None
None
Julius Gedurende de eerste helft der maand was de weers-gesteldheid met uitzondering van een paar dagen vrij droog en de lucht bij afwisseling helder en betrokken. De wind, tot den 6den Zuidoost, versprong den 9 den eensklaps naar Zuidzuidwest en bleef uit die streek tot den 13den stevig doorwaaijen. Den 14den betrok het zwerk; de wind werd ongestadig, zette zich den 16 den in het Oosten vast en bragt van den 17den tot het einde der maand onophoudelijk regenbuijen aan, die zich echter grooten-deels westwaarts in zee ontlastten. Bijzonder stormachtig waren de dagen van den 28sten tot den laatsten der maand. Het getal regendagen beliep twintig. In den stand van den thermometer was geene verandering te bespeuren; daarentegen bereikte de barometer den 16 den een door mij nimmer waargenomen hoogte, samelijk 76.3. Augustus. Deze maand begon en eindigde met regen. Behalve enkele stille dagen in de tweede helft woei aanhoudend een stevige Zuidoostenwind, die van den 28sten tot den 31sten door Zuidenwind vervangen werd. In de eerste tien dagen was het Bijzonder guur en stonden thermometer en barometer vrij laag. De lucht was meestal betrokken met Cumuli, Strato- 8 * Digitized by V.OOQle 118 Cumuli en Stratus; het getal regendagen beliep een en twintig. September. To den 5den was de weersgesteldheid droog met betrokten lucht en flaauwen Zuiden- of Zuiden- wind; de warmte was matig. Met uitzondering van den 6den e n 12den regende het van den 16den dagelijks meer of minder lang en hevig, toen was de wind nn eens Zuid dan weder Zuiden. Den 17den zette zich de wind weder in het Zuiden vast en bleef over dag uit die streek met hevigheid waaijen, vooral in de laatste dagen der maand. Hij bragt tevens droog en helder weer aan met drukkende warmte. Op den 26 s ten e n 28sten viel er een weinig regen. Het aanval regendagen was twaalf. October. Den lsten aanvaardde ik de terugreis naar Amboina. Met regt mag men het op een paar maanden na verloopen jaar 1865, wat de weersgesteldheid aangaat, een voor dit ge- deelte van den Molukschen Archipel ongewoon jaar noemen. Ge- woonlijk valt de Oostmoesson in de maand Mei in, zet de Oosten- en Zuidenwind zich in de laatste dagen van Julij of in de erste helft van Augustus in het Zuiden vast en blijft tot aan de kenteringsmaanden, zoo als de heer Bosscher in zijn verslag over de Aroe-Eilanden schrijft), in welk tijdvak de Westenwinden dikwerf tot hevige stormen anwakkeren. Gelijk elders komt ook hier door bijzondere mete- orologische oorzaken nu en dan storing in dezen gewonen klima- tologischen toestand. De lang aanhoudende droogte en drukkende hitte van het jaar 1864 en de even lang en met ongehoorde hevigheid doorstaande Zuidenwind waren in dit geval volgens mijn gevoelen de hoofdoorzaken der van den gewonen regel af- wijkende weersgesteldheid, die zich door veel regen en door het nagenoeg geheel en al ontbreken van Z. Uidenwind kenmerkte. Van Digitized by Google 119 de 242 dagen, waarop waargenomen is, waren 155 regeu- dagen. Donderbuijen barstteu slechts in de eerste maanden des jaars los, na Mei geen enkele meer. Aardbevingen zijn volgens het zeggen der inboorlingen in dit gedeelte van den Archipel vri zeldzaam en meestal niet zeer hevig. Gedurende mijn verblijf te Watoebella werd een ligie schok op Goram gevoeld; wij bespeurden er evenwel niets van. Digitized by Google c. TOELICHTING DEH ETHNOGRAPHISCHE AFBEELDINGEN. In 1836 bezocht het der door den heer von Rosenberg in dit werk beschreven eilanden en bevördigen de Tenimber-Eilanden en kele der voor Nieuw-Guinea’s westkust gelegen kusteindjes. De heer van der Gon Netscher, een der officieren van dien bodern, vervaardigde des tijds eenige schetsen van bewoner der door hem bezochte groepen. Yoorzoover ons bekend is, vindt men nergens juisten afbeel-diugen van de inboorlingen der onder Banda behoorende Zuid-ooster- en Zuidwestereilanden, zoodat het voor de volken-kunde van den Indischen Archipel van belang is, dat wij die thans bij dit werk kunnen voegen. Daarin heeft de heer von Rosenberg de Tenimber-Eilanden niet beschreven, dewijl zijnne zending in 1865 zich niet verder zuidwaarts dan tot österreichte. Reeds in 1862 had de Indische regering den heer von Rosenberg het naturkundig onderzoek dier groep opgedragen, maar kwam op dit voornemen terug, omdat de ongunstige bewogen van de bewoners den vreezen, dat e En wetenschappelijk reiziger daar zonder militaire bedekking met weinig vrucht zoude kunnen werkzaam zijn. Deswegens were! Digitized by Google IXBOOKLLV () VAX VORIUTOj KEN DER TEXIMBEB KI LAND EX Digitized by Google 121 de het von Rosenberg toen naar de afdeeling Gorontalo gezonden, welke belangrijke reis reeds vroeger in de werken van dit genootschap is opgenoinen. Een opstel in de Bijdragen van het Instituut (Nieuwe reeks, D. YII bl. 67) is het uitvoerigste, wat tot dusver over de bijna geheel onbekende Tenimber-eilanden is uitgegeven; de hier nevensgaande afbeelding van een inboorling dezer groep is dus een gewigtig toevpegsel tot dat opstel. De drie platen naar de teekeningen van den heer Netscher stellen voor: lo twee koppen van inlanders, een van de oostkust van Groot- Kei en een van het eiland Wammer (Aroe), waamevens ter ver- gelijking is gesteld een Papoe der westkust van Nieuw-Guinea; 2° een bejaarden Orangkaja van het eiland Goram, die de Diana tot loods voor de Zuidoostereilanden medenam; hij houdt het teeken zijner waardigheid, den gouvernementstok met zil- veren knop, in de hand en draagt over het bloote ligchaam een oud Engelsch uniform, aldaar even als versleten tower-ge- weren en andere voorwerpen door een walvischvanger achtergelaten; 3° een inwoner van Aweer, dorp op het eiland Vordate, dat Valentijn alleen onder den naam Tenimber kent en dus misschien zijn naam aan de geheele groep gegeven heeft. Yan de inboorlingen dezer eilanden in het algemeen geeft de heer Netscher als ooggetuige de volgende beschrijving. Zij schijnen een overgang te vormen tusschen het Maleische ras en de Papoes. De kleur hunner huid gaat van roodbruin in zwartbruin over. Velen, zooals de meeste hoofden, heben geworden en glad zwart haar, maar onder de mindere bevolking ziet men, vooral op den Achterwal van Aroe, velen met krozig haar. Dit wordt op de Tenimber-Eilanden in een knoop op het hoofden bijeengebunden en om een houten kam geweld, zooals reeds werd opgemerkt door Kolff in zijnne Reize in den weinig bekenden Zügelnolken Molukschen Arc/tipel, bl. 258. De haren, even als bij alle bewoners van Indie van natur zwart, zijn echter aan de uiteinden door de daarop gesmeerde asch en kalk bruinrood en geel uitgebeten. Hun ligchaamsbouw is rank en welgemaakt. Zijn zijn iets langer dan de Javanen, maar zeer onrein op hun lijf, zoodat velen als met schilfers van vuil en zweet begroeid waren. Meest alien gan geheel naakt op bet kleine matje of tapijtje na, waarinede zij hunne schaamdeelen bedekken. Te Eli, op Wammer en Wokam en in andere veel door handelaars bezochte plaatsen van de Kei- en Aroe Eilanden zijn de hoof den en voornamen, zu wolle Christenen als Mohammedanen, in zwart of rood laken uitgehend. Aldaar is ook het ras zeer gemengd, dewijl de inboorlingen veel met Boegineen, Maleijers en andere bewoners van deli Indischen Archipel in aanraking komen. Daarentegen ziet men vooral op Aroe bij vele individuen de duidelijke teekenen van verwandt van de Papoes. Het sirie kaauwen is op de Kei-en Aroe-Eilanden vrij algemeen, waardoor de tanden zwart worden. Eindelijk danken wij nog aan den heer Netscher de hier-aohter volgende lijst van plaatsbepalingen uit dit deel van dea Indischen Archipel. Herhaaldelijk heaft de heer von Rosenborg gewezen op de vele fouten, die in de bestaande karten, vooral in die van Gregory, gevonden worden, terwijl men ziet uit do door den heer Netscher gemaakte vergelijking, dat de door Horsbnrgh opgegeven lengten en breedten nog al verschillen met de waamemingen der Diana. Daar nu Melvill van Carnbee in zijn in 1847 uitgegeven kart van den Moluksohen Archipel, behoorende bij den tweeden jaargang van den Munileur des hides Orientates et Occidentales, deze laatste plaatsbepalingen slechts ten deele gebruikt heeft en Q. M. R. Ver Huell ze ook niet heeft opgenoinen in zijn opstel over den kruistogt der Diana (Tindal en Swart, Verhandeling en beriglen belrekkefijk het zeewezen, D. IV bl. 299) was het van belang de lijst der door dien bodem opgenomen lengten en breedten thans volledig bekend te maken. Digitized by Google LENGTE EN BREEDTE van eenige eilanden in het Zuidoostel ijk gedeelte van den Indischen Archipel volgens de tijdmeters en gemiddelde waarnemingen aan boord van Zr. Ms. fregat Diana ten jare 1836. SOC bo SC rH lO 05 ©2  § S3 © i -h pd 44 JS © o *c3 d ce c3 © > d. 43 * d d § 9 £ 44 d • ^ d JS di © -rH • _ 5 * •◄ © • M « ■-2%^ . 3 h a 2 3 | ^ o sg 44 § ^ S 5 Ph ^ ° o ® Ss d © C8 H a s . o > d iu -g K ® PH g £ §P § ■g a 6 C _ § > o d - T - •3 £ 05 d5 ^ H r- ’© ■hI o a -jj| 2 g J O Is > ■£ d »4 d ~ d t-i O t-i O^QO o o o iz; a iz; © w d ’© r—< W 44 © O dp o o dP o d D *3 ’3 S3 S3 § d d Fh © # S ’3 © H d © © i d o p> d cC P> i—4 © O dd d C-I O O d <S > 44 © O dP J a - d ° s O 02 s __ © s ^ > 6 C 44 © © do d? 3 o 3.© o ^ o ^ ^ ^ Digitized by Google VERBETERINGEN EN AANVULLINGEN. Bladz. 10 regel 10 van boven, staat: Eulabacornis, lees: Eulabacornis. ») 18 » 8 » » R. A. Wallace,  » Paradoxurus refulgens, lees: Pa- radoxurus. Dorcopsis Brunii heb ik niet gezogen. Bij onderzoek van de door mij naar Nederland gezonden naturalien bleek het toch dat de in mijn reisverhaal onder den naam van Perameles doreyanus voorkomende soort geenszins dit dier, raaar de sedert jaren verloren geraakte Dorcopsis of Halmaturus Brunii. Overal dus waar staat «Perameles doreyanus,)) leze men «Halmaturus Brunii » Bladz. 35 regel 13 van boven, staat: «Haliaetus, lees: Halastur. 36 » 24 staat: : Athene humeralis, lees: Noctwa aurensis. 37  helviventris werd kort te voren beschreven onder den naam van Peris tera rufigula. 53 regel 8 van boven, s t a a t: Ardetta macrorhyncha, lees: Ardetta javanica 93 13 9 Lobivanellus personatus, lees:  » Kauer, » Kaner. » » » 22 » » » Geoffroyus capistratus, lees: Geof- froyus personatus. » 81 » 1 » » » Carpoph luctuosa, lees: Carpoph bicolor. » » » 2 » » » superba, lees: superbus. » » » 6 » » » Ptil. aurantiventris (mihi) leesrPtil. diadematus, zoodat de mededeeling dat die soort nieuw is voor de wetenschap, moet vervallen. » 81 regel 35 van boven, staat: Carpoph. luctuosa, lees: Carpoph. bicolor. » 86 » 35 » » » Ptilopus aurantiventris, lees: Pti- lopus diadematus. » 93 » 2 » » » eener Viverra, lees: van een Par- doxurus. » 100 » 15 » » » Psittacus macrorhynchus, lees: Eclect. megalorhynchus. » » » 22 » » » Cacatua galericulata, lees: Ca- catua triton. o » » 23 » » » Cacatua orientalis, lees: Cuscus orientalis. Digitized by Google Digitized by ^.ooQle Digitized by Digitized by Digitized by. 