De mensch zoo als hij voorkomt op den bekenden aardbol [microform]
Stuart, Martinus, 1765-1826
Do bijzondere gccsfel der Mandlnme^ fche veJden zijn de fprinkhnnen , die in J<orten tijd de boomen gcheel ontblade- rcn en den ganfchen grond , waarop zij vallen, kaal fcheren. Met geraas van derzelver uitwerpzels op de bladeren der boomen , geJijkt naar dat van eene regen- bin, zoo fcbrikkelijk groot is derzel- ver menigte , die als eene wolk oprijst, zoodra de boom ontbladcrd is, en aldjd de llreek van den wind in bare vluchc volgt (3). Uit de veeJvuldige veen^ron- O) Park D. ir. bl. 17a. 173. O) Park D. If. bl. 23s, ..^y. O) Park D. I. bl. .07, so 3. yh I)ivi:i,. p deQ M 1 jl I i il i!! 1 ■:!' I 'I Ift MANDINGUEZEN. den en k reel; en rijst gecn minder ver- fchriklcelijk heer van moskieten voor de menfchen op, hetwelk hun zelfs geduch- ter is, dan de krokodiilen, die in den Ni- ger niet ongevvoon zijn (i). Dc bevolkiiig dezer landllreek fchijnt gecnszlns gecvenredigd aan de vruchtbaar- heid van den grond, noch aan dc gemak- kelijkheid, waarmede elk dcnzelven kan bekomen. De grenzen der onderfchcidene Sta:en zijn zelfs fchraal bewoond , en vooral worden de mocrasfige gronden, als de ongezondfte, hec meest ontweken. Eene wonderbare gelijkheid van ge- moedsgefteldheid wordc aan alle de volke- ren, onder den naam van MamJingtiezm begrepen, toegefchreven ; ook komen zij in gelaat en voorkomen zoo wel als in zcdcn en gewoonten genoegzaam overeen, om ze in het algemeen te befcbrijven en af te beelden (i). De mans zijn doorgaans boven de mid- clelbare lengtc, wel gemaakt en tot zwa- ren arbeid gefchikt ; de vrouwen munten door (i) Park D. II. bl. 03. (a) PARii D. U. W, 174' h'' 'J ler ver- foor de geduch- dcn Ni- fchijnt ichtbaar- gemak- ven kan chcidene md , en den, als ken. van ge- le volke- Unguezen omen zij ;1 als in overecn , irljven en I de mid- tot zwa- a muntcn door MANDINGUEZEN. C3 door levcndighcld en bevallighcid ujr. De A^^.^^rkleurcn het AV-r - gelaut is alien • eigen, zij zijn echtcr nict zoo zwart als do Jalofs ; niaar nicer plameuzig en dik- lippig dan dezen CO- Slcchcs ddnon wit- ten Negcr hecft park, op zijnc langdu- nge reis, te ]\LnuUng gezien, wiens vel 2ecr onoogelijk als dat van een Jijk uit- zag, en wicns kicur de inborcllngen zclve hidden vonr het gevolg eener ziekelijke gclleiJheid (2). Een hooge ouderdom is onder de Man* fllngttezen eene zeldzaamheid. Hec hoofd grijst den meesccn reeds met het veerrigda jaar; hunne .iekten zijn echter niet veel- vuldig. De meest gemeene en gevarelijk- fte zijn de koorts en de buikloop. Daar- tegen kweilen hun meer een puiadge uit« flag, de raelaatsheid en een fchurfc van de allercrgfte foort , hetwelk de huid op alJe plaacfen openfcheurt , de nagels doet af. val" CO Park D. f. bl.39, 3,. Provost D. IV. bl. i8i ei) 154. CO Park D. Iff. bl. 55. Zie vooral cfe zeef belangnike aanteekening van deszdfi Verwlcr if. ▼*N DEM %HDl, F a ;giw-,s^i*ei-*-— — m 84 MANDINCUEZEN. • vallcn, dc bccnilcrs van dc vinrorcn aan- lleckc en ze cindclijk van dc ijcwrichtcn arfchci.k. Mn dczc invrctciidc en nffchu- wclijkc kwcinl, door dc Negcrs J]allajou, of ongcnczclijk , gcnocnid, vcrliczcn zij fonuijds dc handcn en voctcn zclve. Nog lijdcn zlj vccl door lice drwkjo of dcii draaUworm, van vvel tvvcc cllcn lang, die plat, fmal en v/ic is ; dczclvc houdt zich. ondcr do huid , vooral bij dc voornamc gcwriclucn, op en wordc door dc inbo- relini^cn aan bet gebruik van bedorvcn waccr tocgefchrcvcn. Aan die zclfde oor- zaak wijcen zlj bet zvvcUen biinncr nckkllc- rcn, betwclk in fomniigc ftrckcn zccr al- gcmccn is (0- Etndelijk is bet vvcgcns hun gclkl opmcrkclijk , dat zlj voor dc minllc vcrandcring van wedcr boogst gc- voelig zljn en dikwijls over kouJe klagcn , vvanncpi- dc Ettropeer ondcr dc bittc nog fchicv bczwljkt (2). Do Bland'nigticzm zljn over bet alge- mcen menfchen van zecr bcminnclijken aard; (0 ^'^"i: D. II. bl. ipS— 201. Prevost D. i''^ b'. i.i4. (,2) pAiUi D. I. bl. 6^. "Htillii^ :;^;prr4^y '-S\<i^Vr'-^'''-A ■>'■- IMANDINGUE2EN. 85 aard ; voor zich zelvcn vrolijk , vvcotgie- *"'}3' I'gt g^'l'^ovig, ecnvouwuii;; en gaame gcvlcid ; voor andcreii gocilwilli^ , vcr- jiligtcndcJicfJcrijI; cii onbaatzucluig;voor luinnc lancl^licdcii met brocdcrlijkc hartc- Jijlihckl bezk'Id ; voor vrccmJolingcn gasc- vrij , gill, dcelncmcndc en zc 'Ig; voor Ininnc ou.l'cn vol ccrbie ; voor hunne mocdcrs bovcnal nice eeso cst- diift van dunkbarc liefde bczicid ; i. aart hiin gcboorteland gchccbt ir.cc ccdcihc- den, die hiin elders hec licimwec doen gcvoclen CO* 2ij vcrdiencn den naam niec van Jui te zijn , fchoon de lucht- flrcck gccnc groote werk/^aamhcid toelaat. Wannecr dc nood het vordcrc , arbci- den zij met ecncn ijver, die nice grootcr kan vcrlangd worden (2). Zij zijn ook vrij van die cigcnzinnighcid , welkc zoo dikwijls onkunde en domheid met vor- waandhcid vcrecnigi , daar zij cen leven- dig CO P'^'iK D. I- bl. 3«, S2 , 83, 85, 144 , 145, D. IF. b!. 17S, ilio. (2) Pakiv D. U. bl. 106, 107. ])e mam vnn lui hceft hunteii onregte iiagegaaii, Phe vosr D. IV. bl. lii. F 3 ^w^ 8(5 MANOINGUEZEN. hiif dip pcvoci hcbbcn van hunne mindcrheiil hlj de Et4ro[>i'fche kiinstvordcringen (')• f^^e zclfde bcwusrhcid echter hiinncr niindcrhoid maakt him nchtcrdochtijj; In den handcl met Eurnpcers (a); ook zljn zij gcenszins vrl] te fpreken van diefacluighcid , wat men ook tor vcrriioonini; niogc zoggen vve- gcns de fterkte Inmner vcrzoeking bij EU' ropejche jroeJcrcn. (3). I)c klcedinf; van mans en vrouwcii bc- ftaat uic kntocnc lijwaat van hun eigen maakzcl. Die dcr mnns is een loshan{»cn- de ovcrrok , niet on^clijk aan een prics« terlijk koorkleed , met eencn brock, die tot op de helft der bcenen valt ; voorts dragen zij voctzolen en witre katoene kappcn op hot hoofd. Twee ftukken la- ken, c;i* zi^ voet lang en omtrent drio breed , makcn de klecding dcr vrouwen Ui i het cene flaan zij om den middel, van waar hot haar als een rok tot op de enkels hangtr, hct andcre wordt los wcg over de boratenfchoiiders been gcworpen. CO pauk d. irr. bi. 82, (a) Pauk D. I. bl. 52. (3) i'Aim D, 11. bl, i75~-»7«. ■*i;._ ^r%* <9 ^ y /} ^ IMAGE EVALUATION TEST TARGET (MT-3) 1.0 I.I If 1^ 1^ 1^ IM IIIII2? - lis lllll-o 1.8 Photographic Sciences Corporation <- ,5^^. 1.25 1.4 III 1.6 • .< 6" ► \ iV ^ •N? 23 WEST MAIN STREET WEBSTER, N.Y. 14580 (716) 872-4503 ^ '» "^* 1» -v, *' CIHM/ICMH Microfiche Series. CIHM/ICMH Collection de microfiches. Canadian Institute for Historical Microreproductions / Institut Canadian de microreproductions historiques IM M 'i^m^ m ^ T' MANDINGUEZEN. 87 Deze kleeding is algemeen bij alle de Mandhguezen ; het vroiiwenhiilzel alleen onderfcheidt zich in verfchillende Statea. In fommigcn dragen zij een hoofdfierfcl , Jalla genoenid, hetwelk cene foorc van hoofdwrong is ; elders omhangen zij het lioofd met fnocren van vi'itte kralcn en pronken zij voor het voorhoofd met een fmal plaatje goud; witte fchelpjes, op cene bevailige wijze gerangfchikt , wisfclcn bij andercn de koralen af; het r .1 zelf vvordc op cenige plaatfen in de hoogte opgezer, door het onderltcken van een kusfentje , en verfierd met eene biizondere foort van koraal , door bedevaarrgangers medcgebragc van de Roode zee en tegcn hoogen prijs verkocht (i). De meeste verfierfels der yrouwen wor- den van goud gemaakt , en zljn aanmerke- lijker wegens derzelver zwaarte, dan bear- beiding. Zij zijn zelfs lomp en ongcmak- kelijk, vooral voor de ooren , die daarvan dikwijls uitfcheuren of onmatig gerekc wordcn, zoo dat de vrouwen vcclal eenen riem CO Park D. I. bl. 38, sp, 40. D bl. II. F4 s I If til i, m '^ ©;i fi ^i -f 09 MANDTNGUEZEN. vicm van rood locl:r over den kruin van hct hoofii dragen, oni de onrcnin dezc dragt te ondcrlleiinen. Dc halskercns zijn met nicer fmatik vervaardii;d, en gevcn zclfs blijkcn van vinding in de verfchillcnde ranglcliikking van onderCc'icidene koralcn en ^nudwcrkcn; ook m:iken zii een zcer bevallip;cn opfchik uir. Al het goud te zamen, hctwtlk eencvrouw. van aan;;ien in haren vollen tcoi op dezc wijze draagt, k;in ter vvanrde van vijf toe achthonderd !:;iil'icns wordcn gcfchat (i). Dc ?,l(wdir,giiczcn flellcn lioogcn prijs op rcukwcrk, en bcdienen zich daartoc van veri'cliillende ligtfmekcndc gommen, die linn uit de I\Ioorfche Inndcn in pakjcs van ccn pond zwanr worden aangebragti zij lepi^en dczclvcn in lieetcn asch en bc- wierooken djcrniedc Ininne woning zoo i.vcl ais hunne klcedcrcn a). Aan deze keurigbcid bcantwoordt overi- gcns hun gcwoon vcrblijf zccr wcinig, z'\\\'.^.c hotzclve ecnc naauvve en ont^cpjfc- lijke (Uilp, bfftaande uit cen rondcn muur van klci, omtrent vlcr voet hoog, met ecu k> CO P.M": D. t:, m. 24.-. (2) I'A R!'- 0. I. b:. I 06, MANDTNGUEZEN. 89 koc;c1vormikT dale van h.TTihojsi'iec , ovcr- dekt met grasznJcn. Ziilk oena ft.ilp mankc zoo wol Ikc verblijf hiinner Oppcrlioofdcti als hunncr gcringlle perfoncn iiic , en is voor beiden even cenvoinvdig in huisraad. Eene horde van rict, omtrent twee voec hoog van den grond op vicr Ihken gc- legd cnmecccne mat of osfonhiiid gefpreid, llrekt hnn tot fluapplaacs. Eene waccrton , ecnigc nardcn poctcn ter fpiisbereiding, hoiuen drinkfchnlen en kalcHasCen , nevens cen of twee l.rijc floelcn maken voorcs al he: huisraad uic. Daar de veelwijve- rij ook hier gcbruikcliik is » hecfc eiko vrouvv hare cigcne Ihilp , die alien door eene hcgge van gcfplcten baniboesrict, op de wijze van mandcwerk , aan elkan- deron vcrbondcn en ingcHoten wordcn, welke plaats men Sirk of Surk noenu, Ern aantal van ziilke ingeflotene plaatfen, met enge doorganp,en tusfthen dezelvc, maken eene ftad uit, zoo als de Blandh- gttezcn haar hceten. Alle de hiuten zoo wel als dc ingeflotene plaatfen z'in nog- tans zondcr cenigen andcren regel bij eU kanderen gcbouvvd , behalvc Uicn , om F 5 den s, 1 ■ r •r*" MANDINGUEZEN. den ingang naar hct zuidwcstcn tc rig- ten (i). Elke ftad heeft ecn groot gctimmerte van gevlochcen rieiftokken , in dc fchaduvv van ccnig hoog geboomte opgeflagen. Hct- zelve vvordc de Bcntang genoemd en is de groote plaats , waar allc regtszaken v/or- dcn vcrhandcld en waar zich de Icciiggan- gers gaarnc ophoudcn, om hunnc pijp te rookcn en over het nieuvvs van den dag te fprckcn. In dc meeste fteden hcbbcn ook de liJahouiadanen eene Misfura of mos- kee, in welke tl] dagclijks hunne gebeden doen (c). Nog fchijnt in elke Sirk -of afgcflotene plaats een afgezonderd verblijf te zijn voor vreemdelingen; hetzelve wordt de Baloon geheeten (3). Eeie hooge aar- de wal, aan de buitenzijde met paalwcrk en doornftruiken bezet , fltiit de Man- dinguefche fteden veelal in , waarvan de grootilen niet nicer dan achthonderd of duizend hutten bevatteii (4). Hct wit- ... ten (i) Park D. I. bl. 40, 41. (2) Park D. I. bl. 41 , 42. (3) Park D. II. bl, 47. (4) Park D. I. bl. 66, 67. MANDINGUEZEN. 91 ten dcr huttcn met ecn men^^zel van asch van beenderen , wanronder z\] gcwnnelijic een wcinig gom gcbruikcn , geulV aan hun- nc Ilcden ccn fchicterend aanzien (i). Dc» ze bcpleistering vcrhoedt nogcans het bc- derf der Ituipen niet in den regentijd, wan- ncer de muren doorwce kt worden en niec zclden onder hcc gewigt van het dak' be* zwijken, zoo dat 'er dikvvijis verfciieiden te gclijk in ^*cnen nacht inrtorten (i). 7a) , die lungs den Niger of dc Ga'ahea wonen, bevaren dczc iivieren met kanoos van cen bijzondcr maakzcl, z'jiilo zamen- gefteld Hit twee uitgeholde (Iduimen van dikke boomen, in de lengte aan clkande- ren gevoegd , en dus zeer lang en oneven- redig fmal , zonder dek of mast, maar bij derzelver onevenredigheid ruim en zwaar genoeg , om vier paarden en verfciieidene menfchen te gelijk over te vocren (3). Daar wij echter ook van visfchers- kanoos gewag gemaakt vinden , is het gansch on- waar- §'■"! ■'■ ( ) Park D. III. bl. 10. (2) Park D II. bl. 105. C3) Pakk 0. 11. bl. 5i>, 60. ^a MANDINGUEZEN. waarfchijnlijk, dat dczen van zulk ccn on- hcbbclijk maakzel zullcn zijn, fchoon ook groot gcnocg voor drie of vicr mcn- fchcn (i). Met dagclijkfchc vocdzcl dcr Bhudln- gtiezen vcrfchilt ccnigzins naar de land- llrekcn , die zij bcwoncn. Gcir.ccnlijk ontbijtcn zij 's morgcns vrocg met ccne pap van mcel en water, ccn wcinig rijnsch gcmaakt door toevocging van tamarindc. Twee iiren na den middag doen zij den maahijd met ccne foort van podding. Ilct voornaamilc onthaal valt des avoir's voor en duurt tot na middernacht; bij hctzclve wordt foep , met vlcesch daarin , gebruikr (2). Ilet brood wordt toebcreid van de klcine , melkachrige, gecle en zeer gcurige bczien van den Rhamnus Lotus, bij bun Tombe- ron'^s genoemd. Dezc bezicn worden ecni- ge dagen in de zon gcdroogd en daarna in een houten mortier zachtkens gevvrcvcn , tot dat het meclachcige gedcelce van den fteen is afgefcheiden ; voorts wordt dit met water gemengd en tot kocken gcknccd, die (i) Park D. IT, bl. Sc. (2) Park D. II. bl. 205, zc6. ccn on- Don ook :r men- le land- ir.ccnlijk ict ccne ; rijnsch marindc. zij den g. IIcc (Is voor lict/5clve uikr(2). klcine , ; bczititi Tombe- !c-n ecni- laarna in vrcvcn , van den dit met jcknccd, die MANDINGUEZEN. 53 die in de zon gcdroogd , in klciir en gear naar zocte koek gclijkcn. De llccnen dcr bcziiin wordcn daarna in cen ketel met water fterk gcfchudt, om het mecl los te latcn, hctwclk zij nog hadden bchouJ-.^n, vvelk water daardoor een zoctcn en aange- namcn fmaak krijgt en , met tocvoeging van ccn weinig gcftampte gicrst , de pap voor hct ontbijt Icvert , welkc zij Foudi noemcn. De inzamcling der bezien zelvc gefchicdt op een kleed, onder den heester gelegd, waarvan men zc doet afvallcn door de Itruiken met een ftok tc flaan (i). Niec min opmerkelijk is hunne boterbereiding van den Shea -hoom. Dqzq boom groeic fchier alierwege in deze gewesten van zel- ve in de bosfchen op , bij wier om- hakking hij echter zorgvuldig gefpaard wordt ; hij wordt met den Amerkaanfchen elk vcrgelekcn en zijne vrucht bij den SpaanJ'chen olijf , om wier gedaante hij onder het geflacht der Sapota wordt ge- bragt. De pit dier vrucht ligt gewik- keld 0) Park D. IF. bl. 17^—179. De Reizi- ger houdc dezen heester voor den Lotus van ph- Nius. IHl. Nat. L. XIII. c. 17, ii' f! H' w 1 I Af\i 11 • . v^ft'!:Te^^"^-.-»»**-i?'?.>r.-',yv-;vy^i3^-.-iT=,»- VT^ 94 MANDINGUEZEN. kcKl in ccne zocte vleeschaclitij^c zcininn- dinhcid ondcr ecne dunne grocnc fchil. De gnnfclie vnichc wordt ccnige da- gen lann pcdroogd boven een .luchtlg vuiir van hout , of ook wcl in dc zon , waarna zij, gelhmpt en gfckookt zijndc, ccne borer afjiccfc , die Sheatoulou of booniboter pcnoemd wordt , en in dc daad dc Ucvighcid en het voorkomcn hcefc van dc Eurnpefche borer, ja deszelfs plaats gelukkig vervangt, wijl zij , zonder zniit, cen geheel jaar goed blijft en in witheid, va<;rhcid on fmaak voor den bcsten van koe- melk , die park immcr proefde, niet be- hocfc onder te doen. Het droogen der vrucht in de zon is tot het leveren van dli voortbrcngzel min vermogend , dan boven het viiiir , en van daar, dat niet flechts hot aankweeken van dezen boom, maar ook het behandelcn der vrucht en het toebereiden van de boter een belangrijk hoofdartikel uitmaakt van den /Jfricaanlchen handcl en nijverheid in deze ftreken Ci)» Dc drank der Mandhigitezen is bier en me- (i) Park D. I. bl. 4p. D. II. bl. 73 , 109. D. 111. bl. 6U, 69. zcirnnn- nc fchil. lige da- .luchtig dc zon, : zij'idc, ouloit of ti in de icn hcefc Ifs plants Jer zniit, witheid, van koe- niet be- ogen der ;ren van nd , dan dat niec n boom, ht en hec lelangrijk •aanjchen en CO* bier en me- 73 . >o9' MANDINGUEZEN. 9S mede, waarin zij zich nice zcldcn te buitcn gaan. Dezulken ooder hun, die den il/<a« homedaanfclien godsdienst hcbbcii aangc- nomen , gcbiulkcii niet dan water , het- welk nit zccr dicpo bornpuctcn gcfclicpc wordt(i). Hct bier, hetwelk in kracht en fmaak vccl van het Engelfche hceft , wordc gcbrou.vcn uit koorn, blj dc Kruidkundi- gen Ilolctis Spicattis genoemd , hetwelk vooraf wordi gcmout , en waarbij , in de plaats van hop , gebruik gemaakt wordc van eenen wortcl , die een aangenaam bitter goeft. Zlj noemen dezen drank Neodollo of geese van koorn , en hebbcn hunne ci- genlijke bierhuizen , waarin zij zich in grooten getale rondom aanzienclijke vaten van die geestrijke vocht plaatfen en tot be- dwelming toe met elkanderen drinken (a). Het fnuiven en rooken van tabak is bij alle Mandtnguezen eene dagelijkfche heb- belijkheid. Hunne pijpen zljn van houc of riet raec eenen fraai gemaakten kop van aar- 4P. (0 Park D. II. bl. 90<J. D. T. bl. pr. (2) Park D. I. bl. 79, 211. D. II. bl. I: r •i 1' 5)6 MANDTNCUr;;E?T. annlewcrk on vvcl ccns zc3 voce King (i). Dcze vcrk\vi>tinf!; Is bij hun nnjr j^ccni- 2lns do fffootlk; 'cr hccfc ccnc andore plaars en \vcl cmtrcnc een voorwcrp^ waaraan nice ligtcli'ik xou gcdaclu wonlcn. Ilctzflvc is lice /.out. lice is nict vrcemd blj hun, ccn kind ann con iUik hlip/.out te zicn zuigcn, nls blj ons aan ccn link brood- ziilkcr. y.oo hccrfchcnd , 7x\t;t park, is de trek naar zoiit Mj hct vcdviildig gcbruik van grocijend vocdzel. Pc involj^ins van den- zelven vale den bewoncrcn dcr binncnland- fche rtrckon echrcr zoo kostbaar, dae te ZCiiiicn , (lie wan srehruikt zont bij zljn eten hetzcirde is,als hem ccn rijkman tc noe- mcn (2). Op zckerc planes vond pauk dc Mati' dhiguezen wcinig kicsch op hunne fpij- zen, fchoon zij vce en koorn haddcn in ovcrvlocd. Tc Teefee, ccne grootc doch onbcvvalde ftad , bedicndc men zich van roctcn, moUcn , cekhorcncjes , ilangen, fprink- (1) PPvEvost D. IV. bl. 183. PAaK D. II. bl. 203. (i) Park D. II, bl. flofi. MANDINGUEZEN. 97 fprlnkhancn en andcre dicrcn, blj de voor- rameii zoo wcl als bij dc gtrlngcn, tot vocdzcl. Daar ler plaacfc vond hij ook dc- ze bijzonderhcld , dat voor de. vrouwcii hct gcbriilk van eijercn ongcoorlofJ was, zljnde hct aanbod daarvun voor haar ecne belcdiging, fchoon de mans in hare togen-. woordii^heid cijcren ctcn. Ncrgcns ciders vond hij echter deze bljzonderhcid bij de Mandingiiezen (_i^ ^ onuront wicr fpijs hij allcen nog opgecft , dat dc fchaarshcid bun niccrmalen den blocfem van dc Mai's in mclk of in water tot fpijs doct floven (a)» Dij den maaltijd gebruikt men eeniglijlc de regterhand , waarop men niet minder gczet is , dan op de in acht neming der gewone beleefdhcdcn bij wederkecrige ont- moeting. Men vraagt elkander altijd naar den welftand, ook wenscht men elkande- ren altijd goeden dag en goeden avondy hetwelk beantwoord wordt met de her* haling van dezelfde vraag of wensch, en de toevoeging van mijn vriend, Bij do- (i) Park D. I. bl. 135. ^ (u) Park D. II. bl. 147, VI. Deel. G Iffl^'f Pita 1], Hi iilrtfa r^ tr^ I I !<>".».>, 9O MANDINGUEZEN. deze begroetlngen reikc men elkanderen de regterhand toe (^i"). De bezigheden der Mandinguezen ftaan in veclvuldigheid cTV-in kunstmatiglieid ge- lijk aan de mate vttn befchaving , welke reeds uic de opgegevene bijzonderheden .blijkt, en leveren ons eene aanzienelijke reeks op bij de vermelding van bun bedrijf. Gedurende den rcgentijd geeft bun de bear- beiding van hec veld vcel werks ; en in bet drooge jaargetijde houden zij , die nabij de rivieren wonen, zich voornamelijk met de visfcherij onledig , terwijl de binnen- landers zich aan de jagc overgeven (t). De landbouw wordt ijverig en gelukkig genoeg door bun gedreven , cm bun te doen zeg- gen : „ de honger is bij ons onbekend." Zoo wel vrouwen als mans nemen deel aan de bearbeiding van den grond , waar- toe men zich van een lang en fcherp hou- weel bedient, maar waarbij men zich te- vcns_ van wapentuig voorziet tegen de vijanr CO Park D. H. bl. 206, en 190. P»b- TOST D. IV. bl. 183. (2) Park D. JI. bl. 207. ^^iiSfeiiissjaag.^sjSKee^sj^ff****"'*'^^ - :■ s^ andcren de lezen ftaan liglieid ge- ig , welke onderheden inzienelijke lun bedrijf. un de bear- ; en in hec die nabij imelijk met de binnen- en (t). De kig genoeg I doen zeg- onbekend." lemen deel »nd , waar- fcherp hou- en zich te- : tegen de vijanr 190. Pub- MANDINGUEZEN. vijandclijkhedcn der Mooren. De landman fteckt zijn veld in akkers af , waarvan elk door hem aan drie flavcn ter bcarbciding wordc gegeven, tervvijl hij zcif zijnen grond flechts in leen heeft van den Opperften, aan wien dezelve weder vcrvak bij gebrelc aan bearbeiding , doch door wricn zij in eigen erfgoed vergund wordt in geval van voldoening aan de geftelde voorwaarden. Wanneer de Harmattan het gras verzengd keefc, wordt hec in brand geftoken, het- welk een verfchrikkelijk gczigt opleverc, doch gevolgd wordt door een fr'sch en zachc green (i). De visfcherij gcfchiedc met korven en netten. De korven zijn wel twintig voet lang en worden als fuiken in den ftroom gezec ; de netten zijn van katocnen garen, en worden op gelijke wij- zen, als bij de Europeersy ter vischvangsc gebruikt. In de netten vangt men inzon- derheid zekeren kleinen visch, ter grootte van onze fprot , die op onderfcheidene wijzen ten verkoop wordc toebereid. De mecst gewone is , dat ze , uit het net komende, in een moitier geftampt, daarna t ill J I'll I |r.iMljf :■ liii; (i) Park D, II. b?. 45, i5p, 170, 173. G 2 LofC. i 100 MANDINGUEZEN. in de zon gcdroogd en voorts toi groo* te klompen , als broodzuiker , zamen ge- voegd wordt. Deze klompen, wier reuk zich wcinig aanprijst , worden verkocht , bewaard en van tijd tot tijd bij brokken gebruikt, die, in kokend water ontbonden, de Kouskous of foep der ^frkanen uitma- ken(i). Ter jagt gaande bedienen zij zich van pijl en boog , en zijn zij zoo beliendige fchutters, dac zij de kleinfte voorwerpen op verren affland in eenen boom tref- fen: maar nooit fchieten zij in de vluchc. Hoogstbelangrijk is hunne elefantsjagt. Op zekere tijden in bet jaar komen de elefan- ten in groote kudden hunne gevvesten doorkruizen om voedzel of water te zoe- kcn, wanneer de poelen midden in de bosfchen zijn uitgedroogd en zij door ge- brek naar de mceren en rivieren worden gedrongen, van waar zij met denregentijd naar de bosfchen te rug trekken. Die ge- legcnheid neemt men waar tot derzelver jagt, die ahijd gcmeenfchappelijk gefchiedc door (i) Park D. I. bl. p=— 54. D. 11. bl. 82, 16, 207. it ^BgtJ.i»Wji-Mig> g*»»*W' ,(*»«• M A In GUEZEN. 101 I groo- icn ge- r reuk kocht , rokken onden , uitma- !ij zich icndige werpen 1 tref- vluchc. ;t. Op elefan- nvesten te zoe- in de Dor ge- worden Bgentijd Die ge- erzelver efchiedc door bl. 83, door partijen van vicr of vijf perfonen met Ijcfcogc voor vijf of zes dagen en van kruid en lood tot deze jagt voorzicn. De ondervinding maakt de jagers afgeregt op de bcrekenlng van den afftand, waarop zij de elcfanten zullen aantrcffen ; maar nooic vallen zij de kudde zclve dezer dieren aan , zij locren op de enkelden , die zich van de kudde flechts genoegzaam verwijderen , en welke zij dan gezamelijk tusfchen hec lange gras kruipende nade- ren, tot dat zij op eenen elefant te gelijk kunnen losbranden; dit gedaan hebbende werpen zij zich weder in het gras neder en wachien, tot dathetdier, na vruchtelooze poging, om deszelfswonden te verzachten, door ze alien met den tromp te onderzoe- ken, woedend in het rond loopende be- zwijkt, wanneer zij ten tweedemaal vuren en daarmede hunne prooi doorgaans ter ne- der vellen. De huid wordt afgeftroopt en met pennen op den grond gefpannen , om te droogen ,daarnaworden degeliefdfte ftukken van het vleesch weg gefneden en al raede aan dunne ftrooken in de zon tot nader gebruik gedroogd , eindelijk worden de tandcn met eene handbiji uic de kaken ge- G 3 fla- 102 MANDINGUEZEN. flngen. Dcze bijl dient hun tevcns, oqj boomen ncdcr tc hoinven , waarin ho- ning is, dicn zij als vocdzel gebruiken , en met wclken zij bij het elcfantenvleesch zich dikwijls niaanden lang tcr jagt gene- ren. De jngcrs Icveren de elefantstanden , die het grootc voordcel hiinner jagt iiit- maken , aan reizende koopliedcn , die hun het fchietgewcer bezorgen , en daartegen het ivoor naar de kust brengcn voor den Ettropefchen handel. Ecnigcn dier kooplie- dcn verzamelen in ccn jaargetij eene lading voor wcl vier of vijf ezels. Alie de tan- den , die zij aanbrengcn , worden echter den elefanten niec uit de kaken gellagen , vclen %vordcn in dc bosfchen gevonden , die meesc al afgcbrokcn zijn , wanneer zij door ouder- dom te zwak worden, om de kracht te Tvederflnan , waarsnede het dier gewoon is heesters uit deii grond te rukken , om zich met derzelver wortelen te voeden (i), Niet min belangrijk, dan de clefanten- )agt , is de goudvcrzameiing der Mandin- gftezen. Na het einde van den oogst , in het begin van Winterraaand , wanneer de ftroo- (i_) Park D. II. bl. 208, en25i— 25P. ^^"^''0^ s<e*i<?>s*»!^^rs^-*»««'^"Sssi«eiF 7Mha■tgT]t^•''"^''r^°**^°■'^^'=°^'^^^**q^^'^'^ MANDINGUEZEN. 103 ftroomcn en beken zccr ge^akt zijn , vv( rdt door het Opperhoofd dcr ftad ecn dag bc- paald, om dc Sanoo Koo of het goud was- fclicn tc beginnen , hctwclk door dc vrou- wcn gcfchiedc. Eenc fpadc , om het zand op te graven, eenige kalebasfen, om het zelve at" te fpoelen en eenige pennefchach- ten , om het llofgoiid na het afgiecen tc be- waren, is hiertoe al het gereedfchap. Bij der vrouwen uittogt wordt ecn os geflachc tot derzclver onderhoud, maar ook velcr- lei toovermiddel gebruikt en met gebedcn vergezeld, op dat toch die dag gelukkig, en niet onheilfpellend zij. Het zand der beken te wasfchen is de gereedlle weg, om het ftofgoud te -krijgen , maar indien de ftroom niet eens eencn nicuwen loop ncemt , vindt men weinig in het jaarlijks doorgezog- te Zand. Waar de fnelheid van den ftroom al het Zand heeft weggefpoeld , zoekt men tusfchen de bloot gekomcn keifteentjes, hetwelk zeer moeilijk is , maar fomtijds be- loond wordt met het vinden van ftukjes goud, die Sanoo Birro of goudftecntjes genoemd worden. Voordeeliger wijze ter goudver- zamelinj; is het boren van putten in de na- buurfchap van eenen heuvel, waarop men G 4 eenig ji ki] 104 MANDINGUEZEN. cenig goiid ontdckc hccfc : met dit boren gaat men voort, gcdurig dc opgeworpcn nardc door wasfching bcproevcnde, tot dac men aan de laag komt, die hct goud bevat, of andcrs door conen rotsachtigcn grond in hct vcrdcr bc:xn belct wordt. De put- tcn wordcn gegravcn door mans , maar dc wasfcliir.g gcfchicdt ook liicrbij door vrouwen. Een fijn roodachtig zand nice kleine zwarte fpikkcls 'cr in, is doorganns hct goudfpcllcnd ftof , hetwelk in wijdc talcbasfen opgezonden wordc. De bcwas- felling zclve gcfchicdt in cone kalebas met genoegzaam water , die door de vrouw eerst langzaam , daarna fnel gcfchud en in dc rondte gedraaid wordt , tot dat het Zand, vvaaruit het goud bczonken is, over den rand vlicgt, hetwelk zij zoo dikwijls hcrhaait met eene nieuwe aanvulling van water, als het goud nog niet geheel zui- ver op den bodem der kalebas wordc ochtergelaten (O. Ilct gevonden ftofgoud wordt in de penncfchachten bewaard , die met katoen worden toegeftopt, en wclke zlj, die ze verzamcld hcbben, alslaurenin hcc (i) Park D. II. bl. 240— :4r. ■i0jtt^£>Jt...=^m:^-'-^^m^iAitii^i^^$iim*'^ -;^iam0f.-^^i^»^^SfiW^^«i^»:^, I," ■ » : boren worpcn tot due 1 bevat, ;rond in )e put- , maar ij door nd nice lorganns J wijdc be was- bas met vrouw d en in dac hec s, over dtkwijls ing van sel zui- wordc tofgoud rd , die welke luren in hoc MANDINGUEZEN. 105 hot haar ftcken. Ilij, die eenen gcfchikten grond naarstig bearbeidt , wordt geachc ge* durcnde hec droogc jaargetij i.00 veel goiids te kiinnen verzamelen, als twee fla- ven vvaardig zijn. Hoevvcl de vrou- wen, door jaarlijkfche ocfcning, zccr ban- dig zijn in bet zuivcren en dc mans in hec vindcn van die hooggefchacte ftof , oor- deelc men echter , dac cene naauwkeurigcr naarfporing van den oorfprong der goud- voerende ftroomen door ontdekkingen van veel grover goudllof zoii beloond v;orden , en dac hec gebruik van kwikzilver , den inborelingen onbckend, nog zeer veel, nu verloren gaande , (ijner ftof zou behouden. Een klein gedeelte van die goud wordt toe der vrouwen tool gebruikt , cen andcr wordc door de Slatdes of flavendrijvers ge- bruikc ter goedraaking van de kosten hun- ner reizen naar en van de kust ; doch ver- re het grooifte gedeelte wordc jaarlijks door de Mooren in ruiling uitgevoerd te- gen zoue en andere koopwarcn. Te Ka- malia^ cene kleine en door de handeldrlj- vende Blooren maar wcinig bezochte ftad, beliep de fom van hec goud , voor den zoiithandel alleen opgegaard, bij de twee- G 5 dui- U \'X p U-'i: Ao »N 11 1 h; \-h io6 MANDINGUEZEN. duizend guldens, waarna zich dc grooihcid van dicn handel te Kancaba^ Kankaree en anderc grootc ftcden naaiiwelijks laat bcre- licncn , wijl cenc plant klipzout van omtrcnc twee en ecn halvsn voec lang , veertien duim breed en twee dik, waarvan vier de lading van cenen czel en zes die van ecr.en OS gcrekend worden, fomtijds bij hun zes en twin tig guldens geldt (i). De Etiropefche warcn , naar dc Gambca overgevoerd , verfchillcn bij de Mandin- guezen zccr veel in prijs naar gelang van derzclvcr aanvoer , of ook van de vrees voor binnenlandfchen krijg. De laatfte is het cchter, die hun tot dezen handel voor- namelijk in ftaat ftelt, daar zij gewonelljk flavcn in ruiling gcvcn voor de Europe- fche goederen. De prijs van eenen flaaf was, tocn park zich te Kamalia ont- hield , van negen tot twaalf MlnkaUies , terwijl men drie of vier Minkallies gaf voor een fchietgewcer, zoo dat de waardc van cenen mensch bij dezen verfoeijelijken handel gelijk gefteld werd met drie fnap- hancn , ja , het geen nog duldeloozer is , tea (i) Park D. I'I. bl. 248, 24P. "«»»=" oothcid aree en t bere- omtrcnt /eertien vicr de 1 ecr.en lun zes Jambea ^landin- ng van e vrees latde is ;1 voor- /onelijk Europe' en flaaf a onc- kallics , lies gaf waardc jelijken ; fnap- »zer is, ten MANDINGUEZEN. 107 ten zclfdcn tijdc betaalde men van tien tot zevcntien BJinkaUies voor cen paard ^i). De MinkalU zelf is bij hiin een zekcr ge- wigc gouds ter waarde van vijf guldens en tien ftuivcrs; hetzclve wordt gewogen met Teekcclisps , welke zwarte boonen zijn, waarvan 'er zes op ^cn MinkalU gaan. Dc fchelmcrij weekc dcze boonen fomtijds in Shea-hoter , cm ze zwaarder re maken, of wcrpc *er vvel ecns geHcpcnc keifteent- jes voor in dc plaats , maar is toch geens- zins algemecn. Men draagc altijd klclne fchalen to: dozen handcl bij zich. Men bc- dient zich hier ook van de kleinc fchelp- jes , onder den naam van Cattris bekend , en even als bij de Dahomans in gcbruik. Eindelijk heefc men nog voor den handel tot eenen algemeenen maacftaf aangenomcn deBarra of de ftaaf van ijzer, zoo dat men twintig bladen tabak eene Barra tabak noemt,eene ftoop rum cone Barra xMm^ en waarbij de Barra van de eenc waar gelijk gefchat wordt met die van dcandere; doch, wijl de betrekkelijke waarde der gocdcren vcr- (i) Park D. I. b!. 47 — 50. D. II. bl. 248—25];. Ipii ( y io8 MANDINGUEZEN. vcrandcrlijk is, naargclang van dc fchaars- lieid of ruimtc van derzelvcr voorraad, is ook aan de Darra ecn gezettcn prijs voor den Etiropefchen handel toegciiend van elf ftuivers (i). De handwerlccn der IMandinguezen zijn nict min belangrijk dan hun handel in goud, ivoor , wasch , huidon en flaven. Iliinne vrouwen zijn vlijcig in hct fpinnen van katoen , hctwclk zij bcreiden, door hct op ccncn gladden ftccn of hard hout met ccne ijzeren rol tc drukken, tot 'er al het zaad uitvalt. Dc draad , wclke zij 'cr van fpinnen , is mecr verdienftelijk we- gCDS ftcrkte dan fijnhcid, en een gansch jaar naarstig doorwerkende , kan eene vrouw van zes tot negen kleeden van deze ftof reeden , wclke zij voor an- dcrhalvc of twee Minkallies flijt. De mans houden het weefgeiouw, op dezelf- de wijze, als het Europefche, aangelegd, maar zoo fmal , dat de wcbbe zelden bree- der is dan vier duim ; daarna zijn de vrou- wen weder de blaauwverwfters dezer ftof in (a) Park D. I. bl, 50—52. D. II. bl. 67 «n 2 op. I I MANDINrUEZEN. lo^ ineen aftro' ^elvan Indigo -hUdercny wcike zij ook gedroogd en tot poeder gcwreven naar plaatfen , waar zij ontbreken , ten zelfden gcbruike verzenden , hetwclk ccnen fchoonen purpcrglocd aan het blaauw geefc door toevoeging van eenig loog. Voor dit fpinnen , woven en verwen , en ook voor het opnaaijcn der kleederen met eigen gemaakte naalden, zljn gecne afzonderlijkd ambachtcn gcfchikt; de werklicden in ijzer en in Icder onderfcheiden zich alleen. D© laatften worden Karranheas of Gaungay genoemd en reizen overal op hun hand* werk rond. Zij looijen en bereiden de fchaaps- en gcitenvellen tot de uiterft© zachiheid en verwen ze rood of geel, ook bewerken zij de osfen- en elefantshul- den tot voetzolen en ander gebruik: de cerften houden zich nabij de kust bezig met het fmeden, maar binnenlauds ook met het fmelten van het ijzer in kunftig aangelegde en met houtskool aangevulde fmeltovens, waaruit zij een hard en bros metaal beko- raen, hetwelk nog zeer veel bearbeiding van den fmid vordcrc , om dienstbaar te zijn tot mesfen en ander tuig, hetwelk zij *er ech» no MANDINGUEZEN. ech ;cr zccr wcl van wcten to vcrvaanligen. Dczelfdc kunstwcrkcrs vvctcn ook hct gouJ tc fmcltcn cn'er draad van tc irckkcn, gc- lijk zij hct voorcs toe vclcrlcijc verllctfclcn bewcrken (i). » Naauwlijks vcrdlent hct, na dcze proe- vcn van vcrgevordcrdc kunst , ecnig gcwag , dat men hicr dc fraaillc korfjes vk-cht, ve- lerlcije aardighcdcn van biczcn niaakt en jian de kalcbasfcn allcrlei kunstwcrk coc- vocgt, in wclk alles de minst befchaafJe volken hct mcnfchdljk vcrnufc alrccds docn blijken: bclangrijkcr is hct thans van hun- ne kundighedcn , uitfpanningen en Gods« idicnstocfeningcn te fprckcn. Dc taal dcr Mandinguezen is de alge- inecne taal dcr ganfchc landdreck. Behalve deze, van wclke %vlj wcl vvoordcniijstcn , maar gecne bijzonderhcden , vermcid vin- dcn, fprekcn zij Kreool-Portugeesch; ook is ondcr hun het /4rabisch niet ongcmeen , voor 200 ver zij Mahomed anen zijn ; waar- bij zij nog eene zekerc taal fchijnen tc heb' ben, CO Park D. II. bl. 208 — 216. riii- vosT D. IV. bl. aio — 213. • •^^'trnmnamtwUKtmutkummmmrMi, < ^fSti0's» ■A aanligen. hcc goud ken, gc- rficiTclcn :ze proe- : gcwag, :clu, ve- niaakc en fctk loc- efchaafJe :cds docn van hun- n Gods* de alge- Behalve znlijstcn , field vin- jch; ook igemeen , n; waar- n te heb- ben, P 11 E V 0 S T MANDINCUE^RN. Ill ben, welke zij voor hunnc vrojwcn gc- hcim houdcn (i). Hunnc lijdrekcning bcoaalt zich '^ij hcc •ancal van Reffeiitijden ; hoc jaar verdee* ]en /ij in Mlanen; den dag cclic-n zlj blj Zonnen; elkcn dag vcrdcelen zlj in mor- gcn , middag en nvond , en naar den Ihnd dcr zon aan den hcmcl wijzcn zij de vcr- dcre ondcrverdeclingen aan. Men vindc bij hiin volftrekc gecne flcrrekundigc denk- becldcn ; cene zon- of maanvcrduistc* ring is in bun oog toovcrvvcrk. llunne aardrijkskundc flelc zich du aardc voor aU cen vrijd uitgcllrekc vlak, welks grenzen niec fnceuw en duistcrnis omcogcn zijn. Aan gene zijde dcr zee , die him eenc zoucrivier fchijnc, vermoeden zij hcc land der blanken , maar nog verder dan hec- zclve verbeelden zij zich cen reuzen- land, alwaar hunnc Haven gcbragc worden; van alle landen echter achten zij bun eigen bet gelukkigfte en alle vrcemde- lingen beklagcnswaardig (i). Hot fchrij- ven (1) Prevost D. IV. bl. 283—233. Pauk p. r. bl. 33, 45. n. HI. bl. 88 — icrj. (2) Paui; D. il. bl. li! 1 — 197. •■*i 112 MANDINGUEZEN. ven is in himne oogen fcliicr niets anders dan tooveren (i) : zoo gewcldig oiuval- Icn ons hier dczclfde menfchen wcder, die wij ons in zoo vele opzigten van han- del en kunstwerk zeer aanmerkelijk bovcn de volkcren , waarvan wij nog gcwaag- den, hebben zien naderen. In hunne uitfpanningcn beminnen de Mandinguezen bovenal de vcrtellingen , waarna zij uren lang ondcr hunne pijp zit- ten te luisteren, zeer vecl gelijkende naar de ylrabifchc nachtvcrcellingen , maar, volgens PARK, veel aardiger en kluchd- ger dan dezen (a). De toon- en danskunsc volgen in rang op dcze uitfpanning, maar fchiecen ver bij derzelver volmaking ga kort. Het ontbrcekt hun evenwel niec aan verfcheidcnheid van fpeeicuigen , daar zij eene foort van cither mec drie , eene groote harp met agttien , eene luit mec zeven fnaren, en een ftaaffpel van twintig ftukjes hout hebben , behalve eenen groo- len en klcinen trommel , aan het eene cinde open, ccnige iluitjes en fchclletjes, d© (i) Pahk D. I. M. 7 3. (2) I' A mi D. I. 11. 5ii.. ggJTO^I^^""'^^"' !ts anders ;g ontval- 1 wcder, van haii- ijk bovcn 5 gcwaag- innen de tellingen , I pijp zit- ende naai* , maar, n kluchti- danskunsc ing, maar Tiaking ga ^1 niec aan , daar zij ie , eene ; luit mec an twintig men groo- het eene chclletjes, de MANDINGUEZEN. 113 de Joem-joem der Hottent often (1) en de elefantstanden, waarop zij eon zeer aangc- naam waldhoorngeliiid voortbrengcn (a). Hunne zangcrs raaken eenen geheel af- zonderlijken (land uic, die uit twee klas- fen van menfchen beftaat ; de eerflie en talrijkftc, Jilliokea's genoemd , zijn rond- reizende Barden, alcijd gcrccd, om ccn ge- zelfchap met vertelzels te verraakcn, met de gefchiedenis des lands te ondcrlioudcn , of met , voor de vuist weg , liederen te zin- gen ter cere der Opperhoofden en van elk, die voor dezen ijdelen lof eencn goe- den maalcijd over heeft ; de laatften zij a godsdienftige lieden van den MahomC' daanfchen Godsdienst , die gewijde liede- ren zingen en veeleer zwervende Pries- ters mogen genoemd worden , allerlei- je Godsdienftige plegtigheden verrigtende ter afwending vin rampen of verwerving van gunften. Beiden ftaan zij bij het ge- ineeD in zeer hooge achting, sn gefchie- ■-'ir den (1) Park D. I. bl. 87. Vergel. D. V. bl. 58. (2) Park D. I. bl. 172, 173. D. II. bl. 20.'^ — 205, VI. De£L. II I'll ' I w * lii "if 11 H 'ii;M|. fM I Ir ^* ^. m 114 MANDINGUEZEN. den 'er fteeds voor hun zeer rijke inzame- lingen (i). Het voor de vuist zingen is echter geenszins bijzonder eigen aan die van de eerfte foort ; ook dc vrouwen verzoetcn zich niet zelden dc arbeid door eenige lie- deren, welke hun de omftandigheden op- geven , waarvan park zelf eenmaal hec voorwerp was. Op eencn klagenden toon zongen eenige jonge vrouwlieden , onder het katoenfpinnen , wegens hem : „ de „ winden loeiden en de regen viel , — de „ arme blanke , mat en moede , kwam en „ zettede zich onder onzcn boom, — hi] „ heefc gecne moeder, om hem melk te „ brengen, noch wijf, om zijn koorn le „ malen. — Het Koor, Laat ens met „ den blanken mededogen hebben ; hij „ heeft geene moeder, om hem melk te „ brengen, noch wijf om zijn koorn te „ malen." Een lied, heiwelk bij de zui- verfte eenvoudigheid zoo veel goedhar- tigheid en tedergevoeligheid kenmerkc , dat de herinnering aan de noodkreet van zoo menige flavin onder de fnerpende zweep ^ van (s) Park D. I. bl. 87. D. II. bl. 203—204, D. III. bl. 20, 21 , s6, 27. 4^(1 "attsm^0$ismii^^m^^^^0^i^^^^^^^^^^^^'^^-i u£sas-,. Hi; I inzame- zingcn is in die van verzoeten enige lie- ledcn op- imaal hec iden toon 1 , onder n : „ de el, — de kwatn en m, - hij 1 melk te koorn te ens aiec )ben ; hij a melk te koorn te bij de zui- goedhar- merkc , dat t van zoo ide zweep van 203—204. MANDINGUEZEN. 115 van den /Imericaanfchen planter daarbij ecu even duldeloos vcrwijt wordt voor hec ge- voel en geweten van den Europel'r , als Heeds hec tafereel blljfc van den bijftund dcr yifricanen ^vcn Eitropefche fchipbrcukclingen tegen over dat van den gruwzamen ilavcn- handel aan dc Africaan[ch& kust (i). Het worllelen behoorc tot de zeer ge- meenzame vermaken der Mandinmezen, De aanfchouvi^ers fcharen zich daarcoc in eenen ruimen kring. De worftelaars zijti fterke en vlugge knapen , vol ecrzucht en moed, en van jongs af op deze ligchaams- oefening afgeregt. Zij ontdoen zich in hec - flrijdperk van alle kleeding, behalve den brock , wrijven zich het lijf met olie of boomboter in , naderen elkanderen op han- den en voeten , weren alzoo met de hand elkanders flagen af en loeren op de kans oni elkander bij de kniecn te grijpen, waarna de eigenlijke worfteling met groote behen- digheid en overleg aanvangt. De trommel dienc bij dezen wedftrijd , eerst om de ver- gadering te doen nederzitten , daarna om het CO'Park d. H. bl. (^2 — 6$, II 2 M' 1! If ■■ \ ,1 (J t s I i kl i w\ s ii6 MANDINGUEZEN. hct tcekcn ten aanval te gcven , voorts om dc wordclaars aan tc viiren, en cindc- lijk om eencn algemeenen dans tc rege- Icn , in welken de aanfchouwers deel ne- nien, alien met fchellctjcs aan de armen en bcenen (i), en onder ecn vecivuldig hand- geklap , hetvvelk bij elk hunncr danzen een noodznkeUjk vereischte fchijnt (2). Hei flaan op trommels en het blazen op clefantstanden heeft 00k dagelijks tot een Godsdicnstig oogmerk plaats, ter bekend- niaking , dat de avondgebeden aanvan- gen (3). Meest alle de Mandingttefche volkeren zijn, ten aanzlen van den Gods- dienst, in twee groote fckten verdeeld, in Mahomed anen^ welkc Bifchereefiy of ware geloovigen genoernd wordcn, en Heidcnen, die Kafirs of ongeloovigen en 00k wel Sou- akies of drinkers van flerke dranken hee- tcn. De laatften raaken het grootfte ge- deelte uic. Bij hun is 00k het beduur des lands, (i) Park D. I. bl. 77, 78. Prevost D. IV. bl. 207. (2) Pa UK D. II. bl. 204. (3) Park D. I. bl. 172, 173. i^^^m^^^^^^-- jfiim , voorts en cindc- tc rege- deel ne- armen en dig hand- anzen een I. blazen op s tot een r bekend- i aanvan- Unguefche len Gods- rdeeld, in , of ware Heidcnen , wel Sou- mken hee- ootfte ge- eduur des lands, EVOST D. MANDINGUEZEN. 