Algemene konst en letterbode
None
725. Over alles een Weinigje of eene Kieine Wereldkun- de, door J. R. Nieowold ; achtfte Druk. In 8*. a} bl. opl. a8co exempL Drukk. van ' B. van der Kamp te Gronin- gen. By Groenewolt aldaar. 727. Onderwys in de Leer van den Godsdiensr, tisar *t Kort Begrip der Gbristelyke Religie, verkort door D. Hen- driksz. enz. Vierde Druk. Jn, 8 V, 3 bl. opl. 3000 exempt. Dmkk. van IV. Zuidema te Groningen. By Spoor maker aldaar. pr.' fr. 0- 30. ~ 728, De eer van alien, die gelooven , datPauIus, Ephefec VI. v. 12, enz. In 8°. aj bl. opl. .550 exempl. Drukk, van Herdingh te Leyden. By Thysfens aldaar. pr. 0-63. 7^9. De Jonkman van zestig Jaren, Blyfpel, het Fransch van Brazils, en Merle, vrygevolgd door B. A. .Fallal. - In 1°. 4 bl. opl. 500 exempl. Drukk. van Briet re Amfterdain. By c\ TVmr/ter «iuaar. pr. If. I • ap# ' K U N S T E N. • ft < ^ ^ ' Bru5SEL. De Maatfchappy ter aanmoediging der Schoooe Kurflen, nlhier uevestigd, is met de 'f^keo-, Scbilder- en Bouwkunftige * Akademie van Good en de Miatfchappy van Schoone Kunften vnn Antwerpen .overeengekomen ,, dat te Brusfel en Antwerpen in 1813 tentoonftellingen zullen geopend worden, overeer komftig de Programmata daarvan uitgegeven;. dat vervolgersGend de zyne zal openen in 1814, Brusfel in 18151*0 Antwerpen in i8i6en danwederGend in 1817 en zoo voons , dermaie, dat om de drie Jaren in elk dezer Stedeu eereTentoonftelling zai plaais hebben. Men gelooft algemeen , dal, daar bierdoor den K ur.ftenaren gelegenheid geeevcn wordt telken jare in een der dne genoijnde bieden van Belgfe, hun- ne flukken te vertoonen, deze maatregel by zai dragen tot meerdere verbreiding van den fmaak voor de kunst in dit laud. s>* ‘ • * * ♦« STERf Digitized by Google C “4 ) STERRE- bk WEERKUNDIGB WAARNEMIiNGEN. WCXRKUNDTGE WAARNEHINOEN, BDITCN HlAiLSM* 1813. Mnart f 1ARO < MR- * TER. | THRU* 1 MOUE- TFR. 1 WIND* [ STUBS I LUCKTS* OESTRUM REID. IO < far;. 8| «9- I tty. 9 1 34 42 24 N* 1 0. J bewolkt 5 *stvonds belder. 11 < f*9 «4 I 29.*! (30 0 1 Si - 1 204 I 0. N. 0. 1 zeer harde wind ; tnsfcheu bcide fneeuw. [■30. 1 26 |3o. 2 1 36 , [30 a| 1 *7 1 n. a 0. N. 0. N. 0. 1 bewolkt; tneest omtrent heldet. .3 \ ,30. 2< 30. H >30. a • 34 40 28 } n. a 0. t. N. N. o.t. C* bewolkt; meest oimrent betrokken. , « M i '30 a| j 324 1 3o. 2§ . 41 30. 2| 1 33} / 0* Zm Of j z. « • bewolkt. 2. W. ,| 15 1 30. 2i J 34 < 30. 24 I 47 { 30* *f * 35 ' z. t. a z. z* ii o» bewolkt. " { £■ * 1 • n i 30. 1} * 35 ) 0. Z. 0. i • • « 1 hf»lW V. X. 0. 1 » i * • » ^ NB. NB. Verwacht op aanftoanden Din dag in ecu but- NB. tengewoon N°. het LEVE WSBERIGT van den Eerwaardigen He ere CORNELIS DE VRIES, Mcde- Eerflcn -Oprigter en vclc jaren Rtdac • tour yan dit If tekblad , yaarby zyn %>clge!ym kind , door den l Jeer Vinkeles gegraveerd * PORTRAIT gratis gevoegd zal worden. NB. Dit N°. met bet Plaatje kost ftuivers. * t , Te Haarlem, bt A. LQOSJES Pz. Tzr Drukkkry van V. Loosje* te Haablbm« C Ling# Vcaiftnat W. 3. N. t.) Digitized by Google •ALGEMEENE K O N S T- E N ETTER-BO « VOOR HET JAAR 1813. N°. 15. Dingsdag den n'l/len Maart. Volgens KEIZERLYK BESLUIT van den September 1811* is dc Uitgave van citt Weekblad definitiif tosgeflaan. B E R I G T E N. YY7 ▼ ▼ EENEN, den 27 February . Het Dagblad dezer Stad van de Pest te Konftantinopel fprekende, maakc daaromtrent het volgend publiek, dat niet kan naia* ten algemeen belang te wekken. „ Men vermeent, by deze gclegenlicid „ melding te moeten maken van eene ontdekking, die men betrek* kelyk de Pest gedaan heeft, en die, met de onder- vinding ftrookende, van groot belang voor het mensch- dom zou zyn. Volgens een openbaar Dagblad, zou ’er uit de nieuwe proeven, welke de Heeren Aubon en Lafont, Geneesheeren te Konftantinopel en te Salonika, gedaan hebben, blyken, dat de Vaccine voor de Pest behoedt. De eerstgemelde geeft tot bewys van dat gevoelen op, dat, van de zesduizend perfonen* die te Konftantinopel gevaccineerd zyn, geen ddn van de befmetting derPest is aangetast geworden , en dat ge- vaccineerde kincleren by voortduring aan den boezem hunner door de Pest aangetaste moeders gezogen heb- ben, zonder die te krygen. Een Italiaansch Genees- beer, die zich der ftudie van de Pest in Turkye toe- gewyd heeft, heeft zich het Pest- gift tevens met de vaccine ingeent, zonder dat de befmetting zich ontwik- beld heeft, hoewei hy zich, daarenboven, in alie pogelyke punten van aanraking met in de Pesthuizen Mggende belmetten geftcld heeftd> , 1* UfifiL. ' P Lky- Digitized by Google ( 2U6 ) Leyden. De Heer le Pileur , die federt ruim vyf- tiei i jaren in Holland gevestigd is , en vry talryke geleerde Werken alle in Holland en gedeeltblyk over HollanJfche Taal- en Letterkunde gefchreven heeft, werd onlangs aan. dc Akademie dezer Stad , -als dejrzdver vaste Secretaris, op eene vereerende wyze verbonden. Deze Heer, die uit dien hoofde onder de Hollandfehe Geleerden mag gerekend worden, heeft onlangs een belangryk Werkje uitgegeven, getiteld: Tableaux Synoptiques de Mots Similaircs qtti ft trouvent elans les La agues Per fa tic* Satnfcriic , Grccque * Latinc , Moefo - Gothiquc , Islandoife , Sudo • Gothiquc , Suddoifc y /I agio * 6 ax one , Celto- Bret one ou /irmorique * Angloifiy Aldmanique ou Franciquc , llaut - Allcmawt et has - /l He- rnando &c. a Paris et d Amjl. chcz Du four 1812. XIV* en 128 bladz. en 7 halfvels Tafels, waarvan een dub* bel over het algemeen gunftig cn loftelvk Verflag ver- fchenen is, van twee beroemde Franfcne Geleerden , de Iieeren Chardon de la Rochette en den Sena*- teur Lanjuinais, in het Magazin Encyc/opedique ( De- cemb- 1812. p. 412 -414 en p. de Berony, die in een ander Journaal dit Werk had aangevallen, zonder hetzelve anders, dan uit dat zelfde berigt, te kennen. Haarlem, den ijden Maart . Hebben wy, in het 49(te Nommer van den verleden jare, met een enkel woord , melding gemaakt, dat, op den siften Novem- ber, alhier overleden is de Wei- Eerwaardige Heer Cornelis de Vries, rustend Leeraar der Doopsge* zindc Gemeente te Utrecht, Lid van Teyler’s God- geleerd Genootfchap, van de Hollandfehe Maatfehap- py der Wetenfchappen te Haarlem, van de Maatfchap- py der Nederlandfche Letterkunde te Leyden enz., raitsgaders Mede- Eerfte-Oprigter en Schryver van dit Weekblad: thans zyn wy in ftaat gefteld, om aan oit- ze toenmalige bclofte te voldoen* door het plaatfen van het navolgend , ons toegezonden, meestal uit eigen aanteekeningen opgemaakt 1 LE- Digitized by Google CORNEEIS deVRIES, Hus tend Lecraar DEE DOOPSGEZINDETs* tp XTtreclit. Digitized by Google Digitized by Google C 227 ) LEVENSBERlG'I* ♦ VAN DEN EeRWAARDIGEN IlEERE CORNELIS DE VRIES, . . Hy wierd geboren Cornelis de Vries , arm de Koog, op den i6den Augustus 1740. -Zyne Ouders waren wylen Hendrik de Vries en Impje Groen- veld, Echte-lieden, beiden van deftige burger af- kornst, en behoorende tot de Doopsgezinde ofMenno- niete Gemeente aldaar. Reeds vroegzyne eigene Moe- der, door den dood, verloren hebbende, wierd dit verlies voor hem en eene oudere Zuster, weldra ver- goed, doordien zyn Vader in een tweede Iiuwelyk trad met eene Vrouw, Grietje Barker, Dochtet van Pieter Barker, welke zich, door hare min- zaamheid, moederlyke zorg, en godsvrucbt, even zeer van hare voor-, als van Hare eigene Kinderen, heeft weten te doen beminnen. Cornelis was, in zyne Kindsheid, ongemeen tee- der en zwak van ligchaamsgeftel , maar daarentegen Vlug en fchrander van bevatting, cn van cencn meet dan gewonen aanleg. Bovenal muntte hy, reeds vroeg, uit in fuel- en vastheid van geheugen. Nog Kind zyn- de, lcerde by, in ££ne week, den geheelen iipden Pfalm van buiten, en zei denzelven, in eens, prompt achter elkander, in de Kerk op. Hetzelfde deed hy* des Zondags daaraan,tmet het gchcclc Vraagboekje van Ds Ab. Verduin, 00k van voren tot achter, in ecns achter elkander! * Dit, gevoegd bv meer andere blyken van eenen Vluggen geest en fchrandere bevatting, deed al ipoe- dig zynen Vader overlie lien ,. om , dezen zynen Zoon, meer bepaaldelyk aan de .YVetenichappen, en byzon- derlyk aan de Godgelecrdheid , toetewyden. Het geeit hem te meer hiertoe deed overhellen, en, weldra, tot een voorloopig bell uit bragt, was de gedurige aanfpo- ring van vrienden en bekenden, en wel inzonderheid van dczulken onder dezen* hoedanigen ’er als toen velen, onder de Doopsgezinden hier te lande, gevon- den wierden, die, tot de zoogenaamde Rhynsburgfcha Broederlchap, 00k wel Collegianten gehecten, behoor- P a den* Digitized by Google c 228 ) den, of althans grootendeels in derzelver begrippcn flonden. Dezen hadden, zoo als men v/eet, scene ge- ordende noch .bezoldigde Leerareu, maur wierd, by bun, bet work van den Openbaren Eeredienst, door de kundigften en bckwaamflen ondcr dc Broedejrfchap * volgens een onderling beraamd plan en overteg, wair- genomen. Zulke byeenkomflen noemdc men Colle- fiien, en wareri dezen, in dien tyd« vooral 00k aau.de /aan, de voornaamffce Kweekfcholen,- waaruit, 00k geordende Leeraren, onder ;bet Kerkger.ootfchap der Doopsgezinden, te voorfehyn traden. .Geen wonder dus, dat, onder de vrienden van den ouden de Vries 9 dezulken die deelgenooten en voorflanders waren van foortgelykc Godsdienst- oefeningsn, al fpoedig het oog op orzen vluggen Knanp lieten vallcn-* en zich voor- ftelden, dat ’er, van hem, 00k voor den Christelyken Leerftoel, iets goeds te wag ten ware. Hoe het zy, onze jonge de Vries was,en wierd, langs hoe meeN een vlytig en oplettend .bywoner, van deze byeenkomflen, cn trok by 00k, uit deivgemeen- zamen omgang met deze byzondere vrienden zyns.Va- ders, geen gering voordoeU zoo ter zyner trapsgewy- ze opleiding en aanmoediging tot het werk van den Prcdikdienst, als tot het verwekken en aanvuren van zyn’ lust en yver tot Godgeleerde oefeningeta in het algemeen. Naauwelyks, denouderdom vamojaren, bereikt heb- bende, bezat hy reeds bekwaamheid en vrymoedigheid genoeg, om, naar aanleiding van een, hem aan de hand gegeven , gepsst opflel, dat hy vast in het gelieugen had geprent, in het Coliegie, t z Knollendam het Voor- gebed , ter opening van de Vergadering, uittefpreken, cn, ruiffi drie jaren later, nam hy, mede aldaar, en on- der bet zelfdc geleide, een fpreekbeurt van nog meer gewigt waar, waarby hy, het gezegde van Apostel Paulus, by 1 Cor. XV. vs. 53—57 * grootendeels naar eigen opflel, verklaarde. Reeds toen, en van het iaar 1752 tot in het laatst van 1757 ingefloten , ontviug hy, dagelyks, te H'estzaan- dam , les van den kundigen, en by hem altyd onver- getelyken Jacobus Bynema, en zulks,nict allecn in bet verder fchryven, rekenen en Italiaansch boekhou- den, maar 00k in de Franfche, Latynfche en Gtfek- fchc talen. Tot medeniakkers hierin had hy, onder an- Digitized by Google C 229 ) anderen , Petrus Loosjes Adrz. en Pieter van Dok- kenburg, beiden , zoo als men weet, naderhand be- kwatne, en, onder de Doopsgezinden , geachte Leera- ren. Met den laatften ir.zonderheid was by, tot arm diens dood toe, op het naauwst, door banden van vvel- gevestigdc vriendfehap, verbonden, en werkte dit niet weinig mode cm hem, in de eens opgevatte neiging voor de Godgeleeuk Wetenichappen en het Predik- 2mbt te verfterken. Intusfchen gebeurde’er, omtrent dezen tydiets, waar- door, in den beginne, zyne beftemming eene geheel andere wending Icheen te zullen erlangen. Zyn Va-* der begaf zich in den Koopbandel , en meende, daartoe, de hulp van zynen vluggen en veel belovenden Z0011 * niet te zullen kunnen misfen. Deze gaf, hoe ongaarne 00k, uit kinderlyken eerbied toe, doch bleef toch altvd den ouden lust behouden, Gelukkig trad einde- lyk de Vader zelve terug, en gaf gehoor aan den raad van den ouden Leeraar Dokkrnburg, oni, namelyk , den ZcH*n te doen op het toenmalig Se/ninarium van de Zonlche Gemeente te Amlterdara, alwaar zich diens Zoon 00k bevond. Dit gefehiedde, en begaf zich onze deVries in het najaar 1757 , derwaarts, om zich, on- der het geleide van den Zonfchen Iloogleeraar en Pre- dikant Petrus Smidt, verier in de Godgdeerdheid te oefenen en tot den Piedikdienst te bekvvamen. De- ze lesion woonde hy, met het beste gcvolg, by, tot op den 9den November 1761, wanneer by, door die Gcnicente, na behoorlyk onderzoek, order voorzitting van een barer Leeraren , . den Eenv. Cornelis van Kampen, tot Proponent wierd bevorderd en aange- iteld. Nadat by, en in dieGemecnte, cn elders, dendienst, nu en dan, gedurende omtrent anderhalf jaar, had waar- genomen, wierd hy einddyk tot Leeraar beroepen te Enjchedc in Twcntkc , en wei in plaats van den kort te voren aldaar ovciledenen Geneesheer en Predikarit Petrus Belkmeer. Derwaarts vertrokken, deed by ’er, op ueii uden Augustus 1763, des nair.iddags, zy- ne intrede, nadat hy, vooraf des morgens, door den Eerw. E. Wiersma, Predikant by de Doopsgezindcn te Wimerswyk, plegtig, en onder oplegginge der han- den , was ingezegend. . Hy bleef hier, gedurende om- trent zeven en een half iaar, over het geheel met het C 23° ) uiterst genoegen, en trad hy, op den i6den Novenv ber 1766, in den echt met Alida Reessen ^ Doch* ter van wylen Christoffel . Re essen , en Ma- ria Nieuwenhuis , laatst Weduwe van Frans dr Haes * wonende te Rotterdam. Ily had by liaar geene Kinderen , maar gedrceg zich , volkomen 'ais eigen Vader , omtient haar Vuor-Zoon Joam de Haes 9 die 9 te Utrecht c% te Harderwyk in de Geneeskutide geftudeerd hebbende, tot groote droef- heid van Moeder en Behuwd - Vader , te Utrecht aan de gevolgen van eene Borstteering , tegen bet einde van 1787, kvvam te overlyden, nadat hy, te Amlter- dam, gedurende eenigen tyd, aanvankelyk met goed gevolg, de Geneeskundige Practyk had uitgeoefend. Doch om tot onzen de Vries weder te keeren: zyn Verblyf te Enichede was voor hem, en voor gelled zyn volgend leven, in meer dan een opzicht, belang- ryk. . Niet alleen vend hy bier ruime gelcgenheid om zich vorder te oefenen en te volmaken, zoo in de kennis van onze moedertaal , ais in die van bet En- gelsch, inaar gaf 00k die Iaatfte, gevoegd by den om- gang met deze en gene kundige en fchrandere vrien- den, zoo in ais buiten zyn Kerkgcnootfchap , weldra aanleiding tot het nader toetfen, befehaven en in orde brengen van zyne Godgeleerde kundigheden en denk- wyze. Bepaaldelyk lei hy zich hier toe up de kennis van deze en gene Engelfchc werken, weike, geuu- reqde de laatlbe jaren , zix> ter beftryding , ais ter ver- dediging van den Christelyken Godsdienst, waren uit- gekomen, en 'vert n aide hy, fchoon zonder naam, om Zich verder in die taal te oefenen, de Lccrrcdcntn van Young, gedrukt te Amfterdam , by Yntema en Tie- bokl, 1/66 in 8vo, en Hcnrieu/i , of dc gey alien van Jm Courtcny , by denzelfden, 1 771. Naderhand de Werken van den Engelichen Doopsgczinden Leerair James Foster in handen gekregen en naauwkeurig befludeerd hebbende, veranderde by bykans geheei van denkwyze, en gaf die aan dezelve eene geheei andere en meer bepaalde rigtiiig. Langs hoe meer liet by nu zyne vorige, meer of min fteil-regtzinnige, begrip- pen , Zoo ais men ze gewoon is te noemen , varen . om 1 tegen eene meer ruime cn geraatigde denkwyze, >00 ais men, in dien ei^en trant, fpreckt, te doen ver- Digitized by Google C 231 ) Tot dus verre was het leven van onzen t>f, Vrifs vry eentoonig afgeloopen , en had naar buiten geen het niinfte gerucht geniaakt. Zells washy, onder die van zyn eigen Kerkgenootfchap, nog maar weinig bc- kend , ten zy dan dat misfehien fommigen van de zoo- genaamJe Zonfche party het hem kwalyk afnamen, dat hy, nicer of min van denkwyze veranderd was. Maar nu gebeurde ’er weldra iets, waardoor hy verder, en wel bepaaldclyk 00k by de zoogenaamde Lammisten onder zyne Kerkgenooten , bekend, en wel gunftig be- kend wierd. Men moest of wilde te Enfchede een nieuw Kerkge- bouw hebben. De Vries had ’er het zyne rykelyk aan toegebragt, niet alleen door mede te deelen in de vrywillige giften, waaruit alleen de onkosten moesten gevonden worden, maar 00k door het opgeven van plans, beftekken, enz., en het, met eigen hand vervaar- digen, op een wit fchild, boven den Predikftoei, van het volgend, door hem ontworpen byfebrift: Mildadigheid fchonk hicr dcr Christelyke fchaar Een heilig Bcdehuis , om God in V openbaar Tc die tic n , ’i Wert Ids l Jeer woont binnen geene wan den Van trotfchc temp Jen , gcfHcht door menfehen - hcindeti , Noch wordt allcenlyk hicr in waarheid aangebetn. Men dient God over a l, maar best met zuivre ze€n. Hy had, daarenboven, dit nieuw Gebouw ingewyd door eene plegtige Leerredc , en deze in druk uitge- gevtn onder don titel.van: Eene redevoering over de Tcmpeltn , ter inwy ding van de nteuwe Doopsgeziv.de Kcrk tc Enfchtde , 17 December 1769, gedrukt te Amfterdam, by Yntema en Tieboel, 1769. En nu gaf juist dit, zoo het fchynt aanleiding* dat men hem, in November 1770 te Utrecht beriep, en wel in plants van den overledenen Marten Sciiagen. Te weten, deze atom, door zyne braafheid en uitge- gevene Gdchriffcu (*;, bekende en waarlyk geaclnc man i 4 * C*) Rene nai uwkeurige ly*t van alle de ■Cefcfiriften van den Ecrw. Mar- ten Schag&n , iii'-c nog tenige arulere E vens - byzouderbeden van deze» vfcariyk vadictifldyken man, vindt men onder andeico t>l. 31 -"35 derVoor- rede vuor twee Leerredenen vau j. A S. Hcrkstra, gedrukt te Guecht Digitized by Google * * C 23a ) wan behoorde tot de zoogcnaamde Zonfche party co- der de Doopsgezinden , en waren ’er als toen, zoo bet fchynt, redcnen, waarom men, daar, volgens eene on- derlinge overeenkomst, de keus moest vallen op een Zonnist, liefst iemand had, die, ja wel , dier party in raam was toegedaan. tnaar toch inderdaad meer tot de andere, of deLamfche party , overhelde. Natuurlyk moest dus wel, by de uitgave van deze Leerrede, en, daar, buitendien, ’sMans veranderde denkwyze eenig gerucht had gemaakt, de keuze op hem vallen, gelyk dit dan 00k zondcr de minlte hapering, met eenpari- ge ftemmen, dadelyk gebeurde. Groot was, als nu, de verlegenlieid van onzen de Vries. Hy kende de toenmalige gefteldbeid der Utrechtfche Doopsgezindc Gemeente, en het hagche- lyke van, uit dien hoofde, zulk een beroep te aan- vaardcn. Daarby had hy, by ondervinding, hoezeer men, te Enfchede, op hem gefteld was, en hoe veel werks men aldaar van hem maakte. Eirtdelyk even wel haalde de zucht tot eene meer aanzienlyke ltandplaats, liet denkbeeld van,, in eene Academidiad, cn, zoo veel nader by zync maagfchap en goede vrienden, te zullen komcn, hem over, en nam hy het beroep aan. Den iodcn February 1771 predikte hy te Enfchede zyn affeheid, en vertrok hv uit dat Stedeke niet dan met weerzin, want hy het ser achter een aamal vrien- den, zoo in als buiten de Gemeente , vrienden die hern hartelyk lief hadden , en met welken hy, ten blyke hicr van, ja met fommigen van derzelver nazaten, tot aan zyn dood toe,- de eens gemaakte vriendfehap be- ftendig heeft onderhouden, en, tot aan zyn dood roe, door eene onafgebrokene briefwisfeling, aangekweekt. Op den 3 Jen Alaart 177 1 deed hy te Utrecht zyne eerlie Leerred.*. De kring van zyne werkzaaniheden vasalsnu. zeer aanraerkelyk, uitgebreid. Hy kon als *>p nieuw beginnen , en aan zyne zucht tot arbeidzaam- fceid en letteroefeningen gcheel den ruimen tcugel vie- Ten. Wel ras kwamen ’er dan 00k van hem in het liehr, een paar Verhandelingen, waarvan de ccrfc be- lie I Sue ecti oudcrzock , of dc bcfciiLiiliging , dai het Euni- ce lit den plrgt van by zondcr c vriendfehap over het hvofd fezitn ticbhc , gegrond xy , geplaatst in de Werken der Vlisfuiglciie Maatfchappy , en uitgekomen in het jaar 177* » til de Uicdc ceil 4#/ oog yuor dc waarhthi van den Digitized by Google ( *33 )• I % den -Chrhtclyken Gcdsdicnst , ust dcszcffs voort planting en uitbreiaing gctrokkcn , */<? voornaamjie tcgtm/trpin- gcn en uilzondtv ingen der ongeloovigen verdcdigd , en gcplaatst in bet 2de Deels tweede Stuk der Heden - daagfchz Letteroefcningen. Wat zyne Leerredenen en Dienstvverk betrof, hierin voldeed hy, over het gebeel, vry wel. Evenwel ’er waren ’er, die weldra toonden, dat zy iets anders, en wel eerie meer, dus genaamd regtzinnige predik- wyze, van hem verwacht hadden, en zoa dit al fpoe- dig tot onaangenaamlieden hebben kunnen aanleiding geven * had by het niet, door een minzaam verkeer met alien, zonder onderfeheid van denkwyze, en door het zorgvuldig vermyden van alle gefchilftukken op den Predikftod , weten voortekomen. Zelf's had hy, en hier door, en door het aan den dag leggen van vele uiterlyke begaafdheden , het genoegen, dat ook kundige en aanzienlyke lieden uit andcre Genieenten hem, van tyd tot tyd, kwamen hooren, en, met hun- ne achting en toegenegenheid , vereerden. Dus was het in den beginne, en zou dit waarfehyn- ]yk zoo hebben blyven voortduren, ware ’er niet iets gebeurd, waardoor hy zich, ongelukkig, althans voor eenen tyd, vry w«t onaangenaamheden op den hals haalde. Het inwyden van een nieuw Kerkgebouw gaf hiertoe, ter k wader ure, aanleiding. Men bad eerst belloten, dat dit alieen door den Eerw. Cupkrus, ’smans anibtgenoot, zou gefehieden, maar begreep, kort daarop, dat het voegzainer ware, en, voor de meeste Ledematen, aangenamer, dat ook de Vries op dien dag predikte. Deze had daar niets tegen, doch viel, toevallig, zoo als men zegt, op het denk- beeld ora een text en onderwerp te kiezen, waarvan de behandeling, geheel tegen zyne bedocling en oog- merk, tot veierlei misveriland en ongunftige aanmer- kingen aanleiding gaf. De text was Joan. IV: 9. het laaist gedcclte , en het onderwerp: be verd/ aagzame be grippe n der Doopsgczindeu niet onbeflaanbaar met bun- tie aanhoudende afzonderitig van ac avenge ChriUenhcid , aangetoond in cent Leer rede , uugtjprokcti op dttt 7 Nov. *773 tc Utrecht* Deze onaangenaamheaen verdwenen wel grootendeels, ten minften by bezidigd en onpar- tydig oordeelenden , toen hy, cp aandrang van velen, deze Leerrede, te Amllerclaui, liet drukken, en kreeg e 0 • hy> C a34 ) by, ook weldra, zyn vorige toeloop en achting, o ok buiten de Gemeente, terug, niaar ’er bleef toch alt\rd «» by dezen eu gcnen onder zyne Gemecnte, iets over ^ hetwelk, gevoegd by andcre omftandigheden , hem ^ eindelyk, in den jare 17 86, deed belluiten, zyn Pre* dikdienst neerteleggen > en zich, met ’er woon, naar Haarlem te begeven, wervvaarts zyn byzondere vrierul en ambtgenoot, Abraham Wynands, de opvolg^r van Cuperus, hem reeds eenigen tyd te voren \\rus voor uit gegaan. Intusfchen liet by zich toch, door deze en meer andere onaangenaamheden , die, op het doen dicr in- wydingsredevoering, volgden, niet affchrikken om ii% ayne altyd onafgebrokenc, werkzaamheden cn letterar- beid voorttegaan. In het jaar 1776 gaf hy , tc Utrecht » by J. C. tem Rosjch, het eerfte Deel uit van een zeer beroemd Wysgeerig en Godgeleerd Engelsch Werk, behoorenae gevoegd te worden by dat van Beattie over de Waarheid, en ten titcl hebbende: licrotp op het gemtcti gevoel of het gezond v erf at id ten behoove van de:: Godsdienst , uit het Engelsch van den Ecrvv. Heere James Oswald, Doctor in d£ Godge- leerdhcid cn Predikant te Methven in Schotland. Het tweede Deel hiervan volgde zes jaar laier, t. w. in 1782. Een jaar daarna, in 1777, ftierf zyn ambtgenoot J. Cuperus en ipralc hy over hem eene Lykrcdcn uit, die te Utrecht by ter Veer gedrukt wierd. Vier jaar later, in 1781, gaf hy een Werk uit van meerder beteekenis, te vveten, dc gefehiedenis van de ccrjlt zon- dc dtr menfenen , in 8 Kerkelykc Rcdevoeringen, te Amfterdam by Yntema en Tieboel, een Werk, het- welk allezins blyken draagt van Icherpzinnig oordecU veel belezenheid en naauwkeurig onderzoek. In dat eigen jaar zag men van hem, in het eerfte Deel van Teyler’s Godgeleerd Genootl’chap , te voorfehyn tre- den, eene Verhandeling over het ondcrfchcidcndc ken - werk van dc Chrbtelyke Openbaring , cn in hoc dan'tg een verband fa at dezelvc , zoo wet de Mofaifchc Openbaring ,. , als ’ met den naluurhkcn Godsdienst , en een ;aar later * 1^1782, te Rotterdam, by J. F. Lindi .xberc* zyne, onder de Doopsgezfnden genoeg bekende Catec/nsmus der //. hchriftuur , waarvan, in den jarc 1786, by A. Loosjes Fz., [io Haarlem, eene verkoite uitgave of Digitized by Google C =35 ) Kort 15egrip het licht zag. Ook fchrcefhy, van April 178^ , tpt in 1 787, eers: geheel a.’lecn, eh vervolgen* met zyn Neef, Gerrit Nieuwenhuis, dc Utrcchtfck s Courant , en heeft men, inede aan zyne wclverfnedene pen , te danken , eene waarlyk zeer Naauwkturlge Bc- (chryving en Verhaal van allc de plcgtighcden enz. ter gel egenht id van de honderd vyftigfle Vcrjaritig der Utrecht - fchc IJooge School , op den 31 Mel 1 786 gevicrd cnz . en gedrvikt te Utrecht by A, van Paddenburg, Acade- miedrukker, eene belchryving en verhaal vvclke tevens dienen kan tot eene beknopte gefchiedenis van deze, van ouds zoo zeer vermaarde, Hooge- School. Einde- lyk kwamen nog omtrent dezen tyd, of war vroeger, van hem, fchoon zonder imam, in het licht, ecn paar doorwrochte Verhandelingen , allezins blyken dragende van lchrander oordeel, eigen en onpartydig onderzock. De eertte was: Ondtrzoek uopens de bcv'cegrcdcnen van )ux>as vcrraad; en de tweede: Bcdenkingcn over de aatikundiging aan Maria , of beredcmerde vcrklaring van Lucas I. vs. 26— 37. Beide zyn te vinden in den Denkendcn Christen , uitgegeven te Amfterdam by vam der Burgh en Zoon , waarin ook nog van hem gevon- den wordt, eene vertaiing uit het Hoogduitsch van ecn Brief van Ds. Molenaar, Doopsgezind Leeraar ic Rreiveld, aan den Schryver der brieyen over den nybcl in den Volkstoon. — Dit waren dc boeken gcichriftcn en werkzaamheden, waarmede hy zich , buiten en be- lialvcn den Predikdicnst , ftaande zyn verblyf te Utrecht, bezig hield. Met het voorjaar 1786 nana hy aldaar zyn affeheid, en begaf hy zich, gelyk wy reeds verm eld hebben, in het voorjaar 1788, met ’er woon, naar Haarlem, Hier gekomen, kon een man, zoo yverig en werkzaam van aart als onze de Vries , fchoon auders niet unt~ bloot van tydelyke middelen , nogthans zyn tyd , on- mogelyk in ledigheid, en, zonder eenig bepaald , nut- tig en werkzaam bedryf, doorbrengen. Geen wonder dus, dat hy al fpoedtg gehoor gaf aan het ontwerp van den Boekhandelaar A. Loosjes Pz. , cen ontwerp, waarover deze reeds lang had nagedaeht en herweik hierin beftond, om uittegeven een geheel nieuw Let- terkundig Weekbiad, en wel onder den titel van: /ll- gemeenc Konst* en Letter bode your racer tn min gc'uc* ftnden* Tot C *36 ) Tot dus verre, te weten, was, federt geruimen tyd, de algemeene aandacht bykans eeniglyk op Staat.szakeji gcvallen, en hadden de hcerfchende gefchillcn derwyze aller hoofden en harten bezig gehouden, dat men ter naauwernood iets anders fchreef of las, dan hetgeen betrekking had tot de gebcurtenisleii van den dag. De zaken nu cenmaal , in hct najaar 1787 bdlist zyn- de, kon hct niet wel andcrs, of de fchryf* en leeslust moest weldra eene andere rigting nemen, en op iets anders vallen. Gelukkig was dus de inval, om , van dit oogenblik gebniik te maken, en een Weekblad te gaan oprigtcn, volftrekt nieuw en eenig in zyne foort* Diet gefchikt voor Staatszakcn of Staatsnieuws, maar eeniglyk en alleen om nicer en min geoefenden be- kend te inaken, en, gefladig aan, bekend te houden* met alles wat ’er, van welk eenen aart dan 00k, vail week tot week , in de geleerde wereld mogt voorval- lei». Men zou zich niet alleen bepalen by perfonen* maar 00k by zaken en telkens nieuw uitkomende Boe- ken. Platen, MuZiekwerken, Uitvindingen, enz , niet alleen by Geleerdheid Kunsten en Wetenfchappen * maar 00k by Koophandel, Zeevaart, Landbouw, Huis- houdkunde, Handwerken, Geboorte-, Trouw- enSrert- lysten, Waarnemingen van het Weder, met een woord* men zou zich bepalen vohtrekt tot alles, wat ’er biu- ten Staatszaken of Staatsnieuws, van week tot week* belangryks of wetenswaardigs, voor alle klasfen en ftanden van menfehen mogt voorvallen. De onderne- ming was inderduad flout en veel omvattend, maar voor den Uitgevcr en voor onzen de Viues, zoo yve- rig en arbeidzaam, zoo eergierig, vlug en in de voile kracht van zyn levcn, ten vollen berekend. Het tyd- llip was gunftig en gaf men weldra een uitvoerig be- rigt in het licht, waarby men het algemeen, aangaan- de het plan, den aart en de inrigring van dit Week- blad het noodige, ter aanpryzing, mededeelde. '* Op vrydag den 4dm July 1788 vericheen het eerfte Nommei , en is dit het begin geweest van een Week- blad, het we Ik , boven vole anderen, den fchok van zoo veto omwentelingeii heeft mogen verduren, en* tot op den huidigen Jag, nu reeds by de 25 jaar, door de algemeene en onafgebrokene goedkeuring en deel- neniing, zich lieeit kunuen itaande liouden ! Tot aan den jare looy heeft o iuc de Y'ries ’er nagenoeg be- ltendig.be: opzigt c\ er gehad. Na C *37 ) >Ja eefnge jaren, met een allergelukkigst gcvolg, aan dit Wee kb lad de band gehad en den tyd vvat ruimef gekreg;en te hebben, begafhy zich, vveer op nieuw, 00k aan^andere letter* oefeningen. In den jare 1794 gaf hy , in 4 Stukjes, by F. Bohn, te Haarlem, uit: de Kcizcn van A. Watkins, door Zv/ H fer land , Italien enz. uit het Engelsch vertaald. In den jare 1802 kwam van hem in het liebt een Godsdienflig Leerbock voor Christclyke aankomelingcn , te Haarlem, by A. Loos- • jrs Pz. gedrukt. Dit Leerboek wierd, by eene by- zondere gelegenheid, door hem opgefteld, en is eigen- lyk niets anders dan eene nog eens naauwkeurig na- geziene en gebeel omgewerkte uitgave van zynen Ka - tcchismus der //. Sabriftuur , waarvan wy vroeger heb- ben gevvag geraaakt. . Dan is ’er nog, in den jare 1803 « nit* Trirnp n<»n rroufrkAirt Ifnrtp p«f nnnAiap primprirtat fublicatie van het Staatsbcwind van 8 Aug. 1803 door Christianus Patriophilus , en gedrukt te Haarlem by A. Loosjes Pz* Ook is nog van hem eene Ad - fir active misjtvc van de Municipaliteit van Haarlem , aan de eerjie Kamer van het IVctgevcnd Ligchaam , d d. 10. Dec. 1800, gedrukt by A. Loosjes Pz., en vervatten- de een betoog van bet Eigendomsregt der Stad Haar- lem op de zoogenaarade Geestelyke Goederen. — Dit is alles, wat onze de Vries, voor zoo verre het ter onzer kennisfe is gekomen, gefehreven heeft, en in het liebt gegeven. Voorts valt ’er, ten aanziene van zync overige lc~ venslotgevallen , niet veel byzonders nicer aanteraer- ken. Dezelve waren vry gewoon en eenparig. In den jare 1796 verloor by, door den dood, zyne eerfte Vrouw, en herhuWelyktc, een jaar daarna, met Ma- ria Elizabeth van Volleniioven, eerder Weduwe van den Eervv. Jan Verbeek, in leven Leeraar der Remonftranten te Haarlem. Zagt en vrecdzaam vloei- den als nu zyne overige levensdagen , onder. het dank* baar en blymoedig genot van velerleije zegeningen, daar henen, tot dac by eindelyk, der dagen zat, op den 21 November van bet voorleden jaar, onder her- haalde aanvallen van eene flymberoerte, beziveek, en, in de hope des eeuwigen levens , gerust en christelyk ontfliep. Dit Digitized by Google I C *38 ) • Dit is, in het kort de levensloop van deri Mede- Eerftcn - Oprigter van dit Weckblad! Als man vatf Letreren, braaf yverig en arbeidzaam, was by alomrne geacht, en kan hiervan tot getuigenis verflrekken , dat men hem in het jaar 1791 verkoos tot Lid van de Hol- lancMehe Maatfchappy der Wetenfchappen , en in het jaar daaraan volgendc tot Lid van Teyler’s eerfte of tSodgeleerd Genootfchap. Ook droeg hem de Maat- fchappy der Nederiandfche Letterkunde, in 1804, haar Lidmaatfchan op. Niet ontbloot, vooral in de laatlle helft van zyn ieven, van tydelyke middeien, heeft hy da&rvan alryd een verftandig, dankbaar en menschlie- vend gcbruik ’ gemaakt. IViimmer waren by hem hart of beurs gefloten voor de jammerkllgten van waarlyk behoeftigen en hulpbehoevenden. Wei te doen was voor hem een vermaak, en deed hy het altyd op eene kiefche en edelmoedige wyze- Zoo. was hy ook voor zyne vrienden en bekcnden, meest altyd vrolyk, op* geruimd. wel te vreden, vriendelyk, gul, opregt en .opcnhartig. Zy misfen thans veel aan hem, doch zul- Jen zich zyner dcs te meer herinneren, daar hy cene hefelyke nagedachtenis achterlaat, die by hun, en by alien die hem immer van naby gckend hcbben, tot eenen beftendigen zegen* zoo wy vertrouwcn, zal mo* gen overblyven. • J. v. G. • BeSordeeung van Hollandsche Geschriften, in Buitenlanosciie Journalen. Disfert , jurid. itiaug, de grati animi officiis atque ingraiornm poena y jure uittico et Romano y quam pro gradu Doctoratus — in Univerptate regia Hollon- dirt — eruditorum examini fubmittit ad d. xvn. Nov, 1800- Janus Pan. ’ Lugd, Bat. ap. Haak et Soc . 1809% 154 P* 8-mnj. „ Dezc Verhandeling bewyst, dat de lust tot viytige be- oefening van al)e bronnen des regts, de yver , om iets door- dachts en keurig uitgewerkt te leveren, de zucht, om aan het publiek van het getrouw befteden zyDer Akadem fche ja- ren rekenfchap en bewys te geveu, in Holland nog *au de orde van den dag is; terwyl deze geest op menige Duiifche Univerfreit wat zeldzamer ge worden fchynt te zyn.” Na'8 bladz. uittrekfel en lof van en aanmerkingen op de details, is he* bdluit: Heeft ook deze Verhandeling met de tr.eeste Hoilandfehe Ver- Digitized by Google C 239 5 Verhsndelirgen hot gebrek gemeen , dat 7y wat te bred eo gerekt is, zoo drangt zy daarentegen 00k mer hiar de onloo- chenbare biyken van noeste vlyr, een’ zui*eren flyl, en de meestmogeJyke , foms te groote volledigbeil” N. Leipz. Liter . Zeit. Octob. i8;o. J30 St. f. 2065 — 2073 (*). Reize te voet door het Etland Ceilon 3 door J. Haaf- ner. • Amfterdam, by jillart , 1810. 467 bl. gr. 8ro. Met Platen. - • De Schryver dezes Werks is reeds door verfcheiden , 00k in de ^illg. Lit . Zeit. aangekondigde Reisbefchryvingen zeer voordeelig bekend. Gelyk die , onderfcheidt zich 00k dezt door een cent Oost-Indisch koioriet, door vele wonderlyke avaoturen en door eene aangename voordragt. Veel winst voor Geographic en Statistiek vindt men 00k in deze niet ; het is veel meer het perfonele van den Schryver, hetweik febier alieen onze belangftelling tot zich trekr. Het geheel zal menig een flechts een Reis -Roman fchynen; maar, of- fchoon enkele gedeelten dichterlyk opgefmukt mogen zyn, de reize zelf werd zeker gedaan. Dit waarborgen de ontelbare plaatfelyke byzonderheden , de echt Ceylonfcbe natuur , gelyk men die flechts door eigene aanfchouwing leert kennen. De voer- dragt is wat breed en wydluftig , maar heeft over het geheel eene zekere bevallige eenvoudiglieid en trouwhanigheid. Na dit algemcene cordcel geven wy eerst eene fchets van den iBwud , en dan eenige, proeven van den fly]. ... (waarop dit flat:) Kenners zullen ras bemerkeo, waaraan het den ftyl des Schryvers etgenlyk hapert. Wie zyn gevoel wil fchilde- ren, moet dat met weinige, maar krachtige trekken doen. — Nog nioeten wy gewag maken van de Inleiding, die aan de eigenlyke Reisbefchryving vooraf gaat. Dezelve behelst een lafereel van het Dieren- en Plantenryk op Ceilon , dat niet kwaad zou zyn, indien niet de Schryver te veel declamano en apoftrophe georuikte; in wier gebraik men niet te fpaar-. zaam zyn kan. ulilg. Liter. Zeit . Nov. 1812. N°. 282. HANDEL en ZEEVAART, HUISHOUDKUNDE EN WAT DAAR TOE BETREKKING HEEFT. Amsterdam. Van wege de Maatfchappy ter bevordering van den Landbouw alhier is de volgende aankondiging gedaan, die wy onzen lezeren meenen te moeten mededeelen. „ Dfrecteuren der Amfterdamfche Maatfchappy ter bevor-* de- (•) Dit gtdeeke van dat belangryk Tydfdjrifc koat ons cu verst ux hand, Inz. Digitized by Google C ) I Bering van den Lmdbbuw riemen her tegenwoordig jaargetyd^ waar, om het zaaijen van Chineesch Radyszaad aan tebevelen, Dit gewas behoort tot het gering getal vandiegenen, die, in— derdaad de eigenfchap bezirten, van goed te gedyen op fch ra- le, mits niet geheel onvrucbroare gronden ; hetzelve geeft eei e vry goede foor; van olie. De groorfte zwarigheid , die men , in het botiwen van dit zaad, heeft ontmoet , is de moeijelyk— beid van- d^rfcben. Dezs zoode waarfchynlyk vervaiien , in— dien men vroeqer zaaije, dan men tot nog toe gedaan heeft, en dienvoteemle het zaad If on dorfchen in de wnrme en droo- ge dagen van ;de maand joiy. Ten dien einde moet men iu het begin van Maart zaaijen. De Mwtfchappy heeft by Haar Programma van verleden jaar, premien beloofd aan dtegeren, die haar berigten zouden geven , wegens den uitllag van het te!en van dit zaad : doch het Programma is te laat bekend geworden, om de proeven te kunnen doen. *DirGCteuren vertrouwen, dat de Maatfchsppy in hare aaivftaande Algemeene Vergadering , de voorgeftelde premien op nieuw uitloven zal, om welke reden zy elk een , die daartoe in de gelegenheid is, uitnoodigen, om, met dit in veel opzigten nuttig gewas, op nieuw proefnemingen tedoen, en een herigt ,♦ wegens den uitflag daarvan , aan de Heeren Mr, H. Calkoen of Mr. J. P. Hoeufft, Secretarisfen dep Maatfcnappy, vrachtvry te doen tockomen , vd<5r den Jaatften January 1814, op de voorwaarden , in bet laatfte uitgegeveo Programma breeder vermeid. STERRE- en WEERKUNDIGE WAARNEMiNGEN. f * Bucharest, den 3 den February . In den nacht tujfcheif den eerfien en tweeden dezer maand, verfpreidde eefi vry Her— ke fchok van Aardbeving, fchrik onder de Inwoners dezer Stad ; in weinige feconden gevoelde men drie op elkander vo!- gende fchokken, waarvan de laatfte de hevigfte was. Alle fcHade door clezelve veroorzaakt, bepsalr zich tot eenige mu* rcn, die gefp.eten zyn. De golvende heweging was horizon- taal en nam eene rigting van het Noordwesten naar het Zuid- ocsten , Bezel vc ging van een aanmerkelyk onderaard*ch ge- druisch vergeZtld. De lucht was header en de Thermometer van Reaumur werd op 16 gr»den enaer nnl waargetiomen. NB. Du N°. wordt, met bygevoegd Fortran, voor dm gewonen prys uitgeqeven. Te Haarlem, by A. L 0 O S J E S P z. Ter Drukkf.rt van V. Locsjes te IJaarlem* (Lange Vecrftraat VV. 3. N. ALGEMEEN8 KONST- < EN LETTER-BO V ' VOOR HET JAAR 1 8 1 »■ ■■■ • « - -■ - . . — * N°. 1 6. Fry dag den i6ftcn Maart. '• Vofgcns KEIZERLYK BESLUIT van cten a6ften September i8tl# , it da U it gave van dit Wrikblad definitief tocgcjhumt RERIGTEN* Londen. De Maatfchappy ter verfp refding van dti f Bybel, hier gevestigd, beeft het Evangelie van Mar* cus en Stukken uit de Handelingen der Apostelen irt her Chineesch doen vertalen. Deze overzettingefl , die men aan Engelfche Zendelingcn van Calcutta verfchul- digd is, zyn, ten emde het Chinefche Schrift Date* bootfen, met in hout gefneden letters en op Chineesch papier gedrukt. Men verwacht weldra het geheelei Nieuwe Testament in die taal overgebragt en gedrukt te zien, wanneer yeeliigt de buitengemeene minachting* die de Chinefche Geictterden omtrent het Christendom * finds eenrge jaren* hebben aan den dag gelegd, zal verminderen; eene minachting, die zelfs als het gevoe- len van den regerenden Keizer, in een zeer uitgertrekti Beiluit, werd afgekondigd. — De Hr. Wiluamston* van Calcutta , heeft de Verhalenen Gedichten van Wib* Ianju in de Maleitfche taal overgezeu Metz! ’Er beflond bier, v<56r de Omwentfcliftg* tene Hebreeuwfche Boekdrukkery. Tot derzelver her-* L Dkrl, Q ftd* I f i C 242* 3 (telling heeft Z. E. de Minister van Binnenlandfche Zaken roagtiging vcrleend, en aan den Heer Olry'- * Ephraim Hadamar, van Metz, het Brevet van Boek- drukker met Hebreeuwfche letters laten uitreiken. De- ze Boekdrukkery zal alleen in bezit van een’ Israeliet roogen zyn. Gouda, den igden Maori . Heden is alhier de Hr. Mr. J. C. C. den Beer Portugael in den ouderdom van 38 jaren overleden. Schoon ’er, behalve eenige losfe hier en daar verfpreide kleine Dichtftukjes, zoo verre wy weten, niet van hem overig zyn dan zync LcdigeUrcn en Dichtpogingen , bevattende Dichtftukken door hem v66r zyn twintigfte jaar vervaardigd , zyn in beide bundels zoovele blyken van oorfpronkelyk ver- nuft voorhanden, dat, behalve zyne andere betrekkin- gen, zyn dood 00k als een wezenlyk verlies voor den Hollandfchen Zangberg mag worden aangemerkt; te meer daar hy van tyd tot tyd bewyzen gaf , dat hy der Zan^odinnen nog nier geheel vaarwel gezegd had. Eenige Levensbyzonderheden van den be- roemden Gottingschen Hoogleeraar CHRISTIAN GOTTLOB HEYNE. ( Ontltend uit tcne Lofrede , door den Heer Christ. Wilh. Mitscherlich op den~ zelven den 22 Aug. 181a. gehoudtn .) Christian Gottlob Heyne, den a8 September 3729, te Chemnitz in Saxen, geboren, was in den be- ginne geheel niet voor de (tudien beftetnd, daar zyn Va- der hem volftrekt in zyn handwerk wilde opleiden. Io- tusfchen kwam de jonge Heyne, volgens de oude in- rjgting der Scholen, welke het gewone voor elk dien- ilige en het geleerde onderwys te weinig van elkander fcheidde, ongemerkt in die klasfen, waarin de Griek- fche en Romeinfche Schryvers, hoezeer naar de toen- aalige en helaas nog hier en. daar gebruikelykemanier, ver- * Digitized by Google c *4$ 3 verklaard werden. In dezelve vond de vurige jtinge-' ling weldra fmaak, en mi kon hem natuurlyk het be- roep, waartoe hem zyn Vader beftemde , niet meer be- hagen. Schoon hy zich buiten'ftaat bevond , om zich door zyn goeden aanleg en yver, dewyl tot hier het onderwys zich tot enke] geheugenwerk bepaalde, kon doen opmerken, veranderde echter alles fpoedig ten zvnen voordeele door een* — Letterkeer, welken de Opziener der School by gelegenheid van het Examen opgaf, en welke op den Silezifchen Oorlog van dien tyd betrekking had. Het was het woord Austria , het* welk Heyne terftond met eene gelukkige vaardigheid van geest in het heillooze Vastari veranderde. Die blyk van vindingrykheid deed de aanwezfgen zulk een ' voordeelig gevoelen wegens zyne talenten opvatten, dat men zich beyverde, om zynen behoeftigen daat op al« lerhande wyzen te verbeteren. Hy verkreeg toegang in de eerfte huizen en gaf in dezelve onderwys, het- welk hem de Conrector Krebs, die daarna naar Grim- ma vertrok, benydde. Al$ een bewys van zynen on- vermoeiden yver en daardoor verworven 'kundighedett verdient aangehaald te worden, dat hy, het geen voor * keen alleen der Saxifche Vorften-Scholen eigen was# Griekfche en Latynfche Verzen, met gelyk gemak, vervaardjgde, en zelfs de Predikatien in het Grieksch nafehreef. Vervolgens bezocht by de L^ipziger Uni- verfiteit en ftudeerde aanvankelyk in de Regtsgeleerd- beid. In haren geheelen omvang behaagde zy hem echter niet volkomen; hy bepaalde zich dus alleen by eene gefehiedkundige beoefening van het aloude Ro- meinfehe Regt, waarheen hem zyne onafgebroken yve- rig voortgezette lektuur der Grieken en Romeinen ale van zelve geleidde, en waarby hem het grondig onder- wys van den grooten Regrsonderzoeker Joh. August* Bach voortreffelyk te ftade kwam. Hier vond hy echter alles verre bec.eden zyne ver- wachting; eon antvvoord, dat (lechts in het donker ver- fchiet cenig uitzigt gaf, dat men by voorkoraende ge- legenheid aan hem denken zou# (loeg hem geheel ter neder. Nu bragt Heyne negen kommervolle maanden door, waarna Graaf Bruhl cerst eenen voor hem ge- fchikten post ineende gevonden te hebben en hem tot iynen — Kanfelaiyklerk aanftelde. Van dezen klom. .Heyne weldra tot zynen Secretaris op, daar Bruhl zyne verdienften nader kennen en dus ook leerde waar- deren, en werd hy ook met eenige werkzaamheden in de Dresdener Boekery belast. Nu ving weder zyne ' geleerde werkzaamheid aan en bleek fpoedig openlyk door de uitgave van Epictetus en Tibullus. Dezelve werd echter door zeer ongelukkige uitetlyke omftandig- he- Digitized by Google ( 345 } be Jen en gebeurtenisfen, zoo niet geheel afgebroken, ten rninltc aanmeikelyk verlamd. L>e zevenjarige Ooflng t!of met de hem vergezellende rampen ook de Hoofdftad van Saxcn, Dresden; aan eigenc en vyandelyke iegers 'Irekte bet ten urydperk ; en de belegering, wanrby her in 1761 in asiche gclegd werd, voerde eindclyk deszelfs onbefchryfelyk lyden ren top. AJ!e de Goederen, Boe- ken, Exccrpta van Heyne en andere rypende vruch* ten van zynen onvermoeid^n yver verkeerden in ddn ongenblik in asiche; hy zdf kon in de duisternis, wel- ke alien uitzigt op byrtand bedekte, zich alleen met Stoicynfche volha*ding rtaande houden. In deze be- naauwdhcden trad op eenmaal zyn befcbermengel zigt- baar in eene heidere wolk te voorfehyn, en bragt hem uit deze duisternis op een licht pad, dat hy (op wei- nige maanden nu) vyftig jaren lang met van jaar tot jaar vermeerderende kracht van geest bewandelde. 