Dr. Herman Bavinck
Hepp, V. (Valentine), 1879-1950
een rantsoen voor velen; en in deze dienende liefde moesten zijne discipelen Hem volgen.”+) Alleen deze verklaring van de Bergrede acht hij bevredigend. ,,Op deze wijze behoeft aan de woorden van Jezus noch naar de eene noch naar de andere zijde geweld te worden aangedaan. Want het gaat eenerzijds niet aan, om deze woorden zoo te vergeestelijken, dat zij het tegendeel bedoelen van wat er eigenlijk staat ; het is niet waar, dat Jezus in de Bergrede alleen op ~ de gezindheid let en het andere van mindere beteekenis acht. Hij spreekt zelfs met geen woord van de gezindheid des harten, al ligt die in Zijne geboden opgesloten; maar Hij handelt van het begin tot het einde over concrete daden en houdt die aan Zijne discipelen ten voorbeeld voor oogen. Maar aan den anderen kant mag men toch de woorden niet pressen, want Jezus stelt die concrete daden, die Hij door Zijne jongeren nagevolgd wil zien, toch voor in den vorm van beelden, welke niemand letterlijk opvatten en toepassen kan.... Maar ofschoon niet letterlijk, al deze voorbeelden zijn toch wel concreet en practisch te verstaan. Jezus verbiedt in de Berg- rede aan Zijne discipelen wel terdege, om met den wederpartij voor het gerecht te gaan,.... om te zweren.... In dit alles meent Jezus, wat Hij zegt; Hij drukt zich niet anders uit, dan Hij bedoelt. Hij eischt, dat Zijne discipelen niet alleen zoo gezind zullen zijn, als Hij zegt, maar dat zij zich zoo ook zullen gedragen en zoo zullen doen.”’?) Dat alles bleef ook gelden voor de eerste gemeente. De christenen ,,konden aan het openbare leven, dat van afgoderij doortrokken en met allerlei ongerechtigheid besmet was, geen deel nemen en trokken zich in eenzaamheid, in hun eigen kleinen kring terug.... Wat konden de apostelen aan de geloovigen in zulke omstandigheden levende, anders aanbevelen dan de beoefening dier deugden, welke Christus betracht en aan Zijne discipelen ter navolging had gesteld. Evenmin als Jezus, konden zij aan de leden der gemeente eene cultuurtaak opdragen en hen aansporen tot onderwerping der aarde en verovering der wereld.’’*) Vandaar dat de geloovigen steeds worden ,,vermaand tot het volbrengen hunner plichten en zoo goed als nimmer worden aangespoord, om op te By) CA wesabl crs 2) Aww., bl. 13, 14. 3) A.w., bl. 15. OP BREEDER TERREIN. 333 komen voor hunne rechten” en dat bij de gezagsverhoudingen steeds de sterkste nadruk gelegd wordt op de onderdanigheid : de onder- danigheid der kinderen tegenover de ouders, van de vrouw tegenover den man, van de onderdanen tegenover de overheid.”) Heel de moraal van het Nieuwe Testament werd geschreven van het standpunt van de onderdrukte en vervolgde gemeente van Christus.2) Toenechter de gemeente een macht werd in de wereld, moest zij tegenover deze een andere houding aannemen. Daarvoor vindt men ook reeds de lijnen in het Nieuwe Testament.?) Jezus’ aardsche leven blijft ,,voor de geloovigen wel een voorbeeld, maar de apostelen denken er niet aan, om tot de Bergrede in letterlijken zin terug te keeren; zij dalen nergens af tot de bijzonderheden, welke daarin worden aan- gegeven ; zij beschouwen Jezus’ voorbeeld volstrekt niet als een model,dat wij slaafsch te copieeren hebben. Maar zij leggen nadruk op die deugden, welke Jezus in gehoorzaamheid aan des Vaders wil in zijn leven tentoongespreid heeft”.4) En vraagt men nu, welke beteekenis de Bergrede voor onzen tijd heeft, dan antwoordt Bavinck: ,,Die deugden nu, welke de discipelen van Jezus in den omgang met anderen te beoefenen hebben zijn in de Bergrede naar beginsel en wezen dezelfde, als die de apostelen in de navolging van Christus opnemen.” Maar de omstandigheden kunnen en moeten in haar toepassing wijziging aanbrengen.5) De conclusie kan geen andere zijn, dan dat de Bergrede voor de geloovigen van thans wel in wezen en beginsel nog geldt, maar concreet niet meer. En dat is niet alleen bij de Bergrede het geval, maar, naar deze brochure duidelijk laat uitkomen, ook bij andere deelen der Schrift. Er moet op dat standpunt wel onderscheiden worden tusschen die uitspraken, welke ook in haar concrete voorstelling en die, welke slechts in wezen en beginsel voor den tegenwoordigen tijd van kracht zijn. Zulk een schifting nu brengt allerlei zwarigheid met zich. Het gevaar is groot, dat hierbij willekeur insluipt. Dat voelde Bavinck wel. Daarom hield hij niet op erover te peinzen. Of hij voor zichzelf hierover 1) A.w., bl. 17. 2) A.w., bl. 18. 2) A,w., bl. 19. 4) A.w., bl. 20. 5) A.w., bl. 31. 334 DR. BAVINCKS LEVENSLOOP. tot klaarheid kwam, valt sterk te betwijfelen. En nu beweer ik niet, dat hierin voor hem het Schriftprobleem opging. Maar wel geloof ik, dat dit, althans in zijn laatste levensjaren, voor hem de kern van dat probleem was. Zoowel het Schrift- als het toekomstprobleem werd voor zijn bewustzijn gedragen door het kultuurprobleem. Wierp hij het denk- peeld van religieuse synthese verre van zich en omschreef hij zijn gevoelen aldus: ,,Al verder neemt het getal schier dagelijks toe van hen, die zich met het Christendom trachten te verstaan.... Daarbij wachte men zich voor de teleurstellende verwachting, dat er ooit eene synthese zal komen, die allen bevredigt. De eenheid van kerk en Christendom is onherroepelijk voorbij ; de differentiatie neemt op allerlei gebied, ook in den godsdienst toe. Zooals Roomschen en Protestanten, Lutherschen en Gereformeerden er zich aan hebben moeten gewennen, om samen naast elkander voort te bestaan, zoo schijnt God ons thans in deze richting nog meer te willen leeren,’’*) z00 koesterde hij wel de hoop op een andere synthese, n.l. die tusschen Christendom en kultuur. ,,Wijl de-zaken zoo staan, is de hoop niet ongegrond, dat er van Christendom en cultuur, hoezeer ze thans veelszins vijandig tegenover elkander staan, eene synthese mogelijk is. Als God in Christus waarachtig tot ons is gekomen en Hij ook in deze eeuw de Onderhouder en Regeerder aller dingen is, is ze niet alleen mogelijk, maar ook noodwendig en zal ze te harer tijd zeker aan het licht treden. Enkele verschijnselen schijnen ook reeds in die richting te wijzen.’’?) Om deze synthese nu een Schriftuurlijke basis te geven, achtte hij de bovenbesproken schifting tusschen verschillende schriftuitspraken noodzakelijk. Daarbij ondervond hij echter in eigen kring niet de medewerking, die hij wenschte. Het hinderde hem b.v. — om nu van het vrouwenvraag- stuk niet te reppen —, dat hij zijn geestverwanten voor de idee van een Volkenbond, volgens hem een kultuurbelang bij uit- nemendheid, niet warm kon maken. Hij meende bij hen een tegen- strijdigheid te ontdekken tusschen de houding, welke zij tegenover de wereld aannamen en de wereldsche praktijken, welke in de kerk Drukkerij, 1912, bl. 61. ead... bis 60: ZIJN LEVENSEINDE. 335 werden aangetroffen en waartegen niet voldoende werd opgetrokken. Toen iemand in het openbaar beweerd had, dat het mammonisme in de Gereformeerde kerken niet zoo sterk ontwikkeld was, liet hij zich daarover tegen mij in dezer voege uit: ,,dat is nu lang niet de minste onder onze predikanten en toch is zelfs hij voor zulke gevaren blind.” En hij besloot zijn brochure over »De Navolging van Christus en het moderne leven” met de ontboezeming : ,,Veel gemakkelijker is het, het kapitaal te vervloeken, op den oorlog te schelden ; alle cultuur in den ban te doen, dan om op al deze terreinen als een kind Gods te wandelen en Christus na te volgen..... De strengste orthodoxie maakt de zonden van smokkelarij en woeker- winst, van oneerlijkheid en bedrog in den handel, van sociale en politieke ongerechtigheden niet goed. Wie den naam van Christus noemt, moet afstand doen van alle ongerechtigheid. Zalig zijn de reinen van hart, want zij zullen God zien.”’1) Dit deed hem in menig opzicht kritisch staan tegenover het Gereformeerde leven, inzonderheid dat der oorlogsjaren. Thans echter is voor den biograaf het oogenblik gekomen om het gordijn dicht te schuiven. Het is beter, dat de verdere gegevens, welke hij heeft verzameld, althans voorloopig door hem niet worden -gepubliceerd. De feiten en indrukken zijn daarvoor nog veel te versch. En heeft hij niet alles te mijden, wat de objektiviteit, door hem voor alles nagestreefd, zou kunnen schaden ? Dit alleen kan worden verzekerd, dat Bavinck tot eenige Positieve uitwerking van de synthese tusschen Christendom en kultuur niet is gekomen. Misschien zullen sommigen, zoo merkte zijn broeder Ds. C. B. Bavinck op, zich in de toekomst voor hun meeningen in deze op hem beroepen. Maar dit staat wel vast, dat hij van zijn diepste gedachten daaromtrent niemand deelgenoot heeft gemaakt. 16. Zijn levenseinde. Bavinck had zijn bekende voorzichtigheid ten opzichte van zijn gezondheid de laatste jaren wat te veel afgelegd. Dit was te bedenkelijker, waar hij de zestig had overschreden. Wel nam hij er ieder jaar nog een vacantie van af. In 1909 maakte hij met de zijnen 2) A.w., bl. 32. 336 DR. BAVINCKS LEVENSLOOP. weer eens een Rijnreis. In 1910 was Venetié het doel. In 1911 bleef hij in het land en verbleef te Rijsenburg. De beide volgende jaren stak hij de Noordzee over en was Londen het middelpunt van uit- stapjes. In 1914 trok Rome hem en liep de route naar huis over San Remo, Monte-Carlo, Nizza en Parijs. De oorlogsjaren maakten aan zijn buitenlandsche reizen een einde. In 1915 kan men hem vinden te Delden en Lutten bij Oldenzaal, in 1916 in den GelderschenAchterhoek. De volgende jaren bleef hij nog dichter bij huis. De vacantie-weken werden vacantie-maanden, welke hij alle te Bussum doorbracht. Maar dat alles kon niet verhoeden, dat hij voor zijn talrijke lezingen en andere bemociingen zijn reservekracht moest aanspreken. Toen dan ook in Augustus 1920 de Synode te Leeuwarden daagde, zag hij er tegen op er heen te gaan. Maar er waren belangrijke kwesties aan de orde en vrienden drongen er op aan zijn woord te laten hooren. Wat het hem gekost heeft aan de werkzaamheden deel te nemen, wordt eerst van achteren begrepen. Hij fungeerde nog als rapporteur over de voorstellen in zake de belijdenis. Negen partikuliere Synodes hadden den wensch ter Synode gebracht om met het oog op de veler- lei dwalingen in dezen tijd de belijdenisschriften, althans op sommige punten uit te breiden. Had Bavinck vroeger veel gevoeld voor een generale herziening der belijdenis, oordeelde hij later, dat men de belijdenis onveranderd moest laten, maar zekere vrijheid -van interpretatie moest toestaan, in zijn rapport komt hij op voor de onverzwakte handhaving der belijdenis en wil alleen op sommige punten nadere formuleering en uitwerking: ,,Uwe Commissie is daarentegen wel met de Particuliere Synodes van oordeel, dat eene formuleering en uitwerking van sommige punten in de Belijdenis van dezen tijd noodzakelijk is. Het feit, ook in de voorstellen op: het agendum vermeld, is toch niet voor tegenspraak vatbaar, dat in de ruim drie eeuwen, die sedert het opstellen van onze belijdenis- schriften verloopen zijn, eenerzijds de dwalingen toegenomen en verder dan ooit verbreid zijn, en anderzijds het inzicht in sommige stukken der Belijdenis veranderd en verhelderd is. Waarheid en eerlijkheid gebiedt, dat de Kerken hiervan aan zichzelve en aan degenen, die buiten haar zijn, met klare bewustheid rekenschap geven. Met name geldt dit van drie artikelen, die ook in de voor- stellen der Particuliere Synodes op den voorgrond treden, nl. de MINISTER Dr. J. Tu. Pror. Dr. R. H. WOLTJER SPREKENDE BIJ HET GRAF, ZIJN LEVENSEINDE. 337 goddelijke ingeving en autoriteit der H. Schrift, art. 2—8 van de Ned. Geloofsbel., de leer over de ware en de valsche kerk, in verband met de thans door velen aangenomen pluriformiteit der kerk, art. 29, en die over het ambt der overheid in art. 36 in verband met de nieuwere beschouwingen over de verhouding van Kerk en Staat.’’) Wat de overige punten betrof, door de partikuliere Synodes genoemd, rapporteerde Bavinck, dat naar het oordeel der Commissie ,,eene opwekking aan de plaatselijke Kerken tot getrouwe plichtsbetrachting, inzonderheid ook met het oog op de gevaren, die de Kerken van allen kant in belijdenis en leven bedreigen, wel op hare plaats zou zijn en hare goede uitwerking niet missen zou.’’?) Naar aanleiding hiervan ontspon zich een discussie, waarover nog lang is nagepleit. De Kamper hoogleeraar H onig wilde in die opwekking aan de kerkeraden, het zoogenaamde ,,Getuigenis”’, onder de zonden, waartegen gewaarschuwd zou worden, met name vermeld zien: schouwburgbezoek, dansen en kaartspel. Bavinck verzette zich daartegen. Het ging volgens hem niet aan een lijst van zonden aan te leggen. Daarenboven waren er zonden in de Gereformeerde kringen binnengeslopen, welke hij nog schrikkelijker achtte dan de door prof. Honig aangestipte. Aan dit dispuut zijn verschillende uitleggingen gegeven. Hier meende men, dat Bavinck het hedendaagsche tooneel zijdelings in bescherming had genomen, daar, dat hij, wijl krankheid hem blijkbaar reeds had aangegrepen, zich minder helder had uitgedrukt, ginds dat hij zeker farizeisme in de kerken had willen bestrijden alsof toongel- bezoek grooter zonde ware dan b.v. woekerpraktijken.*) In ieder geval echter is het boven allen twijfel verheven, dat hij voor het hedendaagsche tooneel of de moderne dans nooit eenig pleidooi heeft gevoerd. Ook de behandeling van het geding-Netelenbos heeft hij, althans in het sectie-onderzoek, voor een deel meegemaakt. Het mag als bekend ondersteld, dat Bavinck in deze kwestie tot de lank- moedigsten onder de lankmoedigen behoorde. Indien er kans had bestaan om Ds, Netelenbos voor de Gereformeerde kerken 1) Acta der Generale Synode, bl. 153 v. 2) Id., bl. 154, 3) Vel. ,,De Reformatie”’, weekblad, tweede jaargang, no. 14, 18 en 22. 22 338 DR. BAVINCKS LEVENSLOOP. te behouden, zou hij zeker in die richting hebben gewerkt. Maar, hoewel hij in de kerkelijke procedure, welke aan de Synodale be- handeling voorafging, menige fout ontdekte en wenschte, dat dit openlijk zou worden gekonstateerd, hoewel hij ookinNetelenbos’ brochure over ,,De grond des geloofs’, geen genoegzamen grond vond om dezen te veroordeelen, zag hij wel in, dat andere afwijkingen te ernstig waren, dan dat aan redding van diens positie kon worden gedacht. Aan mede-afgevaardigden heeft hij dit uitdrukkelijk verzekerd. Dan — in het verdere verloop van deze droeve zaak zou hij zich niet meer mengen. Op Vrijdag 27 Augustus keerde hij naar Bussum terug. Hij voelde zich onwel. Daarom begaf hij zich niet naar het huis, dat hij daar gehuurd had, maar naar zijn dochter. ’s Zaterdags ging hij naar Amsterdam. Het viel hem zwaar den korten afstand van het Centraal-Station naar zijn woning af te leggen. Onderweg bleef hij telkens stilstaan. Hij kon niet meer. In zijn ,,Dagboek”’ schreef hij: ,,Erg moe.” Den volgenden dag kreeg hij een hart- aandoening en had het erg benauwd. ,,De doctoren’, zoo zegt hij in zijn ,,.Dagboek’’, ,,schrijven allen, als zij mij in den loop der week bezoeken, rust voor.”’ Toch kon de praeses der Synode in zijn slotrede mededeelen: ,,Dat wij Prof. Bavinck slechts enkele dagen in ons midden mochten zien, was ons een oorzaak van droefenis. Gelukkig bereikte ons de goede tijding, dat wij hope mogen hebben op zijn behoud en herstel’”’.4) Moeilijke weken volgden. Evenwel schenen zijn krachten eenigszins terug te keeren. Welk een blijdschap ligt er in de aanteekening in zijn ,,Dagboek”: ,,2 Oct. ’20, Zaterdag. ’s Middags voor ’t eerst naar beneden en gegeten.’’ Den 20sten Oct. werd een specialist geraadpleegd. De toestand scheen zich ten gunste te zullen wenden. De patient kon weer dagbladen ter hand nemen en was in zijn gedachten weer bij zijn arbeid. Inmiddels stierf Kuy per. Aan hem zijn de laatste regels in het ,,Dagboek” gewijd. Zij luiden: ,,8 Nov. 1920. Maandag. ’s Namiddags half zeven Dr. A. Kuyper gestorven. 12 Nov. Vrijdag. Begrafenis van Dr. A. K.” Is er niet hoogere beschikking in merkbaar, dat dit »,Dagboek”, z66 moest eindigen? Wiens ziel wordt hierbij niet *) Acta, bl. 89. ZIJN LEVENSEINDE. 339 doorhuiverd van de majesteit Gods? Bavincks betering bleck slechts een vieugje. Lange lijdensmaanden braken aan. De zieke klampte zich aan het leven vast met alle overgebleven kracht. Hij kon het zich maar niet voorstellen, dat hij weldra den loop zou hebben geéindigd. Ten laatste werd het echter ook hem duidelijk. Zeer velen bezochten hem. Hij was er steeds dankbaar voor. Ook deed hem de stroom van sympathiebetuigingen, welke hij den i3den Maart, den dag, waarop hij vé6r 40 jaar het ambt van predikant te Franeker aanvaardde, innig genoegen. Hij werd niet moede te getuigen, dat het zijn verlangen was om ontbonden te worden en met Christus te zijn. Ook sprak hij het uit, dat in het stervensuur het geloof in Christus alleen steun bood. Eens zei hij, dat hij wel een wensch had, maar die kon niet vervuld worden: hij wenschte n.m. als hij de hemelsche heerlijkheid ingegaan was, nog even naar de aarde te mogen terugkeeren, om tot al Gods volk en zelfs tot de wereld van die heerlijkheid te getuigen.’’1) De ziekte verergerde. Bij het hartlijden voegde zich uraemie. Had ik hem eerst niet durven bezoeken, omdat ik mij niet verantwoord achtte bij het vele bezoek, dat hij reeds ontving hem nog meer te vermoeien, toen alle hoop op genezing was vervlogen, wilde ook ik hem nog even zien. Hij was op dat oogenblik bij bewustzijn. Laat mij niet beschrijven de ont- roering, welke zich van mij meester maakte, toen ik de ziekenkamer binnentrad. Liever deel ik mede een opmerkelijk woord, dat hij met hijgende stem sprak: ,,Het.... leven.... is.... vreemind =, .2) Metesseesterven.... nog.... vieemder.” Nog was de denker in hem niet gestorven. Hij, die met zooveel problemen had geworsteld, worstelde nu met het stervensprobleem. De uitkomst stond voor hem vast. Hij wist, dat hij naar Jezus ging. Maar het »hoe’”’ hield hem bezig. Hoe zou het sterven, hoe het ontwaken zijn ? Vrijdag 29 Juli, des morgens half vijf, ging hij heel zachtkens uit zijn aardsche woning naar het Vaderhuis. Dinsdag 2 Augustus had op de Nieuwe Oosterbegraafplaats te Amsterdam de begrafenis plaats. Wie de teraardebestelling van Kuyper had bijgewoond, trok onwillekeurig een vergelijking. Bij Bavincks graf behoefden geen uitgebreide orde-maatregelen te worden getroffen. Geen stamp- 1) J. H. Landwehr, a.w., bl. 78. 340 DR. BAVINCKS LEVENSLOOP. volle treinen hadden uit alle oorden des lands vereerders aangevoerd. Geen spreektribune was opgeslagen. De schare liep niet in de duizen- den, maar in de honderden. Bavinck was ondanks al zijn prak- tische bemoeiingen voor het volk de geleerde gebleven. Populariteit had hij zich nooit verworven. Daarbij viel zijn sterven juist in vacantietijd. Velen waren naar het buitenland getrokken. Ook de pastor loci, Dr. B. Wielienga, die anders de begrafenis zou hebben geleid, vertoefde daar. Zijn plaats werd ingenomen door Ds. J. C. Brussaard van Bloemendaal. Niet minder vormde de weersgesteldheid een ongunstige faktor. Gloeihitte verbreidde zich over heel het land. Fel brandde de zon op het kerkhof. Daarbij steeg uit het graf, dat voor die gelegenheid geopend was, een benauwende lijklucht. Doch de aanwezigen betoonden een uithoudingsvermogen, dat men in gewone omstandigheden zeker niet aan den dag zou hebben gelegd. Studenten en oud-studenten droegen de baar. Achtereenvolgens werd het woord gevoerd door den Minister van Onderwijs, Dr. J. Th. de Visser, namens de Regeering, prof. Dr. R. H. Woltjer als Rector der Vrije Universiteit, prof. Dr. T. Hoekstra als Rector der Theologische School te Kampen, den heer P. N. Kruyswijk als Rector van het Studentencorps der Vrije Universiteit, Ds. J. D. van der Munnik als Deputaat tot oefening van het Verband tusschen de Gereformeerde Kerken en de Theologische Faculteit aan de Vrije Universiteit, den heer J. H. de Waal Malefijt als lid der Eerste Kamer, Dr. J. C. de Moor namens verschillende onderwijs-corporaties.1) Mr. G. Ruys, schoonzoon van den over- ledene, dankte voor de belangstelling. Nog sprak Ds. J. C. Brus Saard eenige woorden van troost en verzocht te zingen Psalm 84 vers 6: ,,Want God de Heer zoo goed, zoo mild, Is t’ allen tijd een zon en schild, Hij zal genade en eere geven.” Toen werd de kist in de groeve nedergelaten. Spontaan stemde men nog aan: *» De toespraken zullen in het volgende deel worden opgenomen. ZIJN LEVENSEINDE, 341 »Zijn naam moet eeuwig’ eer ontvangen ! Men loov’ Hem vroeg en spa! De wereld hoor’ en volg’ mijn zangen Met Amen, Amen, na.” Jubelend namen wij van Bavinck afscheid ! Kort daarop werd zijn stoffelijk overschot bijgezet in den graf- kelder van de familie Schippers te Vlaardingen. Maar »oijn siel in ’t Eewich leven Verwacht den Jongsten dach.” Wat hij eens van Calvijn schreef, geldt ook van hem: Het nageslacht ,,kan haar voorganger en leidsman niet beter eeren dan door te belijden met hart en mond, met woord en daad: uit en door en tot God zijn alle dingen, Hem zij de heerlijkheid in der eeuwigheid.’’) *) Johannes Calvijn, Kampen, Kok, 1909, bl. 34. NASCHRIFT. In dit boek wordt minder en meer geboden dan eerst werd beloofd. Minder, omdat van de vele hoofdstukken slechts het eerste werd uitgewerkt. Meer, wijl dit ééne hoofdstuk zulk een uitbreiding verkreeg als de. auteur, toen hij begon te schrijven, zich niet kon voorstellen. Hij kon niet vermoeden, dat de gegevens in zulk een overstelpende veel- heid hem zouden worden toegevoerd. En nu stond hij voor de keuze om of verreweg de meeste van die gegevens ongebruikt te ae of ze in zijn boek op te nemen. Hij koos het laatste. Z66 alleen toch kon het leven van Bavinck eenigszins tot zijn recht komen. Indien hij anders gehandeld had, zou hij half werk hebben geleverd. En dit zou niet alleen hem, maar ook de lezers onbevredigd hebben gelaten. Daarom is in overleg met den Uitgever besloten om, zoo de Heere wil, op dit boek nog een ander te laten volgen, dat dan de overige hoofdstukken zal bevatten. Niettemin is dit eerste deel op zichzelf compleet. Het geeft de eigenlijke biografie. Uit de pers werden reeds stermmen vernomen om niet ter wille van de oorspronkelijke toezegging den evenredigen bouw van dit werk te schaden. Moge hierin het gevoelen van alle lezers zijn vertolkt ! Het zou voor den auteur een aanmoediging zijn. —- th =SOMPNAA AWD = — oe © bd INHOUD. . Zijn aandeel in de Vereeniging der kerken............ een bowelijk... 9 ecceeeame » ohn. o. ee ot ee . Zijn ijveren voor peilverheffing der Theologische School.. euleeredenigar van Kuyper. 0... . ...cisno. mo - Mislukte pogingen in zake Eenheid van Opleiding ...... subvemeerste. jaren te-Amsterdam........4. Bese. 255. 0: 14. 15. 16. Zijaetweede'reis naar Amerika.......5.¢)00ee.....m-.- ym cCOCiatemmemn?. Ae... oe e's Sameer kh Ly VOMIT S , SMT Un eeas ae Lil SEGUE eR 9 5 A” cra 2 aa rr Se UG ee oe. rr rrr he, *: Tegenover bladz. 1. Prof. Dr. H. Bavinck in zijn studeerkamer............ 1 2. Dr. Bavinck als student. (Met brieffragment). Be en 16 3a. Prof. Dr. C. Snouck Hurgronje 3b. Dr. W. Nieuwhuis mmeNro eC. lncasse’ @ ws I ae a 3d. Ds. J. D. van der Munnik | 4a. Dr. Bavinck hoogleeraar te Kampen 4b. Dr. Bavinck hoogleeraar der Vrije Universiteit.......... 96 5. Laatste portret van Prof. Bavinck (met handteekening).. 161 6. MevraiBavinck-Schipperss; ... 22.5 2 eee 176 7a. Vertrek van het sterfhuis, Singel 62 76. Door studenten der V.U. ten grave gedragen............ 321 8a. Minister Dr. J. Th. de Visser bij het graf sprekende 8b. LIJST DER ILLUSTRATIES. Pr , Prof’ Drs RH. Woltjer sprekende bij het graf. .,.... 336 THEOLOGY LIBRARY CLAREMONT, CALIF. | BX Hepp, Valentin, 1879-1950. : 9479 Dr. Herman Bavinck. Amsterdam, W. ten Have, 1921. vii, 34lp. port. 25cm. 1. Bavinck, Herman, 1854-1921, ao 8 “~~ Sees e See steraceee asus ge SEED eerie eee gasinenssaenr sears etencta ceeetetocoe ee eecseeeititen Heats nses een earbee reenter See ee aa are ante en Sarre sede wien See eat cere ators eer ae emcee eet eatesee ts! Serebte ary tatea eastern eycieabiay ules ee ite at ites tenpbreeaicest Sagat ee rea pepesrerhs neareerestias a orate er : : ee i ate ETE ah Runes st ets ts MMOH Sete nets tetris = tf st i saa as Stes = = Pah pote Sete = : = Henares i Sos eeeee he Serna pabisare spreapiasespaseiesgyebeeettrorsepeaia aN NRA NS Haun inst Sh ieee eaCGe iiss ts grate rieseretait See Eee SE =o prea! ‘s paaees aie Sepereielaseetstspreristetent scape sgrsuyes ceecee tier teu ieeunene een erry eenietieg eee ist sy H ‘< rT Sater satires eeetsee : seen gree eee Ssieartaeeteatiehttretepiretense acento Steere prion tarts pasts Peeccnisyiartrere tee! era tierrst iiescrerGayeet marion say ss piisteisuareenatereenret Sbericiroetsieeten nies reap kere Setars: eerste ert event ae siiietats at einevatras te ae} ircnatet Catreseeetiercpr eneres pelea thewtsieteate bre piem ste at teat peibee Poet eye poaeteeer otieetntate tert SSE ee nensen ait fea ceoceeesianuee eae Sate Pee inenieenny eat een ces sf guar ete lee easter reise eet aeete roe seat tstettsa tales ipertitris Hest sirenitete eri Gehgieeiectany testes ee isteat i seapeeieetiterrd itpeecerexeres! tberereavicers ee : eiedeeepe testers Siresteg ees eentettrstSieStiE. 