Our great West; a study of the present conditions and future possibilities of the new commonwealths and capitals of the United States;
Ralph, Julian, 1853-1903
M 1858 31.16 , M 1859 81.56 , dat van het totaal beplant is geworden: in 1856 90.29 Vi , 1857 , 1858 , 1859 90.83 / 91.71 / 87.47 r en dus onbeplant is gebleven: in 1856 9.71 % u 1837 9.17 f » 1858 8.29 , # 1859 12.58 , 3°. dat van het beplante gedeelte, 0. ten behoeve der Gouvcmemetts kultures is afgezonderd: in 1856 2.09 '\ 1857 2.31 1858 2.29 1869 2.32 w w w I i t MA. 385 b. door de bevolking yoor eigen kul- tunr is bebouwd: in 1856 97.87 % , 1857 97.69 t , 1858 , 1859 97.71 97.68 i*. dat van de door de bevolking voor eigen kultuur bebouwde velden, beplant is ge- worden : 0. met padi: in 1856 80.— »/o , 1857 85.34 r r 1858 84.39 , , 1859 87.66 , b, met aardvruchten of andere drooge gewassen : in 1856 20.— 7o , 1857 14.66 ^ ^ 1858 15.61 , r 1859 12.34 ^ 5°. dat de produktie van padi heeft be- dragen: a, per bouw: in 1856 .... 23.80 pikols ^ 1857 .... 21.02 r ^ 1858 .... 18.50 „ r 1859 .... 20.86 g en gemiddeld over de vier ja- ren 21.— pikols. b. per landbouwend huisgezin: in 1856 .... 44.45 pikols 0 lo57 .... 40.55 If jf 1858 y . .. 35.66 » w 1859 .... 40.48 w en gemiddeld over de vier ja- ren 40.24 pikols. 6. dat de produktie van padi, hoezeer die, berechtigt per bouv, beloort tot het gemiddelde voor den rijstbonw over Java, daarentegen per huisgezin vrij gunstig is, als een gevolg van de omstandigheld, dat de landbouwende bevolking ruim bedeld is van velden, daar zij met rijst gemiddeld per huisgezin heeft beplant: in 1856 1.87 bouw 0 1857 1.93, 0 1857 1.93, Met betrekking tot de klapperteelt der bevolking blijkt, dat het getal klapperboomen heeft bedragen: Primo Januarij 1856 383,138 Ultimo December 1856 416,397 M, 1857 436,267 ,, 1858 521,434 , „ 1859 598,644 waarvan vruchtdragende : Primo Januarij 1856 166,537 Ultimo December 1856 170,706 0, 1857 158,832 0, 1859 170,522 en jonge, nog niet vruchtdragende: Primo Januarij  hoe sterk de aan-plant van klapperboomen in de laatste jaren is aangemoedigd geworden, ofschoon de bijna niets beteekenende vermeerdering in het cijfer der vruchtdragende boomen, dat zelfs in 1857 eene groote vermin dering heeft ondergaan, het eenigzins twijfelachtig maakt, of Madioen over het algemeen voor de klapperteelt wel bijzouder geschikt is. De prijs der klappernoten, die voor 100 stuks gezegd wordt hier te hebben bedragen: Berekend over bet totaal der velden heeft men per laudbouweud gezin gehad: in 1856 2.04 boaws „1057 .....  en langs de Solo- rivier naar Soerabaja uit- of afgevoerd wor- den, en dat daarentegen vandaar in Madioen olie wordt ingevoerd téen de vermelde prijzen. De veestapel van de bevolking beeft bestan uit: a. Buffels: in 1856. Mannetjes. 31,006 Wijjes 49,220 1857. Mannetjes. 29,277 Wijjes 49,253 1858. Mannetjes. 30,128 Wijjes 62,226 80,226 78,530 80,258 83,157 b. Rundvee: in 1856. Stieren. 13,095 Koeijen 20,364 1857. Stieren. 13,042 Koeijen 20,359 1858. Stieren. 13,081 Koeijen 24,244 1859. Stieren. 14,081 Koeijen 26,171 33,459 36,401 37,425 40,252 1857. Hengsten. 10,367 Merrien 9,280 1858. Hengsten. 10,869 Merrien 10,103 20,512 19,637 1859. Hengsten. 10,923 Merrien 10,264 20,972 21,181 Daaruit blijkt, dat op bet cijfer van 1856 de veestapel in drie jaren tijds vermeerdeni is met: a. 2,951 buffels of 3.68 V^. b. 6,793 runderen, 20.30 ^j^ en c. 675 paarden 3.29 Ve-in bet algemecn kunnen de cijfers van den veestapel in Madioen als vrij voldoende wor- den bescbouwd. De kultnres, die in deze residentie van weee of t«n behoeve van bet Gouvemement plaats grijpen, zijn die van koffij, suikcr, indigo et kaneel. Bij de kofiijteelt zijn ingedeeld geweest'): in 1856 . . . . 14,170 buisgezinnes ^ 1857 .... 15,866 , M 1858 .... 16,693 ^ 1859 .... 16,898 , die geproduceerd  per huisgezin: *) De bier gegeven berckeningen tooneo eeoi^ kleine verschillen bg vergel\jking met die g^ geven in het artikel Koff^' (zie Deel II, p*?- 167 van dit 'Woordenboek) ; roaar men mxt daarbij nict uit het oog verliezen, dat hier ^e berekeningen gemaakt zgn over het vieijarig tij<3- ?ak van 1856—1859, terwijl die in het bedoelde artikel betrekking hebben tot bet vijQartg tijJrak van 1864—1858. MA. 387 in 1856 , 1857 , 1858 , 1859 pikols 1.68 3.22 1.77V4 2.50 en over de vicr jaren 2.37 pikols. De verkr^en produktie is geoogst: in 1856 van 6,776,860 vruchtdragende boomen , 1857 !r 6,748,228 M r 1858 , 5,883,435 g , 1859 , 5,736,121 t zoodat Toor den pluk van 1 pikol koffij uoodig zijn geweest: in 1856 , 1857 r 1858 , 1859 285 vruchtdragende boomen 132 199 136 M en over het geheele viertal jaren 171 vrucht- dragende boomen. Gemiddeld heeft dus een huisgezin geplukt: in 1856 , 1S57 , 1858 , 1859 478 vruchtdragende boomen 426 352 339 9 en over de vier jar^ gemiddeld jaarlijks 395 Tnichtdragende boomen. Van de TTUchtdragende boomen, waarvan de Terkregen produktie is verkregen, had men: a. in geregelde tuinen in 1856 .. „ 1857 .. M 1858 .. ^ 1859 .. 5,863,551 6,006,194 4,840,098 4,681,654 Volgens de staten betreffende den aanplant op ultimo Maart van elk jaar had men: 1. aan vruchtdragende boomen: 0. in geregelde tuinen: 0.  jonge 9 303,583 J,2^9,715 in een jaar tijds verminderd was met 430,608 "255 MA. boomen. Dftaruit blijkt, dat de totale a&nplant, die op ultimo Maart 1859 had bedragen: in het geheel 9,553,471 en op ultimo Maart 1860 7,347,369 in een jaar tijds was verminderd met 3,206,102 boomen of ruim 23 Vo< Deze befering strekt tot bevestiging van hetgeen ten aanzien van de uitzigten der kofflj- teelt in de resident ie Madioen is gez^d in het artikel Koffij, Deel II, pag. 210 van dit Woordenboek. De betaling, door de bevolking genoten voor de door haar geleverde koffij, heeft bedragen: inl856.Aan geld../123,363. 3 u verrekendefictive landrenten. w 82,720.115 , 1857. Aan geld en verrekende fictive landrenten ^) H 348,966. 57 I, 1858. Aan geld../164,350. 1 , 1858. Aan geld../164,350. 1 , 1858. Verre kende fictive landrenten. 80,658. 80 246,008. 81 M 1859. An geld, 418,601. 64 Dat is: a. De staten voor 1857 maken geencafzonderlijke melding vau Terrekende landrente, gelgk dit by de staten voor 1856 en 1858 geschied is. W^ heben, en zoo wij meenen te regt, het er voor gehonden, dat die fictive landrenten zich verschnitten in de geheele betaling, voor dit jaar opgegeven als door de bevolking genoten. De plaidakte toch had bedragen 61,078.71 pikols, en de regering zegt, dat de bevolking daarvoor per pikol had genoten f 6. 26, hetgeen voor de geheele prodakte eene betaling geeft van 266,008. 96 of / 82,967. 81 minder dan het roor 1857 opgege vene ad/ 348,966. 67. Dat meerdere ad/ 82,967. 81, nagenoeg gelijkstaande met hetgeen in de jaren 1866 en 1858 gezegd wordt aan fictive landrenten met de koffijprodnktie te zgn verrekend, kan das beschonwd worden als het bedrag der in 1857 op de geleverde koffij verrekende fictive landrenten. In 1869, even als voor Kediri, ook voor Madioen het stelsel van fictive landrenten vervälen door eene kwitting van landrente in geld, per pikol: in 1856, 8.75, 1857, 7.80, 1859, 9.109, per huisgezin: in 1856, 14.65, 1857, 22.1, 1868, 14.81, 1859, 24.93, Yoor de suikerteelt beeft men in het tijdTak van 1856—1859 gebesigd 800 bouws jaarlijks, en zijn ingedeeld geweat:  4.61, , 1859.... 4.41 De produktie heeft bedragen: in 1856 pikols 32,3^3.- , 1857, 33,440.89 , 1858, 38,454.- , 1859, 35,744.83 Te zamfen... pikols 140,062,72 of gemiddeld's jaars 35,015.68 pikols. dat is per bouw: in 1866 pikols 40.49 , 1857 r 41.80 , 1858, 48.10 , 1859, 44.36 en gemiddeld over de 4 jaren 43.77 pil^ols. De betaling, door de bij de suikerteelt ia- waartegenover de bevolking ook in geld erUof^^ de voile betaling, in andere residentieo, waar ^ kw^jting der landrente in geld reeds plaits gre<Fi als belooning van den Arbeid by de venciennes Gonvernements koltares bepaald. MA. Gedgedde berolking voor haren arbeid genoten, heft bedragen: in 1856. Aan gdd.. / 71,596. 86 verre-kende fictive landrenten.. § 17,056. 45 , 1857. Aan geld.. / 61,335. 22 Terre-kende fictive landrenten.. t 18,237. 72 M 79,472. 94 r 1858. Aan gdd.. / 67,498. 40 verre-kende fictive landrenten.. w 18,276. — r 85,774. 40 , 1859. Aan geld. ^91,050. — dat is per pikol >): in 1856.. .. / 2. 88V, r 1857.. •.. 9 2. 45 , 1858.. W 2. 27V- , 1859.. •.. 9 2. 65V, en per huisgesin W In 1856, 25. 98 1857, 21. 77 1858, 23. 29V, 1859, 25. 95 Men heef in deze residentie twee sniker- Schap Magettan, te weten Eedjosari, in bet rogent- schap Magettan, met eenen aanplant Tan 400 bouwSy toebeboorende aan de erven A. J. HESTERDAHL, en Poerwodadi in bet regentschap Poerwodadi, mede met eenen aanplant van De hier io guldens eu duiten gemaakte berekeoinic komt bij berekening in guldens en cents te sUan als  . 1858 23.24 Va , 1859 25.79 400 bouw, toebeboorende aan den Heer A. Baron Slobt yak Oldbtjitenboboh. De produktie van Eedjosari bedroeg in 1850 15,733.83 pikols, dat is ruim 39.83 pikols per bouw. Van de verkregen boeveelbeid wareu 9,654.68 pikol. of 61.36 % suiker NM6 en daarboven 6,079.15,, 39.647, beneden N**. 16. De aanplant bad gemiddeld 2,482 bosseji suikerriet Tan 25 stokken per bouw opgeleverd. TJit de opgegeven boeveelbeid sap blijkt, dat ik.VL bos riet gemiddeld bad uitgeleverd bijkans 7.97 Nederlandscbe kannen sap, waarvan bet gemiddelde gebalte zou bebben bedragen 12° volgens den saccbarometer van Bbaums, zoodat 6^n pikol suiker was verkr^eo van ruim 68 bossen net, of van 502 kannen sap. Van de £sibriek Poerwodadi bad de produktie bedragen 20,011 pikols of 50.03 per bouw. Van die produktie waren 9,200 pikols of 46.47 70 suiker N°. 18, 5,150 f I, 25,74 Vo N°. 16 en 5,661 verd 3,457 bossen riet, waar-uit, volgens de opgegeven totale boeveelbeid, gemiddeld per bos waren verkrägen ruim 8 Nederlandscbe kannen sap, waarvan bet gemiddelde gebalte wordt gezegd te bebben bedragen iOV, **; zoodat 66n pikol suiker was verwandt van 69 bossen riet of 550 kannen sap. Uit bet vorenstaande blijkt: 1**. dat wat de persing van bet riet betreft de beide fabrieken een nageno gelijk resultaat bebben verkregen; 2°. dat de tweede fabriek voor de verwandt van 1 pikol suiker bijkaus 48 kannen sap meer beeft noodig gehad dan de eerste, betgeen zicb eenigzins laat verklaren uit de mindere densiteit van baar sap; zoodat in dit opzigt bet verscbil ten nadeele van de tweede fabriek als niet V van veel beteekenis is te bescbouwen; 3°. dat dus de meerdere produktie der fa- briek Poerwodadi moet worden toege- scbreven aan de grootere boeveelbeid riet, ten bedrage van 975 bossen per bouw, die de velden van baren aanplant bebben gerendeerd; 4°. dat wel is waar van de produktie der fabriek Poerwodadi slecbts 27.79 V. sniker beneden N°. 16 zijn geweest te- gen 39.64 ^q voor de fabriek Redjosari; maar dat daarentegen van deze bijna al het overige is geweest suiker N**. 18; tcrwijl van de 72.21 7^ s^er N^ 16 en daarboven, door de fabriek Boerwo- dadi verkregen, slechts 46.47 7o ^j^^ fi>^ weest N^ 18 en 25.74 7o N*. 16. Des- niettemin mag het er voor gehouden worden, dat, vat de bereiding aangaat, de fabriek Poerwodadi geene mindere re- sultaten heeft opgeleverd dan Redjosari. Bij de iudigoteelt, waarvoor men gebezigd heeft: in 1856 .. . . 1,525V5 bouws , 1857 .. . . l,791*/5 9 , 1858 .. a . 1,800 9 r 1859 .. .  . 10,910 9 ,r 1859. . . a 10,223 r of per bouw: in 1856 7.54 huisgezinnen' M 1857 .... # 1858 . • .. » 1859 . a ,. . 5.98 . 6.06 . 6.07 9 9 9 De produktie heeft bedragen: in 1856 .... Amst. pond 79,864 M 1857 .... 9 9 77,965 ^ 1858 .... 9 9 74,409 , 1859 .... 9 9 69,454 dat is gemiddeld: a, per bouw: in 1856 .. » 1857 .. 9 1858 a. , 1859 .. Amst. 9 . . 9 9 pond 52.36 r 43.51 , 41.34 , 35.30 h, per huisgezin: in 1856 .. 9 1857 .. r 1858 .. , 1859 . a a . Amst. 9 9 9 pond 6.94 9 7.28 M 6.82 5.81 De belooning, door de bevolking genoteuvoor de door haar geleverde indigo, heeft bedragen: in 1856. Aan geld. / 73,208. 80 verre-kende fictive landrenten.. ^ 62,895. 7 M /126,103. 87 , 1857. Aan geld../ 71,467.110 0 verte-kende fictive landrenten.. # 51,504. 40 122,972. 30 9 1858. Aan geld, a/ 61,452a 50 9 verre-kende fictive landrenten.. # 53,193. — , 114,645. 50 9 1859. Aan geld, 100,674. 6(i dat is gemiddeld: a. per Amst. pond: in 1856 / 1. 69 9 1858. Aan geld, 100,674. 6(i dat is gemiddeld: a. per Amst. pond: in 1856 / 1. 69 9 1858. Aan geld, 100,674. 6(i dat is gemiddeld: a. per Amst. pond: in 1856 / 1. 69 9 1858. Aan geld, 100,674. 6(i dat is gemiddeld: a. per Amst. pond: in 1856 / 1. 69 9 1858. Aan geld, 100,674. 6(i dat is gemiddeld: a. per Amst. pond: in 1856 / 1. 69 9 1858. Aan geld, 100,674. 6(i dat is gemiddeld: a. per Amst. pond: in 1856 / 1. 69 9 1858. Aan geld, 100,674. 6(i dat is gemiddeld: a. per Amst. pond: in 1856 / 1. 69 9 1858. Aan geld, 100,674. 6(i dat is gemiddeld: a. per Amst. pond: in 1856 / 1. 69 9 1858. Aan geld, 100,674. 6(i dat is gemiddeld: a. per Amst. pond: in 1856 / 1. 69 9 1858. Aan geld, 100,674. 6(i dat is gem In 1856, 82. 81 9 1857, 69. 6 9 1858, 63. 8.3 9 1859, 59. 94 e. per huisgezin: ill 1856, 10. 116 r. 1857, 11. 58 9 1858, 10. 61 r. 1859, 9.101 Of schoon Madiien tot die residentien behoort, in welke de Gouvernements indigoteel: Uit de opgaven der regering blät, dit rij twr de geleverde indigo heeft beheld. 130,835. 4. was van in geld, 78,208. 80 zoodat wegens verrekende fictive landrenten nog zou moeten overblijven f 57,126. 83 doch het is waarschgnlijk, dat coder die poit xic! verschuilt eene nitgaaf wegena collectelooD ad S % van do fictive landrenten, die, b^ kwijling Id g*l^ den inlandschen collecteur toekomt. Door tece bekeende rekenmethode zijn^w^j tot het hierbona opgegeven c^fer, als het wezenlqk bedrag der nr-rekende fictive landrenten gekomen. DOg de beste resultaten heeft gegeven, kunnen ook bier de acbteruitgang der produktie en de steeds aihemende belooning, die de bevolking roor baren arbeid erlangt, tot bewijs dienen, hoe treurig bet met dien tak van kultuur ge- steld is. OpmerkeLijk is hetgeen omtrent die teelt gezegd wordt in bet jaarlijkscb verslag ran den Minister van Kolonien voor 1859. Ut dat stuk blijkt, dat, naar aanleiding van bet omtrent de partiknliere indigoteelt in Djokdjokarta gedane onderzoek, eene proef was genomen met de teelt en de bereiding van indigo in de residentie Banjoemaas, zoo als die in Djokdjokarta plaats grijpen, doch dat de uitkomst nict aan de verwacbting bad be- antvoord; wesbalve in overweging was genomen de vraag, of er geene gelegenbeid of Uit- zigt bestätigt tot verbeteil der Gouvernements indigoteelt op Java langs andere wegen, en, zoo neen, of dan de gebeele intrekking er van in bet belang der bevolking zowel als in dat van bet Gouvernement niet raadzaam zijn. Indien lets getuigen kan omtrent de betrekkelijke waarde van eenige iudnstrie in ban-den van partiknlieren en van een Gouverne-ment, dan is bet de teelt van indigo op Java. Terrifl partiklen, zonder eenige magt dan die van overreding en eene goede regeling en be- tAling, de grootste moeijelijkbeden overwonnen en resaltaten verkregen bebben, voordeelig niet alleen voor ben zelven maar ook voor de daarbij werkzame bevolking, is bet Gonverne- ment met al zijne magt tegenover de zoo lijd- zame en geduldige Javaanscbe bevolking niet in staat, om zelfs bet door partiknlieren aan- grwezen voetspoor te volgen, maar wordt bet van zelf gebragt tot bet alternatief eener ;?ebeele intrekking, en bangt de beslissing, of <iaartoe zal worden overgegaan, nog maar af van de vraag, of er geene andere gelegenbeid of geen ander uitzigt tot verbetering zal kun- nen gevonden worden. Bij de kaneelteelt zijn  schilbare boomen 9 <f jr 12V,. 17 0 De aanplant, waarvoor men gebezigd bad: ') Zie op pag. 112 der officiele uitgaaf de 2e Alinea eo hetgeen bg de 1* noot aan den voet dier Hladzijilc gezegd wordt. De belooning, voor de geproduceerde kaneel genoten, beeft bedragen: in 1856. in geld, ongerekcnd de verrekendc fic- tive landrenten, die niet worden opgegeven.. / 1,197. — M 1857. in geld..../ 1,197.110 aanverrekende fictive land- renten... # 690. — B 1,887.110 39S MA. In 1858, in geld, ougerekend de verrekende fictive landrenten, die nietworden opgegeven 1,489. 80 a 1859 in geld, behoudens kwijing in geld vanverschuldigde landrenten 1,489. 71 niet dan voor de jaren 1857 en 1859, in welk laatste jaar het stelsel van fictire landrenten is vervangen door een kwijing der landrenten in geld, kunnen wij eene berekening maken van hetgeen de berolking hetzij per Amst. pond kaneel, hetzij per gezin heeft ontvangen; te weten 0. per pond: in 1857 / 4. 83 , 1859 / 3. 16 Wij willen het voorafgegane betreffende den toestand der Madioensche landbouwende bevolking, met betrek King zoowel tot eigen kultur als tot de Gouvernements kultures be-sluiten, met nog het een en auder in het midden te brengen ter beoordeeling, in hoe-ver de afschaiing van het stelsel der fictive landrenten, die verrekend werden door eene mindere betaling van degeteelde Gouvernements produkten, en zijne vervanging door eene wijting der landrenten in geld, behoudens betaling der bevolking voor de door haar geleverde produkten naar den maatstaf, daarvoor bestaande in andere residentien, waar de kwijing in geld reeds voor lang heeft plaats gegeben, voor de bedoelde bevolking id dan niet voordeelig kan worden geacht. Blijkens het hierboven medegede telde de landbouwende bevolking: in 1856 , 1857 , 1859 46,544 huisgezinnen 48,497 48,517 48,517 48,517 48,555 If daarvan waren ingedeeld: in 1856. bij de koffijteelt n t suiker ^ g indigo a a kaneel a a a 14,170 3,434 11,500 416 in 1857. bij de koffijieelt. . 15,856 a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a 433 , 1858 . 16,693 a a suiker a. . 3,690 a a kaneel a. . 3,530 a a indigo a. . 10,223 a a kaneel,. 475 30,671 31,763 31,126 weshalve bij de kultures niet zijn ingedeeld geweest: in 1856.. • . 17,024 hnisgeziTiiien a 1857 .. . 17,826 a 1858 .. . 17,826 a 1859 .. . 17,429 Yours blijkt, dat in Madioen aan fictive land- renten bij verschillende kultures is verrekend: in 1856 bij dekoffij teelt /82 ,363.115 a suiker #, 17,055. 44 a indigo a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a Fictive landrenten. Heben do voor die beide jaren slechts calculatief ingevnld eene som tätig die nagenog gelijk ataat met het roorlSSr opgegeven cjfer en dns hoogstwaar schjnlijk w^ 29,520 I?er van de waarheid zal zijn. 893 1858. Van de velden voor het Gonvemement beplant §6,666. 80 M 9 eigen kultuor der bevolking §193,737. 68  verrekende heeft bedragen; in 1856, 13,314.102 1857, 9,719.94 1858, 9,251.87 Hoe de verrekening of de inning van dat meerdere is gesohied, kunnen wij niet nagaan, ochoon er wel redeu bestaat om te denken, dat het is opgebragt door de niet bij de kultures ingediende bevolking, voor zoover sij niet, uit hoofde van versehillende prestation, van ländrenten was vrijgesteld; maar nit al het hierboven medegedelde blijkt: r. Met opzigt tot de koffijteelt: dat in de jaren 1856—1858 daarbij ingedeeld zijn geweest in het geheel 46,719 huisgezinneu, diegeprodnceerdhebben 104,471.62 pikols, waarvoor zij in geld hebben genoten eene gezamenlijke som van 553,721.100, het gegen neerkomt op 5. 36 per pikol, terwijl met hen bovendien aan fictive kndi^nten is verrekend een gezamenlijk bcdrag van / 246,337. 36 of / 2. 23 per pikol koffij, zoodat de koffijplantende bevolking in effecte kan ger^end wor- den een betaling te hebben genoten van / 7. 59 per pikol. In het jaar 1859 evenwel, toen de kwijting der landienten in geld eenen aanvang heeft genomen, hebben 16,898 koffijplantende huisgezinnen voor een produktie van 42,224. 33 pikols genoten in geld een som van / 418,601. 64, hetgeen neerkomt op f 9.109Vs per pikol. lu dat zelfde jaar echter is de landbouwende bevolking van Madioen, sterk 48,555 huisgezinneu, in de landrente aangelagen geworden voor een gezamenlijk bedrag van / 262,057, het-gegen per huxgezin neerkomt op 5. 47-^/, of voor de geheele koffijplantende bevolking in 1859 op / 91,178. Met qpziqt tot de ndkerteelt: dat in de jaren 1856 — 58 de gezamenlijke daarbij ingedeelde 10,796 huisgezinneu, voor eene produktie van 104,317.89 pikols suiker, in geld hebben genoten / 200,430. 38, hetgeen neerkomt op/ 1.1 10*/, per pikol ; terwijl met haar is verrekend aan fic- tive laudrenten voor een bedrag van «) StaaUblad van Nederlandtch Indie, N>. 20. Het hier aaogehaalde besluit is voor de residentieo Madioen en Kediri very alien door het latere van 8 April 1858 {StaaUblad van Nederlandtch Indie, N^. 46), waarbg de kwgting der landrenten in geld voor die beide gewesten werd ingevoerd. m MA. / 53,568.116, of 61 duiien per pikol suiker, waarvoor zij das in effecteheeft genoten /t2. 51 '/g- Daarentegen hebben 3,530 huisgezinnen, in 1859 bij de suiker- teelt ingedeeld, voor de produktie van dat jaar ad 35,744.83 pikols, genoten eene som van / 91,050 of / 2. 66 Vj, maar aan landrenten, gemiddeld tegen / 5. 47 Va per bni&gezin, moeten beta) en / 19,047. 35, of nagenoeg 64 dniten per pikol suiker, zoodat zij van hunne belooning per pikol slecbts overgehouden hebben / 2. OP/j, of 11 duiten meer dan in de drie voorafgegaae jaren onder liet stelsel der fictive landrenten. Bij ge- volg zou men het er voor moeten houden, dat de suikerplantende bevolking eenigzins is bevoordeeld door de wederinvoering der kwijting van landrenten in geld. 3. Met opziffi tot de indtgoteelt: dat daarbij in de jaren 1856 — 1858 zijn ingedeld geweest 33,120 huisgezinnen, die voor eene produktie van 232,238 Amst. ponden indigo hebben genoten in geld eene som van 206,129 of 106 duiten per pond, terwijl aan fictive landrenten nog verrekend is een bedrag van 157,592. 47, of 81 duiten per pond, zoodat in het geheel die bevolking kan gerekend wordeu per Amst. pond te hebben genoten /I. 67. Daarentegen hebben in 1859 10,223 huisgezinnen voor eene produktie van 59,454 Amst. ponden in geld ontvangen / 100,674. 60 of/ 1. 83 per pond, terwijl zij, ad / 5. 47 Vj per huisgezin, nog aan landrenten te betalen hadden eene sora van 55,161. 72Vj, hetgeen, berekend over de Indigoproduktie van 1859, geeft 111 duiten per pond, zoodat zij, na kwijting hunner Landrente, van hunne verdiensten bij de indigoteelt slechts 92 duiten per pond zuver heben kunnen overhouden, of 14 duiten minder dan zij in de laatste drie jaren endet stelsel der fictive landrenten in geld ontvingen, na verrekening dier fictive landrenten. Voor de indigoproduktie schijnt dus de wederinvoering der wederinvoering van landrenten niet voordeelig te zijn geweest, zoodat men in verband daarmede de vraag zou kunnen doen, of en in hoever die mindere betaling som kan hebben bijgedragen, om de indigoproduktie van 1859, in vergelijking met die der drie voorgaande jaren, zoo belangrijk te doen vallen. Met opzigt tot ds kameeUeeU: dat daarbij in de drie jaren 1856 — 1858 ingedeeld zijn geweest 1,319 huisgezinnen, die Toor eene produktie in die jaren van 35,856 Amst. ponden, ongerekend de met heii verrekende fictive landrenten, in geld hebben ontvangen / 3,884. 70 of 18 duiten per pond; terwijl in 1859 de 475 bij die teelt ingedeelde huisgezinnen Toor eene produktie van 5,852 Amst. ponden hebben ontvangen / 1,489, 71 of 30'/, duiten per pond. Daarentegen hadden dezeinhetlaatstgemeldejaar,ad/5. 47V: per huii^ezin, aan landrente nog teb^ talen / 2,563. 25, of 527, duiten per pond kaneel; zoodat zij, in stede van iets over te houden op hunne verdienste bij die teelt, nog 22 duitai per pond kaneel voor de te betalen landrente te kort schoten. Naar aanleiding van die bekrekening schijnt het er voor gehouden te kunnen worden, dat zij door de nieuwe regeling sterk zijn benadeeld, daarzijin stede van 18 duiten per pond kaneel zijn benadeeld, gedijk vroeger, nn met hunne verdienste bij de kaneelteelt de op te brengen landrente niet alleen niet hebben kunnen goedmaken, maar zelfs nog, naar rede van 22 duiten per pond kaneel, er bij hebben moeten inschicten. OpmerkeUjk is het, in verband daarmede, dat de kaueelproduktie, even als die der indigo, in 1859 zoo veel minder is geweest dan in de drie vooi^aande jareo. Mei bei bei hei de met bif de lute ingedeelde landbouwende gezinnen: dat wij heben gezien, dat hun getal in de drie jaren 1856—1858 heeft be-den 51,604, terwijl op den aansbg in de landrenten, voor zoo ver die nie met de verschillende kultures zijn tct-rekend geworden, eene som nog 'Bras overgebleven van 111,702. 43 ^) of gemiddeld / 2. 197, per bij de kultures niet ingedeeld landbouwend gezii in stede waarvan de 17,429 in deze la-tegorie voor 1859  betalen hebben gehad, of / 3. 28 meer dan Yioeger. In hocver voor eene voor derende van het meer of minder voordeelige voor deMadioensche landbouwende bevolking van bet vroegere stel- sel der fictive laudrenten tegen eene mindere betaling der geleverde produkten, en van de oieuwe regeling eener kwijting in geld der landrenten tegen betaling der produkten op den Toet van andere gewesten, onze bier gesreren berekeningen met opzigt tot de verschil- iende daarbij betrokken kategorien van land- bouwende buisgezinneu den juisten stand van zaken aanwijzen, durven wij, boe naaawkeurig die berekeningen ook gemaakt mogen zijn, niet bepaleo; maar de veronderstelling, elders reeds gemaakt, dat de nieuwe regeling ten . gevolge zon bebben eenen bogeren aanslag der landrente, is altbans voor Madioen reeds in 1859 bewahrbeid geworden. Uit bet bierboven medegedeelde tocb blijkt, dat in 1859 de aanslag der landrente beeft bedragen, 262,057, terwijl indedrievoorgaandc jaren de aanslag beeft bedragen, 570,934. 42, dat is gemiddeld's jaars 190,311. 55 of / 72,745. 65 minder dan in 1859. Of the vermeerdering, — en naar gelang de nieuwe maatregel steeds meer en meer geregeld werken zal, is bet, vooral bij bet bestaande &trere, om de belastingen zoo ved mogelijk prodaktief te maken, niet te verwacbten dat Let daarbij zal bHjven, — of nn die vermeerdering wel opgewogen wordt en bij voortduring opgewogen zal worden door de boogere betaling der te leveren produkten, die vraag vilen wij niet ontkennend, maar evenmin in eoen affirmativen zin beantwoorden. Met dit resultaat, betwelk niets meer is dan bet uitvloeisel van het voorafgegaan onderzoek, en wij ecbter niet geacht worden den bier bododden nieuwen maatregel af te kenren. Integendeel, men mag elkeu exceptionelen kunst-matig in bet leven geroepen toestand of elke deception. Ele niet door force majeure gewettigde behandeling van bet eene of andere deel eener volking bescbouwen als onregelmatig, on-staatkundig en aanleidmg gevende tot verwarde berekenmgen en aalierlei geknoei. Niets kan dit beter aanleid van den respectiven toestand der naast elkander liggende residentien Madioen en Kediri, in welke beideu bet stelsel van fictive landrenten bestaan beeft en in 1859 opgebeven is. In de drie voorgaande jaren (1856 — 1858) zijn in Kediri bij de koffijteelt (om ons daarbij te bepalen) ingedeeld geweest 78,753 bnisgezinnen, die geproducederd bebben 99,948. 71 pikols, waarvoor zij in geld genoten bebben 525,066.108, dat is / 5. 307, per pikol; terwijl buitendien op Bun produkt aan fictive landrenten b verrekend voor een bedrag van 478,643. 60, dat is / 6. 9 per buisgezin of / 4. 9473 per pikol koffij. Hiermede kwam de belooning der Kediriscbe koffijplantende bevolking te staan op / 10. 47j per pikol. In Madiene bebben, gelijk wij bierboven za-gen, gedurende betzelfde tijdvak 46,719 bij de koffijteelt ingedeelde buisgezinneu voor eene produktie van 104,471. 62 pikols koffij in geld genoten eene som van 553,721.100 of / 5. 36 per pikol, terwijl op die produktie aan fictive landrenten bovendien nog is verrekend een bedrag van 246,337. 36 of/ 2. 23 per pikol, zoodat daarmede de koffij plantende bevolking van Madiene gezegd kan worden voor bare koffij produktie te zijn beloond met / 7. 59 per pikol, of/ 2. 65 7i minder dan de Kediriscbe. In 1859 ontvangen 25,751 bij de Kediriscbe koffijteelt ingedeelde buisgezinneu voor eeue produktie van 40,611. 80 pikols in geld/393,382, 08 of/ 9. 577s P^ Pikol; maar moeten zij aan landrente in geld kwijten, naar rede van 2. 76 per buisgezin, een som van 67,810.116, betgeen, berekend over de koffijproduktie van 1859, een cijfer geeft van 1. 80 per pikol; wesbalve de Kediriscbe koffijplantende bevolking, T^ aanzuivering der landrente, van bare verdienste bij de koffijteelt in 1859 nog in geld beeft kunnen overbouden 7. 977s P®"^ pikol of / 2. 67 meer dan zij in geld onder betsel der fictive landrenten bad gekregen; terwijl de Madioenscbe koffijplantende bevolking in 1859, na betaling der landrente ad/ 5. 4778 per buisgezin of/ 1. 115 per pikol koffij, zuiver in geld beeft overgehouden 7. 1147, '), of El If, pag. 105 Kediri, soo als later blijken zal. Dat cijfer wordt verkregen door deeling met 47,112, het totaal getal der landbouwende haisgezinnen van Kediri in 1859, der som van 124,065 88, het bedrag, waarvoor de velden der Kediriscbe landbouwende bevolking in dat zelfde jaar ter zake der landrente is aangelagen geworden. Zie het bierboven voorkomende op pag. 392. MA. 2. 87V9 onder het fictief landrentenstelsel had ontvangen. Ofschoou de zaak in sustantie daarop nederkomt, dat de Kedirische en Madioensche koffije plantende bevolkingen onder het fictief landrentenstelsel nagenoeg gelijk bedrag in geld onvangen, ichter voor beiden met eene vrij belangrijke Verhooging, is dit resultaat niet anders verkregen dan door de Kedirische koffije plantende bevolking, die vroeger in de fictive landrenten was aangelagen naar rede van 6. 9 per huLsgezin, in 1859 bij den werkelijken aanslag slechts te belasten met/ 2. 76 per gezin;terwijl daarentegeu de Madioensche koffije  dat jaar in te zieu, om het weinig stelselmatige, inaarinede bij den aanslag der landrente wordt te werk gegaan, eenigzins te kunnen beoordeelon. Bgr. Bezoeki, met eene landbouwende bevolking van 46,449 haisgezinnen, die 50,025Vt boaws voor eigen kultnur met padi hebben beplant, waarvan de produktie bedraagt 1,571,576 pikols, wordt daarvoor in de landrente aangelagen tot een hedrag van 640,118. — j terwyl de aanslag van Kediri, met eene landbouwende bevolking van 47,112 huisgezinnen, die 54,319 bouws voor eigen kultunr met padi hebben beplant, waarvan de produktie is geweest 1,527,240 pikols, slechts heeft bedragen 1,124,065. 8IV1 of nog geen 20 % van den aanslag voor Bezoeki. Wei is waar blijkt het, dat de prijs der padi in Bezoeki gemiddeld het dubbele het bedragen van den Kedirischeu prvjs en dit zou des noods eenen aanslag voor Bezoeki. Eli tot het tweevoudige, maar niet tot het vgfvoudige van den Kedirisohen aanslag kunnen verklaren. — Uier hebben wij twee residentien, die op al de be- antwoording, als in verband staande met het geheele kultuurstelsel, ons te ver zou leideo, om hier hare plaats te kunnen vinden. Yolgens de tabel, omtrent de consomtie van opium op Java, geplaatst in Deel II, pag. 106 van dit Woordenboek, is Madioen, na Kediri, Djokdjokarta, Batavia en Soerakarta, de lesi- dentie, waar dit kwaad zich het ergste rer- toont. Men moet daarbij eveuwel niet uit bet oog verliezen, dat de bij die tabel gemaakte rangschikking berust op de bekende vastc hoe- veelheid, welke voor elke residentie bepaald is, en dat dus de veel aanzienl Google Iker hoeveelheid, die, zoo het het, als toegift aan den pacbter bovendien wordt verstrekt en waarvan de verdeeling niet wordt bekend gemacht, daatin eene groote verandering zou kunnen te weeg brea-gen. Onlang is door de regering besloten, oib zich bij de opiumpacht weder enkel tot eeoe vaste hoeveelheid zonder extraverstrekkingeo te bepalen, en eerst dan zal eene beboorlijke rangschikking mogelijk zijn. In het bestür der residentie wordt de Resident geadsisteterd door eenen Secretaris, die tevens Ambtenar van den burgerlijken stuid, fungerend Notaris en Vendumeester en, oder bet tozigt van den Resident, met het beheer van's lands kas belast is; door de Assistant-Besidenten van Ngawi en Ponorogo, beidec teveas Yendumeester en fungerend Notaris in huune afdeelingen; door een vijftal Cootroläin der landelijke inkomsten en kultures; alsmede door de Kenten als hoofden der inlandsck bevolking in de zes hierboven genoemde regeot-doelde punten byna dezelfde cijfers aanwjsen entci, wat den aanslag betreft, zoo hemelsbreed uiteeoloo-pen. Een tweede voorbeeld: Bantam, met eene produktie van 1,802,600 pikols padi of van 22.53 pikols per bouw, wordt aangelagen. Voor voor, 566,9 1 9. —, Terwyl Rembang, met eene produktie van 768,1 71 pikols of van 6.82 pikols per bouw, wordt sage- slagen voor f 564,028. 44 of nog geen f 13,000 minder. Indien wy, als grondslag tot berekefiisg der belasting, het gemiddelde nemen tnsseben de voor die beide residentien opgegeven hoogsis ea laagste präzen der padi, dat voor Bantam bediatft, f 2. 80 en voor Rembang 2. 91 per pikol, eo daarmede vermenigvuldigen bet <g van de totik produktie der beide residentien, waartoe het Gos- vernement als minimum van heffing geregtigd is, tt dat bedraagt voor Bantam 360,520 en voor Rembang 153,684 pikols padi, dan komen wij voor BsaUs tot eenen aanslag van f 829,126 en voor Rembasg van f 447,076. In stede van den bgkans gelgfcu aanslag, bg den aangehaalden staat opgegerea. MA. Schappen; terwijl de Chinezen in deze residentie gesteld zijn, ter hoofdplaats onder eenen Kapi-tein en eenen Luitenant, en in de afdeelingen Ngawi en Fonorogo mede onder eenen Laitenant. Voor de yerschillende kultures heeft men, Toortj in Madioen 1 Opzieners bij de kaneel- hltanr, 3 Adsistenten en 4 Opzieners bij de indigoteelt en 2 Adsistenten bij het beheer der bosscheu. In de maand Febraarij 1861 heeft men, ten gerolge van aanhoudende zware regens, veel te lijden gehad van overstroomingen, doordien in de afdeeling Fonorogo de rivieren Soengkoer en Wilangan, en in de afdeeling Ngawi de Solo-riTier buiten hare oevers waren getreden. Hoezeer de daardoor aan het te velde staande gewas, alsmede aan braggen en wegen veroor- oakte schade groot mogt heeten, heeft men gelukkigerwijs erenwel het verlies van men- schenlevens daarbij niet te betreuren gehad. Madioen, r^entschap op Java, in het mid- den der residentie Madioen. Het be vat de dis- trikten Madióen, Kanigoro, Mahospati en Tjaroeban, te zamen met ongeveer 54,000 zielen. Madióen, hoofdplaats van de gelijknamige lesidentie op Java, gelegen aan de fraaije rivier Tan Madióen, in de vlakte tusschen den Lawoe en den Willis, volgens Jitnghuhk op ecne hoogte nn 233 Bljnlandsche voeten boven de opper Tlakte der zee, op 23 palen van Ngawi en 21 Tan Fonorogo, op 7° 35' Z. Br. en 111'' 26' 7" O. L. Dexe stad is over het algemeen goed aangelegd, met breede straten en nette huizen. Het residentiehu'is ligt in de Europesche wijk en mnnt door fraaiheid nit; iu die wijk staat oke eene kazeme, eene in 1831 gebonwde en in 1845 verbeterde gevangenis en het in 1831 gebonwde fortje. Warm war vroeger eene bezetting lag, maar dat nn onder civiel beheer is gesteld. Be woning van den Regent en de passagier. Madioen is het vereenigingspunt van drie groote wen, als: naar Kediri, naar Fonorogo en een oostwaarts naar Mahospati. Madame strekt tot verblijkeu van den Residenten en de Regenten van Madame en Magettan. Yerder wonen er de Secretarier der residentie, een hoofd-Djaksa, een hoofd-Faughoeloe, een Kapitein en een Luitenant der Chinezen. Voorts heeft men er eenen landraad voor de affeeling Madame, onder welke Magettan, ten aanzien van het regtagebied, ressorteert, het residentie-bareau met de algemeene kas, een landmetenkantoor, een belangrijk vendu-departement, een agentaohap der Samarangache Weesen. Wijders is er eene Gouvemements school en heft men er een civiel Geneesheer. Voor de hontbosschen is er hen Opziener gevestigd. Madame (Bivier van) of Bengawan Madame, rivier op Java, residentie Madame, die haren oorspr. ong neemt in de gezegde resi- dentie en wel in het regentschap Fonorogo, en vervolgens van het Zuiden naar het Noorden door het regentschap Madioen stroomt, om zich, na eenen loop van ongeveer 50 Engelsche mijlen, bij Ngawi met de Solo-rivier te ver- eenigen. Zij neemt al de wateren op, die in de geheele residentie afstroomen van de ooste- lijke helling des bergs Lawoe en van de wes- telijke van het Ngebel- en Willis-gebergte. Zij heft eene diepe, sterk kronkelende bedding, steile oevers en woesten stroom. Nabij hare vereeniging met de Solo-rivier is zij ongeveer 200 voeten breed; aldaar liggen bergen van klipsteenen, die der scheepvaart zeer hinderlijk zijn. Aan hare boorden heeft men de indigo- fabriken Sari, Dolopo en Fagoetan. Madipi, dorp op het znidelijk schiereiland van Gilolo, onder het gezag van den Sultan van Ternate. Madipi, spruit der Aroet-rivier, in Borneo's Zuid- en Ooaterafdeeling, rijkje Kota Waringin. Madrido, rivier en dorp op Java, residentie Fasoeroewan, afdeeling Malang. De rivier is de oostelijke tak van de Gembong en oontspringt aan den zuid-westelijken voet van heuvel Djitro. Zij stroomt noord-westwaarts op, tot op 200 roeden oostwaarts van den grooten weg, nabij den 240 paal in Malang, en vereenigt zich met de Bendo, die aan de zuid-oostelijke helling van den Ardjoeno ontspringt. Na hare vereeniging nemen deze beken den naam van Fara aan. Het dorp Madirdo is gelegen in het distrikt Karanglo. Madja, distrikt met gelijknamig hoofddorp op Java, residentie Cheribon, afdeeling Madja Lengka. Het bevat ongeveer 19,000 inwoners. Het klimaat is er frisch en aangenaam. De grond is met rijstveldeu bedekt, op welken als tweede gewas Turksche tarwe en ob^s geplant worden. Het hoofddorp Madja ligt 81 Vs palen van Cheribon en 6572 ^<^ Indramajoe. Er is een Controleur gevestigd. Madja, dorp op Java, residentie Cheribon, Afeeling Madja Lengka, distrikt Badja Galoe. Madja, dorp op Java, residentie Bantam, afdeeling Serang, partikuher land Tjikandi Oedik, M. Madja, dorp op Java, residentie Bantam, afdeeling Serang, in het Zniden van het distrikt Kolelet, aan de Tjidoerian. Madja, dorp in Borneo's Znid- en Ooster-afdeeling, landschap Tanah Laut. Madja, dorp in Borneo's Westerafdeeling, kndsohap Meliouw, aan de rivier Amboan. Madja, dorp op Sumatra, in de Lampongsche distrikt, Telokh Betong, langs het strand. Het is bewoond door vreemdelingen, meest Javanen, die in 1855 een getal van 323 uitmaakten, verdeeld in 76 huizen. Madjajan, dorp op Java, residentie Aemang, afdeeling Bodjo Ngoro, distrikt Nogoempab, aan de Madjakung, dorp op Java, residentie Kadoe, regentie Chapag, Magelang, in het Zuiden van het distrikt Minoreh. Madjalaja, distrikt op Java, residentie Preanger Regentschappen, affeeling Bandong, verdeeld in de onderdistrikten of troepen: Bantjakoesoemba, Pabjjan, Tjisindang, Tjisindang, Nagrag. De bevolking bedraagt ongeveer 10,000 Javanen. Het hoofddorp, ook Madjalaja gehebten, is gelegen aan de Tjitaroem, 26 palen van Bandong, 43 van Soemadang en 66 van Tjandjor. 