Een bliksemschicht der XIX eeuw
Charles, Rudolf, editor
Als deze erkenning eene groote voorwaartsche schrede en eene groote zege der humaniteit is, dan heeft zij voor de wetenschap eene niet min der groote zege behaald, eene zege te midden van den triumf des te-genstanders, eene zege, waarvan de eindpaal thans bijna niet berekend kan worden. Het is de grootste zege, die de naturwetenschap vooral in Duitschland en Engeland heeft behaald, de zege, waardoor het denkbeld van den kosmos tot het bewustzijn van grootere volksmassa’s is doorgedrongen. Met deze erkenning, dat de naturwetten eeuwige verstandelijke wetten, en daarom hoogere vrijheidswetten zijn, dat de immer meer en meer vooruitgaande geest der natur, de goddelijke geest is, met deze erkenning zeg ik, moet de scheiding meer en meer verdwijnen, die door de priesterkasten tusschen geest en natur, God en wereld, leven en godsdienst, hemel en aarde als godsdienstige wet wordt geboden. De vloek, die het gelof aan de erfzonde op de aarde en de natur heeft geworpen, wordt uitgeblus cht, en de aardbol zal als een rijke schep- ping Gods erkend worden — die wij tot eenen hemel kunnen vormen door beschaving, door vrijheid, geregtigheid en liefde. Het zal eenen godsdienstige pligt zijn, Gods evenbeeld in ieder mensch voor heilig te houden, en de vrije organische, de zich altijd. rijker en schooner ontwikkelende natur, zal als voorbeeld voor de nieuwe orga- nisatie van de staten en van de maatschappij dienen. Door dit nieuwe gedeldijk licht ondergaan niet alleen de kerkelijke en priesterdogma’s, en de bevelen van volstrekte magt en willekeur eene gedwongen doodelijke nederlaag, maar ook de verdoemende en verslavende stelsels van godsloochening en communismus, al pralen zij ook met den naam van wijsbegeerte en vrijheid. Zij zullen algemeen overwonnen worden, als der vrijheid vijandig, reactionnair en geestdoodend, De zelfstandig denkenden en edelen onder de volkeren, zullen uit dit hooger bewustzijn van het wereld-denkbeeld, de ideen en grondbegin- ‘selen van de godsdienst der humaniteit beter begrijpen, zich sneller van de altaren der verstandelijke slavernij afwenden, en ons naar het hoogaltaar der rede volgen — waar zij God in zijn doen en laten aan- ‘schouwen, en waar zijn bestaan niet door een geloofsbekentenis of een leerstelling bewezen en als zeker aangenomen mag worden. Ieder zal en kan in de natur zelve  verwachten. Ziet, mijne vrienden, deze magtige innerlijk zege heeft onze hervorming behaald, terwijl onze vijanden zegepralen en meenen, dat de godsdienstige beweging van onze eeuw hare uitblussching nabij is. Maar niet alleen innerlijk is de godsdienst der humaniteit zoo versterkt, dat zij slechts een gunstig oogenblik noodig heeft, om in Duitschland overal hare vlammen zegenrijk te doen uitbreken, en de zetels en kerkers harer tyrannen in de asch te leggen, maar ook uiterlijk is zij uitgebreid geworden, want niettegenstaande alle hinderpalen, bleef verreweg het meerendeel der gemeenten in Duitschland onverwirkbar en vele vermeerderen en versterken zich. Welke resultaten hebben echter de vervolgingen en verbanninges van onze medeleden gehad? Uit Palestina verdreven, reisden een de eerste christenen naar alle. deelen van het Romeinsche rijk, verbreidden de nieuwe waarheden door de provincien van dezen reusachtigen staat en vormden overal nieuwe f christelijke gemeenten. De tyrannieke voorschriften van Karel V dwon-geen vele Protestanten Duitschland te verlaten, en door hen werd het Protestantismus naar Frankrijk, Denemarken, Zweden en Engeland overgeplant. Evenzoo hebben de vervolgingen tegen de vrije godsdienstige gemeenten gewerkt. Vele leden der gemeenten, leeraren en sprekers hebben hunne toevlugt in andere landen van Europa gezocht en de nieuwe denkbeelden verspreid. Andere zijn naar Amerika en Australié verhuisd en hebben daar gemeenten opgerigt. Ook de vorming dezer gemeenten is een gevolg van de godsdienstige verdrukkingen in Duitschland. Gij ziet het, wij zijn in de werkelijkheid niet de overwonnenaim™ maar de overwinnaars. Mijne vrienden! Indien wij nu met deze vrije godsdienstige — te Londen voor den dag treden en de vrienden van den godsdienstigen vooruitgang onder het Engelsche broedervolk oproepen, zich met ons” tot een petitiellen palace: arbeitet te vereenigen, dan dienen wij spe dig daarop de verpligtung uit te spreken, wat het doel en de inhoud van onze godsdienstige gemeente is. De bronnen van de godsdienst der humaniteit zijn geene bovenna hebben. Het zijn de natur en de menschheid, en het zijn bronnen uit welke ieder van ons heden en morgen en immer, zelf een hooger godsbegrip kan scheppen, het zijn naturilijke en levendige bronnen die door geen heerschzuchtige priesterklasse gesloten en troebel gemaak kunnen worden, Uit de natur, uit hare wetten, hare beweging, h oneindigheid en harmonie, leeren wij, dat in haar een eeuwig verstand eene eeuwig vormende kracht moet leven. Deze noemen wij God. deze bronnen, van al wat is moet de menschheid uitgaan, en zij moet vrij en eeuwig zijn, zoo als God het is. “Aangezien wij nu in de geheele scheping eene voortdurende vrije en harmonische beweging tot hoogere volmaking vinden, erkennen wij de vrije ontwikkeling tot hoogere volmaking, als eene goddelijke wet, ja als de hoogste verpligting der menschheid. Op dit standpunt van het bewustzijn van God en van ons zelven, hebben wij eerbied voor iedere ware overtuiging en erkennen de ver-schillende kerken als de trappen der godsdienstige ontwikkeling van de “menschheid; maar wij verklaren ons tegen de slavernij des gelofs en het Jezuitismus, als de vijanden der godsdienst en beschouwen stilstand als zonde aan God, de menschheid en de natur begaan. Waarlijk, hoe zouden ook priesters, tyrannen van bijgeloof zulk eene vernietigende werking hebben kunnen uitoefenen, indien zij niet eene misdaad waren tegen de goddelijke en naturwetten gepleegd? Lr is geen stilstand leert de bl Kassenselle bewegte der aarde, er is geenstilstand verkondigen de zon en de tallooze weidlich. Al werpt gij u ook in de raderen der geschiedenen gij despoten, al vergrijpt gij u ock eenigen tijd tegen de wetten des geestes, toch zult gij geen stilstand, yeene eeuwige onderwerping bewerken! Gij gelijkt slechts de ont-bonden stof, door welke andermaal een nieuw leven wordt veroor-zakt. Maar indien wij een andere overtuiging van God en menschheid uit-spreken, dan de oude kerken leeren, verklaren wij de godsdienst dan niet voor feilbaar? Ik geef daarop dit antwoord: Is er een beschaafde geriipte man, die het begrip, dat hij in zijne jeugd van God had, voor verkeerd en valsch verklaart? Zoo lang de volkeren van Europa in hunne kindschheid, zoo lang zij niet tot in de naturwet doorgedrongen waren, maar aan het uiterlijke voorkomen hingen, zoo lang mogten zij geloven dat de aarde het eenige wereldligchaam was, dat stilstond en waarover zich het geloof uitbreidde aan eenen hemel, waar God woonde en van waar hij zijne geheele opmerkzaamheid op de menschen rigtte, hen beloonde en strafte, zoo als een vader zijne kinderen. Toen echter de scherpe blik van een Copernicus het vaste hemelgewes had opengebroken en met zijn geestesblik het heelal verlichtte, toen Galilei door de ontwakende velden van Italié riep: De aarde beweegt zich toch!” Toen was een hooger begrip voor den menschelijken geest op. gegaan, dan de priesters der onfeilbare kerk leerden. Dezelfde bliksemschicht van den geest, die het hemelgewelf had geopend, verlichtte den tyrannentempel der Romeinsche hierarchie. En ziet, de prelaten, de bisschoppen en de tallooze zwermen van monniken erschrocken, erschrocken van den bisschakten wie zij  paus, en een Galilei waagde het, in tegenspraak met den bijbel, te betoogen: wde aarde beweeet zich! Hierdoor was toch de magt over den sleutel en de onfeilbaarheid der Roomsche kerk twijfelachtig geworden! En welk middel wenden zij aan? Zij wierpen den grijzen Galilei in de gevangenis en dwongen hem te herroepen wat hij gezegd had. Nu staat toch wel de aarde stil? — Neen, zij bewoog zich toch en beweegt zich nog heden. Zoo als toenmaals de dwang van den paus ten spot werd door de voortdurende openbaringen Gods in de natur, zoo zullen ook in onzen tijd geestelijken en despoten ten spot en ter gelegener tijd als misdidigers bestraft worden. Op het godsdienstige standpunt, waarop wij thans staan, verdwijnen ook. alle godständigen twistpunten — want geen van ons kan den andere voorschrijven hoe hij God moet opvatten. — Ieder moet dit doen volgens zijn individualiteit, zijn beschaving en zijn verstand. Daarom moet gij hier geen theologischen strijd verwachten. Men heeft mij dikwijls verweten dat ik geen theologie verstond. Ik moet bekennen, dat ik mij daar over verheugd heb, want ik zie dat ik den regten weg heb ingeslagen. Wij moet de godgeleerdheid ophefen en in hare plaats godsdienstige of beter levens-wetenschap plaatsen. Indien de bekrompen godgeleerden en de woorden verdraaljende en kracht töt handelen missende critieck, mij daarom trachten te bezwalken, dan geef ik hun dit ten antwoord: dat ik gemeenten gevormd en voor eene hervorming den weg heb gebaand, die in hare verdere ontwikkeling het’ geheele priester en jezuitendom vernietigen zullen. Deze gemeenten mogen zij bestuderen, en als zij hare beteekenis voor het tegenwörde en de toekomst hebben leeren kennen, dan weten zij iets meer dan godgeleerdheid en domme woordenzifterij. Wij bestrijden wat tegen de vrije ontwikkeling en de aanspraak op gelijke regten voor alle menschen is, en wij zijn tegen iedere vereering van een rok, hetzij die van een kerk of van een wijsgeerige schooluit. In de overtuiging, dat de menschheid zich zelve moet verlossen, leggen wij de messiaswaardigheid daardoor in hare handen, dat wij haar op ieder grondgebied des levens zelfstandig trachten te maken. Zoo geloven wij, dat de hervorming eener meerderjarige eeuw Most Worden begrepen. Wilt gij wären wat ik van Mozes, Christus en de Apostelen denk? Uit dat wat ik reeds gezegd het gevole trekken. Geen strijd om de woorden van dezen of genen grooten man, geene onrein- heid der letter. Sedert bijna 2000 jaren trekt de strijd om den persoon van Christus door de volkeren: maar van zijnen geest blijven de mees- ten zeer verwijderd. Wij willen den geest van Christus en zijne Apostelen trachten te vatten en in onzen geest op te nemen — wij willen ons beijveren voor onze eeuw te doen wat zij voor de hunne hebben gedaan. Daardoor gelooven wij regtvaardiger en dankbaarder omtrent ~ Christus en zijne Apostelen te zijn, daar zij die in zijnen naam verdoe- men, vervolgen en dooden. Indien deze mannen, die toenmaals voor de humanité tegen priester, fariseyers en huichelaars streden, nu door de christelijke landen in bedevaart konden gaan, zouden zij dan wel vervuld vinden waarnaar zij streefden. Zouden zij, indien zij misschien door de straten der groote wereldstad Londen, en door de rijke kerken gingen en hare dienaars bezochten, wel kunnen zeggen: "Hier is het werk der licfde volbragt." O neen, het is niet volbragt, al zijn ook de kerkramen verlicht, en albidden rijk uitgedoschte bisschoppen daar achter: "God is de liefde." — Het is niet volbragt, al zien wij ook schitterende paleizen en met goud beslagen equipages, die door de straten rollen. — Het is niet volbragt, al betaalt Hingeland ook vijf millioen pond sterling aan armenbelasting. Het is niet volbragt, want ziet, nog zitten honderden en duizenden bleek van honger en koude in elkander gehurkt bij de koude muren, en de toonen van het orgel, "God is de liefde," vormen een bitter contraste daarmede. — Het is niet Volbre, want de gevangenissen zijn vol van misdigers, — Het is niet volbragt, want het kapital wordt magtiger, de armoede grooter; de klove tusschen arm en rijk dagelijks gewaarlijker. — De hulp wordt dringend vereischt en deze moet van den innerlijken mensch uitgaan. — Maar hoe zal het werk volbragt worden. Waar is de verlosser en redder? Hij is niet hier en daar, hij is niet deze of gene, niet boven in den hemel, niet een enkele, maar wij allen, onvereenigd werkend verstand en onze liefde en de vereenigde will van allen. Daarnaar streven onze gemeenten. — Daarom zeggen wij tot ieder en “tot allen: Gij hebt de magt en de kracht in u zelven, en God gaf ‘ons de kracht, daarom helpt u zelven. Daarom roepen wij: Wat gij ‘niet als enkelen kunt, kunt gij gezamenlijk, als vrije vereenigingen. 'Gij kunt niet als enkelen de magt der geestelijken breken en de jezuiten “overwinnen; de jezuiten, die van land tot land vloek en verderf bren- 'gen, die ook in dit land, in Engeland, de hand naar de kinderen uit- strekken, de scholen verpesten, de begaafden verdoemen; — daarom vereenigt u. Gij kunt niet als enkelen de ellende te gemoet komen, scholen bou- wen, — daarom vereenigt u. Gij kunt u als enkelen niet beschaven, veredelen en gelukkig zijn — _daarom vereenigt u. Ziet de vrije gemeenten hebben zich in geheel Duitschland met el- kander verbonden, en verbinden zich in Amerika. Engeland ontbreekt nog in het groote verbond. Wij hebben met onze gemeente het begin gemaakt. Laat ons dit plan verder vervolgen en eene groote organi- satie met de gemeenten in Duitschland en Amerika vormen. Dan zul- ‘Ten wij in staat zijn, tegen het Despoten- en Jezuitendom in kerk en staat met zegenrijk gevole op te treden, wij zullen sterk genoeg zijn, de bisschopszetels, de kloosters, de biechtstoelen en andere dwangwerk- tuigen onder onzen voet te verbrijzelen, en op hunne graven en puin- hopen de scholen der menschenliefde en de tempels van de vrijheid der volkeren op te bouwen. ie Ve Le een 74 RELIGIE EN NATUURKUNDE. DOOB Ry eA, a Zia De zucht tot zelfbehoud, dat noodzakelijke uitvloeisel van de indivi- duéle ontwikkeling, ligt in den mensch zoo wel als in het dier. De onbekendheid met de oorzaken van de naturkrachten die zich openbaren, en de ondervinding, dat deze krachten, waar zij ook met den mensch in zijne werken in aanraking komen, zich niet in hunne onwickling jeden belemmeren, den bij de menschheid de behoefte ontstaan die krachten te verzcenen, en het streven ze in weldadige en beschermende te veranderen. Vandaar offer en aanbidding. Gelijk de vormdienst (cultus) door de uitingen van die krachtte voor-schijn werd geroepen, zoo ontwikkelden zich ook hare verschillende vormen, naar gelang van de wijze waarop de mensch zijne verhouding te ruwer is de voorstelling, van daar oorspronkelijk de veelgodendienst en in dezelve eerstens de aanbidding van levenlooze voorwerpen en van dieren. Zij werden ongeschikt bevonden als eenen vorm der hoogere kachten van levenlooze voorwerpen en van dieren. Dientengevolge kleedde men alstoen die krachten in menschheilen. Like gedaante en verleende haar de eigenschappen waaraan men de hoogste waarde toeschreef onsterfelijkheid en eeuwige jeugd. De vormelijke voorstelling dier natuurkrachten ontwikkelde zich meer en meer, tot dat men ze gezamelijk als het uitvloeisel van eene kracht beschouwde, en hierin, ter oplossing van het raadsel van het persoonlijke bestaan, een hoogst wezen zag, dat — zelf ongeschapen, dus eeu-wig — alles wat wij door middel van onze zintuigen kunnen waarnemen uit het » Niet” te voorschijn geroepen had en dat als grondoorzaak van al het waarneembare, noodzakelijk van de stof ontdaan en als geest voorgesteld worden moest. Onveranderd en overal was de bron van dergelijke beschouwingen, van de ruwste wijze van voorstelling tot op het Christendom in zijne reinste opvatting het gevoel van afhankelijkheid bij de menschheid van de hoogere magten, de onbegrepene krachten. De overdrängten van deze beschouwingen in het leven, hunne verzinnelijking maken de vormdienst uit. De ontwikkeling der vormdienst was ten allen tijde een spiegel van de beschavingsspiegel openbaart zich aan den onbevooroordeelde nadrukkelijk en onweder-spreekbaar de bij den mensch zoo ingewortelde neiging zijne eigene betrekkingen op het gebied van zijne vormdienst over te brengen; de- tegenover die krachten opvatte, naarmate uit zijne beschouwing het verband tusschen zijn eigen bestaan, en dat dier hooge magten zich an hem voordeed. Hoe beperkter de kring zijner denkbeelden is, des cal teatime 75 wijl dit gebied een-eigengeschapen is, en er bijgevolg geene andere dan eigene betrekkingen te vinden zijn om het uit te monsteren. Hij die, als vrijmagtig wezen, van deze waarheid doordrongen is; hij die de uitkomsten van de wetenschappelijke nasporingen op het gebied der natur aanneemt gelijk zij Zich vertoen, als daadzaken; hij die begrepen heeft dat de kracht zich tot de stoff verhoudt als hare eigenschap, dat de menigvuldigheid der vormen en verrigten der anorganische natur slechts veroorzaakt wordt door de wisseling der grondstoffen die zich aan treckend en afstootend zoeken en schuwen; hij, voor wien het leven in den kringloop der hoofdstoffen besloten ligt, die steeds op nieuw begint, alvorens nog de vormontbinding haar einddoel bereikte; — hij kan niet langer einige waarde hechten aan die foelie, hij ontheft zich aan de vormdienst. Vormdienst en eerdienst, (religie) gewonlijk beiden door het woord w Godsdienst overgezet, zijn echter in werkelikheid van elkander verschillende begrippen. Cicero zoekt de afleiding van het woord religte in relegere, overdenken. De vormdienst wordt beoefend; de eerdienst wordt verkregen. Zij is het middel waardoor dat voornoemde gevoel van afhankelijkheid bij den mensch, met de betrekkingen zijner afhankelijkheid verzoend wordt, en de eerdienstleer is eene openbaring ter bereiking van eene dergelijke bemiddeling, Vormdienst en eerdienst bedingen elkander geenszins wederkeerig, en hij die eene bepaalde vorm dienst beoefent, kan niettemin zonder eerdienst beoefent, kan niettemin zonder eerdienst beoefent, kan niettemin zijn, daar hij deze eerst dan deelachtig wordt en blijft, wanneer en zoo lang hij in de vormdienst werkelijk die bemiddeling vindt; gelijk in het tegenovergestelde geval deze aanwezig en zeker kan zijn, zonder dat zij de beoefening van eene vyormdienst behoeft. Zijn in de eerdienstleer werking en oorzaak derwijze verbonden, dat gene uit deze door Middel van onbekende tusschenkels voortkomt, dan worden de laatsten gerekend tot het gebied des gelöst te beho- ren, en de openbaring wordt hun, om ze niet met het geleidelijke denken te verwarren, in de engere beteekenis van het woord toegemeten. Volgt de leer den strengen geleidijken gang van oorzaak en werking, dan duidt men de uitkomst daarvan aan als, ~  de bovennatuurkundige open-baringen zelfs nog onverständig voor devenn, die de taal van zijne leermeesteres begon te spreken, toen hij ophield de moeder-melk te drinken. Hoe kan echter de natur, hoe kunnen hare onveranderlijke wetten, die met stroeve, onverbiddelijke noodzakelijxheid de menigten beheer-schen, die ons ligchaam omzetten en in de oneindigheid der ruimte en des tijds ons geenen grond tot het geloof aan een persönliche vortbe-staan doen vinden, hoe kunnen zij de middelaiar zijn tot een verzoening — tusschen zich en de betrekkingen van onze afhankelijkheid van haar? Zij kunnen het; want zij zijn de openbaring der waarheid, dat de dood in het leven en het leven in den dood is. In het menschelijk organismus, gaan even als overal in de organische natur, door onnaspeurlijk afscheiding zijner bestanddeelen en anvolling van het afgescheidene, de vormontbinding en de vormyernieus, wing hand aan hand. Na verloop van eene korte tijdruimte, al moge zij met dagen of maanden berekend worden, bevat het organismus geen’ atom meer van hetgeen er aanvankelijk toe behoorde. Het hgchaam is door voortdurende uitwisseling van zijn vroegere bestanddeelen en de inwisseling van nieuwe, in zijn geheele zamenstel volkomen vernieuwd — geworden. Is nu de kracht eene eigenschap der stoff, zijn beiden onafscheidbaar van elkander, dan ligt in de verwisseling der atomen ook tevens de verwisseling der kracht. Worden in en met het ligchaam de denkorgenen vernieuwd, dan geldt ditzelfde ook van den geest, die het gevolg is van deze organen. Daarom bestaat er in de natur geene persooulijkheid, hetzij stoffelijk of geestelijk, die meer dan eenen onmeetbaar korten tijd hare identiteit ewaart, dus ook geene die langer dan zulk eenen onmeetbaar korten tijd bestaat. Terwijl intusschen de stoffen rusteloos in het organismus wisselen, — blijft de wijze harer verbinden, blijven vorm en vermenging tot opeenen zekeren graad duurzaam, en deze eisendommeli eal die het eenvondige organismus bezit in het aangaan van stoffelijke verbinden. gen, is zijne individualiteit. Vermenging, vorm en kracht staan in wisselwerking en vorderen elkanke noodzakelijk; zoo lang een hunner onveranderd is. zijn het ook de — beide anderen, en iedere verandering des eenen bewerkstelligt ook ge-lijktijdig de verandering der beide anctan en. ‘Terwijl nu het organismus, — ter voleindiging van de voortbrengselen zijner denkorganen even goe al de overigen, tot op eenen zekeren graad vermenging en vorn blijft behouden, moet in gelijke mate ook de kracht, en voorname de geestelijke werkzaamheid zich tot eenen eenen eenen beglijken der vermen-ging en van den vorm, en deze in  het deze voortdurend aanwegenschakelt, z00 lang en zoo ver de denkorganen bij de wisseling der athomen, vermenging en vorm blijven behouden, is de geestelijke individualiteit aanwezig. Dientengevolge moet het begrip der persönliche het in de bezielen matuur uitsluitend teruggevoerd worden tot het volharden van het orga-Mismus in de wijze der voleindiging zijner voortbrengselen. Stellen wij 'thet voorledene van een persönliche ter zijde, en beperken wij ze gonder dat volhardingsvermogen in het tegenwoordige, dan bestaat er voor ons geene persönliche meer, maar aanschouwen wij alleen de yerschijning van een voorwerp dat — zonder dien borgtog voor ecenige duurzaamheid — voor zich geene aanspraak op persönliche heeft. Voor zich geene aanspraak op persönliche heeft. Voor zich het voorländig vermogen, bij wijze van voleindiging zijner Syvoortbrengselen weder toe, dan zijn de vereischten tot de individualiteit aanwezig, en het individu vernierten werden wordt. Deelen wij het echter dit volhardingsvermogen niet toe, dan blijft ons slechts eene tot een onmeetbaar kort tijdsbestek be- perkte scheikundige verschijning over, die door nieuwe verschijningen terstond vernier. Etigd wordt, welke de stoff in hare ondouvelle bewegging — de vereischte tot über leven — door het aangaan van afwij-kende verbindingen te voorschijn roept. De toestand in het tegenwörde, zoo in als voor zelf, geeft nimmer den minsten grond tot eene aanspraak op individualiteit; slechts in verband met dien van het vereischte is hij hiertoe geregtig. Daaruit vloeit voort, dat, zoodra de vormvernieuwing ophoudt in de wezenlijke bestanddeelen van het organismus, wat de vermenging en ‘den vorm betreft, de behoorlijke vergoeding aan te brengen voor de -yormontbinding, ae individualiteit opgeheven is. Wordt nu in de denk- ‘organen zulk eene vormvernieuwing van geheelen of gedeeltelijken duur ‘gestremd, dan wordt daarmede de geestelijke individualiteit wezgevaagd of gewijzigd. Omvat de staking van eene dergelijke vormyernieuwing het geheele organismus, dan bestempelen wij haar ontstaan met den naam ‘van » dood.” Wanneer wij het bovengezegde halenepts te zamenvatten, dan is, wat wij leven” noemen, een onafgebroken geboren worden en sterven, onder bevordering of storing der organismen, naarmate de vormvernieu- \wing of de vormontbinding daarbij de bovenhand heeft. De dood vernie- ‘tigt geene persoonlijkheid, omdat deze niet in de natuur bestaat. Hij heft slechts eene eigenschap op van het stoffelijke verband, dat op het oogenblik van zijn verschijnen het organismus vormt, eene eigenschap, ‘die in iedere eerste verbinding der hoofdstoffen tot eene kiem, gegrond ds, de overdraagbaarheid der wijze van groepering der kiem-atomen op de stoffen, die in het bereik harer werking komen, en die voor zulk ene overdraging ontvankelijk zijn, het vereenzelvigingsvermogen, en Ihiermede het voortbrengingsvermogen der denkorganen, de herinnering, ‘Wie, daar zij de vereischten tot haar ontstaan in de vereenzelviging ge- ae heeft, ook daar haren indruk veroorzaakte en bewaarde, doch je ook hare waarde verliest met het verval van haren drager. _ Terwijl het organismus in koolzunr, water en ammoniak wordt opge- st, zijn der stoffen verbindingen van anderen aard voorbchouden. 78 De natuurwet echter, waaruit het ontstaan van het organische leven voortspruit, houdt niet op zich in voortdurende voortontwikkeling der organismen te openbaren, daar zij de eeuwig wordende genus vormt. Daar nu de vroegere bouw van het menschelijke organismus verre overtroffen wordt door zijnen tegenwoordigen vorm, gelijk de kloof tusschen den mensch en het dier — getuige de vorm van gevondene schedels — in verloop van duizende jaren zich voortdurend verwijd het organismus, — en dien ten gevolge, door de naarmate van den tegenwoordigen graad van beschaving verhoogde vorderingen van het menschelijke geslacht, de onwikkeling van het goede, het zedelijke, — noodzakelijke wetten. - Ook hier is voor iedere trede die bereikt wordt, in de voorafgegane oorzaken een noodzakelijke en onwankelbare grondslag gelegd. Aldus is de kringloop der hoofdstoffen, waarin lucht, planten, dieren, menschen zich overal de hand reiken tot eeuwige verjonging, ontwikkeling en veredeling, tevens de kringloop der krachten. «De doodé zelf echter is slechts de onsterfelijkheid van dezen kringloop.” Ook wanneer men de natur der dingen en de wetten der natur niet kent, wordt men toch door de gedachte Aan het standpunt der geeste- lijke ontwikkeling van ons geslacht, verre weggevoerd over ruimte en, tijd. Zonder vreemdelingen te zijn geworden op het religieuse gebied is men ontrukt aan de bovennatuurlijke beschouwing, en aan de geestes- verdooving, terwijl de vrucht der kennis meer en meer bij ons rijpt. Die Natur, 7 Mei 1858. DE SEKTE DER BABIS. EN BIUDRAGE TOT DE GESCHIEDENIS VAN ONZEN TID. DOOR De MS Yee Ns Er zijn drie redenen, waarom de Schach van Perzié genoodzaakt is” geweest den vrede met Engeland te sluiten: 1stens heeft hij, zoo als ge- woonlijk, geen geld, 2dens ig zijn armee oudergewoonte in slechten” toestand, en 34s heeft hij de opstanden in zijn rijk te vreezen. De VREESELIKE sEKTE der Babis, die sedert een aantal jaren tegen hem strijdt en hem van den troon tracht te stooten, wacht slechts op eeng) gunstige gelegenheid dit ten uitvoer te brengen. Zichaut was ons de dagbladen berigten. Wie zijn echter ae Babis, en wat is het doel van deze als zoo vreeselijk voorgestelde sekte? Daar-over heeft, voor zoo ver wij weten, nog geen dusblad eenige opheldering gegeven, en willen wij er ons dusblad eenige inlichtingen bekwamen door het voor het overige onbeduldende werk van Lady Sheil over Perzié (Glimpses of life and manners in Persia by Lady Sheil, Londen 1856). De berigten, die Lady Sheil over de Babis geeft, zijn wel is waar schaarsch, maar toch voldoende, om groote belangstelling voor hen op te wekken-en in hen een ver-schijnsel te aanschouwen, dat van groot gewigt kan worden voor Perzié, Zowel als voor het geheele Oosten. Deze dame is de gemalin van den Kolonel Sheil, die in het jaar 1848 als buitengewoon gezant van Engeland naar Perzié werd gezonden, en als zoodanig het verdrag van het jaar 1852 sloot, waardoor Perzié zich ten vorigen jare (1856) geregtig verklaard heeft Herat te bezet ten, hetgeen de oorlogsverklaring van Engeland ten gevolge had. Gedurende den tijd van haar verblijf aldaar, had dus de godsdienststrijd plaats, die sedert 1850 uit de vervolving der Babis voortgesproten is, en de berigten die zij ons hierover mededeelt, vormen tot heden de eenige bron voor de geschiedenis der beweging, waarvan wij op haar voetspoor een overzigt willen geven. De insteller der sekte was, even als Mahomet, een koopman. Hij Biet Syed Ali Mohamed, werd in Schiras geboren en door zijnen väder, die dasr koopman was, tot denzelfden stand bestemd. Hij vond hierin echter geen welgevallen, en wijdde zich aan theologische studién, ‘die cene mystische rigtige aan zijne gedachten gaven. Hij schiep een nieuw eerdienstelsel, dat hij in de nabijheid van Bagdad verkondig- de, en waartoe hij spoedig verscheidene aanhangers won. Dit stelsel is, ‘volgens de mededeelingen van Lady Sheil, Adheismus, dat zich onder den vorm van Pantheismus verbergt, en tevens Materialismus en Communismus is. ‘Wat,’ zou men hierbij kunnen uitroepen, ‘heft deze profect dan de Duitsche jaarboeken gelezen, en staat hij met het jongere geslacht der Duitsche naturonderzoekers en met Cabet en zijne volgelingen in verbinding?’ Dat is echter het geval niet, zulk eene ‘geestesstrooming bestaat er nog niet op de aarde. De goede dame, die de voorgaande uitdrukkingen bezigt, heeft voorzeker de vol Le beteekenis er niet van gekend, anders zou zij ze stellig niet gebezigd hebben. Te oordeelen naar hetgeen zij zegt van den inhoud der leer van den Perzischen profeet, kan men er slechts Pantheismus in zien, en zijn Socialismus kan even zoo min Communismus genoemd worden. Hij loochent volstrekt den persönlicen God en alle emanatién, die zich tot heden den menschen als godsdiensten opgedrongen hebben, doch hij verheft daarentegen het Al, dat wil zeggen, de naturkrachten tot Godheid. Het Pantheismus wordt voor het eene religie, “God is alles, hij bestaat in ieder levend wezen, en ieder deel van denkenden mensch is goddelijk,” aldus luidt zijne hoofdleer. Er bestaat geene openbaring, “maar alleen kennis, en het is verkeerd en valsch eene dogmatische scheiding tusschen deugd en ondeugd te maken. In beiden is iets god-delijks het komt er slechts op aan dit te erkennen. Er bestaat voorts geen dood in den gewonen zin van het woord, maar ook hij is een -vorm der EP eitetukcheids De mensch sterft slechts om als deel der god-heid voort te leven. — De eigendom behoort dengenen, die er het behooflijk gebruik van weten te maken, namelijk den Babis, die beregtigd zijn zich den eigendom toe te eigenen van al degene, die hen vervolgen. Profet der Babis | Ut het werk van Lady Sheil heben werden op te delven. Het blijkt daaruit dat er sprake is van een Pantheismus van rein oosterschen aard. De vergoddelijking der menschelijke krachten, zijn zuver Oostersch en bewijzen dat de stichter der sekte de kracht niet had zich tot het Atheismus te verheffen. De Aziaat kan niet de scherpe scheiding voltrekken tus-schen den naturgeest en den geest der menschheid, waardoor de Europäan zijn wilskracht tot beheerscheres der natur maakt, en zijn denken tot een stelselmatig erkennen en tot de wetenschap verheft. De Aziaat wil zich slechts bedwelmen aan de goddelijkheid der natur, en zelfs in den dood nog er mede vereend blijven en in haar voortleven, terwijl de Europeaan dit vermogen alleen aan den gezamentlijken geest van de in voortdurende ontwikkeling voortgaande menschheid toekennen — kan, en het individu met de soort aan de vergankelijkheid overlevert. Eine het Babismus, eine der hoofdärigen van den nieuwen Mahomet. — Voorts steckt er nog niets communistisch in,  verkondigt had, klaagden de Turken hem als godloochenaar aan, en wilden hem als godloochenaar aan, en wilden hem als godloochenaar zoude herroepen. De Perzianen echter vorderden hunnen onderdaan op, en stelden hem in handen van hunne geestelijkheid. Deze waren lang in tweestrijd of zij hem als krankzinnig of als eenen godloochenaar zou-.den verklaren. Eindelijk deed de Cheik-ul-Islam de uitspraak, dat hij zijne dwalingen in eene moskee zoude herroepen. Het gelukte hem echter — naar Ispahan te ontvlugten, waar hij nogmaals vele vele vereerders en aanhanger vond, Dit gafechter op nieuw aanleiding tot zijne inhechtenisneming. — Hij werd naar Maharani gezonden, en aldaar onder bedreiging met de bastonade gedwongen zijne woorden te herroepen. — Zes maanden later werd zijne leer op nieuw verboden, en hij zelf werd naar Tabriz — gezonden, om doodgeschoten te worden. Alar werd hij naar het groote meidan (plein) gevoerd, en eene rij soldaten werd in het gelid gepla Atst om hem dood te schieten. Zonderling genoeg troffen deze hem niet, of wilden hem niet treffen, zoodat hij, nadat de schoten geweest hem te verbergen. Daar hij den weg naar den bazaar genomen, dan ware er kans geweest hem te verbergen. Daar hij echter in een wachthuis de wijk nam, werd hij aldra gevonden, terug gevoerd en werkelijk doodgeschoten. Gendingen, jongelings-verengingen, en zoo voorts, tot op de thee-visiten en andere kleine bijeenkomsten; de verschillende afeescheidene gemeenten, met ongeveer hetzelfde raderwerk als de moederkerk; alle — orthodoxe of heterodoxe — hebben ecene werkzame, ijverige en wel ondersteunde organisatie voor de onophoudelijke verbreiding van de dierbare leerstellingen van het Spiritualisme. Niet alleen dat het Spiritualisme zulk een uitgebreid raderwerk heeft, om op den geest te werken yan het volwassen gedeelte der bevolking; het wicht van slechts eenige dagen oud, — het kind dat naauwelijks begint te stamelen, — de vertrouwelijke eenvoud der kindschheid — de argeloosheid der jeugd, zoo wel als de onwetendheid van den onop- gevoeden mannelijken leeftijd, worden alle benuttigd om hunnen geest Miraasheid in te prenten, en de onnatuurlijke, verstompende en verne- Sisrende beschouwingen van het Spiritualisme tot eene tweede natuur te maken, bij die verlaagde slagtoffers van het bedrog, door de verkon- digers dezer ongerijmdheid, gepleegd. Er bestaat ongetwijfeld eene krachtige Aes wiRatnae om de dwa- ling te verspreiden; maar over welke middelen hebben wij te be- schikken om de waarheid voort te planten? Kunnen wij op hetzelfde rekenen in het verspreiden der waarheid; of liever, mogen wij vra- gen; kunnen wij op iets rekenen? En helaas! het antwoord zal zijn: Neen! wij hebben geen stelsel, geene giften, geene organisatie, om waarheid te verkondigen, en de dwaling aan te toonen, om de waar- heid en de uitmuntendheid van het Materialisme bekend te maken, en de dwalingen en verkeerdheden van het Spiritualisme ten toon te stellen. Zelfs wanneer de vijanden der waarheid niet tegen haar zamenspaniden; zelfs wanneer hunne inrigtingen niet zoo uitgewerkt, veelomvattend en kostbaar waren, als zij thans zijn; zelfs wanneer zij het voordeel niet hadden, reeds in het bezit te zijn van het veld des menschelijken vernufts, zoude het onze pligt zijn, onze waarheid te verbreiden en hunne dwaling op eene stelselmatige wijze, door goed volgehoudene inspanningen en met die onwijfelbare volharding, aan te vallen, die tot een welslagen imoeten Iciden. Gedenkt dat alles van den uitslag afhangt; door ons tegen de Spiritualisten te verzetten, wekken wij in eder geval hunnen toorn op; en wat is er te vergelijken bij den wrevel van den Spiritualist? Vraagt het der geschiedenis van het hare automatise; hare brandstapels te Smithfield en hare 8. Bartholomeusnacht; hare Lollards in Engeland; hare Waldensen en Albi-gensen op het vaste land; hare Roomsch-Katholijke vervolgingen in Ireland; hare vermoorde Convenanters in Schotland; in het kort, hare Bloedige bladzijden van de geschiedenen der menschelijke wreedheid je- gens zijnen medemensch, en zijn zal u zeggen, dat religiehaat de felste, de bloedigste en de onverzoenbaarste van alle driften is, die het menschelijke hart verlagen. Laat ons dit indachtig blijven en laat ons verzekerd zijn, dat dezelfde geest, die in vroegere tijden zoo vele gru- welen gebaard heeft, nog steeds voortleeft, en zich niet tevreden zal stellen, wanneer hij verder durft gaan, met eenen armen putboorder van Cornwalles, voor bijna twee jaren naar de gevangenis te zenden, alleen DE TIJDGENOOT OP HET GEBIED DER REDE. 5 rr i 55 ter voldoening aan zijnne heerschzucht, zijnne gekwetste ijdelheid en zijnne aanmatigende domheid. Gedenkt dit en weest verzekerd dat onze velligheid tegen den wrok der Spiritualisten onzer dagen alleen te vinden is, in onze regelmatige zamenwerking, in onze kennis. Het zoo even genoemde geval toont dit ten duidelijkste aan. Wanneer een botterik, een deugniet, of een half simpele, tot de partij der Spiritualisten behoorende, — laat ons stellen door een vreemde regering — eeniger-mate slechts aan de onregwaardige behandeling was blootgesteld geweest, die de arme Pooley ondervonden heeft,  een een, van het een, en Mgt mogelijk zou ~de vlag, die duizend jaren lang den strijd en den storm trotseerde, entrold zijn geworden in de havens of op de vlakten van de vermetele © natie die het waagde eenen vinger uit te steken naar eenen volgeling van de gevestigde kerk. Maar wij vormen geene geregelde Aancenslui- ting, en daarom acht Sir George Grey het niet geraden, eenig mede- doogen te toonen met het mishandelde slagtoffer der priestervervolging. Wij zijn niet waard dat men zich met ons bezig houdt, want wij zijn niet aaneengesloten. Sluiten wij ons dus aaneen en teekenen wij ons eene duidelijke onmiskenbare rig af, die wij bevorderlijk willen zijn, eene rigt die twee paden heeft — de eene, waarheid te onderwijzen, de andere, dwaling aan te toonen: de waarheid van de kennis des heclals; de dwaling van de droomerijen der Spiritualisten. Wij dienen voortdurend lezingen te hebben, die onvermijdelijk gevolgd moeten worden door het voorstellen van vraagstukken, of wanneer ge wilt, door redetwisten. Deze lezingen dienden ten doel te hebben, de wetenschap te onderwijzen en de waarheid van de stofleer aan te toonen; al de dwalingen van Spiritualistisch allooi te vernietigen; den mensch een verstandelijk wezen te doen worden; en zijnen geest van dwaasheid te zijn, of er moesten ten minste verscheidene plaatsen vrij zijn. Wij dienden — de bijwoning oneindig gemakkelijker te maken dan door onze tegen- Partie wordt gedaan; maar in stede daarvan schrikken wij velen terug, — door onze lezingen eene tien cents zaak te maken. Dit is een groote misslag. Ge zult mij vragen, maar wie zal de kosten bestrijden? Dan vraag ik u, wie bestrijden de kosten voor de Spiritualisten? De staats-kerk uitgezonderd, betaalt ieder wat hij missen kan; zoudt gij dan niet — eveneens kunnen handelen? Kunnen zij dit doen om dwaling voort te planten en de menschheid te verlagen, dan kunt gij het toch ook waar-lijk wel doen in het belang der waarheid en de verheffenden der menschheid. Gij hebt middelen, zoowel als zij; gij kunt het even goed bekostigen; uwe zaak is oneindig beter. Waarom draagt gij dan niet het voorkomen hebben van een eenvoudige handelsonderneming, en uwe zalen dat van eenkelen praatwinkel, waar die spreker, die het meeste hoorders trekt, gehuurd wordt om datgene uit te kramen, wat de bijeengekomenen het meest behaagt. Uw Doel moet edel en niet laag zijn — het moet Wezen, te onderrigten, en niet uwe toehoorders naar den mond te praten. Het is bete twintig menschen goede gezonde waarheden te verkönnten, dan er twintig honder den geest te bedwelmen met onguurheiden en zotternijen. Ge moet het goede, dat verrigt is, niet beoor-deelen naar het aantal personen, die opgekomen zijn om eene lezing an te hooren, en die niets vragen mogten, geene aanmerking te maken hadden. In het hoofdkwartier van het ongeloof, zoo als de Londensche Letterkundige Instelling genoemd wordt, is de weg, dien men tot heden bewanden heeft, zoo doelloos geweest, waren de lezingen zoo onbelangrijk, de toehoorders zoo onverschillig, of de bestuurders van die Instelling zoo afkeerig van het houden van gedachtenwisseling na de lezingen, dat zoo iets thans genoegzaam onbekend is. Ziet de lijst van onderwerpen na, waarover, gedurende een zeker tijdvak, in de In-Stelling lezingen zijn gehouden, en vraagt uzelven af, of de meeste derzelve wel berekend waren waarheid te bevorderen, door de grove dwalingen der Spiritualisten te bestrijden? Zijn er zelfs wel eens veel, die in Het minste verband tot het onderwerp staan? En vraag ik vu nog, of eene lezing iedere week een genoegzaam verstandelijk onderrigt is, om de dwaling te verbannen en de waarheid te vestigen? Er wordt wel is waar des Vrijdags avonds eene gedachtenwisseling gehouden, maar het bestuur van de Instelling was er zoo weinig gunstig voor gestemd, dat dit hoogstwaarschijnlijk geheel en al gestaakt zou worden; en zelfs de op deur geplaatste aankondiging van het onderwerp, waar- over geredetwist zou worden, was sedert eenigen tijd in denzelfden toestand als het onzigtbare meisje, of liever erger, want hoewel zij niet gezien wordt, blijft zij toch duidelijk cene werkelijke vrouw, daar zij bet gebruik van hare tong had en gehoord werd, telkens wanneer dit Er wordt veel gezongen en braaf gedanst in de Instelling, maar hoezeer dit alles goed en wel is in een zang- en dansgezelschap, is dit geen middel om den geestelijken onzin te vernietigen. De lezingen zijn er niet voor, en ik zal wel niet behoeven te zeggen dat het voorstel, dat door een slimme Spiritualist gedaan en door de Instelling aangenomen is, om zaakgelastigden te worden, ter verspreiding van eene der dwaasste en bespottelijkste uitgaven van de Religieuse Trak-taat-Vereiniging, de weg niet is, waarheid te bevorderen en dwaling uit te roeijen. 