Herinneringen uit de loopbaan van een Indisch officier
Willem Adriaan Rees
Dit bock is ua oud dat hct autcursrecht erop is verlopen, zodat hct bock nu dccl uitmaakt van hct publickc domin. Ecn bock dat tot hct publickom, is ccn bock dat noort onder het auteursrecht is gevallen, of waarvan de wettelijkc autcursrecht is verlopen. Hct kan per land verschillen of ccn bock tot het publickom behoort. Boeken in het publickom zijn ccn stem uit het vcrlcden. Zc vormen ecn bron van geschicdenis, cultuur en kennis die anders moeilijk te verkrijgen zou zijn. Aanstekeningen, opmerkingen en andere kanttekeningen die in het origineel stonden, worden wccrgcvcn in dit bcstand, als hcrinncring aan dc lang reis die het bock hccft gemaakt van uitgever naar bibliothek, en uiteindelijk naar u. Richtlijnen voor gebruik Google werkt samen met bibliothekcn om materiaal uit het publickom te digitalisien, zodat het voor iedereen beschikbaar wordt. Boeken uit het publickom behoien toe aan hct publickom; wij bewaren ze Alleen. Dit is echter een kostbaar proces. Om deze dienst te kunnen blijven levercn, heben we mängelen genomen om misbruik door commercicle partijen te voorkomen, zoals het plaatsen van technische beperkingen op automadsch zocken. Verder vragen we u hct volgende: Gebruik de besianden alleen voor niet-commerciSle doeleinden We hebben Zoeken naar boeken met Google ontworpcn voor gebruik door individuen. We vragen u deze bestanden alleen te gebruik voor personellijke en niet-commercicle doeleinden. Voer geen geautomatiseerde zoekopdrachten uit Stuur geen geautomatiseerde zoekopdrachten naar het sy steem van Google. Als u onderzoek doet naar computervertalingen, optische tekenherkenning of andere wetenschapsgebieden waarbij u toegang nodig heeft tot grote hoeveelhe-den tekst, kunt u contact met ons opnemen. We raden u aan hicrvoor materiaal uit het publickom te gebruiken, en kunnen u misschien hicrmee van dienst zijn. Laat de eigendomsverklaring staan Het "watermerk" van Google dat u onder aan elk bestand ziet, dient om mensen informatie over hci project te geven, en ze te helpen extra materiaal te vinden met Zoeken naar boeken met Google. Verwijder dit watermerk niet. Houd u aan de wet Wat u ook doet, houd er rekening mee dat u er zelf verantwoordelijk voor bent dat alles wat u doet legaal is. U kuni cr niet van uitgaan dat wanneer een werk beschikbar lijkt te zijn voor het publiek domein in de Verenigde Staten, het ook publiek domcin is voor gebniikers in andere landen. Of er nog auteursrecht op een boek mst, verschilt per land. We kunnen u niet vertellen wat u in uw geval met een bepaald boek mag doen. Neem niet zomaar aan dat u een boek overal ter wereld op allerlei manieren kunt gebruiken, wanneer het een maal in Zoeken naar boeken met Google staat. De wettelijke aansprakclijkhcid voor autcursrechten is bchoorlijk strcng. Informatie over Zoeken naar boeken met Google Hct docl van Google is om alle informade weieldwijd toegankelijk en bruikbaar te maken Zoeken naar boeken met Google helpt lezers boeken uit allerlei landen te onddekken, en helpt auteurs en ui tgevers om een nieuw leespubliek te bereiken. U kunt de voUedige tekst van dit boek doorzoeken op hct web via |http: //books.google.coml HERINNERINGEN UIT OE LOOPBAAN VAN EEN INDISCH OFFICIER. VAN EEN UIT DE LOOPBAAN VAN EEN INDISCH OFFICIER DOOR W. A. VAN REES. Scenes of my youth, developed, crowned to view, To which I long have bade a last adieu I Seats of delight, inspiring youthful themes Friends lost to me for aye, except in dreams. Byron. DERDE DRUK. EERSTE SERIE. 'SGRAVENHAGE en LEIDEK M. J. VISSER, VAN DEN HEUVELL & VAN SANTEN. 4869. Waarom ik dan schrijf? — Zie pag. 35 en 36. DE UITKEIS. v./ I. Een kleine reis tot begin. Twintig jaren geleden was ik jong en vol illusion. De nieuwe epauletten wogen mij zwaar op de schouders. Mgne wenschen, reeds gekoesterd als kind, nog vuriger geworden in mijne jonge- lingsjaren, werden thans vervuld; ik was officier en stond op het punt om naar Indie te gaan. 't Kan zjn dat ik vroeger nog meer verlangde naar de epauletten dan naar Indie; maar zeker is 't dat, nu ik officier was, de begeerte om naar de Oost te gaan mij het sterkst prikkelde. Heerlijk, avontuurlijk Indie, dat ik mij in al zijn tropische pracht zoo duidelijk voorstelde, also ik er een menschenleven had door-gebragt ; gelukkig land, waarvan ik droomde, en waarmede ik dwepte zonder het te kennen ; onafzienbaar veld van fortuin, eer en roem, hoe snakte ik er naar om u te betreden! Ik zag er m ij n weg getraceerd, niet effen en glad, niet gemakkelijk te began, maar toch voorzien van goede pleisterplaatsen ; een weg volchicanes, die door dik en dun leidde, hier en daar afgebroken door een hemelhooge, byna onbegaanbare rots of een wyd gapende, peillooze diepte ; een weg, die al de levenskracht van een jong sterken geest eischte, om betreden te worden tot het een, waar de zon der belooning in al haar luister schitterde. My dunkt, het verlangen om de erste schreden op dien weg te doen was toenmaals zoo groot, dat ik geen oogenblik geweifeld zou hebben om met het verledene ge- rhe El te breken, ingeval de voorwaarde zoo gieluid of men my ge-waarschuwd had, dat by myn vertrek de slagboom voor eeuwi^ achter mij zoude vallen. Het oogenblik van den afinarsch was gekommen; ik deed den eersten stap op dien weg, en.... reeds dreigde my het hart te breken. Ik gevoelde den yzersterken band van genegenheid, die my inniger dan ik zelf wist, aan de mynen snoerde. De eerste stap eischte een een een offer. Er drukte een berg op myn borst, die er slechts door groote inspanning kon worden afgeweld. De poging gelukte ; doch niet zonder een diepe wonde na te laten! Ik zou niet in staat zijn u iets mede te deelen van 't geen ik aan de inschepingsplaats ondervond en gevoelde. Geheel nieuwe bezigheden en een geheel nieuwe omgeving, snel op elkander volgende toestanden, waarin ik werktuigelyk als van zelf geraakte, wisselden elkander af, terwyl myn geest 6f elders zweefde, 6f half dommelde, 6f weigerde zich behoorlyk rekenschap te geven van de ontvangen indrukken. Dit alles hield eerst op, toen de kag het anker geligt had, en de onaangename beweging der korte baren vaoi de Zuiderzee my tot my zelf bragt . Muziek en tromgelud, hoera's, kreten van afscheid bleven mij nog in de ooren klinken, terwyl wy ons gedurig verder van de kust verwiderden. Onbedwongen rolden stroomen van tranenlangs de wangen van eenige jonge soldaten; onafewend hielden zij hnn blik op eenige punt gerigt. Zy hadden zich goed gehouden toen möder en zuster snikkende om hun hals hingen, toen vader met gehörigen stem het god zy met u" stamelde en, voor de laatste maal welligt, krampachtig de bevende hand drukte van zyn wilden maar toch geliefden zoon. Met een gedwongen lach en kunstmatig vrolijkheid hadden zij het afecheid willen verligten; nu werd het gevoel niet langer bedwongen en gaven zy vrijen loop aan hunne tranen; zy hoorden niet eens de spottemijen van anderen, die, zoo zy nog gevoel hadden, het onder dat masker trachten te verbergen. Met stilzwygen gaan wy de lange tooneelen van noodelooze ont- bering en ongemak voorby, die strekten om het begin der reis te depoetiseren. De overtogt der Zuiderzee per kagen behoort geluk- lag tot de heratelde grieven, tot de geschiedenis waarvan oude- ren van dagen, tot hun iimige satisfactie (want 't doet later nog altjd goed van geleden mis^re te kunnen praten), u al de bij- zonderheden zullen opdisschen. Alleen omdat de onze een byzon- dere merkwaardigheid had en buitengewoon ongelukkig was, mag ik er niet geheel van zwijgen. Vooreerst brak reeds kort na de afvaart een der zwaarden en hield de reparatie ons een hal- ven dag op ; verder zette de schipper, die een weddingschap met zijn knecht scheen te hebben aangegaan, wie hunner het langst achter- een dronken zou zgn, de kaag op een zandbank, waarop zes weken geleden een turfschip, met man en muis, verongelukt was ; einde- Ijjk, na zes uren op onzigtbare schol en bot getuurd te hebben, raakten wy weder vlot, en terwgl de equipage nog altij de on- bewegelijke positie van Igkdronken behield, werd de directie van het vaartuig overgenomen door twee soldaten van het detachement, die zich herinnerden vroeger als matroos de Zuiderzee te hebben bevaren. Daar het evenwel hunne schuld niet was dat de tegen- wind zoo hard woei en wij met laveren zoo langzaam vooraitkwa- men, kon men 't alleen aan de omstandigheden wijten, dat er hon- gersnood aan boord kwam. Het medenemen van voorraad was in den ouden tijd niet bekend. Er bleef dus niet over, dan af te houden naar de eerste de beste landingsplaats, hetgeen het ver- maarde eiland Wieringen bleek te zjn. Een deputatie bestaande nit een officier, een onderofficier en eenige manschappen, rigtte zich regtstreeks naar den vermaarden Schout van Wieringen ; met brood en kaas beladen kwamen de manschappen 'aan boord terug, zoodatw^ toch den derden daglevend, schoon niet zeer levendig, te Nieuwediep aankwamen. Beschriving van cen zeehaven uit den kaag gezien. De kaag ligt op zijde van het zeeschip ; haar mast reikt naauwe- Ijks eenige voeten boven ^e verschansing en staat, in verhouding  wouden, maar verwerkt tot honderde schepen, waar-van de masten alleen nog den trotschen stand behielden, dien zg eenmaal alien hadden. Digitier bij klinkt een schherp gefluit van een buitengewoon hoog van achtung, versierd met roode en witte heunden-guirlandes, opgehan-gen van mast, bekroond met vlaggen en wimpels, en voorzien van een dubbel gebit van zwarte kanonnen. Fluks klauteren twee a drie honderd apen — neen, 't zijn toch menschen — langs ontelbare koor-den in alle rigten naar boven, rukken de guirlandes af, halen de gekleurde doeken naar omhoog en omlaag, ontwikkelen verbazen-de groote graauwe lappen doek, om die weinige oogenblikken later weder vast te sjorren. Onderwjjl klinkt een schoone muzjk van den hoogen achtersteven ; 't zijn nederlandsche volksliederen, die tot ver in de zee door de lucht trillen. Naast het paraderende wachtschip ligt een zwarte romp zonder ledematen ; uit zijn flank ontlaadt zich nu en dan met zeker geweldeen dikke rookwolk ; een zware slag doet de zee beven, en oj) groten afstand een projectiel van 80 pond van den eenen golftop op den anderen dansen en eindelijk Kleine schoklandsche visscherspink lavett met vollenden. Een kleine schoklandsche visscherspink lavett met vollenden. Hare boorden Hagen beurteilig gelijk met de op- pervlakte van het water ; nun en dan duikt haar kop onder de baren, maar met evenveel gemak als bevalkheid verheft zij zich weder in haar snelle vaart boven de schuimende golven ; daar ziet ge haar zeil vallen ; met groote juistheid giert zij aan op de plaats, waar een hoop volk reeds staat te wachten om de vischlading in manden en karren over te nemen. Op een smallen hoogen dik, die den vasten wal uitmaakt, bewegen zich matrozen en sjouwerlui; nu en dan ziet gij een oude vi-gilante met een langharig shetlandsch paard, dat met moeite tegen den wind opwerkt. Een detachement mariniers, met pjpers en tambourner aan 't hoofd, marscheert voor den wind af, in overhaasten en verlengden pas naar de wacht. Boven den dijk steken weder toppen van masten uit j die elke gedachte aan het bestaan van nog meer land zonden wegvagen, als op een paar punten de daken van bet paleis en het hospital niet even zigtbaar waren. I. III. Een kijkje aan boord. Het deta3tung krjgt order om op het zeschichts over te gaan; aan de valreep verdringt men zich haast uit ijver om te gehoorza- men. Op dek aangetreden, worden de bepalingen voor de dienst en de orde aan boord bekend gemaakt; de indeeling in bakken heefb aanstonds plaats, en op zijn beurt wordt iedere bak geinstalleerd. De ruimte voor logies is tamel^k uitgestrekt, ongeveer van den fokke- tot aan den grooten maat; maar wanneer die ruimte is aangevttld door i 20 hangmatten tegen den zolder, door i 20 kisten op den vloer, door 120 menschen die de plaats tusschen hangmatten en kisten in- nemen, dan is de confort zoo bijzonder groot niet ; integendeel, niets is zoo incomfortable als die manier van logeren ; nie- mand weet zijn plaats te onthouden, alles loopt door en tegen el- kander, het dek schijnt op de hersens te drukken, en de lucht komt als lood in de longen dringen. 't Was bijna nog beter op de kaag ; daar kon men althans ademhalen! De onderofficieren hebben insgelijks kennis gemaakt met hun lo- gement voor de eerste honderd dagen. Ook hun straal geen vreugde uit de oogen, en geen wonder. Behelpenis de eerste wet van het zeleven ; daar het schip niet grooter te maken is, met men leeren zich zelf kleiner te maken, met andere woorden : beter party trekken van de aangewezen ruimte ; in evenredigheid zijne be- hoefen verminderen, vooral de behoeffen om zich te bewegen. Meer beweging dan een pad te maken is verkeerd ; als een heester in een bloempot te leven zou het verkiesl^kste z^'n. Door een opgehangen oud zeil is het verblijf der onderofficieren van dat der soldaten gescheiden ; een enkel v r g oogenblik gedurende de reis is dus mogelgk geworden. De onderofficieren weten reeds dat zij niet alleen den scheepskost der manschappen zullen deelen, maar zelfs als bakskommandant verpligt zgn met hen ait denzelfden pot te eten. Zij slaan de oogen om zich been, in de hoop eenig meubelstuk tot hun gebruik te vinden, maar te ver- geefs! de kist waar ieder op zit, zal tevens Voor tafel moeten dienen ; zachtere zitplaatsen dan de planken, behoore voortaan tot de illusien. Waar voeren hem die gedachten been ? Naar de ruime luchtige zalen van het vaderlijk kasteel , naar zijne apartementen met zoo veel zorg en smaak gemeubeld , toen hij de epauletten ontving , of naar het boudoir van zijn verloofde , in die reine atmospheer der liefde , waar hQ aan de voeten van het voorwerp zijner aanbidding zoo veel zalige uren doorbragt ? Welke een contrast tusschen het verledene en het tegenwoordige ? Welke duivel heeft hem bezield , welken misstap heeft hg begaan , of welke ongelukken hebben hem getroffen die hem tot dezen staat bragten? Zgn geschiedenis zal wel eeuwig raadselachtig blijven , zijn geheim welligt met hem ten grave dalen. Maar zigtbaar is 't voor iedereen , dat de ondeugd zyn zegel niet drukte op die edele gelaatstrekken , en dat ook zijn kameraden en ondergeschikten hem achten even als zijn chef, die hem in korten tijd de onderofficiersstrepen schonk. We willen nog kennen maken met een paar onderofficieren, nu we toch in hun modest verblijf zijn. De sergeant-major de Leeuw is een Hollander en jen flinke kerel. Ofschoon op het oog pas een en-twintig jaren, leest men op zgn gelaat, voornamelijk in zijn groote blaauwe oogen en fijnen mond, vastheid van'karakter, den anleg om te bevelen en den wil om gehoorzaamd te worden. Ongetwijf eld wordt hg in Indie spoedig offläser; hj zal van zich laten hooren, zoodra ie gelegenheid zich maar voordoet; wie weet binnen welken korten tijd de dagbladen zgn naam verkondigen als dien van en held! Schoon verschiet inderdaad voor een jeugdig krggsman, die met hebelde voornemen om vooruit te komen naar de Oost gaat! Hoe is het mogelijk dat zoo menig jongeHng zich laat we^rhouden door vreesachtige ouders, door overwegening van ondergeschikt belang, waarover men later berouw gevoelt! Hoe is het mogelijk dat de gelegenheid niet gewaardeerd wordt, welke de nederlandsche sol-daat v66r heeft Boven die van zoo menig rijk. Ons Indie bieden ruim veld aan om lauweren te plukken en roem te oogsten, en men bläft te huis, men laat aan vreemden over om fortum te maken, terwel men het hun naderhand ben^dt. Wg zien er hier aan boord weder een voorbeeld van. Demeste onderofficieren zijn vreemdelingen ; slechts vier hoilandsche jongens treffen werde er aan ; 't zgn geschikte sujetten, die het hoofd niet laten hangen, maar dadelijk hmme partj gekozen hebben en onder gelach en kwinkslagen zich inrigten, hunne kisten vast zetten en nu en dan in het soldaten-logies gaan om wat te gelasten, dat tot de "goede orde en het gemak van aUen kan bijdragen. Op den vloer zit half liggende met den elleboog op zijn kist, een eeuwig melan- choliek wezen met een paar zwarte", smachtende oogfen naar n i e t s te zien ; 't is de sergeant Picolo, ik gelööt een Italiaan, een Lu- ganer. Aan zijn lange glanzende lokken allien zou men al dade- lijk kunnen zien, dat Jiy geen soldaat is ; de uniform staat hem dan ook, als of zijn aan zgn l^jf gegooid was, eengroote onverschil- ligheid straalt door in al zijn doen en laten. 't Is een van die pre- sentjes, waar men meer last dan dienst van heeft ; stellig iemand Vand grooten huize. Den dag v66r de monstering kwam hij in een reiskoets te Harderwgk bij Gelderman aanrijden, en ging naar den kommandant voor wien hij een paar brieven' medebragt. Eenuur later droeg hij de koninklijke uniform met  van het schiff, eigenkijk van den grooten mast tot en met het roer, heerscht niet minder drukte. De politiewacht heeft 66n post aan de valreep, en een an-deren bij de waterton geplaatst, met de consignes » niemand van boord" en jenet met water morsen." De fourier heeft juist gedaan met "coram" volgens de appelust uit te gven, en de "bakzoon-tjes" staan met den onderofficier en korporal der week aan een luk waaruit de derde stuurman de vivres naar omhoog laat brengen voor de fouragering van de eerste dagen. Bij de kajuitskap en het roerrad bevinden zich verschillende individu's die zeker niet alle aan boord behoore; zonen of neven van de reeders, die kwasie uit belangst^lling voor den kaptein, doch inderdaad om te spionneren of deze de hollandsche zuinigheid, neen, ik moest Hever zeggen, of hj ^^^ belang der reeders wel tot in de uiterste schrielheid ter harte neemt; verder de vrouw van den kaptein, die veel no-ten op haar zang heeft en de schliefenen. Kr kajuitsjongens is, omdat zg ieder oogenblik wat noodig heeft, en die met een amsterdamsch accent aan ieder wil wysmaken, dat zg en de kinderen zoo almagtig an haar man gehecht zijn ; een paar nieuwediepsche leveranciers, die u nog allerhande provisien willen bezorgen, al zeilt het schip ook reeds uit ; en eenige medepassagiers, waarmede wij later mischien wel kennis zullen maken. De scheepsgezagvoerder, die wij onder gebruik kaptein blj- ven noemen, geleidt met de grootste beleefdheid de oflScieren naar d4 beneden. Wij zijn vier in gf^tal ; de kommaudant, twee luitenants en de oflScier van gezondheid. In stede van naar de kajuit te wen- den, brengt de kaptein ons in de kerk ; d44r wordt elk een hut aangewezen met uitzondering van 6en onzer, die een noodhut buiten de kerk dient te bettekken. Daar er geen Kefhebber is voor die biiitengewoon kleine pijpenlade, vlak by de bottelarg, zonder versche lucht en altijd met kaas- en genevergeurtjes bezwangerd, wordt er om geloot ; mij treft het lot om naast en op het domein van den derden stuurman en hofmeester te logeren. Ofschoon ik zeer wel wist dat wy oflScieren regt hadden op lo- gies in de kajuit, was mij geen woord ontvallen om dat regt te laten gelden. De kommandant had immers ook een hut in de kerk en scheen er mede tevreden. Al pruttelden wy niet, 't scheen toch, dat wij Er jünst nicht zu zonder vrolyk uitzagen; althaus de kommanndant meende ons te moeten mededeelen, dat de kajuit afgehuurd was door een paar familien met dames, völker dat het bekend was der troepen zouden ingeschept worden. Met deze uitlegging waren wy voldan, ja 't was of het denkbeeld, dat wij niet geheel zonder vertegenwoordigers der teedere sexe op den oceaan zouden zwalken, al aaustonds eenige poezy wierp op de tot nu toe hoogst prozaische omgeving. IV. Al eenigzins diepere blik. Ongeveer drie weken blaast de wind uit alle hoeken, behalve uit het noorden of oosten; wij liggen nog alt, even vast en onbe-wegelgk aan den wal. Er is ruim tijd geweest om ons te installe-ren. AUes staat zeevast, gesjord met touwen, gesgkerd en ge-kramd. Lig ik in mijn pjpenlade (tot zitten is geen ruimte), dan beb ik rn^ne armen slechts uit te strekken om m^jne kleederen, boeken, sigaren, enz. te kr^gen ; 't is ongehoord gezellig, maar niet aangenaam in alle opzigten. Wil ik iets schrijven, dan ben ik verpligt in de kerk te gaan zitten, waar alt^d een buitengewone levendigheid heerscht. De kerk is de algemeene zitkamer van alle mannel^ke togtge-nooten, de receptiezaal voor alle bezoekers. De kommandant houdt er's morgens het rapport ; de sergeant-majoor en fourier zitten er gewonlijk een paar niorgenuren te schgven. De eerste en twee-de stuurman hebben er insgelyks hun hoofdkwartier ; de scbeeps-dokter zit er naturligk altij d, omdat hg bgna nooit iets anders te doen heeft dan met ielen te praten en, valt er soms wat te verrigten, toch liefst met het gewigtigste gezigt der wereld zgne pillen op de kerktafel draait. Nu zijn er behalve de officieren, nog drie medepassagiers, die niets beters weten te doen dan te ar- rangeren, pijpjes te rooken, en militaire zaken te hooren behandlen. 6a dus zelf maar eens na hoe vrolijk ons gezelschapslokaal is. En de dames? Onze, daar merken wg niets van. Zg h9U- den zich zuverlässig mogelyk op in de luchtige kajuit en komen nooit op dek, dan wanneer zij zich aan wal begeven. Wy zijn van ons voor- nemen, om den kaptein te verzoeken ons bg haar te introduce- ren, afgebragt, door zijn mededeeling ))dat zQ liever in geen na- dere aanraking met de passagiers wenschen te kbmen." Toch we- ten wg al, dat er twee of drie mama's zgn met eenige dochters van zestien tot twintig jaren; wij begrjpen de oorzaak van die kluizenaars-ideen en eerbiedigen ze. Buitendien denken w|j er op zijn best over na, want over dag valt er genoeg met bet detache- ment te doen, en's avonds zijn wjj aan wal. Een nadere kennismaking met de soldaten geeffc mg geen hoog denkbeeld van het gehalte der meesten. Er zijn nagenoeg een ^vijf- tigtal geaboleerden uit de gevangenis te Leiden; de rest bestaat voor meer dan de helft uit vreemdelingen. Ofschoon bet voor het eerst is dat ik met soldaten in aanraking Kom, worden er gestraft zonder dat ik ontdekken kan dat de straffen eenig effect hebben. Die wegens dronkenschap of brutaliteit met provost gestraft zgn, worden door mariniers van boord gehaald, om in het lokaal aan de hoofdwacht opgesloten te worden. Deze wijze van handelen komt mij niet aanbevelenswaardig voor. Ik vraag mij af, hoe men die straf zal uitvoeren wanneer wanneer wij een-maal in zee zijn. Toont de kommandant thans niet, dat hem de mid-delen ontbreken om de or6e in zijn gebied te handhaven? Het schijnt dat de scheepskaptein dit ook begint te begrüßen en geen zwarigheden meer maakt om een opslvdtings-lokaal te laten afschieten, iets dat hij vroeger voor onmogelijk verklaarde. De baas-timmerman en zijn maat zijn lustig aan het timmeren van een gree- nen-houten beschot in het tusschendeks; het zal den onderofficieren de helft van hun verblijf kosten, maar er is nergens anders plaats voor te vinden. Onze detachement-kommandant is allerviende kommandant; hg gaat zeer vriendschappelijk met de officieren om; veel gemeenzamer dan ik mij dat van een kapitein verbeeldde. Wat mij het meest verwonert, is dat hij gedurig onze opinie vraagt in de behandeling van alle zaken die het detachement betreffen: ik sta dan met den mond vol tanden, want ik heb er op gerekend van h e m te zullen leeren dienen. Nu eens b. v. raadpleegt hg ons of h)j de manschappen toestemming zal geven om aan wal te gaan, dan of hy aan het schriftel^k verzoek van een soldaat om kw^tschelding van straf, of om een som in voorschot op zijn goed te maken traktement te ontvangen, enz. zal gehoor geven. Spoedig beginnen wij (mijn kameraad is even jong als ik) daaraan te gewennen en uiten vrgelyk onze meening. Het gevolg daarvan is, dat de kommandant aan de inspraak van zijn goed hart iets minder gehoor geeft, en zijn best doet om in het belang der discipline streng te zgn. Heb ikualgezegd dat Onze chef, op Java geboren en getogen, vroeger nooit in Europa geweest was? Later heeft hj ons verteld, dat hij altjd by inlandsche kompagnien gediend heeffc en zijn ongewoonte om met Europeanen om te gaan daaruit voortsproot. Appals, inspection en miHtaire wandelungen zijn de dagelgksche bezigheden ; wg verlangen sterk naar verandering. Gelijk de zee-lieden instinktmatig doen, zoo rigten wij reeds onze blikken naar den wimpel als wij op het dek komen ; maar de wind blijft laag. Eindelijk draht hij door het noorden heen en blijft half cost staan. "Dit is een gunstig teeken," zegt de kaptein: "Dais hij zu vier-en-twintig uren blijft doorwaaijen, dan gaan wij er morgen van door." In een oogenblik is die bljde tijding van mond tot mond gegaan en ieders gelaat opgehelderd. De bedrgvigheid is zigtbaar toegeno-men. De matrozen halen het vaste want sterker aan, de wasch-vrouwen brengen in den loop van den dag het goed aan, dat nog in hare bewaring is; venters van allerlei provision verdringen zich an de valreep en maken goede zaken; de laiatste penningen worden nu nog besteed aan hetgeen ieder het meest noodig denkt te hebben. Een paar Duitsehers, zoo groen als gras, met groote mon-den en sluike haren, die volstrekt geen denkbeld hebben van den afstand der kolonien of van den duur der reis, koopen elk twee groote brooden en hopen daaraan genoeg te hebben. Zg worden uitgelagchen door Zien of deluiken van het ruim wel goed verzegeld zgn. Eet regent bezoeken, en reeds ziet men in het oog van menigeen, die voor goed de valreep afdaalt, een traan glinsteren, die hg te vergeefs met een lag-chend of onverschillig gelaat poogt te verbergen. Bovenal maakt de kapteinsvrouw onzettend veel beweging zij praat en built en lacht te gelijkertyd. Het is waarljk of z g en niet manlief op reis moet. Zg vergeet evenwel niet tusschen de bedrgven haar ligchaam te goed te doen; zg is voortdurend bezig met haar koffer te pakken, en als ik geen betere gedachten van hartelke echtgenoot van onzen gezagvoerder in het bgzonder had, dan zou ik bgkans veronderstellen, dat z^ in haar uitgelaten droef-heid, geheel onnadenkend menig blikje, menige ham en andere proyisien bjj hare japonnen stopte. De oppasser van den kommandant beweert dat hg het gezien het gezien het, en gelooft bovendien ))dat zg het wel met den dokter weet." Toevallig hoorde ik hem dit onder het schoenpoetsen aan ni^jn op-passer zeggen; maar de man vergist zich, en weet nog niet wat voor een galant mensch een scheepsdokter is. Wat eigenlijk een scheepsdokter is. De scheepsdokter is een - onmisbaar sche psel om passagiers aan boord te kr^jgen; hjj is altydeen bekwaam scheepsdokter — lees de dagblad-advertenties maar — en zeer sterk in de examen's, want met elke reis is hg (ook volgens de courant) geexamineerd. De scheepsdokter staat in traktement zoo wat gelgk met den derden stuurman of den bootsman, naar zgn logies te oordeelen met den eersten stuurman, en naar de behandeling die hy zeer dikw^ls van zijn kaptein ondergaat, met een bond. Zijn werkkring is zeer uitgebreid. Aan wal, en zoolang het schip binnengaats ligt, is de scheepsdokter de adjudant van de kapteinsvrouw, haar gedienstige geest, haar medium. In zwei speelt huj dezelfde rol bg den kaptein, maar niet altjd met hetzelfde succes. Gaat het voor het lapje en is dus de kaptein goed gemutst, dan kan men dit op het gezigt van den scheeps-dokter lezen, die dan het eerste schattert om de aardigheden van den kaptein, waarmede hij een »halfdekje slaat" of leunende tegen de verschansing staat te kouten. Heefb echter de kaptein het land, dan ziet de scheepsdokter ook neerslagtig, minder om de massa scheldwoorden en standjes die hij uit de eerste hand krggt, dan wel uit sympathie voor den landerigen, gevresden man, die met een woord hem na afloop der reis uit de dienst der reeders kan ontslaan. Z|jn er passagiers <^e kaartspelen, of houdt de kaptein van een partytje maken, dan moet de scheepsdokter, graag of niet, voor vierden of vjfden man dienen. Hij is doorgaans ongelukkig in het spel, primo uit angst cm veelte verliezen, waardoor hij flater maakt en nog een maling van den kaptein op den koop parte To the krjgt, sec undo uit angst om te veel te winnen en daardoor de woede van den kaptein op te wekken. De scheepsdokter houdt de lijsten van winen en verlies met de meeste naauwgezetheid aan, en hangt die in zgn hut aan den wand. Ik ben zeker dat hij menig slapeloozen nacht doorbrengt met op zijn minus te turen, dat gewoonlgk dageljks grooter wordt ; 'tis ook van belang, als gij weet dat de scheepsdokter doorgaans geworden is, acht kinderen heeft, en noort van een reis terug keert zonder een nieuwe spruit te vinden. Tusschen de keerkringen, bij windstilte, zit de scheepsdokter te visschen, zet zijn vangst op sterk water voor de kinderen van den kaptein, verzamelt met hetzelfde oogmerk vleugek van vliegende visschen, en houdt zich onledig met kaapsche duiven en albatros-sen op te zetten. Begint de kaptein preferentie te toonen voor een passagier of stuurman, of koel te zijn tegen een ander, dan is het verwonderlijk de overeenstemming van ziel bij den scheepsdokter waar te ne-men. Bestaat er zekere spanning tusschen de bewoners van het hätte, dan weet de scheepsdokter een benijdenswaardige onzijdigheid te bewaren; wordt de spanning grooter, dan heeft de scheepsdokter veel in zijn but te doen, of zijn onafgebroken in een stuivers-magazijn te studeren (voor zijn volgend examen), en praat weinig uit vrees zich te compromitteren. Maar barst het onweder los, zijn de partijen afgeteekend, aanstonds rangeert de scheepsdokter zich op de zijn zijn kapteins, en blaft zoo Hard mede als hykan tegen eideten die zijn meester de waarheid zegt. Wordt het standje bijgelegd, dan is de scheepsdokter ook dadelijk weder koest, en kwispelstaart tegen elk, die den kaptein de hand der verzoening het aangeboden. De scheepsdokter  staat van'skapteins humeur en van welken kant de wind waait. Hy is veelal de speelbal der gezonden, de nachtmerrie der zieken. Eigenl^k had ik moeten spreken in den verleden t^jd, want in de twintig jaren die verHepen, zal de scheepsdokter van thans, ook wel niet meer de scheepsdokter van toen zyn* VII. Waarin men eindelijk van wal steekt. Den volgenden morgen is ieder vroegtgdig wakker. De noordooste- wind staat vast, en een paar schoenerbrikken hebben van de eb gebrmk gemaakt om zachtjes uit het Nieuwediep in zee te driven. Van verscheiden schepen ziet men de ra's reeds opgetrokken en de zei- len half losgegooid. Een breede stevige zeeman met een war men duffel aan , niette- genstaande het een heete dag schgnt te zullen worden , is zoo even aan boord gekomen en dadelgk begonnen met orders te geven. Het is de loods , die het kommando voert tot in het kanaal. By de uitreis wordt die man naauwlyks opgemerkt , maar by de te huis-reis des te meer. De valreep is binnenboord gebragt ; een enkele plank stelt de gemeensohap nog daar met het vasteland ; de hoofdkabels , die het schip nog aan de met yzer beslagen monsterpalen van den wal verbinden , zyn reeds ietwat gevierd en kunnen met een eukelen slag losgemaakt worden. Van den sleepstoomer stygt sedert een uur de rook al dikker en dikker uit den zwarten schoorsteen omhoog. Met een schel gefluit, door het ontsnappen van den stoom uit een naauwe buis , geeft hij een teeken. Is dit voor ons ? Ja , de stoomboot komt in beweging en stuurt op ons aan. Het gewigtig oogenblik zal speedig daar zyn. De kapteinsvrouw gaat huilende eh etende, snikkende en pak- jeadragende , 't laatst over de plank , werpt nog smakkende een blik achterom , en verliest zich in den drom van toeschouwers. 23 Een boot brengt het sleeptouw uit naar den stoomer , die schuins voor het schip gestopt heeffc en daar , brieschend en snuivend en dampend als een ongeduldig paard , ligt ^ wachten. Al wat leeft is op het dek; do soldaten-mutsen steken in mas-sa boven de verschansing uit; de dames zelfs hebben voor het eerst habend verlaten. En toch heerscht er een doodelgke stilte aan boord. De kaptein geeft een teeken: de plank wordt ingehaald; de laatete kabel plast in het water; de raders van den sleper beginnen langzaam honne wentelende beweging, en... w^ zgn op weg naar Indie. -^ Hoe verschillend zgn de aandoeningen, die het gemoed doorstroo-men! Zou er 66n zijn, wiens hart niet hoorbaar klopte, wiens polsen nietsneller jaagden? Hoop, vreugde, droefheid, berouw, wroe-gmg vervult hen, die daar zw^jgend naast elkander staan. Onder de grgze kapot gaat het by menigeen onstuimig toe. Op dat oogenblik verdringen duizende gedachten elkander. Het leven dat achter lief en leed, staat ons helder voor den geest; zelfs h^, die al wat hem aan 't verledene kan doen tracht te verw^deren, gevoelt nu nog eenmaal hoe sterk de banden zijn, ^w^aarmede de liefde hem aan deze of gene bond. Zijn oogeQ mogen werktuigel^k schepen, huizen en menschen zien voorb^jgaan, zyne ooren mogen het geluid opvangen van het klotsende water door den voorsteven in beroering gebragt, zijn ziel is elders, ver, ver van d44r. Het vaartuig is ter hoogte van het wachtschip gekomen. De ne- derlandsche vlag, driemaal geheschen, roept het vaderland vaar- wel toe ; het vrachtschip beantwoordt dien groet op dezelfde w^s. De equipage heft een hoera! aai^, dat door het detachement met luide kreten ondersteuud wordt. Het oogenblik van stille overden- king is voorb^*. De hoek is omgezwonken: na een kwart uur laat de stoomboot het sleeptouw los, maakt een wending regts, en zoekt de- haven we- der op om andere schepen buiten te brengen. Qnderwyi zijn de groote zeilen ontrold en houden de vaartinhet schip ; doch bij iederen vadem, dien zij ons verder van wal breu- gen, worden zy sterker gespannen en doen ons vlugger over de op^ pervlakte van het water gljdeu. Waarvoor zeeziekte al niet goed is. Men mag zeggen wat men wil, maar voor een gewoon meosch is een eerste zeereis niets anders dan een aanenenschakeling van onaangename toestanden en gewaarwordingen. Naauwelgks is de smart der scheiding eenigzins gelenigd, of gij gevoelt een ziekeljlke aan- doening van een anderen aard. Het nieuwe dat g^ ziet, treft u bijna niet, en laat u onverschiUig ; gg gevoelt geen behoefte cm te praten, en denkt er zelfs niet aan om een sigaar op te steken. Het gesprek der zeelieden onderling verveelt, hinder t u. Toch vindt g I de beweging van het schip veel minder onaangenaam dan ge u hadt voorgesteld, en gy zijt overtuigd dat, als er iemand vrg van zeeziekte blijft, gy het zult zijn. Maar, ongelukkige! gj jjt reed&ziek zonder het te weten! Het schip zeilt nog onder de kust enligt zoo goed als stil; de oorlam is juist nog ter been zijt. Daar wordt geluid voor schaffcen. ))Honger ," zegt ge , ))heb ik wel niet , maar ik zal toch naar omlaag gaan.^' De een gaat voor , de ander na , den trap af . 't Is verwonderlijk hoe bleek het licht , dat door het valluik valt, er iemand doet uitzien. Het eten wordt aan- gedragen ; het ziet er goed uit , maar toch doet de lucht all4^n , laat staan het gezigt , u walgen. Drie kwart der manschappen is alwe^r naar boven om , zooals het heet , »dat ouwe Holland nog eens te zien." Een enkele hier of daar aan een bak , houdt zich goed en hapt toe ; doch hjj volgt spoedig de rest en zoekt een plaatsje 25 »OTi> goed te kunnen zien hoe hef. er doorsnijdt." Nu en dan bukt hg zich zoo ver voorover , dat gij zoudt gelooven dat hj een gar- naal tot op den bodem der zee na wil kijken. Bij die gelegenheid kunt ge hem hooren hoesten en . . . het middagmaal is al gevlogen ! G^ staat naast hem en doet een poging om hem uit te lagchen , maar 't gelukt u niet best. De wind begint beter door te blazen , en ruimt te gelijkertijd. De ras worden gebracht, de manschappen van de wacht halten mede an de lijnen, zoo als bepaald is. De bootsmansmaat zingt er zijn, Die! Culeman, ho! he! bg, en eindigt met drie fiksche rukken, Und aanroeping der drie nederlandsche hoofdhandelsteden ; » Amsterdam! Eotterdam! Dort V Vooral dat laatste woord ))Dort" schijn de spieren bäzonder te spannen, want het touw kraakt er van, en stuurman Eortaf, die bang wordt dat het breken zal, haast zich met Mem te kommanderen Kvast dat." Onderw^'l is ))De Dankbaarheid aan de Nederlandsche Handelmaat-schappy van Schiermonnikoog' (zoo hebben de reeders, die niet van lange namen houden, ons schip gedoopt inderdaad vrolijk georden. BQ het brassen begon zg al buigingen te maken, die nunet meer ophouden ; wg zgn natuurlijk verpligt mede te doen. Doch wat ons in het geheel niet aanstaat, zijn die coquette heupbewegingen van onze danslustige Dankbaarheid, die ons doen schudden en waggelen. Zijn animeert- zich en sn Uft er goed door, dat valt niet te ontkennen; maar zonder houvast kan riiemand meer op de been blijven. De bovenrand der verschansing is gegarneerd met handen die er zich krampachtig aan vastklemmen ; een pin, een endje, een kippehok is onmisbaar om niet te vallen. Velen zijn op het dek gaan zitteii, en leunen tegen de verschansing, alien zien er ont daan uit. Geen mensch heeft lust in praten ; wel openen velen den mond, maar veel te wijd om te spreken ; de ziekte «n daarmede de onverschilligheid nemen hand over hand toe. 