Aanteekeningen over Afrikaansche Lepidoptera
P C T Snellen
aahteekehimgen OYER aerikaansche lepidoptera DOOR p. c. T. SNELLEN. Na de ontvangst der beide bezendingen Afrikaanscl.e Lepidoptera, die ik in bet 15de en Hide decl van bet TijcUclrnfl voor imto- molwjie bob besproken, zijn nog eemge giooteie ol klcinue hetzelfde vverelddeel in mijne handen gekomen. Geen van alien omvatte ecliter alle familien der Lepidoptera. Door personen lnjeen- -ebragt, die rich alleen in bet voorbijgaan met bet verzamelen van vlinders bezig hidden, ontbraken in die collectien de Hete- rocera bijna geheel, terwijl de kleinere Rhopalocera, met name de Lycaenina en Hesperidina ook slechts schaars vertegemvoordigd vvaren. Onder de ovcrgezonden vlinders is dan ook geen enter nieuwe soort. Niettemin hebbcn zij mij aanleidmg gegeven o ecnige opmerkingen en aanteekeningen, die ik biei wil mode deelen, te gelijk met ecnige verbeteringen, die vooral mgn stu • over de door van Woerden verzamelde Lepidoptera {Itjts. v. Jiid. XV (-18712) p. 1—112, pk l— 7 ) belreffen. De belangi-ijkste bezendingen Afrikaanscbe vlinders ontving ik van de heeren Greshoff en Pasteur, beiden, evenals "glen van Woerden, geemployeerden der Afrikaansche Handelsvereemging te Rotterdam. De door hell gezonden Lepidoptera werden alien in Angola bijeengebragt, aan de Congo- en aan de Quanza-nvier, 216 AANTEEKENINGEN UVEU Acraea S c r o u a Fabr., Syst. Eat. p. 401; id. Eat. Syst. Ill. 1 p. 1(34. — Trimen, liliopaL Afric. Austral, p. 107. Epouina Cramer, III pi. 2G8 C, D (niet A, B). Maujaca Boisduval, Fauna tie IMaday. , Lepid. p. .‘33 pi. 5 f. 0, 7 (<?), pi. 4 r. 6 (2). — Snellen, Tijils. v. Eat. XV (1872) p. 11. Versclieidene exemplaren, door Pasteur verzameld, geven mij aanleiding tot de volgende opmerkingen. Vooreerst citeren Fabri- eius on Herrieh Schuller ( Prodromus Syst. Lepidopf.) bij Serena verkeerdelijk Eponina Cramer A, B. Deze is eene andere soort. Vervolgens is Maujaca Boisd. pi. 4 f. 0 niet bet gewone wijfje, maar eene varieteit met grijswit bestoven voorvleugels. De gewone, regelmatige wijfjes zijn bij Cramer afgebeeld en versehillen in kleur en teekening niet van den man. Eindelijk vind ik bij mijne exemplaren nog een paar kleine varieteiten, behalve die met afge- broken, zwarten dwarsband der voorvleugels (. Maujaca Boisd., pi. 5 f. 6, 7). Soms ontbreekt de zwarte stip in de middencel der voorvleugels. Ook komen bij enkele voorwerpen in plaats van een roodgeel gevlekten, zwarten achterrand der vleugels, zwarle langsstrepen op de adereinden voor; inzonderheid is dit hot geval op de voorvleugels. Gele stippen in de punt der voorvleugels, zooals Cramer afbeeldt, worden bij geen mijner exemplaren ge- vonden, evenmin bezit ik voorwerpen met geheel ongevlekten achterrand der bovenzijde, zooals Trimen die beschrijlt. Een exemplaar belioort tot Trimen’s varieteit met grijsbruin be¬ stoven, aan de punt met eene vuilwitte vlek geteekende voorvleu¬ gels, terwijl eindelijk nog op te merken valt, dat bij al de door Pasteur gezonden stukken de zwarte dwarsband der voorvleugels afgebroken is. Uit dit alles blijkt dat Serena eene sterk varierende Acraea is. A c r a c a E g i n a Cram., I pi. 39 F. G. Uit de door mij ontvangen voorwerpen blijkt, dat althans Pscu- deylna Westwood (Eyina Stoll, pi. 25 f. 3, 3c*) slechts eene varieteit van Eyina is. Zeer waarsehijnlijk is dit ook bet geval met Avar a Hewitson, Exot. E utterJl. , Acraea pi. Ill t. 19, 20, AFltlKAANSUUE LEPIDOFTEUA. 217 bn misschien belioort zelts Eglna tot Zetes Linn. (Menippe Stoll, pi. 28 f. 1, 1 a). A c r a e a E po nin a Gram., III pi. 2(38 A , B (niet G, D). Een voorwerp ontving ik van Pasteur. Het verschill niet van Gramer’s afbeelding en ook niet van exemplaren, die onlangs door Sala en Buttikofer in Liberie werden verzameld en zich tlians op bet Leidscb museum bevinden. A c r a c a 0 r e s t i a Hewits., Eut. Mouthl. Map. XI (1874—75) p. 131; id., Exot. Butt., Acraea pi. VII f. 47. Orestiua Pldtz, Skit. Eut. Zeit. 1880 p. 190. Orestiua Pldtz is dezelt'de soort als Orestia Hewitson. Op de afbeelding is de donkere acliterrand der aehtervleugels te seherp uitgedrukt. Overigens verwaclit ik, dat het later wel blijken zal dat deze Orestla Hewits. slechts eene kleine varieteit van Quiriua Fabr. is. Loanda (Pasteur). Acraea Aerita Hewits. Exot. Butt., Acraea pi. Ill f. 18. Een gaaf en friseli exemplaar ontving ik van Pasteur. Waar- sebijnlijk is Aerita een grootere vorm van Ceram llewits. Acraea L y c i a Fabr., St/d. Eut. p. 4(34. Vele exemplaren, ook van de varieteit Sgauzini Boisduval, Faune de Madagascar , Lepid,, p. 34 pi. 6 f. (3, 7, docli zonder over- gangen. Ik lioud echter Sgauziui stellig niet voor eene bijzondere soort. Een voorwerp van den type heeft bijna paarsachtig grijze voorvleugels, zweemende naar die van Aer. Necoda Hewits., Aer. pi. II f. 9, waarvan Kirby wel teregt veruioedt dat zij eene varieteit van Eycia is. Loanda (Pasteur). Een bijzonder groot exemplaar ontving ik door van Medenbacb de Rooij uit Natal. A c r a e a A d m a t li a Hewits., Exot. Butt., Acraea pi. Ill f. 16,17. Adruatha is waarschijnlijk slechts eene varieteit van llorta Linn. Mijne exemplaren varieren eenigszins. Een ? heeft eene vuilbruine bovenzijde met eene witte plek l)ij den staarthoek der aohtervleu- 218 AANTEEKEUINUEN OVER gels. Een under (<?) begint te naderen tot Abdera Hewits., Acme a pi. I f. 1, 2, welke volgens Kirby eene varieteit is van Cepheus Linn., J[us. Ludov. Ulr. p. 252, en zoodoende mogt Linnaeus tocli wel op het regte spoor zijn, toon bij (Sgst. Nat. I, 2 p. 755) hot vermoeden nitte dat zijne Cepheus als oene varieteit tot llorta kon beliooren. Hewitson rnerkt in zijne Exotic Butterflies bij Aeraea Aeara wel met regt op, dat de toekomst leeren zal dat de Acraeen van Afrika zeer varieren. Niettemin zijn er selirijvers, die voort- gaan met op de ligtzinnigste manier zoogenaamde nieuwe soorlen te beschrijven (zie Plotz, ]>ij Acr. Orestia hierboven). Aeraea Gea Fabr., Spec. Ins. II p. 32, Epaea Gram., Ill, pi. 230 B, C. Esebria Hewits., Exot. Butterfly Aeraea pi. II f. 11, 12. Brotea Trimen, Bit op. Afrie. Anstr. p. 110 pi. 3 1'. 2. Deze citaten beliooren stellig bijeen. Loanda (Pasteur). Aeraea V i n i d i a Hewits., Exot. Butt ., Aeraea pi. VII1. 45,46. Eenigc exeinplaren. Een voonverp lieet't ook in eel 2 der voor- vleugels eene zwarte stip. Aeerata Hewits. pi. VII 1'. 44 is stellig sleclits eene varieteit van Yiuidia , overeenkomende met de varieteit Maujaca van Serena. Angola (GresholT). Aeraea Zctes Linn., Spsi. Nat. Ed. 12. 1, 2 p. 7GG. J Leuippe Drury, Illustr. Ill pi. 13 f. 3. — Stoll, pi. 28 f. 1,1A. Aeara Hewits., Exot. Butt ., Aeraea pi. Ill f. 19, 20. Het door Keulemans op het Prinsen-eiland gevangen exemplaar dezer soort komt overeen met Aeara Hewits., die wel nict anders is dan eene varieteit van Zetes Linn. Egina Gram., Bseadegiua Westwood, Nataliea Boisd. en Anemosa Hewits. verschillen waar- schijnlijk ook niet specillek van Zetes. D a n a i s Chrysippus Linn., Mas. Liulov. Ulr. p. 263; id., Sgst. Nat. Ed. 12. I, 2 p. 767 n°. 119. Eenige exeinplaren, door Gresholf en Pasteur nit Angola over- Al'HIKAANSCUE LEPLDOPTEKA. 219 gezonden, behooren alien tot liet gewone Afrikaansehe, heldergeel gekleurde ras van den type, en geven tot geenerlci bijzondere opiner- king aanleiding. Daarentegen meen ik te moeten aanteekenen, dat alle & exemplaren door Buttikofer en Sala in Liberie verzameld en zieh thans op bet Leidscli museum bevindende, tot de varieteit Alcippus Cramer II pi. 127 E, F behooren. D a n a i s L i m n i a c e Cram., I pi. 59 D, E. Var. Petlveraua Doubl. en Hewits., Gen. of Plum. Lcp. p. 93 pi. 12 f. 1. Pasteur zond een exemplaar van deze overigens ontwijfelbare varieteit, welke zich onderscheidt doordat op de bovenzijde der voorvleugels, tegen den wortel van cel 1 5 geene wigvormige blaauw- groene streep, rnaar slecbts zulk eene kleine ronde vlek wordt gevonden. Y [I li t li i ill a Do 1 eta Kirby, Catal. of Lepkl. of the Dublin museum p. 44. Asterope Snellen, Tijds. v. Eat. XV (1872) p. 14. Tot deze soort en niet tot Asterope behooren de beide door van Woerden gevangen exemplaren van bet genus lpht/nma. 91 yc ale sis Eli as is Hewits., Knot. Butt erjl ,, Myeal. pi. VII f. 44, 45. Pasteur zond drie exemplaren van Loanda. De beer F. Moore merkt in de Transactions of the Eniom. Soc. of London, 1880 p. 155 op, dat de meesten der besehrevene Afrikaansche Satyriden, die tot bet genus Mycalesk worden gebragt, .reneriek van de Aziatiscbe soorten verscbillen en velen or zells O niet ecns mede verwant zijn, terwijl in bet bijzonder de soort, die volgens hem de type van bet genus is, nainelijk de Abikaansche Evadue Cramer, onder de Aziatisclie soorten geene verwanten bezit. Vooreerst moet ik hierop aanmerken, dat bet «typen »-stelsel bij wetensehappelij ke Zoologen afgedaan beett en dan, dat men wel, zooals in vele andere gevallen, den naam van bet genus aan Hubner’s Verzewhulss mag ontleenen, docli dat bet gezag van 220 aanteekenijvoen OVElt • lien Ieonograal’, uilhoofde van do onbeduidende karakteristiek zijner «Vereine» nict verder kan gaan. Dit mag mede als eene uitge- maakte zaak worden beschouwd. Herrich Schaffer is, in zijnen welbekenden Prodromus Systematic Lepidopi. ( Cor veep. Blatt des Zool.-Mineral. Fereins zn ltegenstmry 186-4—1871) de ware, weten- sehappelijke grondvester van liet. genus Mi/catesF , en wanneer ik nu de door hem gestelde hoofdkenmerken (Ader 3—4 der aehter- vleugels nit een punt, drie lioofdaderen der voorvleugels aan den wortel blaasvormig gezwollen, de oogen behaard en de mannen met een liaarbosje aan den voorrand van de middencel der achter- vleugels) naga, dan bevind ik, dat de in nrijn bezit zijnde Afri- kaansebe soorten van Mgcalesis , met uitzondering van Eliasis, wel alien naakte oogen beliben, maar anders volkomen in dat genus passen, ook in den habitus niet afwijken, en dat overigens de afwijkingen van de Aziatiselie soorten zich bepalen Jiij kleine ver- schillen in bet beloop van de aderen 5—7 der achtervleugels. Het beloop dezer aderen is intusschen ook bij mijne Afrikanen niel steeds eveneens. Misscbien vindt men bet noodig, docli onver- mijdelijk is liet althans niet, de naaktoogige Afrikaansche Mycale- siden generiek af te zonderen, maar wat stellig bij mij geen ingang kan vinden, is de verdeeling der Aziatiscbe soorten in een aantal nieuwe genera met barbaarsche namen, zooals Moore doet. Aan- bevelenswaardig mag bet heeten, om ten behoeve van een gemakke- lijker overzigt, bet genus in groepen te splitsen, docli bet deugt niet om daarvoor, in de eerste plaats, een alleen den mannen eigen sexueel kenmerk te bezigen, zooals Moore doet, en ik merk verder op dat zijne overige karakteristiek alles bebalve voldoet voor eene beboorlijke groepering der soorten. Mycalesic Eliasis is eene soorl , die groote overeenkomst lieel't met de Oost-lndiscbe Anapila Moore en, zooals ik boven opmerkte, de oogen zijn liebaard evenals bij de Aziaten. 11 y p a II i s 11 i 11) y i % Drury, Illmtr. II. pi. 17, 1‘. 1,2. — Cram., III, pi. 213 A, 13; pi. 214 C, D. Greshoir zond een exemplaar, dat tot den type kan worden ge- AFRIKAANSCHE LEPIDOl'TERA. 221 rekencl (Cram. 214 C, D), zonder nadere opgave van vangplaats; Pasteur een paar voorwerpen der varieteit Volinice Cram., pi. 375 G, H, van Loanda en vele zeer groote, der varieteit Cora Feisth., [Ache loin "YVallengren , lilt opal. Cajf. p. 29). Ik was bijna geneigd doze stukken voor eene versehillende soort te houden, dock vond een exemplaar, dat den overgang vomit tusschen Poliuice en Cora. Do varieteit Auvatara Boisd., die ik mede in door Pollen en van Dam van Madagascar medegebragte stukken voor mij heb, verscliilt ook bclangrijk in meer dan een opzigt; zij wordt ecbter wel teregt in Kirby’s Catalogus als varieteit tot llithpa gerekend. iV c |» t i s I e in e t e s Hewits., Exot. Butt. Ill Neptis pi. If. 4, 2. Twee exemplaren, door Pasteur overgezonden (van de Qnanza- rivier), verschillen van den type: 1°. doordat de witte dwarsband der voorvleugels op ader 1 is afgebroken; 2°. door de aanwezigbcid van eenige witte stippen in de middencel derzelfde vleugels; 3°. door¬ dat de witte dwarsband der achtervleugels in cel 5 buitenwaarts eerst sterk is verbreed en dan, verder naar boven, even sterk versmalt, zoodat liij in cel 7 naauwelijks half zoo breed is als bij den type; 4°. door lichtere, roestbruin gemcngde onderzijde; 5°. door boven de lielft ongclijken wortelrand van den middenband der achtervleugels; 6°. door scherperc en helderder witte golflijn aan de buitenzijde van dien band; 7°. door kleinere en lichtere bruine vlekken voor die golflijn en <3°. door meer afgebroken witte lijnen voor den achterrand. Specifiek verschil wordt bierdoor ccbtei stellig niet aangeduid, hoogstens eene lokale varieteit, die ik Panteuri* wil noemen. Gen. 6 6. PSEUD ON EPT IS nov. gen. Herrich Schaffer plaatst de nu volgende soort in zijn genus Jaera [Catuna Kirby), en inderdaad beeft zij althans oppervlakkig veel overeenkomst. in bouw met Crithea Drury en Ojns Drury, docb daar bij baar niet bezat of kon onderzoeken, was de invoeging slechts voorloopig. Een paartje, dat ik nit Afrika ontving, stelt mij 222 AANTEEKENINOEN OYER in staat aan Coenobiia de juist c plaats in het systeem aan te wijzen. Deze is ecliter niet in het genus Jaera (Catnna ), want de subcostaal-ader tier achtervleugels verwijdert zich van de costaal- ader, juist tegenover de plaats waar de praecostaal-ader ontspringt. Coenobita behoort dus in afdeeling II van Herrich Schaffer’s Ana- lytische tabel tier Nymphalinen-genera (Core. Blatt deft ZooL- Mivcral. Vereim 1864, pag. 105 enz.) en, daar de middencel zoowel tier voor- als der achtervleugels gesloten is, verschilt zij van al de in afdeeling II genoemde genera en vereischt dus de vorming van een niemv genus. Wat nu Jaera Opift aangaat, deze soort komt in de afdeeling III, waar Herrich Schaffer liaar zeer juist plaatst en waar de subcostaal- ader der achtervleugels zich van de costaal-ader verwijdert, duidelijk voor den oorsprong der praecostaal-ader. De vcrdere generieke ken- merken van Pseudoneptis zijn hoofdzakelijk de volgende: Oogen groot, naakt. Palpen opgerigt en gebogen, sinal, met spits cind- lid. Sprieten zoo lang als drie vijfden der voorvleugels, met lang, dun, knopje. Vlengels langwerpig, met gegolfden achtcrrand en bijna vlakken voorrand der achtervleugels, de punt van laatst- genoemde sclierp. Praecostaal-ader der achtervleugels buitenwaarts gebogen, ader 8 (costaal-ader) in de vleugelpunt; middencel weinig langer dan een derde van den vleugel, 7,6,5 even ver van elkander boven, uit en onder haren voorrandshoek, ader 3 en 4 uit een punt uit den spitsen staarthoek der cel, 2 uit ruim drie vijfden van haren binnenrand. In de voorvleugels geene boofdader aan den wortel opgezwollen, de middencel zoo lang als de halve vleugel, ader 2 uit twee derden van haren binnenrand, 3 en 4 venvijderd van elkander, — \ (<?) of ruim J ($) zoo ver als 2 van 3; dwarsader (discocellulair-ader) rond gebogen, 5 uit drie vierden, 6 uit hare spits, uit een punt met den steel van 7—10, ader 7 in den achterrand, 8—10 even lang, het bovenste stnk van den steel iets korter, het onderste iets langer dan het middenste; ader 11 ontspringt bijna op vijf zesden van den voorrand der middencel en loopt. vrij in den voorrand uit. Pooten gewoon gevormd; lijt slank ; teekening aangelegd als bij Xeplix. AFRIKAANSCHE LEPIDOPTERA. 223 p s e u (1 o ii e i) t i s C o e n o b i t a Fabr., Ent. Sy*t. III. 1 p- 247. Fabricius noemt de lichte teekening wit. Zij is groenwit. Angola (Greshoffj. Liberia (Buttikofer cn Sala). Vanessa (P y r a m e i s) Car d u i Linn. Ook deze wereldbnrger ontbrak in de bezending van den heer Pasteur niet. Be hoogte der vangplaats was niet nader aangednid, doch ik geloof, ingevolge de waarnemingen van den heer Piepers in Indie, dat Car did ook in tropisch Afrika niet in de lager ge- legene heete streken vliegt, maar in de hoogere, waar een meer gematigd klimaat heerscht. Loanda (Junij). Iliad cm a Mi sip pus Linn., Must. Ludov. Ur. p. 2G4. $ _ Bolina Gram., I pi. 65, E, F. j = Diocippus Cram., I pi. 28, B, G. Var. j = Inaria Cram., ill p. 214 A, B. De beide sexen van dezen vlindcr verschillen, zooals bekend is, veel van elkander, docli ik moet hier nog opmerken, dat ik nit Oost-Indie tot dusverre alleen typisclie wijfjes {Diocippus Cram.) ontving, daarentegen nit Afrika alleen wijtjes, die tot de vaiieteit Inaria bebooren. In de mannen nit de beide genoemde landstreken is geen verschil. Angola (Greshoff, Pasteur); Liberia (Sala en Buttikofer); Prinsen- Eiland (Keulemans). Schijnt in Afrika gemeen te zijn. C a t n n a dnodeciiu punctata Snell., Tijds. v. Ent. XV (1872) p. 15 pi. 1 f. 1—3 {Iaero). Aterica Clorana Bruce, Trans. Ent. Soc. of London, 1874 p. 157. Kirby verandert in zijnen Catalogus den naam van bet genus in Catuna , daar Jaera Hiibn., H. S. reeds vroeger was gebruikt. Ook D u odec imp u net a ta mogt wel aanspraak maken op een nienw genus. Yleugelvorm en aaideg van teekening zijn geheel anders dan bij Opis en Cri/hea, de kop is kleiner, ader 11 der voorvleugels is vrij lang en loopt vrij in den voorrand uit: bij Opis {Crithea bezit ik niet) is zij kort, ader 12 doorsnijdende. 224 AANTEEKENINGEN OYER [Jet door van Woerden gezonden exemplaar is tot dusverre liet eenige flat ik zag. fiodartia Enrinonia Grain., I pi. 70 A. Var. Ansdlica Butl., Trans. Tut. Soc. of London , 1870, p. 525. Een exemplaar, dat tot de onbednidende varieteit Ansdlica behoorl. Loanda (Pasteur). Li by the a Labdaca Westw., Gen. of Diurn. Lep. p. 413. Var. Lams Trimen, Trans. But. Soc. of London , 1879 p. 337. Een exemplaar. Trimen’s opmerking, dat de achterrand der achter- vleugels bij de Europescbe cn Amerikaanscbe soortcn van bet genus gebjkmatig is getand, terXvij 1 bij bij de Afrikaansche en Azialisehe op ader 2 neiging tot eene staartvormige verlenging toont, lieb ik bevestigd gevonden. Angola (Greshoff). Lycaena Par si mow Fabr. , Spst. Ent. p. 52G. Aster is Snell., Tijds. v. End. XV (1872) p. 18 pi. 1 f. 4, 5. Verscheidene exemplaren. Het blaamv der bovenzijde van den $ is nog grijsachtiger en dofTer dan op rnijne aangebaalde afbeelding. Loanda (Pasteur). Lycaena B o e t i c u s Linn., Spst. Nat. Ed. 12 p. 789 n°. 220. Een paar. De bovenzijde is bij den $ levendiger blaamv gekleurd dan bij rnijne Europescbe exemplaren, doeh de vleugelvorm dezelfde en dus de achterrand, vooral der acbtervleugels, minder afgerond dan bij rnijne Javaansche en Celebaansehe voorwerpen. Quanza-rivier, J^oanda (Pasteur). Lycaena T e 1 i c a n h s Lang, Verz. 2e Ausg. p. 47. Eenige exemplaren. De onderzijde verschilt bij Afrikaansche exemplaren dezer soort van die van Europesche. De grond is namelijk bij de eerstgenoemden over het geheel lichter grijs, doch sommige der door de vvitte dwarslijnen ingesloten vlekken en strepen zijn donkerder, bijna zwart., en de witle lijnen zelven breeder en helderder. Zij hebben dus een honter aanzien. Dit bemerkte ik zoowel bij de door Keiile*- AFEIKAANSCHE LEPIDOPTEBA. 225 mans op het Prinsen-eiland verzamelde exemplaren als bij die, welke Pasteur aan de Quanza-rivier en te Loanda vond. Pseudopontia par adoxa Feld., Petites Nouv. 1869. n°. 8. Calabarica Plotz, Stett. Ent. Zeit. 1870 p. 348 pi. 2 f. 1 a—f. De sprieten zijn bij deze zonderlinge Pieride tot bovenaan ver- dikt. Naar de aangehaalde, vergroote afbeelding, fig. 1 c oordee- lende, zou men meenen dat zij naar boven dunner worden. Dit is niet het geval. Angola (Greshoff); Liberia (Buttikofer en Sala). Pont i a Xipliia Fabr. Spec. Ins. II p. 43 n°. 180. Poutlet Xipliia Fabr. en P. Alcesta Cramer worden nog steeds als twee soorten beschouwd. Ik kan tusschen beiden eigenlijk alleen dit verschil vinden, dat bij laatstgenoemde de zwarte vlek en punt der voorvleugels kleiner en de fijne donkere lijntjes der onderzijde minder sterk uitgedrukt zijn dan bij Xipliia. Xipliia bezit ik van Java en Sumatra, en van Alcesta zond Gres¬ hoff eenige exemplaren uit Angola, die tot de, iets grooter dan de type zijnde, varieteit Splvicola Boisd., laune de Madap. p. 20 behooren. ICeulemans ving op het Prinsen-eiland twee wijljes, die de zwarte vlekken en vleugelpunt geheel missen. P 1 e r i s L a r i m a Boisd., Spec. Gen. I p. 524. Capricoruus Ward, Eut. Monthl. Map. VIII (1871) p. 59. Pasteur zond vele exemplaren dezer tamelijk varierende soort. Boisduval kende en beschreef slechts het ?, doch deed verkeerd door het met Gliciria Gram, te vergelijken. Dit geeft een onjuisten indruk, want de vleugelvorm is bij deze soort geheel anders, meer zooals bij Calypso Fabr. Sommige exemplaren van het ? hebben eene bijna geheel witte bovenzijde, bij anderen zijn de achter- vleugels langs den achterrand smal geelachtig; bij een mijner voorwerpen zijn zij geheel bleek, onzuiver citroengeel. Evenzoo verschillen ook de zwarte vlekjes op den achterrand en de rij zwarte stippen daarvoor, zeer in duidelijkheid. De man mist ge- woonlijk de zwarte vlekjes op den achterrand der achtervleugels 15 226 AANTEEKENIRGEN OVER bijna geheel, terwijl ook die op den achterrand der achtervleugels kleiner en duidelijk gescheiden zijn; alleen drie of vier om de vleugelpunt worden door eene dunne zwarte bestuiving eenigszins verbonden. De boogrij zwarte stippen voor den achterrand ont- breekt. De onderzijde is bij beide sexen steeds eveneens; de voorvleugels zijn wit, met min of meer sterk oranje gekleurd wortelderde der middencel, smal grauwen voorrand en breedere, ook dun okerkleurig oranjegeel bestoven vleugelpunt. Achtervleugels levendig oranje-okergeel, bijna chrornaatgeel; cel 8 bijna oranje- rood; de franje bij bet eind der aderen li, 2 en 3 zwart. Boven- dien ziet men eene min of meer onvolledige boogrij zwarte stippen over beide vleugels, op vijf zesden. De $ gelijkt dus op dien van Pier. Saba Fabr. Laatstgenoemde is echter kleiner en spitsvleugeliger; de onderzijde der achtervleugels en die van de punt der voorvleugels zijn zeer bleek okergeel en op eerstgenoemde cel 8 alleen aan den voorrand zeer smal oranje, maar niet rood. Quanza rivier. Pier is Saba Fabr., Spec. Ins. II p. 46 n°. 199. JEpajihia Cram., III pi. 207 D, E. (?) Vele mannen ontving ik van den heer Pasteur, doch slechts een wijfje, dat van de typische voorwerpen afwijkt: 1°. door geel- achtig witte grondkleur, 2°. doordat de wortelhelft der voorvleugels alleen in de middencel zwart bestoven is en 3°. de zwarte achter¬ rand der achtervleugels niet meer dan een vierde der vleugelbreedte heeft. Ook ziet men aan den wortel van de bovenzijde der achter¬ vleugels slechts enkele zwarte stofjes. Picris Mesentina Cram., Ill pi. 270 A, B. Severina Cram., IV pi. 338 G, H. (?). De heer Pasteur zond vele mannelijke exemplaren , die met Mesen¬ tina Cramer overeenkomen en slechts varieren in grootte, in de mindere of meerdere breedte van den zwarten achterrand en in het min of meer sterk uitgedrukte zwarte middenvlekje der voor¬ vleugels. Daarentegen zijn een twaalftal voorwerpen van Severina Al'BlKAANSCHE LEPIEOPTEBA. 227 alien vrouwelijk, en bij de zoo overeenstemmende onderzijde is het voor mij niet twijfelachtig, dat Mesentina en Sever in a als de sexen van eene soort bijeen behooren. Voor zoover mij bekend, lieeft nog niemand daarop gewezen. De vleugelvorm is op de afbeelding van Severina Cramer niet geheel juist, de voorvleugels moesten iets spitser zijn. De wijfjes varieren overigens niet onbelangrijk in de tint van de bovenzijde der vleugels. Deze is wit, geheel okerkleurig geelwit of alleen aldus op de voorvleugels, terwijl de achtervleugels zwavel- kleurig wit zijn. Het zwarte middenteeken der voorvleugels is even onbestendig van grcotte als bij de mannen. Syrische exemplaren dezer soort zijn kleiner en bebben een smalleren, bij den man meer wit gevlekten acbterrand der boven- zijde. Ook is de grondkleur der onderzijde witter. Zij vormen de varieteit Augusta Olivier. Pieris Pliileris Boisd. , Fame de Hadag. p. 17 pi. 2 f. 3—5; id., Spec. Gen. I p. 512. Greshoff zond eenige exemplaren, die van Boisduval’s afbeel- din^en alleen verschillen door sterker zwart bestoven voorvleu- gelpunt en meer citroengeel dan oranjegeel bestoven wortel derzelfde vleugels; dock ook een paar, dat, bij gelijken vleugel¬ vorm en zwarte teekening, zicli onderscheidt doordat de grond¬ kleur der vleugels niet wit maar licbt citroengeel is. Ik kan bier evenwel niet aan specifiek verschil gelooven. Variatie in grondkleur van wit tot geel is bij Pieriden eene gewone zaak. Zeer waarschijnlijk kornt het mij voor, dat deze F Idler is slechts eene varieteit is van 'Pieris Sglvia Fabr., Sgst. lvnt. p. 470; id., Futon. Sgst. III. 1 p. 188 n°. 582, welke varieteit zicli van den type onderscheidt door sterker donker bestoven voorvleugelpunt en meer oranje gekleurden voorvleugelwortel. Rhodope Fabr., Sgst. Ent. p. 473; id., Ent, Sgst. III. 1 p. 609 (Eudoxia Cram. pi. 213 C) is eene tweede varieteit met geheel oranjegele voorvleugels, Foppea Cram. 110 D eene kleinere afwijking van den type, met binnen- waarts puntig verlengde zwarte randvlekken, terwijl de zwarte 228 AANTEEKENINGEN OVEB bestuiving aan de voorvleugelpunt, die aldaar bij den type de zwarte vlekken verbindt, ontbreekt , e venal.s bij Eudoxia Cramer en PIdler is Boisduval. P i e r i s A g a t h i 11 a Cramer, III pi. 237 D, E. Van Pasteur ontving ik eenige typische voorwerpen, maar ook een paar vrouwelijke exemplaren met onder en boven geheel oranje grondkleur. Ter i as Ilecabc Linn., Sust. Nat. Ed. 12 , I, 2 p. 763. — Cramer, II pi. 124 B, C. — Snellen, Midden-Sumatra , Lepid. p. 23. Pasteur zond een typisch exemplaar met smal donkeren achter- rand der achtervleugels, dat niet van Javaansche verschilt. Var. Blanda Boisd., Spec. Gen. I p. 672 n°. 32. Van Greshoff ontving ik een 5 , dat met het door Keulemans op het Prinsen-eiland gevangen voorwerp overeenstemt. Ter i as Senegalensis Hi'ibn., Zutr. f. 969, 270. Verscheidene exemplaren werden door Pasteur overgezonden. Zij zijn min of meer goud- of citroengeel van grondkleur, op de voor- vleugels smaller of breeder zwartgerand, tenvijl de achtervleugels een zeer smallen, op de aderen iets verdikten zwarten rand hebben of slechts zwarte stippen aan de uiteinden der aderen. Niettegenstaande de mindere grootte dezer voorwerpen acht ik het niet onmogelijk, dat Senegalensis toch slechts eene der vele varie- teiten van IJecabe is, misschien veroorzaakt door den vliegtijd, daar Pasteur bij een exemplaar aanteekent, dat het in het drooge jaargetijde gevangen vverd. Terias Brigitta Cramer, IV pi. 331 B, C. — Snellen, Midd. Sumatra , Lepidopt. p. 24. Drona Horsfield, Cat. Lep. East India Comp. p. 137 pi. 1 f. 13. Rachel Snellen, Tijds. v. Ent. XV (1872) p. 27 pi. 1 f. 10—13. Eenige exemplaren ontving ik van Pasteur. Daarbij zijn zeer kleine wijfjes; een lieeft niet meer dan 27 mm. vlugt, doch verschilt overigens niet van Cramer’s afbeelding, die ook de vrouwe- lijke sexe voorstelt. Op mijne afbeelding van het wijfje (waar het AFRIKAAXSCHE LEPIDOPTERA. 229 aderbeloop te sterk is uitgedrukt) vindt men bovendien nog een zwart vlekje in den staarthoek der voorvleugels. Het is ook bij een paar Afrikaansehe voorwerpen aanwezig. I d in a i s Donbledayi HopfTer, in Peters Peise , Zool. V p. 363. Chrysonome Doubled, en Hewitson , Gen. of Diurn. Lep. pi. 7 f. 5. Vesta Trimen, Bhopal. Afric. Austral. I p. 62. Pasteur zond een aantal exemplaren. Ik houd de specifieke regten van Doubleilayi niet voor zeer gegrond en verwacht dat het later, door het vinden van overgangen, wel blijken zal dat zij slechts eene varieteit is van Chrysonome Klug. Idmais Dynainene Klug, Symbol. Phys. pi. 6 f. 17, 18.— Boisd., Spec. Gen. I. p. 588 n°. 5. Pasteur zond vele exemplaren van beide sexen, die wel is waar onderling geen verschil vertoonen, maar toch houd ik het niet voor onmogelijk dat later zal blijken, wanneer de Lepidoptera van Afrika beter bekend zijn, dat Amata Fabr., Ctppraea Fabr., Calais Cram, en Dynamene Klug te zaraen slechts eene soort uitmaken. Callosune Antigone Boisd., Spec. Gen. I p. 572 n°. 19. — Trimen, Bhop. Afric. Austr. p. 52. Van deze aan Evippe verwante soort zond Pasteur eenige exem¬ plaren. Boisduval kende alleen den <?, het 2 is door Trimen be- schreven. Ik merk bij mijne exemplaren op, dat de roode vlek der voorvleugelpunt een purperen weerschijn heeft, die bij Evippe en de volgende Theoyone ontbreekt. Callosnne Theogone Boisd., Spec. Gen. I p. 575 n°. 23. — Trimen, Bhopal. Afric. Austral, p. 51. Vele exemplaren ontving ik zoowel van GreshofT als van Pasteur. Daarbij zijn er, die van typische voorwerpen van Evippe Linn., Godart, Boisduv. en Cramer pi. 91, F, G naauwelijks anders verschillen dan door een weinig mindere grootte en door het ontbreken van de zwarte middenstip der voorvleugels. Andere, met deze door de zachtste overgangen verbonden, behooren tot de varieteit A van Boisduval’s Theoyone , en zoo wordt het voor. mij 230 AANTEEKENINGEN OVER waarschijnlijk dat Theogone (met nog onderscheidene zoogenaamde soorten van het genus Callosune ) wel niet meer is dan eene varieteit van Evippe. De wijfjes van Theogone varieren in het min of meer over- vloedige van de zwarte teekening der bovenzijde. Dry as Led a Doubl., Gen. of Diurn. Lep. p. 65. — Trimen, Bhopal. Afric. Austr. p. 63 pi. 2 f 5. lVahlbergi "Wallengren, 11 hop. Caf'rar. p. 17. Pasteur zond vele exemplaren van heide sexen, die grooter zijn dan Trimen’s af])eelding. Doubleday zegt dat hij geene kenmerken kan vinden, genoegzaam om de generieke afscheiding van Leila van het genus Eronia te wettigen. De genoemde soort vergelijkende met Eronia Valeria , Triiaea, Boelera, Argolis en Jobaca, vind ik de volgende verschillen: Leila: De genoemde Eronia- soorten: Sprieten: lvorter dan de helft Zoo lang als de helft van den van den voorrand der voorrand der voorvleugels. voorvleugels. Voorvleugels: Met spitse punt, de Met afgeronde punt, de ach- achterrand steil, naar terrand sehuin , gelijkmatig onderen buikig. gebogen. Dwarsaderder Danger dan de helft Veel korter dan de helft der voorvleugels der geheele dwars- geheele dwarsader, bijna regt- boven ader 5: ader, sehuin, sterk standig, naauwelijks gebogen. wortehvaarts gebogen. Hierbij komen nog de geheel verschillende kleur en teekening. Belangrijk mogen deze verschillen niet worden geacht, doch bij den zoo afwijkenden habitus der vlinders, komt mij eene gene¬ rieke afscheiding alleszins gewettigd voor. Mijne vrouwelijke exemplaren zijn bijna even levendig geel ge- kleurd als de mannelijke. D r y a s B u q n e t i Boisd. , Spec. Gen. I p. 607 n°. 1. — Trimen , Jlhop. Afric. Austr. p. 66, AFRIKAANS CI1E EE PI DOPIER A. 231 Eenige exemplaren (Pasteur). Ook deze soort plaats ik liever in het genus Dry as dan in Eronia. De sprieten zijn echter iets langer dan bij Leda , ook is de dwars- ader der voorvleugels boven ader 5 iets langer en schuiner, maar met dat al is de overeenkomst van Buqueti met Leda in alles veel grooter dan met de bovengenoemde Eronien. 0«n i 1 o b a c r e t a c e a Snellen, Tijds. v. End. XV (1 872) p. 27 pi. 2 fig. 4—6. llesp. Gonessa Hewitson, Ann. and Mag. of Nat. Hist. 1877 vol. 19 p. 76. Paynph. Leucosoma Mabille, Petit. Nouv. 1877 p. 114 n°. 7. Beide synoniemen hebben in hetzelfde jaar het licht gezien. PJesionenra Galen us Fabr., Ent. Syst. III. 1. p. 350. — Donov., Ins. of India pi. 50 f. 3. Fabricius zegt van deze soort: ((Habitat in Indiis», doch in Kirby’s catalogus wordt geen vaderland vermeld. Ik ontving twee exemplaren van Pasteur, afkomslig van Loanda. Syntomis (Ceryx) Tlivretiformis Wallengr., Kafferl. Heteroc. Fjdrilar p. 14. — Snellen, Tijds. v. Ent. XV (1872) p. 35 pi. 3 f. 1—3. Syntomis fnlvescens Butler, IUustr. I p. 17 pi. 7 f. 2. Een exemplaar ontving ik nog van Pasteur. Het is gelijk aan het door van Woerden gezondene. E ar i a s fuscocillana Snellen, Tijds. v. Ent. XV (1872) p. 36 # GresholT zond een wijfje. Het eindlid der palpen is de helft langer dan bij den I, doch overigens is er, behalve wat de ge- wone sexuele kenmerken aangaat, geen verschil. Mijn vermoeden, dat Maculana Snell, de andere sexe van fziscociliana zou zijn, blijkt dus ongegrond. Laelia snbrnfa Snellen, Tijds. v. Ent. XV (1872) p. 39; id., XXII (1879) p. 105 pi. 8 f. 6; id., Midd. Sumatra , Lepid. p. 39. Eene wijd verbreide soort, die tevens vrij sterk varieert. Ik ken haar nu van Zuidwest-Afrika, Sumatra, Java en Celebes. 232 AANTEEKENINGEN OVER A c o ii t i a g i 1) I) o s a Snellen, Tijds. v. Ent. XV (1872) p. 50 pi. -4 f. 9, 10 ( Agrophila ). Nader onderzoek heeft mij geleerd, dat deze soort in bet genus Acontia Ochs, en Treits., Led. inoet worden geplaatst. Mcsotrosta stigmatula Snellen, Tijds. v. Ent. XV (1872) p. 55 pi. 4 f. 16 (. Erastria ); id., Tijds. v. Ent, XXIII (1879— 1880) p. 55. Chijtorgza Tecta Grote, Canad. Ent. VIII p. 190. Ik ken deze soort nu van Noord-Amerika (Texas), Zuid-Amerika (Columbie), Zuidwest-Afrika (Angola), Java en Celebes. Zij moet, naar Lederer’s systeem der Noctuinen, niet in het genus Erastria , maar in Mesotrosta worden geplaatst. Chytoryza Grote kan ver- vallen. Thalpoehares orthograinma Snellen, Tijds. v. Ent. XV (1872) p. 59 pi. 5 f. 5 {Micro). Vliegt ook op Celebes. Pangrapta 8 denial is Snellen, Tijds. v. Ent, XV (1872) p. 64 ( Elatjjdid ). Het is beter om deze soort in bet genus Pangrapta (bij Deco¬ ra l is Hubn., Zutr. (Marmorinia Epiono'ides en Geometroides Guen., llgpena clegantalis Fitch) en bij Gilvagalis Snell., Tijds. v. Ent. XXIII (1879—1880) p. 112 pi. 8 f. 9, te plaatsen, want de vleugelvorm is geheel dezelfde, tenvijl bij bet genus Platydia Guenee de achterrand der acbtervleugels tusschen de punt en bet midden niet uitgesneden is. Rivilla terrosa Snellen, Tijds. v. Ent. XV (1872) p. 66 pi. 5 f. 10; id., XVI (1873) p. 72. Vliegt, bebalve aan de Congo-rivier, in Afrika ook op het Prinsen-eiland en op Madagascar, verder op Java, Sumatra en Celebes. Uotocyma pruinosa Snellen, Tijds. v. Ent. XV (1872) p. 67 pi. 5 f. 11, 12. Ook op Java en Celebes. De juiste plaats van het genus is dadelijk achter Gonodonta. AFRIKAAHSCHE LEFIDOPTERA. 233 Aero p ter is H end ax Snellen, T ijds. v. Ent. XV (1872) p. 71 pi. 6 f. 3, 4; id , XXIII (1879—80) p. 138. Vliegt mede op Java en Celebes. C li i o li o p t e r y x A1 licit aria Snellen, Tijds. v. Ent. XVI (1873) p. 72 pi. 4 f. 1-5.. Op de aangehaalde plaat is mijne afbeelding van bet aderstelsel dezer soort niet goed weergegeven, wat bij het nalezen der be- schrijving ten deele reeds blijkt. A der 9 cter \ooi vleugels moest in de vleugelpunt uitloopen en ader 11 op ader 12 stuiten, niet, deze doorsnijdcnde, in den voorrand eindigen. HI a c a r i a A n g o 1 a r i a Snellen, Tijds. v. Ent. XV (1872) p. 81 pi. 6 f. 12—13. De in mijne beschrijving vermelde Jlacaria sujflata Guenee lieb ik later van Java en Celebes leeren kennen, en bevonden dat zij zich inderdaad door de bogtige, naar onderen niet verbreede midden- schaduw der voor- en achtervleugels op bet eerste gezigt van Angolaria onderscheidt. Verder is de zwarte lijn, die bij de beide soorten van de helft van cel 4 der voorvleugels naar den binnen- rand der achtervleugels loopt, bij Sujjlata duidelijk en overal dubbel, terwijl de ruinate tusschen de beide lijnen geel is; voorts ontbreekt bij Angolaria bet vvitte vlekje bij de punt der voorvleugels, dat Sitf- Jtata heeft, en is het achterrandsderde der bovenzijde bij laatstge- noemde bijna gebeel donkergrijs, bij Angolaria slechts een weinig donker gewolkt. Botys tridentalis Snellen, Tijds. v. Ent. XV (1872) p. 89 pi. 7 f. 6, 7. De voorvleugels zij ii op de aangehaalde afbeelding te bruin van kleur geworden en de achtervleugels voor de boogstreep veel te liebt. B o t y s in u t n a 1 i s Zell., J Tier. Caff. p. 40. Eotgn Aegrotalis Snell. , Tijds. v. Ent. XV (1872) p. 90 pi. / f. 8; id., Midd. Sum. IV Lepid. p. 63 (var.) Mijne Aegrotalis is niet die van Prof. Zeller, zooals bleek, toen 234 AAETEEKEEIEGEE OVER AERIE. LEPIDOPTERA. deze de welwillendheid had, mij een exernplaar ter vergelijking te zenden. De afheelding in het Tijdschrilt is onder de handen van den kleurder gebrekkig geworden. Ik heb in mijne reeds voltooide behandeling der Pyraliden van Celebes (waar Mutually ook voor- komt, zoowel als op Sumatra en Java) de feilen in de bedoelde afheelding nader opgegeven en zal die dus bier niet herhalen. J ) Cnaplialocrocis (Marasmia) rectistrigosa Snell., Tijds. v. JEnt. XV (1872) p. 92 pi. 7 f. 11, 12. Op de afbeeldincr is de errondkleur te zwavelcreel en rnoest de -loo o streep langs den voorrand in bet schubbenkarnrnetje potloodkleurig-, niet blaamv-grijs zijn. Phakellnra Capensis Zell., Jlicr. Caff. p. 52. Ik vermoed dat Capensis dezelfde soort is als Indica Saunders, Trans. Ent. Sac. of London , New Ser. 1(1850—51) p. 163 pi. 12 f. 5—7. Laatstgenoernde zou dus de oudste naarn zijn. Garorialis Guen., dJelt. et Pi/r. p. 297 boud ik ook niet voor verschillend van Indica. Grapholitha (Sericoris) iraprobana Snell., Tijds. v. Ent. XV (1872) p. 109 pi. 8 f. 11. Ook deze afbeeldinff is er onder de handen van den colorist niet o duidelijker op geworden. De leeingele achterrand is niet aangeduid, evenzoo kornt de driekante lichte vlek der grondkleur aan den binnenrand niet genoeg uit. Hoewel naar kleur en teekening schijnbaar eene Semasia , leert toch een onderzoek van het aderstelsel, dat Improlana tot de afdee- ling Sericoris behoort, want ader 5 der acbtervleugels is aan den wortel wel gebogen, docli ontspringt toch nog op eenigen afstand van de ongesteeld uit een punt komende aderen 3 en 4. *) Het bedoelde opstel zal in den volgenden jaargang van dit Tijdscbrift het licht zien. 