Mnemosyne: Bibliotheca Classica Batava
Ernst Julius Kiehl , Carel Gabriel Cobet , Hendrik Willem van der Mey, Jan Leeuwen , Carl Wilhelm Vollgraff, Bernhard Abraham van Groningen , Willem Jacob Verdenius , IngentaConnect (Online service)
Hale Meadekinit yijatu Partieipium est vuvxi. Albeoieoses eoim vifv dicebaol (dod vcTv), oii^ny.vftiiv,^^, ia>nii, ondeapad Grammaticos exstant vSivi, ruyrx, vufutot, hnn, quae vide apud Dind. ad Slepb. Tbesaar. Fallil omnes rorma »t7v a librariis pro *riv posila apnd Polluc. VI. 5S l(J)' oi "H njdranv 9 vusiv (jo yitf >nStiv a'l 'Attiju) vt7r xfyotniv) Mv^rpey tutXtireu, du-bllari non potest quio vuaiv — v^v sit rescribendum. Si qois pertiuacius repugnat quaid Hesychii loco faciei : fitifupTiii : AvufutfrM- titjvtfilx : yxh^yyt ivifuiv. namque hie quidem maDireslum est Nqv restitai oporlere. Ila-que sic babebimns vfTv disisse Allicos pro viixfa^ixi el vvv pro yijScn, quemadmoduu i^v, Kara^iiv pro tf/ijxfiii, xxratpiixiiv, et fffiijy, iwisiuiv pro r/t^x^n, ixuftiixtn, et xvn*, inxun v pro joiiiStiv, fTmtiSiiv, et Eupolidi suuiu vuffai dod esse eripieo-< dUID. Id Eupolidis fragmenlo apud Aristot. Elb. Niconi. IV. 6. TO vxaftfi iae}.yii xxi Mcyxpixiv xx) irtpJSpx ^/uxpi*' 7^^fi h^s T' tmUk. Meinekiiis Dobraei suspicionem yttMsn m hp^q reeepit. Nihi ytXKvi ra TxiSlix DOD airidel, el?-£Af requiro, quod ila repo* suerini ut [egatur: ytt.f yap, u; ipfi, ri waiHn. (Concluded.) CICERO PRO ARCHIA? Onder de redevoeren van Cecro, die door overlevering ea gewonte, als bet ware, zijn aaDgewezen, om door de aan-komende joogelingschap, die zich aaa de studie der oude talen wijdt, te worden gelezen, behoort voorzeker ook die, weike door hem ten behoeve van A. Licimds Abchias is uilgesproken. — Vreenid is echter Iiel lot, dat deze redevoering in den loop der tijden is te beiirt gevallen. Reeds in de middelweise op de scholen gelezen en uitgelegd, meende men langeo tjd daarin een der voortrefelijkste aansporingen tot bet beo-fenen der oude lelteren te bezitten, en bet groole aantal hand-schriften, waarin zij tot ons is overgekommen, getaigt voor bare algemeene bekendbeid. Latere tijden, toen de kritiek zich met haar scberpziend oog opmaabte. om onder de vele stukken, ons onder beroemde namen nwei^eteverd, de valsche van de ecbte te onderscheiden, begon men twiJfeliDgen Te op- peren aan de waarde vaa bet stuk op zich zelf, en aan de echtheid der overlcvering, die deze redevoering aan Cicero had toegekend. Wanneer voor bljna 50 jaar WyttenbAch nog van haar schreef: "Est autem haec una in Orationibus Giceronianis ■ omnium suavissima, et cum caussa, turn ratione, humanis- ■sima, neque fere cuiquam, vel mediocriter Latinis Uteris im- '>bulo non lecta," dan zien wij 27 jaar later Orell in zijne ») WimM. Philevi. Lib. 1. p. 1»1. Aoislel, 1809. 3vGoo(^lc 114 Cicero pro Archia. Ungar de Orationes Selectae XV, haar als zijns ondauks ap- peuilicis loco" daarin opnemen, terwij hij daarvoor deze reden opgeeft: ide ea mihi valere videlur illud, quod de alia scripsit *CiGBso, ad Alt. II], 12, 2: >quia scripta mihi videtur ne- • » gligentius quam ceterae, puto posse probari non esse » omeaiu *." " Hel zal Toor de lezers van dit tydschrift wel Diet noodig zijn, de geheele geschiedenis der kritiek van een zoo algemeen liekend stuk op te balen, en de reden, die mij tot dit opslel geleid beeft, brengt dit ook niet noodzakelijk mede. Daar ik meaigmaal met mljoe leerlingen deze oratie bebandeld beb, zJjD mij door de verschilleDde, soms zeer uiteenloopeode be- denkingen van onderscbeiden uitgevers, zoowei omtrent den inhoud als de tekslkriliek, dikwijis zwarigbeden voorgeko- men, die mij, ronduit gezegd, door geen der uilgevers votdoende zijn opgeruimd. Voor jaren reeds, heb ik mij dus een eigen weg gezocbt, en meende er een gevonden te bebbeo, die zoo niet alle, dan toch de grootste struikelblokken kon opruimen. Slechts i&ne bedenking Iteeft mij lang en lot nu toe we^rhouden mijne gedachte aan bet publiek mede le deelen, en wel deze, dat ik mij verbeeldde dat zij zoo eenvoudig was, dat zij zoo vele geleerder mannen, die bun leven in de werken van Cicbbo als versleten badden, noodzakelijk voor den geest bad moeten ko- men, zoo zij waar was, en ik derbalve scbroomde met een dwaas paradox op te treden. Daar ik ecbter bij iedere ber- baalde lezing en vergeUjking van dit sink met andere gezeg- den van Cigbro meer en meer in mijne overlniging versterkt ben, waag ik bet tbans deze aan bet oordeel van bevoegde regters le onderwerpen, en eene poging aan te wenden deze redevoering in bet oaar mijn inzien eenige ware licbt waar- uit zij beschouwd, en op bet jaisle standpunt, waaruit zij beoordeeld moet worden. te plaalsen. Eer wij echter lot de beordreeling van bet stuk zeir kun- nen overgaan, moelen wij bet eens zijn over de vraag: Van B. T. Ck. Oral. Select. XV, p. 431, Tur. 1886, 3vGoo(^lc CicBRo NO Abcria. 115 Vien is de Oratio pro ArcMa, zoo als wij die Ihans bezilten en lezen? Is het een werk van Cicbro, of het lapwerli ran dezen of geaen rhetor  als in den ersten genommenen zin beschonnen, en aanemen: wij heben geen lapwerk van een lateren grammaticus of rhetor, maar altkans m de hoofdpunlen een werk van Cickbo voor ons. Ik mag hetgeen Matthiab, Stdbrnbubg en Klotz, om van menig ander niet te spreken, hierover geschreven hebben het zoo even opgenoemd resultaat trekken. Haar daaruit, dat de oralie in de hoofdrekken van Cicbro is, volgt niet regtreesk, dat wij hier niet een stnk voor ons hebben, dat Cicbro zelf misschien verloocbend heed, eene redevoering, van weike hij zelf ook zou gezegd hebben: iqaia "Scripta videtur negligentius quam ceterae, puto posse probart no esse meam;" en de gevoelens der geleerden bieromlrent loopen zeer uit een. STUBSBHSTiRO en Klotz kunnen als de representanten der twee uiterste gevoelens hieromtrent be- schouwd worden; waarom ik hnnne meening hier kortelijk wil mededeelen. "Quamquam," zegt de eerste in de voorrede ztjner uitgave deier redevoering, oquamquam, quod ad res grammaticas at- >linet nihil prorsus in hac oralione invenietur quod repngnet • Cicero dicendi consuetudini, tamen, cum et in singulis nsenleutiis et in universa orationis conformatioue n(m raro de-  hod quod iptsam Archih defensioue habuerit iadignatur, sed, quia propter vanitalei argutiorum Graiano- "Ciceroneh banc orationem ut habilam in causa satis levi, neque magna etiam contentione, haut "Magni fecisse, el cum Diaxiiae necessaria et intlia taatoDi "Scripsisset, reliqua ex tempore exseculurus, haec a notariis "Excerpta seposuisse, nee secundis curis possetisset, nee secundis curis possetisset, h. e. AscoNiDs loquitur >iD commentariis" reliquisse. De qua re reçuferri iubet Quintilianuh IV, 1, 69 et X, 7, 30. Ita fac' turn esse, ut Cicero in habenda oralione capita rerum tan- turn atttngeret, copiosior tamen in iis, quae de laadibus sluixlioruni bumanitalis dixeril, scilicet loco Gommuni, saepe fortasse iam tractalo, vel quo praecipue deleclaretur V Hier zieuwij dus deze redenering: Cicero beeft Aschias, boe- wel le^en zijn zijn zijn zijn, omdat de bescbul- diging en hare bewijzen iiit de lucht gegrepen eu eeneernstige wederlegging niet waard waren, Cicero heeft dus alleen de hoordpunlen vilgewerkt, de rest op de stemming van bet oogenblik en zijnne gewoonte van improviseren laten aaukomen; de door snelschrijvers geexcerpeerde stukken hiervaD zijn tot oon gekomoD, terwijl Cicero de geheele zaak van te weinig beleekenis rekende, om die excerpten later uit te werken. — Slot- som : De hoofddenkbeelden zijn van Cigsro, de vorm gedeelte-lijk; de zaak Van Arcbias was eigenk de nioeile van ze te bepleiten niet waard, en Cicero heeft ze alleen op zieh geno- men. om zijn vroegeren leermeester een compliment te ma- ken, want er was geen Cicero noodig om ze te winnen. Gebeel anders Klotz. In de inleiding op deze redevoering zegt hi)': >>und es scbeint die Sache des Arcbias ziemlich miss- *) K. T. C. Oratio pro A. Licinio Archia poeta, recens. S. Stveuhiubo. AcceduDt ■DnotatioDei, Up9. 1832. Praef. p. VII. * Ibid. p. VUI. * M. T. C. Sdmmtliphc Reden. Kritiich ierichtiget und eriS-aterl von B. Kloiz, Leipi. 1835. * Goo(^lc Cicero i<ro Ancnu. "Oleo gewei) zu seyn." TerwLjl Lij ovei de vraag of zij rii' tlerdaad van Cicero is, zich aldus uillaat: »Auch diese Itede ohaben eioigea fflr unlergeschoben erklart, allein die Zeag »nisse der Alten selbt" sind so entschjeden dagegeD, und die sganze Rede alhmet so sehr Cicero's Geist, dass cs sich nichl ••die Hilhe verlobnt die vorgebracltte GrQnde und Gegengruide »bier zu prttfenV Hier zijn wij dus tot ecD volkonien slrijdig resultaal geko- men. De redevoering blijkt juist door kaar vorm ecbt te zijn de zaak van Arcbias was eigeiilijk op reglsgronden niet te verdedigBD, Cicero moest dus een weinig in bet wilde sober- men, en iiierin zai dan (Klotz zegt dit ecbter niet uildrukke- UJk) bet vreemde in den vorm en inhoud waarschijniijk zijne verklaring moeten vlnden. Bij zoo tegenstrijdige oordeelvellingen over een zoo algemeen bekend, ja zoo aTgezaagd stuk, als Cicero pro Archia, mag men vrezenlljk niet verwonderd staan, waniieer men zicb zelven belraptopdevraag, boe bet tocb mogelijk is, dat de geleerdste mannen, die bun leven in bet lezen en bewerken van Cicero verslijlen, zoo lljnregt strijdig oordeelen; dat de een zoo zeer Cicero's geest in de gebeele rede vindt uitgedrukt, dat bet de moeite niet waard is nog lauger over hare ecblheid (e twisten, en de vi- eemdfaeid der zauienslelling in de mindere deug- delijkbeid der zaak scbijnt te zoeken, terwijl de ander juist de oDscbuld van den beklaagde voor even nilgemaakt boudt, als dat tweemaa) twee vier is, maar >el in singulis sententiis set iniversa orationis conformatione "Cicebo'e naauwkeu- righeid vermist. — Bij zulke omslandigheden is fael ieder, die geen vreemdeling in de philologie meent te zijn, geoorloofd en noodzakelijk zich eene eigen meening te vormen, want bet liri%tiv van Orell mag volstän kunnen voor den aitgever van T] Ibid. p. i3%. Voor de echlheid der reedötere pleit zeigen niet weioig, dal reeds de Echlver lan den Diüngs de Oraloribus, die genis in de eerste eeuw no Chi. tesfde, haii miiihaaU ; unan opiooi DuosTBcnK orationes iUuilmil, qubi ladiecsus tuioies >uo» composuit, neo CiGUOHDi migDiun oialorem T. Qdirc- >iiiis defenftusaut Licinna Aicaus Taciuut; CitTuiiri el MiLO el Viuia et Anto- >HDS banc illi famam circumdederunt." Diutoy. do Orator, cap. 37. Dig,l,z.cbyG0(^lc 118 Cicero pbo Archu. Oralionet Selectae, geschikt om de jeugd in banden te gefeb, het voldoet den geest niet, die zicb tusschen twee zoo strij- dige geplaatst vindt. — Naar mljn oordeel bevatten de meeninge van STUBREHBuiie en Klotz ieder eene halve waar- heid, doch daar zij onrereeaigbaar zijn, kao de geheele waar- beid Diet uit haar voor den dag gebragt worden. De zaak van Archias was, volgens hetgeen wij daarvaa uit GioBBo zelven en de scfaoliasten, onze eenige bronnen dienaan- gaande, kunnen weten, geheel niet slecht, wat de wezenlijke waarde betrof. Hij schijnt aan alle vereischten der lex Flotia Papiria voldaan te bebben, die bet burgerregt had toegekend aan alien, weike aan drie Tereiscbteo voldaan badden : P. si qui foederatis civitatibus adscripti fuissent, So. si turn, quiun lex ferehatur domicilium in Italia babuissent, 3°. si sexaginia diebuB apod praetorem efisent professi. Wat bet formeele aan- gaat ontbrak aan Argbias bet ofBcieele, acbriltelyke bewys. Dat by burger van Heraclea was, en dat wel cm de gegronde re-den, dat bet archief van Heraclea met alle registeni en lysten van burgers in den bondgeoootenoorlog verbfand was. Dit schynt bet voorname fundament geweesl <te zljo, waarop de beschuldiger zicb grondde; op de physieke onmogelijkbeid van dat bewijs te leveren steunde eigenlijk de geheele aanklagt. pit mag men met STUBBERBUN een argumentum vanum noe-men, omdat, zoo als ook uit de redevoering blätter, er meer dan 6&a middel was aangevoerd, om deze leemte te vergoehen. en men kan zich dus gereedeUjk met bet denkbeeld verrenigen, dat de zaak eigenlyk beneden Cicsto was, dat alleen de achting voor zijn meester alleen bet veriangen, die voor geheel Bome te toonen, liem, den oudconsul kon bewegen, zulk eene geringe zaak op zicb te nemen, en zoo zou men dan daarin den grond kunnen vinden, dat naauweHjks een derde dedeelte dezer niet lange redevoering aan de regtsgronden en bewijzen wordl toegewljd. Klotz schijnt ook te veel waarde te hecbten aan de materieele bewijzen, ja by voegt met den beschuldiger nog een vierde vereiscbte, den census, by de drie, welke de lex Plolia Papiria vorderde, en houdt nietge-noeg in bet cog, dat bij een Romeinsch indicium soms geheel andere gronden werdeu iHjgebragt en golden, ja de zaak be- Oberre pro Arcuia. 119 Dissert, dan die voor een hedendagschreiben gereglich als peremptorier en pertinent zouden erkend worden. Zijn wij het echter in zoo verre met Stobiekbdro tegen KtOTs eens, en wordt op die -wijze de eer ran den client gered, dan sluit ik, en dat is voor mij de cardo quaestionis, op een hinderpaal, die ml) de eer van den rerdediger magtig in den weg schijnt te staan. Toen Cicero deze rederoering hiel, slond hij op het top-punt van zijn oratorischen roem. Tvree jaren waren sedert sijn zoo gegrezen en gelaakt, maar allijd veel besproken coosulaat verloopen; hij had den mam van alle redenaars voor den zijnen verbleeken, had achtereenvolgeos de oligarchen in zijne VerrittM, de deraagogen in zijne redevoeringen tegen Rdllus en Catilina geslageo, werd om zijne deiigden en gehreken bier geprezen, daar gelaakt, maar groten naam en roem kan niemand hem ontzeggen. Die rede-naar, die door zijne tijdgenoolen, door de menigte alUians, boven alien gesteld werd, hondt een pleidooi in eene crimtneele zaak en besteedt twee derden eener niet lange rede aan eene verdediging, eene opvijzeliag der letterkunde en van hare belattgrljkheid voor den staatsman en veldheer! Gredat ludaeus Apella! Zullen wij met Hatthub en SiUBBBiiBintG moeten aan-nemen, dat hij de zaak niet der moeite waard rekenende in locis communibus sa Epe iam ab eo traclatis gedivageerd beeft, om den tijd te vnllen en te dooden, en dat wij nlleen de excerpten daarvan overhebben, dan maakt dit de zaak niet beter. Excopta a notariis" kunnen de woorden wel minder maar niet meer doen worden, eo de notarii zuilen gemakkelijker lets weggelaten hebbra, dan dat zlj het zou- den gewaagd bebben aan Cicbho's wowden iets toe te voegen. De verbouding lusschen de twee gedeellen, waarin de rede- voeriDg zicfa zoo klaarblijkelijk splilst. wordt er nog nadee l\%&r door, bet stuk nog vreemder, en den meester in de knnst nog minder waardig. Dan zouden wij liever tot de gebeele verwerping van het stuk, als een werk van Cicbho,!>&■ sluiten. Ed echter ben ik het in zoo verre met Klotz eens, het sluk ademi Cicero's geesl. Het kan niet wel van een ander ISO Ch^ro pro Archia. D. De grammaticale quaestifin moet ik met St. Deibesbubg als niet beslissend aanmerken. Het stak moest meer bedorven tot om fcomea, dan vele andere, nadat de middelenwen het eenmaal als den besten protreptieus in literarum stadium geijkt hadden. Het >Haec studia adolescentiam alnnt," het habent quoddam commune Tinculum," en zoo Tele andere banuale phrasen, bonderdmalen herhaald en afgeschreren, ga-ven ligt tot honderd varianlen aanleiding, en kwam er toe-vallig eea schooljongena exemplar tot de nawereld, dan was er groad genoeg om grammaticale fouten in bet afschrift te verkiaren. Maar, het bebandelen der regtsquaeslie als bijzaak, het onmatig uilweiden in een locus communis, al was de beschuldigde een geleerde en de president van het hof een wijsgeer en des verdedigers broder, dit acbijnt mij le erg, om het aan Cicero's tact, nog meer dan aan zijn talent te kannen toescbryven. En hoe meer ik nu de redevoering lees, hoe meer ik nnderscheiden uitdrukkingen daarin met andere In Gicb's overige ge-scbrilten verspreid, vergelijk, hoe meer ik acht geef op Gicb-bo's persoon, op de omstandigheden, die hem op het stand-punt, waartoe hij geraakt was, verheven hadden, en let op den gefaeelen aard van het Romeinsche volk van vroeger en later tljd, zoo veel te meer geloof ik, dat men de oplossing van die tegenstrljdigheden elders moet zoeken, Daartoe ge-loof ik een weg gevoaden te hebben, en bet is deze, dien ik than!< wil trachlen aan te wljzen, in de hoop, dat anderen dien met mij zullen gaan, of anders gedachtig zulleo zyn an bet aGomiter erranti monstrare viam." Cicero was door zijn talenten alleen tot een trap van groot-heidgekomen, waartoe in zijn tijd, in den regel, alleen hetfee-booren tot de gesloten aristocratic of de revolutionaire woelin-gen van een ultrademagoog konden voeren. Hij was een parvenu, die zonder militairen roem, zonder familiebetrekkin-geo, zonder rijkdom, datgene had weten te verwerven, het-welk anders slechts die drie groote befboomen en bewe Gegrade- rei konden bezorgen. Daarbij was hütte heurtelings door alle parlien gedragen, beboorde dus tot geen der uilersten, maar misle nu ook de kracblige hulp, die eene gesloten partij hare. Gebo pro Arcadia. Ill aanliangers als achterhoede en ruggesleun aobieiU. „Googlc ISS Cicero pro Archia. kenen i Op geene, op niemand. De revolutionaire parlij, bij ket begin van zijn zoo merkwaardig anibsjaar door zijae re- devoeringeu tegen Hilds, in bet laatsteo dag, door zljne waardige bouding tegenover den tribnan Hrillds en zyn bekend *Iuro mea nmiis opera rampublicam salvam fuis- ■se" geslagen, kon hem niet duiden. En na bet wifken van bet gevaar was menig optimaat woedend, dat er weer een homo norus tot bet consulaat gekomen was, en wareo Pom* PIIU8 en zljne partij heimelijk jaloersch op hem. Geen wonder, dat men nu van alle zydai hem zocht te dwarsboomen. en waar men van dolken geen gevolg boopte, speldepnkken tot marteling aanwendde. De volkspartg had eehter spoedig de overhand en was bet meest op hem gebeten, omdat by als homo novas zicb bij de optimaten bad aangesloten, en zijnn afkomst als bet ware verloocbende, door op de hand van den senaat te zijn. Voor die parlij kon dus niets gewenscbter zijn, dan die gebeele optimatenfactie, en Gicbho in de eerste plaats, op de eene of andere wijze eene groote batelijkhdd an te doen, en de gelegenheid daartoe meen ik, dat zij in bet proces legen Arghub zocbten en vonden. Archias was een Griek, door al diegeoen, die Griekkunst en lärte, die Griekkunst en lärte, die Griekkunst en lärte, die ziehen mannenden Griek in een criminell proces kon  minori dicere per quae Crescere res posset, minui damnosa libido". Zoo had de staat ruim rijf eenwen besUan, en vias er no geene Rationale literatur of kunst in Rome onlstaan, omdat het vfAk er noch aanieg noch smaak voor had. Nu geraakleu zij met de meesterstukken der Grieken bekend: .. Post Punica bella quietus quaerere coepit. Quid SopBOCLEB et Tmsns et Akschtlsb utile ferrenl. De omstandigheid echter, dat zij die Grieksche werken leerden kennen, toen het Grieksche volk zelf Yan zijn voorvaderiij-ken roam en grotoid ootaard was, kon niet anders dan eeu nadeeligen invloed op de achting daarroor bij de Romeioen uit-oefenen. Het Graecia eapla feram viclorem cepit et arles in-tuUt agresti Latio >*," moest de Romeineo van den ouden stempel legea de arles innemen en doen denken, dat de zedelijke en staatkundige vernering van GriekeDland, de laagbeid van bet Grieksche volkskarakter, de veilheid en laagbartige verraderij van zoo menig hunner staatstiedon een noodzakeltjk gevolg hunner geestbescbaving was. Niet weinig moest noodzakelijk de omstandigheid hiertoe injragen, dat de eersten, die hun die Grieksche meeslerslukukui leerden kennen, vrijgelalen slaven, homines de infima plebe ivareQ. Eene aristocratische republik verlaogt ook menig vak van literatur Diet beoefend te zien en de geschiebenis van den dichter Naevids bewijst genoegzaam, wat een vrije ge Est te wachten had, die zich aan de goden der aarde durfde vergrijpen. Dat echt Homeinsche denkheld van veracb- telijk neerzien op die Grieksche geestbescbaving is nooit beter gescbilderd, dan door ViaeiudS in de bekende woordeo van Anghises: ExGudent alii spirantia mollius aera ; Credo equidem, vivos ducent de  neer. Ik behoof hier de gehebildeten sagen deo strijd niet op te halen, tusscben den nieuwea en den ouden geest, deo geest van voomitgang der Marcijlli, Scipiones, FLAmmifi en anderen, tegen Am behoudenden der Fabii en Catokes gestreden. Van den aanvang van den tweeden Punischen oorlog af begonnen, had bij onaf-gdroken voortgeduurd, orschoon de geest van voomitgang, «M> als bet altijd gebeurd is en geschiedea zal, langzaam veld won, en de oude rigtning zich van lieverlede ia de lagere standen der maatschappij eene schuilplaats bad gezocbt. In Cicero's tijd was die strijd nog op verre na Diet ten einde. Het was toen wel meer en meer voor een man van eenigen rang eene vereiscbte geworden, met Grieksche kunst en literatur bekeod te zijn ; maar wanueer de private bu^r zich daarmede niogt afgeven, om een verloren uur aangenaam door te brengen, dan moest de staatsman, de in bet openbare le- ven verkeereade dikwijis de oaauwkeurige bekendbeid daar- mede verbergen of loocbenen. Het volk, de plebs Romana wilde van die kunsten niets weten. Wij bebben bieromtrent, ouder anderen, twee sprekende voorbeelden, die als het ware de grenspalen aanwijzen van het begin der Griekscbe invasie in Rome en van den tijd toen men zeggea kon, dat in de literatur alle Romeinscbe geest voor den Griekscben geweken was. TiRBNTius beklaagt zicb in de prologi zijner Becyra, dat het volk de acteurs weggejaagd bad om een koordendanser of vuislvecblers te laten voorkomeo, of hen op een andere keer voor de ledige banken liet spelen, omdat het gerucht zich verspreid bad, dat er zwaardvechlers len beste zouden ge geven worden, en een een wigen later leert ods Hobatius' hoe in zijn tijd de purperen mantel van den acteur, of optogten met paarden eo wagens over het tooneel, of een wilt olfaot de oogen van bet volk aUeen wist te boeijen. Ja Diet alleeo het volk, de plebecula, maar ook de hoegere staadeo wareo van dezelfde gezindheid, -equitis quoque iam migravil ab aure voluptas, oninJB ad incertos oculos et gaudia raaa," temljl de woorden van bet tooneelstuk geen meerderen iodruk op de ooren van het publiek maakten, dao de verteUiog tbq den boer op die van zijn ezel. Van daar zieii wij ook io Cicero, op ooderscbeiden {riaat- sen, waar hi) spreekt om door het groote publik geboord te worden, vooral in zijne vroegere jaren, hoe hy den scbijn van veel waarde aan lileratuur of kuDst le hechten zoekt te oDigaan, ja soms daaraan alle waarde ontzegt. Daatt by in eeoe redovoering een voorbeeld van twee broedera uit eene comoedie van Gaecilius Statics aan, dan wil hij zeEfs den naam dier personen niet eens goed weten ": ^Ecquid tan- >dein tibi videtur, ut ad fabulas veniamus, senex ille Gaecilius ■ lianus minoris facere EimcaDH filium rosticum, quam ilium ■ alteruni Ghabbbstratuh, nam ut opinor hoc nomine est, eel." en besluit die periode met eene tegenwerping, die hij zicb zelf raaakt : • Quid ad islas ineplias abis, inquies? "Steter kan hij zich toch wel niet over een tooneelstuk uitlaten. — Eenige jaren later, nadat hij over de scbandelljkheid gesproken had, dat Verbbs zich beeldbouwwerken van Praxitblbs en Htror voor spolprijzen had doen vcr Koopen, zegt hij ": "Di< Bect aliquis, quid P tu ista permagni aestimasf Ego vero ad meam rationem usumque non aeslimo, verumtamen a vobis ita arbitror speclari oportere, quanti haec eorum iudicio, quai studios! sunt harum rerum aestimentur." Hij gooit daar het denkbeeld, dat bij groote waarde aan Grieksche kunst zoa hechten verre weg, gebruikt de woorden van insania en der- gelijke van de liefbebberij der Romeinsche grooten daarvoor, en wanneer wij nu zijne brieven aan Atticds opslaan, dan zien wij, boezeer bij zelf aan diezelfde studium of insania is over- geven. Ciu. pro S. Rose. Jmer. 16, 46. ClC. Orat. i» Ferr. 11. i, 1, 13. Het groote publici können zich echter zu niet blinddoeken, or Het wist, dat alio eenigzinB aanzienlijken Grieksche taal, Griek- sche literatuur, ook vele Grieksebe zedea hadden aaogeDO- meo, en boo meer de algemeoe beachaviog doordrong, des te meer vormden de hoogere kringen zich naar de Grjeken, maar des te meer werd ook Grieksche siuaak voor bij uitstek opti- matisch geboudea. Waarvan echter de joage man, biJ zijoe eerste caasa pa- Mica veiDE niet te weten, wat eenigea tijd later de voor- uitstrevende staatsman Dog voor^f uit de boogie aao te sten, wat de consul met zekeren scbroom schijnt te bekenneni*, dat meende de consularis eenig meerder regt te bebben te erken- nen. Het gros der Romeiom dacbt evenwel niet alzoo. Wan- iieer wij de inleidingen op CtOBo's )aat$te werken inzien, dan lezen w^ daarin nog duidelijk. hoc men bet den man van 60 jaren kwalijk nam, dat by met Grieksche wljsgeeren omgiog, die in zijn huis had, maar vooral, dat bij de Grieksche Phi- losophie op LatljnscbeD bodem wilde verplanten, zelf pbiloso- phische werken schreef, en blj meent zich bieromtrent blj herbaling te moeten veraalwoorden, daar de ecble Romeinen bet denkbeeld vaa vir Gonsolaris en een baarklover en mng- gezifter (daarvoor gingen toch de jAilosophen door) niet met elkander wisteo te rijmen. Two plaatsai zai het genoeg zijn ten bewijze bieran aan te voeren. De eerste is zijne inleiding op de boeken de Finbus, alwaar wij in de vier eerste capita van bet eerste book eene geheele verdediging vinden, dat blj pbilosopbisebe wer^ kcD in bet Latljn schrijft, terwiji een der hoordbezwaren, die h^ zich mit den mend zljner tegenstanders laat maken, dil is, dat zij *geDUS hoc scribendi, etsi sit elegans, personae tamen et dignitatis eese negent >»." Even zoo zegt bij in de inleiding van bet tweede boek der erste Academica, wanneer er sprake is van de groote ver* IB) Zie (ijne Oral, pro Mvrena SO. OS, mar hij tod de GrieltBch« philophie sprackeende tegt : uFatebor enim, Cato, me quoque in BdalMCCnli*, idiffiium ingenio mea, quaeaUie adiamenla doclrinte." <») Cic. de Finih. I. i. 1. 3vGoo(^lc CiCBRO PRO AucaiA. 127 dienslen vao Lucullus als veldheer, staalsman en geleerde: «Ac vereor interdum ne talium personarum «Cic. de Finih. I. i. 1. 3vGoo(^lc CiCBRO PRO AucaiA. 127 dienslen vao Lucullus als veldheer, staalsman en geleerde: «Ac vereor interdum ne talium personarum «Cic. de Finih. I. i. 1. 3vGoo(^lc CicBRO PRO AucaiA. 127 dienslen vao Lucullus als veldheer, staalsman en geleerde: «Ac vereor interdum ne talium personarum «Cic. de Finih. I. i. 1. 3vGoo(^lc CicBRO PRO AucaiA. 127 dienslen vao Lucullus als veldheer, staalsman en Quum amplificare, care velim, miauam etiam gloriam. Sant enim mulli qui nominibus Graecas non ament literas: plures, qui philosophiam: reliqui, eliamsi haec non improbent, (amen earam rerum disputationem principibus civitatis Don ila decoram putant)." — Herkwaardig is in deze laalste plaats verder de overeenkomst van woorden en gedachten met betgeen hij in bet 6de boofd'sluk der Archiana zegt, waar hij daarop vooral nadruk legt. dat de philosophie en literatur hem nooit van zijne staatspligteu hadden afgehonden. Na deze bescbouwing geloof ik, dat wij op bet standpunt staan, om de redevoering van Abchias te kunnen begrijpen, vooral om de vreemdheid in den vorm natuuriijk te vinden. Het geheele proces, de vraag of Abchias wezenijk regt bad een toga in plaats van een pallium te dragen. or hij Ro-meinsch burger was of niet, is Cicero in zeker opzigl onver-sdiillig. Het is bem, even min als naar mijn boveo ontwikketd inzien den aankbtger zelf, niet hoofdzakeiijk om den persoon le doen. Deze was voor beide slechts de aanleiding. Om de Grieksche riging, de lielde voor kunst en letteren der LuuLLi, Gatdli, Hortensh en tutti quanti een blijk van afkeu-ring van den kant des volks, der ecbte democratie te geven, daarloe was niets beter gescbikt, dan eene aanklagt legen den bij deze alien gevierden Arcbus. Haar nog voelden de aristocraten zicb stetsrk, en CiesRO begreep, dat bij ook deze gelegenbeid moest aangrijpen, om de zaak der bescbaving en wetenscbap tegen de barbaarscbbeid te verdedigen; om aan te tooncD, dat zij, die bun ttjd aan die studiSn wijdden, even brave burgers, even getrouwe staatslieden, even goede veld-beeren konden zljn, en we zenlijk waren als zij die ze veraehlten. Het was dus om zijne partij en daarbij in de eerste plaats zicb zelven tegen eene halelijke, dagelijks terugkeerende aantijgiog te verdedigen, dat bj voor Archias optrad, en wij hebben dus eigenlijk hier geene Oralio pro A. Liexitio Archia poela, maar pro M. Tullio Cicerone, consulari, lilerarum, phiologiae, pooleos cuttorc et fautore voor ons. Is deze mijne beschouwing de ware, dan hebben wij den sleuth gevondea tot bet opiossen van bet vreemde in vorni en iiboud dezer redevoering. Dan begrijpen wij waarom bij zich zoo snel mogelijk van de regtszaak, de verdediging van Ar- cHiAs afmaakt, semper ad eventum festinat. Met bet zesde hoofdgtuk begint bij zijne eigene zaak te verdedigen: “Qnaeres <a nobis Grati, cur tanto opere hoc bomine delectemnr?" Nii gevoelen wij de kracht der uitdrukking: “Ego vero fateor me ■bis studiis esse dedituin. Ceteros pudeat,, si qui se ita lile- oris abdiderunt, ut nibil possint ex iis neque ad commaneoi ■ afEerre fructum, neque in couBpectum lucemque profeire," en de daaraan geknoopte redenering, dat de keoois der groote mannen uit de scbriflen der geleerden geput en te putten, de sterkste spoorslag is tot groote daden, Nu begrijpen wij, waarom bij alle groote manneo, zeirs een Habius, den beld der democratie, tot voorstanders der lite'raluur en beschaving wil maken. — Nu krijgt ook Voor als gedeelte der redevoering eene gezonde beteekenis, waar de rede gebeel en al persönliche vooricordierte wordt, en bij zijn roem, het boogste, dat de mensch kan bereiken, den roem der nakomelingschap niet uit de overlevering zijner gelegen, maar uit bet beld zijner deugden en daden, door den dichter overgelever dorte verdauen. In the word "faeefl" het gebeele stuk, te regt door hem als een voorbeeld van een t novum genus dicendi" gequalifieerd, gezonden zin, goeden zameubang, en wordt dat gedeelte. dat voor spreker en hoorders bet gewigligst was, te regt het uit- voerigst bebandeld, en koml alleen in de peroratio weder de naam en zaak van Archias als ter loops te voorschija, dien de redenaar, even als waarscbijniijk de regtbank, in hel laatst gebeel vergeten bad, om zijne eigene zaak, maar daarmede tevens die der ware bumaniteit te bepleilen. Grimmengen, November 1815. i. A. SCHREITER. 3vGo(^lc i. B. Kan, Ditputatw anli^uaHa de Ephoris Spartanit, Grimmengen, ap. J. B. Wolters, 1885. Quod lepide dicilur sed vere, vires doctos, quo quodque argumentum obscurius sit et illustratius, hoc lubentius suscipere et eradilius interpretari, hoc nuper novo argumento congruentam vidi. Nam rogatus ut referrem de dispulalioae quadam de Sphoris Sparlanis, librum accurate cum fonlibus contulit, sed non diu me laluit quam parum utilitis scriptoris fuerit opera in obscura Lacedaemoniorum civitatis ralione explicanda posita. Quodsi enim nostris moribus dissertationes conscribuntur ab lis, qui in Academia sludiorum spatiura confecerunt, ut specimen proponant industriae suae et doctrinae, non possum docili scriptoris opus non probare, qui diligenter et non sine iudicio congessit ea, quae pertinerenl ad quaestionem solvendam; sin vero aliquid requiritur, quod novum sit et ingéniiose invenlmn et docte ornatum et subtiliter disputatum, quod tamen iniquum foret postulare, banc laudem non consecuus est. Quod nolim sic accipiatur, quasi hoc ei vitio vertam, nam in praeratione modesle dictum est et verisstme, ut opinor, eiusmodi descriptiones hoc habere ut ingenium acuant et iudicium. Firmament. Hoc sufficit, si modo scriptor sibi- met ipsi operae pretium fecisse inlelligat. Quocirca, etsi dis- sertationis argumentum, quippe nimis obscurum et densis te- nebris involutum, non laudaverim; rationem et methodum non improbaverim. Nam video disputationem lenio gradu et ordine progredi. Breviter enim exposita indole reipublicae Laceda,  perduci nihil mirum est. Quaestio quam dixi tractatur tertia paragrapho secundi capitis, in qua iltud reclissime dicitur Ephoros suffragio creatosesse, non sorte leclos, nam sortilionem, quae liberioribus rerum publicarum formts tantummodo conrenit, Spartae non tisu-veuisse ex diserto Aribtotblig gravissimi auctoris lestimonio omni constat. Turn scriptor pergit et probal Ephoros eque a Senalu neque a Regibus creatos fuisse, quae res felicitas ei cedit, nam qui alterutrum slatuunt uec testimonium habent, quo freli sententiam veri quadam specie commeodant et omnino tradere videntur id, quod est nimis ridiculum. Sed caute, ut in obscura re, affirmo scriptorem errare, ubi mis loge progressuH inslituit probare ne a populo quidem eratos Ephoros fuisse. Nam tum abutilur Aristotblis quodam loco, de quo mox videbimus, tum docet id quod fieri omnino nequit. Nam si Epbori suffragio ad hoc manus perveaerant, neque Senalores neque Reges creandi ins usurpaverunt, supererit populi quasdam in ea re partes fuisse. Verum praestat locos, qui hue pertinent, accurate explicare; nam video cum alios tum Nostrum plerumque filibus, cum aut de creandi ralione falsa doceant, aut omnino nihil constare con- Onueut. Ac primum omnium non satis constat, a quo inde tempore Ephori Spartae fuerint. Lycurgum quidem eos non instituisse apparet; saltern ea dignitate quam novimus diu post ornati sunt. Video quidem ex Btym. Gud. laudari: i^pai • cli tx twv vihiav &VIX iwityxf^-rifvoi, cum TtHABUS novit quinque Ephor ros maiores lotidemque miaores, undo eos non inepte cum Ro- ma. DE EPHORUS Spartams. 131 De Ephoris Spartam. Aedilibus comparat, sed, etsi neque aiBrmiri Deque refelli possit tales Ephoros Lycurgi aetate iam institutos faisae, tamen audacter statuere possumus sine ullo errandi pe- ricnlo, Ephorus, quos Dovit historia, Tfaeoponipo rege dod esse antiquiores, etsi verosimiliter potestas arctis limilibns initio ctrcamscripta, multo post demum ita creverit, at iam inde a Persico belto Bphori omnia Spartae siio arbitrio regeret et moderarentur. GleGmenes certe in nobilissima ilia oratione ad populum, quam refert Plittabgrus in vita capite 10, nos docet Hesseniaco bello, crediderim primum bellum In intelligi, regnanle Theoponipo, rob^ ^x<rtf,fTi iii rie ^pasTiaig Affx^^ViHv' rxq xuToug vpi? ri xplvtiv, alpeJ^StU rivxg ix tuv <ptt,av xai iiroXtlvsiv TOig xoXlrxsg avi' ixvruv, icpipcui vpoaayopeuiivra^ eosque primum fuisse umpirci? rav ^ojixiav, sed boc fortasse aliquaDlulnm causae accommodatum est, nam si quis inde con* flcere vellet reges creasse Ephoros, is quam posset maxime a vero aberraret, nam turn loci omuino desunt, qui huicopinioni favent, turn perpetuae regum et Ephororum dissensiones et inimicitiae faciunt, ut prorsns concedi nequeat. Quantopere ab his initiis Kpbororum potestas creverit, nemo disertius dixit quam Philippus Macedo apud Poltriuh XXIV p. 690 Di- dot., qui in oratiooe ad filios hoc dicit: reges Toaeurev x^""" iitrifpiivxv Tg ■TtxrptSi Tifv ruv 'EAAtivfUf iiyeptoylav, hov  imperio invident, sic consuls et fidelis est Senatus et Ephorum concordi. Quae res cum hicusque habuit salis animadversa videatur, paullo diligenter utiles nobis explicanda est. No turn est Senatum consulitisse e duodetriginta viris praeter reges, eosque omnes plerumque e nobilioribus civibus suffragio crealos, fuisse sexaginta annis matores. Nomen videtur fuisse a yeputai, quod moneo propter Nocturum, qui pag. 6 molds recte eam yeputai, dictam fuisse censet, cui formae origi Dem dedit inrelicissimum etymologiae studium. De ea concordia aus, quia diu, singulis locis saepe difficillimuoi est iudiici, quia rerum gestarum scriptores, qui non id agebant, ul Spartanae republicae formam lectoribus explicarent, saepe minus accurate aut fipboros solos nominanl, cum ilam procul dubio Senatus auctoritate egerint, aut Senatores solos, et re antea cum Ephoris deliberata, aut, quod plerumque fit, magistratos sive populum simpliciter memoraut, ita ut Liquido scirt nequeat, quinam intelligantur. Attamen hoc consilat turn Ephoros omnia fere in civitate suo arbitrin rexisse, turn Senatus band exiguam fuisse in bis auctoritatem. De EpbororuDi quasi regno nibil opus est afferre exempla. De Senatu satis eril nominasse Poltbiuh VI. 4i>, qui de lioc collegio agens aCBrmat: 3i' Siv xx) /^sS' uv Tdvrx xfiplZtrai ra xxTx T^v tcB^.trslxv, aut Plutarchuh, qui in viia Lycttrgi e. 56 Senatum xupiov rHv fisyhm vocat. Hiuc coniicio saepe Senatui Epbororum auctoritate opus fuisse et contra, etsi boc in scriptoribus vix appareal. Quod cuiusmodi sit, exempio iubet declarare. Gum Anaxandridea rex uxorem sterilem, suadentibus Epboris, repudiare notlet, Hbrodotds V. 40 narrat, bac de re inter Epboros et Senatum deliberalum fuisse pronuncia-lumque fuisse de ewsilii senlentia, ul rex, si uxorem repudiai-e non placeret, aliam praeter banc duceret. Verum Padsa-MAS, qui idem narrat III. 3. 7, Epbororum tantummodo me-minit. Hiuc intelligit ur quid in simillima re statuendum sit. Pldtabcbvs enim in Agesilai vita secundo capile narrat Epbo- ros Arcbidamo raulctam dixisse, quod parvani uxorem baberel: oi yxp ^xiFiAeJe , etpxaxv , aftfttv xX>ik ^xiriKsi&ia ysvvia-ei , ubi obiter corrige x/ih et yfvmael. Apparet opus fuisse auctori- tate Senatus. Facit boc quoque ad explicandum IIerodoti VI. 82. Cieomenes in patriam redux, cum Argos frustra expug- 3vCooglc DE Efhoris Spartanes. 1S5 nare cooatus essel , ab ioitnicis accasalur apud Epboros. P(»u qtiain causa peroravit, viTri re xa) oixdrx lUxce XirxpTttiTfm 'Kiyei¥ kxI ivi^vyt iroKXiv Toi>i; hiixovT«?. Non sic locntiis fo- ret Hebodotds , si haec causa acta Tuisset coram viris numero omniDD quinque. Affail aiitem S«natas, sicuti affuit in causa, de qua accurate refert Pausakias III. S. 3. Pausaoias minor, Atheniensibus ad Piraeum victis infecla re domum redierat ; accu8atur proditionis. Bxa-tXeT H t5v AxKiiaufiovluy hxevjiipm ixiiSi^ov et re Svo/iee^ififvoi yipovrei; ixT&> xcti elxoaiv Svrei; iptS' ftiv , xai )} rav i06pav dpx}l , ffin' 3' avreU xx) & rlji eixla? j3«- iriXti/g T^g ircpxi;. Quod autem in hac causa Epbori regem absolverunt cum qualuordecim Senatoribus , quum Agis rex cum totidem Senatoribus damnassent , id non pertinet ad ali- quam gratiam, quae inter Epboros et reges nulla umquam fuit, sed ad invidiam Lysaudri. Etiam in causa Cinadonis, quam Xenophok refert in HeUenicts III. 3 , videre possumus , quam arcLa esset Ephororum el Senatus concordia , sed do bac re infra agam. Immo staluere licet in Senalu omnium longe plurimum potuisse Epboros , nam Padsahus II. 9. I . de Cleomene refert: xxi ri xpi-rog rij? ytpoufflag xxrethiirxg Uxrpe- vifuut T$ xSy^ xxrii^tivev <£vt' cciTuv. Cleomenes autem Sena- tum non sustulit , qui perduravit, sed Epboros in eorumqae locum creavit patronomos. 