Catalogue of documents from 16th September 1795 to 21st February 1803, in the collection of colonial archives at Cape Town
Theal, George McCall, 1837-1919
Letter of the Court of Justice to Sir George Yonge concerning the request of the President, Mr O G de- YVet, to be relieved from the duty of sitting as a judge at the trial of the Graaff Reinet prisoners, as having received injuries from some of them he might be suspected of partiality. 21st May 1800. Letter from the Governor General of India in Council to Sir George Yonge concerning an exchange of plants in Botanical Gardens. 4th June 1800. Letters concerning ihe establishment of a Private Theatre in Cape Town. 26th June 1800. Letter from Mr Mosse to Secretary Barnard, request- ing him to procure a suspension of the order for him to leave the Colony. 23rd July 1800. Letter of the Widow Moller to Sir George Yonge concerning a piece of ground on which to build a Home lor Aged and Destitute Women. 20th August 1800. Letter from Dr W Roxburgh, Superintendent of the Botanic Garden near Calcutta, to becretary Barnard, concerning plants and seeds forwarded to the Cape. With Notes by Sir G eorge Yonge. SOth August 1800. Letter (with annexures) from Mr Rhenius to Sir George Yonge, concerning seats in the church according to rank. 12th September 1800. Letter from the Treasurer of the African Club to Sir George Yonge, concerning exemption from colonial duties. 13th September 1800. The Governor’s reply to the above. loth September 1800. The farmer of the Licenses for the sale of Foreign Liquors petitions the Governor with reference to the African Club. Conditions under which he purchased his claim attached. 23rd September 1800. Letter from Mr Dundas, Secretary of State, to Sir George Yonge, concerning a misunderstanding between the Governor and General Dundas as to the command of the troops. With annexuro respecting the powers of each. 26th September 1800. 59 The Deputy Fiscal petitions the Governor to transfer to another some duties which he has been performing. 18th October 1800. Mr A Munnik petitions for leave to establish a fishery. Granted on payment of five rixdollars license. 22nd October 1800. Dr Liesching petitions for leave to establish a Dis- pensary. Granted. 22nd October 1800. Letter from Mr P Mosse concerning the order given to him to leave the Colony. 23rd October 1800. Letter from Mr J B Hoffmann concerning the order of the government that he should leave the Colony. 23rd October 1800. The contractor for the supply of bread to the army states that he is unable to carry on his contract owing to the scarcity of wheat. 31st October 1800. Letter of the Committee of the New Theatre concern- ing ground and privileges for their building on the Boeren Plein. 17th November 1800. The farmer of the Government Salt Pans petitions to have them for another year at a reduced rate. 19th November 1800. Letters of the Surveyor Wernich asking permission to survey ground for private individuals. With note by Sir George Yonge. 24th November 1800. Two members of the Paarl community, on behalf of a number of others, petition that the missionary Kicherer may be appointed clergyman of their church. 5th December 1800. Letter of Mr C E Ziervogel concerning his salary as Summoner of the Court of Appeal. With note by Secretary Barnard. 13th December 1800. Letter from Mr Hermans, clerk of the church at Drakenstein, concerning his salary. With note by Secretary Barnard. 15th December 1800. Forty corn farmers petition to be allowed to dispose of their grain for the best price they can obtain, and represent that it is impossible for them to sell wheat at the price recently fixed by Government, viz, 40 rds the 10 muids, in such a bad season as the present. They refer to the promises of Generals Craig and Dundas, and F 60 compare their condition with that of other inhabitants. 30th December 1800. C Haas petitions the Governor for permission to pur- chase six loads of corn to enable him to carry on his trade of starch and powder making. 8th January 1801. Petition of Advocate Peter Mosse not to be banished from the Colony. Gives an account of his life and of services performed. 9th January 1801. Mr H van Aarde petitions to be exonerated in future from supplying forage on government requisitions. 30th January 1801. The Burgher Senate propose to the Government that on account of the scarcity of grain the bakers be pro- hibited from making white bread or biscuit, that no more than three pounds of meal be sold at any time to one person, that the manufacture of hairpowder and starch be prohibited, and that all military men except officers be forbidden to use hairpowder. 6th February 1801. Memorial of the Corn Board to Sir George Yonge, concerning the scarcity of wheat and suggesting certain orders and regulations. 7th February 1801. The Lutheran minister and churchwardens request permission to increase the number ot schoolmasters. Approved by Sir George Yonge. 10th February 1801. The overseer of the convicts petitions on account of the high prices of food tor an allowance of ten pence instead of eight pence a day for their maintenance. Approved for the present. 23rd March 1801. Petition of Mr James Callender concerning some timber at Plettenberg’s Bay and some personal matters. 15th April 1801. Letter from Commandant Bensburg to Coenraad Buys, wherever he is to be lound. 16th May 1801. The Rev Mr Vos petitions for an increase of salary. 6th June 1801. Granted. Letter of the Fiscal concerning the regulation as to the increase of clergymen’s salaries. 2nd July 1801, Letter from Mr J C Frederick concerning his survey of the Elephant River and the coast to St Helena Bay bv older of Sir George Yonge. 2nd July 1801. 61 The Concordia Society petitions the Governor on the subject of the claim of the farmer of foreign wine licenses. With note by General Dundas. 10th August 1801. Messrs De la Motte and De Roubaix petition for permission to establish an Academy. Referred by General Dundas to the Ministers and Consistory of the Established Church. 26th September 1801. Mrs Brietz petitions for mitigation of the sentence passed upon her husband for homicide. Refused. 27th October 1801. Mr P Mosse solicits employment in connection with the suppression of disturbances in the interior. With note by General Dundas. 28th October 1801. The Free Masons of the Paarl petition concerning the establishment of a lodge there. With note by General Dundas. 3rd November 1801. The Consistory of Swellendam petition that the Rev Mr Manger may be permitted to remain there until the arrival of the Rev Mr Ballot. Agreed. 7th Novem- ber 1801. Letter from the Portuguese Governor of Mozam- bique to the Governor of the Cape Colony, announcing that he will call at Cape Town on his return to Portugal for the purpose of treating of some matters between the two governments. 8th November 1801, . Memorial of the Rev H W Ballot concerning his removal to Swellendam. 11th December 1801. Letter of Landdrost Bresler concerning the appoint- ment of Major Sherlock, as Commissioner of Graaff Reinet. 21st December 1801. Memorial of the Barrack Master, Colonel C W De Lille, to continue in the British service in case of the restoration ot the Colony to Holland. With note by General Dundas, 4th January 1802. Memorial of the Fiscal concerning an increase to his establishment. 5th January 1802. A schoolmistress petitions to be excused from payment of transfer dues on a house which she has purchased, on the ground of poverty. 23rd January 1802. 62 The Consistory petition for a plot ot ground as a burial place for slaves. Granted. 1st February 1802. The overseer of the slave lodge petitions for a grant of money in lieu of an increase of salary. 16th February 1802, Report of Mr Gie to General Dundas, concerning places situated on or about Baviaan’s Kloof. 17th February 1802, The late Governor of Mozambique announces his arrival in Simon’s Bay. 17th March 1802. Memorial of Mr F Maritz, concerning a span of oxen, &c, impressed for the public service. With note by General Dundas. 9th April 1802. Memorial of Mr G F Werner, concerning his ill treat- ment by Major Sherlock at Graaff Reinet. With note by General Dundas. 10th April 1802. Letter of Mr J Barrow, concerning his travelling expenses on various journeys made in the public service. 23rd April 1802. Petition (with annexurej of Mr Kirsten concerning some expenses incurred on the public account. 7th June 1802. Memorial of Mr H C D Maynier to have losses and expenses made good to him. With note of General Dundas ordering 5,000 rixdollars to be paid to him. 21st August 1802. Memorial of Messrs Yeyll and Meuter asking for remission of a fine imposed upon them for purchasing cattle at a higher rate than that fixed by proclamation. Undated. Petition (with annexure) of J Meuter for pardon, he having been pronounced inJamous by the Court of Justice and sentenced to be banished from the Colony for having purchased some cattle at a higher price than that fixed by the proclamation of the 2nd October 1798. Dated from the prison of Cape Town, 14th December 1802. Petition of Mr J Russouw concerning a fishery. 27th December 1802. 63 SHIPS’ ARRIVALS. 1795—1800. This volume contains the names and particulars of all ships arriving in the bays of the Cape Colony from the 16th September 1795 to the 20tb July 1800. PROOEE DINGS OP LANDDROST AND HEEM- RADEN OF STELLENBOSCH. 1795—1799. Volume originally stitched in paper cover, but now bound uniformly with the other. There is also a great quantity of Documents which are of so little value as not to be worth the trouble and cost of arranging and binding. GEO. M. THEAL. Cape Town, December 1880. Saul Solomon & Co., Steam Printing Office, St. G-eorge’s-street. G vAVi'.:;: • ,V;T ' - :• r , / I: * ' j:* <-. t m A ihin . a; ■; . : ■ ’’ • ■/ / " " -1 ' " . ’ 1 "■ f . • a ■' '' . ’ . iri ' : ' > . ... * ■■ ‘ ■ \ . ■ ■.. ITO. 1. BELANGRIJKE HISTORISGHE DOKUMENTEN VERZAMELD II DE KAAP KOLOIIE El ELDERS DOOR GEORGE Me CALL THEAL, LL.D. INHOUD VAN No. 1: Instruclie van den commissaris Hendrik Adriaan van Rheede, 1685. Verscheidene dokumenten betrekking hebbende tot den oproer- maker Estienne Barbier, 1739. Reis van den gouverneur Joachim van Plettenberg, 1778. KAAPSTAD : VAN de SANDT de VILLIERS & Co. (Bepf.rkt), BRUKKERS. 1896. Instructie voor den Commandeur Simon van der Stel, en den Raed, wegens de Generaele Comp, het gebied voerende over de Landen, Luijden en Effecten, onder het Commande- ment en Fortressa de Goede Hoop gehoorende, om de Publicque Saeken, daer na te bestieren, tot D’ E. Heeren Bewindhebberen, representeerende den Staet der Yereenigde Nederlandse Generaele G’Octroijeerde Comp, in de Ver- gaedering van 17en onse Heeren en Meesters anders komen te gebieden. Dewijl bet kennelijk is Dr E. Comp, over al'le Landen, Steden, Casteelen en Plaetsen onder haer Ed. boog Achtb. Jurisdictie Sorteerende tot een loffelijk gebraijk hebben ingevoert de Opperste Sorge aen te beveelen aen een hoofd derzelve toevoegende ver- scheijden persoonen tot Raeden om also haer Ed. hoog Agtb. Saeken, en het gebied over de Dienaeren, Onderdaenen en Inge- seetenen, met Trouw, Wijsheijd, en bescheijdentheijd te bestieren, te regeeren en beleijden na wetten voorschriften en reglementen, tot dien eijnde so wijselijk regtmatig en goedertierentlijk gemaekt waer door volkoomentlijk kan worden verkreegen het gemeene nut en voordeel van E. Comp, mitsgrs. de gehoorsaemheijd der suppoosten en onderdaenen, de rust der menschen door het loon aen de goede en straffe der boosen Quaetdoenders en tromvloose, so maer die heijlsaeme gestslde ordres wel en behoorlijk werden agtervolgt en gehoorsaemt ; so sal bier uijt voortkoomen, hoe Noodsaekelijk het sij, dat de geene die van vvegen de E. Comp, het opperste gebied over Gouvernementen, en Commandementen aenbe- voolen is, voornamentlijk sig gewennen dhriitsteekendnEere, ontsag en gehoorsaemheijd, die men haer aendoet, mitsgrs. de magt en autboriteijt die sij over andere Oeffenen, aen te sien en gebruijken, desel\re niet aen haer persoonen, maer bediening gedaen werd en behoord, want daer uijt sal '’t voorkoomen, wij deselve sullen gebruijken, alleen als een Noodwendig Instrument om onse heeren en meesters toe te brengen, dat geene ;t welk van ons werd verwagt, te weeten haere Eere en welvaeren te betragten, de geene die onder ons sijn gestelt, te geven ’t geene liaer behoort, en altijd reden geven, wat wij in diervoegen hebben gedaen en gelaeten, staet maekende die grootheijd aen ons geleent, ook ongeschonden moet werden bewaerd, op dat wij in ons gebied, d’ Agtbaerheijd van onse heeren en Meesters niet verwaerloosen, nog deselve ons particulier B <2> Instructie van Gommissaris Van Bheede. toeeijgenen, de ongelijken die wij in ons bijsonder ontmoeten door het voordeel van onser meesters Magt te wreeken en ons gesag mis- bruijken, en hierom so vereijsebt dat een Opperhoofd sig selven verwerpende, geen ander gedaente vertoont, dan die van sijn caracter, dat bij zij als het middelpunt van een Kring, even na aen de goede, en even verre van de quaeden dat hij ook gedenke alle de geene die onder hem sijn gestelt, of uijt Nood, of uijt Eergierig- heijd, tot die dienstbaerheijd gekoomen sijn, dat de dienstbaerheijd verdriet, en het verdriet altijd met onwilligheijd gemengt sijnde, de meeste menschen liever willen gebieden, dan gebooden zijn, der- halven de gehoorsaemheijd, die men van haer begeert door dwang en drijgement, van de straffende magt voor de boosen, en door de hoop van Eere en weldaet voor de goede verkregen moet werden, en gemerkt de meeste Menschen een ander goed of quaed oordeelen na maten van haer selve, so isser geen so kragtig Middel van gebiede dan een goed voorbeeld, onfeijlbaer sijnde, dat hoe wij meer uijtsteekende deugd en bequaemheijd bevinden in onse Opperhoofden, hoe wij liever en ook gemakkelijker gehoorsaemen, en ons haer onderwerpen, niet alleen dat wij sulx gehouden maer om dat wij haer dat waerdig oordeelen, en alhoewel de gaven van de ziel niet altoos aengebooren, maer ook door het gebruijk van de reeden g’oeffent en verkreegen werd, mitsgrs. de deugd, Trouw en Opreg- tigheijd swaer valt, voor die sig daer door vind belet te leeven, na sijn begeerte, Eijgen Intrest en Profijt, so moet een goed opperhoofd g’edenken dat het onderscheijd tussen hem en het gemeen, d^Eere het aensien, het voordeel van Tractement, het gemak en Opperste gebied, den prijs en het loon is, waermeede de bequaemheeden die hij doen blijken moet in zijn bediening betaelt worden, want so wij in onse neijging, Passien en Manieren van leeven, met het gemeene volk niet en verscheelen, waerom souden wij booven anderen een Magt en gebied voeren, die wij niet bequaem zijn te gebruijken. Het Opperhoofd moet dan weesen Sagtmoedig, Godvreesende, Vriendelijk en beleeft, voor alle Meedegaende Spraeksaem en behulpig voor de goede, gestreng en Ontsaggelijk voor de Quade, waer door verkreegen word, liefde en een vrijwillige gehoorsaemheijd, van d’ Eene en vreese en onderdanigheijd van dJ andere, altijd ons gebied, niet na mate van onse Eijgen beweeging maer na die van de wetten en ordres, die de Rigtsnoer moeten weesen, van onse liefde en haet, staet maekende dat wij als Instrumenten volbragt hebben dat geene waer toe wij van onse Heeren en Meesters sijn gebruijkt, ons bequaem mogten vinden, al die geleende magt en Instrudie van Commissaris Van Rheede. 3 grootheijd weeder a£ te leggen, en niet te behouden dan het genoegen van te hebben wel gedaen, niemand verongelijkt, en te doen blijken, wij onze heeren en meesters, en niet ons eijgen selven hebben gedient en lief gehad. De raedspersoonen den Gouverneur of Opperhooft bijgevoegt, sijn als so veel Zuijlen, om den last van het gebied te helpen ondersteunen, gelijk als Ornamenten en cieraad om het gebouvv van de regeering aensienelijk te maeken, als Leeden van een Liehaem, }t welk door een hoofd werd bestierd en geregeerdt, ijder doende *tgeen tot gem een welweesen noodig en hem besonderlijk aenbe- voolen is, waer uijt volgen moet, deselve niet voor haer eijgen, maer voor haer Opperhoofd gestelt zijn, dat se moeten gedenken gehoor- saemheijd haer grootste pligt, omtrent haer Opperhoofd te weesen, want die niet wel en kan gehoorsaemen, ook onbequaem is om te hoopen, Ceeniger tijd tot een Staet van gebied gevordert te worden, en dewijle deselve te gelijk Raden en ook Supoosten zijn, behooren zij haer qualitijt wel te kennen, om deselve in vei’scheijde Opsigte niet onder den andere te mengen, want als dienaeren van de E. Comp, zijn aen haer in ’t bijsonder aenbevoolen het opsigt en bestier van Saeken en Persoonen, waer van sij gehouden zijn rekening te doen, mitsgrs. na te koomen ’t geen haer Opperhoofd in dien gevalle gebied, waeromtrent boven al vereijscht word een blijkbaere Trouw, Naerstigheijd, en Opmerking, om haer beroep na de ordre van D; E. Comp, promptelijk waer te neemen meer lettende op ’t geene dat haer, dan andere toekomt en behoord, en gemerkt sij daer beneeven ook werden gebruijkt, om niet alleen een bepaeld gebied te hebben, over mindere Dienaeren, aen haer bediening onderworpen, maer ook bij voorval om te oordeelen, over andere persoonen, so behooren deselve raedspersoonen te weesen onbe- sprooken van Handel en Wandel, de wetten van d’ E. Comp, door haer goed voorbeeld Exemplaerlijk beleevende, op dat zij het oogmerk, waerom sij zijn gestelt, Volkoomentlijk mogten voldoen, en aen het Commandement toebrengen Eere, hulpe, en haere heeren en Meesters voordeel en vergenoegen. So men haer aenmerkt als raeden, moeten alle dezelve met alle vlijtigheijd betragten, kennisse en Ervarentheijd te verkrijgen over de Saeken niet alleen van haer bijsonder ampt, maer ook van het Land, van de Menschen, van het Nut en Nadeel, ’t welk D’ E. Comp, daer omtrent soude mogen te verwagten of te vreesen hebben, om bequaem te sijn haeren Commandeur met wel gegronde reeden te moogen en te konnen aenwijsen het beste, om also voor b 2 4 Instructie van Commissans Van lilieede. te brengen resolutien die de geleegentheijd mogte vereijssen haer gevoelen en opinie bekleedende met kragt van reden, vrijmoedig sonder vooroordeel en sugt, also wel tot eijgen profijt als lief'de en haet, meer siende op Saeken als persoonen, met die beseheijdentheijd en Moderatie dat scboon haer particulier advis mogt aenloopen teegen dat van baer meerder Opperhooft, altijd bet Respect en Eerbiedighijd ongeschonde blijve bewaerd, en voor geen schande aen te sien, baer aen wijser oordeel C onderwerpen, om te vermeijden alle Eijgen waen en laetdunkentbeijd in Saeken die niet duidelijk in de Wetten, Statuten, en Instruetien van D’ E. 5 Ed : Agtb^ niet anders verwagten, Dan ’t geene met ijders Dienst en pligt over een komt, so soude kaer Ed : Hoog Agtb : reeden van misnoegen en sij van Scbaemte moeten hebben, bij aldien UEd : te samen en ider in ’t bijsonder niet en voldeeden aen dat Oogmerk ’t welk onse heeren en meesters haer hebben voorgestelt en te gemoet sien. Aengesien Niemand met de konst gebooren is, maer dat de kennisse moet voort koomen uijt de ervarentheijd daer toe veel tijd vereijscht, so is het voor een Opperhoofd niet moogelijk die van buijten aenkomt, ten eersten bequaem te weesen, tot sodaenige saeken Die aen sijn ampt vast zijn, derbalven behoord het Eerste werk te zijn van een Commandeur alle de brieven Memorien Instruction aen bet Commandement hoorende, te door leesen, om daer door te ervaeren, wat sijn voorsaeten hebben gedaen, hoe zij deese en geenen -saeken hebben gehandelt, en aengemerkt, gelijk over sulx onse heeren en meesters Expres beveelen, Den Afgaenden, den Aenkoomende Commandeur te Dienen van Instructie gelijk ook sodaenig hebben gedaan, veele heeren Commissarissen, ten Eijnde alles mogt gesehieden na vaste ordre en vervolg van Saeken, dat meede de voornaemste dingen in dezelve bij een Aparte Aen- tekening vverde gebragt en kortelijk bij een getrokken, op dat men soude mogen sien wat ordres en beveelen sijn nagekoomen, welke nog staen te gesehieden, en dit also wel tot gemak en gerustkijd van den Commandeur als gereetheijd voor den heer Commissaris, want den omslag van de E. Comp : geduurig groter door verloop van Tijd, de papieren en geschriften sodaenig toe neemen, men veel tijd behoeft, eer deselve overloopen, doorleesen, en de Ordres daerin Opgeslooten, konnen uijtgevonden werden hier uijtspruijtende veele goede gedagten, van ervaerene Mannen alhier het Opperste gebied gehad hebbende, mitsgrs : ordres en beveelen, van onze heeren en meesters werden vergeeten, te rugge geset en venvaerloost, ja dat men sig Eijndelijk door gebrek van de kennisse der Eerste begin- selen moet bevraegen, bij deese en geene over saken die in de papieren en geschriften net en duijdelijk te vinden sijn, of bekoorden te weesen, sijnde sulx al veelmael oorsaeke, de volgende Comman- deurs met haer predecesseuren komen te verschillen en de saken van de E : Comp : anders begrijpen, om dat sij van de gedagten en reede- nen die deselve hebben gehad, niet wel waeren ingenoomen en onder- rigt, sulx brengt meede te weege onse heeren en meesters over het Commandement, verleegen moeten weesen, positive ordres te geven, geconsidereert de varieteijten van advisen over een en deselve saek, 6 Instructie van Commissaris Van Rheede. en alhoewel men in den beginne so veel ligt van deese landen niet en beeft gehad als vvel teegenwoordig, en dat de tijden verandering meede brengen, so moeten dog de reedenen en oorsaeken suijver en klaer aengevveesen sijn, om also onpartijdig te moogen Qordeelen, de Saeken niet anders konnende werden begreepen, nog uijtgevoerd, dan men deselve voorsteld, nademael dan alkier door de respective Gouvernenrs en Commandeurs sodaenig nooijt en is gedaen, alhoe- wel duijdelijk bevoolen ; so werd bij deesen tot dien Eijnde Expresselijk gecommitteerd den onder Coopman Albert van breugel, nevens den Secretaris Kernels, om alle de papieren, brieven, Memorien, en Instructien, die van den beginne aen tot lieeden toe, deese Commanderijen hebben aengegaen, en geraekt te Doorleesen, daer uijt in een Nette Ordre, onder Capittelen te trekken alle Sodaenige Ordres, beveelen en Voorstellen, als daer sullen gevonden werden, en daer beneevens welke sijn voldaen, nagekoomen en inge- voert, met dien verstande, gemelde werk bij den Commandeur en raed sal werden oversien, en met aendagt g’ Examineert met kragt van Reedenen daer bezijden doen aenteijkenen de oorsaeken, on- moogelijkheeden, en beletselen, waerom deese en geene ordres of voorstellen niet sijn nagekoomen, en in 't werk gestelt, op dat daer- uijt voortkoome een ordentelijk vervolg van saeken, ten dienst van D’E Comp : in deese Landen. Het geheele werk den omslag en oogmerk van D'E Comp : over de landen van de Caeb de Goede Hoop zal men bevinden te bestaen, in de verseekerde besitting van den Eijgendom en het Meester- schap over deselve, mitsgrs : het nutte en Voordeel, ’’t welk men in deselve landen vind, ofte te gemoed siet, daer in gevonden te konnen werden, ten Eijnde daar meede goed te maeken, de lasten die de E Comp : draegen moet, in het bestellen derMiddelen, Nood- wendig om door ontsag van fortificatie en guarnisoens baere besit- ting te beschermen en bevvaeren, teegen openbaere vijanden, en alle de geene die haer dese landen geweldelijk souden willen Afneemen ofte haer geruste possessie Turbeeren en verhinderen. Om den Eijgendom deeser landen te verseekeren, beeft D'E Comp : goet gevonden, albier een fort met zijn bezettinge te doen maken en aenhouden, 't welk nadeidiand bevonden zijnde al te klijn aenge- legt voor den omslag die dagelijkx grooter wierd ; Geresolveert is een gantsck Nieuw Casteel te doen bomven ter plaetse daar het teegenwoordig legt, zijnde door een bloedigen Arbeijd en ongelofe- lijken ijver in korten Tijd gebragt, dat sig een ijder moet venvon- deren, hoe het selve in diervoegen en van sodaenige stoffe, so haest Instructie van Commissaris Van Rheede. 7 lieeft konnen voltrokken worden, dat bij aldien daerin was gecon- tinueert ongetwijffelt niets, tot desselvs perfectie vereijschende soude ontbreken veroorsaekt, also wel men alhier de bulpe van de passeerende scheepen niet meer en heeft gehad, en het eijge volk niet alleen te swak in getal, maer ook tot andere nodig vverk heeft moeten gebruijkt werden, so meede dat men alhier het gemelde Casteel heeft beginnen aentesien, als qualijk gelegt misbouwt en onmoogelijk om na het project ’t selve te doen hebben de behoor- lijke defensie, gevolgelijk als onnut den arbeijd geconsidereert, die men daer aen moest besteeden, te weege brengende men niet alleen daer van af heeft gesien, maer overgegaen is tot andere gedagten en voorstellen, om welk uijt te voeren en in ’t werk te stellen, meer- der moeijten kosten en arbeijd onvermeijdelijk soude hebben moeten gedaen worden, als het selve na de Eerste Intentie te vervolgen. Daer is dan vastgestelt, het Casteel niet en was gelegt op een behoorlijke plaets, maer op een seer quaede situatie het welk ook in der daed sodaenig bij een ijder moet werden g’ oordeelt ; dog alhier behoord in overleg te koomen, of men het selve beeter sou hebben konnen plaetsen, vast staende het selve in de Tafel Yalleije tussen den Leeuwen en Windberg nootsaekelijk was, also wel om de Bhaij, het water als het vrugtbaere land, tussen beijde bergen geleegen te Commandeeren T welk niet moogelijk was indien met het op het vlakke brache sand en veld, omtrent de Soute rivier had willen begrijpen, invoegen d* Incomoditeijt meerder moet werden toegesc : aen de Natuur van het Land en de plaets deer het onvermeijdelijk leggen most aen het quaed oordeel en Verkiesing van de geene, die het sodaenig hebben g’ ordonneert te maken, want om sulx den Commandeur te doen sien en begrijjien heb ik sijn E. Expres rondom op het veld aengeweesen, dat er geen plaets in de geheele Tafel Yaleije te vinden is daer men dit Casteel soude willen leggen, alwaer het niet van den Een of den anderen berg werd gecommandeert, zijnde het tegenwoordige van het oude fort maer 72 roeden meerder na de Windberg geleegen, ’t welk ten aensien van een Canon Schoot wijnig kan verschillen, want het oude Fort, ja seifs het Nieuwe Casteel lag en legt nog alte nae aende Sanduijne ende de voet van de bil of staert van den Leeuwenberg en soude Noodsaekelijk ver- eijscht hebben, seer lioog opgetrokke te moeten weesen, om bevrijd te zijn, alleen kan men seggen dat men in de grondlegging van het Casteel had behooren staet te maken, dat de groote hoogte die hebben moet, geen oorsaek behoorde te geeven aen desselvs swak- heijt, want de cordijnen seer kort sijnde, wierd door de hoogte van 8 Instructie van Commissarin Van Uheede. de punten benoomen, de strijking uit de Flan ken langs de facen en bij gevolg een misslag in het maeksel der Fortificatie selver, in aenmerking van de konst. Door deese situatie is het dat niet teegenstaende de groote boogte der Cordijnen en bolwerken na de Windberg geleegen, egter het pleijn van het Cast°el, mitsgrs : de geheele halve zijde voor gemel- den berg binnen Canon Schoot bloot en ontdeckt blijft, en bij gevolg geen mensch sig aldaer soude konnen bergen, nog op die punt buijren eenige defensie doen, ingevalle een vijand die avanta- gie quam te gebruijken geheel niet goed zijnde sodaenigen open- baeren defect, aen het guarnisoen voor oogen staet. Het Tweede gebrek aen het Casteel is gemeent te vveesen de onmoogelijkheijd, van daer rondom te brengen een graght van de behoorlijke diepte veel minder om het water te konnen houden, Eerstelijk om dat de fondamenten op welsand geleijd, de aerde die nog boven de Water leijst aen de land zijde eenige voeten hoog gevonden wierd, niet soude mogen geroert veel minder afgevoert worden, sonder de fondamenten te doen uijtspatten veel minder veel dieper te derven of konnen graven, om dat men door het op- dringend en drijvend welsand daer in werd verb in der t, mitsgrs : dat de steene beeren van weder zijde der Zeepunten geleijt, geen water soude kunnen stutten nog ophouden, als te na bij aen de Zee zijnde, door de Sandgi’ond geduurig soude moeten aftrekken bijgevolge dit Casteel, als op het vlakke veld, soude moeten blijven leggen, sonder Eijgentlijk nog drooge nog water gragt om dat d' Eene onmooge- lijk en d’ andere daer toe niet aengelegt is, — In dat gevoelen is men gekoomen, dat gravende een kuijl van 8 k 10 voeten diameter ter plaetse daer men de graght uijt gedolven heeft, en even 2 k 3 voeten door de roode Cleij aerde, aldaer ontmoet heeft, seer fijn welsand, het welk gemeng’t met het water dat van het hoogerland geduurig na de laegte sakkende nergens doorgank vind, ook in ge- melde fijn sand sodaenig’ is vermengt en venvard/t selve den aftrek is verhindert, en als opgeslooten is geweest, en in de opening van alle kanten moet toesakken, gevolgelijk die sulx sien doet gelooven het onmoogelijk is, aldaer ter plaetse de graght te verdiepen sonder de muuren, die op die grond soude gebouvvt weesen, in gevaer van in te storten te brengen. So men nu deese gebreeken konde verbeeteren ongetwijfelt dJ E Comp : soude door het bo u wen van dit Casteel verkreegen sien die verseekering die bij haer heeft voorgestelt, wat nu belangt de quade situatie, waer door het Casteel van de Naesten bergh wert onvrij Instructie van Commissaris Van Eheede. 9 gemaakt, daer tegen kan men gebruijken een afsnijding van de guardijn ofte de teegenwoordige worming van de Commandeur tot in de teegen overstaende punt genaemt Catzenelleboge, snijdende bet plijn in Twee evengelijke deelen, gebruijkende deese afsnijding tot Coorn pakhuijsen en wooningen voor fatnilien van Js Comps : dienaeren die nu door gebrek van deselve buijten moeten Logee- ren, geheel tegen bet gebruijk, >t zij dan met dat gebouw voor 's Commandeurs wooninge, en bet teegenwoordige voor logementen, dan wel pakhuijsen wilde schikken en bequaem maken : en gemerkt onse heeren Meesters bij baer Ed. Agtbr. Wat nu belangt de gragt selver, daer is g} oordeelt men d* aerde die boven Jt fondament ofte waterlijst aen de hooge land zijde lag, niet Instructie van Commissaris Van Eheede. 11 sonde derven weg neemen, om dat de fondamenten op het Welsand leggende soude uijtspatten, welke swaerigheid door boven verhaelde reden en Experiment weg genoomen sijnde, het daer op soude aen- koomen de fondamenten in der daed op welsand soude staen, ’t welk van de bolwerken Oranje Nassau en Catzenelleboge, mitsgrs : haere gordijnen het Contrarie werd geposeert door luijden present geweest zijnde toen die wierden gelegt, en dat se souden staen op goede vaste harde grand, wat nu belangt Leerdam die so goeden fondamer.t niet soude hebben, kan men met wijnig moeijte onder- stoppen, gelijk voormaels door onse Heeren en Meesters bi j haer E. Hoog Aehtb : missive gedateert wel uijtdrukkelijk is g5 ordonneert seeker sijnde het bolwerk buuren so diep legt, men dJ aerde tot op 7 a 8 voet onder de waterlijst heeft konnen uijtgraven, bijgevolge geen beletsel oorsaek kan geeven, de gragt over syn ge- heel Lichaem so laeg en nog laeger te maken, als present het bolwerk Buuren gegraven is. Wat nu belangt om het water in de gragt te breng ’t zij men d’ aerde tot dien Eijnde tot onder de Zee uijtdelft, of van het hooge land in laet, is den E. Commandeur al meede aengewee<en, hoe gemakkelijk sulx kan gesehieden, want de beeren van de Zeekant geprojecteert, zijn daer volkoomen bequaem toe, als men deselve behoorlijk daer toe aenlegt. Maer gemerkt de overkant van de gragt seer hoog land sijnde, ook seer diep en stijl sal staen ; mitsgrs : de 3 bolwerken om ge- melte hoog land, en den voet van de bergen, seer hoog boven de waterlijst tot op 32 voeten sijn opgehaelt, so sal onvermeijdelijk wesen daer rondom een barm getrokken en geleijd werd, van welken barm de Fondamenten so diep van Clipsteenen konnen gelegt wor- den, als men seifs wil, om daer buijten de water gragt te maken, laetende den grond tot aen de watexdijst van de bolwerken ongeroert leggen, en bijgevolg werden de fondamenten niet bloot gemaekt, zijnde de meening de borstweering en de banquetten van sooden op behoorlijke dikte en hoogten te voltrekken, waer toe alhier seer goede stolfe gevonden word, en waermede weggenoomen is het voor- oordeel also wel ten aansien van de quaede situatie als de defecten, die onverbeeterlijk g’ agt sijn geweest ; Aengesieu alhier veel werk nog gedaen moet werden, waer toe wijnig Menschen wijnig werk kunnen bevorderen, ook het eene om het andere veekijds moet blijven leggen so is voornaementlijk een van de verEijschte qualitijten van den Commandeur wel te weeten en behoorlijk te onderscheijden, welke van deselve het Noodigste c 2 12 Instructie van Commissaris Van I \hcede. voor den dienst van d’ E. Comp : behoorde voorte gaen, want so men bevond, daer omtrent niet was waer genoomen, bet geene be- boorlijk was geweest, eerst en vooral gedaen te moeten weesen, bet soude beswaerlijk te verantwoorden zijn, want laetende de Eortifi- -eatie met veel defecte legg-en, in een tijd men aodere werken aen- vangt, sulks wat niet alleen qualijk gedaen, maar ook strafbaer, aengesien alles wat de E. Comp : te present besit, en voor bet toekomende te gemoet siet, door bet Casteel en desselv’s sterkte, moet bewaerd ende verseekert weesen, niet alleen is sulx te verstaen tot de perfectie van het Casteel, voor so veel desselvs volbouwing betreft, maer ook over alles wat tot voordeel of schade daer atm soude moogen werden veroorsaekt, en toe gedaen, aengesien men niet billijk soude mogen klagen over de quaede situatie aen d’ eene zijde en aen d* andere een goede situatie quaed te doen werden, door versuijm en nalaet van behoorlijke sorge, gelijk sodaenig moet g’ agt worden, dat d’ oude waterloop verleijd zijnde, over bet vlakke veld, een gragt ter lengte van omtrent 180 Roeden, van veel roeden wijt, en 10, 20, a 30 voeten diep uijtgespoelt is, ja sodaenig tegen- woordig digt onder het Casteel een vijand sig met veel duijsend Mannen soude moogen verbergen, sonder van eenig gedeelte desselvs te konnen werden verbindert ; orn nu dit groot gebrek, ’t welk voor d^ E. Instructie van Commissaris Van Hhecde. 13 door den koker sig selven lost, T vvelk als bet na mate van den opklimmende grond vervat word, ei jn deli jk gemelde dieptens door- gaens sal vullen, en snlx in een tijd met het water in de gragt somtijds of niet gebruijken kan, of wil, staende Tegen-.voordig in onse magt, door het openen of sluijten van die sluijt ’t zelve te brengen daer het Nut en dienst doen kan, en dewijle UEd : bekent is, en deese dagen met oogen gesien hebben wat geweld bet water doet, so sal groote sorge moeten gedraegen worden, het ons te nutte en niet tot scbade zij, gelijk bet seer ligt kan gescbieden, als men daar omtrent agteloos of onverstandig te werk gaet. ' Door dat middel sal na het voltrekken van de gragt bet selfde water, en het geene men daer nog meer kan bijvoegen, ja al wat sig van de Steen Tafel en Leeuwenberg tot in de Zee loost, in de gragt van bet Casteel konnen werden vergadert, tot op een behoorbjke pijl gebouden, en bet overige onder den dwang van het Casteel door den beer in Zee gelaeten en tot gerief van de scheepen te laeten dienen wat bier van de schade die bet water doet gesprooken is, moet ook werden verstaen van plantagie en bouwerije van de huijsen der vrijburgers, die haer wooninge al te na bij het Casteel toegelaten is geweest te Timmeren, waer toe nooijt ijmand gequalificeert is ge- weest, derhalven werd den Commandeur Expresselijk verbooden, geen gronden in de Tafel baij na deesen meer aen ijmand te geven, en geen erven tot huijsen, dan van de regte Rije lopende, met de buijten zijde van *s Comps : Tuijn gelijk opwaerts na den steert van den Leeuwenberg alwaer tegenwoordig een begin is gemaekt, so dat tussen deselve ofte den goot van het water voor de seheepen en het Casteel geen Wooninge nog timmeragie mag gedoogt wor- den, ende de geen die daar tegenwoordig staen, doen afbreeken en versetten, evenwel met bet meeste gemak en Comoditeijt voor de eijgenaers die haer met reedenen moogen beklagen men baer in den beginne niet en heeft gewaerschouwt aldaer ter plaetse niet te Tim- meren nog te planten, oin alsoo haer scbade te voorkoomen, so men deselve in Stellenbosch andere Landerijen aenwees, en aenraede liever aldaer haer met de bouwerije te erneeren, dan alhier met Tapperije, T sonde voor baer en de E. Comp: beeter weesen, in alien gevallen moet men baer weeder andere bequaeme erven, om huijsen te moogen bouwen aenwijsen, en daer toe de behulpsaeme hand bieden. So men dan d'’ Ingeseetenen so veel ongemak ten aenzien van het veranderen haerer wooninge aendoen moet, om de sterkte van T Casteel daer door te favoriseeren, so moete voor al van ’s Comp : 14 Instructie van Commissaris Van Rheerfe. Weegen geen schadeMjke gebonwen ondernoomen werden, en onder sodaenige mag ook wel gestelt sijn, bet presente quartier van de slaven, ’t vvelk in sijn selven wel een goed bequaeme worming is, dog staet al te na bij het Casteel, want sijnde vierkant met hooge Muuren Rondom opgebaelt, soude een vijand verstrekken voor een seer gereet logement, daerom sonde het goed zijn, bij aldien men het selve aen een anderen oort bij geleegentheijd konde verplaetsen, ten waer men speculatie magt hebben ’t selve t’ eeniger tijd te doen dienen voor een reduijt, alvvaer haer de burgerij in de Tafel valeije woonagtig bij voorval soude konnen ophouden, en daer meede al langen tijd een vijand afhouden en beletten het Casteel aen dien hoek te benouwen, tot welken eijnde het selve met wijnige Costen seer bequaem ja heel sterk te maken was, en van groote nuttigheijd weesen, so gemelde burgerij haer selven wilde verbinden dat te be- waeren, en kloekelijk defendeeren, zijnde altijd een weg tot het Casteel voor haer open ook haere huijsen ende het strand langs de baij daer door seer versterkt. Want een vijand uijt der Zee koomen- de met voorneemen het Casteel te attaqueeren, sal Noodsaekeli jk aen geene zijde van de Soute Rivier moeten landen, en tussen den wind- berg en }t Casteel de beleegering aenvangen, in welken geval gemelde vastigheijd seer soude incomodeeren haer circumvalatie te voltrekken, en dan nog so veel te raeer als men met een regte Linie ’t selve tot aen de gragt op de hoek van het bolwerk Leerdam van zooden gemaekt vast hegten, want hebbende een vijand daer meede langen tijd opgehouden, en eijndelijk g’ abbandonneert werdende, kan sulx het Casteel geen hinder doen. Men moet dan de Caeb de Goede Hoop considereeren als een frontier, en het Casteel als een plaets dewelke daegelijx in het ge- vaer van een vijand staende, van niemand dan van sijn eijge hulpe en sterkte afhangt ; want sclioon onsen staet, met alle vorsten en staeten in vreede leeft, moogen wij daer op niet al te gerust nog sorgeloos sijn, dewijl wij alhier niet konnen weeten wat in Europa omgaet, ende de koningen, vrinden en bondgenooten van den staet niet gewent zijn, ons van haer voorneemen te waerschouwen, maer met den slag doen gevoelen het misnoegen en jaloesij die zij hebben opgevat, het welk hoe grooter hoop, en venvagting, wij selver van deese plaets moogen hebben, hoe wij ook met eenen moeten denken onse vijanden en geveijnsde vrinden haer te meer sullen aengeleegen laeten, het ooge daer op te slaen, so en kan daer niet anders uijt volgen, als of voorsigtiger luijden, sullen wij alles in die orde en staet brengen en houden als het behoorde te weesen, in geval ons so Instructie van Commissaris Van Hheede. 