handelingen
algemeene synode
door bestuor der Maatschappij in art. 5 opgtsnomen, dat de predikant van de Frotestansche gemeente lid zal sijn van de classis, terwijl niet staat uitgedrukt, dat hij door kerkelijke beroe-ping wettig ouder de predikanten zal zijn opgenomen, eu het niet eenmaal tot vereischte is gesteldt dat de benoerade zal zijn een Hervormd predikant, alsmede op de onregelmatigheid van bet voorschrift, dat het Hervormd kerkbestnur kerkvisitatie zal doen bij den kerkeraad eener Protestantsche gemeente, die blijkens andere bopalingen in de Keglementen aan de verordeningeu onzer kerk niet kan onderworpen zijn, en werd aan de Synode voorgesteld den Minister voor de Zaken van de Hervormde Eeredienst, die de Keglementen heeft bekrachtig, teverzoeken, dat Door zijnne tosschenkomst werd bewerkt, dat dif bepalingen werdeu weggenomen, en dat art 2 in dezer voege mogt worden gealtereerd; ff de Koning benoemt den predikant Hij wordt kerkelijk beroepen van wege het kerkgenootschap, waartoe hij oorftpronkelijk behoort; krachtens welk gewijzigd artikel de predikant van zelf zou tredeniahet genot van de regten en voordeelen van andere predikanten en geplaatst wotden onder kerkelijk toezigt, gelijk bij de respective kerkgenootschappen is voorgeschreven. Bij besinnen van den 17den Juli 1855 (Handelingen biz. 94), vereenigde zich de Synode met dit advies. Door den Minister voor de Zaken der Hervormde Eerediens werd op den 3den Maart 1856 aan de Synodale commissie een memorie van bedeiikingen van de Permanente commissie tegeu de voorgestelde veranderingen medegedeeld. Ten gevolge hiervan werd door de Synodale commissie op nieuw een concept-reglement aan de Synode aangebo-den (Hand. 1856. Bijl.B, biz. 83) hetwelkdoor de Synode bizust van den Ilden Juli 1856 (Handelingen, biz. 53) werd goedgckeurd en aan Zijne Excellentie den Minister ten behoeve van de Hervormde gemeeuten werd voorgedragen cm door Zijne Majesteit ter vervanging van de bestaande reglementen te worden ingevoerd. Nog in hetzelfdejaar 1856 volgde de aftreding van de Permanente commissie van de zaken der Maatschappij van de zak bleef hangende. Inmiddels vond in 1859 eene hoogstbelangrijke veraudering in de inrigting van de Maatschappij van Weldadigheid plaats. De gestichten Veenhuizen en Ommersckana gingen tot den Staat over; de kolonien Frederihoordy Willemsoard en Water en werden bijzondere instelligen. Na aldus aan Uw Hoog Eerw. te hebben medegedeeld wat te dezer zake is voorgevallen, wenschen wij thans ons eerst meer bijzonder bepalende bij de gestichten Ommerscians eu FeenAuizen Uw Hoog Eerw. aandacht daarop te vestigen, dat bij het niet meer bestan van de Permanente commissie van de Maatschappij van Weldadigheid er noodzakelijkheid bestaat tot vervanging of wijziging van de Keglementen van 9 November 1827 en 28 Te* bruarij 1883, hegene echter zeer zeker niet zonder medewerking van de Hooge Begering kan worden gedaan. Betoog zal het niet behoven, dat, naar den aard zelf der gestichten, de algemeene verordeningen van de Hervormde kerk hier niet alien van toepassing kunnen zijn. "OO zijn de gestichten niet voor ieder toegankelijk; immer kan aan het bestuur de bevoegdheid niet worden ontzegd, om deintrede te weigeren aan personen, welker aanraking met veroor-deelde bedelaars soms gevaarlijk zou kunnen zijn. De kerken te Veenhuizen en Ommencians zijn das geene gewone kerken, waarin zich ieder kan begeven, maar gestichts-kerken, zoodat de openbaarheid van de daarin gehouden wordende godsdienstoefening zich bepaalt tot da ambtenaren  de gestichten worden verklaard gestichts-kerken; wanneer de regeling van tijd en plaats van het godsdienst-onderwijs wordt onderworpen aan de goedkeu-ring van de Regering; wanneer de Koning zich voorbehoudt de agreatie bij de keuze eens leeraars en de bevoegdheid om dezen ten alien tijde wegens ongeschikteid uit de dienst in de gestichten te ontslaan. Maar nu rijst de vraag wat, indien soortgelijke bepalingeu door den Koning mogten worden vastgesteld, (en hierop meent de Synodale couimissie eenige hoop te moeten voeden), alsdan door de Synodale moet worden gedaan? Dat de toestaud van de kerk in de gestichten en de kolonien steeds is gewe Est abnommen, zal wel geen nader betoog behoegen. De voomame oorzaak hiervan is buiten twijfel gelegen in het daarstellen van Frotestantsche gemeenten,  kerkgenootschap, op grond van het zielental, demeest regtmatige aansprüik, boven Lutherschen, Doopsgezinden en Eemonstranten, kan maken, dat de Protestantsclie gemeenten te FeenAuizen en Ommerachans worden gerangschikt onder de Uervormde gemeenten, voorbehouden de verpligting van de Hervormde predikanten, om overgekonistig de bestaande Synodale verordeningen ook hunne zorgen tot de overige Protestanten uit te strekken. De Synodale commissie aarzelt dan ook geen oogenblik Uw Hoog Eerw. aan te raderi, zich tot den Koning te wenden met het verzoek, dat, met intrekkiug van de Keglemeuteu van 9 November 1827 en 28 Februari 1883, de Frotestantsche gemeenten te yeenhigen en Ommerschana worden gebragt tot de Hervormde gemeenten, waaromtrent te minder zwarigheid kan bestaan, omdat de tractementen van de predikanten en verderj kosten van de Eeredienst komen ten laste van den Staat. Eens bepaald zijnde, dat de gemeenten te Feenhuizen en Onimeracans zijn Hervonnde gemeenten, meenen wi], dat, altijd onder goedering zooveel noodig van de hooge Kegering, nadere bepalingeu zouden kunnen gemaakt worden, en schyiit dit niet moeijelijk, ook met inachtneming van de bestaande Kerkelijk reglementen. 109 BijL, B. Het sprecht wel van zelf, dat de aard en bevolking van de gestichten niet loelaten de gemeenten in allen met anderen gelijk te stellen. Zijn er al enkele ambtenaren geschikt, om tot kerkeraadsleden benoemd te worden, de groote meerderheid der bevolking bestaat uitspraken, meerde het geyolge van regterlijke uitspraken bun verblijf in de gestichten moeten houden. Hierin zon intosschen kunnen worden voorzien, door overeenkomstig art. 1 van het Algemeen Beglement en art. 1 van het Synodaal Reglement voor de kerkeraden van de classicale bestnren op te dragen, om in de Hervormde gemeenten te Ommeraehans en Veenhuizen te doen, wat des kerkeraads is, onvermiuderd de bevoegdheid van het dassicaal bestunr, om nit de beambten een of twee kerkeraadsleden te benoemen, meer bij zonder voor de kerk en pastorale diensten, die dan ook in de bij art. 1 in fine van het Beglement op de kerkeraden bedoelde vergadering zonden moeten worden toegelaten. Zoo moet ook in de gestichten het Beglement op de diaconien baiten toepassing moeten blijven, on komen er buiten twijfel nog wel in andere Reglementen bepalingen voor, die ten aanzien van de Hervormde gemeenlen in de gesticliten wijziging vorderen. Tot uu toe spraken wij alleen van de Protestantsche gemeenten in de gestichten, niet van die in Fredehsord en Willemsoord. Yroeger gingen de kolonisten ter kerke te Vüdder en Sieermijkenoold, later werden in Fredehsord en Willemsoord en Willemsoord en Protestantsche gemeenten opgerigt. Völgens eenen brief van de Permanente commissie der Maatschappij van Weldadigheid aan Zijne Excellentie den Minister voor de zaken van de Hervormde Berendienst van den 4den December 1855 werd het regiement van Veenkuizen ook van toe-passing verklaard op de in Julij 1851 erkende Protestantsche gemeenten van Frederiksoord en Fillemeoord. Veel van hetgene hierboven van de kerkelijke gemeenten te Veenkuizen en Ommerskane is gezegd is op de gemeente te Frederiksoord van toepassing, zijnnde het buiten twijfel, dat bij ontstentenis van de P. Ernesten, commissie van weldedigheid en den overgang  Maatschappij van Wel- dadigheid, waardoor zijne positie zeker minder gunstig is. Desniettegenstaande wenschten wij dat ook spoedig in deze aangelegenheid zal kunnen worden voorzien, weshalve wij aan de Sjnode in bedenking geven, om in de hoop, dat de zaak eerlang tot meer-dere rijpheid moge komen, van den Koning te verzoeken, dat ook de Protestantsche gemeenten te Frederiisoord en Willemsoord tot de Hervormden mogen worden gebragt. Ten aanzien nn van de nader vast te stellen bepalingen voor de kerkelijke gemeenten in de gestichten en de kolonien, zal het wel niet kunnen betwist worden , dat de zaken grooten speed vorderen, omdat er ligtelijk verwarring zou kunnen ontstaan, indien eens eene der predikantsplaatsen mogt komen te vacoren ; het schijnt dan ook bedenkelijk deze zaak nit te stellen , en meent dan ook de Synodale commissie aan Uw Hoog Eerw. het voorstel te mogen doen van haar magtiging te verstrekken , om , zoodra door de Regering Biju B. 110 de geirenschte wijziging in den aard der gemeenten te Ommerseians^ Veenkuiaen , Frederiis- oord en Willmmoord mogt Eijn yastgesteld, voorloopig , en onder goedkeuring zoo veel noodig van de Hooge Begering de nadere bepalingen vast te stellen tot betere regeling van de betrekking van de nieawe Hervonnde gemeenten in de geatichten en de kolonien tot de kerk, terwiji bet alsdan aan de Synode van 1861 zou verblijven om  het onderwerp te behandelen wel geen twijfel meer bestan. Wij oor-deelden evenwel, alvorens er ter aanzien der aangelegenheid iets worde beslist, dat het belangrijk moest geacht worden daarover de consideratien van de provinciale kerkbestürren van de genoemde provincien in te winnen. Wij laten hier het voorstel in zijn geheel volgen, en den brief welke wij ton evengenoeinde einde aan de kerkbestürren geschreven hebben 3en 21sten Mei, n. 41. Het voorstel luide aldus: If Betrerenswaatdig is het, gelijk wij en alien inzaen en ook de Synode van dit jaar bet uitsprak, dat vele gemeenten lang herderloos zijn ten gevolge van procedoren over het collatie-regt. Mijns inziens is dit wel ten deele te wijten aan gebrekkige opvolging der bestaande reglementen, maar ook ten deele aan het niet bestaan van een duidelijk regie-ment op de uitoefening van het collatie-regt. Dit zou, onder goedkeuring des Konings, van de kerk kunnen uitgaan. Immers niet hezii van het regt zelf weuschte ik tc zien regelen, 'tgene aan de kerk wel niet zal toekomen, althans niet vergund worden; maar alleen de mtoefening van het regt voor elken bepaalden keer, dat eene vacaturc moet ver Vould worden; en dit kan, hieraan twijfelt niemand, alleen door de kerk gegeld worden, hoewel het noodig, althans wenschelijk is, dat de Koning die regeling goedkeure. If De voomame bron van verwarring in die zaak schijntl mij juist te zijn, dat men het hlijvende bezU van het reglj door de burgerlijke overheid te bepalen en door de registerlijke magt te handhaven, dikwijls niet onderscheidt van de wijze der telkens te herhalen uitoefening van dU OTibetwiste regt bij eene bestaande vaoature door de kerk te bepalen en te handnayen. If Ik stel dus voor, dat uwe vergadering het volgende ontwerp in overweging neme, om, zoo zij het kan goedkeuren, het verbeterd, en, misschien na ruggespraak met den Minister gewijzigd,.aan de Sjnode als hair Onterpässe aan te bieden: Ill Bm. B. REGLEIBRATION op de wijze vai HitoereDing vaD het eollatie-regt in de Nederlandsche Hervornde kerk. Art. 1. Waukeer er eene predikant plaats vacant is, waarvan de keikeraad weet of vermoedt, dat eene wettige collatie bestaat, doet hij door kerkekondiging, die driemaal op achtereen volgende Zondagen herhaald wordt, eene oproeping van deze aankondig aan de laatst bekende of erkende collatoren. Art. 2. De kerkekondiging houdt in, dat zij na dertig of meer dagen sedert de eerste aan-kondiging hnnne benoeming hebben uit te brengen in de kerk of eene andere kerkelijke plaats op dag en uur door den kerkeraad bepaald. Art. 3. Die dan verschijnen, om hunne stem als collatoren uit te brengen, moeten overleggen: Art. 4. Bei der Nederlandschaft, Hervormde. Kerke en van onergerlijk gediag, door den kerkeraad haniei iroonplaats figegev^n; f. een bewijs van wettig bezit der collatie. Art. 4. De regten van hen, die onder voogdij staan, knnnen door hunne voogden worden uitgeoefend, mits d&e voor hunne personen het bewijs overleggen sub a van art. 3 voor-meld; voorts het bewijs sub J voor hunne pupillen, en nog het bewijs, dat zij wettige voogden zijn. Art. 5. Ck)llatoren en hunne voogden kunnen hunne regten uitoefenen ook door anderen, mita leden der Hervonnde gemeente zijnde, het bewijs sub a van art. 3 vermeld voort-brengende, in de burgerlijke gemeente woonachtig en van behoorlijke magtiging voorzien. Art. 6. Zo de stukken, naar het oordeel des kerkäads in behoortigen orde zijn, worden de collatoren tot de uitbrenging hunner stemmen toegelaten. BuL. B. 118 Art. 7. If De collatoren brengen ieder hine stem of stemmen uit, waarvan de volstrekte meer-heid geldt. De bezitters van eene unique of stande collatie brengen gezannenijk ne stem uit; zoo er meer dan ^n persoon bezitters van haar zijn, moeten deze zich op ^ne benoeming vereenigen, zullen zij hun regt kunnen uitoefenen. Art. 8. Eene en dezelfde handelwijze wordt gevolgd, waar bf ^n of meer collatoren zijn, en waar of eene geheel vrije benoeming bij de collatoren is of alleen eene keuze uit eeii door den kerkeraad aangeboden tweetah. Art. 9. Hebben eenige, maar niet alle collatoren op bepaalde plaats, dag en uur de stukken in behoorlijke orde, dan gelden voor deze keuze de stemmen alleen van de eersten. It Art. 10. Is de zaak naar het oordeel des kerkeraads twijfelachtig, dan eerbiedigt hij Let re^, bi- de laatste benoeming uitgeoefend. Art. 11. Verschijnen geene collatoren of hebben zij hunne bewijsstukken niet in orde, dan gat de kerkeraad bij dit beroep voort, also er geene oollatie bestond, waarraede editer alleen de uioefening van het collatie-regt voor dii ^ne beroep wordt geschorst, geenszins hezit of de latere uitoefening er van wordt opgeheven. Art. 12. Meent een collator, dat de kerkeraad zijne bewijsstukken zonder grond voor onvol> doende heefb verklaard of zijne regten op andere wijze heeft miskeud, dan staat hem beklag bij het classicaal bestuur vrij, en is hij over. deszelfs uitspraak ontevreden, beroep op het provinciaal kerkbestuur; gelijkmede hiervan aauvraag omcassatie bij de Algemeue Synodale Commissie. In Zoolaug de Kerkelijk procedure over de uitoefening van het collatieregt bij dU eene beroep niet is afgedaan, staat het beroepingwerk sti. Wendt de collator zich tot den burgerlijken regter, dan wordt op een tractement van zoo mogelijk niet minder dan /"SOO uit een drietal door het classicaal bestuur aangeboden, door den kerkeraad een hulp-prediker beroepen. Het tractement wordt gevonden uit het gewone predikants-traetemeot; doch staat het den kerkeraad vrij, bij reconventionele actie, die som met verdere sebadepn interessen van den in 'tongelijk gestelden collator terug te vorderen. But. B. Aan ttwe vijsheid, Mijne Heeren! geef ik mijn ontwerp gaarne over. TOELICHTING. De inleiding. De aanleiding, om th ans dit voorstel te doen, ligt in de vele proceduren, in de laatste jaren, over het collatie regt gevoerd, vooral in Groningen en Brenthey als bij de berroeping van predikanten te zaudt. Zaudt, Niekerk en Dwingelo. Er bestaat evenwel, bchalve die voorbijgaande aanleiding, ook een blijvende f «^^», om znik een voorstel te doen^ namelijk deze, dat zoodanige processen vroeger reeds voorstel en later, nog iutoenemend aantal welligt zullen gevoerd worden, zoo ergeene naauwkeurige bepalingen op de uitoefening van het collatie-regt worden gemaakt. It is de beataande bepalingen immer zijn zeer onbestemd en onzeker. Nadat de collatieu met alle andere heerlijke regten sedert 1795 waren afgeschaffen zijn ze hersteld door bet besloit van den souvereinen vorst van 28 Sept. 1814, n° 4 {Hooijer, biz. 61). Dock behalve de zeer korte en weinige artikelen in dit besluit te vinden, gelden nog in Groningen de bepalingen van Ommelander Landregten (zie /. Boeles, Collaiieregt en Landstractement ^ Groningen 1856 ^ biz. b^ tn De Predikanteberoeping in de Hervormde gemeenie ie ^iZandty Groningen 1860, biz. 122), de resolution van Gedeputeerde Staten van Groningen van 27 Februarij en 21 Junij 1679, bekrachtigd door den Staatsraad, Directeur-General voor de zaken der Hervormde kerk bij dispositie van 9 Februarij 1822, n°. 414/336 en Koninklgk besluit van 6 Februarij 1826, n^. 41 (beide medegedeeld in de Verordning on Ureni het onderwije voor Groningen, II Deel, biz. 107), de Koninklijke besluiten van 30 Junij 1828, n^. 134, (bij van der Tuuk, late vervolg, biz. 51), van 12 Mei 1838, n^. 85 (bij van der Tuuk, 2de vervolg, biz. 146), van 3 April 1834, n^. 83 (bij van der Tuuk, 2de vervolg, biz. 1). In Drefiike is nog van kracht wat bepaald is door de kerkelijk van 14 Maart 1730 (bij J, S. Magnin, Overzigt der kerkelijk geeehiedenia van Drenthe, Groningen 1855, Büllenj biz. 116) art. 3, terwijl in 1839 in een proces over de collatie te J)wingelo eene nitspraak werd gedaan [Magninj biz. 257), die Wel getuigt, dat men niet wist, hoever het coûtie-regt zich uitstrekte. Behalve dat deze bepalingen voor Groningen zeer verspreid en onvoUedig zijn en ook niet zuiver kerkelijk, en voor Drenike zeer onvolledig, zijn ze ten deele thans geheel onuitvoerbaar enstrijdig enstrijdig met andere wettige verordeningen van lateren tijd. Ookschijnthet, dat elders geene bepalingen zijn, die duidelijk en met de nu bestaande orde van zakeu in Kerk en Staat overreenkomen, behalve in Friesland, voor zoo verre i&6i het benoeming-regt bij de floreenpligtigen berusi Deze onvolledigheid, onnaauwkeurigheid en onuitvoerlijkheid der bestaande verordeningen geven nu reeds aanleiding, dat e^n mensch, die voorgeeft collator te zijn, eene vacaturc kan doen voortduren, tot dat zijn vermeend regt door alle regterlijke instantien henen, ten laatste na jaren lauge procedure Deze onvolledigheid, onnaauwkeurigheid en onuitvoerlijkheid der bestaande verordeningen geven nu reeds aanleiding, dat e^n mensch, die voorgeeft collator te zijn, eene vacaturc kan doen voortduren, tot dat zijn vermeend regt door alle regterlijke instantien henen, ten laatste na jaren lauge procedure Deze onvolledigheid, onnaauwkeurigheid en onuitvoerlijkheid der bestaande verordeningen geven nu reeds aanleiding, dat e^n mensch, die voorgeeft collator te zijn, eene vacaturc kan doen voortduren, tot dat zijn vermeend regt door alle regterlijke instantien henen, ten laatste na jaren lauge procedure Deze onvolledigheid, onnaauwkeurigheid en onuitvoerlijkheid der bestaande verordeningen geven nu reeds aanleiding, dat e^n mensch, die voorgeeft collator te zijn, eene vacaturc kan doen voortduren, tot dat zijn verme Niekend of afgewezen. De vacature te zandl beginnen in Maart 1856 en die te Niekerk. Beginnen in April 1857 en die te Niekerk. Beginnen in April 1860, ziju niet vervuld. Te Dwingelo is de gemeente sedert September 1857 herderlos. Te Farr- 15 Bijih B. Hi huizen is eene procedure van vier jaar over het collatie-regt gevoerd. En vaarover kande bergelijke regter zich niet veroorloven te beslissen? Deregtbank te Appingadam deed het over eene voorzier kerkelijke zaak, de uitvoering van het Beglement %p de vacatmen te Niekerhr (zie de predikanisberoeping te *t Zandt^ biz. 116, 117). Wdir zal het henen, zoo er geene voorzieniug gesohiedt? Naar jaren lange vacataren, tot gioot nadeel in het stoffelijke en geestelijke zoo van de vacante gemeenten, als van de rlngen, wier predikanten in de vacatore moeten voorzien. Beeds toen voor vier en dertig jaren, eene vacature (die te Ulmm) omtrent drie jaren lind gedunrdy beval de Koningdaarom eene nadere regeling van het collatie-regel 4 in verband met de tegenwoordige omstandigheden en de behoeften van het Hervormde kerkge-nootschap in te voeren (zie besluit van 6 rebrnarij 1826 u^ 41); doch zonder dat dit du8 verre geschied is. Nu is het meer dan tijd. Is er zoo veel reden, om nadere en betere bepalingen op de uitoefening van liet collatio-regel te wenscben, er bestaat ookeen middel, om in dien weusch te voorzien, liet uitvaardigen van een nieuw en duidelijk Reglementdaarover, met den tegenwoordigen stand van zaken overeenkomende. Het is waar, wetten alleen helpen niet; he t komt op de toepassing aan; maar een goede toepassing is toch dan eerder te verwachten, als de zij onduidelijk zijn. Een voorbeeld in térieslandy waar gedurig de ergste processen. voorvielen, tot dat in 1883 een duidelijk en bepaald Beglement de wijze van verkiezing door floreen-pligtigen had vastgesteld. Let dergelijks ivensch ik dat overal geschiede. /y 4f. Hoqfdzaak in zolk een Beglement zou moeten zijn, dat er een duidelijk oderscheid verd gemaakt tusschen het altijdurende bezüglich en de tijdelijke uUorfeuing van het regt van collatie. In het staatkundige is dit onderscheid zeer goed bepaald. Die op dien dag, dat uur, dass ter plaatse niet verschijnt met zijn stembil. jet, werkt voor dien keer niet mede tot de benoeming van een lid in den gemeenteraad, de Provinciale Staten of de Staten-General. Hij blijft altijd in het onbestredene hezüglijk van zijn kiesregt, maar in de uitoefening er van had hij dien keer geen deel, dewijl hij niet verscheen dien en dix en z66 als hei behoorde. If Dit zelfde onderscheid tusschen bezii en uiloefening van het collatie-regt is 00k bekend in ons kiesregt. Het wordt reeds uitgesproken in de 4de der bepalis^en over het patronaatregt door de Synode van Dordrecht van 1619 gemaakt en in hare Postacta medegedeeld. (Vergel. A. Ypelj^ gesch. van hei Patronaatregt^ biz. 533 en volgg.) I^ter is het doorgaans gehandhaafd, 00k nog in het Beglement op de Yacaturen van 1856, art. 47, overreenkomstig art. 24 van het Algemeen Beglement Doch het ontbreekt dus verre aan bepaalde voorschriften, /we met iuachtueming van dit onderscheid te handelen. ff Wordt dit onderscheid bij eene regeling van de wijze der uitoefening van het eollatic-regt duidelijk uitgewerkt, dan zal er Eene bron van oneigheden en processen gedempt zijn. 9 5. De wijze mraarop wij zulk een Beglement, als ik wensch, moeten veiknjgen, is m\jns inziens niet moeijelijk te vinden. In het voomaamste stuk over de colatien, in het erste of hoofdbesluit er over, 't welk de grond is van alle thans bestaande regten, het Souverein bei van 8 September 1814, n^ 4, bdioiidt rich de Voret voot, in art. 1, om 'tzij bij speoiale diapositieii, 't sij bij algemeene terkeltjie verordenin^n, tan deze nader en erandera te disponeren; terwijl hi) in art. 3 bepaalt, dat, bij het genot van dit regt, de kkelijks wetien^ welke iham beitaan of m ^tvjbbvolo mogtbn wokden VASTEESiSM Zullen geobserveerd wordeii. Wei gelötik, dat de goedkeuring des Konings op een kerkkelijk reglement over de nitoefening van het coattie-regt wenschelijk is; maar dat het inutiatief door de kerk genomen kan vorden, is nu, mijns inziens, ook zeer duidelijk. 6. Eenige zwarigkedm blijven er zekerlijk bestaan. Hoe goed het reglement uit-valle, het zal gebrekkig zijn, en aan de toepassing zal niet zelden nog al iets ontbreken. Maar er zal toch veel gewonnen vorden. Men vreeze geene nieuwe conflicten tusschen den bargerlijken en kerkelijken regter. Die zullenvrij wat afnemen, als onder Koninklijke goedkeuring is bepaald, hoe de burgerlijke regter over het wettige bezüglich van uUotfet^ing van het regt beslist; de burgerlijke regter over iets blij vends, de kerkelijke over iets voorbij-gaands. Klaagt iemand, dat hij in het genot van zijn vermeend regt van collatie wordt belemmerd en beperkt door de kerk; zulk eene beperking geeft hem. Gegen regt tot klagen. Hij make, v66r dat er eene vaeaiure, zijne bewijsstukken gereed en brenge zijne stem naar kerkeorde nit Dan zal het niet ligt voorkomen, dat de kerkeraad hem zijn regt bewijsstukken. Maar onredelijk is, dat iemand, die het collatie-regt meent te bezitten, zijne bewijsstokken op bepaalde plaats en tijd niet in orde heeft, en dan door processen de gemeente vacant houdt, dewijl zijn vermeend regt zou zijn misiend, ofschoon er niet is gedaan, dan niet eriennen van een regt, dat hij, toen het fioodig toasj niet wist te bevijzen. Wil de collator iff de vaeaiure zijn regt uitoefenen, hij brenge zijne bewijsstukken zijne bewijsstukken. ijzen v6dr haar ontstan in orde! De gemeente behoort niet te boeten voor zijue nalatigheid! (Verg. de prediianisberoeping te HZand blzz. 97, 98, 128). "Tie kan gevraagd worden, of het nuttig en goed is, een algemeen reglement van dezen aard in te voeren, daar het meest' voor Oraningen en DrentAe noodig schijnt te zijn. Is dit zoo, wel nu, men beproeve dan het voor die twee gewesten te verkrijgen, en in dien geest elders bepalingen vast te stellen, voor zooverre het zijn. II. Het reglement. Art. 1. Dit geschiedt in Groningen, als er meer dan ne stem is in de collatie en deze stemmen bij verschillende personen berusten. De oproeping heeft evenwel niet of niet altrjd door den kerkeraad plaats. Zij geschiedt wel door den primarius collator; en ook wel door den burgemesser naar het schijnt. Deze houdt in elk geval wel een procesver Bälter der handeling. (Zie J. BoeleSy Collatieregt en Landstractementen, biz. 5, en "Predhängerungen" befanden, dat de kerkraad dit: "Het behoort te doeu." Ati. 3. Voor Gotteningen bestaat zelfs ook de bepaling, dat de collator commençant mein. Zie dispositie van den Staatsiaad Directeur-General voor de zaken der Hervormde kerk van 9 Februarary 1822 en Koninklijk bealnit van 6 Februarary 1826, n^ 41. Dooh difc is hier -reggelaten, dewijl het eenigzins moeijelijk is te bepalen, wie communicant is. Zie BoeleSy Collatieregly biz. 32. Art. 6. Deze zoo noodige bepaling bestaat dusverre niet nitdrukkelijk. Art. 7. Het thans bestaande reg Tat eene unique of zoogenaamde staande collatie wel bij deelen kan verkocht worden, maar evenwel eenstemmig moet worden uitgebragt, schijnt le moeten worden gehandhaafd. Zie Boeles, Columbia, biz. 27, 31. Artt. 12 en 13 behelzen bepalingen, die kunnen voorkomen, dat de gemeente lang vacant blijft. De achting voor het regt der collatoren, ook als zij nalatig waren, om in tijds hnime bewijsstukken in orde te brengen, mag niet zoo groot zijn, dat het regt der gemeinen op enen predikant er aan vordt opgeofferd. De gemeinen bestaatnietom den collator, maar deze om gene. Indien op deze of dergelijke bepalingen de goedkeuring van den Koning werd vericrgen, zou Z. M. moeten worden nicht gedacht de vroegere bepalingen over het eollatie-regt in te trekken, met uitzondering van het besluit van den Souvereinen Yorst van 28 September 1814, u^ 4 en het Koninklijk besluit van 3 April 1834, n"". 83. De brief was van dezen inhoud: 0 De Algemeene Synodale commissie ontving in hare najaarszitting van October 1859 van een barer leden een. Voorstel, om de wijze van uitoefening van het coletteregden, zonder krenking van dat r^ zelf en ten nutte der gemeenten. Dit voorstel bestond in een reglement met inleiding, waaraan in Januarij 1860 eene memo van toelichting werd gevoegd. Het had wel op de geheele Hervormde kerk betrekking, maar toch bij zonder op de provincien Gtoningen en JDr^^^, waaraan eene regding dezer zaak de meeste behoefte schijnt te bestaan. Tr Alvorens echter dat stuk tot een onderwerp onzer beraadslaging te mak, hebben wij besloten uwe gedachten daarover in te winnen en doen het Uw Hoog Eerw. geworden, met het beleefde verzeek, omonsvdor den 15den October aanstaande, uw oordeel over de voUe-digheid, doelmatigheid en uitvoerbaarheid daarvan te willen mededeelen, of wel de wijzigingen weike Uw Hoog Eerw. daarin noodig zouden achtcn en de bedenkingen welke daartegen bij Uw Hoog Eenn'. mogten bestaan. c. invioed der kerk c. Ook wcrd OUZO aandacht gevestigd op eene ministeriele kennisgeving van eeue ifoog^iecra'lw"'?? de Koninklijkc lastgeving van 21 September 1841, vP. 12, ger. sub 4795 en vermeld in de Goigcieerdheid. Handlingen der Synode van 1842, blz* 1 58. Waar het ons bij zorgvuldig ondetzuk intusschen bleek, dat de Synode van 1843 eenen meer regtstredcschen invioed te deaer sake verlangende, in haar schrijven aan den Minister van 20 Julij (verg. Hand. 1843, blzz. &0) 117 But. B. en 137 hetr voorals noginhet midden gelat, of sg uch zoo kannen eu mogen te vreden stellen met hetgene haar werkelijk was toegekend » zoo oordeelden wij, naar het gewigt der zaak, ook nwe aandacht op bet een en ander te moeten vestigen, en, terwijl wij betroren betreuren, dat de vermelde brief der Synode van 1843 aanleiding schijnt gegeven te bebben, dat aan de Koninklijke lastgeving, waarvan de bedoelde missive des Ministers gewaagt, geen gevolg is gegeven, u In emstige overwegte te geven, of niet de Minister ook tans nog behoort geadieerd te worden, ten einde door de tasschenkomst van Zijne Excellentie den toegestanen iuvloed der kerk op de benoeming der hoogleeraren te doen in werking komen. Wij achten ons mede geroepen, om bet bestaande reglement op bet godsdienstig d, Herzieoiue van enden, in hoeverre bet noodig mogt bebben met de latere verordenin- ^.Ssdicns^gioniiUijV gen der kerk in overeenstemming te worden gebragt. Als vrncbt van dit onderzoek bebben wij tbans de eer, eene veranderde redactie van dit onderzoek bebben wij tbans de eer, eene veranderde redactie van dit onderwerpen. De redenen der voorgestelde veranderingen behoeven naar ons inzien geepe opbeldering. In art. 20 en 21 is de ouderdom van opleiding overgebragt op dien van de aangifte van bet examen. In art. 26 is de verklaring gewijzigd naar die van bet reglement op bet examen ter toelating tot de Evangelienst, art. 27. Het slot van art. 38 is weggelaten, vermits dit berzien reglement geene goedkearing van den Koning noodig beeft. Bij art. 52 in een bijvoegsel opgenomen, dat nnttig kan zijn. In art. 63 is een liturgische toon aangelagen, voor de plegtigheid gescbikt. Het concept luidt als volgt: REGLEMENT op het gefdsdieBst^Mderwijs in de NederliDdsebe Henformde kerk. IsTB HOOPDSTUK- Over Aet fodsdiens^nderwijs in hei algemeen. Art. 1. Door godsdieTut'OnderwiJi of ondertotja in de christelijke godadiefiH wordt verstaan het onderrigt van eerst beginnenden en meer gevorderden in bet verstandig bijbellezen, in de bijbelsche en kerkelijke geschiedenis en in de christelijke gelöffs- en zeneleer. Art. 2. H et doel, dat men zich met bet gven van dit onderwijs moet voorstellen, is de verlicbting des verstands door de kennis der waarheid, die in Christus Jezus is, en hieroor de vorming des barten tät gelöst, deugd en godzaligbeid. BiJh. B, J18 Art. 3. Het woldt gegeven aan kindfären, zoodra zij tot jaren van oiidencheid lu}iiieii, en regelznatig voortgezet, althans tot zoo lang, dat zij tot het lidmaatachap der HervonBcle kerk kunnen toegelat, worden. Art. 4. Dit onderwiJB behoort irajMtPfjze voort te gaan, en naar de vatbaarheid der onderwijs geven, de ijverige toeleg tot uitbreiding van de kennis der bijbelsche en kerkelijke geschiedenissen zoowel als die der christelijke geloofs- en zedeleer, emstig aanbevolen. Art. 5. In het algemeen wordt aan hen, die dit onderwijs geven, de ijverige toeleg tot uitbreiding van de kennis en hervonning. Art. 6. Reeds bij het onderwijs van mingevorderden zal een kort overzigt van den oorsprong, de uitbreiding en hervonning. Der Christelijke kerk, naar de vatbaarheid der leerlingen, niet mogen ontbreken. Art. 7. Ook wordt het houden van catechisatien met idmaten in alle gemeenten, daar dit voegzaam geschieden kan, alsmede het houden van bijbellezingen met onkupdigen en meergevorderden emstig aanbevolen- Art. 8. Tot handleiding bij het godsdienst-onderwijs zullen de ondergeichihie onderwijzers zich van geene andere leerboeken bedienen, dan die goedgekeurd worden, en in geene andere leerboeken van het godsdienst-onderwijs werkzaam zijn, dan die hun aangewezen of overgelaten worden door hen, aan wie het opzigt  te stellen en ook te ontslaan, berust bij den kerkeraad der gemeente. In geval van ont-slag het regt om mh op het classicaal bestuur te beroepen. Art. 10. De kerkerad maakt over het godadi^oat-ondegrwijs in de gemeente bepaalde verordeningen, hetzij in zijn huishoudelijk, hetzij in een afzonderlijk reglement. Ook ateilt hij de instmclae voor de godisdienslrondearwgzers vast Art. 11. Daar het godadienst-onderwijs een van de eerste en van de eerste en van de vermeerdering van hunne gemeenten, met kundige en waardige leden, zich met alle zorg toe te leggen, en alles aan te ven-den, dat, betuj door henaelveH hetzij door anderem, onder den titelvan caiechUeer-meeeiera, m -o^iAehue^mieeetereeeen » het noodige onderwijs op geschiikten leeftijd, of naar gelang van ieders toestand en onderdom, worde medegedeeld. BuL. B. Is. Ook candidaUn voor lU H. diensC en georiende Ueraar» buiten vaste bediening kuunen dit vetfk mede ^errigteiiy doeh alleen met toestemming van den leeraar in gemeenten van den kerkeraads (art. 9) en onder het gewone toezigt. Art. 18. In de Hervormde kerk zuUen buiten de lecraren geene andere godsdienstonderwijzere en onderwijzeressen erkend zijn, dan degenen, die in artt. 11 en 12 ziju genoemd en volgens de nadere bepalingen van dit reglement het regt daartoe verkregen hebben. Art. 14. Uit deze onderwijzers, hetzij candidaten en geordende leeraars buiten vaste bediening, hetzij catechiseermeesters, worden in de gemeenten, waar zulks noodig Beoben wordt, de meest geschikten tot kranjaes verkozen, met iuachtneming van jaaren, kande, menschenkennis, bescheidenheid en godvruchtigen wandel, en ua behoorlijk erzogen. Art 15. Op plaatsen, waar openhare eatecAUatien voor de gemeente gehouden T^ordeu, zallen de aangestelde godsdienst-onderwijzers verpligt wezen, van de leeraren daartoe gevraagd zijnde en onder de leiding van dezen, tot stichting der gemeente hanne gavente besteden. Art. 16. Bovengemelde personen heben de bevoegdheid, om zoogcnaamde oefemngeti te houden, doch niet dan na de uitdrukkelijke toestemming van den leeraar of de leeraren der gemeente, waarin het geschiedt, daartoe bekomen te hebben. Art. 17. De overireding van het bovenstaande artikel en de wanorde daaruit ontstaande is, naar bevind van zaken, aan kerkelijke vermaning of censare onderworpen, en zal des noods aan het bnrgerlijk beatuur kannen worden te kranen  en zich onbesproken en voorbeldig heben geden, als ook dat zij zich tot het geven van godsdienst-onderwijs, gedorenden ten minste tewe jaron, opzettelijk geefend en voorbereid heben in alles wat tot het na te melden examen vereischt vordt, onder het opzigt en de leiding van een of meer leeiaien dei HeTvormde kerk. Art. 21. Niemand zal tot dezen post bevoegd zijn, dan nahet gelukkige ondergaao tan een behoorlijk examen. Tot hetzelve wordt men niet toegelaten, zoo men op den dag der aanvrage meer dan vijf en dertig jaren ond was. Doch zal van deze laatste bepaling, betreffende den oude dom, door de Synode of Synodale commissie dispensatie knnnen worden verleend, op verzeek van het classicaal bestuur met overlegging van den kerkeraad zijner woonplaats. Art. 22. In dit examen zollen zij genoegzame kennis van de bijbelsche en kerkelijke geschiedenis, bekendheid met den inhoud en de geschiedenis der bijbelboeken, geefoldheid in het verstandig bijbellezen, en kennis van de christelijke gelöffs en zedeleer, als ook genoegzame bekwaamheid tot het Onderwijzen zelbe benevens eenige kennis van degronden der Nederlandsche taal moeten aan den dag leggen. Art. 23. Zij zullen tevens, in tegenwoordigheid van een of meer leeraren, voldoende proeveu van hunne geschiktheid tot het mededeelen van onderwijs, zoo wel aan kinderen als meer bejaarden moeten gegeven hebben, waarvanzij, even alsvanhunnen ouderdom, hun tweejarig lidmaatschap, hun onbesproken en voorbeeldig gedrag en tweqarige oefening vbbr hnnne toelating tot het examen schriftelijk getuigenis zullen overleggen. Art. 24. Dit examen zal, na behoortigke aangifte in eene voorgaande vergaderii. kosteloos geschieden bij het ^classicaal bestuur der gemeente, tot welke de voomocmde personen behoore, en, behalve den tijd voor het geven van Proven in het orderwijzen noodig, two voile uren moeten duren. Zoo veel de Waalsche kerken betreft, wordt dat examen door de commissie, aan welke de zaken dier kerken zijn aanbevolen, afgenomeii naar de bepalingen van dit reglement, voor zooverre die op haar kunnen toepasselljk gebackt worden. Art. 25. Zoo iemaud bij dit examen wordt afgewezen, zal hij zich ten minste en jaar volgens den inhoud van art. 20 moeten offenen, voor dat hij wedeiom tot het examen zal knnnen worden toegelaten. Dit zal door hetzelfde classicaal bestanr worden afgenomen. Art. 26. Niemand zal eene acte, tot het geven van godsdienst onderwigs knnnen bekommen, dan die door bet classicaal bestuur, ten minste met twee derden derstemmen, is goedgekeurd, en na deze verklaring te hebben onderteekend: Wij ondergeteekenden, bij het classicaal bestuur (Waalsche commissie) van gp- examineerd en toegelaten tot het geven van godsdienst-onderwijs, verklareu bij deze op- regtelijk, dat wij naar het grondbeginsel der christelijke kerk in het algemeen en de Hervormde In het bijzonder, Gods Heilig Woord, in de schriften des Ouden en Nieawen. Verbind b6?at, van ganscher Harte aannemen en gelöven; dat wij derhalve ains en willenszip, den geesten de hoofdzaak der leer, welkein de aangenomene foimalieren vaueenheid der Nederlandsche Heryormde kerk begrepen is, getrouwte blijven; dat wij mitsdieu den ganzen laad Gbds, inzonderheid zijn genade in Jezus Christus, als den eenigen grond der ZaUgkeid, emstig en Tan barte, aan onze leerlingen en de gemeente. znllen onderwijzen; dat wij op de bevordering van godsdienstige kennis en van Christelijk gelööt en leven ents met alien ijver znllen toeleggen, en orde en eendragt znllen voorstaan en aankweef en; en dat wij alzoo, onder opzien. Tot de hulp, die van bovenis, de belangen van Gods Koningrijk in ^talgemeen, en die der Nederlandsche Hervormde kerk inhet bijzonder zorgen vnldig znllen behartigen en, naar vermogen, aan de bevordering daarvan medewerken. Eindelijk beloven wij ons overreenkomstig bet reglement op het godsdienst-onderwijs in alles stiptelijk te znllen gedragen, ons onderwerpende aan het oordeel van het bevoegde kerkelijke bestuir, indien daarentegen door ons mogt gehandeld worden. Art 27. Na het onderteekenen van deze verklaring en belofte, stelt het bestuur aan den geexamineerde de volgende aeie van toelating ter hand. Het classicaal bestunr (Waalsche commissie) van geexamineerd hebbende N. N. geboortig van oud... jaren, wonende te verklaart hem (haar) bevoegd, om te staan naar den post van catechiseermeester (catechiseermeesteres) en, na verkiezing tot dien post door den kerkeraad eener gemeente, geregtigd, om in die gemeente godsdienst-onderwijs te geven, overeenkomstig het reglement Op het vertoonen van deze acte van toelating zijn de geexamineerden door den kerkeraad verkiesbaar. Art. 29. Dezem acte van toelating zal door elk ander classicaal bestuur, waaraan dezelve vettoond wordt, ^tfMi^ gekeurd worden, om verkiesbaar te zijn onder zijn ressort. Allen, die onder het bestaan van het reglement van 1816 tot het geven van godsdienst-onderwijs zijn toegelaten, behonden de regten hnn in art 25 van hetzelve gewaarborgd. (1) Art. 30. Bij de vervnlling der posten van voorzangera^ voorzangera^ kostera en andere personen, die onder dergelijke namen in het genot treden van inkomsten, uit kerkelijke goederender Hervormden voortspmitende, znllen de kerkeraden het daarheneu trachten te rigten, dat, bij gelijke bekwaamheid tot de bedieningen waartoe zij verkozen worden, in den regel zij den voorrang hebben, die een bewijs overleggen van bij een classen. La salle bestuur als catechischenderte zijn geexamineerd en telegelaten. Yd6r hunne ausstellung in de (1) Art. 25 Tan dat reglement: "Deze act van admissie zal door elk ander classicaal bestuur, waaran dezelve vertoond wordt geldig gekeurd worden, om verkieshaar te zijn onder deszelfs ressort Allen, die dus verre door de kerkeraden tot het geven van godsdienst-onderwijs zijn toegelaten, znllen worden opgeroepen om te ontvangen, znnder examen, eene aote tot voorzetting van het godsdienst-onderwijs, onder verbindt'enis en onderteekening all in art. 22 is bepaald; by verplaatsing nogtans zullen zijn, zich aan het examen te onderwerpen van het  om godBdienst^ndcrwijs te gevea aan Henronnde schoolkiiiderenv indim ea ssao lang de piedikaait of ccNDmisrie (art 19} dit oorbaar aoht, en op zulk eene wijze en met zoodanige be»ddigiiig als de predikant of commisde, in overleg met hen zat bepalen« zonder daardoor de faevoegdbeid te hebben om godsdienst-onderwijs aan anderen te geven, tenzij ze door den kerkeraad daartoe zijn of worden toegelaten. HOOFDSTUK. Over hie godhosen, undermändern in Bcholeny godhosen, openbare gestichten en voor de armen. Art. 31. Aufe predikanten zijn gehörden catechetisch onderwijs te geween, en hierin heilig woord. Art. 32. Op de kerkeraden mst de verpligt, om zoo veel mogelijk te zorgen, dat an de Hervormde schooljengd, nach de Hervormde schooljengd, geweckt worden. Art. 33. In alle diaconie-ecAolen, en voorts ook in alle godehuizeuy verbeterhuizen en gevangenhuizen, waar zulken gevonden worden, die tot de Hervormde kerk behoore, als ook aan de Hervormde militairen, zal godsdienst-onderwijs gegeven worden. Voor zoo veel dit mogelijk is, z Al ook in de openbare en bijzondere Utgere, alsmede in de middelbare en hoogere scholen, een godsdienst-onderwijs gegeven worden, overeenkorostig de mindere of de meerdere beschaving van de leerlingen dezer scholen. Art. 34. Dit godsdienst-onderwijs zal gegeven worden, hetzij door de leeraars of door de hoogleeraars, daartoe door de commissie  11 October 1826 > litt. C (11 Art. 36. Wanneer dit godsdienst-onderwijs niet anders dan op tjden van gewone godsdienstoefeningen kan gegeven worden, zal hetzelve alleen toegankelijk zijn voor deren, die bij hetzelve worden onderwezen, met uitzondering dergenen, die tot znike scholen en gestichten in betrekking staau of op het godsdienst-onderwijs toezigt hebben. 