None
None
Yerliioedelgk had »jlie ronde krijgdmsfni^ inborst liiet ktffiB^ iii^teDMbai ai^ de MMMrq^«rihekl iijoef kst- g^ters, if had g«!tM»iid hmfifie'^igetilijke, niadr ge^* heime, bedoeling doorgrond te hebben: ten minstd hi| had krachtige taal gesproken tegen den fkbaiA Va- Miis, dett Vmiitmmk Roela, eft deb Haadwimn Heiiis, di^ if^ne groofsfle tijaMen waren; HQ tnid de Majesteit der Staten aangerand, die, ria Willems dood, hel trotaehe hoofd opstaken, maar in Willerm Triendeiiy de e^efenl^e be^dera dea TtftoMnd^i die ^yrm- keid niel voriden , die cij i^h zoo ^iiettiife wensehten. Ik)ch laat de edele krijgsman een5 daariii misdaan hcb- ketarf hetag tool Ibatf inDM lAeti daaMiaf teMpreiden* uSt iQne ipeome immunri noii^ ▼oiEWvgeii' wear — 11* Digitized by Google 164 Moestea daarom aantijgiiigeii worden uitgerouden, gelijk die fan de gewdddad^ rantsoenenng eens landmana in Duifdand en der schending sijner ttouw, wtet na- men of woonplaats zelh de Baljuw niet wist te noemen? Sen laster die onder de anderen den braven man het meeftt heeft gegrieSd. Moest men daarom de Jbeipatte* lijke beichaldi^nujr toot den dag biengen, dat Trealoiig zich in zijnc joukheid zoo gedragen had, dienende in het hof van Beveren (van Maximiliaan van Bourgondie) , dat bij leAiegm en rerdiend had den naam Tan puui WtiMkm? — Wdke regteni ^ Wie bemerkt met dat de haat slechts voorwendselen zocht? — Gansch aiidera dacht men over hem in die plaatsen, waar hij gewoond had en bevel gevoerd; daar was men hem zeergenegen. Ben trettend blyk daarran lesen wij in een brief van de Regenlen van Ostende, van 28 Aug. 1590, behelzende een verzoek om Treslong op nieuw tot Gouverneur te hebben, en een loftraak van zijn aldaar gehoaden godrag. Zijn mend Mtillem Tan Oranje was oA hem te vro<^ ontvaUen; nu hadden woede en heerschzucht gegenbeid om los te barsten, door Oranje vroeger be-dwongen. Hat Tredong geen werk genoeg gemaakt heeft om Antwerpen te ontzetten, heeft men hem vooral nage-geven; doch zij mogen het verantwoorden, die landskrägherte bezahlen te dikwijls de middden onthidden, am in dergelijke ondeniemingen te handden, zoo ak noodig was. Daarte^en wist weleer Oranjcs wijshdd te zijn gen. Waarheid is bet ook dat al de Kapite In den onmogelijkhdd Tan Antweipens ontzet betuigden: Parma was bun te listig en te mi^t. De MfEw. Z. G. Heer Broes qpreekt bijna besliseend aangaande bet ge- beurde met Treslong, en dit {jeeft mij vrijmoedigheid, om hetgene ik vermoedde voor zekerheid te houden. Hij flchrijft namd^k in zijn Mamix wm di hand wm fFUUm /. D. n. St n. bl. 161, na gehanddd te heb> ben over hot kwade vermoeden ten laste van Marnix, na de overve van Antwerpen: »Docb bet is, in »mijn oo||^, onheiisch Jcgens een braaf num aan den »(^eest van boos ▼ermoeden toe te geren; en deden dat ))destij(ls mode en vooraan de Statcn van Zeeland, zij vmogten toeziea^ dat niet met meerder schijn op hen nof op flonmugen banner een kwaad Terdenken Tid: ik nmeen, of ook bet bij groeden irind weHtdoos bltjven wlifjg-en der vioot (ccne dnisterheid) hiinne groote schuld jDware, docb van zich lasterend a%eworpen op den vbrafen Admiraal W. Blois van Treriong.^ ~ Minchien is die dnister Held niet koo zwart, als men bedenkt dat toen reeds bejärepen werden, hoe de koophandel van bet door Paroia TeroTerde Antwerpen naar Zeelands en Uol-Umds koopsteden moert heenyhigten. Docb dwalen wij met te ver af! — Aldegonde beeft, na Antwerpen overgau, bijna derjelijk lot ondergaan, en daar zij a er meer geweest die den giervendsten boon heben moeten yerdoren, als bet loon banner trouw; eer gelijk O. Z. ran &aai foo'treAli|k zing^t, Maurib bet leerde: Hoe 't kindren paste Triendeii te eeren, Om huoner oudren wil gehaat (41). De dichter had ook in bet lot van Trcslong^ g^edeeld. — Docb bet is onmogebjk geworden de yerboi^enbeid der ongerq^tigbeid op te dddien. Wat zoa bet ook baten! Zolke booibeden icbynen lot de genbiedeoii der toI- zijde des g^rafe wordL ^jevondeii, Qelijk fiioifl dp fichendii)^ syAer eer uiet kon duldeu^ daamn it dat hij bij Jiord Quckbont d« eer Tan den Graaf van Hohcnlohe handbaafde, die b69chuldigd werd eenig^e bop^ig^ieii bfibbea opcfemMkt tot dm Na TradoBg^ ^alkmnmo ziiher mUafinff, hiald nog de laster uiet op, ja na zijn dood zwceg ze iiict. Mft de pen der gsecbiedenis bad ayue eer aaugetast, eu gyii JUkui Ja«fNur Tan Ireslo^g was nog fepoodaaakt , laof aa deo dood njiif ¥adm» aij&e eer te vevdadigaii t^g[eii de aanmerkingcn van den Franschen a%ezant Maurier. Hij deed dit ia oen boek; getiteld: Carte en woirmMgk^ wmran$wmr4ing^ 99n Jan^ikmr Jmtpmm van ghe*eyt Trmfongy teghm if mwmmmekiigke , vahrim ende versierde injurijefi^ in druck nytgegeven tot na- dit0l en oneere van memorie van Jonokhetr fFilhm van Bhjf* ghutjft Tp9§I^. Op ^ya wxaek od hety ftelliQ^ van eer, bij TeraieQwden hfter, ward hem doot de Staten van Holland eene jaarweddo van zeven-honr derd gulden geschonken; Haunts herstelde wat bij koi^| en stelde hem in 1592 aan tot ztjn Luitenant houtveiler in Holland en in 1593 tot Luitenant Gfooi Yalkenaar van Holland; posten die wel ecrvol waren, maar zijne zucbt tot de krijgsdieast en tot een edeier werkkring niet kondm Tiddoen. Het was daarona dat hiy eoa aanzoek iran Koniog Karel Tan Sweden aannam, om Generaal te wordcn in zijne dienst. Doch a)les Ijep tot niet, en do aomnMA geids, tgA hgtkig ftn Isrijg^ 1«7 volk uitgpegpeven, werden hem door Zweden niiniiier Teigoed. Hij woonde toen op bet huis tc Zwieleu bij Leyden (42) , ea oTerleed, der moeite en der kweUin- gen lat, in bet jaar 1694, nahtende drie kinderea JasfMir, Willem Karel en Cafharina, uit zijn ecrRte hu- welijk met Adnaiia, docbter tbq Otto van £gmond vaa UtmoiimS. Later it m neg gdMnrd ma WilbelmiiMi Kuri. Zijn nagiikriH it kng m «tiiMl gnUtmi: zija acbtcrklciazoon Otto Tan Tresiong^, Zeekapildn , sneuTelde in dea vierdaagacben zeeslag iu 1666 (43). m 1799 beroimd gewörden, -wm itjft deutung; terwijl zijn geslacht niet is uitgestonen. — Indieii de aCbeddkig van Willem Yanfiloiagez. Tredong ccht is, dau iq|Mti4%C jdj de geliiigttB^^ dit hij «eo iiiftni«ngTool0n«ttiiidvM%enmei^m. Kracht en beleid kenmerken zijne daden; ijver Toor do Wrordering der dgemeene belaoge&y ea bekwaas&beid m d«n «orlog M xae iM«4en hen UMgetchmea: 800, regfichapenbeid, bnurflieid en litM lej^n aOe Oft- derdrukking cn mishandelingen zijnen medemenschen MBgedaan. Achtbaar en geslreiig wasa bet noodig 'W, hindhmr der Juijgtlmbt in» hij tea aHfta tijde; en coo zijne hiat fepn hat OAd^rdraUmde Spaaje aonis te Ter mogt W. Gan, hem pleit do geschiedenis vrij tan die ea? elen, welke te dikwijls de daden der benij* don fiA hot Vadarkad hehtai heioedekL Eest har- di^ mnd Tan Oranjc, tond hij ook in zfjoe btttenrte tmarten, hartelijke Trienden. Hij waseeu Uoliandscb Bdeiman van dan ochten alempeL Bruiga, een edele Fries, Grietman van West-Dongmded, was, zoo al niet de eente der Watergeuzen, ten niinstc onder de eersten. Van de vroegste beginseleii de opkomenden oorlogs af had hem de liefe tot de Vaderlandiche Vièheid aan de betere partij (die van Oranje) rerbonden (44). Van daar zijn yoniiis Tan altoosdureiide ballin;schap en verbeurdverklaring zijuer goederen, door Alva (45). Doch hy was reeds Troeger xijn Yaderland ontweken, en stond, met een menigte van Friesche Edden, aan de zijde van Graaf Lodewijk, dieuende als Kapileii van een vendel knechten toen de Graaf zijn zoo txeurjg geslaagden togt, tot redding des Vaderiands ondemam. Hy orerwon mede bij HeiHgerlee, maar moest, zd6 met w^gwerpin^ van Zijne wa-peneo, den dood, na de nederlaag, bij Jemgum, o?er de Eems ontswentt Den. Nu bleef geen andere vrag hem open dan de zee, en bij koos dien. Abels, Sntens, Jdte Eelma, Homme Hettinga vereenigden zich met hem, en zij slaa(];dcn naar wensch, Toor zoo Ter ze uamelijk buit begeerden. Maar. ze begeerden meer, vrijheid en Yaderland. Begere den evenwd soms voet aan knd letten, de waakzaambdd van den Overste Robles was te groot, dan dat ze lets van gewigt konden ondernemen, voor de verovering van den Brid en bet overgaan van Enkbuizen tot de partij van Oranje. Gehed ongregrond is bet vermoeden niet, dat Bonja mede deu 13riel hielp innemen, dewijl zijne genoemde krijgamakkers meest aUen daarin ded. Badden: zyn naam echter wordt niet bij de luiiuie geiioeiTid. Z.oodra Enkhuizeu overgiQg ea de Gemea van daw frioland kondea bedrdgieii, was er geesk Tungcr wensefa in Bonga's M dan dit zijn Yader- land aan de ma^jt van Spanje tc ontinlken. Dan deze laak was uiet g^makkelijk, en kostte veel t\jd en bloed. Van nu af ward ajn leren, tot aan njn martelijk lut* einde, Tol van mottte en gefaran, am een nwteloozen krijg gewijd. Robles, nu nog* Colonel, maar wddra bij vooiraad en eindelijk geheel Stadhouder van Fijesland, wist met wein% mkldelen veel te doen, en het gebrek an bdeid en de laf hartigheid van Graaf Joost van Schouwenbui-g, eersten Stadhouder van Friesland van Granjes wcge, deed het qpoedig gewonnene weer in 'av^ds banden. vallen. Bonga had te Emden soldaten geworvcn met oog-merk om in Friesland te landen en Doccum te veimee-terau Kaanwemka echter vernam hij, dat de vijand naderde met eenige 8difi|»en« ef hij verHet met zijn volk zijne vaartuigen, en trok, hoewel vervol Ged, veilig door Friesland, en ontkwam te en konkhuizen, denkelijk, aan eene andere daats, achepen der vngbuitesB ontmoet bebbendet die hem dear been voerden (46). Het miib lukken van dezen aanslag ontmoedigde Bonga niet. Ter- wyl by te konkhuizen in bezetting lag, werd by, niet la^g na zijn e^aten togt, door de inwonen tan Soeek genoodigd om de atad te bezetten. Zy badden het volk van Robles niet willen inlaten, en mocsten zich dus ab weerspannig tegen den Koiuug bescbouwen. Hij ver- eenigt zich met Tiete Hettiuga en Aedo Gabbema, en in spijt van den tegenstand des Spaansfällesindeii Magistraats wordt hij onder het gejuich der burgers, aLs een zegepralend veldbeer iogebaald, 19 Aug. 1572. voljendea da;, is lug nu Bevdbebber der Geu- am in die boek möl, möl der mölzend man tost Mölzenden de jüdische Toor sägt vi|iSDeD'veiqireidde sieh diMMT het hod; «m de uiteiste angst lioden de klooster- Via^m yoor sijae aankoinst, ea waarlijk fay was dea Uootierea zeer oogenegML ¥aii moftrd drr nannihw ^^lmrbaUngt,bmaM^€kwl^ Op ztjne op- Oficbiug der Mad in naam Tan Oranje ontving^ faij een i^ti^ aatwoord van den konipygRyinden B(u|^eester flbi>bt<Mte8» die eaaiuauTOi^ aaaHiilipaim ptn Afenebte en dcii tor ii»dedi{^in[r toemitte. Zinde dhat hij dc stad met z^ne weinige iiiaiischap niel w innen kon, week hij terug en legerde^zieh in he Oidekkxwter, 3fMr hi§ i/m^kem to^f iwywij Bokmrndem wm de ■Biiiffli spijze vooniea mtd. Whiagndos leAaall dttC Bong^a, na zijnm tcrugtogt, overal het vee weg dreef, l»et kkx>8ter der loanniien ea Groeodijk afbranddc, tocn naar fioedL tan^keenley ea Itete Meting BMr Oranje, te Dfllenburg om Imdp lond. Brenwd li^ toefde niet lanjj te Sneek. Intussciien was de Heer van Hederwormter, Dirk Tan fironkhont, tot Oranjes stad- -haudar toonMd MDgMdd, 'iia deKiundernie^ i«ar Mswaid gekonum oi ciehte 21 An^. de itad op, niets wetende van hot vemgtte door Bonfrai» De stad noeg twee dc^oii beraad. Uiervan wist ikw^a weder aicte, en 'tsaodomdaagf doet hij zij oe tweade op-ehing. Waanohijnlijk iieeft toen keium gakr^gcii van de maatreg^elen van Bronkhorst, die te Balk was fde^etd nit da oiitvai|Sit im een aam wijua tiit de handem der hmfcrai* Inmegoade geaindMd beypMp. He R(^ring^ van BoUwand had eaa bode aan Robles ge- Ill lict l>evel der Re(}eriu{j om weg te trdiken^ ^ijne gAnpoms^eMd. buiigerij wiu yoot Oranje, tow bftoMe f^flalijk bol ftmnliflp wi doi ted, daor dm Burgemeestor QHtworpen, en gaf Qra&jM Stadhouder de yest(3 ovap, in weiko Bong^a met zijn volk, 26 Aug* ondfir bet Mdcren w bet gcschut, ab ofttnkmm hmea tvoL Mipdat by dt Imk dop liiu^netai mi de bet'ldeii liad laten zuiveren, werd de Hervormde God»- dienst aidaar openlijk door hem ingevoerd en de Predi- kuit foaamfi iamomiu deed er de eonte pradt]uitie(47)* Bonga wm atar Smtk g^pm m. beradde adi M iiiBuue poging^. De stad Doccum was door Sippe Scbeltama op aanspQri(ig van ecn stouten Hollandscbeii l£dui^tmafGkherta»Qes^^ --m ^door 4e w|B%«diide bargerij eu .onli^j^jciida beem veer Otanje gewooBW. De linden, hielen, den tren in, verdedigte auch daar, eu hielp hei volk Tan Aobles binnen, dat de ttad met pluiidemi, ea moord verroldfi. Bronght bad bulp toegeschikt andev bevel van Bonga en Sicke Tijssens, die met eene onverklaarbare traagheid (meeneiide miwohiftn dat ze nog moeg geuoeg koinaa soudBiiy dat de atad niet op eem kon «««dea farrast) zieb dei naebts legerden in de oabijheid der ated (ad tertium ah urbe lapidem). Aan hulp en ontzet Toor de janmierl(jk Tcrnielde ea in brand giMtok^ne stad viel ni^ mm «e dfafccn* Bon^ en TiisBaf mtoidan bonne dwaljng en traagheid, en poQende te berstelkn wat zij kouden, wachten ze de aftrekkende vijanden (Wal) En ytn Rohlea, alo gegen een dec! doodf de ote- fljpn 19 de 14a^ en ontnaneD boo den rooft Bit waren de bcgfuiadeii ran FHedands berrijdu^, heiaas! te spoedig^ Terioren! De Graaf van Schoawen- iwigf werketijk als Stadhouder naar Friesland gezoii- den, beaatwoordde aan OranjeB rerwachtuig^ niet, e& wn m het geheel g^een man om hel bddd en den moed van Robles tcgen te staan. Zijne regerin^j was slap, de knjgstucht werd niet onderhouden, en hij wordt beadmldigd van zware iichatdn^pn te hdiben opgdegd, waaiinede hij dechts neh idven Ti^jkte (48). Tron- wdoos vlugftle hij, en liet het pas herwonnen land aan den Tijand over: de Geuzea werden met een verlies van Google twee-duiasend dooden en acht-hunden, gedagen, door Robles, bij Staveren, gedagen; de gewonnen Meiden vielen weder in zijnne handen, en eer het jaar der vrijhcid, 1572, tea eiude was, bukte Friesland wederonder Spanje. Booga met vele anderen geworden; Waalien is onbdend. MiMchien nam hij ureder toe- Tlugt op zee, en vervocgde hij zich op de vloot, waar- märmede Marteua de Zuiderzee bezet hield, of, wat waar- eeh^nlqker is; bij sal naar Noord-HoUand sijn getrokken, en onder Sonoy een befcihehbenchap bebben (re. had. Wij vinden daar mecr Friezen, onder anderen Xiete Uettioga (46^). Van zijnen rusteloozen ijver iaat xidi dit denken, maar de gesehiedenis xwijgt van hem tot in 1578. In dat jaar kwam Bonga met Johan Tandemen, aan het hoofd van eeni<ye hulptroepen, de belegeraars van Deventer te huJp, en trok na het imemen dier sUd door Rennenbcig en Soooy, weder naar Friedand, waar bij deb in bet volgend jaar een groat v Görstander der Unie van Utrecht toonde. Bij de jammerlijke twisten die Friesland in 1680 verdedden, verdängig, door den Graaf TanRenneiibeig, die loen feeds aau ziju afval dacht, maai nc^ veinsde, naar Bolsward in bmttiiig gezoiidtii» doch werd gebeden buiten te blijven, en deed het; Rennenbeiig^ zou hem met een auder bevel voorzien. Hij gehoorzaamde, maar verdängig reeds ^raed^^ overtuig^d?an Bennenbeiys neigiiig naar Spanje Jhte ontdddung^ werd wddra algemeui in Friesland, en er werd beilciten, de zoogenoemde blokbuizen of stadskastelen te Yernieleu. Eer was meu niet frij, Yooral toen men zag, dat Renoeobeig le wiide beietten om de steden in zijn made te depen. Orange zufwas Toor dit plan, schon hij den Graaf nog niet gebel durfte te mistrouwen, het was in alien länger, aan den Graaf de stoff tot mioekii, te entnemen. Ajøg?an Albada had uit Keulen mede tot die verwoestinj der kastelen aangeraden (49), en de Tyrannen-nesten werden ter vernieling gedoemd. Renneberg zond dan acht Vendelen naar Friesland af, in schijn om bet foornemen der Friezen te helpen, maar eigenlijk tot bezetting der blokbuizen. Dat begrepen de Leeuwardensche buigerSy en zij wonnen gemakkelijk de drie Vendelen van Jan Bonga, Oeoe Gro-vestins en Jan Vervou. Maar het krijgsTolk Tan het slot weigcrde af te trckken, en door een list werd Bonga en de zijnen meester van het kasteel. Zij zetten name-Ig K de monniken met de nouwen en kinderen der bezettelingen Toor aan, opdat deze niet op hen schiete Zouden. Het gelukte, en in weinig tijds was het blokhuisy door de verheugde inwoners met den grand geiijk gemaakt Toen tn^en Bonga en Ver?ou naar Harlingen en het sdieen dat men het slot aldaar moeilijk zou meester worden, want de bezetting bragt het geachut op de wallen en begon de stad te beichieten. Mil ReUlMJI^ üelfidelfi^ ^^^^ onder den Graaf van Hohe/ilo; en was mis!>chien tegeo^ Wdo»d% bij diens jiederlaag op d& Mardcttita|;MSli^ il^ Itict ttlMr ea IramMiUj^jkWA iMft, di^^ hoewei le laat, naar de Schans van den Of>i#a{j, door Sobenk lieie|i;6i^,i7erd ge2oiHkaiiidtIefea^^ (S«botaiKM want ctien KApitanf Jm B^Hua^, m tc^ dit hij m KflrttAgfCitt hetetim(r lajr, Wite^ verzekert ilif Wmseniiiw, dat dit oiizc Bonga was) (50). Maar Bonga trek mei trjn Vendel, hamem eettig€( aofkMtt ia tadi^ fiMde w JMkdIo 6p^, tot bet Mi6g f^G4M6ge&4 m ^ftt^ Ai^t dSen Tddhe^ ittet Hopwidn Reyn Idtzen in de Scband te Auwerderzyl, in de nabijheid ven Gro- ningen tit bezetting g^egd. Ikaot 1§ ka^i \hm werf ik9 riddtir doior bet noft ttislfiMA^rgf Aah^eTaOei^, Alfcfc 4eif{gf l^et oMUiyiioedig^ af. Zag hij dan het einde niet, hij zag Friesland vrij, en moQt ontslapen in hope, dat liet werk zijner handea door Gods zegen zouden worden bekroond. fly is wd minder Jbekend dan anderen, die minder deden, maar Terdient onder de Toornaamsten van de bevrijders des Vaderlands te worden genoemd. BOSCH, Of KJ BOSCU, o« UOSSOL Bomshr of Bdfek, of jBkMb^ HuMhioi wmdm Amkr al agnr dok iete: ▼wiwhiilwife luttningft tn den zeUcben man, is, tdo» het ^rootste gecfeehe, noQ onbekend. HoDse^neiit' Beake (zoo aoemt hem Bor) wm deelgeiKKik imm S» lemiMum tm  ifc eiaie* da Bench gemwmd, S& MoQgL te W^tef §ee/h ^ ame deww dv BmsIii, en (jist of het Jan du Bosch (wien v. Lceuwen van den Bosehe noemt) mBg geweasi aijn, of i^mmmSIbt^ toni du Bosch, die in dieast was van deu Graaf van Impud- De naam jkMnt anders niet voor (52): be-hdfe d«t idbm Ian ▼an. den Boaache, in Oct 1676, den Prms van Oranje Terwittigt?«n den innerlijikfla loeatand van Brussei (Groea, Arekivesy N, 454). GfiLfilN BOUWIENSZ. Gelein Bouwemz, ia hoogst waarschijnlijk de Hopman GtUifn^' wien onze Gesduedachnjren noemen alf een der Kapitdnen bij de venneester In den Briel. Doch het is niet gelötig dat hij een Luikerwaal was, zijn als Van Harea. meent, als by zijn: Lameis gevolg, zijn Luikervvalen Geroerd door Jebuer en Gelejn (53). De Yoomam Gelein was, voor al in Zelanden, toen Viij «%eDieen en miaiduen was bij een Zeeuw. Dat deae Gelein Boawensi. de dgenlijke Watei^gieiu was, heeft mij de Wei Eerw. Zeer Gel. Heer Schotel gpeleerd, uit de Dordsche Tresoriers rekeningen, in zijn werk Ker- Aei^k Dordrecht bl. 66, 67. Hij komt daar Toor ak Kapitein onder den Graaf Ttn der Marek, die, nadat hij met vijf-en- veer tig |K)nd lonten voorzien was, op kosten yan de sUd Dordrecht, met Marinus Brand de imernaar Goicom opieikle. Hy zal diu die atad mede iidiben Teroverd. Zijne Terdere Iotge?allen liggen in bet duister. —  8 Maart 1574 oitgesloten (54); maar forfal aan /m mm Gallifn uit het land Tan Yalkenburg, die onder Gysbrecht en Dirk van Batenburg, hielten des Heeren Tan firederode, gedeldt bad. Bg kon, als landgenot Tan Adam Tan Harait heni fijn gevolgd (55). MAINOS BRAND. Marknu Brand was een der meest beroemde Watergeuzen, bij welken hij zicb echter niet vroeger dan in het laatst van 1570 gemgd heefl. Hij is toch de* «d£de als die Harinos Brandt, die in het najaar Tan 1570, met zes anderen, te Middelburg op'sGravensteea ge?an<7eQ zat, en Tan daar uitbrak (56). Volgens de Publicatie waarb^ hij door den Eentmeerter bewester Schdde -weed ingedaagd, was hij gel "Oortigp YanChae/tinge^ hetzelfde als Saeftinge, een nii verdronken polder in Zeeiand. Ia^r gealacht (en misscbien bij sd£ reeds) is Tan daar naar Teere gekomen^ en was er in 1792 nog in wezen, maar in deerlijk verral (57). Op den beroemdeen eersten April 1572, bad Brand met Van Haren den Toortogt, en wierpen dezc beiden bet erst hnnne ankers Toor den firieL Brand bielp den dag Toor Ptoohen de gewonnene stad Terdedigen en telte verder zijne pogingen voort met rusteloozen ijyer tot beyestigog der Ti^beid. In de T(dgeade week nam 12 hy, inal LuiJ)ey, Ddlishaven in, en was iu Junij bij de vloot van finteos, die Dordrecht voor Oranje Verz^ Imde. van daar zeilde hg met eea deel der vloot dmut Gorcom, en kwam londer eenigeu te(];eii8laiid biiinm de stad. Op de markt verjaderde hij de burgerij, eu deed ze ooder bet geroep vaa vwe U9 GueuxJ Alva ai-Qraiye en den Koning troawe zweren. IKxsb Hei kasteei waarop de geestelijkheid met eenig^e Gatholijke burgeren {jevlufjt waren, moest met geweld wordcii aan-geallen, zoodat de bezetting in den blaauwen toren, (bet bmnenste deel ^aa het dbt) terug gedrongeny ge-noodzaakt was zkh op te ge-en. Sommigen wQlen dat ze levensbehoud bedong (58): anderen, dat zij op ge-enade en ongenade zich overgaf. Hoe het zij, Grand deed lyaa oogenade geideo, hiog twee bmgert, fiurk Bommer en Anumt de Koning, openlijk op de markt, en liet do overigcn vrij; maar de ge-estelijkheid moest, Qa zware miahandelingen, in nog eiger handen Ter-uBm en werd door Brand naar den Briel gezonden, waar Lumey hen jammerlljk liet ombrengen. Het krijgsvolk dat Loevestein bezette, verliep uit vrees, en Brand veroverde die sterkte (59), gelyk 00k Lieseld tgen over Sehoonboren, hij nacht Dewgl Brand hijzonder onder het be?el stond von Entens van Men-tbeda, werd hij in Aug. 1572 naar Zeeland geroepen en had een hevelhebherscbap over een dedder tweeduisend man, die door Lomey aan Taenuurts verden ter iui^gezonden, tot bemagtigin' van Goes. Door Mondragon?aa voor die stad met geweldige nederlaag tenig gesla-gen i\jnde, hadden TaeraarUenfintens hetg0wai^, met het orerwhot van hun volk Amemuiden aan te gi ijpea. Ook deze togt, door Brand bijgewoond, liad dez elide UtkODlBl. Entcns vluod naar Lumey, Brand bengal adoh naar Del&ha?eii. Bij is evenwd apoed% tenigge' keerdy "want in September Tan hetxdfde jaar dreef ^, met den Admiraal Worst, tien Spaaiische schepen, met acht-honderd koppen bemand, terug. Deze vloot was met lefcnsmiddelen en buskroid roor het belcgerde Goes bestemd (60). Later trok hij met Lumey Holland in. Wij treilJii hem in 1573 aan als Admiraal van 'sPrinsen schepen op de Uaarlenimer Meer. Zijne be* drerenheid in betgene den krijg te waiter aanging bn^^ hem tot dieii post, dien hij met vrma^^ (jrluk beUeedde. Zijne dapperheid was wel niet twijfelarhtin-, maar hij miste die bedaardbeid en dat beicid, een' zeeoverste zoo seer noodjg. tene bijEondere woestheid en onder radenheid kenmerkt zijne daden. Den 28 Mei gebraakte de vloot onder zijn bevel slaa^ys met die van BoflsUy drie-en-zestig scbepen sterk. De ontzachlijke en triomlerende bonding Tan de Spaansohe Tloot scbijnt den Zeeuwacfaen Orerste den aehrik te hebben in het hart '^ejaa^jd, zoowel als den bevelhebber van het knjgsvolk, denHeer van flatenburg. Zij vloden, heten eof <tf twee-en-twintig aohepen in 'a Tijands banden, en Haarlem aan de woede Tan Don Frederik (61). Tot hunne verschoonin{j niafj gezeg^d worden, dat hunne scbepen ia Sieht ich entstand, ikke en wein, ikke en wein, bemand waien, terwijl die Tan Bom rrjkelijk Tan alle waren Toorrien. Na dee nederkag bqjaf Brand zich weder naar Zecland, eu diende daar te water, in het belofj van Middelburg. Ten minste bet is te vermoeden dat hij de Kapitein Harinus was, die Tan boord gegaan, terwijl hij Toor Amemiden op stroom la^, met Kapitein Evert Uendriksz., door de bezetting dicr plaats Melt den Hendnk fwuc. Gruytdaen, die aangestdd was om hootsrolk te wervcn; met Swartzen van Gorinchein ea Pieter van Hoorn en nog twee kapiteins die niet genoemd worden. Zijlieten Eichten der Ordrechte wäre eigentlich, denen eenige de Swahie OTerzetten. Of das overloen in verband staat met een aanslag der Spanjaarden op de Klundert, waaran de Staten, omatreeks dien tyd kennia hadden gelöst blykt niet; efemnin wolke de redenen der Terraderlijke handding geweit zijn. Men acbtte de das das de Admiralit van eenig geweit zijn. Men acbtte de das  onder de Wateigeuzen. Zijn geslacht bleef nog in Zeeland bestan, en het is mogelijk dat de Kapei, Kapitcin Brand, in den eersten Engelschen oorlog 1651-1654, een zi^er nakomelingen was (64). Lmmeeloi pan Mrederode, do natuiiijke zoon vaa Rdnottty en das een halve broeder um %ndrik Taa Brederode, met Mon%ny voor den achooDsten Dum der Nederlanden gehoudeu (05), had eene korte, schloos roemrijke loopbaan. Uij woonde waarschijnlijk, buiten Haarkm, op bet buis ter Klee£» dat aan bet gedacbt Tan Brederode toebeboorde. Een Torig Yoorstander der Hervormde leer, was hij een der voorstanders van de Pre- dicatien op bet open?eld, bij zijne woonplaaU g^ehou- den; eo alemde bij in al de maatregefen njna broaden, wn bij Tolgde, tot hij met ban Tlugtte in 1667. Als Willem van ZrOnneberjip aan de Pastoren onder Brede- rodes jurisdictie, het opzqggen der Mis, en het predi- ken in bunne ko Korklederen Terboden bad, tal dit zonder Lancelots toestemming niet gescbied rijn. Hij had met vele andere Edelen de hand jjeleend aan het he-rooven der papieren Tan den Secretaris des geheimen Raada, de la Torre, te Amsterdam (66), en worden genoemd onder diegenen met welken Oranje Tertroawde briefwisseling hield. Lid van het verbond der Edelen, I bleef m aan sijne beginaelen getrouw, en hield goeden moed, toen aller bem t^gen was, gelijk nit de Terbindenis bljkt met nog eenige Edden gesloten, 15 Ang. 1569, waann de zuivere EvangeUe-verkondijying als het groote doel zijner pogingen en zijns strijds voorhmt (67). Ten gevolge Tan dit Terbond, begaf by wch onder de Watergeuzen met besteibng Tan Qranje, en wordt bij vriend en viyand als een der beroemdsU^n. onder hen erkud (68). In 1570 had hy deo Toortogt toen het op Eikhuizeii ios^jiug, maar liij ontkwam uaau-\irelijks het gevaar van schipbreuk, zijnde door het grond-ijs bezet. Hij was by al de aandageQ een der eraten, en had eenigen tijd met Adriaan Ifennmck het opperbevd over de vloot der Waterjjeuzen, lig^g-ende op de Ooster- en Wester Eems (69). Dit was reedd ua het innemen Tan den Brid, waarby hy zyn moed en y Er toonde. Een tijd daama was hq Kapatein biiinen Haarlem, {jedurende het beleg. Toen de stad hij verdrag ovei^guig, w erd hij 20 JuHj 1573 te Schoten, bviten Haarlem, onthoo£d« Zoo eind^de, leeda troq^, en le?en geheel aan bet Vaderland en der gezoiTcrde Gocbdiciist {jewijd. Hij het ecne weduwe na, Adriana van Tredong en verscheidene kinderen, waarvan een, Reuumt van Bredarode, Hrvan Veenbuiien, indegeMsh|e<^ deninen des Yaderlands met oobelBeDd is gebkren (70). DIKK TAN B&£M£N. Dirk tMn JBnemm bdioorde onder de ecnten, die, op Oranjes last, zich tot de kaapvaart toenisteden, en met ted geluk op onze Noorderkusten daarin alaagdcn, tot dat hijy TO Ot Emden geankerd, en in het bijzonder (zoo schijnt het ten minste) hij den Graaf van Ost-friesland in verdenking, door hem werd gevangen gegenomen, eenigen tijd nadat hij met zgne spitalnroedm den atorm en tloed van 1 Not. 1670 was ontwond. Of high in den kerkker omkwam do lust tot vnjbuiten daar na heeft Terloren, moei ik onbeslist latea; ik vind xdf njn naam niet meer. Bit ge?ang^en nemen moel on{junsti{jer Tan V. Breemen doen denken. De Graaf nam ook tien of elf sohepcn in besla{j: cerst heelte het, omdat de Geuien syn land en toUl basoha? d^den, daama, op last fan den Keiaer, en uit Treeae?oor Al?a. Hij werd van beide kanlen in het naauw gebragt (71). JIN BROKE* Jan Broeky een Amsterdammer, had eea treoi^erlot. Is m deaelide. Met Jan Broek Vakntym, dan xian in hem een moedig yerdediger fan de Herforming bin-nen zijne Vaderstad Ainstcrdam. Kort voor Bredcrodes komst in Amsterdam, in 1567, bad de Regeering van dkstadheteroptocgalcgdy omdeCalfinirtendenfoet 'op den nek te zetten, en daartoe in stilte, eenige hon-derd mannen in soldij aanijenomen. Daarbij komt de tijdin^j dat de Graaf van M^ea op Amsterdam aantrok« Jan Broek, een zht b$hart num^ zegt Hooft, verstout ck)h, laat de trom roeran, om de zijnen op te roepen, cn ziet welhaast nejjen diiizend man rondom zichy op allerlei wijze gewapend. £ea bewijs dat de Hervonnden toen reeds grooten (^ang te Amsterdam gemaakt hadden. Hoed en hopdoosheid foarde hen anan; de Bändeid der tijdea, de wreedbeid der nu wdhaasi triamlereiide Gatholijkeii, deed hen tot het uiterste overgaan. Het kloekhartig gedrag Tan Jan Brock 9 zijn Yenneesteren Tan het fiushuis, zijn moedj^ wederataan van de henden der regering, hezoi^gde den Herrormden een vcrdragr, en cenigen tijd yan kalmte, welhaast te jammerlijk gestoord (72). Dat hij, ua firederodes veitrek — met wien de iaatste hoop op men* sohen den Henronnden ontzonk — te Amsterdam niet meer Teilig was, is duidelijk, Hij ontrlugtte zijn Vaderland en behartigde de zaken Tan Graaf Lodewijk in Graniiigeriand en te Emden. Wij zouden uit zyne zending naar Emdm hijna opmaken dat hij een koom- kooper of hakker was. De Graaf zond hem toch Daar- heen om te onderzooken, hoe viel beter en gemakkelijker hij den Yoorraad Tan meel (toof het Icger in de Otai-melanden) hidd dan die yan beschuit (73). Lodewijks leger werd Tcrslagen, zijn yolgelingen vioden naar Emden, en rustten zich ter zee uit. Onder hen was Jan BrodL een ijyerjg Yooirechteri sonder het te biiten gaan yan zijn hätbrief te ontzien. ffij had de dwaas-held Tan zelfii de schcpen der Trienden Tan Oranje, hunne eigene Trienden, weg te nemen. De schepeu der Uamhuiigera en Bremen werden geplunderd en geantioeneerd, terwijl de eigenaars dier bodems ojx nJijk weigerden geld te leenen aan AlTa en zijn dienaren, tot Tcmieling Tan Oranjes ma^ (74). Jan firo ek ge- raakte in de handen der Hamburgera, en werd, alseen aeroofcr, onthooM (75). 1886 Warm. Büttlingen Tan über die innen Tan deo Briel, volgens het  geen ander dan Bniin*an Utrecht was. Genoemde Bruin Tin Knilenhuig had wijlen den Heer Tan Brederode met de wapenen gediend tegcn den Ko- ningy de kerkeu vernield, en Avas in Fhesland een der Geuaen Kapiteleneny terwiyl bet kger Tan den Prina Tfm Qranje (onder Graaf Lodewijks herd) in dat land was (76). J'. JAGDES CABIUAUW. J^.Jafu§$CahiljjmuD^ Heer Tan Muihcniy een Ylaamsch Edcfanan (77) uit Gend of emstieken, had de partQ des 186 Priiuieii vail Oraiije ^ekozen, als een ijverijj Hervonnde, en zich vereenijjd met.de Waterjjeuzen, met welkeii hij zich hij den Briel hevond. Hy wordt erenvel onder de ferhonden Edelen niet gefonden, ten minste de Hoo^L Te Water nuemt hem niet. Zijn eig^enhjke werkkring" laQ in Noordholland , waar hij door zija onbezwekea moed en xijn iHjfonder minminn kanktery dat hem echter de naaawgeietheid eens befdhebben met Tei^gpe- tea deed, de harten won. Hij ward door Lumey met tSja Yendel naar Enkhiiiien geionden, henevena eenige andeie Kapileuient loodva deie atad zidi toot Qranje had verklaard. Kort daama trok hij met Ruychayer en eenig krijg^svolk naar Medemblik, doch kon, niette- genalaande de kracht^e opeifching Van RuychaTer, het stada4atftBdy waarop de Spaanachgezinde bni^^en ge- vlugt waren, niet in zijne ma{jt krijgen, dan door eene toen zeer gewone kiijgsiist, het plaataen van de vrouwen en kinderen der gefhigte hui]g;en Toor het getthut, dat de beietting het achieten bdette (78). GahiQanw iverd door Oranje tot Goiiverneur van Medemblik aangesteld. Te Hoorn kwam hij gegenakkelijk binnen, door vrieode-Igke onderhandeling, Hg hleef te Medembhk, wur 16 Hoiv. 1672 een gevaarlijk opmr onlstond, zoo zelft dat de burgerij de soldaten meester werd en velen banner deed vlugteo. Gabii^auw bad oamelijk een buigen zoon, die o?er de vaDen was geklommen, doea Tangen. Deze daad was hoofiiniisdaad, omdat Iedemblik eene froiUier- en ztH'slad was. De twist werd echter bijgel^d door de Ciommissarissea van Oranje gezonden, Herman van der Meere en Hopman Ruychayer. Men heloo^ wederzijda aOen twist te yermijden, en Gabil-jauwbeloofde bij handteekening de eendragt te zuUenbe- Iwaren. Zoo deed ook de Rejjering^ der stad (79). lu 1 57 3, na bet iimemen tou Haarlem door de Spanja arden, had fay eene l'egierbende imanrald, waarmede hij Egmond en He3o bezette ter benhemring, yan AUmnar. Toen evenwel Don Frederik op die stad aantoog, was liij genoodzaakt binneu te trekken, hoewel eene groote party wt de tegmog en boigerij hem irilde buiten hooden, en dwaaslijk eischte, dat hij versterkiug zou ontbieden, en de Spaujaarden yerdrijven, Gabiljauw, door Oranje tot Be?eUiebber Tan Alkmaar benoemd, we^ferde dien foonlag der ^egemg hij wflde -weten of hij dear toevlug^t kon vinden, ten minsten geene diibbelhartige stad achter den rug hebben — en trok met Ruycbaver en tijoe benden near de atad. Zij stelden' zich beiden i€Or de vergaderde Magistraat, en euchten dat men ban volk inliet. Reeds had eon deel der Burgers zich vijandig betoond en zijn Commissarig, Willem Jllostart, in bet bebenden. De moedige Buigemester Fknis kan Teylingen staat eindelijk op, nadat de Read lang had geweifeld, zweert met den Prins tc willen leven en stenren, en zendt den stada timmerman Maarten PSetena. Tan der Me, om de poorten te openen. Door zi^ne halp en de Hjlen Tan Gabfljavws soldaten opende zich de poort, en oogenblikkelijk trokken de krijgs- benden door de stad been, de andere poort uit en Terjeegen de Toorhoede der Spanjaarden. Het Meg Tan Alkmaar is hoogst merkwaardig, wegens den moed der ingezetenen en der bezetling, vooral in dien ge- denkwaardigen stoim Tan 18 Sept., waarbij de Spanjaarden meer dan Tijf bonderd man Tertoren. Gabiljauw hield moed En verklaardc liever le sterven dan de stad verlaten, waartoe eenigen zyaer Kapiteinen hem Hij werd ook boog geacbt door de unronen Tan Alkmaar, die Toor een goed ded, naast God, aan hem huiine verlossing, dankten. Eikeleii zijner Kapileinen verdeuiiaderband wel van wangedrag bescbuidig, doch Tijgeiproken; op hem ecbter had geen onet gekleefi. Wat er na dezen tijd van hem geworden is, en of by te Alkmaaar in bezL llinjj bleef, meldt ons niemand der Gescbied Milu'ijYers. Misschiien is by later naar Vlaanderen en Gend terug gedeerd. Het terwondert ons tocb, dat hij 100 gebed in mgetdhdd zou gebleven zijn. Hear zeker schijnt Cahiljauws errek, als wij zijn Predikant Jan Micbielsz., niet laug na Alkmaars verlossig, in dienst ran Sonoy Tinden. Dat  het een zijner bloedverwauteu geweet zijn. Hun geslacht bleef die man Oranje ge/tfwxwy en heeft naderband gedeelteiljk in HoQand gewoond, waancbijnlijk om hnnne gebecht-heid aan de Hervormde Godsdieast. De Bevelbebber Tan Alkmaar en Medembiik was, naar bet getdgenii ly-ner tijdn^enooten en Tan hen die hem kenden, een beminnelijk en goedaardig man, en, zoo iemand (het zijn de woorden?an Planning van Foreest, die hem gedurende het hdeg Tan Alkmaar gekend bad) Tan een sachtmoedigen en gemakkelijken aart, een kankter dat zeker zddzaam was onder de Watei[euzen (82). Calfivel of Calfivel zoo als de Sententien hem noemen (het kan louter een bijnaam z Inn, was van Rotterdam, maar bad te Dordrecht gewond. Schipper zijnde, mag bij als zoodanig op een sohip Tan RnyefaaTer, Duifd Spiegel hebben gevaren, en de eenige daad die van hem gemeld wordt, is bet berooren van bet marktschip van iltirtogen, toen lict, vrij f[oed gegaden, van Antwerpen tenig kwam en indehaiMleQderGeii2en?iel(83). Gijxbrecht Jamz. Conhick staat op de lijst der Wa- togeiuen w^eos het^ene Tan hem Aiva^s SententieD berigten, dat hij oamel^k met lyn' vtder eii oom ket plan had (reyormd om Dordredtft en den Brid te ^^m^a. Daai luo had ouze Couiick (die toeii dusafwezig waa uit do stad) zicli naar Dordrecht begeveo* Z^nen Tader'haddeQ deze plannen het kfen gekort. Te neap Yermoede ik dat hij een Waterg^eus was, omdat hij toen reeds een ballings was uit zijn Yaderland. I^t evened lou niet tot het heiluit gefan^t hebhea, om hem ak Watevgew te erkeonen, indieii Ik in de Rckeniiif; van Vere niet een Hopman Coninck had ge- Tonden, die daar in hezetting lag iu 1572 of 73, of ' met z In achip onder den Admiraal Tan Yere, J. Sinxum. De Rijk diende. Deze gissing heeft Tde watchnalljk-held voor zich. In hoe ver w ij mogen stdlcn, dat hij met Gi&bertus (van wien stiaks nader) dezeifde persoon is, mag ik niet hesUoen. Beze Gisbertus kwam om hij de Tenmring Tan Bd[kmn door Bohks den W Sqat 1572, of daaromtrent. Is hij en onze Coinnck e^n, dan heeft hij Yere Terlaten om op de Friesche kusten met zyn adi^ te wrigten wat voor het Vaderland nood^g was. Be naam mi Comnck wordt bter niet meer gnoemd (S4). MICHIELCA. Michiel Crook of Krock most, naar allc waarschijri- lykheidy yoot eea l4ukenaar of Waal worden gehouden, en «tMt met eene iwarte kool geteekeod in de fffoclm* denis dier dagen, A een der het^ste Tijanden der geestelijkheid en een woeste plonderaar Tan vriend en T^iaod. Onder bet gevoig van lamiey in het iaud ge* iKunen, is zyn naam genoemd coder de innemen lan den Bridl. Hear rijne krijg^adaden zijn niet Tde, en zijn moed en beleid -waren niet boven alle bedcnking ▼erbeven. Ten mioste z^ne OTerbaaste vkigt van Am- aterdam — dat by met diie honderd man mx de oreraijde van bet U bezet bield, gedurende de korte bele{jerin{j door den Graaf van der Mark — was eon blyk dat bij voor Den vezenlyken kryg niet geschikt was. De geroakkelijke wijze waan, men rijk geladene koopvaarders meeater werd, Yonnde geene krijgslieden, maar lafEe vrijbuiters die in het gevaar zeidea stand keiden bouden. De omstandifj^beden moesten die mj-boiten eerst bedaren en tot goede soldatea maken. Bij alien ging dit niet even voorspoedig. Allcen eenc goede en streng Volgeboudene kon de loszinnigheid beteugelen, en de befide tot bet Vadedand zelfe <le ziden tot daden dan waren moed aanspoMu Sonoy hield, zooveel hij kon, goedc krijgstuclit. Croocq verliep zicb zooYer, dat eindeliyk ziyn Luitenant en Yerdere soldaten weigeiden te dieiien onder sulk een HqpoHm. In Noord-Holland, aan den Langendijk. bad h, in dronkeoscbap, een Priester neus en ooren a%esneden. 193 An de staait ran zijn paard gebonden, eu ten laatste dooratoken. Zulke euvelen (en zij waren de eenige niet) reisen luide om wraak. Sonoy Tei^g^aderde het gediede vendel Tan Groocq, beschuldigde den Kapitein toot al zijn volk van verecheidene (jumden, en g^obood oogenblikkelijk zijn dood. Het was de kieschheid zijnersolda* tokf die wenaehten dat; zija doodfonids niet in hunne tegenwocMrdijfheid mog^t worden Toltrokken. De Crouverneur liet hem dan naar het hof van Scha^en voeren en 10 of 11 Febr. 1574 verloor Croocq, naar een regt Taard% Tonms, ajn hoo£i en le?en (86). ANANIAS, BASTAART VAN CRUENNING. 