De zeden der wilden van Amerika [microform] : zynde een nieuwe uitvoerige en zeer kurieuse beschryving van derzelver oorsprong, godsdienst, manier von oorlogen, huwelyken, opvoeding, oeffeningen, feesten, danzeryen, begravenissen, en andere zeldzame gewoonten, tegen de zeden der oudste volkeren vergeleken, en met getuigenissen uit de oudste grieksche en andere schryveren getoetst en bevestigt
Lafitau, Joseph François, 1681-1746
De >\uren, Volkercn van Afrika, fneden hun hair af, op een vlok na die zy van vorcn licten hangen. De Korybantcn van Chalcis in tcgendccl gemerkt hebbende dat hun vyanden hen by de halren vattende, hen licht ter aarde wierpen , lieten rich van voren het hoofc gantskaal fcherenj en lieten het hair maar cen weinig van achtercn van het eene oor tot hetandcr groeien. De Abanten wa- ren op dc/elfde wy/e gcfchoren , als ook de Machlyers. Men noemde dc/.c fchering de Tbefei/ibe , ter eren van Thefeus , die dus dc yync lict fnyden , toen hy 'er de cerftelingen van aan de God- fpraak van Delfos wyddc: men noemde ze ook de Hckt9rijche ter gedachtenis van Hektor. De Macers fchoren de bcyde zyden van het hooft, en lieten maaf een bofch hair op den top , dat van het voorhooft tot daar de hals begint groeidc. De Maciers , die zich beroemdcn van de Trojancrs af te Uatnmen , en die het ganfche lyf met vermillloen aanftreken « lieten aan de ganfchc linker zyde het hair tot de huid toe affnyden , en raakten aan de rcchter zyde niet. Ik heb crgens gelezen , maar ik weec nict waar , dat andere in tegendeel het hair aan de linker zyde lieten groeien , en de gan- fchc rechter zyde afichorenj om zo vecl te gcmaklykcr met den boog te kunncn fchicten. De Arabicren lieten zich in 't rondfche- ren , houdcnde geen andcr hair op 't hooft als van den kruin tot de oren toe. Hier in meenden zy God Bacchus na te volgen , en dcze fchering noemde men de Bacchifche. Amerika befluit noch in haar fchooc een menigte Natien , by wien men noch al deze gekke grillen van het hair te dragen vind. De Brafilianen dragen alle eendrachtiglyk de Thefeifche fchering, of die dcr Korybancen van Chalcis , en Hieronymus , die zo vcr in de Ililloricn niet bedrcven was , en die nergens op dacht als op den kniin dcr Munniken , heeft 'er een quaad gevolg uitge- trokkcn , mcncndc dat zy dicn van St. Thomas of de Apoftclen , die liun in oudc tyden het Euangelium hadden verkondigt, ontfan- pcn hadden. De I rokoizen lieten hec hairte enemaal groejen, zon- dcr het af te fnyden gelyk dc Lyciers ; zy befmeerden het allenig, yonder liet tc verwen : zy befchilderden zclfs hun lyf of tronie niet , ten zy in tyden van oorlog zo dat die een foort van verkon- diging was dat zy den vyand gingen zoeken : maar de vermenge- ling van allcrlei naiien hun Zeden bedorven hcbbende, gelyk ik reeds ge/egt heb, heeft hen ook in dit ftuk gelyk in vele andere vcrballcrt, zo dat hun oude iuiden tegenwoordig klagen, gelyk D X Ju- OttOHWHt tttroJ. HI). , . n, I So. Strata lib. lo.p. 3»o, Plxtartk inJhejtOt Hered. lil/.^.M. J 80. HtToJ. lii.^tt. IfertJ.t. /* 4.». 3 ». i. ii6 ZEDEN DEK WILDEN 7«PM4/. Juvcnalis in zyn tyd deed , Rome met al dc ongebondenthedcnvan /**•)• Grickenland befmct vicntle. Ilun jonjellingen, Ich op alle manieren lookend beaublyk te muken, nemende kuiill te hulp om zicli te vcrfraicn, en ontlenen van vrcmilc cicradcn ccn bcvailigheid, die ly denkcn nict iiit de naiuur te hcbbcn. Un.c wyze van cpfchik, die den Chinchen belachclyk voorkoint, mishaagt hun nict, maar -ly lyn y.cer bclcclc wanneer ly op hun manicr opgelcliikt x^n : hun toilet is nice /cir voor/ien, inaar ly brengen cr oneindig veel tyd aan toe, al 7, > ved als de jutt'ers in Europa, en veel mcer als hunnc vrouwcii, die voor een vaile regel ftellen dat de welvoeglykheid, de li:haamtc, en haar huiswcrk mcer zcdigheid en eenvoudigheid vcreilchcn. Een jonge Irokois Dann om zyn hoofc te vercicren Ihyd lyn hain-an de ecne lyde omtrcnt op twee vingerbreed na van hct vel at, en laat het van dc andere kant groeien /o lang als bet wil, Om het nadeihand op te tojen na het w el gelmeert en gekamt tc hcbben, maakt by boven op de kruin een ofric kleinc vlcclucn, op dc wyze van een vederbofch, die by daar Vall maakt met etn weinig gefigurecrt leer, en een klein ilukie wit porcelyn ; en hy fteekc ondcr door de middelfte viecht een fchacht van een veer, die met yerfchcyde verven opgcfchikt is. Hy doet de liairen van de kant die gefcboren is met ongel over end ftaan, en die van ilc andere xyde viecht hy, en ftrikt ic ondcr 't oor met Een lint toe; By maakt een andere kleine viecht op 't midden van 't voorhooft, die hy op een van de winkbraauwcn laat Jiangen, en op zy weer vallmaakt. Zyn oren zyn gemeenlyk op drieplaatzen doorboort. De gatcn daar van lyn /eer groot , en met porcelcine kralen van de grootte van een duim voorzien, die aan lintjes gcl'noert zyn die op de borft hangcn; ofwcl hy fteekt 'er een gekronkelt koperdraad in , van een vinger lang en een duims diameter, l^ehalven dat doet hy 'er noch zcer zachte zwanendons by , tlezc dons maakt op ieder oor een bondeltje van dc grootte van een vuilt. Op Fecit of andere plcchtigc dagen I'preid hy van dit dons over zyn gantfche hooft, en om iiet cieraad te voltooien fteekt hy achtcr zyn een oor een kuif, een vleugel , of het ganfche vel van een zcldzamen vogel. Zommige maken zich een foort van een kroon van een kleine por- cellyne nahband , of van een martersvel , 't welk, na hct hooft omringe te Jiebbenj op een bevallige wyze achtcr op hunfchouders zwiert. 't Vermilliocn en andere verven met oly of ongel en vet ver- mengt zyn op een onzienlyke wyze niet allcen over dc troni maar 00k over 't hair en het dons dcr oren en het hooft gefmcert , met enig onderfchcyd nochtans van het geen zy gewoon zyn tc doen wanneer zy ten oorlog moeten trekkcn , want dan is hun aange- zicht te eencmaal befchildert, in plaats dat zy zich door do bank andcrs met enigen cpfchik vergenoegen. Wat dc Wilden aangaat die altyd naakt lopen , dezc gcvcn zich alle morgen een nieuw gefchilderc kleed : de grond daar van is fchar- VAN A M K K I K A. I. liOEK. Scharlach, cbir ly vcrlchcydc aiidere rt^urcn van verfchcyde kiciren opichildcrcn, om den moiid \\m \ kiccd tc l)cter tc docn afllckcn. Zo dra /y uit hct l)ud /.yn gckomcn en v.ich ccn m cini^ afgcdroogt hebbcn komen Imn \ roiiwen in dc karbct met kallcbat-fcn vol n coil en andcrc kleurcn, die zy met oly van Palmhonm of Icnipat tcnipcrcn. Zy bclchildci Ji\ ctrll l\ct j^antlchc lyf met llocou, en gcven 'cr nadcihand icnigc andrc cicradcn a;in. Op Kccl't- of aiuicrc i)lcchtigc dagcn latcn /y /ich bchalvcn da: hct g.intfche Ik'haam met ccn lyniaclitig water vryvcii, waar op /y  diamant geflepen. Ueze cieraden ninderen hen zecr in 't eten, niaar dc vrouwcn /.ullengemaklyk kunncn begrypen daty.y dit ongemak garcn iiitftaan, wanneer zy 7,icli inbeelden dat zy hier door bcvalligcr worden. De Jelioonheid kbmt zekere natic onder de Wilden noch duur-der te ftaan, zo zy anders uit dit inzicht docn, 't gcen Lopes dc Gomara daar van verhaalt heeft. Deze Schryver zegt dat de manne nicht dar de cne borft door-borren, en zommige bcydc, en indc gaten zickcre kleine ricdjes stec-kcn, ter lengte van andcrhalvc palm. 'Ay doorborren zich ook hct dik van de dyen, en llcken 'cr ricdjes in gclyk door hun borlien; dczc Wilden aan den hoek van de golf van Mexiko gclcgcn, bc-M onen een Eyland dat niet ver van Panuco af is. De vrouwcn der Wilden laten hen habhunder, en men zouniet geloven hoc /.eer zy daar op gellclt zyn. I let grocfte artront dat men haar zou docn kunnen, zou zyn hct af te fnydcn, dan zouden zou zijn durven voor den dag komen. Ileur haircn, en in 't algcmccn die van allc de Wilden zyn zeer schoon, en zo Zwart als een gegen, zy befmeren het met oli, en kammen het met de uiterlle vlyc. Wat hvur wyze van dat te dragen aangaat, zy zonderen zich over al hier in van de mannen af, uitgenomen by de Karaiben vai^ dc Antiljes, en by de Galibes, daar de vrouwen het hair by na op (Iczclfde wyze als de mannen dragen : maar zy het)e;i ook iets il,u haar alleen eigen is, en dat de vrouwen nergens hebben ; na-ntentlyk de brozen, een onfeilbaar tckcn van haar vryhcid, en d.u gcen Haven mogen dragen. Dit is een foort van schoeing uit twe stukken bellaande, -uit biezen en katocn tc zamen irenaait.en neties bearbeid, die het been van bcydc kanten perlfcnde, de kuit En doen opzwellen, en ze volkr en vaftcr doen schynen. D 3 De Hi/i'.iiV;;. <i.- h. ZEDEN DER WILDE N De meefte vrouwen by ds Wilde Natien vlechtenheur hafen, en laten ze hangen. De Irokeische en Huronche vrouwen fchey den ze aan beyde kunten van het hooft, doende le alle van achte-ren weer by malkander kommen, daac zy ze 20 na aan liet hooft als het mooglyk is vallbinden; vervolgens nemen zy dczc hangenden, Ih'ooicn 'cr gcilotcn Pcruc|ie-l'chil in 't gccn tot haar beliou-denis dient, en na zc weer tocgcvlochten te hebben, dat zc nict over de midel kunntn hangen, winden zy ze in ecn tocbcrcyd aalsvel, dat met glocient vermilliocn beftan. Hier in doen zy haar voornaamfte schoonheid beftan. De Vrouwen der Wild Hier in doen zy haar voornaamfte schoonheid beftan. Dc Vrouwen der Wild Hier in doen zy haar voornaamfte schoonheid beftan. Dc Vrouwen der Wild Hier in doen zy haar voornaamfte schoonheid beftan. Dc Vrouwen der Wild Hier in doen zy haar voornaamfte schoonheid beftan. Dc Vrouwen der Wild Hier in doen zy haar voornaamfte schoonheid beftan. Dc Vrouwen der Wild Hier in doen zy haar voornaamfte schoonheid beftan. Dc Vrouwen der Wild Hier in doen zy haar voornaamfte schoonheid beftan. Dc Vrouwen der Wild Hier in doen zy haar voornaamfte schoonheid beftan. Dc Vrouwen der Wild Hier in doen zy haar voornaamfte schoonheid beftan. Dc Vrouwen der Wild Hier in doen zy haar voornaamfte schoonheid beftan. Dc Vrouwen der Wild Hier in doen zy haar voornaamfte schoonheid beftan. En van het Zuidelyk Amcrika befchilderen het lic-hiamzo wel als de mans, maarevcnwel op ecn byzondere en verfchillenden wyze. In het Noorder deel vergenoegen zy zich met a mhet aangezicht door dit blanketten enige bevalligheid te geven; men moet 'cr evenwel de Irokoifche vrouwen van uitzondei en, die op 2yn hoogft maar een vermillioene linie trekken, van den kruin van t hooft tot daar het voorhooft begint, in de fcheyding van 't haar het voorhooft begint, in de fcheyding van 't haar het porcelyn in, of van rode fifteen, als de punt van een pyl gtllepen, of wel porcelync buisjes die gemaakt zyn als de Hollandiche pypbuizen. De oli daar de Wilden nich mee befmeren nichts mein, hen ten uitcrften stinkent en "till"; "t zyn enkcle olien van dieren, vilchen of enige planten, die meest alle een llerke reuk hebben, en licht garftig V orden: maar zy hebben deze olien ten hoogften nodig, en zy worden van het ongediert opgegeten wanneer zy die ontberen. Nademal zy niets verbetert hebben, heben zy dezen flank niet kunnen verhelpen door lieflyke gcuren en parfuimen die de welgenden natien al voor lang in plaats van de fimpele oli en fmecr, vaar van de Wilden zich noch bedienen, gebruikt hebben. Al de andere cieraden der w i den beftaan in kronen, halsbanden em aan den hals te hangen, in andere ringen van porcelyn dat r ond, tot knoppen, als de punt van een pyl af als cylinders gellepen is: in braceletten of armbanden van dezelfde ftof, in verfcheyde werken van pluimen, of van Elands, buffels of zwynegels hair gearbeyd; änder zich een opfchik na zyn zin uit, zo lang by in zyn jonge jaren is, maar zo dra die voorby zyn, rekent hy daarentegen tot eer gants onachtzaam te leven, en niets te drgen 't geen tot overvloed dient, of niet reeds gedragen is ora te doen begrypen dat by op er erstiger zaken denkt. Dc kroon was in de eerfte tydcn geen teken van de koninglykc waardigheid , maar wel vanachting en vcrdiehften. Afen gaf /.ctdt bcloning aan die gene die den prys behaalden in de fpelen die tec ercn van de Goden ingellelt waren. De Romeinen > vyandcn van den Koninglyken naam, hadden 'er van verfchey de foorten, cm verfchcydc foorten van dienften , aan ""t gemcnc beft bewczen , te erkenncn Men zict by na by alle de Wilde Natien kronen ; waar van de ftralcn van vercn van verfcheydc vcrvcn gemaakt zyn , en in .wiens kring op de wyze van diumanten vogclbckkcn ingcwcrkt zyn, VAN A M ERIK A. I. BOEK. 319 Avn, en khuivwcn van vrcmcledieicn, en 7.omtyds kleinc bokke- hoointjcs. 'c Geen Jiet iianmcrkcns\vaardij.',ftc hicr ontrcnt is ,' is (!ac dc viouwcn 7Jch niec met dit cicraud oppronkcn , do manncn y.tlfs/cttcn ze niet As in hun grootltc plechtighedcnop, maar voor lU w annccr /y den oorlo^ aankondigcn , often oorlog trckkcn ; zy jchikkcn 'er 00k het hoofc liunner Haven op den dag van htm open- i)aic intrede mee op. Dc \V\'tgever van cparten had de Lacede- monicrs een Wet geftclt \ an y.ingende en danllende , in 't purper gcklced en met een kroon op , ten llryd tc gaan. Nademaal de klederen ten tydcn van Lykurgus noch 7,0 gemeen niet vvaren, en dat in dc gevechten en dc- andere oeffeningen van hun oell'enfeholen de meysjes zelfs ^ants naakt waren, beheld ik my vast in, dat het purperklccd dat de Wetgevcr beveelt te dragen, een vermiliioen vcrfje \\as, daar /y 'c lyf mee befchilderden, eriik Verbield my een Lacedmonier die tenstrydc trckt, net als eert KaVai-bii'cli Oorlot^sheld.' De halsbanden die de Wikkn zpmtyds cm den hails dfagcffj h'lfcb'-ben byna een voet diameter, en veribhillen niet van die 'g<^ri6' 'dis men nog op enige oude gcdcnktekens rontom den hals der llant-beclden van w oellc volKercn ziet. De Wilden van \ Xoorderdeel dragen ook Op de borft een piaat van hoi porcelein ter lengene van en hand, dat dezelfde uitwerking doet als 't geen men Bu//a by de Romeynen noemde. Die van 't z.uiderdcel dragen pl.uitjes van een metaal d.it tullchen 't goiid en 't kdper ^nkomt, die men Karakolis noemt ; dcze phiatjes heeben gemtenlyk de iignur van een halve maan, gdyk het fjeeiijncn in de Oudheid Lunui^ nocmde, dat een vrouwe cicraad was. Men kan by den opfcijik der Wiitatfta^ Gofti voegen, waarvan Fater de la Neuville I'preekt, en die iets -tP zonderlings heeft, dat zyn \voorden wel verdienen aangqfei^-je vvorden „ Ik vergat, ze^t hy, U van tet^jixcx aartig Werkftuk van onze Indianen te spreken : 't is een stiOrt van een holle en gants han- delbarc peer, die hun voor een spuit dient : zy is van een gom gemaakt, die zo een wecromfpringende krachc heeft, dat zy als een kaatsbal vveerom lluit. ZEDEN DEK WILDEN „de schörders om den middel te glyden; eindelyk om laag gti-; J, komen zynde, zal hy zyn oude gedaante hernemen, om;ils ), voren voor een ring te dienen, zonder iets van zyn buig/^aam- ii heid en zyn fpringkrachc verloren te hebben, want behalvcn it dat niets in flaat is omhem te blreken, knelt hy de armen, hec 3> hoofC) den hals en het middellyfniet meer nocli min als den vin- I) der. Ik heb een Indiaan gezien, die een noch vremder gebriik J, aandezen ring aanwyfl. Hy bediende 'er zich van als van een pecs op zyn „ boog, Uit alles 't geen ik van den opfchik gezegt heb,kan men gemakt beiluiten, dat de Wilden, in plaats van hun natuurlyke schoonheid (want zy zyn byna alle wel gemaakt) meet luiller by te zetten, nun bed doen om zich lelyk en onanzienlyk te maken. Dat is ook waar; ondertuflchen, wanneer zy op hun itianier wel opgefchikt zyn, heeft de vrcmde rnengelihg van alhun cieraden met alleen niets aanftotelyks, maar zelfs iets bevallig dat men geen  Anisienen, de Vrouwen der Volkeren van Thracien van Scythien van Spanje en andere woefle Volkeren der Oudheid bouwen het veld, gelyk henden van Gaskonje van Bearne en van Brefle doen, die men Somtoys achter den plöeg ziet lopen, terwyi haar mans te huis bitten te fpinnen. Het kom dat ly zaalen is de Mafs, anderfms onder de namen van findaans, Spaarts en Turks kooin bekcnt, 't welk het voornaamfle voediel van byna alle de Natien is die een valt verblyf houden, van het efte end van Amerika tot het andere. Julius Scaliger heeft beweert dat dit soort van koorn t^nemaal by de Ouden onbekent was, maar ik ben voor 't gevo. elen van dezen Schryver niet. Kan men zich inderdaad inbeiden, dat deze menigte van terfcheyde Volkeren die na Amerika zu getrokken en daar overgevoert ivn niet alleen van de uiterilc hoeken van A- (ia,maar zelfs van Afrika en Europa, bedendaagszouden bevonden worden van alle koorngewaflen dit foort alleen t« hebbeh, zonder ter zelfder tyd te denken dai het dit foort was, 't vvelk ten tyde An hun vcrhuizing onder dezelfde Volkeren in gebruik was? Wy bevindeH dat zy hoch getrouwelyk na een langen reeks van Eeu- en, de gewoontens hunner Vooroudeten bevvarcn, en wy zieri met eige ogen by hen dezelfde Zeden, waar van de voetappert door de nevelen der tyden been ontdekken, die door hun verafge- II. L. E. legert. Strak 3^ V«h het voedzeli Jul. Sfa- li(er Extre. 869. 331 ZEDEN DER WILDEN Plin. Nat. lib. 18. e. 8. Calep'm. Tar. Legen)cid noch duiflerder worden is het wet te geloven dat ry getrouwer geworden, als iu hct gecn d.iar het leven, meel aangclegen legt, en 't geen 'er de grond en het llcunfel van is? De Mais is, gelyk ik gezegt. heb, het gewonlyk voedzel van al de Wilden die een valte verWypfhouden, van de uiterlle palen van Brazilien af, tot de laatfte grenzen van Kanada toe, zelts van bet grootlle gcdeelte van de maniok het bekommen: zou men niet natuurlyker mogen denken tiat het 'teerfte voedzel dcr menfchen geweft was, na de ekelsvan Dodona; dat het menigc eeuwen tot voedzel verftrekt Heefc, waar na men andere soorten van koorn in de plaats geftelt hecft, die men van een beter gebruik zal gevonden hebben, en die van de eerlle hebben doen afzien? Dit alles is niet zonder grond, en kan uit de Schryvers bewegen worden. Want voor eerll zyn de Schryvers verlegen en het onrent de woorden niet eens, om ons de verfcheyde soorten van graen te beduiden, zo dat men 'er tegenwoordig na flaan moet om hen te vertaan, en bekennen dat zy dezelfde woorden gebruik hebben om ons verfcheyde planten te beduiden, of verfcheyde woorden om dezelfde plant te betekenen. Plinius zelf leerthet ons zeer klaar, zeggende dat de foorten van koorn ovcral dezelfde niet zyn, en dat zy op de verfcheyde Yde plaatzen daar men zich van dezelf-de foorten bedient, zy den zelfden naam niet hebben. Frumenti genera tion eadem iiblque, nee ubi eademfunt iisdem nominibtts. Ten anderen is het gemaklyk te bewyzen hoe de een soort op ver-fcheyde tyden en plaatzen in ftee van de andere is gekomen, zo dat het geen op een zekeren tyd in een land het gemene en ge-A\ oonlyke voedzel was, daar by vervolg van tyd zb fchaars wicrd, dat hct na een zeker getal van jaren daar gants buiten gebruik en zomtyds onbekent wierd. Ten der den kan men uit byna overtuigende gifllngen uit de Schryvers bewyzen, dat het Indiaanfch koorn by vele volkercn niet alleen bekent, maar zelfs in gebruik was. Eindelyk kan men hier uit een zeer flerk voorordel halcn, om dat de Amerikanen hedcndaags hun Indiaans koorn op de zelfde wyze bereyden, als dc Oudcn hunne granen deden » voor dat de Molens, Ovens en vecl andere zaken uitgevonden waren, die by vervolg van tyd bedacht en tot groter volmaakcheid gebracht zyn na de noodzake- Ivkheid of zelfs na den aard van de verfcheyde foorten van granen, die de een na den ander in gebruik geraakt zyn. De meede woorden waar van men zich bedient heeft om de graan-gcwaflen te noemen, zyn algemene woorden » die uit Kracht van hun betekenis niet meer een soort als een andere beteken, schoon men ze in 't vervolg op byzondero soorten heeft to huis gebracht; als daar zyn de woorden Far, Ador, uiUca, Hordeum, Triticum. Calepinus (rt) in zyn Woordenbock op hct iv:ji. ff>i. {a^ Cakpin. Rir. Olim nomen gcneralc fiiit ad omnia genera frumcntoium, ita tiftum a fcrcndo vcl a faciendo. VAN A M E R 1 K A. II. BOEK. .333 het woord Far zcgt dat het een gellachtnaam was, om allerley loorten van graangewallen te betekenen. Het wierd aldus gcnoemt om dat het de aarde drocg en vooribragt, of we! van het woord Frmigercy om dat men het .333 In mortieren of molens verbryzelde. Het far tot cen byzondere foort gebragt, wierd jidor genaamt. I eftus Icyd dit woord van Ederc, ecten af, en zegt dat het ouds-tyds Edor genocmt wierd : hy voegt 'er by, dat het ook van het woord ylduror zou kunncn komen » om dat men het flampte of maalde. udlica was ook een gellachtnaam. Fcfius doct het van het woord alercy voedeti, afdammen. * u4/ica op eenbvzondere foort te huis gebragt, wierd JUicaflrumgtvmxDXy ynde cen voedzamer foort van koorn als de andere. Het Far en ^lica waren, bchalven dat toebereydingen van ver-fcheyde foort van graan-gewalten, daar van daan komt, dat men dikwils by de Schryvers vind Far Tritfciumy Par adorciimy Far Hordeaceumy Alica ex Zcn^ Allca Adulter'ma.y &c. De Ger Hoadeunti wierd dus genoemt, om dat ze gaauw rypte. In het woord Tritkum hoeftmen deaHeyding niet ver te zoei<en) komen-de van Tritura, van het voord iererCy llampen* verbryzelen; en jrumenttim flamt van het woord frimen af, 't geen in oud Latyn het verhemelte van den mond betekent, waar Ungs alle voedzcl paslTeren moet. Ik laat my in geen lancer uitlegging van de andere woprden in, die door hun eige betekenis ons geen klaarder befcheyd van debj'-zondere foort, waar aan zy gegeven waren, zonden geven. 't Is my genoeg daar uit te bclluiten, dat de woorden algemeen of gellachtnamig zynde, bygevolge aan verfcheyde foorten hebben kunnen gegeven worden, namatedat men daar van Verwilleide en een ander in de plaats ftelde om tot gewoonlyk en gemecn voedzel te dienen, dat A/ica heeft kunnen genoemt worden, om dat het voed. Far, om dat de aarde het voortbrengt, Tritkum om dat men gcnoodzaakt is het te breken en te malen, en zo voort; waar van men de alleydingen omftandiger by St. Isidorus f van Sevilje zien kan. De algemecnheid van deze woorden heeft de oude en nieuwe Schry vers vcrlegen gemaakt, en onder hen verfchillende gevoelens verwenden, die men niet licht over een kan brengen. Plinius verzeekert, dat de gene die zich van de foort die men Zea noemde bedicnden, geen Far gebruikten. Ilvenwel noemen Dionyfius van Ilalikarnassen en Strabo Zea, geen Plinius Far noemt. Galenus haalt de verfcheyde gevoelens der Ouden aan, om uit te leggen wat dit voor foorten waren die door de namen van Olyra, lypbe, Zea onderfcheyden. Wierden. Na ze uitgelegt te hebben, befluit hy, E met. Ftflut Ad»r> Ftflut Or/^. Hi. Hifptt. Orig. Tlinl lih.%%. tap. 8. Halii lit.i. AHt. Ktm, p, 95- Strait umcntoium, (^) FeJIus. Mor. Farris genus Edor quondum appellatum ab cdcndo vcl quod aJurntur ut fiat toilum, unde in facriHciis molafalla cfficitur. Feftus. ytlica. ytlica dicitur quod alit corpus. f [jidor. Hifpal. Otig. lih. 17, cap. j. Frumcnta funt propric quae Ariftas Iwbent. Rf liqua Frumcnta autcm vcl Fruges zfrutficndo hoc est a  Ejctrc. met te zeggem dat het dezelfde 7aak onder vcrfcheyde namen was. Anquiläre onderfcheydze, en begrypt onder deze drie natnen drle foorteninltalien onder die van Spelt is; hy rocent ook dMOtyraeaOnza twe namcn zyn die de ryft toekomen. Genoeg hier van cm te doen begrypen dat indien de Schry vers, die wy als hedendaagfche kunnen aanzien y het niet eens heuben kunnen worden over het geen Dionyfius van Halikar-naffen, Plinius, Strabo en hun andere tydgenoten dachten, dezelve noch groter zwariglieden zouden kunnen oncmoeten om net te weten welke foort in gebruik was veele eeuwen voor hun Iccftyd, en die noch veel duiflerder warcn als de eeuwen die er zederthun tyd tot ons verlopen z. Inn, om dat deze ccrlle tyden welke die van de woeftheid en de oorfprong dec nation warcn, altyd met de nevelen der onwetenhcid overtrokken zyn geweft. Lie wün't zeggen dat het Far was van het Koomfqhe Volk zich enkel en alleen in de driehondert eerllej.iren zedert de llichting van Rome bedient hecft, het zelfde is als de Maiz; men zou my hier een fterke tegenwerping kunnen maken maken maken, te weten, dat dit soort van koorn niet verloren geraakt was, nademaal men 'er zich noch tei' tyde van Plinius, te Rome in de ofleranden, huwelyken en ander zaken van bediende, die tot den Godsdienft uit eerbied voor de Oudheid bchoorden, en schoon wy niet weten wai foort van koorn het Far was, en of zulks het zelfde was als deFoT' ro daar de Italianen zich hedendaags van bedienen, Plinius zegt 'er ons te doen geloven dat hv'^t de Mais n Ten zy men wilde zeggen dat deze eerbiedig inzetting voor de Zeiden hunncr Voorouderen, schoon veelouder als Plinius, evenwel later van tyd was als de verwiifelingen van verfcheyde foorten van graangewailen, die de een na de ander den naam van Far zouden gehad hebben. De Schryvers zelfs geven ons voorbcelden van deze verwillellen van deze verwillellen. En zonder ver uit te wyden moet het ons genoeg zyn 't gegen zy ten opzicht van de gerll gezegt hebben, die by de Grecken in den zelfdeen graad van eerbied was als het Far by de Romeynen; om dat ze hun eerfle voedzel was geweft, gelyk de haver V m de Hoogduitfche Volkcren, de gert en Lotos by die van E-gypten Lybien, de Spelt by de Vojkcren van Aquitanicni de geers by de Meoten en Sarmatien, en dus van verfcheydemalen van voedzel vcrandert zyn. De tarwe die de Franfchen in Amerika gebracht hebben, is daar zekerlyk van een nieuwer gebruik als de Mais. Evenwel geven de Wilden in hun taal aan beyde den zelfden naam. Ik veronderllel dat in vervolg van tyd de tarwe of het Franfche können boven het Indiaanfche llellenden (dewyl het zonder tegen-spraak onvergelykek beter is) zy geen ander gebruik als van hct een een maken, wat teken zul'i n de volgende eeuwen van deze verwilfeling hebben, daar de naam altyd dezelfde hryft? Derhalven moet de hedendaagfche Ilirtoi ic hct hun op een klare wyze, en die de nakomelinglchap geen verwarring make, Ic-ren. VAN A M E R I K A. II. BOEK. 33f ren. Maar de Wilden die geen schritt of Jaarbocken heben, kunnen uit hun zelvcn deze kennis aan de nafeomelingfchap niet overlaten. De eerste tyden ook gedurende verfcheyde eeuwen in deze diepe onwetenh.:id gedompelt zynde geweft, daar hedendaags de överikanen in zyn, zyn in dezelfde geAeltcnis en met de Barbaren gelyk geweft, en hebben geen Jaarbocken nagelaten van de geichiedeniflen die er in hunne onwctcnde eeuwen gebeurt zyn» often minden nixt uls fabelaclitige. Van deze verfielen van koorn die de verfielen van onderhoud gebruikten, dicnccn zommige niet als voor de dieren J en andere zyn onbekcnt, en men zietze niet meer inde landen daar zy-vortgetcelt wierdcn. Of wel zy zyn voor een tyd verdwene, gelyk Jiet gemakt, het gemakt is. Want veronderacht zynde dat dlt gewas te Rome als geweft was, gelyk het ten tyde van Plinius was, kan men byna met loogchenen, dat het daar ten minllen in zyn tyd niet vcrfchcen. Wat Scaliger ook reggcn mag, men moet deze woorden van Plinius van het Indifch koorn uitliggen. Milium intra bos decern mims ex India in Italia iiwtBum c/i, nigrum colore, impum grano, Arundineum culmo, adolcfcit ad pedes altitudine feptem Lobas meant t omnium jrugumfertHiffimumt ex uno grano terni fextarii gignuntur. Deze tien jaren herwaards heefc men uit Indien in Italien een foort van gecrs gebracht die zwart van verf i:, en heele grote korrels heeft, en een halm diena riet gelykt : het groeit ter hoogte van zeven voeten. De halmen, die men Lobas or Phobas (volgens Vader Hardouin) nocmt, zyn zeer groot. 't Is de vtuchtbaarlle van alle koorngewa'.ien » een enkel gröin brengt negen mudden voort Met reden fet men de Mais onder de gers-en riet-gewälten, om de overgreenkomständig, metdit soort van planten heeft, gefällig men by Teofraftus en de andere kriiidkenners zien kan. Voor 't ove-rige heeft Plinius de Mais door haar vruchtbaarheid, hoedanigheid, hoogte van de halm en haar grote korrcls heel wel uitgcbeelt. Wat. de verf aangaat, daar is 'er van verfcheyde foorten, t een zwart-achtig, 't ander uit den blaauwcn en purperen; de gemeenfte flag heeft een strookoulcur, zomtyds wat helclerder, zomtyds wat donkerder, na de grond of de graad van ryphcid is. Dlt vcrfchil is alleen toevallig, of volgc de verfcheyde foorten van Ma's. De meefte oude en hcdendaagfche Reysbefchry vingen no Men of envoudigingly, geers of grote geers, of grote geers, of zu den van de gemene en kleinefte fort te onderfcheiden. In sprekende van haar halmen, noemen zy die het riet van 't Indiaanfch koorn. Dit moet dienen om ons de Schryvers tcdocnverftaan, wanneer zy ons van zckere Volkeren verhalen, dat zy zich met het geen het ric vortbren; gcncrcn, gelyk Elianus, Strabo, Diodorus van bicilicn het in \ algemeen van de Indianen, van de Inwoonders van Taprobana, en van de Ethiopiers verzekeren. Na alien schryver hebben de Schryver ook van de Mais willen freken, wanneer zy fchreven dat de Indianen, de Volkeren on- E 3 trcnc Plnhflr. vita A- polt. Herod. lib. 3. U, 100. n trcnt het Mcotifch Meir en de Sarmatcn van geers leefdcn. Phi- lollratus fchildert in 't Icven van Apollonliis van Thyane, de geers byna al 20 wel af als l^linius, want van Indien fprckcnde, zegt hy, dat de aarde daar zwart is , welig in allerlei Hag van vruchten voort te brengen , dat de halmen van de granen daar zo dik als ,, riet en biezen lyn, maar voor al dat zy Geers en Sefamum van „ een yflclyke grootte voortbrengt. " Herodotus bceldze ons van 's gelyken klaar.genoeg af , wannccr hy de 2^den der Indiancn bc- fchryft. „ Zy ieven, zc^t hy, van kruiden , en iicbbcn cen foort :, van zaat dat met de Cieers over een komt, 't geen Jict aardryk „ van zelfs in zyn kelk bciloten voortbrengt , n:i het ingezAnielt „ te hcbben, koken zy het in zyn eigcn kclk,en gebruikcn l:et tot fpys. '• De zelfde Schryver van de Tarvve en Gcrll dcr iiaby- jt ioniers fprckende, zegt dat de bluderen van liaar lialm ten minden vier vingcren breed zyn. Dit ichynt ncrgcns anJcrs mefi te ivun- nen over een komcn als met de Mais, 'i heoiratus hceft miilchien van het zelfde gevvas willen fpreken , wannecr hy op het verha.ii dat men ""er hem van gedaan had fchrcef , dut verby Badriana de Tarwe zo yifdyk groot vvierd, dat iedcr graan by cen Olyvelteen kon vergeleken worden. Hcdendaags nu ons deze landcn beter be- kcnt zyn als zy aan de Ouden waren> weet ik niet dat 'er andere foorrcn van koorn zyn waar op dit pailen kan als het Indiaanfch koorn. De Geers die de Sarmaten en Meoners aten, was de zelfde die de Amazonen hunne vrouweni zaaiden. Apollonius van Rhodus van de Chalybers frekende, die in de nabuurfchap der Amazonen woonden. Zegt datzy de kimft van ploegennict hadden, nochgeen wyze van de plant die een honinjmaak bekennen. Dat zy ook geen kudden hadden, maar dat zy hun noodruft van hun buren kochten, en dat voor yer, dat zy zer wel wiften te bewerken. Nu kan deze plant die een honingfmaak hccfc niet anders als het Indiaanfch koorn zyn, of het moeftds Com zyn die de Mingreliers hcdendaags gebruikcn ♦ want in de taal der oondeCelten betekent "t woord Homng zo wel Geers als Hohlig. Ilet zou zo vccl te Min verwonderenswaardig zyn dat deze twe laatlle woorden van dezelfde wortcl aftlamden, om dat het geen zy betekten terzclfder tyd in een en dezelfde plant, naraentlyk de Mais, gevonden word, gelyk ik aanftonds zal gaan uitleggen. Uit ditai-les kan men lielluiten dat, ten minllen in de eerfte tyden, Indi-anfch koorn het gewoonlyk voedzcl van byna; al de wocfte Volkren van groot Azien was. In heb ook enig vermoeden dat de Mais wel het zelfde zou kun- nen ill * De Gom is cen foort van graan die in Mingrclien gcznmclt word, Itlein a's Koriandcr-zaat, en 't welk rcdclyic wel na dc Geers gclykt, het brcngt cen halm voort van cen duims dikte, en cen mans Icngtc, aan wclkcrs end cen air'is, daar mcer als 500. korrcls in zitten, en gclykt niet qualyk na hot rlet v;in liet Indiaanfch koorn. Uit deze Befchryving, die uit Chardyn gchaalt is, l»!ykc het dat de Gom cen foort van Indiaanfch koorn is, niet van dc gemcnc foort, wicns graan aan cen grote cykcl of knop vail zyn, maar van dat, wicns graan aan het eind van cen rcdclyk lang * On halm groeit. VAN A M E R I K A. IV. BOEK. "Nu, zyn als het kom det oude Egyptenarcn. 't Gcen myn giflin? enigen gnmd schytit by te zecten, is de droom van farao, aluaar van een halm met zeven airen gel'proken word. Maar nadcmaal 'er cen foort van koom met vcrfcheyde airen op een. den veltden halm is, is dit genoeg om myn gilVmg te ontzei.uwen, schoon dit koorn niet gemeen is, en dat hec zelts niet op de Gcerft part, die de oude Egyptenaren plachten te nuctigen Zo de Mais, die men ten tyde van Plinius te Rome bragt, daar gezaait wierd, blykt het kldar, dat men 'cr naderhand weinig work van maakte, omdat /y daar 10 wel als in de overige delen van Europa verdwenen is, daar men /.e niec weer gezicn" heeft, Voor datzy er weer op nieuwsuit Weft-Indien, m de ontdckking van de nieuwe Wereld, of wel uit A/ien en 'lartaryen gebragt wierd, 't geen daar aan den naam van Turks koorn hteft duen geven. Men heeft er alzo weinig werk in Ooll-Indien van gemakt, waar van de Schryvers j die ik aangehaalt heb, gefproken Jiebben. Want schoon zy hedcndaags noch de Mais en andcre Iborten van koorn hebbcn, die by oris in gebruik Tyn j bedient men zich byna energens daar te lande zowel als in Egypce eun Turkyen, als van lyft. Daar zyn zeer weinig Provinticti in Europa, die de moeite nemen om deze plant voor te queken, en die het noch doen,docn het nergens anders om als om de boercn of de v. ogels te voejren. T W E D E H O O F T S T U K. ft', l.V.ll. In Kanada vallen de Vrouwen lo dra de fneeuw gcrmolten is nan't werk. Zy zaaien in den herfll niet, om dat de Mais onder de gene hoort die men Zomcrzaden {af/iiiva) nnemt; als daar zyn de Scfamum, Geers, Spelt, en de andcre vckl-gowalTen, of wel om dat dit foort van graan na het koorn gelykt d.it door Thefraftus en Plinius Trimefiie genoemt word, om dat 'er tulfchenhet jaaien en maaien maar drie maanden van noden warcn, zo men anderzins dit aan een byzondere foort moet toefchryven; want het gebruik van Nieuw-Vrankrryk doet ons het tegendeel in alle foorten van tarwe of Franfch koorn zien, dar men cerll in de maand April of May zaait, en in Juli of August inzamelt. In Fbiida En de Zunänderlykerlanden, den zaait en zamelt men de Mais twemaal's jaais in. Het eerlle dat men aan de Akkerlanden doct is de Uoppels te vergaren en die te branden. Vervolgens roert men de aarde om, om ze bequaam te maken om het zaad, dat men daar in werpen wil, te ontfangen. Hicr toe bedient men zich van geen ploeg, al zo niin als van andere werktuigen van <XQtx Landbouw, waar van hec gebruik hun onbekent is, en die ^y ook niet rKnlig hebben. Zy ItcUen het met een fluk krom how, dat drie vinger breed, en a;in een langen fteel vaft is, hicr mee kloowen zy de aarde, en keren die luchtig om. De landen, die men beiden möchten, werden nicht in braklanterienen verdeiltes in Europa, märz in kleine ronden klüiten tan rühlen in het overrond. Men mäßig, negkönig gaten in der klüiten klüiten, en in der klüiten ganze klüiten. Alle der  alle te zarocn maar een Huk fchynen uit te maken zonder dat zy daarom twillen over de landpalen die leider een wel te onderfcheytlen weet. De Landvrouw by wiezy werken deelt aan änder van de arbeyd-Aers het zaad uit, dat zy in kleine teene korf jes van vier of vyf vingeren hoog en even zo breed ontfangen > zo dat zy de menigte van graan die zy haar geven kunnen uitrekenen. Behalven de Mais zaaienzy boontjes, pompoenen van een anilere foortalsde Franfche, watermeloenen engrote zonnebloemen. Zy zaien de bonen naast haar Indiaans koorn > waar van het rice of de halm haar tot fteunfel dient, gelyk de Olm aan de vingaarts-rank. Zy maken byzondere bed den voor de pompenen en watermeloenen, maar voor en al eer zy die op haar akkers zaaien, bereyden zy een zwarte en luchtige aarde toe, waar in zy die tufkten twee schorflen in haar butteu boven haar haartfleden doen uitspruiten. Zy houden haar landen zeer zinlyk, en wieden 'er zorgvuldig alle onkruid tot den oegft uit. Daar is ook een gezette tyd toe, om in t gemeen te werken, en dan neemt ieder een bundel kleine flokjes met zich, die een voet of anderhalf lang zyn, en ieder een byzonder teken hebben en met vermilliocn verfiert zyn. De. Z£ dienen haar om den taak, die ieder in ^t werkafdoen moet, an te wyzen. De Oc'gftt} d gekomen zynde zamelt men het Indiaans kcorn in, dat men met de bladeren die de air omringen en de kelk daar van uittmaken, uittrekt. Deze bladeren daar ioerk aan vaft zynde, die-ntn om ze aan rillen te binden, gelyk men met de iiien leeft: Dit an een riiTen Is zonder twyfel een feed gelyk de Ouden iadden, die zy Ceres-feeften noemden, en ter ere van deze Godin vicrden. Het gefchied by nacht op het veld, en dit is de enigfte gelegenheit waar by de mannen, die zich noch met zaien noch nieren, van de vrouwen geroepen worden, om haar te helpen. If weet niet of hier niet een overblyfel van eenige gods-dienftige oeffening onder schuldig. Ik heb er de byzonderhcden niet van onderzocht, maar het is waarfchynelyk dat men de inftelling daar van aan den godsdienft verfchuldigt is. Ik fpreek hier maar alleen van het gebruik van Noorder-Amerika, ik ben niet genocgonderrecht wat er olders omgaat, en de Schryvers die ons van de Zuider-Amerikanen gefproken Hebben, vergenoegen zich met in 't algemcen te zeggen, dat de mannen voor eerloos zouden gehören worden, zo zy het werk, dat de Vrouwen opgelegt is, aan-raakten. Diodorus vanSicilicn vcrhaalt van de eerftcVolkeren vanGroot- Brittanje, dat zy de airen van den halm gefcheyden hebbende, die 10 VAN A M E R I K A. 11. BOEK. 339 in onderaardfchc fcliurcn Icydcn, daar ly daaglyks den voorraad die ly nodig haddcn uithaaldcn, beginnendc van de oudilcn af, en dat zy /ich met dere gellote en gemale grancn genecrdcn. Un/evilde Vrouvcn maken op naar land van de/e onderaard- fclickelders, om 'er haar pompoenenen andcrc vruchten in te flui- tcn , die 7,y anders voor iict ftrenge winterfaizocn niet zouden kun- nenJ)evrydcn. Dit zyn grote gatcn die zy in de aarde maken, van vier of vyf voetendiep, van binnen met fcliorlTen bekleed, en van bovenmet aarde bedekt. De vruchten houden *er zich volmaakt wel in, zon- dcr nood van de vorll te hebben > waar van de fnecuw , die dezel* vcbedekc, haar bevryd. Wat hct koorn aangaat , ver van lict te begraven , ten zy in ty- den van nood , leggcn zy het op grote (taken en op ixc aidak van hun hutten te luchten. Te Tlonnontouann maakt men fchuren van fchorlfen, in de ge- daantc van torcntjcs , op verheve plaatzcn , en men maakt aan alle kaiiten luchtpaatjcs in dc ichorflen, op dat 'er de wind door fpclen en liet graan niet bcichimlen kan ; te Florida brengt men het inde algemcnc fchuren , daar men hct laat , tot dat men daar de uitde- ling van maakt) iia mate van de nooddruft van ieder huisgezin, en 't gctal van perfonen waar uit hct bcllaat. Na een zckeren tyd laat men het koorn in dc hutten op dwarsftakcn drogen, die rondom den haart op palen ruften ; de rook , die dag en nacht van hun haartftcden optrekt , maakv' het koren op den duur wat zwart , maar ontneemt het alle vochtigheid die het zou kunncn bederven. in den winter wannetr het heel droog is dorfcht men hct, en legt het in grote kitten van fchorflen, waar van ik gcfprokcn heb, en neemt 'er telkens zo vcel ult als men nodig heeft. Het koorn dat men zaajen wil laat men in den rook leggen, en dorfcht het niet voor dat de zaaityd gckomen is. DERDEHOOFTSTUK. IK heb hier boven een vicrde rcden aangehaalt om myn gifllng te onderfteunen dat dc Mais by de Ouden bekcnt w'as gcweeu en tot voornaamtte voedzcl geftrckt , ten minftcn aan de Volkeren die na Amerika vcrhuill zyn. Dat was de wyze, waarop de Ouden liun koorn toebereydden , om het te kunnen nuttigen , daar die van onze Wilden volkomen wel mee fchynt over een te komen. Dit moet ik uitleggen. 