De zeden der wilden van Amerika [microform] : zynde een nieuwe uitvoerige en zeer kurieuse beschryving van derzelver oorsprong, godsdienst, manier von oorlogen, huwelyken, opvoeding, oeffeningen, feesten, danzeryen, begravenissen, en andere zeldzame gewoonten, tegen de zeden der oudste volkeren vergeleken, en met getuigenissen uit de oudste grieksche en andere schryveren getoetst en bevestigt
Lafitau, Joseph François, 1681-1746
VAN AM ERIK A. I. BORKE; I ijn|e mantel van ontwerk, de bprcfaik der uitheemfche Kbhiii; Lm, die ons noch door den koninglyken Mantel der gekroende kooiden verbeelt wort, die met hermynen omzobmt en gevoerc In Europa > Afia en Afrika hebben verfcheyde volkeren gedu- I rende etlyke eeuwen in 't geheel geen andere klederen gehad Xentydcn van Krefus haalde een Lydier, Sandanis gcnaamt, zich iff ongunll van dezen Vorft op den nals, bm dat hy hem een yer- (fau)(Iigen raad gegeven had, maar die met defzelfs heers>zuchc oiet over 6en llemde. Want om hem den obrlog tegen de Pieraia* neii) die toen als Wilden leefden > af te raden : » Grote Vorft, n zeyde By tegen hem, gy gaat volkeren beoorlogen » die niets „ inders hebben als lere broeken en eenige vellen waar med zy „uchbedekken, die in dorre schale landen levende niet nutti- , gen 't geen zy wel zouden willen eten, maar 't geen zy krygeh . kttiuien » die niet anders als water drinken, en 't gebiruik van L den wyn niet kennen. Eindielyk, die niets eoeds hebbende» a L niets aanbieden dat gy winnen kunt zo gy net geluk hebt vai Lhenteovermeeftereni daargy overdenken moec dat gy onein- 1,, (£g veel te verliezen hebt, zo gy het bngeluk hebt van over- L wonnen te worden. Tacitus verzekert étant dat de Duidchers geen anderen ids ids Uge vellen hadden. Herodotus verzekert étant van de Afrikaneni Valid van de Galliers en Sarden. Vii iliitts van de Volkeren van de Volkeren van de Egyptenaren. Na dat men zelfs Iktgebnuk van Linnen en Wolle ftdftenuitgevondenhadi liet men liiict na zich noch een langen tyd van Vellen te bedicnen by de Vidkerendieinhennip vlas, en zydearbeyden. Homerus verbeelt loBsoveinlzyne heldenmet Leeuwen, Beren, Volven en Geyte ikonhangen. Zelfs Paris Alexander, daar hy een verwyfdb ikonker van maakt, had vooi- allis opfchik een Luipaarts vel. J£- jnowd widen Helena, Penelope en de andere Griekfche en Trb* Unfche Vrouwen zer wie te borden. Men had al. vroeg de kunft gevonden om deze vellen zacht en lassen, die zonder toebereydinf; hard moeten wor- |(b, inkrimpen en van geen gebruik zyn. Iwn liet het hair van Idebeefien die eenzacht en warm bbnt hebbien daar aan, maar zb liietlMrt en boirllelig was deed men ^er het schoon van beyde kanV Itnif. Men gaf 'er behalven dat enig cieraad aan, 't zy dobr de Ityze van fiiyden, 't zy door de figuren die men ''er op maalde, \ Itydoor de verwen die men daar aan te koft leyde. I De Volkeren vaaLybien fchynen de eerfte geweft ie zyn; die: Vait kunft ingevoeft hebben. Dit geeft ons Herodotus door deze innorden te verstaan; De Grieken hebben van de Noimdifche Lybianen de kleding en de Egiden van de Mwerf-beelden ont- Inleeni, met dit ondericheydj dat aan de Egeen van de Lybiaan-It) iche Vrouwen de haiif;ende fitmjes geen Ikngen lyn j maar fim- p pete leertjes; voor *t. overig zyn ry na het zelfde fatzoeti g^ I muti en de haam xelfs geen te kennen dat de kleding der Mi- B 3 aerg AUrik., G*rm', Htr$d.L. P^f. l.Gfrrl i.rti Rmfticl u.i. Sit. I*. bistWrn- ftuUmm imUh.ti G*M. Ditr. Ab Auxtmtt, Hm t. 3«* ZEDEN DEK WILDEN I. a. «• 118. HMtttk n nerf>beelden v«n de Lybianen is gekomen. XTant de Vrouwen „ van Lybien trekken over haar klederen Egeifn, dat is tezeseen n coebereyde geyte vellen » die franjen hebben en rood geverft » xyn. van deze Egeen, dat is te zeggen van deie Geytevellen J} zonder hair> hebben de Qrieken den naam van Egiden gehaalt. DuRyer heefc ztch in zyn overzetting vergift, leggende het woord Egis door fchilt uit. Want fclioon het gebruik die woord hedft afgponderc om het firhild van Pallas te betekenen, en dat men >r in der daad dezen naam nangegcven heeft , om dat de fchtlden der Ouden met het vel van een bok of enig ander dierl overtrokken waren> is 'er even wei geen woord in het Grieks dacl een fi:hild betekent , en op deze plaats virord daar ook geenJ finrs van gehandelc,inaar alleen van den Rok dien men over de an- dere klewrender Minerfbeelden heentrok;'t geen klaar blykt ait| de befchryving die Herodotus vande kledingder Vrouwen van Ly- bien maakt, die hy zegt te enemaal de zeltde te zyn met die derl Beelden van Pallas » met dit enigbnderi'cheyd, dat de klederen derl Vrouwen van Lybien geen flangen of gedaantcns vanhangcndeilanJ gen hadden* maar alleenig franjes en leertjes. I Men zou nyflchien kunnen zeggen dat het woord Egis op dezel plaats een fchild betekent, om dat in oude tyden zo ver aJs jncnl gaan kan de Rok> daar de Mannen zich mde bekleeden, hun ookl tot een khild diende , 't geen ik niec loogchen. Want in der daadl ApoUcmius van Khodus verbeelt ons Anceus, een der ArgonautenJ die de rechter hand met een byl wapenende en met den linker arm zich met een zwarte en yflelyke beere.huid dekkende, vol woede aan komtfluiven om de Bebryciers te befiryden ; maar dit wordl door geen gewoonlyk fehild verflaan. DelCardiaginenzers had den van de Feniciers de vie om deze viel te bereyden geleert, en de geleerde Heer Huet beweerd dat door deze oeyde volkeren de kunll tot onze tyden toe is overgegegan om dat icJioon Marokyn of Turks leer te maken dat wy uid Amka en de Levant krygen, ea daar tegenwoordig zo lierke haft del in gedreven word. Nademaal al de Scythen ook met vellen bekleed waren, is heniet cm te verwonderen dat deParthen en de Inwoonders vaoPonj tus, wier Landonder deze wyduitgeArekte landfbeken van Scythien bärepen wierd, zo heeiiyk het leer wiften te bereyden. Romeinenhen te ondereebragthebende, wees Augu flushun: ven buhten te Rome in de veertiende wyk aan daar de algeme wver was, en de Keyzers wik Len daama akyd werkluiden nebst die Parthers van geboorte waren, die het leer ap de wyze Faithen wiften te bereyden. De grootOe koophandel van Aflyrien bestonden (fit ilag vanlm den) na het getui^nis van den Heer Hiiet en den Abt Girofalo die hier over de oude Schryvers aanlulen. Polybiut verzekert du men het grootfle en befie ji^eelte daar'iritn tot gebhiik derRoir-nen dt de bnden van Pontns luudde. Deze zel^ Provintie ichafte hun ook de meefte en welgemaakfle Slaven; lo de 2uidciigedeeltens van AmexUu gun de ^ilden t'ene. M' V Af Ijfbyiiat'enenjMl woncn » en hct me« bewtneljkheid en h (n in 't bone lleken 1 bed aartig weten te DeEskimtnfers, Uor, van de ttraat kked) dai behalven maken hemden van taeden, enzeernet Biddellyf, en heefc betisaande borft i Ibetaaodekanten Over dit heme tn Hdaan) 6f wclvan Idit wel toebereyd e: I Deze vellen Inyde Ilttitte 10 wel aan elk Itirftr^ hangt een y mtoi pdnt : de dyi Ikoufienbedekt, die lieiyn.' I De Vroowcn %yn Iliorlbok verlchilc hit IklMCjtii door een f llM vericheyde puni Itin een haimtelt. I [ten iyn> mtken dit Vels, «ier zwarte ei |Eledk% del* Irokotzei », beflaan i c) een foort y nic De voorichoot is h tafdoen. Zy icl cwanneerzyin hui 1, tdndtt dac zy > iiiE:hoot, van del i ten vel dat een vc t tuflchen de benen ivaft, die hen 01 lachterenontrent |lome enige ilantbeel dyke aan hadden, i I voor dat zy nwonden, die 'er ' De Vrouwen kledc Todten een soort geknoopt, die ha eaandeltantbeldei iij'.ir,^^'^.• V A N A M E R 't K A. I BOEK. 3I3 of byiiftVenemul naakt Die gene die de koudfte geweften bewonen, en bet meelte na de Nodrtpool leggen, hebben beter de |iet«inel:fkheid en bun nooddrufe in ache genomen, zich in velten cnin't bone llekende, 'c welk al d« Volkeren die bet gebnj^eh heclaartig weten te bereiden. i. DcEskimcnfers, dc andere Volkeren van bet land van Labra* jor, van de ftraat Davids, en ontrenc nieuw Zembla zyn zo as- llicd, dat bebaWen bee aanzichc en de handen alles bedect is. ^ I fliaken hemden van Uazen en visdarinen , die aan gelyke lappen ge- Ineden, en zeer nee genaait zyn- Die hemd gaat niet verdef alsbet Uiddeilyfi en beefc een kap die bet bboft en den hals wel bedekt, bet is aan de borft niee oi>en, en^ op dat het niet zou fcheurens is IbetMn de kahten met ecn heel fyn zwart leer gezoomt. ' Over dit heme trekken zy ecn borllrok van zeewolven of batten* ltd nnj of wel van enige ander dier^n die zf op de jacbt vangen9 Idit wel tuebereyd en noch met zyn bair voorzien is. I Dize vellen Inyden zy aan repen van verfeiben, en nächste zo wel aan elkander, dat zy van een fluk schonen te zijn: de IliMftrok hangt een weinig lager als het het het, en eindigt van voifen linfeen plüit: de dyen en benen zyn met een fdort van broek en Iko bedekt, die van dezelfde Itof en alle niceea stik schonen DeVroQWen zyn evencens als de mannen gekleed, ntaar hur Iborllrok verfchilc bier in van de andere, dac by toe de kiiieen llf^, en door een gordel vaft om 't lyf lluit, waar aan zy tode- Ijatd vericheyde puntige beentjes hanj^n, onirent van de leh^e Imtta huniiuilt. De huiverigfle, gelyk gemeenlvk de odde -wy- jten zyn> mikta dit laa van borifa-okken van 't vel van zekere t&> kIs, Wkt zwarte en witte veren een iraai gezicht geyen; JDe Uediogdei* Irokoizenen andere Wilden die wat minderna'^tNoor* tk|gen, beflaan ait verfcbeyde ftukken, als daar zyn hefc vootb ootjii een foort van een hemt, de koafTen, de schoenen en de 8k. ; :.o De voorlchoot is bet enigOe ftok yaa noodzakelykheid, dtt zy ttfdoen. Zy fcbudden om een haverlb^) al de andere phmjen ; wanneer zy in bun buecen zyn, of dat hun de zelve in de weeg 1, zonder dac zy vrezen tegen de zedigheid te zondigen. Deze 'lioot, van de Irokoizen G^^'r^r^ goioemc, is voor de inan»- Ten vel dat een voet breed, en drie of vier lang is. Zy balen töten de benen door, en maken het aan een koort van dar- I vaft, die hen om de middel iluit, van waar het van voren en achteren ontrent een voce lang neerwaards hanjät. Ik heb ce Rome enige fiantbeelden van oude Egyptenaren gegen, die dierjährend badden, met dit onderfcheyd nochtans, dat de Egyp- i voor dat zy dit fluk van voren lieten hangen, hun oy^ norden, die 'er van buiten mefi bedekt waren. b ril;» De Vrouwen kleden zich zediger, die van de AlgonkynfcbeKii-pn dragen een foort van rok zonder mouwen, op de schoders joegeknoopc, die haar halverweegs de benen komt, gelyk men - La ganze de la ville van de Egypti, vrouwen gewaar word. Dé 314 Z.EPEN DER WILDEN De Indsotfche eti Hdroofche Vrouwen, gelyk ceityds de Lacede nonilbhe, hebbennur een foort van benen, dieomde mid-del vaft en ontrenc toe tuui de knie komc. Zy willen ze niet lanm I hebbeut om wionecr zy in 't land arbeyden daar niet door belec te worden. Het onderkked is een foort van hemd zonder mouwen, vantive dnnne en lichte ge'te-vellen gemaakt, daar het het haft haft if gemaakt is, en daar van ottderen en aan detchouders ais franjen uitaaii|en, te eneroaal op de zelfde wyze alsde Komeiqlcheharn^fen. Oit onderkleed dac de Huronfche en Irokoiicbe Natien aileen eiji^enis, achted zy het minft nootteakelyk van Auen, en vele laten, het geinakt, uit, byzonder de mans. Ats zy op reys zyn, of dac het fel koud is hebben zy gemaakte flBonweiij die niec aan, kleed of hec onderkleed vaft zyn, maardiel door twee leren, die achter de schouders om gaan, aan maUuoderl vaft gebonden zyn. De kouflen, of Mitajfes, gelyk de Franfchen die noemen, wor den van een vel gemaakt dux, aan een genaait is en zich na de benen cekty' en waar aan men van buiten een zoom of lobbe van vier via. feren breedte laat. De Vrouwen dragenze tot aan de knien toe, en indCD ze daar onder vaft met koulfebanden > die netjes uic t/ands. hidr en Egels-borftels gewerkt zyn. De mannen dragenze toe hal- ▼erw^de dyen toei en makcnze om den middel aan den gordelj die hun voonchot op houd « vaft. I Dete Kouflen > daar geenvoet aanis,ftekenzeinfchoenenvaniiinJ pel httiden , zonder hiel of zool van fterk leer. Men frommelt het I cea weinig op de tenen daar het met darmfnaren aan een flrookjel lcer» vaft genaait is. Naderhand neemc men al de ploojen weer op mot leecQes van dezelfde hold » die men door gaatjes hter en diur, daar ID' gemaakt, trektt en boven de hiel vaft bind, naze op het I Kwridit van den voet kruisgewyze over elkander gelegttehebbai.1 eze fcboejing verfcheelt niets cer wereld van die der Partifchel Koningen, waarvanmen verfchcryde itantbeelden vind, en onder f anderen twee vanToetfleen, die uitmtmtent fcboonzyO) endiej Kkmens X. korc voor zyn dood op het Kapitool heeft aoenplaac* ten. ' ^Zommigc dragen deze fchoenen tot halverweg de benen, om] minder Overlaft van de fneeuw te hebben y en dan gelykt de Wyzel van die vaft te makenredelyk wel na de brozen die men deRomein-' iche. Heklen in den kryg geeft. I fiet oppokleed is een soort van een deken in 't vierkant, ee vatm lang in eene zin> op anderhalf vaam in den ander. Aan zom-lange laat men het haft haft aan » anderen doet men het schon aan » anderen doet men het schon aan » Andere van verfcheyde bever of zwarte wezel-vellen aaal elkander gehege. Deze rokken zyn van boven en van onderenge-finmjet, zynde het vel zelfs aan riemtjes gefneden, gelyk de Egiden van de vrouwen van Lybien, of de Egiden van Pallas. Na boveni toe zyn de riemtjes wat kleiner, en na onderen wat langer. Aanl dcgrae die van zwarte wezeltjes<velen gemaakt zyn, naait rnenl vri aanl M^A MT.Hl M-E Ik a: IVi BOEK. Ip gnde oBdedto «H?{h iftrnicn vindeM dlerem en dcze fltartenof. fiemen doMi 4ez«lf<l« nkwjerking alt die men turn de itrmelyne-veU lea def Kamaniken ufd. De ^Sdldai winden, zich onachcuun in deze nuintels in. Zy iKHiden ze met d;) hand in toorn* wanr zy zyn nergens aan vail , ten zy dan dati zy op rcyszyn. Wane Jan met pak en zak beladen zYode) binden zy z ' ji den middel met een gordel vail } op dac I zy dM g^ hinaer vap zpuden hebben. Ais net ilecht weer is , trekkenzy ze over 't hoofc, dat anders altyd bloot is , gelylc die deroude Remeinen»' en t'enemaal na die gelykt , die wy op de Kcyzeriyke munten viaden. ' Hedendaag$ hebben de meeile Wiiden die ommegang met de Eoronfers hebben* him pud« wyze van kleding behoudende* al- leen ae ftof van hun kleren veranderc. Zy dratjen linne hemden * Uplaatsvan hun onderkleren van vellen > floSe voprfchootjes en kooflen. In plaats van hun boptc roklcen bedienen zy zich van {voile of van nondshaii* gemaakte dekkleden » die cierlyk blaauw I of rood geverft zyn. Pmt zyn 'er vele die een foort van rok op ■jynFniKh dragen,.^cde Kanadenzen Kapomn noemen. Maar. Elykik reeds gezegt neo, voor de komft der Europ^en waren ai 0 kleren van vellen.T; X>e gewcrkte ilofien en 't linnen waren hun IfeDCinaal onbekent, eh zyn by de ver afgelegene Nzien , die zo Muklyk met ons nietkunncn handel dryven > noch niet in ge- ^ESDEribOFtSTUK. |\E bcreydiiig van deze vellen vereifcht niet veel werk of Ian- 1/ gen tyd. Na dat men ze lang R^noeg in 'c water heeft laten wdcenenze wel gefchaaft heefc, maakc men ze door al 't hande- kozacht, zo dat zy om zo te fpreken onder hun handcn droog voideo. Om ze noch zeem-achtiger te maken wryft men ze met debiriTens van eenig dier, en in korten tyd zyn deze huiden zeer buiKzaam, zagt en wit. Ze trekken die gene, daar zy hun fchoeiien van bereyden, of die Kwaterproef willen maken, niet door de oli, maar zy vervulleii ditgebrek met ze te doen heroken, het geen dezelfde uitwerking inKX. Wanneer zy haaft hebben maken zy maar een klein gat in de aarde, daar men de huid, zaksgewyze genaait, overheen-iuogt, die door kleine takies, dewelke dezelve van binnen haar laatouriyke langte doen behouden, onderileunt word. In dit gat verpen zeverrdt hout, en andcre flof die niet in den brand kan vliegcn. De rook die ^ec van uitwaaflemt geen uitgang vindende, dringt wel haaft in dit leer in dat men naderhand waflchen kan, lender dat het nood heeft van in tc krimpen. h'lX. is de vaardip;-jlewyze van beroken. Maar zy maakt het leer geel, 't geen niet peiirt wanneer zy het boven in hun butten op ilokken, je opbalken ruftendie rontom den haart ilaan. Want de rook die daar optrekt niet gedwongen zynde, gelyk in onze fchoorfte- KD of deze huiden die genaait zyn op de wyze van de zakken II J) £ £ L. C daar Wyie oin de vclleiiie betcy- den. il< ZEDEN DAR xriLDER' Drtnd- fchildc* ting op dc hui- den. Phmu Ji. /Mr. Or//./. tttm. 4m- ». 31. dnr men de Hippokras door lekt', trekt dMr tlknMM Aaorvtm. der M get! ot zwwt te makeii^ Van deaf yallm madan ty dfe onderklcdcren ( hemden) die zy na ze Ur^ gibMilR te hcobn 06 Wailchcn. At deze vielen zijn van een zierer goed fünfte, en de wyze van ze te berevd, lopen zy het gevaar tilet om brand te worden, gelyk die gene die meti in Europa berevd. ZEVENDE HOOFTSTUK. "Voorbeelt van de Volkeren van Ibi, waar van wy i» I V Herodotus gefproken heblen, befchikferen zy deze velleti, en maken 'er itguren van verven opj die >r een cienud en schoonheid aan geven. Schoon Vr niet veel kunft in dit wtrk lleekt, vereifcht hetevenwel veel arbeid; want voor dat men ml 'c fchilderen gaat etft men op het toebereyde vel redelyk ^ep al de linien, waar inhet minium en de andere reven vatteh nwetcn, I op dezelfde wyze als de ouden deden om op de cederhoute tafel< I boekjes te fchryven, die met was beflrekoi waren* of zelft omia I bout en yvoir portretten en andere soorteo Tim fchlideryen tegn- veren. De Graveerder etfte eerft al de t Nicht van de ktftw o§ figuren die völlige hebben, daama liet hy gefmoite wa6 vm vow feneide kleuren in deze linien en vorens lopen. PUnius nocmtde entschaalt of het graveer-yzer, dat men hier toe gd>niikte, Ctflrmi of Viriculiim. S. Ifidorus van Sevilje noemt het Grapbium, Strip-torum. Rhodiginus en andere Cauterimn. Men kan in der daad das childeren brandfchilderen noemen, nemcnde die woord in een feleenden zin, gclyk men noch hedensda^ ontrent operatii' oet, waar in iiet yzer dezelfde uitwerking ^talsfaetvuor. Tam hec zou een cp-ote dwaling zyn zich in te belden dac deze indrukfel-feländeryen der ouden, die op yvoor en hout, en op tafelboekjes die met was beftreken waren, gefcbiedden, van de z elfde natur waren als die gene, waar in men nootzakeiyk het vuur moetgfr bruiken, gelyk men ontrent het smallleren doet. Zo de etsnaalt I waar van men zich bediende om. op het vvoir te werken, een I gloeicni yzer was geweft, 't geeii men door het wootACmteriumX verlaat, zou ze zekerlyk het dpenbeen of het hout bedorven heb- ben, en het vuur zou meer ingevreten hebben, en het vuur zou meer ingevreten hebben, of deze groeven gekleorc was te hebben doeni lopen, dezelve noch op het vvoir of in een oven had moeten wt-l ten, zou het was door malkander hebben gelopen, hcc hout «| fpleten zyn, en het vvoir (lujes afgefprongen. 31^ tinf verboden waren om hec gevaar dae er in fiak van altyd een iottrument inxle hand ce liebben wiens wonden nice minder ge- Yurlyk waren als die der Ailetten. Oe Vilden bedienden zich in den Deginne niet als van zeer icherpe beentjes. De verf die d6 Wilden in de groeven die zy op de haiden genuikt bebien docn iopen is een foort van Miniam of vermillioenf ^tgeen zy uit een aarde halen, die een redelyk ichoon rood van licDceert) maar die evenwel by ons vermillioen niet halen kan. Zy Tinden bet aan den oe\er van enigc meinn of rivieren. Zy gebn^ken ^er ook de fappen en adbhcn van eenige planten toe. Ik heb my aicyd vertieelt9 dat het wel kon zyn dac de Wilden ten Verf maakten van hun porcelein-fchulpen, toe een fyn poejer rkt, want zy is van het schon porcelein-fchulpen dat men zien mag. hebbende venuimt daar te lande daar na te vernemenv en emand eevonden hebbende die my daar bericht van kon geven km ik niets aangaande een zaak zeggen, die ons groot licbt on- itent het purper der Ouden had kunnen geven. Ue EnseUchen fie:dcb in Virginia ter neer hebben gezet, hebben gegnmeidom dit te ooderzoeken. Jiet blykt klaar uit al het gene ik reeds gezegt heb aangaande de Uederen van vellen der vrouwen van Lybien en de ToneeUrok- ken; 't zy.de &yrtna, \ zy de Sacyrifche, waar aan men den naam Tin Cblmis Florida of van Purpureum PatUum gaf » dat deze Wyze M de vellen te befchilderen van de eerfte Ou&eid heugt. 'Hieir door ben ik iA twee overdenkingen gevallen. I. Dtx, Mranneer de oudAe Schryvers van jg|erchU«krde enLBMV de suit nwerkte klederen Ijveken » zy miflcmen decen arbeyd me* gent dien ik brandfchildering genoemt heb « en dat men nullblden door de Dabylonilbhe, Frygifcne, Semicamifche* Sydonifchenflnile ter een ets* m een bordnumaalt verftaan moet. a Dat» f(!hoon men niet loogchenen kan dat delkuntt van bor- diiren,en wol, garen en zy te bewerken om zich te kleden^om haar tadbeid hoog te achten ist zy evenwel later uitgevonden is ds hec griveren en fchilderen op de nuideny waar van de voorrang uit de gewoonte van verfcheydc Nacien te bewyzen is, die de laatft ge- Doemde kunft van de eerfte eeuwen geleert hebbende, tot onze tyden toe geen gebruik van Unnen en woUe fioffen hebben weten temaken, om zich daar mee te kleden. Men kan Pallas de vinding van dete Ets- en Schilderkunft wd toefchryven, maar ik weet niet of men haar de Weefkubft ver- idwldigc is. De reden die my het een doet geloven, doet my aan het ander twyifelen. Want zonder twyffel was het niet anders als oit eerbied voor de Oudheid en ter gedachtenis van de klederen die zy zelf$ droeg of hec eerll in de mode gebracht had , dat de A- ihenienzers van toebereyde geytevellen de klederen en de Egiden van haar fiantbeeiden maaktent in navolging van de Eg^ der Ly* biunfche Vrouwen. Pallas, zo de Fabel luid, was in Lybien ge- boren, en verllond beter de kryg&hantering 1 als de kunlt van te naienenterpinnen. Ik weet dat het geen ik hierzeg, ten eerften zommigenzal tegen C X de 3it Z E D.E N D E R V7 I L D £ N. jMUm firm. /• J* Btr»- rtPrtf. Mtl. Ptmjf- tikiim /.138. de bdrftftuiten » die niec geloven dat men Minerva dur de vin* dint van kan oniroven, tegen bee algemeen gcvoelen« dat er haw id de cer van geeft. *t Geen ik evenwd zcg fteunt genoeg op de Oudhcid, om het wat te mogen overiregen^ Want behalven dat JuUui Firmicus in de HiAorikbe Godgeleenheid ddr Ibidencn vyf perfunA onder denjiaam van Minerva onderfcheyd > die bet noe* lelyk is om uit elk.inder te kennen ; Paufanias nuiakt Arkas, zoon van KalMfto, vinder van deze konft. Zotaunige gevvn 'cr de Ly. diers>iandere de Egypcenaren de eer van. Jndien men dan in \ S^volg Minervi^ voor de ultvinJiler daar van aangezien heeft ; In. en men te te Athenen met deifies in de een hand en een ^. rokkep in de andere heeft afgdchildert: indien de Dichters tot haarlofde Fabel van baar wednryd met Arachné verzonnen heben dk iamaar uic een foort van eergeving geweft, om dat de Otten! ottdtr de person van Minerva, uit jupiters het het vat gehoren % de wysheid van jitter of van het oppcrile Wezcn w beddende, damr een Godheid van gemaakt hadden j die hetopxiohti over allen kunften en wetenfchappen had, waar van de oit' I vinding wysheid en verstand te kennen gaf *t geen ons volmukt W^door St. Jfidonis van Sevilje uitgelegt word. A C; H T S T E 11 O O F TS T U K. TTVE \^ilden'hebben niet alleen van bare Voorouders dekunftgo* XjTtm om diergelyke brandfchilderiogen opdevellen vanteytea of andere ditreA*' tnaar ook die om heeriyk bordourwerk op Run ei* gen tle<^ te nudcen > en voor lich een kleed te tiereydcB dit liui ooi de waartieid (e zeggen dnnr komt te ftaan » maar oat dBt enoalc bccft At bet. to bmg duurt air a^. \ {s dezelfde arbeid als £e am het leer te kofle word fjelegt.. :Men tekent eerft op bet vieefch de iigriurcn if diO iben: !crrin graveren wil 9 vervolgcns toopt men al di»krlioimil«lli»v ptikkeade bat vlecfch mat naaldcn of beendcrt- jcatdtophet beet^tbe* zOidat \x hct.Uocd uitloopc. Eindelykl vtyft men Mimum y geftoten houtskool of diergelyke andere vcrf I die men hebbeniwil in de wooden. Dcxe cmeratie is zo zcer pynlyk nietwanneer zy in 't werk g^ ftelt worO) WAnt na de eerftc prikkingcn is het vlecfch gants doofj daarcnboven arbeyden dit Hag van Tapytwerkcrs met zo veel be- hendigheid ett viardigheid) mtzy een mcnfch byna geen tydvanl gevoelen oveilateh. Alaar als men 'er de klcuren aan heeft gegevcnJ yerflimraeren de ^onden door dit foort van vergif i het vleeichj zfwdt op4 daarkomteen koorts by die eenige dagen duurt ; htti leven zou miflchien zelfs in gevaar zyn, indien men het werk teni hclen deed) vOor al wanneer het vol liguren moet zyn» en zo zyl geen zagte en ^ematigde tyden waarnamen » om de ongevallen tej myden die 'er in de grote hiete uit zouden kunnen ontlbuin. I De Schryvers maken op een klare en zeer di'idetyke wyic ge-j wag von deze brandicbildering. De Pikten hebben 'er bun naaol van ontfangen. n Dezenaam, zegt St. Iftdorus van Sevilje , komt volmaakt well • jnetl V A N AiME HI K A. I. AOEK. Methet Beeld over cen dat hun ljgchaam vertoone, *t welk de L'kunftenaar befchildert, drukkende daar verfchcyde figuren iiit , door verfcheyde klcyneprikkcQ die hy 'er met een naalt ingee^> viar in Uy het fap \ande planteli wryft, die in hun land waircn» opdat bun )idel) om zo cc rprekeiijop al dc Icden van hun lig- L haam gdchreven > zich door het getal van deze karakteri van het „ fXfOKn 0Q4e<^chcydei '* Solinus fpreckt vi^* dezelfde Volkeren l))a< in den zelfden ^in als Sc. Iftdorus. Pomponius Mela van het Europifch Scythien fprckonde* zest van de A^thyrfentdatzyhun faepi;e« ijgchamcn mt onuitwil&Iyke figuren befchUdcrdea» de roieo z<mderden zich hier . Door van hec geme volk af, die hec oiet vry flond daar zo een eroot getal van ce hebben, als louden van MDiien, L^iaan getuigc het zeflde van de AlTyriers. Ilerodptms verzcJKrt ook dat de vrouwen van Thracien haa|r adel in^e mehig- tevan deze tekens deden beilaani die zy op haar aai^z^rht jieten dnikkeo i^ fi> verfcheyde andere plaatzen van. ](lUloi:if|cJ|}|yver$ Uuich«rsw°rty» die gcnoeg bckent zyn.,,..,., 'j KadeauuvverfcheydeNatienditgebruikverloren* enaatdow'oe- fie oeofchen alleendaar noch mecpronkten* yeranderd^n' dcdenk- beelden y^A ichoonh^id en adei, die men daar aan gjeljqijlii^d, wd Iiaaft in vervolg van tyd ; want de ich fchilderin ird. Onde de wdgeinanierde volkeren een teken van eerlooihe, jas ge-Kilsoe ilaven enmisdadigen dus gemerkt wirden. Kilsoe ilaven enmisdadigen dus gemerkt wirden. 1. E dier gegr die men, ui^ Iftrien;(at^rac)ic • wiensmwoonders in dit flag van prikken uitmu^tcen- Men noem- dezeppk de blaiuwe, Curuleos^ tcr ooorzaak van de verf van ge- (lotenhoutskootl, die in het vlees, daar zy iingewreveniS) blaauvr- UditigwcJ, en Ge/fHor, degebeitelde, omdat hunlig(;baamgants gevbikt leq gefpikkelc was. De naam van jugebeten of Polyoramma, en betekenc niet datze ile letters van het A Ji C op hun lyf hadden. Dit woord moet in ten veel r\iimer zin ppgenomen worden- In der daad nl^odjginiis >CRtdatmen de Achenienzers de 6guur van een paard indrukte > inderen die van eepfchip,. of cnige andere figuren na zyn eigqti zin-lykhcid. V De tirede kervingen die by de Zuider-Amerikanerin, In zwang r, worden onuicwislyke fcnilderycn *, de; wonden dopir de tan- vande Acouty gcmaakt, waar van zy zig tot dit ge&ri^ik bedieneo, fluiten nooit zonder een litteken te latenj dacl^viwach; pigwot^, ter oprzaak van de bytende aflchen van de wil^' kauwoerdeg m pompoenen en andere drogcryen die z . Ver kurz werde daarvan is 20 fyn niet, noch vereifcht 7.0 veel tyd ni'et Ce 3 als IJtJtr. 19- #13. Stim Prnttm. Mtklit. 1 1. 11. LmcUw. dtDtJ. Syri4H*. rU.t.M. 1»>6. 310' ZEDE N DER WI L DEN als dat met de beentjes Eefchied maar hct is veel pynlyker, «n men kati wel van deze volkeren zeggen * 'c geen Solinus van de Fit ten geze^ heeft, dat niets een groter denkbeeld van hun gcdulten onoverwinlyke ilantvaftigheid geven kan > als de moed die zy heb. ben om zich een groter getal'van deze wooden te laten maken waar van degeheogenis al zo wdnig uit hun ziiinen kan uitgewifcht Worden, ter oorzaak van de pyn> die dezelve hun veroor zaakt hebbqi) als het litteken van hun ligchaam kan weg genomen wor. den. Iklieb uit hun verfcheyde inwydingen attieetcont, dat het een oelfening van hun ouden Godsdienst was. Men kan ook zeggen dat het onder hen een teken van hun adel i$. gelyk het by de A-gAthyrfen « by de volkeren van Thracien, by de Pikten, en in 'c algernen by alle die genen was, waar van de Schryvers ons by deze^Iegenheid gefbrbken hebben Want in der daad zy reke» Aen zich dieze roemryke tckenen tot eer, en men zal zondeir twyfel in den loop van nun inwyingen aangemerkt hebben, dat zy'er meer in getial odtfati^n, na mace dat zy opklimmen en aatizienly-ker wordeni eder nieuwe proevenen ten tiieuwe plechtigheid vereifchende, waar in men hun altydeen grooc fltttal van deze Pynlykken kervingen geeft. Ik weet nie ofhet een Auk Van den godsdienil is ofoorfpronkelvk onder de natienvan I Ndont'Amerika geweft is, ten minften zvn net tekens vanaanzienj en de fktzomlyke luiden rekenen het zicn tot eer daar een groter getid van te hebben f ah de luiden van minder rang. Chider deze Noorder, Wilden heben enige Natien meer fmaak in de türk-fclulderen als anderen: in Virgina, Florida en nadekant van Louisiana is het semeender en van een veel netter arbeyd als by die meer na at Noorden leggen, die er minder van het nicht in geen gebrückt was. De Irokoizen schon mein gedachten by wie het nicht in geen gebrückt was. De mannen zijn byna de eenigfle die zich doen prächtigen, den ziegen die zich doen prächtigen, den ziegen zegen, het als een teken van flaverny aanzien, het aangezicht dus getektet te hebben. De Irokoifche Vrouwen laten zicn in 't geheel niet Präken, ten zy enige weinige, die er zich als van een umpfindel van bedienen om de tandpyn voor te komen of te verdryven, en die vergenoegen zich merlangs het kakebeen een kickebe tak loofwerk te doen fchilderen. Zy verbeelden zich dat de zunew, waar door de vocht op de tanden schiet, geprikt zynde, dezelve daarniet meer op kan vallen, en dat zy dus de quaal gehen, met tot den wortel van de quaal te gaan. Mogelyk is het ook van deie prikking dat die gene hebben wilen fpreken, die gefchreven hebben dat de Hunneii zich de kin en het onderfie deet van zanzicht lieten branden met een heet y/er, om daar geen baart aan te krygen, want het is onmooglyk dat de baart meer kan Doorbrekken, daar men op deze wyze geprikt is geweft, en men moet 'c geen zy 'er van gezegt heben uitlegen doorl If Deel.it.9 2 0. ////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Kegenwärtige Aatt KEGE i£ figuren die d ^ zetten> dicnen pTvoorbedd, wani Loverwinningaan kekc wil bekehc mak [ichtheeft, en dat] [jcii verkoren heeft, peer men zich daar jlBC 't geen hy ont ukken : hy fchildc loatftj van hem op Eiet zyn byl ehige Iti U vlak paneel van j [et op, en voegt 'ei kteverftaan geven \i^anneer ik zeg d ert dat men licht be r al zyn vveiens-tre > hem voor dezen jpynmening tiiet.! Wn andere tJ^yze Vi pngdenEgyptieDarei iun Pyramiden vind, Iroudigheid is eehh > met als in de uiti sralsvande ligchai Jat men dikwils den Ibeelden daar had beh Wertuirciien rekendet litgevonden hadden ' liiur van aan De Wildeman dan Idegäante van een ievenomde ogen, zicht te vejrbeelde pie hy op zyn troni [priken, en die hen^ Icen aan die gene d Ine die hem niet als I Tnen, gelyk men eert prlcheyde, en hede m lyn hooft fchil * Ammiati. Marcellus tai ferro fulcantur altiui tricibus haberetur. V^A H M M « R IK A. IV. BOEK. 311 t geen'^r Ainit^9nf^>MfirGdlhui»Jv«ti gefehreven heeft. <* ti' E G E N, D p H O O F T S T U K. Ligament die de Weltien op hun tjrMiencrv ligcbamen laten Zetten, Henen Htm'vpor Zinnebeeldeti, gedwikfchriften; ,y voorbediil, wannctt: Wildeman uit denoorlog komt, ea inoverwinningan dl?tii»lrarige Volkeren vande phats die hy door- eke wil bekfchc makefi :: '^amieer hy een plaats om te jagen uitge- icht heeft, en datby ft*ebben >ril dat men were dat hy die vpor ich verkoren heeft, en datby ft*ebben >ril dat men were terneer floegj vervult hy het gebrek van 't [(bC 't geen hy ontberilt door karafcte^s, ^e'hem in perfoon uit- en; hy fchildert op een fchprs die hy lioven op een ftaak ^„;, van hem op een^emene \veg opgerecht. Of wel hätte Letzyn byl enige füllen van een füllen, nadieren als .-Dvlak paneel van gemaakt tehebbeh, fchildert by erzyn por let op) en voegt "'eranAUti kilrakters by, die alles wac hy zeggoi •iteverftaan geven. Kranneer ik zeg dat hy* iyn jportret fchildert, ben ik wel verze t dat men licht begrypien zaf dat hy niet kwiftig genoeg is^ oni al zyn vvezens-trekkm in te brcngen, zo dat hy van een ieder ;hem voor dezen eezi^ had zou lunnen gekent worden, dat is iiyn mening Diet. Zy hebben inderdaad in deZe gelegenthen lenandere wyze van.fchil^eren als die waarvan men de uitvin- jdenEgvptlenaren h6efr toegefchreven Wär van meniets op Jjun Pyramiden vin4» tnAie verfcheyde eeuwen by zyn eerfte een- iToudigheid is gebfeven. He spreek van deze fchloderkunft die by 1 niet als in de uiteriU! linien van de fchmuwe der ligchamen, er als van de ligchamen zelfs bellond, een zo onvoimaakte kunfl, at men dikwits den naam van de zaak die men willens was to ver- elden daar had behorcn onder te zetten, om ze te kennen. On- Idertuirchen rekenden de volkeren het zich zo zeer tot eer dat zy die nitgevonden hadden, dat Plinius verzekert dat deGrieken denroem \iiir van aan de I.gyptenaren betwiften. De Wildeman dan om zich af te Beelden, trekt een fuhple liniein jegedeant van een hooft, zonder daar schier enigen trek aan te jevenom de ogen, den neus, de oren en de andere delen van 't picht te verbeelden : in plaats van dienmaalt hyde tekensaf, pie hy op zyn tronie, 20 wel als die hy op zyn borft heeft laten prükken, en die hem alleen eigen zynde, hemkenbaar maken-tniec een aan die. hem gezien hebben maar zelfs aan al dege die. hem gezien hebben maar zelfs aan al dege die. hem gezien hebben, maar zelfs aan die. Zyn naam uitdrukt: do Wil- * Ammian. MarcelUnui lib. ^i. de Hums- Ab ipfis nafcendi principiis infin- »;i> fcrro Tulcancur altius gcnae, ut pilontm vigor tempcflivius cicaricibus haberetur. Ammisn, Mart I A. 3<. Ziiine- bccldige Prikkiii-  hy met eigen hand verlägen heeft. Der linker handlätzt zyn tochten verbeelt, en hoe vœv em party gevähgen of veri, gen heeft. De krygnechten warden met nun Wienens verbesser of aUem door Unien, de gevangens dopr den flok met jplumienver der; en door de tekou van hun flaverny ly de die duode door afbeeldmgep iwn manpen vrouwen of kindere zander, hooft. Het getal der tochten word door biezen verbeelt, degen die hy bygewoont lieefen daar by het gezag. Over gevo, heelc, onderrcheydmenhier door, dat deze laatfte door halsbancbj die aan tie biezen vail zyn, verbeelt warden. ZQ.de Wildeman in bezendbg gaat om vrede te maken, zijn de zinnebeelden vreedzaam. Hv word Onder zyn figuur met d. Kakimet in de hand verbeelt, benalven dat ziet men ter Unkerhand de Kalumec in 't gropt; de zinnebeeldige iiguur van de natie, met wie hy in oiderluncleling zal treden, en het getal van die genedid hem in zyn gezantfchap verzelien. Maar dit alles zal beter uit del figuur, en de uitleging daar van, becrepen worden. Maar deze gewonte die hier betehren heb is de Natien alleen eigen, die boven aan de rivier St. Laurent wonen, enna dikant van Louisiana leggen; de andere volkeren hebben ook hun ein manier die overal niet eveneens is: maar het ondericheyd dai er in is, is al de Wilde Natien bekent, die de zaak zelfs maar kenj en- Ik hcb dikwils diergelyke barbaarfche afbeeldingen in del Hucten der Irokoizen gezien, maar zy zyn my met vers genoegir gehciigen om^eronderfcheydelyker ennaauwkeurigervantelnin men frecken: genoeg dat ik in ^t alf^emeen zeg,dat alle deze voike ren onder zich een zer grote menigte van allerhande soforten hebben, die men als een byzondere sprukan. Aanmerken, die genoeg veräaan word, en in vele zaken hi gebrek van schrift vervul, zelfs op een genuddyker wyze als eenrief. TIENDE HOOFTSTUK. De prikfchilderingen die niet uitgewift konden worden, bebteden de ouden niet, enbeletten ook onzetegenwoordige Wilken niet, dat zy zich op een andere wyze bemalen als met eenblankel dat zy t'elkens vemieuwen, wanneer zy zich willen oo' fchikken. De oude Schryvers eetuigen dit in 't algemeen van d Indianen, Afrikanen, Pikten, Gelonen, Agathyrzen, en men. VAN AMERIKA. I. BOEK. 311 I, beleid eenblani ,'illen op tnvan men'i njere volkeren; maar zotnmige befchilderden lich hetgantfche li«:haam» gelyk de Ethiopters ten tyde van Plinius noch deden . Gelehrten venekerc dac zy zich van H hooft toe de voeten jnet ver-B^Uioen beareken. Zonder twyfel waren die Volkeren die gants make tingen. Andere vergenoegden zich met enige deraden, gelyk dePmianen) waar van Aenofon fchryft, dat Cyrus Jun toegdaten lud zicli rontom de ogen te befcliilderen, om dat zy fcliynen zou-den die schoner en levendiger ce hebben. Byde Romeincn die geen grotefmaak in dezeonuitwiflelykeverfchenen te hebben, ten miniien in de laatfie tyden, had deze dage-hkfche kleurgevii^ niet alleen iets edels en aanzienlyks, maarzelfs uieiligs en godsdienstigs, gelyk Plinius getuigt. Hierom befchilderden ze op de feistdagen de flandbeelden vaft jouter met vermillioen om dat deze verf beil na die van het vutir jfcemt' Op <lc zelfde wyze benualdenze alle de beelden der Geden, halve Goden) Helden, Faunen, Saters: dit drukken ons dele venen van Virgilius volmaakt wel nit. Fan Deus jtrcadin vetiit t quern viihntts ipfi Sanguineis Ebuli Baccii minifque rubentem. Dat is: De Arkader vee-god Pan quam mee daar gy du$ flooft, Hy glom van Menieroot en vherbes om zyn hooft. Vmdel, I Hier (^ zinfpden de dichtars en fcldldcrs, waimeer zy aan de Iftonenen Saters een gants gloeient en bloedrood aangcht geven. Iwanater derhalven Egle de tronie van Silenus met moerbeyen be^ IBtuIt, Sanguineis frMtem moris & temporapiiig/et, noet dit niet als een dartelheid of een poets aangemerkt worden 9 liieiden een flajpenc perfoon fpelen kan, maar 3s een igalancery « IIht Silenus, die in een hogen ouderdom al de bevalllgneden van Idejeiigt hady haar voor moeft bedanken, en uit erkentenis haar Ideliederen, daar zy om verzocht, voorzingen. Itthunne Zegenpralingen* die als een verbeelding van Jupiter in li]fnheerlykheid waren, verfcheen de overwinnaar, na net Kapitam gaande om dezen God de Offerande aan te bieden, op zynlicgpwagen, zelfs van at hooft tot de voeten met vermiUoen befchiedert zynde. Kamillus zegepraalde op deze wyze, eelyk Pliologus Of de aangehaalde plaats zegt. S. Ifidorus van Sevilu verhaft lobk, dat znlks in 't algemeen in acht genomen wierd ontrent tdte iik men deze eer waardig achte. I heb in het Paleys van de Urfus, dat de Kardinal van Trellobewoonde, een konten van Herkules gezien, over Ihet ein licham met kleine ronde krinigen geprikt, met een iBd in het nudden. Men zag niets als deze brandfchüdering, en BER, D geen Zchg. Zchg. ZEDEN DER WILD EN Gods- dicoAig- heidin dewyze van het hitrie fnydcD. fecn suidcre verven die de tyd hecfe kunncn uiewiflbhen. Mavl ort troqir royn vertf ck van Komc vcrcerde men aan den BiiTchop van Siftefonj die tocn ccr tvd dc zakcn van den Koning byzvn Heylt^Veid waarnam, cen kicin mariner borftbccit van Bacchus, datlmen kort yoor been onder 'c graven In den tuin van 't Now! Ceut dor Jifuiten by de H. Poort gevonden had. Dit Borilbeeld Scheen bewahrterlyk in myn oog, om de twäderlei flag van schließlich van schließlich. Derkunft die men 'cr noch op gewärte word. De. duunanie verflossen Dienst van 't oog aan, en llingerende langs de wang, einig Dienst van 't oog aan, en llingerende langs de wang, einig Dienst van 't oog aan, en llingerende langs de wang, einig Dienst van 't oog aan, en llingerende langs de wang, einig Dienst van 't oog aan, en llingerende langs de wang, einig Dienst van 't oog aan, en llingerende langs de wang, einig Dienst van 't oog aan, en llingerende langs de wang, einig Dienst van 't oog aan, en llingerende langs de wang, einig Dienst van 't oog aan, en llingerende langs de wang, einig Dienst van 't oog aan, en llingerende langs de wang, einig Dienst van 't oog aan, en llingerende langs de wang, einig Dienst van 't oog aan, en llingerende langs de wang, einig Dienst van 't oog aan, en llingerende langs de wang, einig Dienst van 't oog aan, en llingerende langs de wang, einig Dienst van 't oog aan, en llingerende langs de wang, einig Dienst van 't oog aan, en llingerende langs de wang, einig Dienst van 't oog aan, en llingerende langs de wang, einig Dienst van 't oog aan, en llingerende langs de De Vergankelyke verf is veel klaarder e zien als de andere: het vermilfioen zic er noch rontom do winkbraauwen, in de twee inwendige hoeken der ogen, rontom de oren in de hoeken van den mond en voor het voorhooft, daar een klimp of tak is, die hem als een krans omfchéduwt. Ik had de eer van het den Kardinaal Gualtieri aantebiedea, en zyn Eminentie, die by alle de andere hoedanigheden, die hem vercieren een uitmuntende fmaak voor de Oudneit voegt, dæd my ter zelfder tyd in zyn ryk kabinet twee Lykbuflxrheniien, die in Umbria gevonden waren, en waarop a|le figuren gefdiUdert wa. Ik En de wapens van de personen, die zy verbeld, verbeld was. De Kardinal fcheen te geloven, dac deze lykbuflchen van deyden dar duque Tyrrheniers heugden, maarde und thefid van htK y^erK de gedaainte van de helmen en hingefen op yy de htKlein Bacchus bezogen. E L F D E H 6 O F T S T U K. 