De zeden der wilden van Amerika [microform] : zynde een nieuwe uitvoerige en zeer kurieuse beschryving van derzelver oorsprong, godsdienst, manier von oorlogen, huwelyken, opvoeding, oeffeningen, feesten, danzeryen, begravenissen, en andere zeldzame gewoonten, tegen de zeden der oudste volkeren vergeleken, en met getuigenissen uit de oudste grieksche en andere schryveren getoetst en bevestigt
Lafitau, Joseph François, 1681-1746
De Karthaginenzers had den van de Feniciers de wyze om deze wellen te bercyden geleert, en de geleerde Heer Huet bewert dat door deze beyde volkeren de kunll tot onze tyden toe is overgegaan om dat fchoon Marokyn of Turks leer te maken dat wy uit Amka en de Levant krygen, en daar tegenwoordig zo herke han-del in gedreven word. Nademaal al de Scythen ook met vellen bekleed waren, is het niet om te verwanderen dat de Parthen en dd Inwoonders van Pontus, wier Land onder deze wyduitgcllrekte landifareken van Scythien begrepen wierd, zo heerlyk het leer wiften te bereyden. De Romcinen hen te ondergebragt hebbende, wees Auguflus hun zeven huizen te Rome in de veertiende wyk aan, daar de algemene vver was, en De Keyzers wilden daarna altyd werkluiden hebben die Parthers van geboorte waren, of die het leer op de wyze der Parthers wiften te bereyden. De grootfte koophandel van Aflfyrien bestond in dit flag van liunden, na het getuigenis van den Heer Huet en den Abt Girofalo, die Jiier over de oude Schryvers aanhalen. Polybius verzekert dat men het grootfte en befte gedeelte daar van tot gebruik der Romuren uit de landen van Pontus haalde. Deze zelfde Provintie verfchafte hun ook de meelle en welgemaakfte Slaven. In de Zuidergedeeltens van Amerika gaan de Wilden t'enemaal of Encle hct lie wooid 11, en dat m dat de under dicr arieks dac ook geen- ver de an- blykt uit in van Ly- :t die cler ederen der genue ilan- s op dexe r als men , hun ook 1 der ilaad 'gonauten« linker arm vol wocde dit word cm dcze be w cert )e is over- iat \vy uit erke han- tn, is het vanPon- van Scy- yden. De is hun ze- algemene jnnebben wyze der ' vanliui- .jirofalo, ekert dat erRomci- intie ver-. ay tenemaal of VAN A M E R I K A. I. BOEK. 3«3 of byna t'encmaal naakt. Die gene die <Ie koudfte gewellenbe« wonen, en hct mccllc na do Noortpool leggen, hebben betcr de bctamcly of w. Küsten en him noordruft in acht gewöhnen, rich in vellen en in 't bont lekend, 'c wdk al de Volkcren die het gebruiken het aartig weten te bereiden. De Eskimers, de andere Volkcren van het land van Labrador, van de straat Davids, en ontrent nicuw Zembla zyn gekleed, dat behalven het aanzichc en de handen alles bedekt is. Zy maken hemden van blazen en visdarmen, die aangelyke lappen gefunden, en zeer net genaait zyn. Dit hend gaat niet verder als het middelf, en heeft een kap die het hooft en den hals wel bedekt, he is aan de borft niet open, en op dat het niet zou fcheuren, is het aan de kanten met een het heer gezoomt. Over dit hemt trekken Zy een borftrok van zecwolvcn of harten-vel aanj of wcl van enigc ander dieren die zy op de jacht voorzicn is. Deze vellen Inyden zy aan repen van verfcheyde verven, en nähenze zo wel aan clkander, dat zy van een fluk fchynen te zyn: de bortrock hangt een v/einig lager als het het het, en eindigt van voren in een punt: de dyen en benen zyn met een soort van broek en kouiren bedekt, die van dezelfde llof, en alle uit een iluk fchynen te zyn. De Vrouwen zyn evencens als de mannen gekleed, inair haarborlrok verfchilt hicr in van de andere, dat hy tot op de kuiten hangt, en door eon gordel vaft om 't lyf lluit, waar aan zy tot cie-raad verfcheyde puntige bcentjes hangen, ontrent van de lengte van een hairnualt. De Juiverigftc, gelyk gemccnlvk de oudc wy- ven zyn, maken dit Hag van borftrokken van 't vel van ziekere vo- gels, wier zwarte en wärte veren een iraai gezicht geven. De kleding der Irokolenen andere Wilden die wat minder na 'tNoor- den legen, beftaan uit verfcheyde ftukken, als daar zyn het voor- fchootje, een soort van een hemt, de kouflen, de schoenen en de rok. De voorfchoot is het enigde Auk van noodzakelykheid, dat zy niet afdoen. Zy fchudden om een haveribro al de andere plunjen uit wanneer zy in hun hutten zyn, of dat hun de zelve in de weeg zyn, zondcr dat zy vrezen tegen de zedigheid te zondigen- Deze voorfchoot, van deIrokoizenG/zrf<7r/genoemt> is voorde mans- lui een vel dat een voet breed , en drie of vier lang is. Zy halen het tuffchen de benen door, en maken het aan een koort van dar- men vaft , die hen om de middel lluit , van waar het van voren en van aclueren ontrent een voet lang neerwaards hangt. Ik heb te Rome enige ftantbcelden van oude Egyptenaren gezien , die dier- gclyke aan hadden, met dit onderfcheyd nochtans » dat de Egyp- tenaren. voor dat zy dit ftuk van voren Ileten hangen > hun dyen omwonden » die 'er van buiten met bedekt waren. Dc Vrouwen kleden zich zediger, die van de AlgonkynfcheNa- tien dragen een foort van rok zonder rapuwen , op de fchouders toegeknooDt , die haar lialverweegs de benen komt , gelyk men ze aan*de ftantbeelden van de Egyptifche Vrouwen gewaar word. De 314 ZEDEN DER WILDEN Dc Irokoifche en Iluronfche Vrouwcn * gclyk ccrtyds dc Laccde- monifchc, hebben madr een ibort van beneden'rok, dicomde mid- del vaft en ontrcnt tot aan de knie komr. Zy wilk-n /c nict langcr hebben* om wanneer xy in 't land arbeyden daar nict door belet te worden. Het onderkleed is ten foort van hend 7,ondern mouwen, vantwe dunne en lichte gcyte-vellen gemaukt, daar het haft gleontics het haft haft, en daar van onderen en aan de schotiders als iranjenn uitnangen, te enemaal op de zelfde wy/,e alsdc Komeinfchc harnasfen. Dit onderkleed dac de Iluronfche en Irokoifche Natien aliecn eigen is, aclitcn '/.y het mind nooilzakclyk van alien, en vcle laten het gemaklyk uit, byzonder dc mans. ATs zy op reys 2,yii, of dat het fel koud is, hcbben zy gemaakte mouwen, die niet aan 't klccd of het onderkleed vaft zyn, maardic door twee lereni die achter de schouders om gaan, aan malkandcr vaft gebonden zyn. De kouflen, of MitaJJeSi Gelvick de Franfchen die nocmen, worden van cen vel gemacht dat aan een genaait is en zich na de benen rekt, en waar aan men van buiten een zoom of lobbe van vier vingerende breedte laat. De Vrouwen dragenze tot aan de knien toe, en inden ze daar onder vaA met koulfebanden, die nctjes uit b.lands-hair en Egels-borilels gewerkt zyn. De mannen dragenze tot halverwegde dyen toe, en makenze om den middel aan den gordei, die hun voorfchot op houd, valt. Deze Kouflen y daar geen voet aan is, ftekenzc in fchoenen van fimpel huiden, zonder Jiiel of zool van fterk leer. Men frommek het een weinig op de tenen daar het met darmfnaren aan een ftrookje leer, vafl genaait is. Naderhand Nemt men al de plögen weer op met leertjes vandezelfde huid, die men door gantjes hier en, daar, daar in gemaakc, trekt, en boven dehiel vaitbind, naze op het gewricht van den voet kruisgewyze over clkander gelegtte hcbben. Deze schöngel verfcheint niets der vierte van der Partifche Koningent waar van men verfcheiden, vielen van  zwarte wezel-vellen aan elkander gehegt. Deze rokken zijn van boven en van onderen gehen, zynde het vel zelfs aan ricmtjes pefneden, gelyk de Egiden van de vrouwen van Lybien, of de Egiden van Pallas. Na boven toe zyn de riemtjes wat klciner, en na onderen wat langer. Aan de gene die van zv^'arte wezeltjes^vellen gemaakt zyn, nuit men aan. Dc Wildcn windcn /ich onacht7.aam in dc/c mantels in 7.y lioudcn /.e met dc hand in loom, want /.y /yn n rejens aan ,.ill > ten /.y dan dat y.y op reyszyn. Want d.in met pak en /ak l)claden /vndc, binili-n vv /.e Dm den middcl met ccn gordcl \:ill , oj) dut yy liaar geen hinder van /.ouden hcl)l)en. Als hct ilecht wcer is, lickkenv.y /c over 't hoult, dat ancL-rs altyd l)lont is , gclyk die Jcr oiide Komcincn > en t'cncmaal na die gclykt , die \vy op do Kcv/.erlylve munten vinden. Uedendaags iicbben de meefte Wildeii die ommcgang met de I'uroncers hehbcn , liun nude wy/.e \an kleding behdudende , al- Iccn ac Hot van hun kiercn verandcrc. Zy drai^cn hnnc hcmden , ill piiKits van hun onderklcren van vellcn , Oofl'; vooilchootics en l.nullcn. In plaats van hun bonte rokkcn bedienen /y /ich van V ollc of van hondshair gemaakte dekkledcn , die cierlyk blaauw ( I'rond geverft /yn. Daar /yn 'er vcic die een Ibort van rok op •/\n Franlirh dragen, die de Kanadcn/crs Kapotten nocmen. Maar, fr'i lyk ik reeds ge/cgt heb, voor de komll iler Europccrs vvaren al tun kleren van vellcn. De gevvcrktc ftolVen en 'thnnen warenhun tcnemaal onbekcnt, en /yn by de vev afgelegene N alien , die v.o ccraaklyk met ons nice kunnen handel dryven , noch niet in ge-, wuik. , . , ; .,.-.. . . . , • ) rtr rp ,|J 2 r; S D E 11 O O F T S T U K. J to .> 1 t ,• V .•■i..>« DE bercyding van de/,e vellcn vcrcifciit nict vcel wcrk of Ian- gen tyd. Na dat men zc lang Kcnocg in 'c water heeft latcn vveken enze wel gcfchaafc iiedt, maakt men /c door al \ hande- Icn /aclit, /o dat /y om xo te iprekcn ondcr hun handcn dr<>og V ordcn. C;m /c noch /ecin-achtiger te maken wryft men /e met dc harllcns van ccnig dicr, en in korien tyd /yn dc/e huiden /cer lniig/.aam, /agt en wit. Zc tickken die gene, daar /v hun fchocnen vanbcrcyden»of die /c vaicrprocf willcn maken , nict door de oli, niaar /yxcrvullcn dit gebrck met /c tc docn berokcn, hct geen de/eltdc lutwcrking docc. \\ annccr /y haailhcbben maken zy maar een klein gat in dc aarde , daar men de huid , zaksgewyze genaait , ovcrheen- h.ii\L;t , die door kleine takjes , devvelke de/elve van binnen haar n.ituurlykc langte docn behoudcn « ondcrileunt word. In dit gat wcrpen zc verrot hout , en andere ftof die niet in den brand kan vlie^en. De rook die 'er van uitwaaflTemt geen uitganc: vindcnde, dringt wcl haall in dit leer in, dat «ien nadcrliand Wailchcn kan> /ondcr dat hct nood heeft van in te kviinpen- Dit is de vaardig- ilc wyze van beroken , niaar zy nwakc het leer ftcel , \ geen niet gebeurt wanneer zy het boven in hun hutren op ilokken hangen , die op balken ruften die rontom den haart ilaan. Want de rook die daar optrekt niet gedwongcn.Tvnde , gclyk in Onze fchoorfte- ncn of deze huiden die genaait zyn op dc wyze van de zakken II. D E E L. C daar dill I'X \ fill lite (it. II. ZEDEN DE WILDEEN Brand-childe-ring op de nui-ikn. Plimus 11. Ifiior. Hbcdi-gbt. tioK. M' tirt. 8. #.31. daar men de Hippokras door lekt, trekt daar allengsjes door, zonder zu de der zwenden. Van deie vellen maaken zy de onderklederen (heiden) die zu zu lang gebruikt te hebben 00k wairchen. Al deie vellen zyn van een leer good gefruikt, en in de wyze van ze te bereyden, lopen zu het gevaar nict om ge brand te worden, gelyk die gene die men in Europa bereyd. Z E V E N D E H O O F T S T U K. Oftentimes van de Volkeren van Livia, vvaar van wy lu Herodotus gefprokchen hebben, befchilderen zy dczc vdlcn, en maken 'er figuren van verven op, die 'er een cieraad en schoonheid aan geven. Schoon 'cr niet vcel kunft in dit werk leekt, vereifcht het evenwel veel arbeld; want voor dat men aan't fchilderen gaat etft men op het toebercyde vel redelyk diep a! de linien, waar in het minium en de andere verven vattcn moeten, op dczelfde wyzc als de ouden deden om op de cederhonte tafcl-boekjes te fchry ven, die met was beflreken waren » of zelfs om in hout en yyoir portretten en andere soorten van fchilderyen te graveren. De Graveerder etfte eerft al de trekken van de letters of figuren die By wilde hebben, daama liet hy gefmolte was van verfcheide kleuren in deze linien en vorens lopen. Plinius noemt de entsaalt of het graveer-zyr, dat men hier toe gebruikte, Ce/h'iim of féiricu/um. S. Idorus van Sevilje noemt het Gropbium, Scriptorum. Rhodiginus en andere Cauterium. Men kan in der daad dit fchilderen brandfchilderen noemen, nemende dit woord in een geleenden zin, gelyk men noch hedensdaags ontrent operaden oet, waar in het yer dezelfde uitwerking doet als het vuur. Want het zou een pote dwaling zyn zich in te beelden dat deze indrukfchilderyen aer ouden, die op yvoor en hout, en op tafelboekjes die met was beftreken waren, gefchiedden, van de zelfde natuiir waren als die gene, waar in men noot zakelyk het vuur moetgebruiken, gelyk men ontrent het einmaligen doet. Zo de etsnaalt waar van men zich bediende om op het voor te werken, een gloeient yer was geweft, 't geen men door het wootd Catiterim verstät, zou ze zekerlyk het elpenbe of het hout bedorven hebben, en het vuur zou meer ingevreten hebben, en het vuur zou meer ingevreten hebben, en het vuur zou meer in deze groeven gekleurt was te Jiebben doen lopen, dezelve noch op het voor of  'cr in flak van altyd ten instrument in de hand te hebben, wicns wonden niet minder gevaarlyk waren als die der stilletten. De Wilden bedicnden zich in den beginne niet als van zeer fcherpe bcentjes. De verf die d6 Wilden in de groeven die zy op de huiden gewähren, is een soort vimimm of vermillioen, t geen zy uit een aardc halen, die een redelyk fchoon rood van zichgeett, maar die evenwel by ons vermillioen niet halen kan. Zy vinden het aan den oe\er van enige meiren of rivieren. '/y gebruiken 'er cok de lappen en alfchen van eenige planten toe. Ik heb my altyd verbeek, liat het wtl kon zyn dat de Wilden een ver f maakten van hun porcelein-fchulpen, tot een fyn poejer gemaakt, want zy is van hec schoonlle purper dat men zien mag. Maar hebbende verzuimc daar te lande daar na te vernemen, en niemand gevonden hebbende die my daar bericht van kon geven kan ik niets aangaande een zaak zeggen, die ons groot licht onrent het purper der Ouden had kunnen geven. De Engelfchen die zich in Virginia tcr ncer hebben gezet, hebben gelegenheidom dat te onderzoeken. Let blykt klaar uit al het gene ik reeds gezegt iieb aangaande de klederen van vellen der vrouwcn van Lybien en de Toneel-rokken; 't zy de Syrma, zy de Satyrifche, waar aan men den naam van Chlamis Florida of van Purpurettm Pallium gaf, dat deze Wyze van de vellen te befchilderen van de eerlte Oudheid heugL Hier door ben ik in twee overdenkingen gevallen. I. Dat wanneer de oudfte Schryvers, van gefchilderde en met de naalt gewerkte klederen fpreken, zy mintnien dezen arbeyd men men, dien ik brandfchildering genoemt heb, en dat men mirdiien door de Babylonifche, Frygilche, Scmiramifche, Sydonifchc naalt een ets- als een borduurnaalt verstaan moet. Dat, schoon men niet loogchenen kan dat deikunll van borden, en wol, garen en zy te bewerken om zich te kleden, om haar oudheid hoog te achten is, zy evenwel later uitgevonden is als het graveren en fchilderen op de huiden, waar van de voorrang uit de gewoonte van voorrang de geleert hebbende, tot onze tyden toe geen gebruik van linn. En wollen lösten heben werden te maken, om zich daar mee te kleden. Men kan Pallas de vinding van deze Ets- en Schilderkunft wel toefchryven, maar ik weet niet of men haar de Weefkunft verfchuldig is. De reden die my het een doet geloven, doet m}' aan het ander twyfelen. Want zonder twyffel was het niet anders als uit eerbied'voor de Oudheid en ter gedachtcnis van de klederen die zy zelfs droeg of hec eerll in de mode gcbracht had, dat de A-thenienzers van toebcreyde geytcvellen de klederen en de Egiden van haar rtantbeelden maakten, in navolging van de Egiden van haar rtantbeelden maakten, in navolging van de kunit Van te nen en te fpinnen. Ik weet dat het geen ik hierzeg, ten eerl^cn zommigcnzal tcgcn C 1 de 3i8 ZEDKN DER WILDE N JiMns firm. /• de Br to- rt Prof. Rel. Pauja. niai im Arcai. de borflältigen, die niet geloven d.\t men 'Minerva daar de vin- ding Tan kan ontroven, tegen Jict algemeen gevoelen, dat 'er haar al de eer van geeft. 't Gecn ik evenwel 7,cg lleunt gcnoeg op de Oudheid, om het wat te mogen overwegen. Want behalven dat Julius Firmicus in de Hiftorilche Godgeleeriheid der Heidcnen vyf perfonen onder den naam van Minerva onderl'cheyd » die het moe- ielyk is om uit elkander te kennen ; Paufanias maakt Arkas, zoon van Kallrfto, vunder van deze kunft. 2^mmige geven '«r de Ly- diers, andere de Egyptenaren de eer van indien men dan in \ gevolg Minerva voor de uitvindlcr daar van aangezien heeft ; indien men ut te Athencn met de spies in de eene hand en e En fipi-rokkcn in de andere heure afe, elchildert: indien de Dichters toe haar lof de Kabel van haar weftryd met Arachné verzonnen heben, dit L? maar uic een soort van cergeving geweft » om dat de Ouden onder de person van Minerva, uit jupiters herflenvat goboren, de wysheid van Jupiter of van het opperlte Wezen verbeeldende, daar een Godheid van gemaakt hadden, die het opzicht over alle kunften en wetenfchappen had, waar van de uit-vinding wysheid en verstand te kennen gaf, 't geen ons volmaakt weldoorSt. Ifidorus van Sevilje uitgelegt word. A C H T S T E II O O F T S T U K. DE Wilden heben niet alleen van hare Voorouders de kunft geerft om diergelyke brand fchilderingen opdevelJen van geyten of andere dieren, maar ook die om heerlyk borduurwerk op nun eigen vleefch te maken, en voor zich een kleed te bereyden, dat liun om de waarheid te zeggen duur komt te iUan, maar dat dit geroak heefi dat het zo lang duurt ftils zy. Is dezelfde arbeid als die aan het leer te koUe word gelegt. Men tekent eerft op het vleefch de figuren af die mert 'er in graveren wil, vervolgens loopt men al dezc linien'langSr prikkende het vleefch met naaldcn of beendtrt-jcs tot op het been toe, zo Dat vr het blocd uitloopt. Eindelyk vryft men Minium, geftoten houtskool of diergelyke andere vcrf die men hebben wil in de wonden. Deze operatic is zo zccr pynlyk niet wanneer zy in 't werk gefet word, want na de eerlte prikkingen is het vleefch gants doof, daarcnboven arbeyden dit Hag van Tapytwerkers met zo vecl he-hendigheid en vaardighjid, dac zy een mcnfch byna geen tyd van gevoelen overlaten. Maar als men 'er de klcuren aan heeft gegen, verflimmeren de wonden door dit soort van vergif, het vleefch zwelt op, daar komt een koorts by die eenige dagen duurt; liet leven  /.agtc en gematigde tvden waarnamcn, om de ongevallen te mydcn die 'er in de grote hittc uit zouden kunnen ontftaan. De Schryvers maken op een klare en zeer duidelyke wyze ge-wag van deze brandlchildering. De Pikten hebben 'er hiin naam van ontfangen „ Deze naam, zcgt St. Illdorus van Sevilje, komt volmaakt wel met VAN A M E R I K A. I. BOEK. 3«9 „ met hct Beeld over een dat hun jigchaam vertoont, 't welk de „ kunHenanr befchiidcrc, drukkende daar verfcheyde figuren in, „ door verfcheyde kleyneprikken die hy 'ermet een naalt ingeefr, „ waar in hy het fap vande planten wry ft, die in hun land wairen, „ op dat hun adel, om zo te fpreken op al de leden van hun lig- „ haam gefchreven> zich door liet gctal van deze karakcers van 'het „ gemeen ondcrfchcydc. Solinus Für ein dezelfde Volkercn In den zelfden zin als St. Isidorus, Pomponius Mela van het Europische Schriftien freienden, zegt van de Agathyrfen, dat zy hun wezens en ligammen met onuitvilelyke figuren befchilderden j de groten zonderden zicli hicr dopr van hec gcmene volk af, die het niet vry flond daar zo een groot getal van te hebben, als luiden van anzien. Luciaan getuigt net zelfde van de AlTyriers. Herodotus verzckertook dat de vrouwen van Thracien haar adel inde menigte van deze tekens deden bellaan, die zy op haar aanzicht lieten drukken. Ik ga verfcheyde andere plaatzen van Ililloriefchryvers en Dichters voorby, die genoeg bekent zyn. Nademaal verfcheyde iNatiendit gebruikverloren, endat deewoe menfchen allecn daar noch met pronkten, veranderden de denkbelden van schonheid en ndel, ale men daar aan gehecht had, wel haaft in vervolg van tyd; want deze schönerin wierd onder de welgemanierde volkeren een teken van eerloosheid, zo dat gehen als de ilaven enmisdadigen dus gemerkt wierden, "t zy datzc dus getekent uit de Landen quaamen j daar nze töt flaven gemacht. De Romeinen noemden hen uit fpotterny de geletterden, en 't wissi by hen aKs een fpreekwoord, dat 'er geen geletterder luiden waren alsde Samiers, om Dat de flaven die van,mos of mütchien uit Samothracien gevoert wierden, het meell van deze figuren voorzien waren. Men gaf hun ook in at algemeen den naam van Iftriers, omde menigte dier gcner die men uit Ittrien aanbracht, wiens inwoonders in. dit flag van prikken uitmuntten- Men noem-de ze ook de blaauwe, deruleost ter ooorzaak van de verf van gefloten houtskool, die in het vlees, daar zy ingewreven is, blaauwagtig word, en Cw/atos, de gebeitelde, dm dat hunligchaam gants gevelakt en gefpikkclt was. De naam van geletterde of Polygrammatcn, betekent niet datze alle letters van het A IJ C op hun iyf hadden. Dit woord moet in een vecl ruimer zin opgenomcn worden. In der daad Rhodiginus zcgt dat men de Athen Einige, de figuier van een paar indrukte, anderen die van een chip, of enige andere figuren na zyn eigen zinlykheid. De wrede kervingen die by de 2nder-Amerikanen in zwang gaan, worden oniicwislyke fenilderycn; de wonden door de tan-den van de Acouty gemaakt, waar van zy zig tot dit gebruik bedienen, fluiten nooic zonder een littcken te laten, dat blaauw.ichtig wordt, tcr oorzaak van de bytend afTchen van de wildc kau-woerden of pompoencn en andere drogcryen die zy'er inwryven. Het werk daarvan is zo fyn niet, noch vereifclit v.o veel tyd niet C 3 als ipjor. SoIIh'. Cap. I J. Pompom. Mela hi. 1 r. II. Lucian. deDta. SyriaHt' riJj.lik S»6, 310 ZEDEN DER WILDEN als dat met de bcentjes gefchie.l, maar het is vcel pynlykcr, en men kan wel van de volkeren zeggen, 't geen Solinus van de Piktengezegt lieefc, dat niets een groter denkbeld van hiin gedulten onoverwinlyke ftantvaftigheid geven kan, als de moed die zy hebbea om lich een groter getal van deze wonden te laten maken, waar van de geheugenis al zo weinig uit hun zinnen kan uitgewifcht worden, ter oorzaak van de pyn, de dezelve hun veroorzaakt hebben, als het littekcn van hun ligchaam kan weg geriomen worden. Ik heb uit hun verfcheyde inwydingen aangetcont, dat het een oeffening van hun ouden Godsdienst was. Men kan ook zeggen dat het onder hen een teken van hun adcl is, gelyk het by de A-gathyrfen, by de volkeren van Thracien, by de Pikten, en in 't algemeen by alle die genen was, waar van de Schryvers ons by deze gelegenheid gefproken hebben Want in der daad zy rekerenzich deze roemryke tekenen tot eer, en men zal zonder twyf' fel in den loop van nun inwyingen aangemerkt hebben, dat zy'er mcer in getal ontfangen, na mate dat z v opklimmen en aanziely-ker worden t eder nieuwe proeven en een nieuwe plechtigheid vereifchende, waar in men hun altyd een groot getal van deze pyn lyke kervingen geeft. Ik wie wie niet of het een stuk van den godsdienst is ofoorfpronkelyk onder de natienvan Noort-Amerika ge>*^eeft is, ten minften zyn net tekens van aanzien, en de fatzoenlyke luiden rekenen het zich tot eer daar een groter getal van te hebben, als de luiden van minder rang. Onder deze Noorder-Wilden heben enige Natien meer fmaak in de prikfchilderen als anderen: in Virgina, Florida en nadekant van Louisiana is het eenmeender en van een veel netter arbeyd als by die meer na 't Noorden leggen, die 'er minder van hebben. Zelfs zyn er eenige na myn gedachten by wie het gants in geen gebruik was. De Irokoizen fenynen my toe het van hunnc naburcn ont-leent te hebben. De mannen zyn hyna de eenigHc die zich doen prikken, en de meestc doen het nergens als op het aangezicht, gants tegen de gewoonte der Brazilianen en Karaiben j ale, 7,0 men zegt, het.ils een teken van flaverny aanzien, het aangezicht dus getekent te hebben. De Irokoifche Vrouv/en Jaten zich in 't geh cel niet prikken, ten zy enige weinige, die er zich als van een hulpmiddel van bedienen om de tandpyn voor te komen of te  op deze wyze geprikt is gegweeft, en men moet 't geen zy 'er van gezcgt hebben uitlegiJcn door Jt Heel bl 3 2 0- men woi- J Lh as. D' I i VAN A M E R I K A. IV. BOEK.,t, door t geen^er Ammianus Marcellinus van gefchreven heeft. NEGENDE HOOFTSTUK. DE figuren die de Wilden op hun tronien en Hgchamen laten zettcD) dicnen hun voor Zinnebeelden, en gedenkfchriften. By voorbeeld, wanneereen V7i1deman uit denoorlog komt, en zyn overwinningan denaburige volkeren vande plaats diehydoor-trekte will bekent maken : wanncer hy een plaats om te jagen uitge dacht heeft, en dat hy hebben wil dat men wcte dat hy die voor zich verkoren heeft, en dat men hem cenaflfront zouaandoen w'an neer men zich daar terneer floeg, vervult hv het gebrek van 'c ABC 't geen hy ontbeert door karakcers, die Hem in perfon uit-drukken: hy fchildere op een fchors die hy boven op een ftaak plaacfl, van hem op een gemene weg opgerccht, of wel hy hakt met zyn byl enige.ftukken van en ilam van een boom, nadaar als een vlak paneel van gemaakt te hebben, fchildert hy 'er zyn portret op, en Voegt 'er andere karaktersby, die alles wat hy zeggcn will te verltaan gdvcn. Wanneer ik zeg dat hy zyn portret fchildert, ben ik wei verzeekert dat men licht begryen zal dat hy niet kundig genoeg is om er al zyn wezens-trekkcn in te brengen, zo dat hy van een ieder die hem voor dezen gekent vvorden, dat is myn mening niet. Zy hebben inderdaad in deze geleaentheden geen andere wyie van fchilderen als die waar van menets op hun Pyraroiden vind, en die vcrfcheyde ecuwen by zyn eerfte cenvoudigheid is geblcvcn. Ik fprcek van deze fchilderkunft die by na niet als in oe uiterfte linien van de fchaduwe der ligchamen, een zo bnvolmaakte kunil. Dat men dikwils den naam van de zaak die men willens was te verhelden daar had behoren onder te zetten, om ze te kennen. Ondertuflchen rekenden de volkeren het zich zer tot eer dat zydie umgewenden hadden, dat Plinius verzekert dat de Greek denrocm daar van aan de Egyptenaren betwiften. De Xildeman aan om zich af te belden, trickt een fimple linie in de gedaante van een hooft, zonder daar fchier enigen trek aan te gevven om de ogen, den neus, de oren en de andere delen van 't gezicht te verbeelden : in plaats van dien maalt hy de tekensaf, die hy op zyn tronie, zo wel als die hy op zyn borft heeft laten priken, en die hem alleen eigen zynde, hemkenbaar maken, niec allen aan die. Gene die hem gezien hebben, maar zelfs aan al de gehen die hem niet als by reputatie kennen, en zyn zinnen bezüglich men eertyds in Europa een perfon by zyn fpreuk onderfcheyde, en hcdendaags een gellacht aan zyn wapens Kent. Boven zyn hooft fchildert hy de zaak die zyn naam uitdrukt: de' Wil- Ammian. Marcejlims Kb. %\. de Huntis, Ab ipHs niTcendi principiis infan- tum (crro fulcantur altiui genx,  hy gemaakt hceft, en van die, die hy met cigen hand verlagen heeft. Der linker hand vcrbeclt, en hoe veel zyn party gevangen of verlagen heeft. De krygsknechten worden met nun wapens verbeelt, of allen door linien, de gevangens door den lok met pluimenvcr. Cicrt; en door de Chichikoud, dat de tekens van hun flaverny zyn. De dode door af beldingen van mannen, vrouwen of kinderen zondcr hooft. Het getal der tochten word door biezen vcrbeelt, der gene die hy bygewoont het gezag over gevorrer heeft, onderlchcyd men hier door, dat deze laatfte doorhalsbanden, die aan de biezen vail zyn, verbeelt worden. . Zo de Wildeman in bezending gaat cm vrede te makcn, zyn al de zinnebeclden vrcedzaam. Hy word pnder zyn figuur met de Kalumet in de hand vcrbeclt, behalven dat ziet men tcr linkerhand de Kalumet in 't groot; de zinnebeeldige figuur van de natie, met wie hy in onderhandling zal treden en het getal van die gene die hem in zyn gczantfchap verzellen. Maar dit alles zal beter uit de figuur, en de uitlecging daar van, begrepen worden. Maar deze gewoonte die hier befchreven heb is de Natien alten, die bovcn aan de rivier St. Laurent wonen, en na de kait van Louisiana leggen; de andere volkeren hebben ook hun eigen manicr die overal niet evenens is: maar het onderfcheyd d.it *cr in is. is al de Wilde Natien bekent, die de zaak zelfs maar kennte heb dikwils diergelyke barbaarfciic afbecldingen in de Hutten der Irokoizcn gekennt, maar zy zyn my nict vers genocg in gchciigcn omVrondcrfcheydelykcr ennaauwkcuriger van tc kunncn fprckcn: genocg dat ik in 't algemecn zeg, dat alio deze volki;rcn onder zich etn zeer grote mcnigtc van allerhandc foorten hebben, die men als een byzondcrc spraak kan aanmcrken, die gcroeg verstaanword, en in vclc zakcn het gebrck van fchrift vervult, zelfs op een gcmaklykcr wyzc als ecu brief. De prächtigen, die nicht uitgewissen konden worden, betrügen de ouden niet, enbeletenkonfessionen oder onzogenen, dat zu zichp ein andere vie bemalen als met einblankelt, dat zu zichp, ein anderer vie bemalen, wanneer zu zichwillen opfchikken. De oude Schryvers getuigen dit in 't algemeinen van de Indianen, Afrikanen, Pikten, Gelonen, Agathyrzene, en meneste anderen, anderen. VAN AMERIKA. I. BOOK. 313 en 2on af, eld van de nach den van de na. bek of  gene die beter uit de Natien al-n, en na de lok hun ei-erfel-eyd d?t s maar ken-lingen in de rs genocg in van tc kun-dcze volkc-m en ti^'^'''^" endere spraak c zakcn het vic als ecn >rden, belct-oordigcW'il-net cenblaiv vvillen op-mccn van dc en menige andere volkeren; maar zommige befchilderden zich het gtocfchc lig chaam > gelyk de Ethiopiers tien tyde van Plinius noch deden > deewelke vertekert, dat zy zich van 't hooft tot de voctcn met scr-millioen bellreken. /ionder twyfei waren die Volkeren die gants naakt gingen. Andere vergenocgden zich met enige cieraden, gelyk de Pemancn, waar V van Xenofon schryst, dat Cyrus hu toegelaten had zicJi rontom de ogen te befchilderen, om dat zy fchönen zou den schoner en levendiger te hebben. By de Komeincn die geen grotefmaak in deze onuitwiffelyke verfelienen te hebben, ten minllen in de laatfte tyden, had deze dagelykfche kleurgeving niet alleen iets edels en aanzienlyks maarzelfs iets heiligs en godsdienstigs, gclyk Plinius getuigt. Ilicrom befchilderden ze op de feeftdagen de flandbeelden van Tupiter met vermillioen, om dat deze verf beft na die van het vuur zwcemt. Op dt iclfde wyze bemaaldenze alle de beelden der Geden, halve Goden, Helden, Faunen, Saters: dit drukkcn onS deze verzen van Virgilius volmaakt wel uit. Pan Letts Arcadia venit, quem vidimus ipfi Sanguineis Ebuli Bams minifque rubentetn. Dat is: In h 'I , ^1 hi. yirg. Btlog. f.'. De Arkader vce-god Pan quam mce daar gy dus flooft j Hy glom van menierdot en vlierbcs om zyn hooft. Rondeh Hier op zinfpelen de dichters en fchilders, Wanileet zj zkn de Faunen en Saters een gants gloeient en bloedrdod aangezicht gevcn. Wanneer derhalven Egle de tronie van Silenus met moerbeyen be- maalt, SanguineL frontem moris t3 tempora pinget moet dit niet als een dartelheid of een poets aangemerkt worden, die men een flapent perfoon i'pelen kan, maar als een galantery, daar Silenus, die in een hogen ouderdom al de bevalligheden van dejeugt had, haar voor moeft bedanken « en uit erkentenis haar de liedercn, daar zy om verzocht, voorzingen. In hunne Zegenpralingen, die als een verbcelding van Jupiter in zyn heerlykheid waren , verfcheen de overwinnaar t na net ivapi- tolium gaande om dezen God de OfTerande aan te bieden , op zyn zegewagen, zelfs van 't hooft tot de vocten met vermillioen bc- fchildert zyndc. Kamillus zegepraalde op deze wyze , gelyk Pli- nius op de aangehaalde plaats zegt. S. Ifidorus van Seville verhaalt ook, datzulks in 't algemeen in achtgenomen wierd ontrent alle d'e men deze eer waardig uchte. Ik heb in het Paleys van de Urfinis i dat de Kardinaal van Tre- mouille bewoonde , een naakt ftantbeelt van Herkules gezien , over het gantfche lichaam met kleine ronde kringen geprikt , met een punt in het midden. Men zag niets als deze brandfchildering , en Plm.lti. tit. Ijid.lib. litif. X. ■> i II HEEL. D geen I ( i 3»4 Z E D E N D E II W I L D E N Gods- dienllig- heid in dewyre van hct hairte fnyden. gegen andere voor der de tyd hccfc kunncn uitwilTchen. Maar kort voor myn vertrck van Rome voor der men aan den liischtop van Silleron, die tocn ter tyd de zukcn van den Koning by lyn Hcylighcid waarnam, ccn Kkin marnier borilbeclt van Bacchus, dat men kort voor been onder graven in den tuin van Novi-ciaat der jefuiten by de 11. Poort gevonden had. Dit Borllbceld i'chcep oiiwaardccrlyk in myn oog, cm de twcderlci Hag van fchilderkunll die men 'er noch op gewaar word. De duirzame verf word op de linker wang allenig wel sezicn, zy vangfaan den uit-wendigen hoek van 't oog aan, en limgerende langs de wang, ein-digt ly onder het kakebeen. Ik kon niet gcnocg Onderl'cheyden vvat Hguiir ly vcrbeeld. Mischien is het de ilang, een Zinnebejicld van deze Godhcid en van alle die gene, die over de Orgia en de Verborgentheden to Eggen hatten. De vergankelyke verf is veel klaarderer te zicn als de andere: het vermillioen zit er noch rontom de winkbraauwen, in de twee in-vvendige hocken der ogen, rontom de oren, in de hoeken van den mond, en voor het voorhooft, daar cen klim of tak is, die hem als een krans omfchaduwc. Ik had de eer van het den Kardinaal Gialtieri aantebieden, en zyn Eminentie, die by alle de andere hoedanicheden, die hem vercieren een uitmuntende fmaak voor de Oudneit voegt, deed my ter zclfder tyd in zyn ryk kabinet twee Lykbufl'chen zien, die in Umbria gevonden waren, en waarop alle figuren gefchildert waren, eder figuur maar eene verf hebbende, die gelykclyk over de tronie, over net vieefch en. de wapens van de personen, d. ; y er beheld, verlpreyd was. De Kardinal fcheen te geloven, -1..c deze ly^bviflchen y^ndc tyden der oude Tyrrheniers heugden, maat de net^eui, van h^i; wcrk, de gedaante van de helmen en harnaflen op yon de viel van een veel nieuwerwetzer maakzel zyn, zo wel als het klein Bacchus- beheld. Mén vergenoegde zich niet met aid us het licham met allcrici foorten van verven te befchildcien, men llreek 'er de hairen zelfs tnee aan, en al de woefte volkeren der Godheid fchepten vcr-maak in ze wel te befmercn, en ze door gemaakte verwen op te spukken. Daar waren ook verfcheyde uyzcn van ze te dragon, daar ik geloof dat de Godsdienll mee gcmcngt was, nademaal God den Goden zo uicdrukkelyk verbood dat zy de hairen niet op de wye der Heidenen zoiiden fnydcn, om in dit ftiik geen Afgodcry met dc natien te plcgen, die den God van Abraham en van jacol) niet kenden. De Volkeren hadden derhalven ieder hier ontrent een byzondqr denkbeelt, dat de oude Schryvers ons in hun Sclrriften hebbtnf over. gelevert, en dat men noch in de Gedenkünstler vind, die ons van de Oudheid zyn overgebrevenden. De Egyptenaren schört het hoft te eenemaal kaal, om redenen die wy reeds aangehaalt hören. De Lyciers droegen lange lokken, en waren daar zeer opi geilclt. VAN A M E R I K A. I. BOEK. nr geftelt. Maufolus, Koning van Karien , hen overwonnen hebben- dc, ley hun grotc fchaciingcn op. Dczc vertoont hcbbende dat lict hun onmooglyk was die tc betalen, gelict zich dcOverwinnaar naar i iin reden tc luiftcrcn ) en vcrgcnocgde y.ich met hen te beve- Icn d;it 7,y een deel van hun hair /ouden affnyden , 't geen toen tcr tyd cen teken van llavcrny by de Kariers was, gelyk hec noch hcdennaags hy de Karaibcn en Zuidcr Wildcn is. Maar de Ly- cicrs vvilcicn licvcr al de zwaarlle voorwaardcn ondergaan , als dit Lutlte bevel uit te voeren, oordelende dat het heter was cynsbaar tc y.yn, hoc duur hen zulks ook mocht komen te llaan , als flaven. 