoel neer en legt het pistool voor zich op tafel. Weinige minuten later schemert er weder iets voor zijne oogen. Het is dezelfde hand, die het pistool wegpakt. Hij wil met beide armen den dief vatten, maar grjpt in de lucht. Woedend vliegt hijandermaal naar buiten en den schurk achterna, maar ja wel, de vogel is gevlogen even goed met het pistool als met het horologie." Hier werd het vertekel afgebroken door het geluidvan voetstappen in de galerij. Het waren eenige officieren van het 42de batailion, die ons kwamen verwelkomen en zich verontschuldigden dat zijn niet eerder konden komen; zij noodigden ons uit met hen mede te gsuaji om, ten minste eenige uren, meer op ons gemak te zijn dan in die beruchte, algemeen gevresde en verfoeide mess. De eerste nacht in Insulinde, Drie hoofdstukken hebt gj reeds doorgeworsteld, lezer, om dien eersten dag met my te passeren, en nog ziet gij er het einde niet van. Ik kan uw verlangen begrgpen om mg op een indisch bed te zien insluimeren, waardoor voor u de kans zou ontstaan, om weer eens iets anders te vernemen, dan die ongelnkkige scenes van den eersten dag, maar helaas! er moet nog een vierde hoofdstuk bij, zal de dag compleet zijn ; ik kan het niet veranderen, maar mag u wel herinneren dat er meer dan een roman is geschreven, waarin slecbts de gebeurtenissen van een enkelen dag voorkomen ; en ofechoon mijn boek nu juist geen roman is, zijn dat toch antecedenten die u tot toegevendheid kunnen stemmen. Tot hiertoe schreef ik niets dan waarbeid ; ik wil daarmede voortgaan, ten koste van uw.geduld en met opoffering van mijn natuurlijk verlangen om boeijende lectuur te scheppen, maar gij kunt er dan ook zeker van zyn, dat mgne ))Herinneringen'* tot en met de laatste bladz^de vrij  betichten een haar breed van de waarheid te zijn afgeweken. Vooreerst is het geslacht der Wildeck's uitgestorven; en almogten er nog zijlinien of naturalisationen van bestan, zij worden niet erkend bij de wet, en wagen het niet meer in hun raw middelweise karakter zich op het militaire tooneel te vertoonen. De beschaving, het schoonste sieraad onzer eeuw, is ook in de legers doorgedrongen, en heeft in Indie lompheid, woestheid en hardvochtigheid, door goede vormen, beschaafde manieren en menscheljkheid doen vervangen. Officieren en gegradueerden behoven niet meer te bulderen en te vloeken om gehoorzaamd te worden, en de soldaat doet beter zijn pligt dan te voren. Elk militaire, onverschilig welken rang hg in het nänderlandsch-indisch leger beklieedt, gevoelt zijn waarde als mensch.en kr^gsman, omdat de behandeling die hij ondergaat fastsoenl^k is; omdat hij al aanstonds de overtuiging krijgt, dat regel is en voorzit bg alle verordeningen, Hij weet dat op een slecht gedrag strenge tuchtiging volgt; maar hij Weet tevens dat pligtvervuUing gewaardeerd wordt, en dat naauw-gezette pligtsbetrachten hem in rang doet opklimmen. Eeeds als endrofficier kan hij betrekkingen bekleiden, die hem meer inkom-sten bezorgen dan menig officier geniet. Zulke betrekkingen zijn er vele in IndiS. Van goeden- wil en bekwaamheid hangt het verkrygen er van af. En will hj gebruik maken van de gelegenheid, die alom aangeboden wordt, om zich voor het officiers-examen te bekwamen, de epauletten liggen voor hem klaar, om het even of hij Nederlander of genaturaliseerd vreemdeling is. Er is veel, zeer veel gedaan om het lot van den indischen sol- daat t$ verbeteren, ja om het ben^jdenswaardig te maken. Bjj een goede, gemakkelijke, ligte kleeding heeft men indisch nachtgoed gavoegd. Komt de mstn Tan eenige dieast in de kazerne terug, h^ ontdoeit zieh y«a he8 besiioyen en bezweet pak, aeemt een bad, en hidt zick in een lucbtigen kabaai en nacMbroek. Lust bet hem 2dch door gezellig onderhoud, do(»r eenig spel, door lectnur te Ter- maken, hg vindt dit in de soldaten-societeit, de holder verMchte kantme, waar ruimsehodts gelege&heid is zich te ontspannea. Eere den leger-kommandant, die begrepen heeft, dat de soldaat niet noodeloos ontberingen behoeft te lijden. In het bezodc der ons onbekende officieren was z66Teel kame- raadsehappelyks, dat mgn neiging tot neerslagtigheid die ieder uur toenam, en ik dadelgk met een harte- Igken handdtuk mg bereid yerklaarde yan het yriendelgk aanbod Ig gebruik te maken. Pienema was te ongesteld om zgn planken bedeutet, en de kommandant, die zich reeds onkleed had en met het noodige zou weten te yerkrägen, wilde Pienema gezelschs honden. Men yoerde mg nu langs binnenpaden naar de woning yan den Initenant Creffers , waar een ygftal officieren gezamenlgk menage hiel- den. De heer des huizes bragt mij in zgn alaapyertvek , liet m§ den jas uittrekken , wasschen , yerfrissehen en een wit buisje uit zpn garderobe aandoen. Met broederlgke hulpyaardigheid ^i zon- der pligtplegingen yeryulde hg de rol yan gastheer , en op zulk een aangename wgze , dat ik dadelyk onder mgne nieuwe kamera- den te huis was. Toen wg aan tp>fel gingen, was de yermoe^enis ' yan den dag yergeten. Wat ik gegeten heb en wat er gesproken is , weet ik niet meer ; maar ik herinner mg zeer good dat , al was alles niet in de uiterste perfectie , er toch iets bestond dat ai het ontbrekende goedmaakte , en dat was »kameraadschap." De oyer- toiging yan in mgne makkers yrienden te zuUen yinden , deed m^j goed , maakte mg onbezorgd yoor de toekomst , en gaf mg kracht om nog oneindig grooter teleurstellingen te trotseren , dan die ik bg mijn aankomst onderyond. 