Œuvres complètes
Huygens, Christiaan, 1629-1695
nu de loop van defe laecfte int jaer 1664 en 1665 om de zelfde alhier met nacuerlijk reden en wifkonftige regulen uijt ce beelden, hoe dac die zienlijk aen ons vertoont is: waer uijtick vertrouwe dat alle bewegingen der Cometen zullen konnen nagefpuerc worden, alhoc zelcfaem dat die zonicijts aen ons konncn voorvallen. Ick zegge dan datfe met een rechte linie van de son uijtgaen, twelk blijkt aen defe Comeet om dat die in een groot ront langs den hemel gepafleert is: want laet een hemelkoot alfo gefet worden, dat een evenaerlenkte van ontrent 134 gra- den en Zuijder brete 59 graden in het top komt, twelk gevalt ontrent de keel of krop van de grote beer, als dan zal de loop van de Comeet Gang den ho-rifont, wiens zienlijke loop begonnen is tuftchen de rave en koornaer, intlefte van november, gaende door de raven, de waterflang, t marfcyl van 't fchip, het achterfte van de groten hont, de haes, de rivier, de walvifmont, de voorbeen vande ram, eyndelijk een weijnich gekromt na de hoom van de ram. Om nu defe loop ogen- Schijnlijk voor te ftellen, zo laet dit ront LGDAC den omloop des Comeets, als 00k den horifont op eengeftel- den hemelkoot beteijkenen, T het top, wiens evcnaer lankte en brete terftont ge- ftelt is, iE Q den evenaer, CFL de ecliptica of de fons wech, P de pool, en PD de meridiaen. Laet nu 00k defe figuer int plat T de fon be- teijkenen, en CPR den aert- kloots-wech, daer van TB loopt uyt T de fon tot on- trent 9^ graden in Canfer, om dat de Comeet aldaer zijnde, doen was de fon in tegenoverpunt, gelijk hier na 00k bevonden zal worden, ende was den 30 decem- ber fmorgens ontrent ten 8 uren. Ook lliet te letten dat indien de Comeets wech juijft int plat van de ecliptica gevall En had, hij zoude ook in de ecliptica gebleven hebben, maernu langs het ront GDAC gaende, zo moet die befuijden uijtgegaen wegen, daerom zo trek ick to de Comeets wech, en neeme die recht onder te komen. Om dan te vinden hoe veel dat de Comeet dagelijks van ons geweft is, en met wat hoek dat die befuijden de ecliptica uijt de son gegaen is, als ook hoe veer van de fon, en zijn dagelijks verwijden en naederen, en dat alle in deelen daer van de aertkloot wechs half middelijn loooo doet. 1. Her toe neem ick den 15 deceniber 1664 doen ick ten eerstemael zijn plaetfe waernam, des morgens ten 6 uren, zijn evenacrlenkte ontrent 1 8 1 graden en Zuijder brete 22 graden cwelk op de voorgeftelden hemelkoot of in defc figuer komt in G: den aertkloot op defc tijt zijnde in tcgenoverpunt van de fon 24 graden in 11, fo mete ick dan op defen geftelden hemelkoot, of op een Aftrolabi Catholicum, de streek en de hoochte van defc 246 graed in rr, dat is in defe figuer DE en EF, als 00k de streek en de hoochte van de 9^ graden in m dat is DA en AB, met noch de streek van de Comeet, dat is van D tot G. Dit liadde wel bchoort uijtgereekent te wefen om zeker te gaen,maer alfo dit meer Tijts van doen hadde alft mij te passé quam, zo ben ick met de uijtpaflinge voort gegaen, 00k alfo defe Comeets plaété met d'ecn of d'ander wel wat verfcheeldc, zo hcbbe ick dit zo noodich niet geacht. Ick vinde dan door uijtpalfinge als gefeyt is, voor DG 42^ graden en DE 66^ dat is van E tot G of hoek ETG gelijk den hoek EFO 108^ graden diens halfront schil is 71^ graden voor TFO : 00k vinde ick voor DA 49^ graden, zo blijft voor ETA of FTO i6i graden en de hoochte EF 40 graden, diens schlieelshoeks hoekmaet is voor FT 76604, twelk zijn drie bekende palen des driehoeks FTO, waer door gevonden wort de zijde FO 21770 twelk is de veerheijt van t aertrijk tot de Comeet. Als 00k de zijde TO 72688. Voort felle ick defe twede figuer, alwaer S de fon of aertkloot wechs middelpunt beteijkent, T het top, en B de 9^ graden in 2S, 00k in plaets van TO in d'eerfte figuer, is alhier gevonden voor LO 72688, ende LS gelijk de finus of hoek maet van de hoochte EF 40 graden 64279, en de hoek L recht, waer door gevonden wort de hoek LSO ") of ASO 41—30 en AB vindeick door passinge 47 — o t een van t ander blijft de begcerde hoek FSO 5—30 twelk de Comeet (volgens defe geftelden ho- rifont) befuijden de 24 graden van n uijtge- fchoten is : ook vint men in de zelfde driehoek voor SO 97009 twelk is de veer- heijt van de son tot de Comeet. Om defe Comeet zijn beweging Voort na te fpueren, zo is die ook op den 21 deccmbcr bij verfcheijdene waer genomen, en ook bij '3) Jacob Braf- Msez.-LOS. Peut-ctre que la plaquette suivanto est de la main de J. Brasser Klaere Afbceldinge van de Staert-Ster. Iloe, waer, en op wat nianicr en tijdt de felve haer fer*^) tot hoorn doorde diftantie van 2 bekenden sängerungen, zijn evenaer lenkte 64 — 33, en Zuijder brete 26 — 29, den aertkloot nu zijnde int begin van ffi, welke op een zelfde manier als voren afgepaft, ick vinde voor GD 28 en DE 59^, dat is voor den hoek EFO 87^ graden, en DA 49^ als voren, dat is den hoek FTO ID graden, als ook de hoek EFO 43^ graden, diens fcheelboogs hoekmaet is voor TF 72540, waer door gevonden wort de zijde FO 1 2902 de veerheijt van t aertrijk tot de Comeet, en de zijde TO of inde twede figuer LO 74230, en SL gelijk de hoek maet EF 68835, hier door vintmen de hoek ASO 42 — 50. dat is Zuijder afwijking 4 — 10. en de veerheijt van S tot O 10 1 222. Voort is die op den 26 fmorgens ten 2 ure waergenomen 5) bij H. la been '^) tot dordrecht, ende ten 4 uren bij '7) Arent Roggeveen, en joos van breen ') vertoondt heeft, 1664 en 1665, zo in Nederlandt, Hoogh-duytflandt, Switferlandt, Vranck- rijck, Engelandt, Yrlandt, Italien, Turkyen, en in de Oofterfe Landen. t'Amfterdam, by Pau- lus Matthyfz. in de Stoof-feeg in 't Mufyc-boeck, gedrukt. 1665. in-folio. avec 5 figures. Jacob R. Brasser était arpenteur admis k Hoorn, et nous a laissé plusieurs ouvrages de mathématiques. "5) Korte Befchry vingt van de hedendenden Comeet-Gestamte. Eerstelijck de Befchrijvinge in 't kort, omme daer mede te vinden op de globe den loop der Comeet-geftamte, by wat Natie dezelfde heeft konnen gefien endegeobferveert werden. Midtfgaders een Regifter ofle een Kronijck in 't kort, van de voornaemfte Cometen die t'sedert den uytocht van de kin-deren van Ifrael uyt Egipten, aen 't Firmament des Hemels gefien zijn, tot desen huydigen dage toe, met de plagen, Oorlogen ende gefchiedeniffen die daer op gevolght zijn. Daer is noch achter by gevoeght een Dagh-Journael van tijdt en stont, hoe dezelfde geobferveert is, ten dienfte van alle Lief-hebbers, om met behulp van de obfervatie in andere Landen de ware lengte uyt." te vinden, tuftchen foodanige plaété, daer d'observation gedaen zijn, met andere nuttigbeden meer. Door Henryck La Beem. Tot Dordrecht, Gedruckt by Symon Onder de Linde, Boeck-drucker by de Vifchmarckt. In 4°. "Het Nieuwe droevige Nacht-licht, Ontfteken door Godts toren, Ende vertoont op den Aerdt-kloot, in een Comeet ofte Staert-Starrc Den 15. December 1664, tot den 9 Februar 1665, waer in wort aengewefen den wonderlijcken loop der felve. Befchreven door Arent Roggeveen, Lief-hebber der Mathematica, profeiTie doende in de zelfde Konft tot Middelburgh in Zeelandt. Voor den Autheur. Tot Middelburgh, gedruckt by Thomas Berry, Boeck-drucker Ruckel, woonende op de Noort-zijde van den Dam. Anno 1665. in- 4°. avec 2 gravures. Arent Roggeveen naquit de Delfshaven et mourut à Middelburg en novembre 1679. Il devint jaugeur de vins à Middelburg, et donna des cours de mathématiques et de navigation; il appea Maria Storm. Il nous a laissé plusieurs ouvrages, et un atlas de geographic. En 1676 il publia un livre sur un projet de voyage dans la Mer du Sud, voyage qui n'eut pas l'aide alors, mais que son fils Jacob entreprit le 6 mai 1723. Joost van Breen fut instructeur de navigation à Middelburg et plus tard à Amsterdam; mais en même temps il composait des pieces de theatre. Il a public: Stiermans-Gemak ofte Konft der Stuerluyden.'s Gravenhage, 1662. in-4°. et probablement aussi la plaquette : Nieuwe Prognosticatie, Over de Sterre mette Staert. Gefien Binnen Middelburgh den ONDANCE. 1669. 407 Tot middelburgh, die al wat in haer observatie verfcheelen, ick hebbe tuftchen haer beijde genomen, doch A. Roggevcen naeft, de evenaerlenkte 1361, en Zuijder brete 30I graden, den aertkloot nu zijnde 5 graden in ©, waer op ick vinde voor GD 2 J en DE 54 j, dat is voor den hoek EFO 57 en ETO 5 graden, als 00k de hoek EF 45^ graden, diens *") fcheelboogs hoekmaet is voor TF 70091, waer door ick vinde voor FO 8 189 de veerheijt van t aertrijk tot de Comeet en voor de Zuijder afwijking 3 — 17 als 00k de veerheijt van S tot O 1032 14. Eer ick veerdekt zal hier noch ftellen uijt ue obfervatie van den 2 december fmorgens ten half 7 ure "), en zo veel ick kan bemerken deere evenerlenkte 183 J graden en Zuijder brete 1 9^, den aertkloot nu zijnde 1 1 graden in n, waer op ick vinde voor GD 46 en DE 79 graden, dat is voor den hoek EFO 125 graden en FTO 29^ graden, als 00k de hoochte EF 33 graden, diens fcheelboogs hoekmaet is 83867 voor TF, waer door gevonden wort de zijde FO 34527 de veerheijt van t aertrijk tot de Comeet, en voor de Zuijder afwijking 8 — 43 en de veerheijt van tot O 87909. Ick kome dan voort tot den 30 december favonts ten 9 uren, waergenomen bij A. Roggeveen, de evenaerlenkte 75^, en Zu Under brete 17 graden. De Comeet die ick altijt in G gestelt hebbe, en nu verloopen zijnde over DA en E, zo stelle ick defe derde figuer van beteijkening als voren, ende den aertkloot F nu al tuflTchen de son en Comeet been gepaflten zijnde, is hier nu in F 10 graden in ®, zo vindeick (door pass) als voor GD 55 en DE 49, dat is voor den hoek ETG of EFO 6 graden en ' DA 49^ als voren, zo blijft voor den hoek FTO i graed, en de hoochte EF 47 graden, diens fcheelboogs hoekmaet voor TF 68200, waer door ge- Stelt Door cen Lief-hebbcr. Tot Middelburgh. Bij Pieter van Goetthem, Boeckverkooper aen de Groote Marckt. Anno 1665. in-4°. ) 11 s'agit dvideminent de Tobservation de Kcchclius ab HoUenstein (voir la Lettre N**. 1297), communiqu^e probablement par lluygens ii Renibrandtz. van Nierop. Huygens lui-m^mc ne commen^a ses observations que le 15 d^cembre 1664. Consultez la Lettre N. 1302, 4o8 CORRESPOND ANCE. 1 669. vonden wort de zijde FO 7037 veerhcijt, en de Zuijderafwijking 2 — 30, als 00k de veerheijt van S tot O 1 043 1 2. Alhier vintmcn nii dat den aertkloot in dcfc tijt ontrent | gracd geweeft is , over de ftracl daer de Comcct uijtgefchoten isrenalfode afimuth ftreek TAB niet recht maer fcheef- hoekich over de ccliptica gegaen is , en de Comeet hier befuijden zijnde, daerom is die van de aertklootfplaetfe (zijnde 10 graden in 05) ontrent 22 graden te rug gefien tegcn 't vervolch der teijkenen,dat was 1 8 graden in n. Als 00k wanneer den hoek FTO maer on- trent 4 minuten groter genomen worde, dat is ruijmop 34 minuten als dan vintmen FO 71 22 en de afwijking 2 — 50 , als 00k de veerheijt van S tot O 104980, welke ick om beter ordre alhier geftelt hebbe: en dit grote verfchil komt om de kleijnheijt des hoeks FTO , maer den aertkloot wat verder van defe ftrael af zijnde, en de hoek wat groter gevallende, ten zal op een kleijn verfchil zo veel  ich den den ich den ich den den  voor den DG 103^ graden en DE 33I, dat is voor den hoek EFO 70 graden en FTO 16 graden, als ook de hoek EF 49 graden, waer door gevonden wort de zijde FO 22128 de veerheijt, en de Zuijder afwijking I — 46 als ook de veerheijt van S tot O 107947. Den 19 januari hebben wij en meer andere defe Comeet waergenomen, zijn evenaerlenkte 24^ en Noorder brete 1 2 graden, den aertkloot nu zijnde 30 graden in 25, zoTinde ick voor DG 1 1 2 en DE 18 graden, dat is voor den hoek EFO 94 graden en FTO 31^, als ook de hoek EF 50 graden, waer door gevonden wort de zijde FO 37865 de veerheijt van t aertrijk tot de Comeet, en de Zuijder afwijking o — 21 Als ook de veerheijt van S de fon tot O de Comeet 105340. Den 4 februari bij ons en andere, zijn evenaerlenkte 22 en Noorder brete 14 graden den aertkloot zijnde 16 graden in Q,, zo vindeick voor GD 1 17 en DE CORRESPOND ANCE. 1669. 409 6 graden, welke nu in defe derdefiguer ") over d'ander zijde van D gevalt, daerom den hoeck ETG of EFO 1 23 graden en DA 49 J als voren, dat is den hoek FTO 55 graden, en de hodchte EF 47 graden, waer door gevohden wort de zijde FO 60835 de veerheijt van t aertrijk tot de Comeet, en de afwij-king ten noorden 2 — 45 als 00k de veerheijt van S tot O 958 17. Tot befluijt zo vindeick in ue obfervatie van den 20 februarij ") die ick zijn evenaerlenkte vinde ontrent 20 j en zijn Noorder brete 1 5 graden, alwaermen ziet dat hij een weijnich ten noorden opgaet, twelk zo vreemt niet en is dat hij int afdalen na de son toe iets van zijn rechte linie afgaet: niete min ick (telle als of hij in zijn rechte linie bleef, en d'aertkloot nu zijnde 3 graden in nv, zo vindeick dan inde derde figuer voor DG 1 1 9 graden en de hoek ETO y6^ graden, als ook de hoek EF 39^ graden, waer door gevonden wort de zijde FO 80102 veerheijt, ende Noorder afwijking 1 1 — 5 als ook de veerheijt SO 78543. Defe reekeningen op de de verfcheijden tijden hebbe ick alhier bij den anderen vergaert, te weten de veerheijt van de comeet, de afwijking des Comeets van de ecliptica op elke tijt, en de veerheijt van de son tot de Comeet, als ook het rijfen en daelen defes Comeets, en dat alle in looooe deelen van d'aert-kloot tot de fon, als boven gefeijt is. Dagen in December. Veerheijt van J tot de Co-meet. Zuijder of Noorder afwij-king des Co-meets. Veerheijt van de © tot de Co-meet. 0 3453 15 2177 21 1290 26'smorg. 819 30's avonds. 712 January 1665. 3 1190 9 2213 >9 3786 February. 4 6083 20 30io 1 1 Daechlijks rijsen en daelen  luigens; elle a probablement été communiquée par lui. Rembrandtsz. van Nierop. La dernière observation que Huygens consigna dans son journal est du 26 Janvier; il ajoute que 3 ou 4 jours plus tard, il n'a pu apercevoir la comité de la tail nu. Cependant la comité a décide, en partie au moyen de lunettes, par Hevelius jusqu'au 18 février, par Rodbeck jusqu'au 20 février, par Cassini et Auzout jusqu'au. Ceuvres. T. VI. 52 CORRESPONDANCE. 1669. Alhier is te zien dat de Comeet van den 2 december tot den 15 (dat is in 13 dagen tijts) geloopen heeft of gerefen is 910 deelen, dat is in elke dach 70 deele: en aldus voortgaende van den 15 tot Den den 2 1 zijn 420, dat is 00k des daechs 70, ende van den 26 fmorgens tot den 30 favonds, vint men i 6 deelen, dat is in 4^ dage 39 deele des daechs, en aldus voortgaende men vint dat de Comeet on- trent den 9 januari op zijn veerfte geweft is, te weten 795 deelen buijten de aen- kloots wech, ten is van dien tijt af beginnen te daelen, en met der tijt wat fnelder, gelijk dit alle hier boven te zien is, en 00k inde volgende figuer afgebeelt wort : Alwaer dit halve ront beteijkent de wechdied'aertkloot gepaflTeert is, endeSO de strael of rechte linie die de Comeet uijt S de son gefchoten heeft tot O, en 00k weer langs de zelve gedaelt is, mits dater 00k enige plaetfen geteijkent zijn Wager de Comeet op fekere tijden geweft is. Alhier ftaet te letten op de opklimmende noord-afwijkingen, wiens oorfaeke mij fcheen, om dat de uijtfchietende strael noch enige graden beweften of voor de hoochfte booch van de 906 graed in d'ecliptica geviel (volgens defe geftelden hemelkoot) en daerom den aertkloot van defen horifont opliep. Doch alhoewel 19 mars et par un anonyme, probablement le P.Joseph Laragoza ^ Valence, jiisqu^au 20 mars. II est difficile d'indiquer Tauteur de Tobservation mentionné dans le texte; elle donne pour la longitude 24° 39', tandis que, en r^alit^, elle ^tait de 26^ ii 27°. CORRESPONDANCE. 1669. 4II die na mijn voornemen niet altewel uijcvallen wil, zo dunkt mij dit nietemin met de verfchijninge der Cometen over een te komen. Want On der verfchijning der Cometen so dunkt mij defe soforte de wonderlijkfte te wefen, om datse eerst fmorgensaer na favontsgefien worten ook om datse zo veer door den Zodiak loopt, ende zijn inden beginne kleijn en met een trage beweging, gelijk ook int eijnde: van welke soorte verstaen ick ook geweft te hebben de Comeet daer den heer Des Cartes van schrijft inden jaere 1475 en gebueren op deze wijfe heel zelden, want hij getuijcht van geen meer als deze gelefen te hebben, ende moet geweest zijn met noorder afwijking. Een under foorte van Cometen vindeick die wel fmorgens en favonts gefien worden, maer t is in een zelfde etmael. Gelijk te fien is inde nieuwe hemelfche vertoning van Christ. Longomontanus, gebuert inden jare 1607, die den 26 September Nieuwe stijl begon te verfchijnen onder de buijck van de grote beer, en dat met een fnelle beweging, gaende met het gevolch der teijkenen, be-noorden arfturus, en befuijden de noortkroon, ende voort benoorden de waege, tot dat die eijndlijk met een traege loop en int licht afnemende verdwenen is, benoorden t fchorpioen. Op de nafpueringe des Comeets verstaen ick dat dit met een noord-afwijkinge tot enige graden in aries y gefchooten is geweft, alfo dat den aertkloot en Comeet na malkander toegegaen zijn, maer de Comeet wat na bij t aenrijk ko-mcnde, is meest ten eijnde zijnder uijfchieting geweft, alfo dat die met weynich voortgank aldaer een wijl is blijven hangen, ende den aertkloot verlopende, zo heeft dit een fnelle beweging aen ons geficht veroorfaekt aende Comeet: maer den aertkloot wat verder van de Comeet afgaende, is eijndelijk met een schijn van traege beweging verdwenen. In gevalle dat defe Comeet wat ooftelijker of wat verder na taurus toe uijtgefchoten hadde geweeft, alfo dat het aertrijk tuflchen de fon en de Comeet door gepaflTeert hadde, dan zoude defe gelijk de voorgaende geweeft hebben, en zoude oook tcgen t vervolch der teijkenen geloopen hebben, dacrfe Nu met het gevolch der tejkenen gegaen is: twelk alles in een open fpera met een loopenden aenkloot licht na te fpueren is. Cest la traduction bollandaise du titre courant : De Novis Coeli Phaenomenis de Touvrage suivant : Aftronomiae Danicae Appendix de afficiliis Coeli Phaenomenis. Nempe Stellis novis et Coetis. Avdtore Christiano Severini F. Longomontano. Anifterdami, Apud Joannem & Cornelium Blaev. Anno mdcxl. in-folio. Comme Tindique le titre, cet ouvrage est Tappendice de celui d'crit dans la Lettre N°. 1475, note 8. La première (Edition est de 1622, chez les mdmes libraires. On trouve la description de cette conseil, observément laquelle le porte de la Chambre, Caput ix. page 25. Il résulte du titre précènt que Severin n'est pas le prénom de Chr. Longomontamus (consultez la Lettre N°. 123, note 4), comme quelques-uns Pont cru. mais celui de son père. In gelijke maniere ilter ook een kleijn Comeetfterretje gefien int jaer 1647 inc begin van oftober, loopende van beweften botis, door botis, benoorden arfturus, na de noortkroon, ontrent evenwijdich met den aequinoftiael, geduerende ontrent een weeke lang. Dit comeet fterretje schijnt wel ontrent opt aertrijk aengefchooten te wefen, en door de aertkloots omloop zo is die met bet gevolch der teijkenen fchijnen te lopen: doch defe Comeet en is op veele na zo dicht niet aertrijk geweft, om oorfaeke dat die zo kleijn en zo weijnich daegen gefien worde. Ontrent op gelijke maniere hebben wij nu ook onlangs defe laetfte Comeet gefien int jaer 1665 die hier eerft den 6 april begonde gefien te worden, des morgens een weijnich befuijden t paerts been, gaende met het gevolch der teijke-nen befuijden t hooft andromeda, daer ick hem den 1 11 april gefien hebbe, ende voort tot befuijden de triangel V den 19 april alwaer hij des morgens met het sonnelicht is wechgenomen, ende hebbe hem daer na des avonts ook niet konnen zien. Defe is ook met een noorder afwijking en dat weijnich beooften t aertrijk on-trent na t uijterfte van libra =0= toe uijtgefchoten geweft, ende wat na bij t aertrijk komende, hebben wij hem in zijn uijterfte uijtfchieting, of al in zijn Daelen nade fon tönen, alfo dat hij niet aen d'aertklootwech toe geweft en Is, om dat hij met d'ordre der teijkenen al redelijk fnel gegaen is, en hij is eijndelijk bij het fonnelicht verdweenen. De wijt vermaerde Comeet verfcheenen inden jaere 161 8 inde maent van december heeft hem eerft schielijk en groot beginnen te vertoonen des morgens den 1 december, bij de fterren van de waegen: £k, en is gepafleert ontrent noordweft met een rechte linie dicht bij arfturus been, in 27 dage tot ontrent de peerde van de waegen, of fteert van de degrote beer, daer hij met een traege loop en int licht afnemende verdwenen is. Op de nafpueringe des zo mach dit wel een derde soorte van Cometen genoemt worden, want de is met een zuijder afwijking een weijnich beoften t aertrijk (welke nu 9 graden in n was) uijtgefchoten geweft, om dat hij des morgens befuijden 1 00ft eerft boven onfen horifont gekomen is, en oook zeer na a Ent aertrijk geweft, om dat hij zo groot verfchenen is, hij moet ook al tot buijten d'aertklootwech gekomen hebben, om dat hij zo verre ten noorden gekomen is, en door de aertklootbeweging ten ooften, daerom is hij ten weften of tegen t gevolch der teijkenen fchijnen te loopen. Op gelijke maniere hebben wij ook een Comeet gefien int jaer 1652 wiens begin eerft in defe landen gefien worde den 15 december, en dat int uijterfte zuijd bij de duijve noachs, gaende ten noorden of noord- weften opwaerts, eerft ten fnelften en opt grootfte vertoonende, gink over de haes, de stiers oogen, t hooft medusa, tot tuflchen perfeus en de voet andromeda, alwaer hij na 20 dagen met en traege loop en int licht afnemende verdwenen is. Gelijk te zien is inden Jahrbuch *5) van Stephanus fuhrman *5). Op welke nafpueringe blijkt dat de nagenoech op een zelfde maniere geweft is als die van den jaere 1681, want de ook met een zuijd-afwijkinge, doch fchijnt ontrent recht op t aertrijk aengefcho- CORRESPONDANCE. Ten te ween, om dat hij eerft int uijterfte zuijd gefien worde, en ook door de aertklootbeweging ten ooften, is hij ten weften schij nen te loopen, en eijndelijk met een trage loop verdweenen. Alhier valt nu licht het gene daer den Heer Des Cartes zo veel werk van maekt, dat is' waerom dat een Comeet zo fchielijk en met een grote glans ondekt, en waerom dat die zo lankfaem afneemt: want dewijle datfe dan als vers uijt de fonne gefchoten, ende van t zelve licht door den donkeren nacht aen ons geficht ondekt wort, zo ill natuerlijk dat fe dan in een groter glans vertoont, en wederom verder van de son of van t aertrijk afgaende ook met de tijt afneemt. Als nu en gevalter ook zo veel niet om de rteert te maeken, want het blijkt dat het een door-fchijnige materie is, wiens doorfchijnige llraelen zo een uijtfchietende fteert aen oons geficht vertonen: ook en zoude het niet vreemt Zijn, dat wanneer die ontrent het uijterfte van de maen of eertklootfvloet is, dat alfdan de fteert enige buijging zoude konnen veroorfaeken, en dat om tfamenloopen defer vloeden, twelk ge- tuijcht wort wel gebuert te wefen. Alhier en fchijnt nu ook niet vreemt hetgene dat bij Rixiola^) te zien is in zijn befchrij vinge der Cometen, uijt Phranza in zijn vijfde boek ^^), dat inden jaere 1 450 een Comeet tuflchen t aertrijk en de maen door gepafleert zoude zijn, indien mij recht gefeijt is. Want de Comeet ift aertrijk zo na gekomen, alfo dat die tuflchen ons en de maen is doorgeloopen : gelijk ook defe van den jaere 1664 den 27. 28 en 29 december het aertrijk heel na bij geweeft is, dewijle dat de Maen na gemeene Felling ontrent 4 of 500 der zelfde deelen van t aertrijk afgelegen is. Maer me dit hier bij laetende zal verwachten hoe dit bij ue opgenomen wort, endertufithen hopende al is dit noch niet volkomelijk getroffen, dat het nietemin mach dienen tot een naukueriger nafpuering van deen en andere wonderlijke werken gods: mits ue welvaert wenfchende blijve na hartelijke groetenifle Ue Dienst willige vrient Nieu-Nierop Dirck Rembrantsz. den 5 april 1669. 0 perpendiculair [Chr. Huygens]. *) centra vorticis [D. Rembrandt z.]. *) finus complementi [D. Rembrandt z.]. *) st. Fuhrmannus, Calendaria Anniversaria. Stephanus Fuhrmann mourut le ler septembre 1683 k Lippstadt. Il y avait été pasteur, durant 41 ans, pastor senior et ephorus du gymnase. Il composa divers poèmes. (7) Lisez: Riccioli. *) Consultez son Almagestum Novum". Tomus II. Libri VIII. Sect. I. de Cometis. Caput xxii. pagina i ip. Conclusio I. CORRESPONDANCE. 1669. N2 1725. H. Oldenburg k Christian Huygens. 8 avril 1669. La Uttre se trouve à Leiden, col. Huygens. Une copie se trouve à Londres, Royal Society, Et est la réponse au No. 1718. Chr. Huygens y ripondit par le No. 1738. A Londres le 29 Mars 1669. Monsieur, Il faut que le vous avoue d'abord, que le était fort pour pris, en l'étant la voiture du 30 Mars, de m'y voir accusé d'injuisse, après au étant de soin de faire tout ce que le vous avois promis et tout ce que vous avois des défirés de moy. Pour m'acquiter done entièrement de cette imputation trop precipitée, il ne faut que recourir aux lettres, que le vous avois écrites sur ce sujet, dont le vous avois ainsié d'auir gardé les copies, n'important rien que le vous avois obéservé aucun exastité. Elles désint premièrement, que tout ce que vous nous communiqueriez touchant les regies du Mouvement, come découvertes par vos propres meditations, on le reconoissance dans nos regis de l'au, y marquant precifement le temps de la Receipte. Elles tefmoignent en suite 3 (voire apres que vous avez eu la bonté de nous faire part) du commencement de voftre theorie, aucun combien d'affection il aucun écrit, et recommendé à la confideration de quelques vases des principaux membrantes de noftre Society. Or ledit Enregistrement s'ayant écrit, et nos Messieurs s'occupant avec autres choses, et examiner comment cette hypothesis le plus se verifie par les Experiences, le pen se verifie par les Experiences, le pen se verifie par les Experiences, le pen se verifie par les Experiences. Mais quant au manquement de voftre theorie ou de fon formaire, c'est pour vous parler franchement, voftre propre faute. Vous auiez le moyen du Journal des Scavans pour le faire inprimer, si vous l'effet, aussi promptement, qu'on l'a fait l'effet pour Meffieurs Wallis et Wren dans les Trans- Cette copie portait la date du 6 avril 1669. Consultez la Lettre N°. 1675. Voir la Lettre N°. 1693. Cet enregistrement fut ordonné dans la stance du 7 Janvier 1668-9; en effet, la place N°. 1693 a été copie d'après les registres de la Société Royale par intermédiaire bienvellant de M. Herbert Rix, Assistent-Secretary, Consultez les Lettres Nos. 1696 et 1704, contenues dans les Phil. Trans. N°. 43 du 11 Janvier 1668/9 (V. St.). CORRESPOND ANCE. 1669. 415 adtions. De plus, ma lettre du 4 Fevrier ^^ tefraoigne efpreflement , que fi vous ra'en eufliez donn6 la peraiiffion (fans laquelle on eft blafmi , fi on public les ma- cieres communiqu^es} i^en euiTe parl6 auec Joye au mefme temps, que ie mis au public les papiers de ces deux Meffieurs la, et i'y cuiTe mefme adjouft^ cete actefta- tion , (ce que ie fuis preft de faire encor , fcachant aftheure voftre inclination ')) que bien que voftre Theorie ne vit pas Ie iour conjonftement auec celles de Meffi- eurs Wallis et Wren (faute de voftre ordre ou permiffion) elle auoit pourtant efte entre mes mains au mefme temps , que celles la furent inprimees ; et de plus , qu'il y auoit eu plufieurs annees, que vous en auiez eft^ Ie Poflefleur, comme cela fe pouuoit verifier par plufieurs Experiences , dont vous auiez donne Ie fucces par la force de voftre Hypothefe ^), quoyqu'elle ne nous ait eft6 conue qu'au 4nie Janvier 1668 ***) ftylo Anglicano, quand ie receus premierement vos papiers de mo$u Cor- porum ex mutuo appulfu; vous envoyant Ie mefme iour la copie de TEfcrit ") de Monfieur Wren fur Ie mefme fujet , comme il auoit eft6 prefent^ par luy a la So- ci6t6 Royale Ie 17. Decembre 1668 : ce qui monftre aflfez, que ny Tun ny I'autre de vous deux eft plagiaire de Tautre. Cecy estant la pure verité du fait, le me veux persuader, Monsieur, que voûtre candeur vous fera rappeller la parole, qui vous est échappée dans volet, me chargeant d'un juillet, laquelle veritablement n'est ny grande ny petite, a mon endroit, en cette occasion, mais qui retombe toute, s'il y en a, sur vous mefnes. Cependant, le n'ay pas encore vil k ce que vous dites auoir donné au dernier Journal "; n'ayant pas recdaucun de ces Inprimées après celui du laine Fevrier; ou il y a voûté obfervation à touchant Satume, laquelle on a mise en Anglois dans les Transfers évêques. Je suis souhait, que vous m'en suis envoyé un exemplaire, lorsque vous fites l'honneur de m'écrire voit. re dernière lettre. Quand à la difpute entre vous et Monsieur Gregory, on a icy, le vous aussi avec l'on pour ouir l'autre parti. Et pour les chiffres, la maniere que vous aussi marquee du depuis, est affaire. Consultez la Lettre N°. 1702. Oldenburg l'a fait dans les Philosophical Transactions du 12 avril 1669 (V. st.) N°. 46. Consultez les Lettres Nos. 1733 et 1734. En 1661. Consultez la Lettre N°. 1716. C'est le 14 Janvier 1669, Style Nouveau. Consultez la Lettre N°. 1695. C'est la place N°. 1696. Consultez la piede N°. 1716. Observation de Saturne faite à la Bibliothèque du Roy. Voir le Journal des Scavans de Lundy 1 1 Fevrier m.dclxix. Voir les Philosophical Transactions N°. 45, Beginning the Fifth Year March 25, 1669. On y trouve la prise An Observation où Saursure, made at Paris, the 17th of August, 1668, athora iij, at night, by M. Hugens, and M. Picard; as't is described in the Journal des Scavans où Febr. ii. 1669. CORRESPONDANCE. 1669. Monsieur Vous êtes enregistrer votre Anagramme, come vous êtes à cette époque d'en parler à nos Meffieurs. Nous avons fait enregistrer votre Anagramme, come vous êtes à cette époque d'en parler à nos Meffieurs. Je suis pas complément Monsieur Vous êtes à cette époque d'en parler à nos Meffieurs, aucun avoir été également déclaré. Je suis pas complément Monsieur Vous êtes à cette époque d'en parler à nos Meffieurs, aucun avoir été également déclaré. Je suis passé complément Monsieur Vous êtes à cette époque d'en parler à nos Meffieurs, aucun avoir été également déclaré. Je suis passé complément Monsieur Vous êtes à cette époque d'en parler à nos Meffieurs, aucun avoir été également déclaré. Je suis passé complément Monsieur Vous êtes à cette époque d'en parler à nos Meffieurs, aucun avoir été également déclaré. Je suis passé complément Monsieur Vous êtes à cette époque d'en parler à nos Meffieurs, aucun avoir été également déclaré. Je suis passé complément Monsieur Vous êtes à cette époque d'en parler à nos Meffieurs, aucun avoir été également déclaré. Je suis passé complément Monsieur Vous êtes à cette époque d'en parler à nos Meffieurs, aucun avoir ét A Monfieur Grubendol Londres. Pray baillé voftre lettre à Monfieur du Hamel. qui ne manquera pas de recouvre voftre argent, et de vous l'envoyer promptement par une lettre d'exchange. Quand l'effois présente de cachetter ce pacquet, le recusé le Journal, qui contient l'Extraiss de voftre lettre à l'autreur de ce Journal; dans laquelle le trouve que quelques omilfions, que le cours du mouut, vous verrez, l'admirait, au mois d'avril. Si vous déclaré encore longtemps la publication de voftre Dioptrique, il vous pourra arriver la mefme chofe en cela, que dans la matière du mouuement, y ayant un fort habile homme, l'ice, qui appreche un traité fur. Ce fait, qui ne fera pas commun. Voir la Lettre N°. 1719. Le Journal des Scavans du Lundy 18 Mars 1669. Voir la Lettre N°. 171 6. *^) Philosophical Transactions N°. 46, April 12, 1669. Voir les Lettres Nos. 1733 et 1734. *^) Voir la Lettre N° 1717, note 20. CORRESPONDANCE. 1669. 417 N= 1726. J. B. Du Hamel k Christian Huygens. 8 AVRIL 1669. La Ictire sc troi/ve h Leiden, coll. Huygens, Elk est la riponse au No, 1719. de Londres ce sera d'April. Monsieur, je suis allé un jour de Monfieur Oldembourg fit offi que l'ay receu la lettre qu'il lui a pli m'enuoyer; il m'a dit que Monfieur Bronker ou Monfieur Moray, me donneraient dans peu de tours cette fommé d'argent dont l'on m'écriuez. Je crois Monfieur qu'il faut les lâcheux, ce que dans peu de temps l'on aurai des nouvelles. Si l'on ne manquerait pas de vous enuoyer une lettre de change, le prendre la fomme pour moy, si ce n'est que le pris l'édéry dernier de l'argent d'un Marchand; mais ils avaient trouvé une personne bien affaire qui la prendra; J'y parle a Monfieur Oldembourg de la manière dont Meflleurs de la Société  établi à la Société Royale. Monsieur Oldembourg m'a dit, que Ton deux deux faire une experience de circulation et tranfusion de sang fur deux chiens que Ton enfermera dans une boète; on ouurira Tartere de Tun et la ueine de l'autre, pour faire pâler le sang du premier dans le second. Monsieur Boyle Nous fût ueoir dernièrement en présence de Monsieur Ambassadeur son experience pour l'on dans un tuyau de uerre plein à motié d'eau. L'air est instant. Consultez la Lettre N°. 172$. Voir, je propos de cette experience, les comptes rendus des séances du ai Janvier, du 28 Janvier et du 1 juillet 1666 (V. st.). CEuvres. T. VI. 53 4l8 CORRESPONDANCE. 1669. Uni de Pautre moitifi; en remuant le l'éau, elle frappe le fond du tuyau, comme si elle estoit un corps ferme et folide; il me désirent dernièrement qu'il auoit pris un poisson, de ceux qui deuiennent lumineux en se pourissent; qu'il en auoic misune partie dans un luyau felle hermeftiquem. I'autre dans un verre ou recipient done il auoit tiré l'air dans la machine, que le premier morceau en se pouril l'air dans la machine, que cela dura à ou 5 iours; du second morceau il ne forcé point de lumiere; qu'en loont à l'autre, il faut fort mal mais layant offi de ce lierre dou on anoit tiré l'air, et l'avant mis dans un tuyau qui l'on se décida hermetiquement, il parut lumineux. Je n'ay point encore receu le Journal de Monfieur Galois, ou font uos regies du mouuement leurs ordres. Je suis aucun respect. Monsieur Votre l'élémentaire et obélisant feruiteur J. B. DU Hamel près de St. L, A Monfieur Hugens chez Monfieur de Carcaui à Paris. N° 1727. CHRISTIAN Huygen à LODEWIK HUYGENS. 19 avril 1669. À kilre se l'irouve à Leidat, coll. Huygciu, à Paris ce 19 Avril 1669. Je suis marque qu'il ne se trouve point d'autre voy, que cette longue de Rouen, pour m'envoiier le Te. J'éspère qu'au moins il fera bouche comme il fauc, afin qu'il soit trouve meilleur en arrivant que celui que j'eusil y a 2 ans, Je vous envoie la quitance de ma demie annee pour fatiffaire a voûtre remboursement, il me semble qu'il y restoit de ce que 16 ou 20 francs a porter à Thorologer, ce que le frere de Zeelhem scaura vous dire, et ainfi Tayant fatiffait vous ne me ierez redevable que de 8 % 1 1 S. J'avois presque tenu perdus les 100 efcus que j'ay payez de cette horologe, mais j'ay maintenant efperance certaine de les ravoir et je les atcens dans peu de jours. 