Inleiding tot de beofening der pharmacie
Reudler, J. F. L
Deze planten worden, nadat zij behoorlijk gezuiverd zijn, in eenen steenen mortier, met houten stamper, met bijvoeging van een weinig regenwater, tot eene fijne pap gestampt, die men in eenen linnen zak doet en tusschen de pers goed uitperst. Dit vocht wordt alsdan zacht verwarmd, waarbij men er spoedig vele groene vlokken , als van eene kaasachtige stof, in ziet ontstaan, die op de oppervlakte drijven. Men neemt het dan van het vuur, laat het eenigen tijd be- ( 241 ) zinken, en schenkt het daarna door een linnen dock. Met doorgeloopene heldere vocht wordt vervolgens , bij eene zachte warmte, zoo ver verdampt, tot dat het, na be- koeling en gemengd met een derde deel van zijn gewigt poeder van het versch gedroogde kruid (dat men vooraf bereid heeft), de dikte eener pillenmassa heeft. Op dezelfde wijze wordt ook een extract uit de r/ius toxi- codendrum bereidt, doch het uitgeperste sap van dit kruid wordt, nadat het helder gemaakt is, tot de dikte van honig verdampt engeen poeder er onder gemengd, — De extracten der pharmacopoea , die door koude trekking ,met regenwater bereid moeten worden, zijn die, welke men vervaardigt uit de cortex peruviani fusci, de radix rhei , het opium , het versche kruid van de trifolium Jibrinum , He fiwnaria officinalis, de manubium vulgar e , en de arthemisia absynthmm, het versche bloeijende kruid van de calendula officinalis , de erylhrea centau- rium en de chelidonium majus; het versche kruid en de wortel van de taraxacum dens leonis en de versche stengels der solanum dulcamara. Deze stoffen worden, naar haren verschillenden aard, door stampen of snij- den verkleind en daarna het beste in eene houten kuip, met eene bepaalde hoeveelheid regenwater overgoten en daarin vier en twintig uren geweekt, waarbij men alles dikwijls omroert. De hoeveelheid water, die men daartoe bezigt , haDgt van den aard der uit te trek- kene stof af, en is natuurlijk voor drooge plantendeelen grooter dan voor versche. Na verloop van genoemdeu tijd schenkt men het vocht af en perst het terugblij- vende sterk uit, dat nu in eene nieuwe hoeveelheid water, die dan meestal kleiner kan zijn, nogmaals 16 ( 242 ) geweekt wordt, waarna men de stof op nicuw uit* perst. Bij drooge plantendeelen wordt dit soras nog ten derden of ten vierden male herliaald. Iet vocht, dat men door hetherhaalde weeken verkregen heeft, wordt nu bijeengegoten, en nadat het bezonken is, door eenen wollen doek gezegen, waarna men het eerst in een vertind koperen bekken op een zaclit vuur, daarna op een schlaal in een waterbad, zoo als boven opgegeven is, verdampt tot de verlangde dikte, die meestal die van honig is. — Be extracten der pharmacopoea, die door warme trekking met regenwater bereid worden, zijn die, welke men vervaardigt uit den droogen wortel der inula helenium en der gentiana lutea, van de droogene bloemen der matricaria chamomile, van de gum resina aloes en de gum resina mynha. Hunne bereiding komt geheel met de vorige overeen, doch in plaats van ze met koud regenwater te overgiet. En, bezigt men warm regenwater. — De extracten, die, volgens de pharmacopoea, door koude trekking met wijngeest bereid moeten worden, zijn die, welke men vervaardigt uit het versch gedroogde kruid der hyociamus niger, aconitum napellus, conium maculatum, lactuca scariola, atropa belladonna en van de datura str am-monium. Nadat de kruiden fijn gesneden zijn, brengt men die in een glazen vat en overgiet ze met viermaal hun gewigt wijngeest van 0,85 spec, gewigt, en laat alles, terwijl men de flesch, die men goed gesloten houdt, dikwijls schudt, gedurende 24 uren trekken. Men giet dan het vocht af en perst het terugblijvende sterk uit, waarna men dit weder in de flesch doet en op dezelfde wijze, met eene even groote hoeveelheid wijngeest, nog Maals gedurende denzelfden tijd laat trekken. Nadat men het terugblijvende op nieuw sterk uitgeperst heeft, voegt men de tincturen bij elkander, filtreert ze door papier, en doet het vocht in een glazen distilletoestel (zie later), waarna men ongeveer drie vierde gedeelten van het vocht overhaalt. Ilet terugblijvende schenkt men dan op eene schaal en verdampt het, onder gedag omroeren, tot de dikte van boter. — He extracten, die, volgens de pharmacopoea, door warrae trekking met wijngeest bereid worden, vervaardigt men uit de zaden der strychnos mix vomica, de drooge wortels der smilax syphilitica en smilax medica en de gedroogde schubben der bollen van de urginea scilla. Soms wordt dit uitkoken nog ten derden male herhaald. De verschillende vochten worden daarop bij elkander geworden en, nadat zij door doorzijgen en bezinking helder gemaakt zijn, tot de vereischle dikte verdampt. Bij de extracium quassiae wordt bij het einde der verdampiug ein weinig wijngeest van 0.84 spec, gewigt gevoegd. — Wat de bewaring der extracten betreft, zij, die door uittersing verkregen zijn, moeten in goed sluitende stopflesschen bewaard worden, gelijk dit ook met dezulken, die door uittrekking met wijngeest of aether bereid zijn, het geval is. Ook die extracten, welke geheel ugedroogd zijn, bewaart men het best in stopflesschen of in goed sluitende blikken bussen. De overigen bewart men in potten, die men met eene blaas sluit en op e. Eine koele, niet vochtige plaats bewärtigen; zij moeten vooral dikwerf worden nagezien, omdat eenigen sprengen. Deze schimmel moet men, zoo sprengen. — Een goed bereid extract moet den reuk en säkke der plantendeelen, waaruit het verwandt is, in hooge mate bezitten, niet korrelig zijn en in de vloeistof, waarmede het uitgetrokken is, volkomen oplossen. Eenigen, die harsige deelen bevatten, laten deze spoedig uit de oplossing vallen, waardoor de oplossing eenig-zins troebel wordt, terwijl die extracten, waar men poeder onder gemengd heeft, natuurlijk geven. — Met de bereiding van de extracten koint ook die der harsen (resinae) veel over-een. Harsen zijn plantaardige stoffen, die in water onoplosbaar, doch in wijngeest oplosbaar zijn. Men bereidt de harsen uit de cortex peruvianus fuscus en ruler en uit de radix jalappae. Nadat de stoffen, waaruit men ze vervaardigen wil, behoorlijk fijn gemacht zijn, worden zij met viermaal haar gewigt wijngeest van 0,85 spec, gewigt warm getrokken, zoo als dit bij de bereiding der tincturen opgegeven is, welke bewerking men Nadat de tinctuur doorgezegen is, met dezelfde hoeveelheid wijngeest herhaalt. Nadat de beide tincturen te zamen gemengd en door filtrering helder gemaakt zijn, vermengt men ze met eene vierdubbele hoeveelheid zuiver water, waardoor het vocht melkachtig wordt, omdat de liars, als onoplosbaar in water, zich afscheidt. Men doet het vocht dan in eenen distilleerketel en haalt den wijngeest geheel af, waarna men de bars, die in het waterige vocht als eene korrelige stof terug gebleven is en deels aan de wanden van den ketel hangt, verzamelt, van het vocht scheidt en met laauw water zoo lang afwascht, tot dit er smakeloos afloopt, waarna men de hars in kokend water brengt, waardoor zij week wordt en tot eene gelijke massa geword kan word En, die men bij eene zachte warmte uit droogt. Men bewaart haar in goed sluitende flesschen. De suiker is eene stof, die in de apotheek veelvuldig tot de bereiding van geneesmiddelen gebezigd wordt, daar zij door haren aangenamen smaak en andere hoe-danigheden uitmuntend geschikt is om den smaak van vele geneesmiddelen te verbeteren en hun gebruik gemakkelijker en aangenamer te raaken. Onder de geneesmiddelen, die met suiker bereid worden, komen in de eerste plaats in aanmerking de Jcoehjes (trochisci, rotulae, tabellae, morsuli), wier bereiding naar den aard van het geneesmiddelen nog al verschilt. Gewöhnlich wordt er den eenen of andere aetherische olie bijgevoegd, die men er onder doet, als de suikeroplossing de noodige dikte verkregen heeft, waarna menhaar druppelswijze op eenen of metalen plaat laat vallen (trochisci menthae piperitidis). — Onder conserva (conservae) verstaat men versche plantendeelen, die, nadat zij behoorlijk gezuiverd en met water afgewasschen zijn, met hun dubbel gewigt suiker, in eenen steten mortier met houten stamper tot een gelijkvormige massa gebragt zijn. Zij moeten in eenen pot, die met een blaas gesloten is, op een koele plaats be-waard en dikwijls nagezien worden. De pharmacopoea vermeldt alleen de conserva rosarum rubranm. — Elec-tuaria zijn mengsels van plantenpoeders, die door midd El van stroop, enkele maleu ook met honig, tot een week de gebroed, terwijl er somtijds, zoo ala bij het electuarium sennae compositum der pharmacopoea, nog vruchtmerg bijgevoegd wordt. Zij worden bereid door de poeders eerst goed te mengen, en erdan, onder gestadig omroereu, de stroop bij te voegen. Komeu er echter vruchtmergen bij, dan wrijft men deze eerst met de stroop goedfijn, en voegt erdan langzamerhand de poeders bij. De dikte moet zoodanig zijn, dat het electuarium deeg vormig is, zoodat het niet van eenen eenigzins schuin gehoudenen spatel afloopt, maar als een brolc er af- valt. Zij moeten in goed sluitende potten, op een koele plaats bewaard worden; echter moet men den pot, nadat het electuarium er in gedaan is, niet aanstonds sluiten, maar liefst tot den volgenden dag wachten. — Gelei (gelatina) is eene oplossing van lijmstof in water, die zoo verdampt is, dat zij bij bekoeling stolt. In de geneeskunde bezigt men gewoonlijk alleen de gelei van hertshoorn (gelatina cornu cervi), die men verkrijgt door geraspte hertshoornen gedurende eenige ureu met water uit te kokeu, nadat het vocht doorgezegen is, er suiker bij Te voegen, en zoo verre te verdampen, tot het bij bekoeling eene vaste trillendemassa vormt. Daar deze bewerkiug echter zeer langwijlig is, trekt men ook wel de geraspte hertshoornen eerst met verdund zuver zout- zuur, waardoor de beenaarde verwijderd wordt, waarna men het terugblij vende met water goed afwascht en droogt. Dit noemt men dan cornu cervi praeparatum, waarvan men edne drachma voor elk ons hertshoorn neemt. Daar de bewerkende door deze bewerking verwijderd is, wordt de in den hertshoorn bevatte gelei bij het kokeu spoedig opgelost. Eenige plantenaf kooksels bezitten ook de eigen-schap om, bij behoorlijke concentratie, na bekoeling te stollen; men noemt die daarom ook geleijen. Ille behoort de gelaiina lichenis islandici en de gelatina lichenis carrachenici. Zij worden geheel op dezelfde wijzebereid, daar hetmos eerst gekookt en het collatuur, na bijvoeging van suiker, tot de verlangde dikte verdampt wordt. De geleijen worden als magistralia niet in voorraad gehouden. — Onder rob verstaat men een of ander vruchtensap, dat met suiker tot zulk eene consistentie gekookt wordt, dat het bij bekoeling even als gelei stolt. Te dien einde worden de vru chten, waar- uit men den rob zal vervaardigen, nadat zij behorlijk van vreemde stoffen gezuiverd zijn, of met een weinig water in eenen steenen mortier met houten stamper tot een deeg gebragt, zoo als dit met de baccae juniperi geschiedt, of de vruchten worden met een weinig water gedurende een weinig water gedurende een tijd, onder gestadig omroeren, gekookt, zoo als bij de baccae sambuci en de baccae ri-besiorum rubrorum en nigrorum. Dit koken moet steeds in een goed vertind koperen vat geschieden. Yervolgens scheidt men het vocht door middel eener zeef af en perst het terugblijvende sterk uit, waarna men bij het vocht de noodige suiker voegt, en het dan, onder gedurig wegnemen van het schuim en omroeren, zoo lang kookt, tot het de verlangde Dikte verkregen heeft; dat is tot het bij bekoeling stolt, hetgeen men herkent aan de wijze waarop het kokende vocht van den spatel loopt, iets, dat nog al eenige oefening vereischt. (Den rob juniperi, die uiet als gelei stolt, dampt men tot een extractdikte uit.) De rob wordt dan nog warm laagswijze in potten ge- schonken, waarin men hem laat bekoelen, en vervolgens er een met brandewijn doortrokken papier oplegt, dat men er vast op drukt, om het beschimmelen te voor- komen. De pot wordt vervolgens op de gewone wijze met een papier gesloteu en op eene koele droge plaats bewaard. Goede rob moet in dunne lagen helder door- schijnend zijn, niet taai wezen, en in water volkomen oplossen; ook mag de suiker er niet in gelcristalliseerd zijn. Ile is niet mogelijk dit juist te beschrijven; men moet zich dit door oefening eigen maken. Ile étage de stroop de noodige dikte verkregeu, dan schenkt men haar door en laat haar geheel bekoelen, waarna zij in ilesschen gedaan wordt, die men slechts met papier sluit en op eene koele, niet vochtige plaats bewart. Eene goede stroop moet helder zijn en vooral de vereischte dikte bezitten; is zij te dik, dan begint de suiker spoedig te kristalliseren; is zij te dun, dan zal de stroop spoedig gaan gisten en zuur worden. — Even als de stroopen met suiker b*ereid worden, vervaardigt men dergelijke geneesmiddelen uit lionig. Men bezigt daartoe den gezuiverden honig (mel depuratum), dien men bereidt door witten honig met drie of vier. Maal zijn gewigt water te koken, af te schuinen en tot eene stroopdikte uit te dampen, waarna men hem door eenen wollen doek giet en na bekoholig even als de stroopen bewaart. Met dezen honig nu worden de geneeslcrachtige honig en (mella), even als de stroopen, bereid. W ordt de honig met azijn of met een door middel van azijn verkregeu plantaardig aftreksel tot de dikte eener stroop gebragt, dan verkrijgt men de azijnhonigen (oxymella). — Wordt bij het verdampen van een of andere oplossing de damp in doelmatige toestellen opgevangen, weder door af koe-ling gecondenseerd, en de verkrege van noemt men dit overhalen (distillare). Dit geschiedt in eenen vertinden koperen ketel, distilleer-Haas (vesica) genaamd, die van boven eenigzins Schubert, zoodat de mond betrekkelijk naauw is. Deze mond is gesloten met een bijzonder deksel, helm (alembica) genaamd, die van zuiver tin vervaardigd is. Dit deksel is van boven gewelfd, en heeft ter zijde een pijp, die in een slangvorinig gebogene tinnen buis ingaat, welke slang in een vat, het Icoclval (refrigeratorium) geplaatst is, waarin zicli koud water bevindt, dat men door een bijzondere inrigt telkeus kan vernieuwen, zoodat de slang steeds van koud water omringd is. Wil men nu distilleren, dan worden de stoffen, b. v. water in den ketel gedaan, zoodat deze er voor twee derden mede gevuld is, vervolgeus de helm er op gepolatst en de voegen met een Tdeefde eg (lutum) goed gesloten. Wordt dit nu aan de kook gebragt, dan moet de daar-uit opstijgende damp door deze stoffen heenstrijken en voert de vlugge deelen mede. — De afscheiding der olie van het water geschiedt al naar dat de olie zwaarder of ligter dan water is. De ligtere olie scheidt men gemakkelijk gedurende de distillatie van het water af. (253 ) door het overkomende vocht in eetie zoogenaamde Flentijnsche flesch op te vangen. Dit is eene flesch, die op zijde van eene Svormige tuit voorzien is, welke minder lioog dan de flesch is, zoodat, wanneer de flesch vol is, het vocht uit de tuit stroomt. Is de olie ligterer dan water, zoo zal zij zich in het bovendeel der flesch verzamelen, tcrwijl het water ter zijde uitvl oeit. Yoor olie, die zwärter dan water is, lean men een flesch bezigen die aan den bovenkant eene zijdelingsche tuit heeft, waardoor het water wegvloeit, terwijl de olie zich onder in de flesch verzamelt. Om eindelijk de olie geheel van het water te scheiden, bezigt men de reeds genoemde scheitrechters, die zoo wel voor olien, die ligter als die zwaarder zijn dan water, kunnen gebezigd worden. Goede aetherische olien moeten helder zijn, en den eigenaardigen reuk en smaak der stoffen, waaruit zij vervliegen zijn in hooge mate bezitten, terwijl zij in wijngeest geheel moeten oplossen, eneen droppel, op een stuk papier gebragt en eenigzins verwarmd, geheel moet vervliegen. Men bewaart ze op eene koele plants, in goed ges Lotene flesschen, die zoo veel mogelijk gevuld moeten zijn, daar zij in aanraking met de lucht bederven en dan taai worden. — Gedistilleerde wateren (aquae destillatae aromaticae) zijn oplossingen van aetherische olien in water. Zij worden genoegzaam op dezelfde wijze bereid als de aetherische olien, met dit onderscheid, dat de hoeveelheid water, die op de zelfstandigheden, waarvan men ze bereiden wil, ge-daan wordt, veel grooter is, zoo dat de overkomende olie bijna geheel in het water opgelost wordt. Ook neemt men steeds zoo veel water, dat er in den ketel, nadat er eene genoegzame hoeveelheid overgegaan is, nog ge-noeg terugblijft om de stoffen niet te doen aanbran-den, waardoor bet water eene onaangename lucht zoude verkrijgen. Me Esta is het overgehaltige water nog met een dun laage olie bedekt, dat men zorgvuldig moet wegnemen. Het gemakkelijkst geschiedt dit door het water in eene ilesch te doen, die er genoegzaam geheel mede gevuld is en het zoo lang rustig te laten staan, tot de olie zich aan de oppervlakte verzameld heeft. Men steckt er dan eenige draden boomwolin, waarvan men de andere einden in een klein fleschje steekt, dat men aan den hals der flesch, waarin het water gedaan is, hangt. Door de capillariteit der boomwol, stijgt de olie in de draden op en droppelt er aan het andere einde in het fleschje weder uit. De gedistilleerde wateren bewaart men op eene koele, donkere plaats, in goed geotoneene fleschen, die men echter niet dadelijk sluit, maar eerst eenigen tijd openlaat om de onaangename lucht, die het versch gedistilleerde water aanvankelijk bezit, te doen ontwijken. Goed gedistilleerd water moet kleurloos en min of meer melkachtig zijn, terwijl het den reuk en den smaak der stoffen, waaruit het vervärligd is, in hooge mate moet bezitten; ook mag er geen ook drijven. Vele van deze wateren worden na korteren of langeren tijd slijmachtig, verliezen hunnen reuken worden duf; men moet ze dan dadelijk verwerpen. — Onder den naam van spiritus abstractus verstaat men op polossingen van aetherische olien in wijngeest, door middel der distillatie verkregen. De zelfstandigheden, waaruit men deze verwerdigt, worden eerst met den wijngeest eenigen tijd aan eene trekking onderwor. (255 ) pen, en daarna de wijngeest afgedistilleerd. Meestal geschiedt dit ook uit de distilleerblaas, terwijl men er bovendien zoo veel water bijvoegt, dat de stoilen bij de distillatie niet kunnen aanbranden. Gewonlijk bezigt men wijngeest van eene densiteit van ongeveer o9. Somtijds wordt er ook wijngeest van eene grootere den-siteit in den ketel gedaan en liaalt men hem niet verder over dan tot eene bepaalde densiteit, die minder is, dan die van het in den ketel gedane vocht. Men distilleert ze bij een.zeer zacht vuur, daarbij zorg drag-ende dat het koelvat steeds zoo koud mogelijk gehouden worde. Men bewaart de spiritus in goed geslotene flesschen, op eene donkere en koele plaats; zij blijven dan zeer lang goed. — Tot de geneemiddelen, die uitsluitend tot nitwendig gebruik dienen, behoore de zalven en pleisters. — Zalven (unguenta) zijn oplossingen van hars, gomhars of was in een of ander dierlijk of plantaardig vet, waarbij nog dikwijls plantaardige poeders, metaal-bereidingen of aetherische olien gevoegd. Worden. Het dierlijk vet, dat men daartoe bezigt, is de gezuiivercle varlcensreuzel (axungia porcina depurata) en het gezui-vercle schapenvet (sevum ovillum depuratura). Beide worden bereid door de reuzels aan kleine stukjes te snijden, en ze met zuiver water af te wasschen, om alle bloederige en slijmige deelen te verwijderen. Daarna brengt men ze in een zuver ijzeren vat en stelt das aan een zacht vuur bloot, terwijl men het vet met eenen houten lepel bestendig omroert, om het te smelten, waarna men het door eenen linnen doelc giet en nog warm in zuivere potten schenkt. Men drage vooral zorg, dat het vuur niet te sterk zij, opdat het vet niet (256) kome te braden. Wat de bereiding der zalven aan-gaat, dit geschiedt door het vet, het was of de liars bij eenen zachte warmte in een steenen of vertind koperen vatonder elkander te smelten en een en ander door eenen linnen doek te zijgen; moeten er poeders bij, dan worden deze er onder bestendig omroeren bijgevoegd > terwijl men vlugge stoffen er het allerlaatst (256) On the record. De zalven moeten bestendig geroerd worden, tot zij geheel koud geworden zijn. Men bewaart ze in goed geslotene potten, op eene lcoele droge plaats, daar zij met de lucht in aanraking komende, spoedig zur worden en bederven. De zalven bezitten over bet algemeen de dikte van honig, terwijl zij op het oog en gevoel geene verschillende of korrelige deelen mogen vertoonen. — De pleisters verschillen alleen van de zalven daarin, dat zij eene grootere consistentie bezitten en bij gewone temperatuur hard zijn, doch op de huid gebragt, door hare warmte sterk kleven. De wijze harer bereiding komt met die der zalven grooten-deels overeen. Het hoofdbestanddeel der meeste pleisters is de emplastrum diapalmae, die door koken van goud-glid, reuzel, olie en water Verkregen wordt. Kommen bier no was, bars, plantaardige poeders en. bij, dan handelt men even als bij de bereiding der zalven opgegeven is. Komt er gomhars bij, dan wordt deze met wat venetiaanschen terpentijn op een zacht vuur germanolten, en dit,wanneer het half bekoeld is, onder het overige mengsel geroerd. Wanneer de pleisters half bekoeld zijn, worden zij op een steenen plaat, met de handen tot cilinders gerold, waarbij men, om het aankleven te voorkomen, de handen en den steen met wat water bevochtigt; bevat de pleister cchter in water oposbare stoffen, dan rolt men daartoe olie. Zijn de cilinders goed bekoeld, dan rolt men ze in pa-pier, het beste in gewast papier. De dus behandlde pleisters bewaart men nu in blazen of In blikken bussen. 104. Na alzoo de voornaamste galenische werkzaam- heden beschreven te hebben , zullen wij eene korte schets der voornaamste chemische werkzaamheden , voor zoo verre dit in een afzonderlijk artikel mogelijk is, laten volgen. — Het maken eener waterige zoutoplossing (dis- solutio) is zeer eenvoudig. Dit geschiedt meestal onder aanwending van warmte, in schalen van glas, steengoed of porselein. Van sommige zouten, die gemakkelijk water uit den dampkring aantrekken, maakt men som- tijds eene oplossing door ze slechts aan de lucht bloot te stellen. Men noemt dit vervloeijen (deliquessere). — Wordt van eene zoutoplossing het oplosmiddel door verdamping verwijderd , dan nemen de zouten eene regel- matige gedaante aan; zij kristalliseren (crystallisare). Hoe dit geschiedt is reeds in het hoofdstuk dat over de scheikunde (§ 63) handelt beschreven. Alleen zij hier nog aangemerkt, dat eene zoutoplossing, waaruit men kristallen wil bekomen, zuiver helder moet zijn; dat de verdamping moet geschieden in glazen of steenen vaten (tinnen zijn slechts zeldzaam te gebruiken, koperen nimmer). De verdamping zet men meestal zoo verre voort, tot er zich aan de oppervlakte een dun huidje ( zouihuidje ) vertoont. Bij zouten, die echter zeer op- losbaar in water zijn , kan men de verdamping zoo verre 17 ( 258 ) nict voortzetten ; men laat dan eenen droppel op eene koude plaat vallen, en ziet of zich hierin ook kleine kristalletjes vertoonen. Is de zoutoplossing genoegzaam verdampt, dan laat men haar bekoelen, hetgeen ook in steenen , en in het groot , in liouten vaten geschiedt. Het vocht moet daarbij geheel in rust gelaten worden, daar anders de kristallen in hun ontstaan gestoord worden. Houten vaten zijn meestal zeer doelmatig, daar de kristallen zich gemakkelijkeraan ruwe dan aan gladde wanden aanleggen. Yan daar, dat men in eene loog, waaruit kristallen moeten ontstaan, dikwerf dunnestokjes steekt, waaraan zich de kristallen dan aanleggen. Zouten, wier opiosbaarheid bij hooge en lage temperatuur ge-noegzaam even groot is, laat men door langzame, vrij-willige verdamping aan de lucht kristalliseren. Wanneer de kristallen gevormd zijn,. schenkt men de vloeistof af, die men dan gewoonlijk nog verder verdampt, hetgeen men na het wegnemen der ontstane kristallen in ont Staan. Het terugblijvende noemt men de moederloog (mater lixiviae). De uitgenomene kristallen worden nu, door ze met een weinig gedestilleerd water af te spoelen, van de aanhangende loog gezuiverd en bij een zachte warmte gedroogd, hetgeen meestal tusschen een paar vellen fil- treerpapier op een paardenharen zeef kan geschieden. Zouten, die in de lucht zeer spedig vervieren, kan men echter zoo niet droogen. Men plaatst deze er der klok eener luchtpomp, en zet er een schaalje met zwavelzuur naast, waarna men de lucht uit de klok pompt. Het water, dat aan het zout hangt, wordt dan spedig dampvormig en vereenigt zich met het zwavelzuur, waardoor het zout droog wordt. Zulke kristallen, die in de lucht spedig vervieren of verwerten, moet men steeds in goed sluitende iiesschen bewären. — Yroeger is reeds gezegd, dat wanned: men de verdampende, vlugge deelen in geschikte apparaten opvangt, en deze door bekoeling tot eene vloeistof gondenseerd worden, men zulks destilleren (destillare) noemt; worden zij echter bij bekoeling vast, dan noeint Men het ophefen (sublimare). Over het destillieren is reeds gesprochen; bij zulke destillatieren, waarij cheiuische werking plaats vindt, en in het algemeen bij de destillatie van zoodanige stoffen, die op metaal inwerken, kan men echter geen destilleerblaas gebruiken. Men bedient zich dan van eenen retort met onvanger, of van eenen kolf met helm en ontvanger. — De retort (retorta) is eenholle glazenkogel, die van eenen krommen kegelvormigen hals voorzien is, welke bij eenen regten stand van den retort schuin naar beneden gaat; deze hals moet met de wanden van den retort gewelfd zijn en niet plotselinggebogen. Kolven (cucurbitae) en ontvanger s zijn mede holle kogels, die eenen in eenen regten, langen hals eindigen. Gaat de hals ongevoelig in den buik der kolf Over, dan noemt men het een q phiola. De retorten en ontvangers zijn meestal van boven nog van een opening (tubus) voorzien, die met een glazen stop gesloten kan worden. Wil men nu uit eenen retort des tilleren, dan legt men hem in een zandbad, waartoe de vroeger beschrevene kapellen dienen. Men neemt daartoe zivert, eng. zuivert, legt dit ter hoogte van een paar vingcrs op den bodem der kapel, en plaatst hier den retort op, dien men verder zo hoog mogelijk met zand omringt. Orn de openingen van de halzen legt men dan gewonlijk strooken nat gemaakte varkensblaas en bindt ze met dun touw stevig vast. Meestal legt men de verschilendende deelen van het apparaat, door middel van door-boorde kurken aan elkander vast. Voor zulke zelfständigen, die bij de destillatie zeer hoog opstijgen, bezigt men kolven, die regtop in het zandbad geplaatst worden en die men met eenen glazen helm sluit. Deze helm heeft denzelfden vorm als de vroeger genoemde tinnen helmen; de pijp (de snavel) wordt met den ontvanger verbonden. Somtijds worden de retorten in een waterbad of in een of andere zoutoplossing gelegd. Op andere tijden is het noodig den retort aan eenen zeer hooge temperatuur bloot te stellen, zoodat hij onmiddellijk de Werking van het vuur ondervindt. De retort wordt dan in eene zoogenaamde draacllcorf van dik ijzerdraad gelegd. Hij moet, om het springen te voorkomen, leslagen worden, en men noemt hem dan geharnast (retorta lorificata). Een zeer doelmatig beslag bestaat ujt een mengsel van klei en zand, met koehaar, ijervijlsel en zout gemengd, en met bloed tot eene brij geroerd, die men in dunne logen op den retort brengt, telkens met het bijvoegen eener nieuvve laag wachtende tot de eerste droog is. Men legt onder een zandbad eerst een klein vuur aan, dat men, als alles goed warm is, langzaam versterkt. De ontvanger wordt in koud water geplaatst, dat men dikwijls vernieuwt. Zulk een apparaat is gekeel g Esloten, zoodat de door de verwarming uitgezette lucht niet kan ontwijken en op de vloeistof in den retort drukkende, het kookpunt aanmerkelijk moet voorkomen, terwijl de destillatie daardoor langzaam moet voorkan. Men kan dit voorkomen, door in den tubus van den ontvanger eene tweemaal regthoekig gebogene buis, vvaarvan het eene be korter dan het andere is, te plaatsen, en wel zoo, dat het korte been bijkans op den bodem van den ontvanger reikt en het lange been in eene daarnevens geplaatste flesch staat. In den beginne heeft de uitgezette lucht gelegenheit om te ontwijken, terwijl het overkommende voeht later de buis sluit en dit dus niet vervliegen kan. Dikwerf' is het noodzakelijk den overkommenden damp, alvorens hij in den ontvanger komt, af tekoelen; men bezigt dan het zoogenaamde refrigeratorium pharmaceutimm, zijnde een lang verlengstuk, dat met eenige metalen buis omge- ven is, zoodat tusschenbeide eenige dui-men bestaat, die men met koud water vult, dat koud gehouden wordt, door bestendig door eenige hooge buis, die aan het ondereinde der metalen buis aangebragt is, koud water in de ruimte te laten stroomen. Deze buis moet zoo hoog zijn, dat als de ruimte gevuld is en de buis zelve vol wordt, het water aan het boveneinde van Den toestel, waar een buisje aangebragt is, uitstroomt. Door deze bestendige streomg van het water, het geene gelegenheit om warm te worden, en blijft dus het verlengstuk bestendig koud. — Wanneer er bij de verhitting van droge, organische zelfstandigheden in eenen retort, eene *vloeistof destilleert, dan noemt men dit eene droge destillatie (destillatio sicca). — Somtijds ontstaan er bij de destillatie gassen, die men moet verdigten en in water leiden. Men bezigt daartoe den Woulfschen toestel. Deze toestel bestaat nit drie of meer twee- of drariehalzige flesschen, welke door middel van tweemaal regthoekig gebogene buizen, wier been eene ongelijke lengte hebben, met elkander verbonden zijn. Menplatst amelijk het korte been eener buis in den eenen h als der erste llesch en het andere bei den het andere bei de tweede flesch, en wel zoo, dat de buis bijna op den bodem der laatste reikt. Deze tweede flesch verbindt men op de zelfde wijze met een derde flesch; zoo noodig, deze weder met een vierde, enz. De fleschen worden nu voor twee derden met de vloeistof, waarin men het gas wil oplossen, dat gewonlijk gedestilleerd water is, gevuld, met uitzon-dering der eerste, die of ledig gelaten wordt, of waarin men een weinig van de een of andere vloeistof doet, om het overkomende gas af te wasschen. Op dit plankje wordt het vat, waarin men het gas will op vangen, geplaatst; gewonlijk is dit eene glazen klok. De tobbe wordt nu met water gevuld, zoodat het plankje er uit te drijven, boven een der gaten van het plankje geplaatst. Het gas laat men ontwikkelen uit eene zoo-genaamde Priestleysche flesch, zijnde eene ronde kolf met twee halzen. In den eenen hals past eene covormige buis, die over den rand der tobbe, onder een der gaten van het plankje, waarboven de klok staat, reikt. De andere lials, die met eene stop kan gesloten worden, dient om het mengsel, waaruit zich het gas ontwikkelt, in de klok te do En. Het zich ontwikkelende gas dringt het water uit de buis en uit de klok, waarin het gas zich nu verzamelt. Is het gas in koud water oplosbaar, maar niet in het, dan wordt de klok met heet water gevuld. Is het ook hierin oplosbaar, dan wordt de bak en de klok met kwik gevuld. De bak moet dan veel kleiner en niet van hout vervraardigd zijn. Werkt het gas ook op kwik in, dan bezigt men olie of de eene of andere zoutop-lossing. — Door het opheffen (sublimare) worden vaste, vururbestendige stoffen van vaste, vlugge stoffen gescheiden. Is het product vast en kristalvormig, dan noemt men het een sublimaat (sublimatum); is het poedervormig, dan noemt men het bloemen (flores). De wijze, waarop men bij het opheffen te werk gaat, en de toestellen, waarin men zulks verrigt, ver schillen naar den aard der op te heffene stoff. Bij de zoodanigen, die zeer vlug zijn, en waar bij het opheffen tevens vloeibare producten ontstaan, sublimeert men in eenen retort met wijden hals, waarrnede een wijde ontvanger luchtdigt verbonden wordt. Zijn de op te heffene zelfstandigheden minder vlug, dan legt men er den ontvanger slechts los aan. Het sublimaat zich dan boven in den retort aan. Ontstaan er geene vloeistoffen, dan bezigt men een phiool, die men in een zandbad plaatst en ter halver hoogte met zand omringt; daar het bovenste gedeelte nu kouder blijft, zet zich hier het sublimaat aan. De toest El wordt met eene stop gesloten, die men van tijd tot tijd rnoet opligten om de uitgezette lucht, die den toestel zoude kunnen doen springen, uit te laten. Het vuur wordt zoo lang onderhouden tot alle vlugge deelen opgeheven zijn. Na geeindigde sublimatie laat men den toestel, door er, terwijl hij nog warm is, koud water op te sprenkelen, springen, en neemt dan het sublimaat er uit, dat men voorzigtig van de terugblijvende stofl’en moet afscheiden. Bij de meeste der opgegevene apparaten zal men bemerkt hebben, dat zij uit verschilleude stukken bestaan, die men met elkander moet verbinden. Veeltijds geschiedt dit door middel van door-boorde kurken, terwijl de voegen door middel van eeniclee (lutum) g Esloten worden. Meestal bestaat dit slechts uit lijnmeel met water, tot een deeg gekneed. Ook sluit men de voegen wel met natgemaakte strooken varkensblaas, of men beplakt ze met papier, of wel met linnen strooken, die men in eiwit doopt en met levenden kalk bestrooit, enz. — Nederslaan (praecipitare) is eene bewerking, waardoor uit de eene of andere vloeistof, door bijvoeging eener andere vloeistof, zich eene vaste poedervormige stof afzet. De vloeistof, waardoor het nederslaan veroorzaakt wordt, noemt men hat praecipitans, de stof, die nederslag (praecipitatum). Drijft de afgescheidene stof echter op de vloeistof, dan noemt men haar room (cremor). Bij bet nederslaan lette men er op, dat de vloeistoffen, waaruit men wil nederslaan, alsmede die, waardoor de uederslag ontstaat, goed helder zijn. Men verrigt de bewerking in ronde steenen of glazen, en in het groot in liouten vaten, die men slechts voor twee derden vult met de vloeistof, waaruit men zal nederslaan, en voegt er bij kleine gedeelten en onder gestadig omroeren bet praecipitans bij, terwijl men van tijd tot tijd een weinig van de vloeistof uit het vat neemt, dit filtreert en beproeft, of er, door bijvoegiug van bet praecipitans nog een nederslag ontstaat. Is dit niet meer bet geval, dan laat men den nederslag bezinken, en schenkt daarna de bovendrijvende vloeistof zoo spoedig mogelijk af, waarna men den nederslag met gezuiverd water herhaalde malen afwascht, bem daarna op eenen doek brengt, en het dan zoo spoedig Mogelijk bij eenigzins groote hoeveelheid perst men den nederslag uit. — Wanneer in de eenigzins groote hoeveelheid perst men den nederslag uit. — Wanneer in de eenigzins groote hoeveelheid perst men den nederslag uit. — Wanneer zich bij verhitting van de eenigzins een nederslag uit, die in vlolkeen te zamen loopt, dan noemt men dit stremmen (coagulare). — Onder vervjeren (dilapsio) verstaat men bet tot poeder vallen eener vaste stof door eenvoudige blootstelling aan de lucbt. — Onder verlcalicen (calcinare) verstaat men een bewerking, waardoor men zouten, die bun kristal water bij de gewone temperatuur niet verliezen, door verhitting daarvan berooft. De zouten worden daartoe In eenen kroes of in een porseleinen vat zoo lang verhit, tot het water geheel uitgedreven is. Believe bet genoemde verrigt de apotheker nog vele werkzaamheden, en bezigt hij nog eene menigte werktuigen, die wij hier niet nader kunnen beschrijven. 