Een bliksemschicht der XIX eeuw
Charles, Rudolf, editor
Zietdaar mijne vrienden, de lästste woorden misschien, die ik openlijk ‘tot u zal hebben kunnen rigten. Ik deed mijne stemme door de wereld -weerklinken, hoe zwak zij ook ware, ik spande al de krachten in, -waarover ik beschikken kon, mijne denkbelden in het belang der ‘menschheid door den druk te openbaren. — Ik heb gearbeid z00 goed fe vermogt; — ik heb geofferd, zooveel ik bezat, — mijne taak is ge- eiedigd. — Vaartwel dus, mijne vrienden, vaartwel! — Doch neen, nog ‘bezit ik moed en geestkracht genoeg, nog ben ik niet vernietigd, en al sontbreken mij thans de krachten den aangevangen arbeid voort te zet- ten, toch zal een tweede jaargang van het » Verbond der Vrije Ge- -dachte” het licht zien, — wanneer? — zoodra ik als de vruchten van ‘mijnen arbeid de noodige gelden zal hebben vergaderd, om de kosten der uitgave te bestrijden. Het is dus geen vaartwel! dat ik u toeroep, AX Zurück vrienden! Maar TOT WEDERZIEN? R. C. MEIER. Officiel Gedeckte van de Vereeniging »de Dageraad. Heeren Leden wordt bij dezen kennis gegeven, dat de volgende ver-gaderingen van de vereeniging “de Dageraad” zullen worden gehouden op de Bövenzaal van het «Café du Théâtre Frangais,” Amstel naast de kerk van den Heer Schwartz, des Zondags, den 26 Dec. 1858, en voorts geregeld om de veertien dagen; bijeenkomst des morgens ten tien ure. Den Heer Edw. Baltzer, te Nordhausen, wordt de hartelijkste dank gebragt voor de toezending van zijn dezer dagen te verschijnen werk: # Alte un Neue Weltanschauung, Vortrige, gchalten in der freien Gemeinde zu Nordhausen, vierte Sammlung. Zeugnisse aus und fir die Religions-Gemeinde.” HET BESTUUR. LEVENSBESCHRIJVINGEN VAN VRIJDENKERS. 7 ql * TEE : CHARLES BLOUNT. Kleedt voorwaar Charles Blount een in het oog vallende plaats. Zijn Leven was een liefelijke droom, die op een ruwe wijze door de onmeé- doogende hand der werkelijkheid werd verstoord, zijn dood een tooneel van jammer, dat een leven van gevoel en poésie besloot.. Charles Blount zag in 1653 of 1654 te Opper-Halloway in de provincie » Middlesex in Engeland het Jevenslicht. Zijn vader was de Baronet Henry Blount, bekend als staatsman en schrijver, en even beroemd door zijne deugden als door zijne talenten. Charles, de tweede zoon,, het getrouwe evenbeeld zijns edelen vaders, trad in 1672 in het huwelijk met de schooner Hleanora, de oudste dochter van Sir Timothy Tyrrel. Na een gelukkige echtvereeniging van eenige jaren stierf zijne gade, hem ettelijke panden hunner innige liefde nalatende. Diep geschokt door dit voor hem zoo zware verlies, wijdde Blount zich geheel aan de opvoe- ding zijncr kinderen en aan een deweepdchtige herdenking aan haar, die hem door den dood was ontrukt, en wier deugden hij zijnen over-. gelebten lievagen trachtte in te prenten. Allengskens begreep hij, echter, dat hij onmagt was zich alleen met de oproeeden konnen kannen blijven belasten. Wel had Eliza, de jeugdige, bekörlijke zuste zijn er Eleanora, hem steeds op zijde gestan, wel had zij met hem in liefde tot de kleinen gewedijverd, doch hare zog zoude misschien tijdelijk kunnen zijn en hij. Wild eene voortdurende zorg, de zorg eener moeder voor hen; maar ook zijn hart, dat nog zoo warm, zoo liefdevol kopte, dat eenmaal door de liefde zoo gelukkig was geweest, dat hart had behoefte de eenzaamheid verlevendigd te zien, waarin het versmachtte, sedert het geen voorwerp meer bezat, waarop het de volheid, van zijn gevoel uitstorten, waarop het zijne weldadige warmte medeelen kon. Hij zocht, en het land, de stad, het hof waren onmagtig de plaats aan te vullen, die Eleanora eenmaal had bekleed. Maar als hij tot Eliza over de dierbare afgestorvene sprak, en beider oogen ont-mo etten elkander door een tranenfloers het het lieve meisje met de innigste teederheid die spruiten zag verzorgen, die Eleanora hem schonk, en beider handen sloten zich in elkander als tot eene plegtige gelofte dien kinderen het verlieren, dan zocht hij niet meer, dan was zijn” hart het voor hem herleefd, dan hadden de kleinen hunne moeder, dan had zijn” hart het voorwerp zijner lefde hervonden, — kortom Charles leerde Eliza beminden, beminden gelijk hij Eleanora had beminden, en Eliza—— zij vereerde hem. — Doch- daar trad een somber, dreigend spooksel tusschen beiden: de Typhon der Christenheid, wiens adem alle jeugd, schoonheid en edele gevoelens, die hij bereiken kan, doet verdorren, de Ahrimanes, die met eenen glimworm gewapend, zich als den God des lichts zoude aangebeden willen zien, — de kerk in een woord, die met den smadelijken hoon-lach der overwinning op de lippen, met het enkele woord — bloed-schande — het geheele levensgeluk vern etigde van den man, dien zij vreesde, zoo wel als van haar, die het waagde den ketter te beminnen. Te vergeefs trachtte Blount het stattet hart zijner vervolgter te vermögen, te vermögen, te vergeefs wendde hart zich tot den aartsbisschop van Canterbury en de voornaamste geestelijken om ophefling hunner eigendunkelijke bepaling, te vergeefs schrett hij cen krachtig pleidooi tot verdediging van het huwelijk met de zuster der overledene vrouw, de kerk bleef onwirk- baar bij haar besluit: het huwelijk met eene schoonzuster was bloed- schande en dus ongeoorloofd. — En Eliza, even schuchter en zwak, als liefdevol en toegewijd, boog als een geknakt riet voor die uitspraak der kerk, die haar als een fiere eik te verheffen, krachtig in de liefde van den man, die bereid was met haar moedig den storm het hoofd te bie- den, die om 2ijnen kruin loeide. Zij had een ernstige keuze te doen tusschen haar geloof en hare liefde, tusschen de pligt die de kerk, waarmede zij dwepte, haar oplegde, en het geluk, dat haar te wachten - stond aan de borst van den edelen vrijdenker, dien zij aanbad, en — zij _koos haar geloof, zij koos haren gewaanden pligt. — Intusschen bleef ‘xij steeds dezelfde-zorgzame moeder over de kinderen harer zuster, en -kwijnde trapsgewijze weg met den moed eener martelares. — Deze stille opoffering bragt den laatsten slag toe aan het gefolterde hart van den / moedigen man, het lijden van het voorwerp, waarop hij al zijne lielde had vereenigd, brak de laatste snaar van hoop, die hem nog aan het leven hechtte. Op zekeren dag in de maand Augustus 1693 verlict Blount Londen om Eliza Tyrrel op het land een bezoek te brengen; hij vond “zijne geliefde lijdende, doch even geduldig, even liefdevol, maar ook “even standvastig als altijd, — op nieuw werd de wonde van zijn hart “Opengereten, een oogenblik van wanhoop benevelde zijne rede en — hij Hjoeg zich eenen kogel door het hoofd. Hoewel doodelijk getroffen, leefide Most, was his verlangde, het was aan hare horst, dat hij den laatsten. Adem uitblies. En toen nu de grünen killen schöt hare hoop, en haar geluk, hare liefen en haar lijden had bedolven, en toenhaar van den zoo teeder beminde alleen nog de herinnering was verbleven, toen legde ook Eliza het matte hoofd ter ruste neder, en look zij Yde oogen om ze nimmer weder te openen; — en nog was de maand Augustus niet verstreken. Ziedaar het weinige wat ons bekend is geworden van de lijdensge- schiedenis eens mans, die geacht werd de meest ridderlijke van zijnen tijd te zijn. ‘Aan het hof was hij gezien wegens zijnen aangenamen, Opferuimden inborst; wat geestigheid betreft, was hij de gehijke van Rochester; terwijl op zijne zedclijkheid, te midden van het loshandige leven, dat hem omegaf, niet de minste smet te werpen was. Aijne ge- leerdheid kon met die der beroemdste godgeleerden wedijveren, Hene tgelezene vriendenkring, de meest verlichte denkers van zijnen tijd, vormde zijne huiselijke omgeving. Onder deze zijn de meest bekende Harvey Wilwood, Lord Strephon, Miss Anne Rogers, Savage, Major Wright en Charles Gildon, zijn medewerker aan de » Oracles of Rea» on», die echter later zich weder in de armen der geestelijkheid wierp. Blount was een warm, opregt vriend en schroom de niet de eer zijner mienden operik en met vuur tegen wie ook te verdedigen. Als een wijs zijner onverschrockenheid in het openbaren zijner gevoelens wordt yolgende van hem verhaald: Koning Jakobus vroeg hem eens: “Is waar, Mijnheer Blount, dat gij zijn gedrog, als Sir Henry, uw vader aankleeft, en dat gij zijn gedurende den opstand als navolgenswaardig beschouwt?” — »Uwe Majesteit is juist ingelicht,” antwoordde Blount, “ik bewonder het gedrag mijns vaders.” — » Wat,” zeide Jakobus, zijn verzet tegen zijnen Koning?’ Blount antwoordde haastiglijk. «Hen Koning, Sire! is de opperste magistraat van het gemeene beste, en is dit erfelijk, zoo lang hij de wetten van het gemeene- best gehoorzaamt, welks gezag hij vertegenwoordigt, maar wanneer hij zich van het bestuur van dat gezag meester maakt, is hij niet langer Koning, en dit was het geval met uwen Koninklijken Vader.” Koning Jakobus frons de zijne wenkbraauwen en verwijderde zich van den modigen vrijdenker. De werken, die door Ch. Blount in het licht gegeben werden, zijn de volgende; 1°. Anima mundi, or, an historical Narration of the opinions of the ancients concerning man’s soul after this life, according to enlightened Nature, 1679, in-8°; 2°, The two first Books of Philosophic: tus, concerning the life of Apollonius Tyaneus, with philological Notes, folio. London Nathaniel Thompson 1680. Dit werk, waarvan de no-ten meestal geput waren uit de manuscripten van den Baron Herbert, die dezelfde rigt als hij volde, werd in 1693 in Engeland van re-geringswege onderdrukt. Te Berlijn verscheen in 1774 eene fransche vertaling in vier deelen in-12, 38°, Great is Diana of the Ephesians; or, the original Idolatry. Londen 1680 in-8% Dit wordt door de ge-leerdste beoordeelaars voor een zijner beste werken gehouden. 4° Religio Laici, Londen 1683, in-12°, 5°, Janua Scientiarum, a summary Introduction to Geography, Chronology, Politics, History, Philosophy, etc. Londen 1684, in-8°. 6°, A Vindication of learning, and of the liberty of the Press. London 1688. 7% The Oracles of Reason als grotendeels van z In the pen. De eerste druk verscheen te Londen in 1693, in 12°, de tweede werd door Charles Gildon in 1695 bezored. Charles Blount was de deistische rigiing toegedaan. Zijnen God be-schrijft hij op de volgende wijze (Oracle of Reason, 1683, bl. 88): Al wat aanbiddelijk, beminnelijk en navolgelijk is voor de menschheid, is in een opperste, oneindig en volmaakt wezen, salis est nobis Deus unus. Hij zeet (bl. 88, 89) dat God niet moet vereerd worden door beelden-dienst en offerande of in eenen middelaiar; maar door onvermoeid te trachten hem in die eigenschappen na te volgen, die hem God doen zijn Hij verwerpt (bl. 90) alle vrees voor God, als misplaatst, op grond dat God alleen Hefde is, en zijn  Propaganda te Rome, en werd door vader Horatius in zijn werk over Tibet openbaar gemaakt. Dit stuk wordt mede gevon- den in het Alphabetum Tibetanum van Augustinus Antonius Georgius, een Augustijner eremiet, die eveneens een zendeling in het rijk van den Lama was geweest. Wie vere er den Meester Sciaka, lieb uw antwoord begrepen; hoe-zeer gij deze zaak opheldert, blijven er mij toch nog eenige twijfelachten punten over. De God, die door zich zelf bestaat, en in wien alle dingen zijn, zou den mensch scheppende, geesten gemacht hebben zonder oogen, ooren zonder het vermogen te hooren, en voeten zonder de kracht te loopen; hij zou gebrekkelijken hebben geschapen, dood-geborenen, ook koorts en verschillende ziekten. Overal lijden de Ko-ningen eindeloos leed — er worden menschen gevonden, die geene vrede des ligchaams hebben. Ik vermag niet al deze zaken met mijne stem uit te spreken. En alle dieren ontnemen elkander wederkeerig den geesten, (namelijk het leven) de grootere de kleinere, de sterkere de zwakkere. Van alle kanten zijn eindelooze smarten, zelfs voor den geesten van Dsjitthars zouden eveneens de grootste straffen dulden, hoewel zij zich niet met stoffelijke zaken voeden. Die in de hel zouden door hem gedoemd zijn in het Vuur te verblijven — allerwege zijn on-eindige kwellingen, en de bewoners lijden folteringen en straffen, Wanneer de uit zich zelf bestaande God de Schepper is, dan zou er uit volgen dat de uit zich zelf bestaande God zonder groote genade is, daar hij den eenen straffen zou opleggen en den anderen met weldaden zou overladen, en alle menschen als zijn vertrouwelingen zou behandelen. Ten gevolge van dit alles, blijkt dus datgene wat gij ge-steld hebt, de vereering niet waard is, (niet de minste waarde te be-zitten). Wijders vernietigt de uit zich bestaande God menschen door den dood, den dood op de aarde zendende. Kan er ooit eene grootere onwaarheid uitgesproken worden? of bestaat er eene grootere onwaarheid, dan deze onwaarheid van uwen wetgever? (de schrijver der H. Schrift), Daarom is alle kwaad alleen voortspruitende uit de zonde. Daarenboven, wanneer menschen zware vergrijpen bedrijven, gaan zij De Lama beschouwt hier de stelling van den Karmeliet. dat de door zich zelf bestaande God alles schept, en toont in zijn antwoord hoe hij dan ook de Schepper van het kwade en onvolmaakte moet zijn, De grondstelling van den Tawa is, dat er twee grondbeginselen bestaan: het Goede en het Kwade, en dat het laatste de Schepper is. Over in ezelen, geiten, honden en andere dieren. De geesten der die- ren verhuizen op dezelfde wijze in menschen ‘). Uw wetgever, die be- weert dat dit niet het geval is, zegt eene onwaarheid: uw wetgver heeft ook geene kennis van de geestbezweringen. Deze beelden (spooksels, door de tooverkunst opgeroepen) vatten liefde op voor vrouwen, maar... weet gij van dit alles niets? Onze geleerdheid komt van den hemel en heeft geen einde, even zoo is er geen einde aan de rijken der wereld. Hr zijn tallooze rijken der wereld en in deze alle heers cht onze wet. Er zijn vier gedeelten van de leer van uwe bijzondere wet, (hierdoor worden waarschijnlijk de vier evangelién bedeld) maar gij zijt er niet over beschaamd dat zijt slechts in enkele rijken heerscht. Dat de magt van uwe wet in staat is tot het leven terug te roepen, gelötik niet. De magt in het leven terug te roepen, behoort aan de opperste kwade ges-ten, en ligt evenzeer in de kracht der kruiden, (de geneesmiddelen en de tocvermiddelen der toovenaars) om de dooden op te wekken. Door dat te zeggen, wil ik echter geenszins uwen God beleedigen. Alle straffen komen uit zonde voort, alle geluk uit deugdzame handelingen. Daarom is eens menschen eigen hart de bewerker van alle straf, dien ten gevolze dus, wanneer het hart in den besten staat gehouden wordt, zal van al wat leven heeft niets leed wedervaren (er zal algemeen ge- luk zijn). Dit mijn schrijven is gerigt aan den grooten Lama yan uw rijk (den Paus); spoor hem aan tegenover mij de bewijsgronden der zacht- heid te bezigen, en voor mij te bidden. Tn dit gedeelte van Azié zijn de wetten, die niet met deze leer overeenstemmen, driehonderd en zes- tig in getal, verreweg het meerdere deel dezer wetten zijn onderling strijdig tegen elkander. In het verledene, het tegenwoordige, de toekomst, in deze drie tijden heb ik niet begrepen dat er eene betere wet is dan de onze. Het is uw geluk alleen, o zendeling, den verheven naam van onze wet te vernemen. Mogen de geesten, die in strijd zijn met deze wet, vernietigd worden.” Den dood ontvallen, Een heilige naam te meer voor de godsdienst der toekomst, werde op de kolommen van het verledene geerift, en bij dien naam, met vilammende trekken geschreven, stelde zich de dankbare tijdgenoot bereidwillig als waker, als onderhouder en als eerewacht. — Treurt vrij, gij vrienden van Nefde, van waarheid en van zedelijke ontwikke- ling, — Robert Owen is niet meer. Dit is het stelsel van straf voor de, gedurende het leven gepleegde zon- den, dat door den Lama wordt omhelsd. Se se. Hene vereeniging van voorstanders der maatschappelijke wetenschappen zoude tegen het einde van October 1.1. onder voorzitting van Lord John Russell hare tweede vergadering te Liverpool houden. Ofschoon lijdende van een gezwel in den onderbuik, had Robert Owen niettemin besloten deze vergadering bij te wonen. Te vergeefs trachten zijn warmste vrien- den hem dit plan te ontraden. Zijn oudste zoon, Robert Dale Owen, laatstelijk Amerikaansch gezant aan het hof van Napels, verontschulig de zich den ouden man niet te kunnen begeleiden, wegens dringende bezigheden. “Nu goed, dan moet ik alleen gaan,” was het antwoord dat deze hem gaf. Ook de Heer W. Cox, zijn trouwe vriend, vermogt niets op hem. Vervolgens ontving hij kennisgave van den Heer Rigby, zijnen onafscheidelijken Secretaris, dat deze ongesteld was en zich niet P in staat gevoelde, de reis mede te maken, en Robert Owen schreef gelf terug, dat als de Heer Rigby uniet bij hem kon komen, hij Lon den niet zou verlaten alvorens na ar zijnen toestand te hebben komen “zien. Toen herstelde de zieke naturlik eensklaps, en nam terstond "weder zijne plaats aan de zijde van zijnen ecrwaarden vriend in. Te Liverpool aangekomen, was de oude man genoodzaakt zich terstond te bed te begeven. Op den dag der vergadering deed hij zich door den "Heer Rigby kleeden. Hij was zoo zwak, dat dit twee uren aanhield, Hi werd toen in eenen draagzetel naar de zaal en door vier policie- dienaren op de tribune gedragen. Zoodra Lord Brougham zijnen ouden Svriend zag, nam hij hem onder den arm, stelde hem aan de vergade- "Ting voor en verkreeg een gehoor voor hem. De Heer Owen beloofile ‘in korte woorden, aan de commissie mede te deelen een nieuw stelsel "ter vervanging van de tegenwoordige valsche en booze stelsels, zoo op het maatschappelijke, als op het godsdicnstige gebied. Van de gods- dienst zeide hij, dat de eenige ware was: «de algemeene liefde en men- Wschenmin." De overgroote zwakte van den spreker in aanmerking ne- mende, klop te de levendige, tachtigjarige Lord Brougham, zoodra hijt tot een geschikt rustpunt was genaderd, Juide in de handen, terwijl hij hem woorden van bijval toeriep, doch er zachtkens op liet volgen: wHier Rigby, zorg dat  was uit te gaan, deed hij een uitstapje naar Newtown, en nam voor die gelegenheid den naam aan van Oliver, terwijl de Heer Rigby zich Friday deed noemen. ‘wee deuren voor het Bear’s Head Hétel, waar zij als zoodanig hunnen intrek zouden nemen, deed de Heer Owen het rijtuig stilhouden en verzocht zijnen medgezel bij den bewoner, den boekliandelaar David Thomas, een paar katerns van het beste postpapier te koopen, en hem te vragen, of de Heer Owen niet in datzelfde huis geboren was. Uit het antwoord van den Heer Thomas bleek, dat deze omstandigheid met behoorlijke achting werd herdacht. De kamer, waarin de edele menschenvriend het levenslicht aanschouwde, werden den Heer Rigby getond, en de waarheid gissende, vroeg de Heer Thomas vol belangstelling, of misschien de oude Heer in het rijtuig, de Heer Owen zelf was. Op deze vraag onvoorbereid, gaf de Heer Rigby een ontkennend, doch verward antwoord, hetgeen echter strekte zijnen ondervrager te meer in Zijne gissing te versterken. Deze bragt het papier zelf naar het rijtuig, en toen hij het door het ge- opende poxtier overreikte, vatte de Heer Owen zonder spreken zijne hand, schudde die tweemaal regt hartelijx, en deed daarop het rijtuig naar Shrewsbury terugkeeren, van waar hij per spoor de reis naal Liverpool doorzette. Van hier schreef hij eenen brief aan den Heer David Thomas te Newtown, waarin hij dezen kennis gaf, dat, ingeval hij een bijeenkomst kon tot stand brengen van de voornaamste inge- zetenen der stad, hij, Robert Owen, bereid was over een hoogst ge- wigtig onderwerp tot hen te spreken, hij wenschte bij den Heer Thomas zijnen intrek te n Men en nog eenmaal in het huis waarin hij geboren werd, zijn hoofd ter ruste neder te leggen. Hij vertrok ook werkelijk voor de tweede maal naar zijne geboorteplaats, doch op deze reis was hij genoodzaakt in het Zion Hotel te Shrewsbury zich terstond te bed te begeven, Uitgerust zijnde, werd hij op zijn verzoek in zijr rujtuig gedragen, en nam te Newtown aangekomen, in het Bear's heaa Ho6tel zijnen intrek, omdat hij het als onbeleefd beschouwde zich, zoc lang hij ongesteld was, als gast bij den Heer Thomas te vervoegen. De kamer, waarin hij den nacht doorbragt, was N°. 3 (die waarin ' hij stierf was N°. 14). Hij zond terstond den Heer Rigby naar London, om zijnen zoon Robert Dale Owen tot hem te ontbieden. De Heeren Thomas en Lewis, de laatste mede een boekhandelaar te New- town, bleven aan zijne sponde. Gedurende eene week gebruikte hij niets dan water met suiker. Dr. Slyman van Newtown Hall, die hem -behandelde, schreef hem opwekkende middelen voor, doch hij wei- gerde ze te gebruiken. Den dag voor zijnen dood kwam zijn zoon te Newton aan in gezelschap van eene dame, in wier huis de zieke vaak een welkome gast was geweest, en die hem wenschte op te passen, Te half twee vroeg hij hoe laat het was, en verstond dat men zeide half drie. Eenigen tijd later vroeg hij nogmaals hoe laat het was en -ymen antwoordde half drie. Ten derden male dezelfde vraag te half vier ure gedaan hebbende, verstond hij, dat men hem nogmaals ant- woordde half drie, en zeide met eenen zachten glimlach, also hij voor- onderstelde dat Men hem met een zeker goed inzigt bedroog: "Kom- aan, dat is nu reeds drie uren lang  heer R. Owen, naar het huis yervoerd, waarin hij geboren was. In de geheele stad werden nog slechts drie school- en speelmakkers van den overledene gevonden, waar- van er een, twee dagen na den heer Owen stierf. De twee andere namen, hoewel ondersteund, en met wagchelende schreden den volgen den dag hunne plaats in den lijkstoet in. De Heer Robert Cooper, de beroemde redenaar en de warme vriend van den heer Owen, kwam eerst des Maandags, den dag der begrafenis, te Newtown, — hij had den vorigen dag dezelfde pligt vervuld bij het lijk zijner moeder, die den 15¢en Nov., in 74 jarigen leeftijd te Charlton, bij Manchester was overleden. — Onder de personen, die het lijk van den Heer Owen volgden, waren Kol. H. Clinton, de eerw. John Edwards, M. A., die den dienst deed, de eerw. R. J. Davies. S. P.; William Slyman. Esq. M. D., de Heeren Truelove. De voornaamste winkels in Newtown waren ter gelegenheid der begrafenis gesloten, de gehele St. Mary, werden de beenderen van den dierbare, afgestorvene naast die zijns: vaders bijgezet. Daar stonden om zijn graf, zijne trouwste vrienden, de twee bevende grijsaards, eene stoet blickjende kinderen, gelijk hij in zijn leven zoo gaarne om zich zag, en eene menigte toeschouwers, die in plegtigen ernst getuige waren, hoe de overblijfselen van eenen der große mannen van zijnen tijd aan den schoot der aarde werden toe-vertrouwd. — De Heer David Thomas stelt zich voor in het huis, waarin de Heer Owen werd geboren eene gedenkkaart van  dat deze mavt-regel van boven dan van onderen plaats greep. De woorden, destijds door mij geuit, zijn niet in den waren zin opgevat. Lang heb ik nagedacht over de wise, waarop het groote werk behoort te worden aan-gevangen, en na den bijstand van het Opperwezen te hebben afge-smeekt, heb ik besloten tot de uitvoering er van over te gaan. In Pruissen werd door den Prins Regent bij het openen der Kamers eene uitmuntende rede gehouden, waarin hij onder andere de navol-gende merkwaardige woorden sprak: » Rene der moeijelijkste en tevens der teederste vragen waarop dient acht gegeven te worden, is de kerkelijke, daar op dit gebied in den laatsten tijd veel voorgevallen is. Oden voorgrond dient gesteld te worden, dat er tusschen de beide christelijke gelössene een zoo zuver mogelijk gelijkgewigt bewaard blijve. In beide Kerken moeten echter met allen ernst de po-gingen tegengewerkt worden, die ten docl hebben de godsdienst tot dekenden van staatkundige bemoeijingen te maken. In de evangelische Kerk, dit kunnen wij niet loochenen, is eene orthodoxie ingeslopen, die in strijd is met hare grondbeschouwingen, en die onvermijdelijk huichelaars onder hare aanklevers telt. Deze orthodoxie is der zegenrijke werking der evangelische unie hinderlijk in den weg getreden; en wij hebben op het punt gestaan ze in duigen te zien vallen. Mijn vaste will en besluit nu, zijn hare instandhouding en voortontwikkeling met alle billijke inachtneming van het confessionnele standpunt, gelijk dit de deswegen uitgevaardigde bevelschriften voorschrijven. Ten einde deze taak behoorlijk te kunnen vervullen, dienen de organen tot hare uit-voering, zorgvuldig gekozen, en gedeeltelijk. Verwüstete te worden. Alle huichelai, schijnheiligheid, kortom alle kerkelijkheid, die tot een mid-del strekt ter bereiking van zelfzuchtige bedoelingen, moet, waar dit slechts mogelijk is, ontmaskerd worden. De ware religiositeit vertoont “zich in het geheele zijn des menschen. Hierop dient steeds gelet te worden, en men moet het wel onderscheiden van de uiterlijke gebaren en tentoonstellingen. Jk wil niettemin hopen dat, naarmate men hoo-ger in den Staat verheven is, men ook het voorbeeld zal geven tot het bezoeken der Kerken. Der Katholijke Kerk zijn hare regten in over-eenstemming met de constitutie verzekerd. Er zal echter niet gedald worden dat zij deze overschrijdt. — Het onderwijs moet in dier voege Mingerigt worden, dat Pruisen door zijne hoogere scholen aan het hoofd van de verstandsontwikkeling, en door zijne lagere scholen der ver-schillende klassen der bevolking de noodige beschaving bezorgt, zonder deze klassen boven hare sferen te verheften, Hiertoe zullen grootere middelen vereischt worden. Het orthodoxe Zweden, war het voorstel der regering tot invoering der vrijheid van godsdienst in stede van ééune heerschende Staatskor, in de Kamers der volksvertegenwoordig verworpen is, heeft zich de verachting van alle weldenkenden op den hals gehände door zijue mid- deleeuwsche handeling tegenover personen, die van de Protestantsche tot eene andere, zelfs Christelijke Kerk overgaan. Het hoofd der Roomsch-Katholijke Kerk, de Bisschop van Rome, stedehouder van Jezus Christus, en opvolger van Simon Petrus Bar-Jona? Springen, door het fronsen zijn er gefronsde wenkbraauwen. En toch het geheele voorval, hoezeer ook de ouders van het gestolene kind te beklagen zijn, even als ds Zweedsche overdraagzaamheid eene heu- chelijke gebeurtenis in de annalen der vrije gedachte; want dergelijke ebeurtenissen kunnen niet anders dan uiterst gunstig werken op de twikkeling van het beginsel van regtvaardigheid, dat zich als vere agzaamheid en het verleenen van godsdienstvrijheid begint te uiten. dat beginsel van regtvaardigheid heeft sedert den tijd der Encyclo- isten, en wel grootendeels ten gevolge hunner werking , reusachtige orderingen gemaakt. Wie hadde in 1808 b. v. kunnen vooronderstel- n dat in 1858 door geheel Europa ééne kreet van verontwaardiging 190 zoude opgaan, dat door de dagbladpers, door de gouvernementen zelfs, en daaronder die van Napoleon JI] en Frans Jozef II vertoogen aan DEN PAUS zouden ingeleverd worden, dat wezens als een Veuillot gal te kort zouden komen om hunne-verdediging van eene Christelijke han-— delwijze sterk genoeg te kleuren, ten einde het regt te verdraaijen, zonder het geheele stelsel verachtelijk te maken, en dat alles, gelijk men toen zou zeggen — om een jodenkind. — Ja in 1858 is het ge- weten van alle beschaafde natién zoo ver gekomen, dat het zelfs den vietigsten paria der Christelijke maatschappij zijn regt toekent als — mensch. — Wordt het zoontje van den Bologneeschen Israéliet Mor- tara voortdurend door de kinderroovende Roomsche Christenen zijnen © vader onthouden, het schijnt daarentegen dat het dochtertje van Gu- genheim, de medepligtige aan den moord van den Heer Pechard te Caen, zich in weerwil van de reeds verspreide geruchten nopens het tegendeel, in volmaakte vrijheid bevindt. Ook uit Pleschen wordt ge- meld, dat een Israélitisch meisje, dat door eenen Roomsch-Katholijken ‘ muzijkonderwijzer verleid, tot de Roomsch-Katholijke Kerk verlokt en bedrogen was, geregtelijk tot haar vorig kerkgenootschap terug ge- keerd is. Te Londen werd dezer dagen een Mahomedan tot procureur gein-stalleerd, na het afleggen van eenen eed op den Koran. Daarentegen leest men dat zeven missién aldaar gereed gemaakt worden om het Christendom in Japan in te voeren; also men nog niet genoeg leer-geld hadde gegeven, hoezeer die christelijke geestdrijverij reeds in Hindostan, Cochin-China, ja waar al niet, moordtooneelen en verdelgingskrijgen ten gevolge heeft gehad, alsof men niet overtuigd ware dat de zedeloosheid in de Aziatische gewesten in gelijke mate toegenomen heeft als er christelijke zendelingen overkwamen om den inlanders hunnen gelofsvorm op te dringen. — Wacht u, o morgen-landers! voor de zoetsappige taal dier dweepachtige werktuigen in de handen der staatkunde. Zij komen om u uwe fabelen voor andere te doen verwissclen, en om u daarna handen en voeten gebonden aan de heerschzucht en den gouddorst over te leveren dier meesters, die zoo krachtig hunne pogingen om u te bekeeren met hunne vorstelijke bescherming ondersteunen. — Weest op uwe hoede, alvore As het venijn door uwe aderen zij geslopen, en geene genezing meer mogelijk zij. R. C, MEIER. DE BRIT EVN BUS: C. D. Ik zoude volgaarne aan uwen wensch voldaan hebben in deze aflevering de levensbeschriving van Robert Owen op te nemen, wan-neer de ruimte mij daartoe niet hadde ontbroken. Het leven van dezen grooten man is zoo rijk aan belangrijke feiten en zoo lang geweest, dat het onmogelijk in een paar bladzijden zaam te vatten is. Reeds heb ik tot mijnen spijt de beschrijving van zijne begrafenis zoodanig moeten inkrimpen, dat ik een tal opmerkelijke incidenten heb moeten overstaan. Moet men wenschen de beknopte levensbeschrijving van Robert Owen, uit zijne eigen pen, het stuk van Miss Harriet Martinau in the Daily News” over den grooten Socialist, of andere stukken des betreffende, in het licht te zien, ik wil volgaarne mij gratis met de vertaling, de uitgave en den verkoop belasten, mits men de kosten van drukken, papier, adverteren enz. bestrijde. De brochure zoude niet grooter behoeven te worden dan twee of drie yel. De Heer Robert Dale Owen heeft bekend gemaakt dat de Uuverders van zijns vaders wie eene levens beschrijving van dezen be-arbeiden, die zoo spoedig mogelijk het licht zal zien. Deze zal waar- schijnlijk nog veel uitvoeriger zijn. H. P. K. Door de vele hulpbronnen die mij ten dienste staan, zie kann een kann een biographische dictionnaire van vrijdenkers te schrij- yen, doch mijne positie laat mij niet meer toe iets voor mijne reke- nicht te geven; ook zou een dergelijk werk vrij omvanerijk kunnen worden. — Wil men mij de kosten van uitgave, door genoeg game inteekening des noods verzekeren, dan ben ik bereid mij met de taak te belasten, zoowel als met alles, waardoor ik slechts eenig voor deel kan aanbrengen aan de zaak van den vooruitgang en de verede. R. C. MEIER. DE BOEKER. Inhoud van; LA FRANCE MYSTIQUE, par ALEX. ERDAN, 2e édition. Amsterdam, R. C. Meier 1858. Te Moyen-Age. — Swédenborg, — Les Magnétés. — Les Tourneurs de Table. — La Part du Diable. — Coéssin. — L’Abbé Chatel. — Vintras. — Cheneau. — Monsieur Madrolle. — L’Ex-Abbé Constant. — Buchez. — Les Fréres Moraves & Paris. — Les Baptistes. — L’Hglise Evangélique. — Irwing. — Les Mormons. — Wronski. — Towianski et Mickiewicz. — Lamennais. — Rallanche. — Saint-Simon. — Enfantin. — Pierre Leroux. — Jean Reynaud. — Fourier. — V. Considérant. — V. Hennequin. — Cabet. — Ganneau. — Fusionisme. — Les Légumistes Francais. — Colins. — Eugene Pelletan. — Auguste Comte, — Renouvier, — Fauvety, etc. Inhoud van: LEGLISE ET LA MORALE par DOM JACOBUS (CHARLES potvin) Bruxelles, 1858. Préface. — Morale et Moeurs, 4 M. Dedecker. — La Famille, & un Père de Famille. — L’Esclavage, au Peuple. — L’Ignorance, au Peuple. — App. Endicement. L’Eglise et l'Eglise. MENGELINGEN. 46. BENE NIBUWE WATERKUUR. De Univers van den 16. Juni. Il. vy haalt, dat eene jeugdige tooneelspeelster, tot de joodsche godsdienst behi) rende, na een zeer lugtig leven geleid te hebben, wegens longtering in gasthuis Saint-Louis opgenomen, en door den ijver der ziekenzusters tot keering gebragt, de 19ae Mei voorgaande, aldaar gedoopt werd. Door ee genade des hemels ontving z2ij eene openbaring op welken dag 2%) zoude ste Het wonderbaarlijkste komt echter nog eerst aan. Ziethier wat ons verhaai wordt door den Heer Barrier, den verslaggever van de Univers, die aan bed van de zieke trad, op het oogenblik, dat zij den laatsten adem had geblazen; » Ik was in de kapel en ik overdacht deze goddelijke woorden Ww Jezus Christus aan de Phariseen: » De vrouwen die gij helt doen pera gaan, zullen uw voorgaan in het Koninkrijk der hemelen,” (2) Maar ik vergis: mij ongetwijfeld, (door de overledene eene yerlorene te noemen) omdat 1 eerwaarde moeder Sinte-hL.... het stoffelijke overschot van A... L... door 4} w Auestren des doops gelouterd, en hernied, eenen krans van witte bloe. (als voor eene maagd) op het hoofd gedrukt, en het in witte kleederen e huld had; en het was dat andere goddelijke woord, dat ik hadde dienen 1 herdenken: ” Hare zonden zullen haar vergeven worden, omdat zij veel hee; lief gehad. { Proudhon. La Justice poursuivie par VHglise, — Brue. 1858, oi, 129. 47, ZBDEKUNDIGE ONTWIKEELING. Men kan de ontwikelning der zede kunde vergelijken bij de gedaanteverwisseling van eene rups, zoodat het oud Osten het oorspronkelijke ei voorstelt, waarin de geest berust, de evieksch) wijsbegeerte, de levende rups, het christendom de oogenschijnlijke teruggangy in de pop, en ‘de toekomstige humaniteitsleer, den prachtigen vlinder, div uit die pop te voorsehijn komt, om in het volle licht der Zon een nieuy leven te genieten. Das Jahrhundert 1858. bl. 765. Vrij gevolgd. 48. EENE VRIJZINNIGE WET. Na eene buitengewoon groote sterfte, ga de christen Koning van Denemarken in 1707 aan alle vrouwen op Ilsland verlof, ieder zes onechte kinderen te hebben; deze maatregel had het gewenschte gevolg en de schade was spoedig hersteld. Cloyher. His: Women. I, 28. 49, CHRISTELIJKE GODMAKERW. De academie van Dubbiasi te Venetié, vergoode in 1551 Johanna van Aragon en hare zuster; tijdens haar leven, en bouwde voor ieder cenen temp el, waarin hare beelden werden vereerd. _Clogher. His: Women. 11. 80. 50. GorpRA RAAD. Wilt ge in de godsdienst gelooven, leest dan nooit de boeken die haar staven. Wilt ge de godsdienst achten, zie dan nooit hen, die haar verkondigen. Gonia de Palajos: Mes Pensées, 7. edition, Paris, Rollin fils 1753. Uitgave en redactie van R. C. MEIER, Vijgendam, J 628, te Amsterdam. Münsterdam ontwaak! Vereenigt u. Zegt wat ge denkt Wilt en ge kunt. Rotterdam ontwaak! Wie wij zijn Hoe wij werken. TN, ee UD. De Menschheid left! Regt voor Allen! De Zondag en zijne viering. Zelfkennis.. Menschenmin. OFFICIEEL GEDEELTE VAN DE VEREENIGING DE DAGERAD.” Orde der vergaderingen, besluiten, enz. enz.. Statuten. Biz. 18, 34, 51, gee Sl, a nS; 130, 152, 13 Brief van J. Ronge, te. Londen, Antwoord op d. Brief Van A. Erdan, te Ghaux- de-Fonds. Rede van A. V. Beslauit, betreffende “het aan längeren. van Nevenvereenigingen. Openingswoorden ter vergadering van 2) Junij 1857 Redevoering, gehouden 96 April 1857. Idem van I. M. C., 5 Mei 1857.. Toespraak aan de Leden der Vereeniging: door H. H. H., ae October 1858... —. Kers HL Grondbeginselen en Doel van de Seculaire Maatschappij GING VAN DIT TISCHRIFT. "DE REVUE PHILOSOPHILES ET RELIGIUSES EN DE DAGERAD. WETEN EN GRONDBEGINSELEN. I. Grondbeginselen van de ee vrijden- te Londen IV. Algemeene Beginselen e1 en Leerbegrippen van de Duitsch-Katholij ke Kerk, vastgesteld 1 Maart 1845. V. Concept- Pedlenent voor de vrijden- te Londen IV. Algemeene Beginselen e1 en Leerbegrippen van de vrijden- te  157, 174, etc. De opstand in. Indié.°. 2-7. 5S Amroaerel OMMge Olimie, — 8 6 aon 0 OG B 8 oO os o fm Oa Johannes Ronge te Amsterdam.. BL 107, 123. De Brievenbus. Bl. 14, 29, 46, 78, 93, 110, 197, 145, 159, 174, 190. Inteekeningen en Stortingen. 4, ao Biz9 3s De Boekerij. Lene y, Re eee 13) ah 47, 79, 94, Hy, 1oie MENGELINGEN. 1,"Men Paus in Japan... 4... -< fc. sve fee 2. Wonderen... rere UR. 3. Godsdienst en Bijgeloof, we dled os 0) 20D ae 4, Bestaan van den Duivel......... « «-. sgn eae come 5. Drieenheid.. ee So ee. aly EE Sa 6. De Leeuw van St. Markus a itp ete a. Oa al ee Sn 7, Francisco de: Paula, +..0 2). ls. ee SiNikkens meas woe oS ee 0) 9, De taal van ‘Adam en iva ee eee ae qe hb) eae 10; Snuifban. 2..... 4, 6. sl ae. a.) Shake sole aR 11. Hostie-Hters.... nmr 12 De vuurgod Greewonnon state eee 13. Het hoold van Johannes den Dooper. + a) ae AS Bizelsteesta si 10s el ahs 4 enc 15. Driéenheid en Hostie all glee Mt A eh oe 2. 16. Symbool yan Jegus... a. see. ck ee oe 17. Sapata, ween ek cee wlohe ah. 9ttie) ile Si air 18. Christelijke liefde. o0 wou. «Ol 6a De ee 19. Mahomet’s uitstapje naar dew Hemel: ).0)...).. eee 90. God-eters.. vu bu lbsn cu Bn Dooly oll lode tn IINgIEIEOEES 21. Christelijke Tijdrekenkunde ston itit « ia shold 22. De eerste Christen Keizer.. 5 an oO eS Oa 93. Liever Mahomedan dain Christen: ;)..0:. 20 2 hi oa 24. Het Kruis boven een Doodshofd... woe te eee eS: 25. Hoe men in 324 de Wijsgeeren wederlegde.. Jett eh eas OG, Malmudevertelselsi.y.. arcane tienen ov Se ee 27. Bijbelversiersels.. killed. ke: a (Re eae 98. De maagd Maria en ‘de TH. Bernardus Sirus 2st eae ane 29. Wonderen van Christus volgens de Arabieren..... ” I12 30. Vrome Kraaijen. es Oe aot.) Lee 31. Protestantsche Bisschoppen ah to a Ls 32, Drieenheid... : Soe ats a) athe nies 33, Hen Bng 30. Vrome Kraaijen. es Oe aot.) Lee 31. Protestantsche Bisschoppen ah to a Ls 32, Drieenheid... : Soe ats a) athe nies 33, Hen Bng 30. elenvrachtje. :.. «opal SS. 34. Waarom M. Mendelsohn geen Christen word » fee es 35, De magt van een vrouwenoog....... + 6 2 4 4 @ 198. 36. Esculapius en Loyola, 2 bos! ae) |e) Glee 37. Hen denver Renkdoosjé. sod: # ..) n/p [eel A nner 38. Bacon’s middel tegen wratten 2. . . 2. «06 3) =e 128: 39. Hene odeur tegen “Betoovering a0lo@ky ale, | 00 ase ere 40, Heiliemakeri| (ast ane ls 8. 0.00 DOT 2a 41. Sultan Akbar. .. 1. 2. co. ..*o. os ay o) sf) 2s) 007A olen 42. Teder zijne plaats. .. . .,tatdee alas (1 al er 43. Bekeering. 2.) calles aliemmiovl hole tee 20ST 44, Dood sangst a: . ace le whey ceten > ale Si ho: en 45. Nut-van het Bidden. .- . -% «<1. > «= > 45, Koningin Elisabeth. .. 6. 2... » 0) ) aloe] (mii <0) aie 46. Eene, Nieuwe waterkuur) 2 sa) oo 4) « ee ee 47, Zedekundige outwikkeling. ..... 0. +. wo) s0> 0 48, Eene vrijainnige Wet: i 9 4 1s) .l-6 *! ach o-oo 49. Christelijke Goumaker. .Y nk detarua | «a'r ale aed <r 50. Goede Raad. . . Mer eeoe aren Se DE GESCHTEDKUNDIGH ONHOUDBAARHEID DER OUDE HEBREEUWSCHE OVERLEVERINGEN. NA eee De overleveringen der Hebreérs over hunnen oorsprong en afkomst, over de grondstelling en de uitbreiding van hunne heerschappij in Ka- nain, zijn wat hunne innerlijke geloofwaardigheid, hunne geschiedkun- dige waarde betreft, meermalen, ja reeds van de vroegste tijden af tegengesproken; die tegenspraken zijn in de latere tijden des te krach- tiger geworden, naarmate de uitkomsten van een naauwgezet onderzoek meer en meer bekend werden. Reeds in de erste eenwen van het christendom vinden wij bij de a kerkvaders, Ezra en niet Mozes als de schrijver van Genesis voorge- “steld. De beschaafde Grieken beschouwden den inhoud van het eerste _boek van Mozes slechts als eene zinnebeeldige voorstelling, Ecrst nadat t de beschaving en de wetenschap af, en de strenge aethoderie toegeno- _men was, werd allengskens de inhoud der overlevering door de christen schrijvers woordelijk en letterlijk opgevat en uitgelegd, en deze opvat- ting: en deze uitlegging zijn nog heden van kracht gebleven. _ Wanneer men oe beteekenis nagaat, welke die overleveringen met der tijd bij velen verkregen hebben, in weérwil zij zich op zoo vele plaatsen ten duidelijkste als sproken doen kennen, wanneer men op het gewigt let, dat door de orthodoxe partij er aan gehecht wordt, en het geloof opmerkt, dat hunne geschiedkundige opgaven nog zelfs bij hen vindt, die der zucht tot het wonderbaarlijke geheel vreemd zijn, dan zal, dit alles te zamen genomen, eene oordeelkundige beschou _ wing van dit onderwerp, niet als geheel doelloos kunnen worden aangemerkt. Immers, terwijl aan de een zijde het werkelijk gebeurde aangetond en bewezen wordt, worden aan de andere zijde, de zonder eenigen grond Opgevatte meeningen, weg gevaagd, en de verouderde vooroordeelen uit- geroeid. 