Algemene konst en letterbode
None
Zoo veel mogelyk, vereenigd zy. Boven aan de Kaart vindt men de verdeeling van het Tydvak in eeuwen en der eeuwen in tientallen met cyfers aangewezen, terwyl voorts ook de enkele jaren door kenbare teekenen zyn aangeduid. Nng boeger ontmoet men eene opgave van de onderfcheidene Regensvormen, welke in Nederland bebbeo plaats gehad, in dier voegc ingerigt, dat tevens de tyd, gedurende welken zy ftand bielden, in het oog loope. Ter linker zyde vindt men, in de leogte der Kaart, eene gewestelyke en plaarfelyke vei-deeling van dezelve, waar door men onderrigt wordt, tot welk gewest en voons tot welke Stad zeker perfoou  Aan de regie r zyde ontmoet men een* padere rangfehikking der op de Kaart geftelde perfonen ia y»rfttn en Heeren, algemeine Landvoegden en Stadhou. Strs, Regent en enz. De plaatfing vender der onderfeheidene perfonen op de Kaart met betrekking rot de aao tier boofd geftelde verdeeling' ran het ganfehe tydvak is zoodam'g inge- ligt, dat daar door derzetver leefryd terflond kenneiyk wordt. Aan den voet eindeiyk der Kaart vindt men, na eene herabaling der bovengeftelde tydsverdeeling, eene met die tydsverdeeling in verband gebragte aan dipping der vonrnaamfle ge-beurtenis gedurende bet tydvak, *t welk de Kaart omvat, vaar door men, met een enke'en opflag van het oog, de markwaardigfle voorvallen der gefebiedenis en den tyd, wan-seer zy plaats hadden, leert kennen. Dan bet valt bezwaar-b* eene voldoende befebryving der Kaart te geven ; wy wilden alleen den zulken, wien dezelve nog onbekend mogt zyn, eenig deokbeeld van bare oordeeikundige en veel bevattendt inrigting mede deelen. Van bet not, *t welk daar van by bet endonderwys te trekken is, knnnen verfebeidene Scholen, waarin By met vruebt gebruikt wordt, en on Der deze met name dia van het Haagfche Departement der Maatfehappe Tot Nut mi het ud/gemeen getuigenis dragen. Het zal ooze aanwy-Ziog niet behoeven, boe veel moeite, geduld en oplettendheid de vervaardiging dezer Kaart gevorderd bebbe; weshalve den Heer Schmelz daar voor alleen, met regt, de hartelyklte erkentenis toebehoort. Dan by heeft zyoe aanpraak op de allemecne dankbaarheid nog zeer aanmerkelyk vergroot, door de Kurt van bet boven reeds vermelde Woordenboek te doea vergezeid gaan, by ’t weik wy thans nog meer opzettelyk sollen ftil ftaan. Hetzelve bebelst, gelyk te voreo reeds gezego werd, naar gelange van den voorraad van berigten, of de verdienftelykbeid der perfonen, meer of min uitvoerige Levensf Chenen van alien, wie namen op de Kaart vermeld Gan. Op zich zelf reeds was het zeer moeijelyk te befliv fen, wie ai, wie niet op de Kaart behoorde geptaatst te wor- den oh die talryke menigie van Staatsmacoen, wier vernoet- ding, uit hoofde der door ben bekieede waardigbedeo zelve, niet boven alle bedecking verheven was. Hier moest uoodza- kdyk eene keuze gedaan, en tot dat einde eene vraag belliai worden, welker beantwoording, by eenig nadenken, niet zeer getnakkelyk blykt te zyn, de vraag natnelyk, vat it, of lie* ver, vat geejt vermaardheid? De groodregeien, niar wei- ke de I leer Scheltema in de beantwoording dier vrage, en alzoo in de bepsling zyner keuze is te werk gegaan, worden voorgedragen op bl. xix. eti xx. boeken , Gedenkfchriften , Lyk- en Lofredenen , Dichtftukkeq en wat dies meer zy ; tnaar hy heeft insgelyks zich om inlich- ting en mededeeling van onbekende byzonderheden vervoegd tot de voornasmfte en meest beroemde beoefenaars onzer go* fchiedenis in de verfchillende gewesten van ons Vaderland, aan wier verpligtende heuschheid hy niet alleen zeer vele ver- langde ophelderingen en teregtwyzmgen , maar ook de medo- deeling van ongedrukte ftukken en bezwaarlyk te verkrygen gefebrifteu te danken heeft, terwyl fommigen zelfs zondar aan v rage hem het een en ander van waarde en zeldzaambeid hebben doen toekomen. Men ziet uit dit berigt , *t welk wy nit de Voormde ontleend, en waar van wy de bevestiging door het ganfehe Werk hebben aangetroffen , met welk eena hoogst loffelyke vlyt en zorgvuldigbcid de Schryver alle hnlp* middelen heeft byeengebragt en opgefpoord, welke ftrekken * konden , om aan zyn Werk de grooist mogelyke volkomenhcid by te zetten. Hoe zeer ook, uit den aard der zake, all* Levensfchetfen niet even belangryk zyn , noch ook de Schryw Ter, by de groote menigte, welke hy te vervaardigen had, in de bewerking van alle even gelukkig geflaagd zy (gelyfc wy dus b. v. die van den Stadbouder Frederik Hendrik to mager en oabeduidend vonden) zal men nogtans aan verro de meeste den lof van beknoptheid , zaakrykheid en treffend* Karakterfchildering moeten toekennen. In het eerfte Deel, *t welk de Letters A— K bevat, hebben, onder meer ande- re, byzonder onze aandacht tot zich getrokken de Levens* en Karakterfchetfen van Arend Toe Boecop, Epo Sjuk van Bormania , C'»enraad van Beuningen , Jacob Cats , Johan van der Does, Gafpar Fagel, Pieter de Groor, Ifaac van Hoorn-, beek, Jan van Hout en Lieven Jansfon Keersfemaker. Wy •alien die van Hoornbeek, ais eene der kortfte , bier tot eeno proeve laten volgen. „Hoornbeek (Isaac van) Raadpenfionaris van Ual- „land. „Was afkomftig uit een Vlaamscb geflacht, om het gelöfft ,, herwaards geweken, en Zoon van dea beroemden Qodg*. n Jecr“ Digitized by Google C *3« ) „ leerden Johannes Hooinbbek, en van Anna Bernard. „ Hy leefde als Advocaat in den Haag; in dezen werkkring „ werd by zoo vermaard, dat de Regering van Rotterdam „ hem in 169a tot hunneu Penfionaris benoemde. Hier door „ diende hy later in verfeheidene bezendittgen van Staat. In „ 1704 naar G elder l and gezonden, om de twisten te vereffenen, die dat gewest verfehrbar, bereikte hy geeDzins ,, de oogmerken van zynen last, even min als by die tot den ,, geheimen Vredehandel in 1705. Na bet overlyden van „ Heinsius In 1720, werd de zware last van bet ambt van „Raadpenfionaris op zyne fcbouders gelegd, fcboon hy toen ,, reeds door jaren en ziekten gebukt ging. Hy torschte dien „last met moed, en verwierf lof door schraoderbeid ea ,, fcherpzinnigbeid, die, gevoegd by groote naarftigbeid, hem „ de beste lesfen deden erlangen uit de handelingen en be- „ dryven zyner Voorzaien, welke hy zich ten fpiegel voor- „ ftelde. "Hy (lond aan het roer, toen de dwarrelwind van den "Actiehandel opfbk; vele planmakers kwamen by bem aan "boord, loot fen, die zeiden de havens van de Goudkast te "kennen en middelen te weten, om den Staat van fchulden ,, te ontllaan; doch hy bleef flandvastig, Auurde, bygeftaan ,, door Hop en Sunceland, langs het gewoon vaarwater, op ,, het compas der ondervinding af, en beboedde alzoo het ,, Schip van Staat voor die blinde klippen van ydele hoop en " winzucht, waarop naburige Staten en vele byzondere perfo- " nen Scbipbreuk leden. t "In hetzelFde jaar had by het genoegen met Gosunga en " Fagel, de zoo lang geduurd bebbende verfchillen in Gel- " derland tusfcbon da drie kwartieren te vereffenen, en  ding is by Wagenaar, D. XVIII. 234. — Het (Hier is in den ickst door verzinning bet wooed niet ingeflopen, 't weik blykta.tr i.ngepast is. et) Hier fchynt eene drakfouc plaaw te bebben en te moeten Ann, /VA» /«*. J, 416. Digitized by Google Het II. Deel, welk in twee Stukken het licht tag, be-Vat de letters L — Z, voorts een ulanhangfel behelzende, mede in eene Alphabetifche orde, een klein aantal Levens-fcbetfen, welke in bet VVerk waren overgeflagen, en te za-inen ruim 30 bladzyden beflaao. Hierop volgen Pc rie ter ingot en Byvoegfelt, welke te zatnen 60 bladzyden vullen, en zoo van ’s mans onvermoeiden yver ter volmaking van zyn Werk, als van zyne edelraoedigheid in het prkennen zyner misOagen de loffelykfte blyken dragen. Hierop volgt een zeer ulvreige B/adwyzer, waarin de natnen der Vorften, Stadhouders, Regenten, Staatsmannen en hooge Ambtenaren, wier Levensfchetfen in het Woordenboek vervat zyn, naar de orde der g Ewesten en Steden, tot welke zy behoore, worden opgegeven met aanwyzing by eder van de plaats, waar het brit geborenen, zyn leven en bedryf te vinden is. In dezen Bladwyzer zyn de natnen met de meeste naauwkeurigheidzoo veel zyn kon, naar de eigene fpelling der benoemde perfonen gefteld, met verzoek aan den Lezer, om de names naar deze opgave te veranderen, voor zoo verre by dezelve op de Kaart of in den tekst eenigzins anders gefpeld mogt vinden. Ook hier zien wy wederom een lofwaardig blyk van de zorgvuldigheid des Schryvers, om aan zyn Werkdeboogst mogelyke volkomenheid by te zetten. Wat voorts nog in 't byzonder het II. Oeel aangaat, betzelve verdient geenen minderen lof, dan bet eerfte. Jas onderfeheidt zich zelfs günstig van dit door het geringer aantal van drückfeilen, in betzelve ingefen. Onder meer andere zijn ons hier bovenal fraal en belangryk voorgekommen de Levensfchetfen van E'bertus Lomini, Philips van Marniz, Ouco van Martena, Rabo Herman Schele, Simon van Slingelandt, Pieter Adriaensz. ran de Werf en Nicolaus Witfen. Wy zullen tot eene nadere prove hier nog bet begin van het vry uitvoerig berigt omtrent Simon van Slingelandt laten volgen. Dus luidt hetzelve. „ Onze gefehiedenis levert niemand , wieos zedelyke en „ Staatkundige waarde zoo algemeen erkend zyn, dan dezen * man, (liever, alt die van dezen man) die om wysbeid, „ trouw, eerlykheid en ftandvastigbeid , gebleken by den dienst; „ van den Staat, gednrende vyf- en veertig jaren , met re- „ den door Mr. H. van Wvn wordt voorgedragen, als gebo- „ ren tot heil zyner tydgenooten en tot een fpiegel voor de ,, nakomelingfcbap. .. „De tydgenooten zegenden den Staatsman, die Eurof in vrede behoedde, en febonken hem, ook om zyne piigts betrachting in aJe betrekkingen, den wel verdienden lof; „de rakomeling, die zyne verdienden onbevooroordeeld en, geheel kan overzien, en nu kan nagaan, welke wonderbare, dienilen by, onder anderen, beweg aan’s Lands geldmid- deien, bevestigt dezen lof, en wy, Nederlanders, verhefen ons than met redeti op den landgenodt, die, fonder pml, „zonder vertoonbg, doot zyrte stille trysheid den meesten, invloed had op de regeerders van Europa, en de ln!„ der volksbelangen pedurende ve’e jaren in handen bield." Uit de medegedeeide proeven kan Oe Lezer reeds eetiger-i mare oordeelen over de verdienst van den stvl, waarin het Werk gefchre-en is. Gittyk de Heer Scheltfma door vroe- gere fchriften lof behaalde van wege de fierlykheid, levendig- heid en mannrlyke kracht van ftyl, hem eigen, en de vertrouwoJyke gemeenzaamheid met de Werken der bene voorgangeren, inzonderheid die van Hoopr, daarin uitblr.kende, zoo wordt die lof door het voovhanden zyode Werk allezms bevertgd. Allcen zou men, hier en daar, nog eenige grootere naauwkeurigheid ten aanZien van tsalkundige byzonderhe-den verlangen. Doch wy twyfelen geenszins, of deze en der gelyke vlekken, welke het Werk ontfieren, zullen by eene tweede uitgave, welke wy hopen. dat een, aan die verd Etwegen en algemeinen belangrykhek, des werks geevenredig, vertier spodie noodzakelyk zaJ maken, ganfehek worden uitgekischt. Niet weinig fieraads verder beeft de Schryver aan betzelve bvgeeet, door by gepaste g-legenheden of een fraal Stuk uit Hoorrts Historien in re laschen, of eenig zinrykgedicht van Vondel, B«and en dergelyken over te nemetij zoo heeft by b. v. in het berigt ointrent Keizer Ktrel V. de meesterlyke fchets van deszelfs karakter door Hoft inge vlocbten. Hetzelfde heeft hy gedaan in de Levensfchets via Alva, en by die van P. A. van de Werff vindr men het hoofJbedryf van dien kloekmoedigen Regent ten tyde van Leydens belegering, met de woorden van den genoemden Ce-Ifchiedfchryver, verhaald. Het Levensbericht van C. P. id by Google t *39 > fceid heeft aan den dag gelegd. Efndelyk ty nog gemcld , dat het Werk aan deo toenmaligen Raadpeufibnaris der Bataaffch* Repubtiek, den Heer Mr. R. J. Schimmelpenninck , is toege- wyd met eene Opdragt , welke om hareo- kiefcben en deftigen jnhoud, en levendigen en gefpierden ftyl den hoogften lof verdient, en niet minder vereerend is voor den Heller, dan •voor hem , aim wien dezelve gerigt is. Wy befluiten onze aarkordiging met den opregten wensch, dat de voortreffelyke Schryver de fterkfte aanmoediging vinden , en de noodiee ge- xondheid , lust en kr>dven behouden moge , om ook de Krygs- en Letterkundige G-fcbiedenis van ons Vaderland op geijka wyzc voor te dragen. HANDEL en ZEEVAART , HUISHOUDKUNDE £N WAT I) AAR TOE BETREKKING HEEFT. P STEEN III .* ' ••• I : i : Op Maandag den 5 October 1807, in Amfterdanb . fillTSKlANStCHS. Amerika 5 prCt. . 1 00 » tool Andeelen by Hope & Comp. tnz. . . 1061 1 Rutland 5 prCt. • 92} a j Zwcden 5 prCt. . 9«4 » j Denemarken , Toll. 4 prCt. 89 t 94 dito teen cn Wisfeib. 4 prCt. 91 • 93 dito Kroon 4 prCu 90 1 9a Ktixtr vtnOottcnrjk 5 prCt. 54$ . 55! dito 4$ prCt. . 49 » 5°i dito 4 prCu • 49 • 5°4 BlSMtnANDSCHL Naronaie Schuldbrieven a 3 j dito Domcinen. 4 prCt. ptCt... 44 1 4 “ " ~ dito a i\ prCt.. 3*4*39 Bosremrn nit de heffing van 08 a 3§ ptCt. SC4*$1 Dito uit de heffing van ‘1800. * 3 prCt.. 44} >4 dito 1801. t 3| ptCt.. 504*5* SfianfejH wCi. by Hope & C.95 a| duo dito meawe.. gotal Portugal, by Hope &C. 9* tg Engtbutd. Annul teit. 3 pCt. 63$ Frankryk Geconlblid. rented Dito SwelqrK.&V. 1 794*801 , 'f • • *’ n WMelcours. - '\ *. Op Landau, niet gcnot, - Pirys. 531**4. 7*1* I dito Vrywiffig a 5 pCt. 72 1 1 Kon. Ncgot. van 1807.6 pCt. met op loop, premie by ff. loaf. - 97i a i. Reioipden Losb. m den Vreoe - - >, Agio van de Bank... 4^ ptCtf GEBO ORTE, TROUW- en STERFLYSTEN. Het getal der Dooden, gedurende de laativerloopene Week, is geweest; te simjierdam 303; en te Htarlem at, onder woke lasten 6 beneden de 12 jaren. — STERRE- em WEERKUNDIGE WAARNEMINGEN. WEERKUNDIGE WAARNEMINGEN, BARO ISO/. < UE- Sept. 1 TBR. | BOITEN HAARLEM. THER- 1 STREK. LOCHTV MOW- 1 DRR I GKSTKUV TUU 1 WIND. | HK1D. f»9- 3 30 < ap. 3. bp- 79. 5*4 35 544 W. N. W. N.W. t.N. j seer rwiit ftottn met regeobuijes. Oft. (30. i 1 <30. ai (30 1 5« 58 474 H. N. W. I N. t. W. 1 N. W. wolken; *s morgens hard e wind. fs°* >4 a <30- bo. 1 49 ». 334 1 Z *• Zk t. 0. j 2. Z. Oa 1 1., • | betrokkcn; ’savonds bewolkt. 3°* * 3 <30- «4 <30 a 5* 64 57 ~ Z* W. w. Z. w. bewolkt; *s namidd. en ’savonds bctrokken; dampig. v. \ f3». a 4 <3°* s4 bo- n H- z. w. ! betrckken; dampig. f3»- a 5 <3°. >1 ... (30* 51 1 «5 67 1 Z. 0. te 0. I z. 0. bewolkt; omtrent bctrokken. — = — :. fin 94. 54 |*.W. t.z. I bewolkt; omtrent betrokkcn j 6 < 30. o f 61 I I ’stvonds icts regen. I30. o I 59 I |f B E.K E N D M A K I U G E N. *4* By L. A. Ci HESSE, te Amflerddm, it uitgeie- • men en atom verzonden i ANACREONTIS &, SapphUs reliquiae ad fidem op- timarum editionum recenifae, cum Indice et noris |f Ei infertis, in 8°. op Schrypapier f 1-4: Propat rim- papier.... f 1. if 1 . i • ■ ■' ■ neizelfde Werk in 40. op test Fi- lin - papier... - 16- 10: Jiieuwfte Tafereelan van Leaden * deszelfc Zeden, Handel, Letferkunde enz.... - 1-101 LAFONTAINE, de Familien - papier. Tweede Deel - 1 - 16 1 De Nieuwe CATALOGUS 4er Hoogduitfche boe- ken, rhans by hem voorhanden. In ons laatstvorig N* flat bladz. aio. regel 15 van ondewn: 1806, in plaats van: dezes jaars 18-7. ».*• 4 Ts Haarlem, b* A. LOOSJES Pz. Digitized by Google ALGEMEENE K O N S T- EN LETTER-BODE, VOO* HET JA All U07. N°. 4a. Vrjdag den 16 Q&obcr. B E R I G T E N. UlTLJNDSCHE. Raterburg. Het onlangs In drk verfchenen Programma der Keizeri. Akademic der Wetenfchappen albier, geeft berigem van de laatfte Prysvraag: uit herzelve blykt, dat van de 6- ingekomen Verhandelingen over de gevraagde Schlechungen Eigenfchappen van hct Licht, twee in net. RusGsch, een in ’t Latyn, een in ’t Fransch en twee1 in bet Hoogduitscb gefchreven waren; dat de 3 eerfte an bet oogmerk der Akademie niet beantwoordden; dat de 4de weiniet gfcheei zonder verdienften was, maar zonder eenige nieuwe Proeven opteleveren; dat echter de beiden laatften alle oplettendheid der Akademie verdienden, en haar dus hadden doen beiluiten, om den Prys onder de beiden Schryvers, die by de opening van Der Verzeichnungen, welche vorzüglich bleiben, bleiben te zijn: H. F. Link, Hoogl. te Rostock, en Placidui Heinrich, Hoogl. te Regensburg, te verdeelen. De nieuwe Vraag, die voor 1 July 1808 moet be, antwoord worden, is van den volgenden inhoud: "Men verlangt eene gemakkeiyke manier te weten, "was op elk, zonder Plantkupdigs keonis, in korten LIDeeu Q, tyk." Digitized by Google C »4» > i } T \ v tyd, met weinig kosten, en volkomen zekerheid, de "vergiftige Planten kan leeren kennen." Kopenhagen. Men heeft hier onlangs een Vte.Aru xenykundig Genootfchap opgerigt. De Hr. Fahlberg van Upfal, die de befchryving van een gedeelte van Lapland heeft uitgegeven, maakt thans een reize in de Gebergten van Zweden en Noor-wegen. De Hoogl. Befchriften laat eine befchriften vor der kranken van Jutland, verflerd met Kaarten en Platen, ten vervolge dienende op zyne voorgaande van Seeland en Fitment by is vooffiemens deEenzynfffi arbeid vnlLdig te maken, met ook de avenge Gc western van Denemarken te befehryven. Parys. De bernemde Italiaanfchfc Arts en Staatsraad Moscati, heeft aan den Heer Alibert, Geneesheer van het Gasthuis Saint Louis alhier, tête fraaie afteeke- ningen getonden van 17 deL 'Pelagr'a^ nine Landkwaal in het Milaneefche. Deze Huid-uit flag openbaart zich in het Voorjaar, en verdwynt weder in September; Het aanmerkqlyklte hieroJntrent is, dat zy,byna altoos; de person, daar. door aangetast, tot eene volflagene KrankzionJgheid veert. To MvtMti beeft tevens aan den Hr. A liber t eene beryving medegedeeld van ten rneuw soort van zrwzrw- Jh C MelaatschheUO, wdk tat hiertoe niet befehre- VCD is. ) 'J, l J* l. j oh 135 r ib i... i. ■..f., itnli... y. i - - U. :b dr. r.: s tLyox, dsn a 6 September. Dezer dagen werd hieiv op order en kosten der.ikooge,Regerihgy een proef in *t gitoot genomen van zekere Machine, donr den Hr. Chronier uitgevondent, en bemäßigen plan-gehen, dienende om gehörigen, värtsige Väterungen, tegen den stören, de Rhône optevoeren. Deze proef gelukt; nietten gegenwärtige verfehlende, toen plaats hebbende, nachwendige omstandigheden, nächst, en zuverlässig beteiligt, zuverlässig beteiligt, zuverlässig beteiligt. — Met dit ailes werd het Väterungen, väterungen, den konstitutionellen, väterungen, den konstitutionellen, väterungen, in den väterungen van 50 müssen, van de Stadt tot de Brug Morand, gevoerd. Men beloft zich, van deze uitvinding, in der vervolg veel goeds voor de Scheepvaart, einverlässig. Gottingen, den 99 Augustus. Dezer dagen overleed alhier de Oudyad der Dyitpche Staat - Kgtskun-digen (Publicisren y dk berödne Geheim - Jumtieraad. Johann Supfusn Putter, wie ich nützliche Verdienst onträtigt, entreuen wir zu verdiensten, atm welke ich zich gehört had, het opfeliden van 20.000 vele deutenden van Staats- dienstellen, en den gansamer Onlvässel, welche ich meer dan 50 jären lang, met 20.000 veel ver als vrucht, dienst, die, voor altohs in 't geheogen zirilen blyven. Hy befreikte den oderdom van 8.000 jären en ruim a manchen. Eine vermaarde Wis- en Sterrektunde Dr) if. Ft Gaust is tot gewon Hoogleaar in de Wysbegeertti eft Sterrekunde by de IJkademie alhier aangeiteld; dole fa denzelven, met en 'benevens detr Hoogl. Hardtung het ppzigt en beiVuur onzer Sterrewacht opgedragert gewofjden. Men ziet zyne komst alhier' koft na Mft fhiel je gemoet. Frankfort, September. Hier is, dezr, da in druk uitgekommen eene nieuwe Hoogduitfcht bevölgt van het Nieuw Verbond, ten ofen fünfte van alle Knstelyke Genotfthappen, Dezelve is vervarausgehört, door twee Bödenkryners, Kartl en Leendert voor ad beste gehört, voor als nog, in onze taaf hezittra. Men heeft ‘et twee onderfeheidene drukkejt man bitgegeven, eeh voor de Roqm.fchen en de dunderd voor de Protestanten: schoon echtcr de eqrte niet varf ob vweede verfchält, dan alleen doof eenige byvoeglids, nit de Vulgata overgenomeri. Beiden Zyn goea-geke urd doof de Geestelyken der wederzydihhe Kbtfcgenootlfchappen. De beiden Overzetters zyn tegenwborig bezig met eene vcrtaling van het Oiidfe Verbohdop denzelfden voet ingerigt. 13. PROGRAMMA IN BET GENOOTSCHAP TER BEVORDERING DER HEELKUNDE, Tt AMSTERDAM TOO& DEN JAARE 180?. - Hex GENOOTSCHAP TER BEVORDERING DER HEEL- Runde, te Amsterdam, beft op den 7 September I 1..onder voorzirting van den Hooglceraar G. Vko- Lik, fzynde de Hooglceraar A. Boisn, door indispens fitie, hierin verhinderd ) wederom deszeifs jaarlykfche Algeroeene Vergadering in de groote Gehoorzaal van net Athenaeum Illuitre gehouden, by welke gelegen heid door den fungerenden Prsefes werd voorgedragen het overlyden der geachtet Leden H. Nissen, 1. H. DE Clercq, R. Forsten, R. Hyligf.rs, VV Mun- Niks en H. Keuls, met byvoeging eener korte herin- Bering aan derzelver onderfcheidene vtrdienften. , Vervolgens deed de tweede Secretaris J. N. Engel- trum, by afwezigheid van den Eerften, een arapel verflag van de handelingen des Genootfchaps. , Vervolgens deed de tweede Secretaris J. N. Engel- trum, by afwezigheid van den Eerften, een arapel verflag van de handelingen des Genootfchaps. Gedu-rende het verlopen jaar. Waaruit onder andere bleek, dat by hetzelve ten bepaalden tyd was ingekomen eene yerhandeling in antwoord op de in September 1804 voorgedelde, en in September 1806 herhaalde, vraag over de amaurosis, onder de zinprcuk: Cauja fubla- is toliitur effect us. Hierop wierden de (chriirelyke ad- vyaen der geraadpleegde Medeleden aan de Vergade- Ting voorgelezen. en daar over gedelibereerd zynde, de gouden Medaille aan den Schryver toegekend, die, by het openen van zyn verzegeld billet, bevonden werdt te z\n Jacobus Logger, Stads Heelroeester te Leyden. Voorts wierdt belloten, de volgende Pries- vraag Daar bet lot des Oorlogs, inzonderheid in de „latst afgelopene, en in het begin der tegenwoordige „Eeuw, een groor getal ongelukkige gekwetften ,, in bet geval hecfi gebragt, dat aan dezelve din of „meerder Ledematen (ware het raogelyk tot behi ud van hun leven) zyn afgezet Qepmputecrd') j»ewor- ,, den, bet welk in het genoemde tydvak onder ver- „schillende Natien heeft plaats gehad; en dus die af- „settingen ook op byzonoere wyzcn verrigt zyn; zoo ,, wordt gevraagd:” I. „ Welke verfchillende wyzen van Afzetting der „Ledematen zyn ’er, van den tyd van AmbrosiuS ,, PAkd af, tot op den tcgemvoordigeh tyd toe, aan- ,, gewend, en in gebruik gebragt? II.,, Wat Redenen zijn er, dat men van de wyzen, „ volgens Verduin, Koenerding en Ravaton, met „ de Lap (d Lambaux,) enkel, of dubbel, weder- „ geheel en al is afgegaan, en de rondgiande infny-- ,, ding, door huid en fpieren, (’t zy in dins, of, by ,, herhaling gedaan) den voorkeur gegeven heeft? Daar nu echter thans, door fommige Franfcbe en Engelfche Heelmeesters, van de wyze van Verduin, by de Afzettingen der Ledematen, weder gebruik wordem gemaakt, zoo wordt vervolgens gevraagd: III. „ Welke voor- of nadeelen, van alle de in ge- ,, bruik geweest, of nog in gebruik zynde wyzen van- „ afzetting der Ledemann, zyn daar aan verbonden,- „ zoo wet ten annzien der afzetting van het Lid zelve, ,, als Otrent het onderfcheppen, of de bindingen der ,, Bloedvaten, en in het aanleggen van *t verb md? IV. „ Welke wyze van deze alien is de beste, „ proefnndervindelyk bewezen, zoo door eigene waar* „ nemingen, als die van anderen bevestigd?” V. „ Welke is vervolgens, na de gedane afzetting, ,, de beste behandeiing, omtrent den Stomp; teneinne „ het ui^fleken des afgezogenen bcens, buiten denzel- „ zelven, te verhoeden?” "Voorbehoedingen, of wel genezingen van dit toe-, val?" "Met uitloving eener gouden Medaille op den stempel des Genootfchaps gefchroefd, voor den Schryver van. bet meest voldoende en goedgekeurde antwoord opdezelve." "Het Genootfchap herinnert bier mede tevens, aan de in den vorigen jare voorgeftelde prysvraag ora beantwoord te worden voor primo Mei 1808, zynde van een volgenden inhoud: "Daar er, buiten twyfel, oraftandigbeden zyn, waar de Schaambeenfnede, al wilde men 00k aan-. "Niet nuttig, maar ten hoogften ichadeiyk zyn zoude M zoo is de vraag: " Welke gevallen  de gewone, en in vorige Programma’s bepaaide voorwaarden ; en heeft, ingevolge het befluit op de Algemeene Vergadering van den jare 1804 bepaald, om voortaan niemand tot gewoon Lid van dit Genoot- schap te benoemen, dan die zich, door het inleveren van een of meer belangryke en goedgekeurde Heel- o£ Vroedkundige Verhandelingen, of Waarnemingen, by hetzeel, of door de uitgave van eenig eigen Werk, eea dier kunften betreklyk, by bet algemeo, «I '■'l 'V ■ - mi. tr- f i.»* •*’• Wf' Digitized by Goo *erdienftelyk gemaakt hebben, op beden benoemd -tot sjewoone Leden: * Deii Heer - •, F. Buchner, Heel- en Stads Breukmeester, te Am- ficrdam Digitized by Goo *erdienftelyk gemaakt hebben, op beden benoemd -tot sjewone Leden: * Deii Heer - •, F. Buchner, Heel- en Stads Breukmeester, te Am- ficrdam Digitized by Goo *erdienftelyk gemaakt hebben, op beden benoemd -tot sjewone Leden: * Deii Heer - •, F. Buchner, Heel- en Stads Breukmeester, te Am- ficrdam Digitized by Goo *erdienftelyk gemaakt hebben, op beden benoemd -tot sjewone Leden: * Deii Heer - •, F. Buchner, Heel- en Stads Breukmeester, te Am- ficrdam Digitized by Goo *erdienftelyk gemaakt hebben, op beden benoemd -tot sjewone Leden: * Deii Heer - •, F. Buchner, Heel- en Stads Den Heer 1 W. G. Alstorphius, Heelen Vroedmeester, corret-fondeerettd Lid van de Natuur- en Geneeskundigp Corresponiente Societeit, in ’silage, to  even onderhoudend gefehreven. De SpaanCbe Provintie Valentia ligt tusfehen de 57 eft 40 gr. Noorderbreedte, waar van bet vlakke, gedeelte; schooti llechts een groote vierde van het geheel uimakende; wnt klfc. Maat, vruchtbaarheid, fraaiheid van gezichten, goedhartigheid en vrolykheid der Inwoners, aangenaambeid van verkeering en goedkoope levenswyze betrefi, voor vreemdelingen en voord < zwakke en ziekeiyice, ter herftelling van kwynetide gezond-heid, verre het verkiezelykfte is boven alle andere oordeft van Spanje, en in genoegzaam alle opzigten, mngen wy detl Schryver, die ons ten ftelligfte verzekert, dat zyne Taferee-len geenszins overdreven zyn, op zyn woord geloven, a!s eed aardsch Paradys kan btfchouwd worden. Men ontmoet hier wel geene zamenhangende befehryving vaft die bekorlyk oord; waarom dan 00k her werkje niet vatbaar is voor een geregeld en doorloopend verflag; maar de afzon-derlyke Schilderyen, daar in opgehangen, zyn genoeg om het geheel In een allergur, digit licht te befehmen, en de mees- ten derzelven befahren de aandacht des lezers net eeo fooit van verrukking. Zie hier een vist van de voornaamfte en meest in 't oof' loopende, met eeriige bygevoegde korte aanteekeningen be-trekkelyk den inhoud dier Tafereelen. Klim a at, bl. 3, ongemeen zicht en liefelyk; doorgaans een heldere lucht; zo-nier Thermometer- (land rusfchen 17 en ao gr. (waarfcbynlyk Reaumur ) in den winter tusfchen 7 en 13 gr. Volkryk-hfid, bl. 8, in 1795 talde men 932,150 Zielen, en 628Ste-den, Vlekken en Dorpeo. Jawoners, bl. 10, de Manneti afterk en vlug, de Vrouwen fclioon en bevallig ; zoo wel deeen als ander ongemeen vrolvk en goedhartig. Dt St ad Vientia, bl. 1, buiten de Voorfieden, ongeveer een ha!e ntyl in oratrek, telt ruim ioo,coo Inwoners, 58 Huizeo, Eeg Kerken, 40 Kloosters en 10 Gastbuizen: is, wat llra'ten en gebonwen betreffend, in den onden Moorfchen fmaak inge-rigt: doch zindelyk en vol leven en geweel, wegens de bloeijende Handwerken en Zydeweveryen. Men otitmot übergeben bedelaars nog ftraatflypers 1 Hoogfcheol, bl. 15 1 wordt voor de eerfte, vooral in bet vak van Geneeskunde, in Spanje gehouden : telt 78 Profi sforen, welker jaarwedden van 700 tot aooo Gl. loopen. Huizen, bl. 17, meestal laag jnaar diep, met platte daken, waar van de meesten met terrasfen en fierlyke tuintjes, van binnen zeer regelmatig, vol gemak en ongemeen zindelyk. Levenmiddelen, bl. ao, bui-fengemeen goedkoop. Een pond Brood kust raim 1 ftaiver Hollandscb; Een pond Rundvleesch a stuivers; een Hoen 5 fluiv.; een paar Duiven 3 it 4 ftuiv. Een gerecht van Vised voor 3 it 3 perfbnen niet boven 4. Groentens en Fruit naar evfiredigheid. Kamerhuur, met de bediening, 8 k 10 fbuiv. per week. Burjafot, bl. 58, een schoon Vick, ointrent i uurs van Valentia; byzonder merkwaardig wegens deszelfi 41 onderaard/cbe Koornmagazynen; zynde een aangenaam en drük bezoebt Zomerverblyf. — Een nette gemeubileerde K>mer met Bedftede en oppasling kost hier in een zinJeiyke Her berg (Pofada) of Burgcrhuis in 14 Guld. in de tnaand. Gardening en, bl. 65, de Kronyk van Valentia telt über llechts twee. Langs de kusten en vooral in de Huerta di Valencia (het bewaterd gedeelte) heefr men nog noort een aanhoo-denden schok waargenomen. Rysthuw, bl. 74. Hoe zeer eenigzins verminderd, levert echter nog jaarlyks een oogst van 991,700 Cahues (een maat van 350 pondeo) ter waarde van 43 755 oooRealen (of by desk Milt. Holl, Guld.) op: is noetanJ voor de bevolkiog van bet land byzonder nadeelig. Bent-dor m, bl. 78. Een klein doch flerk bevolkt Vlek, we ks In-woners van de Tonynvisfery (Waar op zy zich ongemeen wel verftaan) en de Sprotvangst leven. Barilla, bl. 8a. De uit {Je?e plant gebrande Soda of Asch maakt voor de Provirite V tlenfia een zeer Aanzielyken tak yan Hand cl uit. De , • - Centenaar wordt doorgaans voor 70 of 80, ja zomtyds voor no Realen verkocht, en men recent, dat Ùer jaarlyks, door elkaar genomen, 150 & ido.oco Centenaars naar buiien land! ▼oor de Glaa- en andere Fabrieken uitgevoerd worden. Do ware Soda C Sou tie of Bourse) die vooral door de Zeepzie- ders gebruikt wordt, brandt men uit zwakkere Soda-planten, die in menigte in Valentia gevonden worden: en van deze Pot- en Weedasch gaan jaarlyks om en by de a 8,000 Cetite- naars, tegen 40 i 50 Realen, naar Engeland. Frankryk, Holland en andere Ryken. Manner, bl. 89. Valenti a le- vert overvloed van ongemeen fraai Marmer op, ’t welk bet beste ItaliaaDfche evenaart, en on dertusfchen de. helft betar koop is, dan die laatste. Zydeteelt, bl. 91, is een zeeranzienlyke tak van Industrie in Valentin, die jaarlyks by dei§ mill, ponden Zyde, van 4 tot 5 Pefos (Kastilliaanfche Kroonen, 135 ftuiv. waardig) oplevert. Zoutkeeten, bl. 96, tele men ’er 3, die niet flechts gedeeltelyk de Provintie zelve, maar 00k Holland, Denemarken eo Genua van Zont voorzien. Esparto (St ip a tenacisjima) bl. 101, een foort van Stekelgras, dat op onbebouwde Hoogten en Bergen, in menigte, zoo hier als overal la bet Zuiden vanSpanje, gevonden wordt; een zeer belangryk product, waar uit 4 5 foorten zoo van Touw- als Vlechtwerk, gel y k korven, matten, rustbed-den enz. vervaardigd worden. Frauen deze touwen te waardeeren. — De fyne, bontgeverwde, Matten of Esterasfinas, in Holland bekend under den naam van Spaanfche Matten, worden geweven van zeker ftin-grriet, Junco uncus effufus L.) geheten. ff'yn, bl. 113. Provinci Valentia leveri eene menigte van voortreffelyke Wynen op, waar onder die van Alicante en Benicarfo, welker nitvoer zeer aanzielyk is, buiten lands reeds lang bekend waren. — Van de Pasas, of Rozynen, gaan doorgaans jaarlyks by de 28,000 CeoteDaars naar vreemde landen. man-delboomen, bl. 117. Hier van telt men bier 6 onderfeheideoe foorten. — De Mollar Amandelen zyn wegens de zachte schil bekend. De zutken, die in Duitschland en elders, onder den naam vaD Valentiaanfcl, bekend zyn, leveren, in de fchaal Nog een goede brandftof op, welker auch nog daaren-boven meer dan j van bet gewigt Potasch oplevert. Mlicante, bl. 13s, bevat ongeveer 20.CC0 Inwoners, en dry ft veel handel; de Huerta (of bewaterdef Valei) omtrent een 1 uur boven de Stad aanvang nemende, is een der verrukkelykfle en vruchtbaarfte oorden, welke men zich verbeelden kao. Q 5 Scbooa X (*» 3 fchoon m'et grobter dan i -by i4 roylen in'Jengte en breedte, levert zy, jaarlyks door elkanderen, Diet minder op dan 222,900 Canraros Wyn, 4000 ponden Zyde 15000 Cahices Gerst #gco dito Tarwe, 2600 diio Mais, 4000 dito Amaodelen, 1200 Aroben Oly, 1000 dito Herinip, 9000 ditty Vy gen, 15000 dito andere Vruchten, 16000 dito Groentens, 104000 dito Barilie, en 13000 dito Algarrobas, (vruchten van den Johances-Bloodboom, die een uimuntend voeder voor de'beesren gan.) — Doch wy zouden, met deze korte uittrekfek?er-der voorttezetten, bet bepaald beftek van ons biad te zeer te huiten gaan. Genoeg zal bet reeds bygebragte voor den weet-gierigen lezer'wezen, cm hem van het betangryke dezer Ta* f ereelen te overtuige, en zich offen, voorall byaldien by reeds bezitter mont wezen der vorige van Madrid, aantafel. — By eene andere gelegenheit deelen wy nog wel een en ander Tafereel, in deszelfs geheel, mede. Tans voorang wy 'er nog maar allen by, dat de Schryver op deze zy- ne Tafereelen eeuige zoo Gefchied - en Oudheidkundige, ais Plaatsbefchryvende, Aar.hangfels, van bladz. 235 tot het einde des Boekdeels, laat volgen, waar van de eerften de Mooren, 1 en de laatften de R altar ifche (Majorca en Minorca) ea de Pythyu fifths (Ivika en Formentera) een de en ander beilomn wordt met een korte ondcrrig- ting voor Reizigcrs naar Valentia. Scheikunde. De Verhandeling van Dr. Jnnocens Schriften van Dr. Jnnocens Abeu a Lena over de instengevone Eigenfchappen zyner vaste ontvlambare Aarde ontwinkteld, en ter toetfe de? gezonde Rede geiragt, door Daniel Craanen, Doctor to de Geneeskunde, te Rotterdam. Te Leyden, by do Saar, 1807. 73 pag. Verkeerde ftelliogen heben van oudsher altoos aanklevers gevonden; doch zoodaoige magtfpreukige en kwakzalverig ugedoschte w»ren ais ons in bet gefchryf van Della Le-na wordm opgcdischt, moesten, onzes bdSunkens, 00k den ligtgeioovigfieu te* zeer walgelyk tocfchynen, om niet, met koeie verachting en innige overtuigii g van derzelver nietige waarde, van de band gewezen te worden. Wy ontveinzen niet dat wy de moeite bewonderdeo, die de Meer Craanen op zich genomen beeft, om zuik eene zaak zyner opmerkzaamheid waardig te keuren, en dezelve te wederieggen; doch verder lezende, en wel op pag. 71 vondeu wy deze verontfchuldiging dienaangaande: —, Lieden van Naara en K»-, racter (zegt onze Schryver) beioonen zich werkza À door hunne invoiced alhier te iande de zoogenemdc m'eu „we Geneeskundige handelwyze van Della Lena op aile „mogiyke wyze jngang te doen verwerven" — Wie deze lieden van naam en kar aiter zyn, of bier bedoeJd wot- Digitized by Google ( } 4en<,.bphemjeB -vy% nletie «eted* frrifc zdft -te- ktfnnwt girf fen; doch zy kunnen vooraeker "gaanzins, tot de klasfe deft Gen ecs - en Sebeikundigeu onder ons >i»ehooren, en zallen* veitrouwen wy, op hec lezen van deze Verbandeling, weldra van huniie dooiing, waarin zy, oufchuidig genoag voor heft zelven, door misleidiug van andcren gebragt mogen zyn, overtuigd worden. ^ >. I Eene beknppte aanwyzing van den hoofdzakelyken ifiboud dezer Wederlegging, z Digitized by Google Al, onzes inziens, genoej? zyn, om don lezer dir le doen opmerken. De eerfte A f dee ling bevat. Scheijcundige keoordeeling der voordragt van den Meere della Lena ten oanzien zyner vatte ontvlambare Aarde. In we Ike AfJeeling wy da vier navolgende Y'ragenitrekkende jer ontwikkeljng en wederlegging van delta Lena’ del lei, beirekkelyk de» googenaamde vatte ontvlambare Aarde, vojdoende beamwocid vinden, „teweten: I. ) Wello Ligcbaam hebben wy aps onder de benaming van nrorkt,, zaam. Legging van della Lena sätelfel op gronden der Geneeskunde. De Tier hoofspumen, waarop de Redeoering fan onzett Schryver berrekkmg beeft, zyn kortrlyk de navolgende: J. JO Kan men door den en hette/fde middel verfebillen- de ongefteldheden des menfchWyken ligchaams. genezen? 91 middel van della Ltne in beide zo often van. Onifteking, de hevige zoowel als de flepende, met *rocbt *aantewenden? J. ) Moet men in lang aanhoudende Ongefteldheden, gepaard gaande met een byzooder lyden van *» fommige deelen, all<6n op bet Organism us, of op deszelfa *> d*len in ’t byzonder, of we! op beiden te gelyk werken? 4*). della Lena’s middel indetfaad bevorderlyk ter go- nezmg van den Kanker of van. Eenige andere Organifcha Üngelösteldbeid?" Het blykt nit de afkeurende beantwoordene dezer Vragen in t algemeen, dat de Schryver, van de nieuwere Phv/iole- gie met vruebt heeft gebrnik gemaakt; terwyi de feberpa grensJyn, welke hy trekt tusrehen S theme en ^fihenie, hem insgelyks als een aanhanger der nieuwere Pathe(ogie tee- kent. — Een ftaaltjen bier van ontmoeren wy pag. 40 waar by van de twee boofdvormen der Ziekien, en we! nter ter 1 ll-’,er {*“rJ^'n8 Yan bygeloof en dwaasheid, met een gelukkig gev' lg zieb bedient. Was het oordee!, dat de Heer Craanen over della Lena’s waarde als Scheikundige velt, net zeer gunftig voor'smarts A/aam en Karakter, Diet voordceliger valt heizelve voor hem uit, bel ch >uweu wy hem als Geneesheer. — En, offenhosen meergemelde della Lena met den titel van Hoogleeraaar moge fchitteren, bangen wy des Diet te mio volgaam ons zegel aan dit vonnu, terwyl wy hem rangfehikken onder die tfurt van menfehen, die, daar 2y tnnerlyke waarde ontbrekfn, om tocb iets te vertoonen. met utter tyke zoeken te pronken. . wy zeggen den Heer Craanen dank voor de naanwkeo- Ttee voldoende wederJegging dezer herzenfehimmige Genees- wyze, welke juist,om hare gebeimzinnige gedaante, anderz Jtgt gevaar kon loopen, eenen nadeebgen indruk op bet alee- meen te makenj Jammer echter is bet, dat de Hr. Craa- zich, in dit zyn opltel, van zoo veele, uitheemfeb*, by- Zouder Latynfche, Kunstwoorden bediend beeft, wear door ayn Wetkje minder gefehikt is, voor zulkeo, die deze ual net genoeg verftaan. Oudertusfchen legt de Heer C. in dit Stukje zoo vele kon- u.ghcdeo en befcwaam^-id aan dsn dag* als voorzeker aao een . - Werk Werk van m«€r beltng en nut met vrteht Kunen befteed worden; gelyk wy ook wel meenen onderrigt te zyn, dat goodanig een werk than by hem dadelyk under banden is eu eerlang bet licht ftaat te zieo. HANDEL Bit ZEEVAART, HUISHOUDKUNDB BN WAT SAAR TOE BETREKKINO HEEFT. Op Maandag den is October 1907, in Amsterdam Boitinlandschs. Danish spr. ; loouooj Andeden by Hope 3e Coop, Rutland 5 prCb.. 93 Z-vedtn 5 ptCt.. 9,1 J95t Dumarktn, Tod* 4 pfCt. 89 194 dito been en Wisfelb. 4 prCt. 91 • 95 dito Kroon 4 prCt. 90 19a Ktixer v»n Oostatryi 5 prCt. 55 J > 5 dito 4^ piCl., *cl a 51 dito 4 prCt. Toil 51 B m N I M L Nationale Schuldbrieven a . prCt. —.. 44 »< dito a a| prCt. 3«ia| JLoarcntcn nit de heffing van og a 3iptCt. 5<4'5» Dito uit de heffing van iSco. a 3 prCt.. 44 •* dito 1801. a 3| prCt.. 5°*‘« Startle sj prCt. by Hope &C $5 dito dlto nieuwe., Portugal, by Hope 3c C. PngJand, Annuiteit. 3 pCt. 6 Frankryh Geconfotid. renten -.5 pfCt. * • Dito Cert. by K. 3cV. Wisfelcaura. Op Londen,. niet genot." - Pity*.. 53 1 : AND4CHS. dito Domeinen. 4 prCt. 7#|a | Uto VrywiiUg * 5 pCt. ya$ a f 1 Kon. Negot. van 1807. 6 pCt. met op’oop. premie by Af- W.. 971*1 • Refcnpuen Look, na den Virde.. sM'l ■ Agio van de Bank. • 4prCu HISTORISCHE en LETTER. ANECDOTES. > •3 • • ' 1'A ■ - " * • * - \'‘ t 1 * - Op eene reize door It� HISTORISCHE en LETTER. ANECDOTES. > •3 • • • Op eene reize door It� HISTORISCHE en LETTER. ANECDOTES. > •3 • • The enfant en Siete, in 1861 en 1803 V Van de de Hr. Creuzi de Leifcr, welker befchryving in. 