gtu_32400002774481_5
None
De invoiced der Geestelijkheid, zal altoos het werke- dadigste element van het leven der volken en van den voorspoed der staten zijn. Hoedanig ook, inderdaad, de materieele en intellectueele hulpmiddelen der maat schappij zijn mogen, kunnen zij alleen den openbaren vrede en voorspoed niet verzekeren, omdat zij, be- werkstelligd door het vermogen van den mensch en zamengevoegd volgens de inzigten van de voorzigtig- heid der eeuw, de hartstogten niet kunnen bedwi welke de bron der goederen van dit leven doen opdro- gen. De wijsheid van God heeft gewild, dat het ge- luk dezer wereld, gelijk dat van het toekomend le- ven, zou verdiend worden, door de strenge naleving van de wetten zijner geregtigheid, en dat de Gods- dienst, die hij op aarde gevestigd heeft, om het menseh- dom deszelfs eeuwige bestemmingen te doen t ¥ ‘ :. att i Qiete — 235 — ook aan de tijdelijke maatschappij eene bestemming van orde en voorspoed verzekeren zou; want, in ge valle, ondanks zoo vele zigtbare ‘ :. att i Qiete — 235 — ook aan de tijdelijke maatschappij eene bestemming van orde en voorspoed verzekeren zou; want, in ge valle, ondanks zoo vele zigtbare ‘ :. att i Qiete — 235 — ook aan de tijdelijke maatschappij eene bestemming van orde en voorspoed verzekeren zou; want, in ge valle, ondanks zoo vele zigtbare ‘ :. att i Qiete — 235 — ook aan de tijdelijke maatschappij eene bestemming van orde en voorspoed verzekeren zou; want, in ge valle Teekenen, ondanks zoo vele oorzaken van ontbinding en dood, de lijden- de volken en die op het punt zijn van te vergaan, evenwel leven, en zelfs de hoop van bestendigheid en kracht opvatten, is zulks, laat er ons niet aan twijfe- len, omdat het godsdienstig en moreel principe, ’t welk hen doordringt en bestaurt, hoewel verzwakt, niet uitgebluscht is, en vermogender dan hunne pogin- gen te midden der geweldige beroeringen die zij on- dervinden, hunnen wankelenden gang schraagt en hun leven onderhoudt. Maar de Godsdienst, welke op die wijze het leven en de kracht der maatschappij uitmaakt, heeft op de-zelvye geene werking, dan door de bediening dergenen an welke de Godsdienst, met de verdediging van deszelfs regten, de bewaring der leer toevertrouwd, en deszelfs magt medegedeeld heeft. Gelijk ieder godde-lijk principe, heeft de Religie eene uitwendige bekendmaking van zich zelve noodig, die haar in betrekking stelt met de menschen en hare kracht op hen toepast. Daarenboven, hoewel zij niets van de aarde onleent, en hare magt van God komt, laat zij niet na, van, om zoo te spreken, ia ’s menschen toe-stand te deelen en hare werking te regelen, op de medewerking harer bedienaren, Want iedere maat-schappelijke wedergeboorte wordt door een mysterieus mengsel van twee beginselen, een goddelijk en een menschelijk, die harmonieeren, door zich te wijzigen, te weeg gebragt. De uitgestrektheid van den gods-dienstigen invloed op de maatschappij hangt dus af van de minder of meer gurstige Gegenliebend der Geisteskunden, die zijn moet zich viel beschouwen als het zuver lijdelijke werktuig der Goddelijke magt, gelijk de onvruchtbare stem van den Profeet, die in de woestijn roept, noch alles van de hulp des Hemels wachten, noch zich vergenoegen, met in het treurige schouwspel der wereld, de gestrengheid van de regtvaardigheid Gods te aanbidden, noch alle hoop beperken tot de schatten zijner barmhartigheid en de verborgene bee schikkingen zijner wijsheid. Voorzeker, God is magtig genoeg, om zijn schepsel niet te behoeven en zelfs de hinderpalen naar zijne oogmerken te buigen, en, wagneer zijn tijd gekomen is, om naar zijne inzigten de gebeurtenissen en de menschen te neigen, hen, zoo het schijnt, omverwerpende bij zijnen doortocht en enkel zijne Almagt te hulp roepende; maar volgens de algemeene wetten der Voorzienigheid, roept Hij de menschen en vooral hen, die Hij tot zijne Stede-houders op aarde heeft aangesteld, om aan de vervalling zijner oogmerken te arbeiden; en de norm Sale staat zijner Jevendmakende werking in de wereld, vordert als noodwendige voorwaarde de medewerking. Des Prie - Het is derhalve van belang, dat de Geestelijkheid wete te erkennen in welke toestanden zij zich plaat. Meist, om het werk van God te bevorderen en te bespoedigen en'dat zij zich haaste y om zich in dezelve testellens. De vonkande in die zaak, of de vrijwillige weigering, om zich tot de Goddelijke werking te lee-hen zou gewigtige gevolgen na zich stepen en zou zelfs voor de bestemming des menschdoms gevaarlijk kunnen worden. Nu, de Geestelijkheid moet voor alles zich doordringen van den geest der religie; nietanders in het oog hebben, dan de goederen die 2ij den menschen is komen aanbrengen, hare eigene poog gegen en bewegingen regelende naar overwegenden y die in de hoogere orde des gelöds geput zijn; datis, zich met de Religie zelve identifieeren, zich beklee-den met haar karakter en van den mensch niets overhouden, dan hetgeen noodig is, om zich met zijns gelijken in betrekking te stellen en hen wel te doen. Schijnt God niet de menschheid in zijn dienaars te willen doen verdwijnen, als Hij hen zegt: Gg zit Goden! Wordt van hen niet gevorderd, dat zij in zich een nieuw leven ontvangen, ‘t welk hen tot andere schepselen maakt, en een Godelijk zap putten uit hunne vereeniging met hun hoofd? 2A ben de wijnstok en gif zit de ranken; wie in mij blift, zal vele vruchten dragen. Het is derhalve op die voorwaarde, dat de bediening des Priesters krachtdadig is in de wereld, en men ziet hier de toepassing dier algemeinen wet, dat de werking eener tweede oorzaak, altoos geeventedigd is aan de betrekking van gelijkvormingheid welke zij onderhoudt, met de eerste oorzaak, diehaar handelen doet. Hoe meer de mensch zich zal uitwisschen, om enkel den Priester te doen voorkommen, zoo veel te vruchtbarer zal de Religie hem too-nen, zoo veel te vermogender zal zijn. Nu, wij erkennen in de religie drie hoedanigheden die haar essentiel van iedere menschelijke instelling -ond erscheiden en welke drie soorten van pligten bevatzen, welke aan hare bedienaren zijn opgelegd. Zij is heilig, universeel, onveranderlijk. Inderdände men zal niet ontkennen, dat de heiligheid der religie op den priester moet glinsteren; dat de Christen en priesterdeugden harer bedienaren, door haar onder de menschen te verheerlijken, haar vermogenden en vruchtbaar maken en dat zij, de dochter des hemels, op aarde niet baren kan, dan door eene mysterieuse vereeniging met de kuische en zuivere harten dergenen, die God haar tot bruidegoms heeft gegeven. Te allen tijde, hebben de profane of misdige zeden der priesters haar onvruchtbaar gemacht; en meer dan eens heben zij niet alleen verhinderd, dat zij zich nieuwe kinderen gaven, zij heben haar ook diegenen ontrukt, welke zij gevormd had. Het laatste tijdvak der middeneeuwen, zoo vol van een vus rig, zaiver en opregt gelöt, heeft zich evenwel niet enderscheiden, door de hekeering van een enkel aanmerkelijk volk, Het heeft de grenzen der ketk, door de voorgaande eeuwen gesteld, schier niet uitgebreid. Van waar die onvruchtbaarheid van een tijdvak dat— nog toegerust scheen Te wezen met een zoo groot vermogen van vruchtbaarheid? Van de zeden der geeste lijkheid, Het was zelfs weinig dat zij den schoot der kerk voor ongeloovige natien sloten: ij Rite en, daarenboven, de geloovigen zelven voor, om te” eken ba met ‘die kerk’, diein Hutiné oogen’sedert 200 langen Wants, dat men de klagten der ketters van dien tijd hoore van de Waldenzen af, tot aan Calvin toe; zij spreken over de schandalen der priesters. De bestemming van het Christendom, enkel naar menschelijke inzigten beschouwende, is het zeker, dat zoo het door gelöt der volken niet ware ondersteund geworden, hetzelve, reeds geheel. van de aarde.zou verdwenen zijn. Welk een schrikbarend verval in onze euw, als de geestelijkheid het schouwspel gave van zeden, welke gelijk waren aan die, waardoor het heligdom in dat tijdvak bezoedeld werd! De religie is universeel; zij is voor alle volken der aarde gemaakt. Alle kunnen toesnellen om de goede boodschap te hooren, en niet een derzelve is, om haar te ontvangen en te benutten, genoodzaakt, om den aard van bestaan, die aan hetzelve eigen is, van dat bijzonder leven, dat tijd, plaatsen en menschen er voor. gemaakt hebben, te veranderen. Zij doordringt alle instellingen, als gewoonten, en vooral de zeden, en wijzigt ze niet, dan in hetgene. Wat zij strijdigs hebben met de essentiele wetten der geregtigheid en der deugd, Want hare werking oefent zij regtstreeks uit, op de individus en niet op de volken; zich daarin onderscheidende van de begrippen den philosophen onzer dagen, werkt zij, op de oorspronkelijke elementen der maatschappij en laat aan dezelve haren vaak eeniger- mate gebrekkigen vorm; wel verzekerd zijnde, dat de kiem der wedergeboorte en des levens, die zij in de leden heeft gelegd, Jangzamerhand het geheele lig- chaam zal doordringen; zij heeft, in dat opzigt, eene andere bestemming, dan de instelling wan Moises: deze was binnen de grenzen eener groote familie be- perkt en hare wetgeving en hare godsdienst-gebruiken konden niet geschikt zijn voor de andere natien. Het Christendom heeft geene andere grerzen, dan die des heelals en, uithofde dier uitgestrekteid brengt het aan. de volken slechtseene leer en pligten, die hen beter makende hen echter hunne maatschappijke constitutie laten, met de bijzondere vormen, welke zij Vordert. Zou dus de priester zich een juist denkbeeld van het Christendom vormen die in hetzelve niet alleen de essentieele wetten der onsterfeliike maatschappij van den mensch met God, maar ook de vormen van eeni- gerlei tijdelijk gouvernement zou willen zien; die, bij gevolg, de politieke constitutie van zekere vol- ken, zou beschouwen, zoo al niet als een onover- komelijke hinderpaal tegen de voortplanting van het vangelie, dan toch ten minsteals een beletsel, ’t welk deszelfs voortgang aanmerkelijk vertraagt; die de zen- | ding van een gezand van Jesus Curistus zou begrij- pen, niet alleen als eene prediking van het Christen- geloof, maar ook als een onderwijs, betrekkelijk de wijzigingen, in het maatschappelijk leven der volken te maken # Zoo iemand zou een zonderling, denkbeeld geven van de Religie en van hare bestemming op aar- de. Hg zou haar in de oogen der menschen verla- gen, door hare werking te paren, met die der polie- tieke partijen, en zou, om zoo tespreken, hare hoog- tens vernederen, tot aan de lage intrigues der men= schelijke hartstogten; hij zou daarenboven de volken verbitteren. die een geveinsd onderwijs zouden verwer- pen, ‘t welk, om hen een eeuwig geluk te doenver- krijgen, de opoffering hunner dierbaarste en vaak roem-~- rijkste belangen vorderen zou. Op die wijze is Jesus Cnristus niet aan de wereld bekend gemaakt. De volken hebben in Hem geenen menschelijken wetgever gezien, die zich voorstelde, hun aan eene nieuwe maatschappelijke organisatie te onderwerpen, en gee- ne natie heeft, zijne Apostelen ziende komen, ge- beefd voor hare instellingen, noch gedacht, dat die wedergeboorte, waartoe zij de wereld riepen, de om- verwerping der vastgestelde wetten, tot noodzakelijke voorwaarde had. Aan den geest van God gelijkende , die zich in de ontelbare en verschillende spheren, welke de ruimte vervullen, verspreidt, en, welverre van ze te verwarren, derzelver harmonie onderhoudt, doordringt het Christendom alle politieke constitutien der volken, en welverre van die te belemmeren, wordt het derzelver kracht en regel. De religie van Jesus Curistus eindelijk, beveilt zich aan door haar karakter van onveranderlijkheid. 't Is haar bijzonder voorregt, 't welk de hand van God aankondigt, dat zij te midden van de wisselingen der menschelijke zaken niet verandert, en dat ij niet deelt in het lot van verval en dood der aardsche wer-ken. Zij moet in de wereld zijn, als een beld van God, en in den tijd, die zich rondom haar beroert, moet zij zich vertoonen als eene vertegenwoordig van de onveranderlijke eeuwigheid, Ook herinnert zij gaarne, met welke snelheid alles in dit leven voorbij gaat. De wereld, met hare verrukkende schoonheden, is in hare oogen niets anders, dan eene gedaaute, die verandert en verandert en verandert; de hemelen zelfs zijn slechts eene tent, die over het hoofd van den mensch gespannen is, die gevouwen en veranderd zal worden als een kleed; en door die teeurige herinneringen leert zij ons, dat wij ons niet behoorend te hechten, dan aan de onvergankelijke goederen, die zij belooft, en van welke zij hier ben eden, de getrouwe manifestatie is. Doch, wat dit contrast nog treffender maakt, is het schouwspel van diezelfde religie, altoos onbewegelijk en onveranderlijk, te midden dier eindelooze opvolging van de gouvernementen der wereld, die aanvankelijk aan hunne verwoesting schijnen te willen, onder de veranderlijkheid der vormen, welke zij aan menen, en die eindelijk door al het overige worden medegevoerd. De geschiedenis is daar on te leeren, dat de religie van Jesus Curistu. Aardche instellen overleft, en dat 25: Warden van aanwezen het, den die der mensch ke werken; en diensvolgens ware het schending harer essentiele wetten, het goddelijk karakter, dat op haar gelaat geprent is, te willen uitwisschen; haar te ver- nederen tot de proportie van den mensch, die zoo zwak en gering iss als men poogde, haar aanwezen of haar te el bloeijenden toestand aan het Jeven en den voors de koningrijken der aarde te verbinden, Zij_ -haastig voorbij, dan dat zij zich aan derzelver F “gy. ae — 237 — ming zou kunnen boeijen. Aan hen, die mogten wil- jen, dat zij een altoosdurend verbond met de: instel- lingen der menschen make, kan zij met den Christen zeggen: Ik heb hier beneden geene blijvende plaats; de woonplaats, naar welke ik verlang, is niet door menschenhanden op aarde gebouwd, God heeft ze in den Hemel gemaakt. - De Geestelijkheid moet van dien geest des Christendoms doordrongen zijn. Onze eeuw heeft haar verschrikkelijke lessen gegeven; - De Geestelijkheid moet van dien geest des Christendoms doordrongen zijn. Onze eeuw heeft haar verschrikkelijke lessen gegeven; - Het is goed, dat zij er voordeel mede doe; want de lessen der geschiedenis zijn waarschuwingeu des hemels, Waarom zou de Priester iets anders zijn dan dienaar van Jesus Curis- tus, Apostel van het Evangelie, man Gods, uitdeeler der heilige geheimen en verkondiger der eeuwige goe- deren? Het is tegenwoordig onbetwistbaar, dat hij, zich bij eene politieke partij voegende, zijn bediening en de zaak van den Godsdienst onder de volken benadeelt (1). Inderdänd, behalve  de religie zel-ve aan te wenden en hen den weg tot ongeloof banen. Als men het politik gelöö met het godsdienstig ge-loof verbindt, dan bereidt men voor beide, in het ge-moed der volken een en hetzelfde Jot van schande en verachting. In de tweede plaats verzekert de regtvaardigheid eener zaak, niet altoos haar succes, Als de Geestee lijkheid hare symphatie laat blijken voor dezen of ge- nen vorm van gouvernement, welke zij de eenige wet- | tige mogt meenen te zijn verzekerd ware van dien -te verwezenlijken, zou zij, zoo het schijnt, geregtigd | wezen, om haren invloed te bezigen, ten einde de -openbare opinie in te lichten en te besturen, Maar de gebeurtenissen brengen niet onvermijdelijk de ze- gepraal eener goede zaak te weeg, Zij gelijken dik- werf naar de vonnissen der menschen, welke de on- geregtigheid huldigen, De Voorzienigheid heeft ge- | (1) Wij hebben daarvan nog onlangs nieuwe voorbeelden ges zien. > (Rep J wis verder uitgestrekte bedoelingen, die hare handel- wijze zullen regtvaardigen; doch het is daarom niet minder waar, dat de onmiddellijke oplossing, welke de geschiedenis van eene politieke kwestie geeft, niet altoos de regten verkondigt van de partij die over- wonnen heeft. Hoedanig zal dan, de toestand der Gees. Telikheid wezen, als de gebeurtenissen op die wijze hare verwachten te leur hebben gesteld? Zij zal zich vijandig verklagten jegens het. Gevestigde gouvernement, of  die op de schatting der hoedanigheden van den mensch gegrond zijn, te leur gesteld worden? De vorst, die de meeste waarborgen schijnt aan te bie-den, foochenstraft niet zelden alle vooruitzigten en veroorzaakt doodelijken spijt aan diegenen, die hem den weg tot den troon hadden gebaand. Gelijk ook de wijsheid van God, die middelen weet te vinden, als de mensch alle hoop opgeeft; die de harten der vorsten in zijn hand heeft en ze wendt zoo als hij wil, toe-Jaat, dat de meest gevresde gouvernementen somtijds, op eene vermogende wijze aan de zaak van de religie dienstbaar zijn en dat men, in het oogenblik, waarin alles verloren scheen, zich aan de hoop moge overgeven, Leert God ons niet door die gesteldheid der menschelijke zaken, ons met de gebeurtenissen dezer wereld, of met de aanmatigingen der aardsche vorsten niet verder in te laten en, voor de zegepraal van de religie, niet op de verzekeringen der menschen te rekenen, maar op de geheimen der wijsheid id van den Koning der koningen en op de sterkte zijner magt. Hij heeft gezegd: Vervoekt is de mensch, die op den vleeschelijhen arm steunt! ba De wijzen der wereld, in de dienaren Gods de hou- ders eener groote magt bij de volken ziende, zouden hen wel aan de verdediging hunner zaak willen verbinden, en, op die wijze, aan hunne zaak het karakter van den Godsdienst zelve gevende, derzelver welslagen yoorbereiden. Gelijk die gezanten eener naburige na- tional aan het volk vanGod, zouden zij, gaarne aan hare opperhoofden zeggen: Komt, laat ons een verbond aangaan: venit percutiamus foedus pariter. De mannen des heiligdoms moeten weten te antwoorden: Wy zijn met een al te groot werk bezig, wy kunnen tot u niet; afhomen, uit vreeze, dat hetzelve verzuimd worde: opus. grande ego facio, ef non possum des- cendere ne forte negligaiur. Wilden de Joden Jesus Curistus zelve niet in hunne politieke twisten men- gen? Meester, zeiden zij, moeten wi de schatling aan CESAR beialen? Dit was niets minder, dan Hem vragen, wat Hij dacht van de wett Igheid van het ge- gag van César over Jupea? maar Jesus Cuaistus weigerde zich daarover’uit te laten. Hij had hun wel, met meer regt dan aan dengenen, die hem kwam verzoeken om een erfenis te verdeelen, kunnen zeggen, wie heeft mij in die zaak, tot regter gemacht? Men denke overigens niet, dat wij ons deze aan- merkingen veroorloovende, betrekkelijk de pligten der geestelijkheid, eenigerlei politiek inzigt hebben. Wij nemen de verdediging niet op ons, van eenigerlei gouvernement, als zoodanig; wij laten ze allen aan bunne bestemming over. Wat ons eeniglgk bezig houdt zijn de belangen van de religie, de vrijheid der Kerk en de onafhankelijkheid harer bedienaren, Niet dat wij, als politieke mannen onze bepaalde prin- cipes niet zouden kunnen hebben, betrekkelijk hetge- ne, wat lof of berising verdient, in de gevestigde gouvernementen; niet, dat het aan de priesters niet geoorloofd. Zoodra als wij eene inteckening op het beruchte bock van Strauss: Das leben JESU in de dagbladen aangekondigd vonden, heben wij onze Catholijke land- genooten tegen het deelnemen aan die inteekening gewaarschuwd (I); Wij waren de eenigen niet, die onze stem tegen die schandelijke onderneming vere hieven. Ook onze protestantsche landgenooten hebben in dit opzigt eenen loffelijken ijver aan den dag gee legd, dien wij niet verzwijgen mogen. De geleerde Groninger hoogleeraar P. HorstTepe ne Groor heeft aan den Redacteur der prov. Groninger Courant, den 2 Junij eenen brief geschreven, die den 4 Janij in die Courant is medegedeeld; dezelve is vervolgens in de Kamper Courant van 10 Junij en in het Nieuwsblad voor den Boekhandel van 13 Junij overgenomen. De Kamper Courant laat de plaatsing van dezen brief y door de volgende zinsnede voorafgaan â A » Velen onzer lezers zullen uit de dagbladen hebben vernommen, dat er eene Nederduitsche vertaling van Das Leben JE- }. SU, des befaamden Dr. Sraauss is aange » Velen onzer lezers zullen uit de dagbladen hebben vernommen, dat er eene Nederduitsche vertaling van Das Leben JE- }. SU, des befaamden Dr. Sraauss is aange Kondigd, welke de boekverkooper Bout te Groningen plan heeft het licht te doen ziew. pots Het spreekt van zelve, dat de goddelijke waarheid des Christendoms, die nu reeds gedurende meer dan 18 eeuwen aan- randingen van allerlei aard, zegevierend verduurd heeft, ook door dit werk niet slechts’ geen gevaar zal loopen, maar veel- eer glansrijker aan het licht komen. Wel is waar, Sraauss is een man van even groote scherpzinnigheid als diepe geleerd- heid; dit neemt intusschen niet weg dat zijn werk, bereids door de helderste koppen van onzen tijd grondig is wederlegd pe- worden. Ewee der hoofdgebreken van hetzelye, die a a doeling en de waarheidsliefde des schrijvers bij ker moeten verdacht maken, is ric hij eensdeels der elij- ken letter der geschiedenis voor een fabel verklaart, en ten andere, dat hij het vele voortreffelijke, door de grootste vrij- geesten, door Vorraine zelfs, in de Evangelién erkend en, be- wonderd, met minachtend stilzwijgen voorbijgaat. (ate » Wij willen niemand van een onpartijdig onderzook der waarheid afschrikken, maar meenen toch onze lezers met het volstens te mogen waarschuwen, hun geld niet te besteden voor een werk, dat in 'tHoogduitsch meer dan 1400 Nr gen slaat, en voor den ph era grootendeels onverstaanbaar iss Uitgenomen de verwondering, (want der geldzucht is niets te heilig,) stemmen wij met betrekking tot deze voorgenomen uit- gaaf geheel in met Prof. P. Ten slotte hebben wij de eer ons met de meeste achting te noemen, “ff t Namens het Bestuur der Veréeniging; Amsterdam, C. Gs SULPKE, Voorzitter. den Ssteu Junij 1839. P. PROOST, Secretaris.”? Wenschelijk is het, dat het bestuur der veréeniging ter bevordering van de belangen des Boekhandels, ten opzigte van alle gevaarlijke en vooral zedenbe dervende boeken, dit ingeslagen spoor volge en der zelver uitgave zooveel mogelijk verhindere. Intusschen verdient deszelfs handelwijze, ten opzigte der verta- ling van het boek van Strauss, allen lof. De brief van den Hoogleeraar Horstepe pe Groot is van den volgenden inhoud: Groningen den 2 Juny 1839. Wet Epeve Herr! ‘vy Met groote verwondering het ik in uw geacht blad eene bekendmaking gelezen van den boekverkooper Kour, dat hij eene vertaling van Srrauss, leben Jesu, zoude uitgeven, en in het belang der waarheid en des publikks, hetwelk zich door die bekendmaking kon laten bedriegen, gevoel ik mij verpligt, UEd. te verzoek En, aan dezen brief eer plaats in uw blad te vergunnen.” Vooreerst acht ik zulk eene vertaling geheel ondoelmatig, daar niemand dit boek kan verstaan, dan die Latijn en Grieksch kent, en in de schriften van de nieuwe Duitsche Wijsgeeren, yooral in die van Hecen, geen voor als, daar Sraauss alleen voor Godgeleerden heeft geschreven en zich ook, gelijk hij zelf erkent, de moeite niet heeft willen geven, om voor anderen, dan Geleerden, verstaanbar te zijn. Die nu La- tijn en Grieksch en de Duitsche Wijsgeeren verstaat, zal ook Sraavuss wel in het Duitsche kunnen lezen en geene vertali van dit boek behoeven. Ken ieder, die geen Latijn en Grieksch en Duitsche Wijsgeeren, en op deze vertaling van’ Svrauss inteekent, werpt zijn geld dus weg. Ten tweede is eene Mgt van Srrauss eene schande yoor onze stad en ons Jand. 1k wil Srrauss, als mensch, niet yeroordeelen; maar dat hij door dit werk te schrijven, op het zachtst uitgedrukt, eene groote onbezonnenheid heeft g aan, blijkt reeds uit zijnne eigene handelwijze, daar hij in de voor- r de derde uitgave erkent, dat hij in deze onyave veel heeft teruggenomen en veranderd, en zijn werk de een- heid, die in eersten en tweeden drk heerschte, nu reeds mist. En wat heeft hij door deze onbezonnenheid gedaan? Het, beste en heiligate,. hetwelk wij hebben, aangetast,.om er ons, konde het mogelijk zijn, van te berooven, zonder ong iets weder te geven. Ja, hij heeft zich door dit werk zelfs beneden een’ waarheidlievenden Jood gesteld, daar, tertwijl Sanvapor, een Parijsch Israéliet, onlangs in zijn werk, Jesus Christ et sa doctrine, de geschiedkundige waarheid der Evan- gelién nadrukkelijk handhaaft, Srrsuss, die onder Christenen is opgevoed, lidma At der Kerk en Doctor in de Theologie is, door Hergelschüsse -wissgeerte bedwelnd, die wärme eine grenzelnösze willekeurigheid aantast.” Ten der de sprekt de Heer Bor van denkende en waarheidlievende mannen, die hem. tot de vertaling van dit werk hebben aangezet, zonder die mannen by name kenbaar te maken. Er zijn ook denkende en waarheidlievende mannen, die zich niet schamen met hunnen naam voor den dag te komen, en het werk van Sirravss voor een misgeboorte van onze eeuw houden, het welk de eener vertaling geheel onwaardig is, en alleen moet gekend worden door de Godgeleerden, gelijk de Geneesheer krankzinnigen moet kennen, om te weten, waar hunne kwaal zetelt, ten einde die te kunnen weg nemen. Zoo wijst (om nu te zwijgen van vele andere,) b.v., de Heer Buscu Keiser, in eene recensie van Syrrauss, in het Tuydschrift: Waarheid in Liefde, 1837 11, op het overtuigendst aan, dat, zoo men die geheel onwetenschappelijke en willekeurige wijze van verdächtigen of liever verdraaljen Volgt, welke Srrauss bezigt, aan alle geschiedenen den bodem wordt ingeslagen, en men op zyne. gronden zou kunnen beweren, dat de geheele Belgische revolutie van 1830 eene mythe of sprookje is, ontsproten uit de Fransche omwenteling, met. welke zij in hoofdtrekken en bijzonderheden. z00 vele overeenkomst heeft. Terwijl andere Duitsche Recensenten, aldaar blz. 382 aangehaard, op de gronden van Sirrauss hebben beweerd, dat er geen LuTHER, geen Napovron, ja ook geen Sirrauss zelf ooit heeft bestan! « Om. deze redenen, die ik nog: met meer anderen zou kurneu vermeerderen, acht ik mij verpligt, alle deakende en waar-heidlievende menschen, die Sirrauss nog niet kennen, te waar-schuwen, izich door geene aanprijzing het geld, dat zij beter kunnen gebruiken, te laten ontfutselen, en den tijd, dien zij nuttiger kunnen besteden, met het bestuderen van deze onrijpe en wrange vrucht eener ontstelde Wijsbegeerte te laten ontrooven, en tevens den Heer Bour openlijk te verzoeken, dat hij zijn plan weder intrekke en zijne pers niet onteere door zulk en misvormd voortbrengsel der Duitsche letterkunde op onzen boden over te planten. « Ik vertrouw, dat niemand, die zelf waarlijk liberalis is, mij wegens dezen stap van illiberaliteit zal beschuldigen; voorheen werden zulke boeken verboden, Nu wij echter het geluk hebben, eene vri Je drukpers te bhezitten, is er geen ander mid-del. over, om zoutelooze en schadelijke boeken als zoodanig kenbaar te maken, dan de publicité. Zouden wij niet, zoo ons openlijk een werk werd aanbevolen, als handleiding, om gezond en lang te leven, terwijl het inderdaad niet dan verderfelijke raadgevingen van eenen marktschreeuwer inhield, van eenen onzer geneeskundigen mogen verwachten, dat hij even openlijk, als die aanbeveling plaats had, haar tegensprak? En zoo mogen wij dan ook aan Srrauss szijne denkwijze, en anan zijne naamlooze vrienden in ons Jand Srravuss gunner, maar het toch aan het publiek zeggen, dat het zich door den hoogen toon, waarmede men hem aanbeveelt, niet late verblinden, om hem voor meer te houden, dan hij is — een zeer onbezonnen geleerde, die, het geen hij voor drie jaren stout beweerde, fu reeds voor een goed deel weder moet intrekken, en zich toch niet geschaamd heeft, zulke onbekookte meeningen ter ondermijning van het heiligste, hetwelk er best Aat, van onze Godsdienst, ter perse te geven, Ten slotte moet ik nog opmerken, dat ik, hetzij de ver- taling doorga, hetzij niet mij_nooit weder in dit blad over Svrauss zal uitlaten, Hier is de plaats niet, om een Godge- leerd onderzoek aan te vangen. De Boekhandelau Bout schijnt dus ondanks alle waarschuwingen, met zijn de daze en schadelijke onderneming te willen voortgaan. Tot hoe vele gewigtige overwegingen geeft het een en ander aanleiding! Als er in de Catholijke Kerk een man als Strauss opstond, zou hij dadelijk, als hij bij zulke ergerlijke en ongerijmde gevoelens volhardde, gesuspendeerd, van alle, bedieningen onzet en het onderwijzen hem verboden worden: hij zou, als hij echter daarin voortgig, ophouden Catholijk te wezen, en de Catholijken zouden hem naar de les van den H. Pauus als een ketterschen mensch vlugten en zijn boek met afschuw uit de hand werpen, — Maar in het Protestantismus, hetwelk geenerlei levend kerkelijk gezag erkent, hetwelk enkel aan den bijbel, die op duizen-derlei wijze verstaan en uitgelegd wordt, een godde-lijk en onfeilbuar gezag toekent, kan het voordragen en verspreiden van dusdanige grove ketterijen niet belet. worden, het kan'die niet Uit zijnen schönes waren; de heer Strauss is en blijft even goed Protestant als te voren, en zou zelfs openlijk als Aeollekraar der godgeleerdheid, zijne ketterijen blijven verspreiden, als de bevolking der landgemeenten van het Kanton Zurich er zich niet tegen verzet haben. In het Protestantismus is geenerlei gezag aanwezigt welk uitspraak doen kan tusschen waarheid en dwa-ling: alles is onzeker, individueel en willekeurig. — » Voorheen, zegt Prof. Horstene pe Groot werden. Zulke boeken verboden. Nu wij echter het geluk heben, eene vrije drukpers te bezitten, is er geen bevolen, als handleiding, omgezonden lang te leven, terwij het inderdaad niet dan verderfelihe rädge vingen van eenen marktschreeuwer inhield, van een’ onzer Geneeskundigen mogen verwachsen, dat hy even openlyk, als die aanbeveling plaats had, haar tegensprak? En zoo mogen wi dan ook aan Strauss zijne denkwijze, en aan zijne naamlooze vrienden in ons land Srrauss gunnen, maar het toch aan het publiek zeggen, dat het zich door den hoogen toon, waarmede men hem aanbeveelt, niet late verblinden, om hem voor meer te houden, dan hy is — een zeer onbezonnen Geleerde..... — Ja, dat mag men; maar dit is ook alles, wat men doen kan, en het blijft, in allen gevalle enkel » zeggen,” tegen w@werweveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveve Ar protestant tegen protestanten den menkan en mag in het Protestantismus niets anders, dan an iedereen de keuze laten, wien hij gelöven will, den marktschreiwe of den geneesheer, den eenen hoogleeraar of den anderen: erisniemand, die de onzekerheid wegnemen, en metdentoon des gezags zeggen kan: dit is de waarheid, de eenige waarheid, buiten welke alles dwaling is. Ewwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwev Jine gemeinte voort om elken zondag de Hoogmis voor onze weldeners op te dragen, en u, mijn Heer! in de eerste plaats Zietdaar, Catholijke landgenoten! den onteerenden ergerlijken verkoop van een onzer Godshuizen, door uwe liefdadigheid, reeds geschorscht! De liefde zal haar werk voltooijen: wij zouden beleedigen, als wij woorden bezigden, om bij de liefdadigheid der Ne- derlandsche Catholijken, tot het helpen der gemeente van Qud-Beveriand aan te dringen; maar niemand zal het ons ten kwaden duiden, dat wij in haren toestand verzoeken, de nog noodige bijdragen, onverwijld te zenden. Hoe spediger die zaak worde afgedaan, des te grooter eer voor het Catholicismus! VERVOLG DER BIUDRAGEN VOOR OUD-BEJERLAND. Montant in ons vorig nummer vermeld.. « « « f 517,40 Door den Eerw. Heer HORFNAGELS, ontvangen. Eene banknoot groot f 100 met de spreuk: Domine dilexi decorum domus tue locum habitationis glo- Tat LG wxal. bic &- eles oe e+ « » » 100,00  NEDERLANDSCHE STEMMEN. OVER GODSDIENST=, STAAT=, GESCHIED- EN LETTERKUNDE. Als JESUS dit getegd had, hebbende de oogen ten Hemel opgeheven, seide Hy:. Heilige Vader bewahren hen, die Gy my gegeben hebt, in uwen naam; opdat sy één syn gelyk wy. eooeee woord in my gelooven sullen : opdat dat zy ook in ons mogen een syn, En tk bid niet alleen voor hen, maar ook voor degenen, die door hun yallen édén zijn, gelyk Ga, Vader, in my en ik in U: opdat de wereld geloove, dat Gij my gezonden hebt. En tk heb hun de heerlykheid gegeven, die Gy my gegeven hebt: opdat xy rouden één zyn, gelykwy ook dén xin. Ik in hen en Gy in my, opdat sy volkomenlyk één zijn: en dat de wereld geven aan het Postkantoor te Grave; geene andere dan gefrankeerde Stukken en Brieven tullen door de Redactie worden aangenomen. — Aankondigingen worden tegen betaling van 15 Centen den Regel geplaatst. Voor Belgi kan men abonneren aan het Postkantoor te Antwerpen. EEN BLIK OF BELGIE, W willen in onze beschouwing van den toestand der Evropische Staten, in de tweede plaats een blik op Belgié werpen: 1.° Omdat wij, die eenmaal een en hetzelfde Koningrijk met Belgié uitmaakten, op nieuw in dagelijks verkeer met Belgié zullen komen, ten gevolge van het jongst gesloten tractaat; 2.° om- dat de geschiedenis van Belgié, gedurende deszelfs negenjarige scheiding van Noord-Nederland, op nieuw gewigtige lessen bevat; 3.° omdat Belgié het eenige Land van Kuropa is, alwaar volkomen vrijheid van Godsdienst en onderwijs, die allerwege door de Catholijken worden gereclameerd als gouvernementaal principe is aangenomen. De Belgische revolutie van 1830, was een gevolg van de Julij-Revolutie: beider aanleggers beoogden, de invoering van het Republikanische stelsel, ’t welkonder anderen duidelijk gebleken is uit de jongste procedures tegen Bartets en Karz, en de daarbij bekend gewordene correspondentie van Barres, met De Porter. De vrienden van den Zon den berachten Puipre égalité, slaagden er echter in, om den hertog van Orleans tot Koning der Franschen te doen verhefen; deze sloot zich weldra aan Engeland aan; en beiden hadden er belang bij, dat Belgié niet een republik, maac een afzonderlijk Koningrijk werd; en tevens, dat de nieuwe Koning van Belgié, eeniger-mate afhankelijk ware van Hngeland en Frankryk. De politiek gaf dus aan Belgié Leopold van Saxen-Coburg tot Koning, die vroeger aan de vermoedelijk ergename van den Britschen troon gehuwd en, als zoo-danig, bestemd geweest was, om den Engelschen troon te beklimmen, ’t welk door den dood zijner gemalin, die geene kinderen had nagelaten, was verijdeld geworden 3) ;. En dien Engeland als genoegzaam aan deszelfs belanzen verbonden, beschouwde, daar Leopoup ten de broeder der Hertogin van Kent, moeder van Prinses Victoria, die als vermoedelijke erfgename van den Engelschen troon was geworden en alzoo de oom det aanstaande Koningin van Engeland was. De diplomatie sloot vervolgers een huwelijk van Leopoup met dé dochter van Louis PinuirrPe; en op die wijze wérd. Belgié een nieuwe band tusschen Frankryh en Engeland, intusschen de Belgen verstandig genvegippes. Weest, om voor hun land eene constitutie te mali x welke het gouvernement bete maken op de volledige vrijheid van Godsdienst en onderwijs. De Catholijken, waren even vrij, om alle zoodan ge inrigtingen van Godsdienst en onderwijs te maken, als het gouvernement om gouvernementale en onderwijs-etablissementen op te rigten. Daar het Belgische volk bijna 25 jaren, voor des zelfs vereeniging met Noord-Nederland met Frankrijk was vereenigd geweest, was een gedeelte der bevolking vooral de jonge lieden in zedenen principes, geheel verfranscht, waaraan de Fransche taal, die bijna de taal van geheel Belgié geworden was, niet wei- nig had toegebragt; maar het grootste gedeelte der bevolking, die der hoofdstad, Brussel, en der groate handel-en industrie steden, Antwerpen, Gend en Luik uitgezonderd, was innig geheel geheel geheel, en de Geestelijkheid was, op zeer weinige vitzonderingen na, bij uitstek orthodoxen van den Apostolischen Stoel. — Het overige gedeelte, "t.welk zich ten onregte diberaal noemde, maar, grootendeels, ongeloovigen zou kunnen genoemd, worden, bestond meestal uit vrijmetselaars, wier orde door de Catholijke Kerk onherroepelijk veroordeel!d zijnde, bij hare zucht om zich uit te brei- den, eenen g educhten tegenstand in de Catholijke Bis- schoppen vord, die in een gemeenschappelijk mande- ment de Catholijken waarschuwden tegen het deelne- men aan de broederschap der vrijmetselaars, die zulks als onverdraagzaamheid uitkreten, en in de dagbladen hunner partij, zich met vernieuwde hevigheid, tegen de Catholijke Geestelijkheid uitlieten. In dien staat van zaken had het aanemen van het vierentwintig. Artikel-tractaat door dén Koning der Ne-derlanden plaats, En nu vorderde ook de Londensche Conferentie, dat Beigesche het tractaat zou aanemen, waarbij een gedeelte van Limburg en Luxemburg, die— deel aan de revolutie hadden genomen, en volgens de Belgiesche grondwet, tot het Belgiesch Koningrijk behooren, aan Holland werden afgestaan. Het Fransche ministerie Mone, ’t welk meer de belangen der dynastie van Louis Puiviepe, dan den roem en de belangen van Frankryk in het oog hield, zoo als ook de vroegere ministerien gedaan hadden, werd genoodzaakt om af te treden; maar zond, in het oogenblik van deszelfs val, bevel aan den Fransche bevolking en des legers. Koning Leoroxn, die in zijn longste troonrede en vooral in zijn antwoord op het adres der volks-vertegenwoordigers, eene taal had gevoerd, w. Elke scheen aan te duiden, dat hij in den afstand van een gedeelte des größten niet bewilligen zou, was nun aan ziel zelver overgelaten. Ware hij een man geweest als Napoteon, dan zou hij gewisselijk niet geaarseld heben om de aanneming te weigeren: want hij kon zeer goed begrijpen, dat hoewel de Fransche en Engelscbe diplomatie, het tractaat ondertee-kend “hadden, en bij hem op het aannemen aandron-gen, beide mogendhen ondanks hare vrees voor oorlog, hem zouden hebben moeten ondersteunen, en dat het Fransche leger brandde van verlangen, om zich over de vernedering, door de verbonden mogendheden, Frankgjk aangedaan, te wreeken. Geheel Kuropa had de oogen op hem gevestigd: van hem hing druk, die niet verminderde, toen het Journal. Auf der vier en twitig artikelen te sluiten. De diplomatie begreep zeer goed, dat in die oogenblikken van het voor of tegen der Belgische vertegenwoordig de oorlog of de vrede van geheel Europa afhing en liet alzoo niets onbeproefd, om dat aanne-men te bewerken. Belgié had zich bij het status quo bij uitstek wel bevonden: maar na ontstond er op een hetzij dan wezenlijke, hetzij gewaande crisis; de Belgische bank schorste hare betalingen; de groote industrieel CoqueneLL, de zijne.,. De vermeerdering van het leger vorderde groote uitgaven: handel en industrie, waren in rep en roer, over den neteligen toestand, waarin zij verkeerden en riepen, dat het behoud des lands van den vrede afhing. De hooge Geestelijkheid, althans een gedeelte derzelve, was van dat gevoelen; terwijl de mindere Geestelijkheid en de bevolking, voor zoo ver die geen belang bij handel en industrie had, grootendeels van een ander gevoelen warep; een der Bisschoppen verbood aan zijne Geestelijkhetd, alle medewerking en bevordering van twee oppositie-bladen, die beiden bekend waren als bl Aden, die altoos de Catholijke principes, en de vrijheid der Kerk hadden verdedigt; de redactien dier bladen, lieten zich over dat verbod vrij sterk uit, en het maakte op de Geestelijkheid dier diocesen, en op de Catholijke bevolking, eenen zeer ongunstigen in- “Histo.” Rigue et Litteraire van Luik, en le Courier de la Meuse, insgelijk te Luik uitgegeven wordende, de partij de aanneming ondersteunden, en de redacteurs van het Journal des Flandres en den Vaderlander, in het ongelijk stelden, en Le Courier de la Meuse zich zelfs vrij hevig, tegen het Fransche blad Z’Univers uitliet. — De partij van den vrede (1) zegepraalde, met eene kleine meerderheid, nadat twee ministers hunne demissie hadden genomen. — En wat is nu daarvan het gevolg? Dat het Luiksche tijdschrife en dagblad veel van hun crediet verloren hebben; dat eenige hooge Geestelijken hunne achting veel hebben verminderd; dat de Catholijken in twee partijen zijn verdeeld geworden; die der afhangelingen van het gouvernemant en die der opositie; en dat men aan de vrijmetselaars de wapens heeft in de hand gegeven, om het Catholicismus te bestrijden en de schuld van de verbrokkeling des lands, zoo als men hi noemt, aan de Geestelijkheid te geven; dat de oj sitie tegen het gouvernement veel sterker gew is en eindelijk, dat koning Leopold zelf, der algemeinen bemüht was, veel van zijnen popularit verloren heeft. Die vitslag, of lever dat gevolg van den uitslag dier gewigtige zaak, bevat groote lessen, niet alleen voor de gouvernementen, maar ook voor de Geestelijk. “th, ; Yo seg nnn « » 2M eee $ (1) Waaraan men in Belgié den naam van Cotterie geett, ; oF . 7% + eo. Held; en het bewijst, dat zuwel als het van het hoogste belang is, dat de gouvernementen zich niet met de zaken der Kerk bemoeijen, het ook omgekeerd van groot gewigt is, dat de Geestelijkheid en vooral de Bisschoppen zich niet met de zaken van staat of politik inlaten. Als zij, hoedanig ook hunne personee-le politik gevoelens zijn mogen, zich, in hunne kerkelijke hoedanigheid, zorgvuldig onthouden van alles wat aanleiding zou kunnen geven tot het vermoeden, dat zij deze of die politik partg, trachten te doen zegepralen, zal men de Gedsdienst nooit met de politik kunnen verwarren; en de rpolitik gevoelens gullen eene personeele zaak blijven. Had men dit in Belgié in het oog gehouden, dan had men wel die Catholicik, welke afhankelijk van het gouvernement waren, of belang hadden bij handel en industrie kunnen beschaldigen, datzsj de belangen des lands aan hun eigenbelang opofferden; maar het Catholicismus, als zoodanig, ware geheel vreemd aan de zaak geble- ven. En dit is bet juist, wat het Fransche episco- paat tegenwoordig zoo bij uitstek geacht en bemind bij de Catholijke bevolkingen maakt. Het bewijst ver- der, dat zelfs een populair gouvernement dat zijn doel tracht te bereiken, door den invloed der hooge Geestelijkheid dat doel nietalleen mist, maar zijne eigene popularitéen en de achting der hooge Geestelijkheid in de waagschaal stelt; het bewijst eindelijk, dat de Catholijke bevolkingen, boven alles de volstrekte onafhankelijkheid der Geestelijkbeid verlangen, en, uit dien hoofde, alle bemoeijingen der hoo- ge Geestelijkheid, om de politieke inzigten der gouvernementen te begunstigen, met een wantrouwend oog en met weerzin besckouwen; wij! zij daarbij immer concessien veronderstellen: of duchten, die gevaarlijk kunnen worden voor de vrijheid der Kerk. Wat. heben wij dan ook reeds in Belgie zien ge- beuren? De vrijmetselaars, of zoogenaamde liberalen, schrijven de afsetting van hunnen grootmeester, den baron pe Srassarn aan den invloed der Catholijke geestelijkheid toe, en geven, ingewikkeld, aan de Catholijke partij de schuld van den afstand van Limburg en Luxemburg, welke zoo strijdig is met de sympathie van het grootste gedeelte der Belgische be- volking; en trachten deze daardoor zoo al niet voor hun genootschap te winnen, ten minste minder afkee- rig van hetzelve te maken en de waarschuwingen der Bisschoppen, tegen het deelnemen aan hetzelve te verzwakken. Zoo heeft een adres aan koning Leopoitp, door vele aanhangers der vrijmetselaars- partij onder teekend, gevorderd, de wegzend van het tegenwoor- dige ministerie en verzocht, dat hetzelve vervangen worde door een LIBERAL en ANTI-CATHOLIJK habi- net. Intusschen is de raddraaijer der Belgiesche re- volutie van 1830, de repnbhlikeinsche pe Porter naar Belgie teruggeerd, en zal ongetwijfeld, vooral na de vrijspra ak zijner vrienden Barrets en Kars, niet stilzitten, maar aanhangers voor de republikanischen Partij trachten te winnen; waartoe het gedrag des gous vernements, betrekkelijk den afstand van Limburg en Luxemburg gebouden, waarschijolijk zal medewerken; terwijl men de toestemming der kamers, gedeeltelijk op rekening der geestelijkheid zal blijven stellen; wat hat geval niet zou hebben kunnen zijn, als deze zich met die zaak, als van geheel politieken aard zijnnde, niet ingelaten had. AFHANKELUKHEID DER GRIEKSCH-RUSSISCHE KERK. 