A history of England principally in the seventeenth century
Ranke, Leopold von, 1795-1886
Het schynt my toe dat de saecken in het noorden seer ten beste syn verandert en nu een favorabel ossen vreede te sluyten, daer syn twee difficultieren, dat is dat Vranckr. de Deenen te veel sulle willen favoriseeren en’ aen d’ andre kant het Huys Luxenburg den Har* van Holsteyn wat te stip op syn reght sal willen doen staen, het eerste komt my het swaerste voor, want daer kunnen wy by Vranck. weinigh toe contribueeren, maer het Huys Lunenburg mogen wy wel wat vorscryven. Ick meen dat U. Ed. extraordinaris wel over alle saecken met den Gr. van Briord heeft geraisonneert, seedert is my niets voorgekomen van G. van Tallard. Het is my seer leet dat ick U. Ed. moet seggen dat de saecken in Paris van Schotland seer qualyck gaen, dat de menschen aldaer als raesent syn wegens haer Colonie van Darien. Dat men in England niet en sal willen leyden ’t geen my niet weynigh en embarasseert, ende te meer nu chagrineert, dat het myn belet vooi als nog myn vertreck naer Hollandt, daer ick meer naer verlang als oyt ende vrees seeckerlyck seeck te werden indien ick langer hier moet blyven. Ick meen dat U. Ed. seer wel heeft geantwoort aen d’ Franse Arabassadr raeckende de twee pointen van d’ accesie in d’ Groote allantie van d’ successie van Spagne, ende het Noordse werck. Ick ben tenemael van U. Ed. sentiment datter niet verder nodigh is als een simple acte van accessie in allantie sonder een formel tactaet, als het gepractiseert is geworden in d’ allantie gedurende den oorlogh, endende voor soo veel de guarantie aengaet dat is in het tractaet gecomprehendeert en’ is reciproc, daer soude kunnen eenige particuliere caesus syn die men sonde kunnen excisieeren. Het is my seer leet te sien de mesures die Vrankryck wil nemen in 't regard van ’t accomodement in ’t Noorden ’t geen oock naer RANKE, VOL. VI. A a EXTRACTS FROM THE Myn oordeel klaerelyck nu doet sien dat sy hetselve soecken te trainen ende geen afkomste te maecken ten waere volkomentlyck tot satisfactie van Denen. Ick moet U. Ed. bekennen dat werck nu my begint te bekommeren, niet siende hoe het tot een promt ac-comodement te brengen dat soo hoghlyck ons interest is. Ick vrees dat ivy door de wapenen Denem. verder sullen rnoeten pousseeren dat oock al seer dangereus is. — Dieren, 18 Aug. 1700. Heb huyde aen adm. Rooke dien conform ordre gesonden om geen verdere acte van hostelityt te ondernemen, als het geene absolut nooselyek was tot defentie van het ondernomen werck, niet twyfel-ende ofte mogelyek voor de receptie van dese ordres hy de tyding soude hebben ontfangen van een stilstand van wapenen ofte de vreede seifs. Ick heb geen orders aen Almonde gesonden want indien in het ordonneere de groote Hollandsche scheepen op te senden sonder van gelycke d’ Engelse. Soude het soo qualyck in Engelandt werden genomen, dat in het niet soude justificeeren, ende ick hoop dat wy met de naeste post uyt noorden sullen verstaen het sluyten van d’ Vreede ofte ten minste van een stilstand van wapenen ende in sulcken gévalle kunn Ense beyde Esquadres te huys koomen. — Dieren, 12 Sept. 1700. Het sal seer nodigh syn dat men die devoiren aenwendt by de Con. van Sweden en Polen. Waer van U. Ed. mentioneert om tot de Vreede te willen verstaen, sick sal van ’s gelycke doen, het is my leet datick tegenwoordigh niemant in Moravien heb, soo datick aldaer niets kan doen, maer heb aen Stanope gelast om uyt mynen naem aen den Ambr van den Czar in den Hagh ernstig te spreecken en de dehorteeren van den oorlogh. Ick heb het tractaet tuschen Vranckryck en Poortugael gelesen, maer soude my daer in niet kunnen inlaeten als met eene generale admissie volgens de concepten van accessie en’ acceptatie en als U. Ed. voorslaet dat den staet soude do En. Ick voorsie dat als U. Ed. dit uyt meinen naem aen d’Franse Ambassa sal seggen, seer ’t onvreede en geombrageert sullen syn, maer ick rneen dat ick de reede tenemael aen myn Zyde heb, ende het fatsoen en leyt oock niet dat men soo soude werden vervangen, het is waer dat indien den staet en ick in dit tractaet niet en komme dat hetselve vervalt als het me leyt; daerom kunnen eenigh expediente gevonden werden om het selve te accomodeeren ick sal tamelyck faciei syn mits dat het cederen van die twee steeden wert uyt gelaten. Aerts Hartogh, want het by veele seer vremt soude voorkommen om een successie te guarandeeren sonder te weeten wie. Ick heb myn gedaghten seer laeten gaen op die verwisseling van Napels en Sicilien tegen Savoyen en Piemont en begin daer meer sin in te hebben als ick in het eerste hadt. Het is my seer leet te vernemen het groot danger van leven van Con. van Spagne, ick moet nogh al hoopen, dat hy voor ditmael nogh sal echapperen, maer men kan niet vreemt vinden dat Vranckryck haer precautien tydelyck wil nemen. U. Ed. kan de Franse Ambassadeur uyt myn naem verseeckeren dat ick stipt by het tractaet sal blyven, hopende dat haer Con. van gelycke sal doen, en gaerne met haer concerteeren de middelen van executie in cas van dat droevigh ongeval. De devoiren die sy te Weenen willen doen aprobere ick tenemael, ’t geen oock van onse kant dient gesecondeert, ende sal het seer dienstigh syn dat G. Goes op ons verseck een expresse aen syn Hof depecheert. Van het scryven van Schonenberg dat U. Ed. de franse Ambassadeur uyt de naem van de Staet en my will presseeren van te verklaeren aen Spagne, niet te sullen accepteren d’ offres van de Monarchie voor en frans Prins, ok vrees dat Vranckryck daertoe beswaerlyck sal komen, ende evenwel is het conform het tractaet, ende wy souden andersints light de dupe syn. Hamptoncourt, 12 Novemb. 1700. Ick heb desen avont onfangen de droevighe tyding van het over-leyden van den Co. van Spagne, den eersten deser, door een Expressen van Mr. Manchester van J. van Fontainebleau, neffens een brief van Schonenberg van eersten dezer gescreeven weynigh euren naer den doot van Con. van Spagne, die in faveur van een soon van den Dauphin soude hebben getesteert en de Cardinael Protecareto Regent aengestellt van de geheele Monarchie tot dat het testament soude syn geopent, U. Ed. sal naer myn rekeningh ten naeste by op den selfeten tyt deze droevige tyding hebben ontfangen. Ick kan nu qualyck meer twyfelen ofte den Iveyser sal het tractaet van partage aennemen, de twee maenden die gestipuleert syn om sigh te verklaeren is seer kort, daerom dient geen tyt verlooren te werden om het keyserse Hof te presseeren tot acceptatie. — Ick A a 2 EXTRACTS FROM THE geloof dat Tallard nu weder haest hier sal syn ende my presseeren om te verklaeren wegens d’ Echange van Savoyen en Piemont, tegens Napels en Sicilien. Volgens het scryven uyt Vrankr van myn Ambass. heeft Torcy aen hem gesproocken over dat werck en al veel empressement getoont om doer toe te komen soo dat wy niet sullen hasarderen om niet so schielyck ons te verklaeren, ende ick weet niet ofte het nu wel kan geschieden sonder prealable kennis Se van het Keserse Hof. Hamptoncourt, 8/19 November 1700. Het is seeker indien den Keyser sigh submitteert aen het testament dat wy daertegens niet en kunnen doen, soo dat eer men iets positifs kan resolveeren men moet weeten wat den Keyser sal willen doen, ick oordeel nu dat ick niemandt extraordinaris tegenwoordigh in dit geval voor als nogh aen dat Hof kan senden voor en aleer men weet hoe het werck daer sal werden opgenomen insonder heyt als ick considerere de tegenwoordighe sentimenten van de menschen alhier die mogelyck sullen veranderen, want daer is hier niets seeckers nogh dat lang deurt. — Hamptoncourt, 18/29 November 1700. Eergisteren heb ick te gelyck ontfangen U. Ed. brieven van deri 19 en 23, en huiden die van d’ 26 deser, de laeste schynt my wat beter hoop te geven dat de menschen in Hollandt dit groote en onverwaghte voorval wat meer beginnen te aprehendeeren als in het eerste, sick wenste dat ick U. Ed. het selfde oock hier konte scryven, maer tot myn groot ledtwesen moet seggen dat de menschen even stupied blyven. Op een brief van Haer H. M. heb ick best geordert van in gene- rale termen 't antwoorden dat men eerst moet weeten hoe het by den Keyser een men eenigh positive resolutie konte nemen ende seeckerlyck dit is oock myn sentiment, maer ick en kan niet begrypen het discours dat den G. Goes aen U. Ed. heeft gevoert, als of Engeland en Holland het werden most beginnen en dat den Keyser daer in soude konomen, want het is evident dat wy geen reght heben om yets tegen Spagne ’t ondernemen, maer dat den Keyser syn pretensie willende maintineren wy hem dan soude kunnen assisteren. Godt weet of ick het Parlement alhier daertoe sail kunnen induceeren, hoe nootsaecke-ick het ock soude oordeelen, maer dat wy yets soude beginnen moet men niet dencken, ick distinguere het affront dat Vranckr. Aen ons heeft gedogen van het tractaet aftegaen sonder ons consent, ende het geen de successie van Spagne rassen daer in kunnen wy niet werden geconsidereert als partie, als in cas van den Keyser ’t CORRESPONDENCE OF WILLIAM III. 1700. 357 assisteren indien hy syn reght wil doen valideren, ende ick ben volkommen gepersuadeert door U. Ed. raisonnementen dat het beter is voor on dat den Keyser pretendeert de geheele successie, als nu in het tractaet van partage in te treeden, maer ick twyfele ofte men soude kunnen sustineeren, dat de groote alliantie nogh subsisteert, waer door wy verbonden waeren den Keyser in syn reght tot de successie van Spagne ’t assisteren, naerdien het tractaet van partage seedert is gewaen en dien volgende die allantie te hebben. Gederegeret, soo dat men in sulken geval vrees ick genecessiteert soude moeten syn, om eene nieuwe allantie te maecken. Het is my seer leet te verstaen dat den G. Goes aen U. Ed. heeft geseyt dat de trouppes van den Keyser in geen staet soude syn als in het voorjaer naer Italien te marcheren want dan vrees ick dat het laet sal syn, want seeckerlyck Vrankr. sal sulcke mesures midderweyl nemen dat het seer difficiel sal som sigh meester van het milanees te maeken, indien by het keyserlyck hof tegenwoordigh volgens haer ordinarisse gewonte met longeurs wert geprocedeert, sal ons in de uyterste vergelegentheyt brengen want voer en aleer wy de resolutie van dat Hof weeten en kunnen wy geen mesures nemen; in middels sullen wy soo by de Franse als Spaense werden gepresseert om ons te verklaeren. Met de laeste hebben  den Ceurvorst om de spaense Nederlanden in Leen te houden vrees ick niet sal aengaen, maer konte hy het goevernement voor syn leven krygen het waer een goede saeck. U. Ed. Sweet dat volgens het testament de conninginne de keus heeft, van vier gouvernementen van Napels, Sicilen, Milaen ende Spaense Nederlanden, men soude door Schonenberg dienen onder de handt te doen arbeyden dat de conninginne de laeste niet en koos, want deen soude de Ceur vorst van Beyeren niet alleen gefrusteert syn, maer ick oordeel gans niet voor ons interest dat sy daer komt, ende daerom vrees ick dat Vrankr. haer daertoe sal traghten te persuadeeren, vooral moeten traghten te behouden in de Spaense Nederlanden te trouppes van den Staet en daer in lean de Ceurvorst wat in doen en U. Ed. moet dat vooral aen dese Richard Sterck impreecken als ick alhier aen Meyer heb gedaen en nogh doen sal. — Het is wat vroegh dat Bri Ord Al begint hooghe tael te voeren ick vrees dat het daer niet by sal lyven, volgens het scryven uyt Vrankr. en sal Tallard niet hier komen een dat ick my sal hebben verldaert; ick geloof dat den Heer van Heemskirk op syn aenbrengen een sleght bescheyt sal ontfangen. — Ick blyve  door d’allantie met den Keyser en suster synde van den C. van Pals men aen die kant geen meer securitet soude kunnen vinden, waeromtrent ick gaerne U. Ed. gedaghten met den eersten soude willen weeten, om mesures daer naer te nemen. Indien in desen tyt, eer wy ons hebben verklaert, de späense ofte fransen ordres aen den Ceurvorst van Beyeren sonden om de trouppes van Staet uyt de Garnisoenen te doen vertrecken, dat hy het niet soude doen, maer ons de beloofde tyt geven van twee maenden om daerop ons te verklaeren, maer hy sal seeckerlyck geen meer trouppes van den staet, nu in Garnisoen admitteeren, ende ick soude meinen, dat het niet dienstigh soude syn om tegenwoordigh. Meer trouppes derwaerts te senden, voor en aleer men genoodsaeckt is tot een rupture te koomen, om aen Vrankr. dat pretext wegh te nemen, om te beginnen. Ick moet U. Ed. rond uyt verklaeren, dat ick van opinie ben, dat ich onmogelyck is, van met dat volck die den Staet tegenwoordigh in dienst heeft, de Spaense Nederlanden te kunnen diffendeeren tegens Vranckryck in weerwil van de Spaense, maer de Spaense alleen en syn niet maghtigh om de trouppes die wy daer nu hebben, met gewelt te doen vertrecken, maer indien sy dan in syn krygen sullen van de behondenis, se van de Spaense Nederlanden, die ons het tractaet van partage hadde doen aengaen, ingevalle Schonenberg sulcke conventie konte sluyten met de teegenwoordigh Regenten van Spagne, voor de komste van den Hartogh van Anjou, konten wy seeckerder mesures nemen ofte hem ’t erkennen Coninck ofte niet, in alle g evallen en kan ick geen quaet sien dat Schonenberg dit tenteert, men sal daeruyt altoos kunnen vernen wat gedaghten de Spaense Ministers hebben, want so lang als wy den Hartogh van Anjou niet hebben erkent so bennen wy tot niets geengageert. — Ick soude U. Ed. wel voorslaen Quiros hierover te spreecken, maer ick vrees dat hy alte goet Frans is, U. Ed. sal daer best kunnen van oordeelen. — Wat de constitute en sentimenten alhier aengaet en kan ick U. Ed. Niet veel meer seggen als ick in myn voorgaende heb gedaen, hoe advers men hier oock voor den oorlogh is, soo heb ick reden te gelooven dat men de Spaense Nederlanden niet en soude willen abbandoneren, maer ofte men tydeling de noodighe voorsinige sal doen tot derselfe assistentie, daer leyt de groote difficulteyt waeromtrent ick onophoudelyck sal arbeyden om de menschen hetselve te begrypen. — Ick meen dat ick U. Ed. brief volkomen heb beantwoort, de brieven uyt Hollandt van voorlede vrydagh en syn nogh niet aengekomen, sick heb uyt Franckr. ontfangen copie van het antwoort dat Forey aen Heemskerk heeft gegeven, het is een lang raisonnement, dat seer light was te refuteeren, maer ick vrees dat het nogh al veel luyde sal verblind. En met dat soete woort van vreede. Ick blyve onveranderlyck U. Ed. goede Vriendt. Ick beken dat nicht en kann gelötet, den de Coningin gecontribuert heeft tot het mächtig van het testament nochte ook in de Franse interessen sondem gegangen werden, wenn wenn voor dese gedurende het leven van den Ceur-Prins van Beyeren seer geanimeert is gewust tegens het keysers Plot, maar dat is sedert verandert. Wat den Ceurvorst van Beyeren aengaet en twyfele ick tegenwoordigh niet  ofte den Staet en ick seer sullen werden gepiesseert om ons te verklaeren op d’ erkenntenisse van den Hart, van Anjou ende het sal al seer difficiel syn om dat werck lang uyttestellen, maer als wy souden resolveeren om hem ’t erkennen en sien ick oock niet, op wat manier ofte pretent wy den Keyser soude kunnen assisteeren indien wy het raetsaem oordeelde, soo dat naer myn opinie men erst positief moet gedetermineert syn, ofte men den Keyser wil ofte kan assisteeren voor en aleer men wegens dat important point kan resolveeren. Ick gelöt dat de menschen alhier eer te brengen souden syn om den Iveyser te assisteeren ingevolge van d’ groote Alliantie, als een nieuwe engagement ofte tract Aet te maecken, maer generaelyck alle de menschen sien daer seer swaer tegens aen, dat wy een oorlogh soude beginnen, considererende in wat sleghte staet wy daertoe tegenwoor-digh syn, soo dat ick U. Ed. niet moet ontveynzen dat ick qualyck kan geloven dat ick het Parlement soude kunnen brengen om my genoeghsaem te subsidieeren om den Keyser by te springen ende sonder het welcke U. Ed. weet dat ick niets van effect kan doen. Ick vrees ock dat den staet beswärken daer toe soude kunnen resolveeren waertoe alle d’ artifitien van de Franse en Spaense Ministers, daer U. Ed. mentie van maeckt veel quaets sullen contribueeren, als ook hier, want die protestatie van genegentheyt tot maintien van den Vreede verblinde de menschen soodanigh dat het onbegrypelyck is, wy syn seeckerlyck gebraght in d’ uyterste quaet parket, den goede Godt wil ons daer uythelpen, want menschelyck weyse sien ick niet als ruien voor ooghen. — Hamptoncourt, 3/14 Decemb. 1700. Ick wert van alle Menschen hier seer gepresseert om den Con. van Spagne ’t erkennen, hebbende geen questie met deselve noghte de natie, ende ick en sie niet dat ick het veel langer sal kunnen uytstellen, want de vrees die hier is, om met Spagne in oorlogh te koomen is onbegrypelyck sustineerende generalyck alle menschen dat die commerce van Engelandt dan geruineert is, soo dat men daertoe niet en moet koomen, ten waere men wert geattaqueert. — Ick heb U. Ed. gescreven myne gedaghten om in Spagne onder de handt te doen arbeyden om sigh met de natie te verbinden, en speci-alyek omtrent de securiteyt van d’ Spaense Nederlanden. Ick en twyfel niet of U. Ed. sal daer over aen Schonenberg hebben gescrven, ende om dat ick tegenwoord High tot Madrid geen Engelse Minister en heb. Waerover de menschen alhier seer ’t onvrede syn, ben geresolveert om yemand sonder caracter in alle spoet daerwaerts te senden ende sal U. Ed. copie senden van syn instructie. CORRESPONDENCE OF WILLIAM III. 1700. 361 Ick verwaght nu alle daghen den G. van Tallard, die niy aparenteck een brief van syn Con. sal medebrengen van gelycken houdals die van den Staet, ’t geen my oock al seer sal embarasseren hoe te beantwoorden, want ofschoon ick resolveerde den Hartg. van Anjou als Con. van Spagne ’t erkennen en met die natie is het doenlyck, in een vertrouwde correspondents te leven, soo kan ick evenwel met Vranckr. op die voet niet syn, want het affront dat ick heb ontfangen is ’t ecl Atant om gevierdt te werden, U. Ed. weet dat wy geen reeden van klagen hebben tot nogh toe van den Hart, van Anjou, soo dat het eenen ofte met den andre. — De groote swarigheyt is hoe den Iveyser te contenteeren, als wy den Co van Spagne erkennen, daer syn reeden genoegh uyttevinden om onse proceduren te justificeeren, maer het geen by my het swaerste moet wegen is, datick genoegh verseeckert ben, dat het Parlement my niet een duyt soude geven, om tegenwoordigh den Keyser te assfsteren tot maintien van syn reght ende naer alle aparentie een addres maecken, om den Hartogh van Anjou tot C° van Spagne te erkennen, van wat consequentie dat soude syn, kan U. Ed. Odelelen. — Hampson 17 Decemb. 1700. Ick heb U. Ed. in myne laeste gescreven de sentimenten alhier m 't reguard van d' Coning van Spagne t' erkennen, en daerby komende de resolutie van Amsterdam ende verder penchant in den Staat, vieesick dat men het niet veel langer sal kunnen differeren. — Ick blyve nogh geresolveert om ymant naer Spagne te senden m secretesse en sonder caracter en sal met de naeste post U. Ed. copie van d instructie toesenden, naerdien het tegenwoordigh my voorkomt datter geen aparentie in de werelt is, datick het Parlement alhier sal kunnen persuadeeren om my te subsidieeren, om directelyck het reght van den Keyser te helpen mainteneren en dat het my klaer toeschynt, dat de voornaemste leeden in den Staat van die sentimenten sullen syn. Ofte het niet best is daar yets aen G. Goes van te doen blycken en traghten te persuaderen om met den Keyser onder de handt mesures en engagementen te nemen tegens Vrankr. sonder Spagne daerin te noemen als in cas sy de Spaense Nederlanden aen Vrankr. Ick hoop, dat tot concervatie van d’ Spaense Nederlanden men hier nogh yets sal willen doen, maer verder niet, ten waere men ons den oorlogh aendeden, maer om deselve door precautie te beginnen en sullen de menschen niet toegebraght werden, märkt tegens EXTRACTS FROM THE Spagne, daer men pretendeert het hete welvaren van commertie van dit ryck aen dependeert. — Men soude op deselve voet moeten traghten engagementen aen te gaen met de noorderen Croonen, ende met soo veel Duytsche Prineen als men daer in soude kunnen engageren, hoe de Keyser satisfactie te geven is het difficieiste, maer als men aen dat Hof reght wilde considereren d onmogelyckheyt voor ons tegenwoordigh een oorlogh te beginnen, behoorde tot moderate gedaghte te koomen, ende dat het evenw EXTRACTS FROM THE S. El haer interest is, ou met ons verbonden te syn, soo goet als kunnen, behalve dat ick vast stelle dat het onmogelyck is, volgens constitute van de saecken in Europa, dat wy lang buyten oorlogh kunnen blyven, hoe men sigh oock wil flatteeren. Dat de Franse nommen sägter te spruyt naer myn opime uyt, twee oorsaecken, d’ eerste dat sy ons gaerne in slap soude wigen end’ van d’ Keyser separeeren ende dat niet tegenstaende haer gioote maght sy de saecken tot d’ extremity t van den oorlogh niet gaerne tegenwoordigh soude brengen, waeren de menschen alhier en in Hollandt hartiger men soude het werck nogh eenigsints staende houden, maer onse slappigheid werdende bekent, sal alles be-derven. Ick heb U. Ed. in myne laeste gescreven op wat voor een rnanier ic h meende dat U. Ed. met G. Goes konte beginnen te spreecken. — Ick meen dat de Keyser niet qualick. behoorde te nemen dat wy met langer souden kunnen uytstellen om den Coning van Spreane ’t erreennen, want Te denken ofte pretenderend dat wy den oorlogh soude declarers om het reght van den Keyser te maintineren, is in Hollandt en hier onuytwerckelyck ende ick meen dat die erkentenisse met en behoorde te beletten om een nauwe verbintenisse en alhantm met den Keyser en het ryck aentegaen. Het point van Milaan is het delicatste, mdien men daer eenigh expedient op konte vmden, want ick wel kan voorsien, dat in Hollandt en hier daeromtient deselfde difficulteyt soude syn, als om het geheel in oorlogh te geraecken. Als den Envoyd van den Keyser hier sal syn gekoomen sal ick op delicate voet met hem spreecken. Reghte wegh is, maer om niet daeromtrent te voldoen, hebben ick gepasseert eenige periode in dP Instructie, daervan ick U. Ed. copic toesenden de my soo wel niet en gevallen, ick en verwaght niet vee] van dese besendmg, alhoewel bet een habil man is, die verschiedcmael CORRESPONDENCE OF WILLIAM III. 1700. 363 daer is geweest en de tael spreeckt. Ick doe het meest in insighte, om de menschen hier contentement te geven ende dat het my in vervolligh van tyden occasie soude kunnen geven om my daervan tot voordeel van te bedienen. Hamp, 24 Decemb. 1700. Ick heb huyde onfangen U. Ed. brief van den 21. deser, ich had U. Ed. in myne laeste gescreeven om te sullen rekenschap gev van het o-ene soude passeeren in d’ audientie die Tallard’s anderen daeghs van my soude hebben. Ick kan het tegenwoordigh doen seer kort, alsoo deselve my niet een waort heeft geseyt als sympelyck den’ brief van d’ Con. syn meester overgelevert, die in substantie deselfde is, die aen den Staet heeft gescreeven. Ick seyde hem dat ich mogelyck al te veel genegentheyt hadt getoont tot de vreede maei dat ock deselfde genegentheyt continueerde, waerop hy alleen ant woorden dat den Con. syn meester meente hetselve te belooven met het aennemen van het Testament, ende daerop maect ein reventie en d' vertrock waeruyt U. Ed. kan afneemen, dat ick geen informatie hebbe van de securiteyt die Vranck. ons soude willen gevven, daer Lelienroth soo van blasoneert. — Ick beken dat ick met en kan sien waer in die soude kunnen bestaen, nogh minder het Concept van Lelienroth, om met Vrankr. en Spagne een tractaet aentegaen, dat ick belaghelyck oordeel in dese Conjuncture. Ick meen den anderen kant men niet moet tegenwoordigh negligeeren om de menschen te voldoen, van te vernemen ende seifs voorslagen te doen Yranckr. tot onse securityt, maer dat moet by den Staet geschieden en niet by my, het sal bequamer die wegh gaen ende van rneer effect syn en sick sal daer naer, sonder difficulteyt daer in koomen, maer ick meen dat men altyt moet traghten Vranckryck en Paone soo veel te separeren als mogelyck en’ geen conventie samentlyck met haer te maecken, niet dat ick geloof het nu moge- yck 1S om haer te separeren, maer het sonde in tyden en wylen te pas 'omen ende het soude eene verkeerde politique voor ons syn om te contribueeren ofte occasie te geven van een gemeene verbmt In deselfde tyt dat ick U. Ed. scryf, van eenigh securiteit van Vranckryck t eyschen, moet ick bekennen dat ick niet en weet, waer m se ve kan bestaen, wat belofte by monde ofte by gescrift, acht ick soo veel als windt, d’ eenighste securityt die ick kan bedencken is, van de spaense beloofte en Concent te hebben dat den Staet haer trouppes in de Spaense Nederlanden hout en die magh vermeerderen, neffens Engelandt als d’ occasie ofte noot sal vereyschen. — Indien ranckr. hier in moet concerteeren weet ick niet, naer dien het haer direct met en raeckt, maer ick geloof wel dat Spagne het tegen-woordigh met en sal doen sender haer bewillinge ende daerom was het indifferent ofte U. Ed. daer van sprack aen Quiros en oock aen naid, voor my, ick sie met hoe het te concilieren is om tegen-woorchgh den Keyser in eenigh tractaet ofte consentie te comprendeeren met Spagne ofte Vranckryck, maer d’ engagement die wy met den Keyser en het Ryck soude aengaen moeten apart syn, endlick ben tenemael van U. Ed. sentiment, dat indien wy deselve nu met aengaen, dat wy geexponeert syn aen d’uyterste ruin. v wil hoopen dat de Keyser von ons niet en sal begeeren onmogelycke dingen als den G. Goes door ordre aen U. Ed. heeft nu egeert, dat Engeland en Holland! aenstons in gemeenschap van 01 og i sou en treeden, dat  Spaense kunnen heben is, van de trouppes van Staet in spaense garnisienen te laeten maer daer heeft Vranckryck. Sängel al tegen verklaert, ende myn ambass. scryft my gisteren met de post van daer, dat te Regence tot Madrid met een expressen aen d’ Coninck van Vranckryck hadt verschter som de monarchie, en te willen disponeren van alle haere maght als dienstigh soude oordeelen, en dat ordre was gonden aen alle Gouverneurs en Generaels om deselve ’t obedieren en’ orders optevolgen, soo dat naer alle aparentie den Ceurvorst van Bayeren ordres sal ontfangen om de trouppes van den Staet uyt de spaense Garnisoenen te doen vertroecken, ende ick kan niet sien, ho het mogelyck is tegenwoordigh, deselve met g Ewelt aldaer te houden. U. Ed. kan light begrypen hoe dat dit werck my moet bekommeren, sulcken publique demonstrate van dat sigh Spagne tenemael aen Vranckryck overgeeft, moet men hoopen dat hier en in Hollandt de menschen ooghen sullen openen en maer bekommering gevven en vervolgens hartiger maecken. Degs naer het afgaen van myne laetste brief, heb ick ontfangen U. Ed. brief van den 18. dezer, ende gesien de resolutien die haer H. M. hebben genomen. Ick sal met verlangen afwaghten te vernemen wat antwooft deselve van Vranckr. sal ontfangen, onde tot dien tyt toe niets te resolveeren, in 't reguard van’ erkentenisse van’ Con. van Spagne, ende ick ben nogh in twyfel ofte ick yets op dat werck sal termineeren voor het sitten van het Parlement die syn aenvanck sal nemen Donderdagh in drie weecken gelyck U. Ed. weet, maer ick sal U. Ed. daervan van tyt tot tyt kennisse geven. Ick wil hoopen dat de proventien spoedighe en cordate resolutien sullen nemen op den brief van Haer H. M. want seeckerlyck daerin sal meest bestaen de behoudenisse van den Staat hoe de saecken 00k gaen. —. Wegens het Concept van een Generale allantie soude ick meenen vooreerst, dat men die op den voet stelde van’ generale securiteyt van vreede, tegens d’ overmaght van Vranckryck en tegens het geene deselve haer soude willen doen vergrooten ende haer meester maecken van de späense domeinen, ende men soude aen particuliere tractaet tusschen Engeland en den Staet kunnen maecken relatief tot het generaal, maer particulierlyck tot conservatie van’ Spaense Nederlanden ende wat yder daertoe soude contribueeren. — De grootste swaerigheyt in dit geheele werck is, hoe de Keyser te contenteeren en daer in te doen komen, als U. Ed. wel con- si dereert, so lang als de Sy hoop heben om ons ’t engageeren haer reght te maintineeren tot de geheele successie van Spagne, soo is daervan niet te verwaghten; men sal moeten sien wat den tyt sal willen geven. — Ick blyve onveranderlyck U. Ed. goede vriendt. (get.) William R. Kensington, 27 Jan. 1701. Ick wenste dat de trouppes van Prussien haer march wilde verhaesten, want den tyt van ’t jaer schiet seer veer in, en’ het is noodigh, dat het dessyn in Ceulene soo ras doenlick wert geexecuteert, als mede dat selve tegens Wolfenbuttel, want het daer naer impracticabel sal werden. Ick vinde dat Hanover niet en durf betrouwen dat de vyf duysent Prussie tot die executie wierden geemploieert, sick beken soo lang deselve in eedt van den Staet en my niet en syn, dat het voor haer wat hasaideus is, geconsidereert, dat Brandenb. Hof meer genegegentheft heeft voor Wolfenbuttel als voor Hanover, maer om den doortoght toe staen kan geen swarigheyt syn. De Minister van Saxen alhier heeft geen Volmaght om te tracteeren, seifs niet op syne propositien die onaennemieck syn, hy moet scryven, dat seer veel tyt sal neemen gelyck U. Ed. kan oordeelen, ende het is evenwel seer nodigh, dat wy met den eersten weeten ofte wy die tiouppes kunnen hebben ofte niet, om naer anderen te kunnen om sien, ras gelycke in ’t reguard van sende. Ick en twyfele niet ofte U. Ed. sal die negotiatie met Heer Lelienroth hebben geendet, ende dat men vervolgens haest sal sien wat men daervan te verwaghten heeft. De subsidie aen C. van Trier dient te werden gegeven en’ ick sal myn quota daer in betalen. Ick heb al ordre gesonden naer Portuguel om geen occasie te laeten echapeeren, om dat Hof te doen veranderen. Maer hat sal Daer seer op aenkomen, op wat voet den oorlogh wert begont ofte gedeclareert. — CORRESPONDENCE OF WILLIAM III. 1700. 367 Hampt, 28 Jan. 1701. U. Ed. sal uyt myne voorgaende hebben gesien, dat wy concerteren in selve gedaghte van nootsaeckelyckheyt van trouppes van den Staet te augmenteeren ende te traghten Denemk in onse partie te brengen, 't welck ick vrees dat al difficiel sal syn, indien Vranckr. eenigsins goede of adventageuser conditien sal offreren, siende dat de Ministers en Conck seifs daertoe penetreert, het was goet dat den Hartogh van Wittemberg ende Pies geinformeert waren van particulariete van’ negotiatie van Chanelles, maer daer dient sorg gedragen te werden, dat sy niet kunnen mercken door welcke wegh wy het sweeten. U. Ed. kan uyt mynen naern aen van Hucken seggen dat ick gaerne neffens den staet in de negotiatie met Denemarken wil intreden als voor desen. — Wat Sueden aenga et gelötet niet te krygen als door middel van Hartogh van Gottorp, daer te dient gearbeyt te werden endeick sal oock Cresset aen hem senden op een pretext ofte het ander, die seer wel by hem staet. — De menschen beginnen alhier generalyck meer vrees te krygen als voor dese en’ sien het gevaer, en’ coopluyden seifs spreecken van nootsaecklycklyckyt van aen oorlogh tot ons eygen preservatie, maer hoe dit in het parlement sal werden begrepen is onmegelyck nogh te kunnen oordeelen. — Hamptoncourt, den eerste Febr. 1701. U. Ed. sal uyt myne voorgaende hebben gesien dat ick nogh niets had geresolveert in ’t reguard van d’ erkentenisse van Con. van Spagne, ende het geene ick nu voor ontydigh oordeel om dat ick uyt het scryven van myn ambass. in Vranckr. heb vernomen dat Torcy aen hem heeft geseyt, naer dat hadde ontfangen de memorie van Ileemskerk, dat genegen waeren met den Staet in onderhandeling te treeden, soo dat men nootsaeckelyck d’ uytkomste van dese negotiatie sal moeten afwaghten eer men sigh determineert wegens de erkentenisse. Ick heb ordre gesonden aen myn ambass. in Vrankr. om sigh toe voegen in die negotiatie met die van den Staet, ick weet niet ofte het niet nodigh soude syn dat den Staet ymand derwaerts soude, om ge- durende d’ indispositie van Heemskerck ’t ageeren, alhoewel dat ick geloof dat de Franse van intentie syn om de negotiatie in den Hagh te voeren, ’t geen best sal kunnen werden gesien, als sy sullen hebben geantwoort, waer uyt oock men sal kunnen oordeelen op wat voet die negotiatie voort te setten ; het is seecker indien d’ Avaux in Hollandt 36B EXTRACTS FROM THE komt hy aldaer veel quats sal doen en’ syn oude intrigues hervatten met deselve menschen. — Ick heb U. Ed. door den G. van Albemarle toegesonden myne gedaghten wegens de vermeerdering van Trouppes van den Staet, waertoe ick niets verders heb by te doen, ende U. Ed. kan hetselve voorbrengen uyt mynen naem als U. Ed. het tydigh sal oordeelen, ende ingevalle men meer trouppes wil aennemen sal het door over- neming van Regmt van de Princen die voor dese aen den Staet hebben gelevert, als Hanover en Hessen- Cassel en Holsteyn Gottorp waer toe ick geloof dat die vorsten al heel gereet sullen syn. — Ick ben neffens U. Ed. seer bekommert wegens de Regmt van den Staet die in de spaense plaetsen leggen, evenwel en sie ick niet dat men tegenwoordigh daer omtrent yets kan resolveeren eer men den uytslagh van negotiatie siet, want gedurende die tyt en kan ick niet gelooven dat de Franse eenige violentie sullen willen doen, maer so ras die Negotiatie afbreeckt, sal men sigh aenstons moeten determineeren wat partey te kiesen ’t geen seer groote swarigheeden aen alle kanten sal hebben, want om die trouppes daer te laeten syn sy verlooren, ten waere men sigh van eenige plaetsen meester maeckte, ’t welck den oorlogh soude syn begont, ofte dat men die retireert en dan abandon- neeren wy tenemael de Spaense Nederlanden aen de Franse. — U. Ed. kan daer uyt oordeelen tot wat difficile determinatie wy syn gebraght, om uyt dese twee groote quale te kiesen. Ick sal hieromtrent oock gaerne U. Ed. sentimenten weeten. — U. Ed. sal uyt myne laeste hebben gesien de swarigheeden, die ick meen die daer syn, om een positive resolutie daeromtrent te neemen, sick ben nogh van ’selve gedaghten, maer in cas de franse trouppes in de spaense plaetsen senden als uyt d’ advisen van Brussel men reeden heeft, ’t apprehendeeren, soo en kan men niet langer hesiteeren om de trouppes van den Staet te doen retireeren endeick sende tot dien eynde aen U. Ed. door den G. van Albemarle, een ordre aen Heuclom, die wel syn tyt sal moeten nemen om ’selve nogh te vroegh nogh te laet ’t executeeren. Ick ben oock nogh van gevoelen dat de Franse tot geen extremitéyten sullen koomen eer sy sien wat corns de aengebooden negotiatie sal neemen, het geeft my wonder dat in Hollandt nogh geen antwoort is aengekomen ten waere ’t intentie is die door d’ Avaux te doen brengen. — Volgens d’ advisen die ick uyt Vranckryck heb sullen sy begeeren dat den Staet een eysch sal doen, wat securiteyt deselve begeert, ’t geen ick meen dat seer difficiel te doen sal syn, want indien den Keyser daer in wert begrepen, sal Vranckr. daer nae niet willen hooren, ende sonder deselve daerin te begrypen soude wy ons tenemael van ’selve separeeren, dat ruineus soude syn. — Ick moet U. Ed. tot verwondering seggen dat men nu hier begint te spreecken van nootsaeckelyckheyt van een oorlogh meer als ick oyt hadt kunnen geloven, maer hoe het in ’t Parlement sal worden Bei gegen, daher alles aen dependeert kan men nogh in het minste niet van oordeelen. — Ick ben bleyde te vernemen het uytgebraghte advies in Hollandt wegens het heften van Entr. middelen ende de recruteering van militie. Ick vrees neffens U.Ed. dat de Stadt van Amsterdam beswärken daer toe sal koomen, maer de reeden om Vranckryck daer door niet ’t offen-seeren, ofte een pretext te geven om te beginnen, is by my van seer gewight en lightelyck nu te beantwoorden, nu dat Vranckryck seifs soo sterck werft, dat het noyt is gehoort ofte de naebeurighe Princes en potentaten stellen haer oock altyts in staet van defensie, indien het niet met den aldeerste geschiet sal het daernae van weynigh vrught syn. Het is absoluut nodigh aenstons te verbieden het uytvoer van Paerden want andersins sal het qualyck mogelyck syn de Ruytery van den Staet te recruteeren. — Kensington, 11 Feir. 1701. 