Our great West; a study of the present conditions and future possibilities of the new commonwealths and capitals of the United States;
Ralph, Julian, 1853-1903
Het gewesen, besußt es in handen, den Empfang-Hefident, die zijn verblijf houdt te Poerwalat, de tegenwoordige hoofdplaats, en nerens zich beeft eenen Regent als Hoofd der inlandsche bevolking. Sen Loitenant der Chinezen is het Hoofd van de in dit gewest gevértigdo personen van dien laudaard. Be Adslstent-Resident is tevens fungerend Notaris Oader sijn toesigt wordt's lands kas beheerd door eenen Kommies, die mede fungerend Notaris en tevens belast is met de betrekkingen Tao Ambtenaar van den burgerlijkeu stand, IJkmeestet der maten en gewigten, Vendu- meester en Griffier bijgesta In het binnenlandsch bestunr wordt de Ad- sbteat-Resident bijgesta In het binnenlandsch bestunr wordt de Ad- sbteat-Resident bijgesta Au door eenen Contro-leor der landelijke inkomsten en kultures en zijn hem nog een drietal opzieners voor de kalieelkultunr toegevoegd. Voor de administratie van het zout heeft men eenen Pakhnismeeter te Pakkies, alwaar Troeger veel zout werd bereid. W^ens de slechte kwaliteit echter van het aldaar aange-maakte zout werd in 1S55 de verdere aanwezige voorraad tot op 3 a 4,000 kojaiig's zou zijn verminderd. Voor den verkoop van zout heeft men in dit gewest een viertal pakhnizen, vaarTan die te Krawang en Pamanoekan door Europesehe pakhuismeesters en die te Tjabang Boeogin en Segala Heran door inlandsche Mantrie's worden beheerd. Met de strand vonderij in dit gewest is belast de Te Pamanoekan gepiaatste Onderkommen der recherche bij de inkomeude en uit-gaande regtea. Voor tl wat betreft de kultures behoort Krawang tot den werkkring van den Inspecieur der kultures in de eerste afdeeling, en Toor waterstaatswerken tot de eerste te Batavla gevestigde Waterstaatsafdeeling. Te Poerwakarta heeft men eene Gouverne- meats kgere school, en aan eene eub-kom- missie van onderwijs, waarvan de tijdelijke Adaiatent-Resident Yoorzitler is, is de be- Gelijk reeds meermalen op andere plaatseti in dit Woordenboek is opgemerkt, ach^at men vroeger fiiet regt geweten te hebben, wat al of niet in het StaattUad moeat worden geplaatst, en hing dit waar- icbijalijk af van een toeval.' hartiging der belangen van het onderwijs op- gedragen. Voor de zaken van het justitiewezen behoort Krawang tot het regtsgebied van den Raad van Justitie te Batavia en tot den werkkring van den Ommegaanden Eegter in de eerste afdeeling. De Wees- eu Boedelkamer te  Krawang, met een bevolking van ruim 7,500 zielen. Krawang, hoofdplaats van het distrikt van dien uam, gelegen op eenen afstand van 37 palen van Poerwakarta en 48 van Batavia. Door de hier gevestigde Chinezen wordt een levendige handel gedreven in lijnwaden, geba-tikte kleedjes, ijzer, t/ambir, enz. Krawang, zie: Tjitaroeuh Krawang, rivier in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling, rijk Koetei, landschap Parle. Krawang Tandjong, kap aan de Zuid- Westkust van het eiland Billiton, distrikt BLintoe. Krawatan, dorp op Java, residentie Kadoe, regentschap Magclang, in het Zuid-Westen van het distrikt Miuoreh, aan de rivier Tangri. Krawatan of Krawitan, dorp Op Java, residentie Kadoe, regentschap en distrikt Magelang. Krawati, partikulier land op Java, residentie Batavia, Wester Kwartier. Kraw Sewa, kap aan de Noordkust van het eiland Geram. Kreak Iinggang, dorp op de Ostkust van het eiland Billiton. Krebet, dorp op Java, residentie Pasco-roewan, afdeeling Malang, distrikt Gondang Legi, in het Westen. Krebet, dorp op Java, residentie Pasco-roewan, afdeeling Bondowosso, distrikt Pöger. Sirebo, dorp op Java, residentie Japara, regentschap Pati. Kree of Tarangan, eiland in de Banda-zee, tot de Achterwals-Aroe-eilanden behoenden. Het draagt deze twee versohillende namen naar de twee voomaamste dorpen die hebben van 50 Duitsche mijlen. Het telde in 1850 69 hujzen, bewoond door 668 Alfoereu. De bodem levert kalksteen, krijt en leem. Het dorp Kree is aan zee gelegen, staat onder eenen Oran^ Kaja, en is bewoond door parelvisschers. Eredft^ilandy sie: Linta. Erekah, rlvier op Java, residentie Soera-baja, regentschap Lamongan, disirikt Lingkir, die in de Sambiroto vlo^t. SZrekely partikxdier land op Java, adsistent-residentie Buitenzorg, disirikt I)}a8ii. iga, met 7,300 bewoners. Kremboong, aiiescbap op Java, residentie Soerabaja, afdeeling Sidho Ardjo, distrikt Rava Poeloe XL Hier heeft men eeue aan den Heer F.'s Jacob toehehoorende suikerfabrik Tan gelijken naam, die eenen aanplant heeft van 450 bouws en met stoomtoestellen werkt. Krengan, dorp op Jaya, residentie Kediri, afdeeling Ngrowo, distrikt Wadjak. Kreo, dorp op Java, residentie Cheribon, afdeeling Madja Lengka, distrikt Falimanaiig. Kreo, rivier op Java, residentie en distrikt Kreo, dorp op Java, residentie en distrikt Kreo, dorp op Java, residentie sanarang, afdeeling Ledok, distrikt Kali Alang. EIrep, dorp op Jaya, residentie Samarang, afdeeling en distrikt Salatiga, op Soerakarta's grondgebied. S^resioe, dorp  noordelijke grens van het distrikt Ambarawa. Ereasen, dorp op Java, residente Kadoe, regentschap Magelang. Ereta, dorp op het eiland Banka, distrikt Soengei Slan. Kretek, dorp op Java, residente eu regentschap Fekalongan, distrikt Sawangan. Kretek, dorp op Java, residente Pekaiongan, regentschap Batang, distrikt Soeba. Ereta, dorp met pasanggiahan op Java, residente Bagelen, afdeeling Ledok, distrikt Wonosobo, 56 palen van Ambal, 28 van Poer-voredjo en 5 van Wonosobo. Eretek, dorp op Java, residentie Bezoeki, afdeeling en distrikt Bondowosso. S[retek, dorp op Java, residentie Tagal, regentschap Qrebes, distrikt Boemi Ajoe. Exetek, dorp op Java, residentie Djokdjo- karta, afdeeling Mataram Koelon, distrikt Ga- loor, aan den weg naar Ambal. Eretek, dorp op Java, residentie Djokdjo- karta, afdeeling Mataram W^tan, distrikt Ban- toel Karang, aan de rivier Opak. Eretek, dorp op Java, residentie Samarang, reentie en distrikt Kendal. TriiMij hoofddorp van het distrikt Djeng- gollo III, op Java, residentie Soerabaja, r^entschap en distrikt Kendal. TTriiMij hoofddorp van het distrikt Djeng- gollo III, op Java, residentie Soerabaja, iddee-Hing Sidho Ardjo, met een poststation en slois aan den Mangitan-tak der Brantas-rivier, vd- ker afwatering eveneens Krian geheet^ wotdt Krian ligt 31 palen van Soerabaja, 32 van Gris- see en 18 van Modjo Kerto. £r i^ eene aan de Heeren Paul van Vlissihoek & Dudok vas Heidel toebehoorende en met stoomtoestellen werkende suikerfabrik van gelijken naam, waar-aan een aanplant van 500 bonws verbonden is. Erian, dorp op Java, residentie Bagelen, regentschap Poerworedjo, distrikt Loewar Kota, aan den grotzen postweg, op de grens van het distrikt Cheribon. Erian, dorp op Java, residentie Enregen schap Cheribon, distrikt Loewar Kota, aan den grotzen postweg, op de grens van het distrikt Cheribon. Eriekiel, berg op Java, residentie Passeroewan, regentschap Bangil, distrikt Gempeng. Erickiel, berg op Java, adsistent-reidenlie Baujoewaugi, distrikt B.ogo Djampi. Erickiel, berg op Java, residentie Kadoe, regentschap Temanong, distrikt Soemovono, behoorende Unde tot de ket-en van Malebo. Hij is, volgens DE Langb, 2,861 Bijnlandsche voeten hoog. Erickiel, zie: GregiL Eriekilan, dorp op Java, residentie Probolinggo, aufeldigt en distrikt Kraksan. Erickilan, dorp op Java, residentie eu regentschap Soerabaja, distrikt Goenong Kondeng, alwaar ook Chinezen wonen. Erickilan, dorp op Java, residentie eu regentschap Soelang. Errimakan, dorp op Java, residentie Sa-marang, regentschap Grobogan, op Soerakarta's grondgebied, distrikt Selo. Erimbang of Bajang Mioet, gebergte in Borneo's Westerafdeeling, dat de water-scheiding tusschen de Sambas- en Seravak-rivieren, op 1° N. Br., vormt. Erindjing, twee dorpen op Java, residentie Kadoe, regentschap Temanggong, cea in het distrikt Soemowono en een in dat Tan Kadoe, op den weg, die naar Wonosobo leidt. Erindjing, dorp op Java, residentie Kadoe, regentschap Magelang, distrikt Probounggo. Erindjing, dorp op Java, residentie Bezoeki, op de grens der a£deelingen. Bezoeki en Bondowosso, op het Ajang-gebei, bezogt het dorp ligt, bedraagt volgens Zollingeb 8,268 Eijnl.voeten. Eringan, twee dorpen op Java, residentie Kadoe, regentschap Magelang, een in het distrikt Bandongan en een in Eringan, twee dorpen op Java, residentie Kadoe, regentschap Magelang, een in het distrikt Bandongan en een in Eringan, twee dorpen op Java, residentie Kadoe, regentschap Magelang, een in het distrikt Bandongan en een in Eringan, twee dorpen op Java, residentie Kadoe, regentschap Magelang, een in het distrikt Bandongan en een in Eringan, twee dorpen op Java, residentie Kadoe, regentschap Magelang, een in het distrikt Bandongan en een in Eringan, twee dorpen op Java, residentie Kadoe, regentschap Magelang, een in het distrikt Bandongan en een in Eringan, twee dorpen op Java, residentie Kadoe, regentschap Magelang, een in het distrikt Bandongan en een in Eringan, twee dorpen op Java, residentie Kadoe, regentschap Magelang, een in het distrikt Bandongan en een in Eringan, twee dorpen op Java, residentie Kadoe, regentschap Magelang, een in het distrikt Minorech. Eringan, dorp op Java, residentie Bembes. Eringi, dorp op Java, residentie Bezoeki. Kringi, dorp op Java, residentie Samarang. Kringi, dorp op Java, residentie Samarang, regontaap Kendal, distrikt Kali Woeugoe. Kringiigy dorp op Java, residentie Djokdjo- karta, affeeling Mataram Koelon, distrikt Sle- mau, bij de zuidclijke grens. Kringingy, zie: K r i u d j i n g. Kringingy, dorp op Java, residentie Djokdjo- karta, affeeling Mataram Koelon, distrikt Naitgoelan. Kri, dorp op Java, residentie Bantam, land Tjikandi Oedik, op ongeveer 2^/^ paal van het beerenhuis te Tjikandi Oedik. Eiip Sodel, geh Sucht en riviertje op het eilaiul Boero, résentebap Eajeli, stam of fenna Wiriet. Het gehucht bestaat uit 2 huizen en eekige bijgebouwen, omringd door bamdos-hos-scbcQ. Het riviertje valt in de Wai Lata, waar het zich eerst van scheidt. Kris, heuvel op Java, residentie Bantam, Zoider Regentschap, 1,955 Eijulandscbe vocten hoog. Krisik, dorp in Borneo's Westerafdeeling, aau de rivier Melionw. Kritan, dorp in Borneo's Zuid- en Ooster- afdeeling, distrikt Mendawi, aan den regter- oercr der Sambar, met 250 Bajak's (1853). Kritik, dorp op Java, residentie Bageleu, regentschap Karang Anjar, distrikt Sokka. Kritik, dorp op Java, regentschap Kadi, regentschap Magelang, distrikt Kemameh. Eroa, rivier op de Noordkust van het eiland Ceram. Eroab, dorp in Borneo's Westerafdeeling, an de rivier Melawi. Eroang, dorp op Sumatra, residentie Palaeoibaog, landschap Pasch. Lebok, dorp op Java, residentie Samarang, distrikt Grobogan. Erobokan, dorp op het eiland Bali, rijk Boling. Eroe, afdeeling op Sumatra, adsistent-residentie Benkoelen, met 10,575 inwoncrs (1853), die de Lampongsche taal spreken en naar alle gedachten tot den Lampong. Schen stam beho-en. In het dorp Kroe houdt de Controleur der eerste klasse, die over dit landschap gesteld is, verblijf. Ook is er een Ontvanger geplaatst. De sedert 1845 in deze afdeeling verwaltea koffikultuur is in 1853 weder bevaarbaar voor praauwen. Le gelijknamige rivier is alleen bevaarbaar voor praauwen. Van het binnenlandsch bevaarbaar voor praauwen. Van het binnenlandsch bevaarbaar, de wettere, gewoonten en instellingen in de afdeeling Kroe is een overzigt gegeven in de! Bijdragen toi de taal-f land- en volkenkunde van Ned, Indie, uitgegeven door het Kon. Instit. te Delft, Nietuoe Folgreeks, D. IV, bl. 276—290. Kroe, riviertje op Java, residentie Tagal, dat zich in de Tjiomal ontlast. Kroebang, heuvel op Borneo's Noord-Oostkust, rijk Boeloengan. Op den linker oever der Kajan. Kroeh, rivier op Sumatra, residentie Palembang. Zij ontspringt in de wildernissen bezuiden de Lamatang, en loopt met cene noordwestelijke rigt in de Moesi. Er groeit in deze streken veel verfhout. Eiroei, rivier in Borneo's Zuid- en Ooster-afdeeling, distrikt Katingan, boven de monding der Senawang. Kroein, dorp en rivier in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling, landschap Sampit. De Kroeinvalt in de Tampaga. Bet dorp telt 90 Dajak's (1853). Eiroekat, dorp op Java, om de Zuid derstad Soerabaja, in 1857 bevolkt door 140zielen. Kroekoep, dorp op Java, residentie Probolinggo, afdeeling Kraksan, distrikt Gending. Men vindt er overblijfselen van tempels. Siroemai, berg in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling, op de westelijke grens van het rijk Pasir. Kroembang, dorp op Java, adsistent-resi-deutie Banjoevrangi, distrikt Rogo Djampi. Kroempakkan, dorp op Java, residentie Kadoe, regentschap Magelang, distrikt Minoreh. Kroempakkan, eiland je ten Zuid-Oosten van Borneo, aan de Zuid-Oosten van Borneo, aan de Zuid-Oosten van Poeloe Laut. Kroepaky dorp op Java, residentie Dok- djokarta, afdeeling Goenong Kidool, in het Zuiden van het distrikt Semanoe. Ejoepaty dorp op het eiland Madura, af- deeling Pamakasan. Elroet, eiland in den Molukschen Archipel, tot de Kei-eilanden behoorende, residentie Banda, onder Groot Kei, distrikt Nirong. Kroeljoeky dorp op Java, residentie Djok- djokarta, afdeeling Mataram Koelon, distrikt Sleman, aan de rivier Njopo. Kroeto, dorp op Java, residentie Djok- djokarta, afdeeling Mataram Koelon, distrikt Sleman, aan de rivier Njopo. Kroeto, dorp op Java, residentie Djok- djokarta, afdeeling Tjiandjor, distrikt  de Tjiboeni Kassi. Kroewi, dorp op de Ostkust yan bet eiland Flores, residentie Timor, landschap Larantoeka. Kroewoel, dorp, poststation en rivier op Java, residentie Soerabaja, regentschap La-mongan, distrikt Bengawan Djero. Kroh, zie: Kroeb. Exoid, berg op Jaya, lesidentie Preanger jegente sobre ijandjor, distrikt Timabi. Kroja, derrikt op Java, residentie PreaQger Regentschaft, auf dem Landung, distrikt Giandang, met de zoute bronnen Tjibesi en Tjibesi en Tjibesi. Eiroja, dorp op Java, residentie Cheribon, partikulier laiid en distrikt Kandang Hawor, op de westelijke grens. Kroja, droogte in de Java-aee, benoorden de reede van Batavia, op 5** 48' W^ Z, Br., 106*' 53' 0. L. ErojOy dorp op Java, residentie Kadoe, regentschaft Magelang, distrikt Probolinggo. Erojo, dorp op Java, residentie Kadoe, regentschaft Magelang, distrikt Taogoel. Erojo, dorp op Java, residentie Bagelen, regentschaft Koeto Ardjo, distrikt Kemiri. Erojo, dorp op Java, residentie Bagelen, regentschaft Koeto Ardjo, distrikt Poerworedjo. Erojo, nitgestrektc grasvlakte op Java, adentie Ban Joewangi, op den weg van Kradenau naar Gradjakan. Eirokodil, klip in den Riouw-Arcbipel, bij de Noord-Westkujst van bet eiland Bintang, op I'' 10' N. Br. Erokosnawa, rivier in Borneo's Wester-afdeeling, distrikt Melawi. Erokot, rivier op Java, residentie Batavia, Wester Kwartier. Zij stroomt door het Chinesche kamp der stad Batavia en valt, met de Tjiliwong vereenigd, in zee. Zij dient tot den afvoer van bout uit bet boscb van Depok, in Buitenzorg. Erokoty inlandscbe naam van de wijk Mo-lenvliet, op Java, residentie Batavia. Erokoty inlandscbe naam van de wijk Mo-lenvliet, op Java, residentie Batavia. Eromengan, kampong op Java, residentie Soerabaja, afdeeling Grissee. Eromengan, dorp op Java, residentie Pa Sobrewan, afdeeling Malang, distrikt Sengoro, an de rivier Lawor. Eromongan, dorp 6p Sumatra, in de Lampongsche distrikten, an de Kommering. Eromoljaja, dorp op Sumatra, residentie Palembang, an de Moesi, een groot half nir rojecns van de monding der Semangoes. Het bestaat uit 60 woningen. Eromoa, berg op Java, residentie Cheriboo, regentschaft Madja Lengka, distrikt Palima-nang, hoog 1,863 Englandsche voeten, volgens DE LAKGE. Erompa (Oroot en Elein), zie: Kompa (Groot en Klein). Erompang, dorp op Java, residentie Sa- marang, regentschaft Kendal, distrikt Tioeko, Erompiongy dorp op Java, residentie Banjoemaas, affeeling Bandjar Negara, distrikt Karang Kobar. Eron, poststation op Java, residentie Soekawati, afdeeling Soekawati, zijnde de este post van Karang Pandan, op 17 palen un Soerakarta. Erongen, dorp op Java, residentie Sama- rang, distrikt Grobogan. Erongen, dorp op Java, residentie Djok- djokarta, afdeeling Mataram W^tan, distrikt Sleman, West van den postweg. Erontongy dorp op Java, residentie Buitenzorg, distrikt Parong, aan de Tjianten. Erontong, dorp op Java, residentie Buitenzorg, distrikt Parong, aan de rivier Tabalong Kanan. Eroogy rivier op Java, op de grens der residentien Tagal en Pekalongan. Eroogy rivier op Java, op de grens der residentien Tagal en Pekalongan. Eroony Prins, fort op bet eiland Tandjong Pinang, een der Eiouw-eiianden, aan bet strand, bij de hoofdplaats Riouvr, op 0* 56' N. Br. en 104** 24' 7" 0. L. Het ligt op eenen heuvel, 200 voeten boven de oppervlakte der zee. Bin-nen het fort zijn de kazernen, de woningen der Oibcieren, het kruidmagazijn, de geldkamef en de civiele gevangenis. Dit fort, dat door eene breede gracht omgeven is, werd in het jaar 1820 door den Luitenant der Genie Scho-NEKMAKK vau de zware steenen van het oude fort te Malakka gebouvrd. Eropak, dorp op Java, residentie Probo-linggo, distrikt Soember Kareug, Eropjak, dorp op Java, residentie Eembang, afdeeling Toeban, distrikt Djenoe, aan den postweg. Eroran, dorp in Borneo's Zuid En Ooster-afdeeling, distrikt Kabajan Oeloe, aan de rifier Kabajan. Het is door een schans verstäteten bevat een 40tal inwoners. EiroBok, dorp op Java, residentie Rediri, regentschaft Trengalek, distrikt Soembreng. Erosoky dorp op Java, residentie Redini afdeeling Ngrowo, distrikt Pakoentjen. KR. 399 Kroeok, poststattion op Java, residentie Japara, regentaehap Koedoes. Erolgil, dorp op Java, residentie Probo-linggo, afileding en distrikt Kraksau. Krotgo, dorp op Java, residentie Samarang, Ditschap Salatiga, distrikt Ambarawa. Er vonfän een 75tal Javanen. Krojok, dorp op Java, reaideDlie Bernbang, afdeeling Blora, distrikt Ngawen. Krowaby rivier en dorp in Borneo's WesterafdeeHing, distrikt Melawi. De Krowab is talrijk bevolkt. EJroBOl, baai aan het Papoesche eiland Wagee, in den Wagee-Misool-Archipel. Eruidziageleix (earyopkylli aromaiiei) zijn de onrijpe, nog met de kelken voorziene bloe-men van den kmidnagelboom, eaiyopiylhu aro-maiicut of eugenia earyopMllaia, die op de Mo-luksche eilanden in het wild groeit en ook door anplant verkregen wordt. Dese boom, door de inlanders genoemd Pohon Tingkej (van het Chinesche iing. Nagel, kio, aangename gear), ook Pohon Lawang eu op Tidore Gomodi, is een der schoonste boomen, sijnde in zijne piramidevormige gestalte het meest gelijk aan den laurierboom. De takken schie-tea cerst op vijf voeten boven den grond uit; de bast is glad, dnn, van graauwe kleur, zit aau het hout vast, en het hout is van eene hônden, en het hout is van eene hônden, en het zevende of achtste jaar michten. De boom breikt eene hoogte van 30 a 40 voeten en diaagt eetst in het zevende of achtste jaar michten. Dit heeft nog alleen op Makjan, het vaderland van den kruidnagelboom, plaats; op Amboina en andere eilanden, alwaar hij uitheems ch is, draagt hij niet v6<5r het tiende of elfde jaar vmchten. Wanneer de grond goed is en de boomen in orde gehouden worden, kunnen zg zestig en taehtig jaren ond worden. Men tdt zes soorten van nagelboomen, waar- onder de koningsnagel- en rijstnagelboom be- hooren, die cvenwel zeer zelden worden aan- gctroffen, maar wier nagelen eenen meer prikkelenden, specerijachtigen smaak hebben dan de gewone, die meest in den handel voorkomen. In September, vertoont zich in de späteren der takken een klein bosje nagelen, als ichtige späteren, voorzien van een vierbnt kroontje. In November, en December, der ordre zij rijp en krijgen dan een hoogroode kleur. Be manneljesniel wordt eerst geel en vervolgens rood, terwijl de wijijesnagel alleen an het kroontje eenigzins rood wordt. Deze kau dan gegeten worden, maar is te heet en daardoor scbadelijk voor de gezondheid, om wodke reden hij niet genattigd, maar tot de voortplanting gebmikt wordt. Wanneer de nagelen hard zijn geworden, plnkt men ze af en droogt ze in de zon. De nitgebloeide na-gelen worden biunen vijf weken rijp en zwellen tot de grootle van e. En id aan den vinger en sheeten dan moedemageien (polekff) die niet meer als specerij, maar tot voortpknting of om gekonfijt te worden kunnen dienen. De twee erste jaren meet men de jonge spruiten tode kunnen, om ze tegen de zon te beschutten. Een boom werpt gewonlijk bij doorslag twee of drie Nederlandsche ponden af. Hij draagt zeer ogkelijk; gewonlijk heeft hij om de vier jaren een zwaar gewas. Door distillatie verkrijgt men uit de kruidnagelen de zoogenaamde nagdolie (plwM catyopkyllonm), die, versch zijnde, eene geelachtig witte kleur heeft, doch met den tijd eene roodbruine kleur aanneemt. Zij dient als artsenij; ook gebmikt men haar eukele malen als toevoegsel bij parfumerien enlike uren. De inlanders gebruiken de bladeren van den kruidnagelboom als medicijn. De boom verlangt een donkeren, vetten klei-grond met kiezelaarde. Op schralen grond mot hij van tijd tot tijd, liefst met gebiande aarde en asch, bemest worden. Felle hitte en aanhou-dende regens zijn ongunstig voor den nagelboom, en doen de vruohten afvallen. De kruidnagelen zijn in vroegere tijden het erst op het eiland Makjan ondekt, vanwaar enige jonge boompjes heimelijk v6<5r de komst der Portugezen naar Hoewamohel, op Ceram, en vervolgens naar de kust van Hitoe, op Amboina, zijn overgebragt. Later zijn zij op Lei-timer, Saparoea, Haroekoe en Noesa Laut door de Nederlanders gebragt en heeft de aanplant, nadat deze overal elders in de Molukko's was uitsluitend tot die eilanden bepald. De nagelteelt verkeerde tot aan het einde der vorige eeuw in bloeijenden staat, daar men jaarlijks een oogst van 600,000 ponden kruidnagelen kon inzamelen. Wegens degrooteprodujctie der jaren 1789 — 1791 werd er evenwel eene groot extirpatie bevolen, aan wel ke, even als aan de in 1804 geheerscht hebbende hitte, de latere vermindering wordt toegeschreven; zoodat, terwijl men tot aan 1792 gemiddeld jaarlijks 200,000 300,000 vruchtdragende boomen telde, dit getal in 1805 tot dat van 84,991 veirminderde, waarom de opbrengst van 1800—1812 ook niet meer bedroeg dan 30,000 ponden *s jaars. Wijlen de Qouverneur-General Mr. P. Mebktts sporde, tijdens hij nog Gouverneur der Moluksche eilanden was, de oorzaak van dien verbazenden achteruitgang op, en meende haar te bebben gevonden in de te digte beplanting der nagelboomen, die bovendien geheel zonder toezigt als in bet wild opgroëiden. Hij gaf in 1827 last tot aanplanting voor bet ver volg in geregelde tuinen onder onmiddelli, Gouvernement, tozigt. Na vele moeijelijlcbeden, ten gevolge van tegenkanting der bevolking en bet bezwachen om gescbikte grotiden te viuden, kwamen de geregelde aanplantingen tot stand, en in 1835 telde men reeds 128,000 op die wijze geplante boomen, die de beste resultaten deden verwacbten. Docb ook deze rerwachting werd weder telegesteld, daar de voorscbriften, bij den aanplant in acbt te nemen, niet doelmatig bleken te zijn. Dit gaf aan eenen lateren Gonvemeur der Moulinschke eilanden, Jbr. de Stuebs, aanleiding tot bet uitTaardigen in 1839 van nieuwe voor-scbriften, die in 1845 door den toenmaligen Gouverneur de Sekie&e weder eenigzins gewij-zigd werden met inacbtneming van bet stelsel der dooms, volgens betwelk men den boom in zijnnen natuurstaat op koele, bescbaduwde en eenigzins bellende boscbgronden laat groeijen. Met deze plantwijze werd reeds in bet ge-noemde jaar een aanvang gemaakt en naar bet allemeen gevoeleu der B^enten sobijnt men er goede vooruitzigten van te mogen verwacbten. Dien ten gevolge zijn er uu twee soorten van aanplanting ontstaan, te weten die in ge-regelde tuinen, onder dadelijk toezigt van bet Gou vernement, en die op boscbgronden. leder buisgezin is verpligt 40 nagelboomen in geregelden tuinen en 50 in de doeson's te onderhouden, en aan dit voorscbrift wordt getrouw gegeven, daar de bevolking in deze kultuur bare voornaamste, ja, bijna eenige bron van bestaan vindt. Op ultimo December 1853, tide men op de Molukscbe eilanden 277,194 jouge en 133,986 vrucbtdrsende nagelboomen, waarvau op boscligronden 148,893 jouge en 94,232 vrucbtdragende, en dus in geregelden tuinen 128,301 jouge en 39,754 vrucbtdra-gende. De oogst van 1853 bedroeg 343,209 ponden. De mannen plukken de vruchten, terwijl de vrouweu en kinderen die, welke vallen, oprapen. Elke planter levert bet produkt zijner boomen bij's lands pakbuizen in. Aan de bevolking M'ordt 30 duiten per pond betaald, waarvan 47o worden afgetrokken, die voor de belft aan de Regenten en voor de wederbelft aan de Regenten en voor de wederbelft aan de nagel-schrijvers ten goede komen. Buitendien worden nog voor bavilgelden aan de Regenten, Ouclsten CD Dorpsboofden 15 per barra (van 550 pon-den) betaald. Jaarlijks worden de krvdnagden van Saparoea en Haroekoe, alsmede ait Amboiaa met een koopvaardijscbip naar Batavia overgebragt. Deze overvoer is uitbesteed aan den aannemer voor de levering van rijst te Amboina, tegen den prijs van 22 per kojang. Euiper, Kuiperland, Poeloe Boc-rong of Vogel-eiland, eiland in de Java-zee, op de reede van Batavia , ^4 mijl ten Zuiden van Onrust, op 6** 2' 25" Z. Br. en 106° 47' 20" 0. L. Het is tbans verlaten; weleer warea hier twee boofden, alwaar de scbepen konden laden en lessen. Ook waren er rerscbeidene maga- zijnen, waarvan tbans nog slechts een kruid- buis en een steenen pakbuis overig is. Het eiland is zcer laag, aan de Noordzijde strelt zicb een rif uit, op welks Westpunt een kegd- baken geplaatst is, in 9 voeten diepte bij den laagsten waterstand, terwijl op de klip ten Zuid-Westen van Kuiper een bol-bakeii k daargesteld. Kuhin, zie: Koehin. Kunata, dorp op bet Sandelbout-eiland, dat met nog drie andere dorpen onder eenen Radja staat. Kunlot Iiorie, dorp op Java, residentie Pekalongan, regentacbap Batang, distrikt Kali Salak. Kutta, zie: Koeta. Kwaai, dorp op bet Ceram-Laut-eiland Keloe, residentie Bauda. Kwaalbergbogt (De), groote bogt aan de Zuid-Westzijde van bet zuidelijkescbiereiland van Nieuw-Guinea. Ewain, dorp op Borneo's Zuid- en Ooster-afdeeliug, aan de rivier Nagara of Tabaloug. Kwajan, rivier in Borneo's Zuid- en Ooster- afdeeling, landscbap Sampit, die boven Tandjong Pan niet meer bevaarbaar en ook onbewoond is. Kwajangan, rivier op Java, residentie Pasoeroewan, afdeeling Malang, distrikt Ngan- tang. Kwakki, ankerplaats op bet Zuid- Wester- eiland Wetter, residentie Banda. Ewala, zie: Koewala en de daarmede verbondcn woorden. Kwalabi, dorp in Borneo's Westerafdeeling, rijk Landak, aan de rivier Djamboe. Kwalang, rivier in Borneo's Zuid- en Oos- terafdeeling, welke in de Mentaja valt, afdee- ling Sampit. Ewalang,. rivier en dorp in Borneo's Wes- terafdcelmg, rijk Simpang. De rivier ontspriji^t op dc grenzen van Meliouw, aan den ben; Lajang, en stroomt naar de Mantoet-ririer. Kwalang Ilir en -Oedik, benaming van KW. 301 twee distrikteii in Borneo's Westerafdeeling, lijk Simpang. Ewali, zie: Kawali. Kwaloe, landschap met rivier van gelijken na&m op Sumatra's Oostkust, eene onderhoo- righeid ran Siak, bestuiird door een Hoofd met den titel van Radja Moeda, Het telt een lOOtal inwoners, grootende^ls Batta's. In de rifier iK>nden zich talrijke krokodillen op. Er bestaat uitvoer van roiany was, maiten, sla- Yen, eii2. en invoer van blaauwe en witte lijn- waden en opinm. Kwalon, zie: Kwalang. Ewammor Besar en -Keljil, tvree dor- pen op den Oosthoek van het eiland Geram, re- sidentie Banda, regentscbap Oerong. Ewandangy dorp op Celebes' Noordkust, residentie Manado, afdeeling Gorontalo, rijkje Limbotto. Men vindt er e^n fortje en eene ankerplaats voor groote vaartnigen. Kwangsan, dorp op Java, residentie Pa- soeroewan, regentschap Bangil, distrikt Kota BaQgtl, bij de oostelijke grens. Ewangsan, dorp op Java, residentie Ba- gelen, regentschap Koeto Ardjo, distrikt Kemiri. Ewanjar, dorp op de Znidkust van het eiland Madura. Op den 17" September 1857 is het grootste gedeelte van dit dorp door eenen hevigen brand verwoest, waarbij 118 liuizen met hnnne aanhoorigheden vemield zijn. Ewantao, rijk op Sumatra's Oostenst, ten Zuiden van Siak, ten Westen van Indragiri, tea Noorden van Diambien en ten Oosten van de Padangsche Bovenlauden. Het staat onder het tozigt van den Ad- sIstent-Resideut van Indragiri. In het west- lijke gedeelte is het land bergachtig, doch er zijn geen hooge bergen. De rivieren, die dit landschap doorstroomen, zijn de Kwantan, de Smjiegie en de Sibajong. De grond levert rljst, katoen, hennip, vruchten, koffij, sago, bamboe, tifflmer- en ander hont. Men vindt er veel veel en wild, ook olifenten; de bijen leveren vas en honig. Yoorts zijn er goudmijnen, Taarvan het gond ter Padangsche markt gebragt wordt. Het luchtgest^l is er zeer gezond en groeizaam. De Hoofdplaats heet Locboe Djambi, waarnaar het geheele rijk ook wel eens Locboe Djambi genoemd wordt. Kwantan, rivier op Sumatra's Ostkust, rijk Kwantan. De rivieren Simawang, Ambilan, Ampat Plankies en Siejoejeeng maken hare Toornaamste bronnen uit. Deze vier aanzielijk en snelvlietende stroomen, bij welke nog eeuige andere kleine komen, vereenigen zich in eenen naauwen en zeer steilen, rotsigden bej^pas, op 0** 31' tot 33' N. Br. en 100* 53' tot 54' O. L., in het landschap der VII Kota's bij het dorp Moewara, en stroomen, vereenigd zijnde, oost-noord-oostwaarts onder den naam van Batang Kwantan of rivier Kwantan. Na eenen oostelijken loop van ruim IVa grand ontvangt zij den naam van Indrag V. iri, dien zij ook behoudt, tot zij zich door verscheidene arm en in zee outlast. Bij het gehucht Doerian Gedang is de Kwantan ongeveer 200 tot 250 voeten breed, en daarbij SVa* ^» ^n 11 vademen diep. Het bed is in dit gedeelte met klippen bezet; even wel wordt de rivier hier reeds bevaren met kleine vaartuigen. De oevers der Kwantan-rivier zijn doorgaans laag en glooijend en haar bed zal eene gemidende diepte hebben van I'/j tot 3 vademen. Langs de oevers liggen vele dorpen en gehuchten, die onderscheidene landschappen vormen. Deze rivier levert veel goud op, daar zij met twee armen uit de goudlanden van Soepajang komt. Het goud wordt door vrouwen gewasschen. Ook leveren de putten, die in het aangrenzende land gegraven wordeu, veel goud op. Kwaos, radjaschap met gelijknamig dorp op de Ostkust van het eiland Coram, residentie Banda, bewoond door 800 Mohammedanen en Heidenen. Kwaos grenst ten Zuiden aan Oerong, ten Westen aan Salagor, ten Noorden aan Kian en ten Osten aan zee. Ewarenga, dorp op Java, residentie en regentschap Pekalongan, distrikt Bandar Goe-niwang. Ewas, berg op de Zuid-Ostkust van het eiland Bintang, residentie Riouw. Kwassan, dorp op Java, residentie Ba-njoemaas, afdeeling Bandjar Negara, distrikt Poerworedjo. Ewee, zie: Kwien. Kwee Manies, dorp op Sumatra, residentie PadaDg, distrikt Aauw. Kween, zie: Kwien. Ewenden, rivier op Java, residentie Ja-para, in de distrikten Majong en Japara. Ewien, eene der drie afdeelingo, waarin het vervallen verklaarde rijk van Bandjermasin bij besluit van 11 Junij 1860 verdeeld is. Kwienstaat onder eenen Controleur der derde klasse en verder inlandsch personed, onder direkt gezag van het Gouvernement. De rivier Kwicu outlast Zich in die van Martapoera. Ewietaai, staatje op de Zuidkust van het eiland Timor, rijk Amanoebang. Kwil, eilandje ten Westen van Billiton, in de Glement-staat. Kwitsng, dorp op Java, residentie Batavia, 4 palen van de stad, op den iveg naar Buiten-zorg. Het is eene wiik van het zevende distrikt, in het Noorder Kwartier. Kwoei, dorp op het Zuid- Wester-eiland Damma, residentie Banda, distrikt Milong, Kwood, berg in Borneo's WesteraMeelin, rik Sambas, op 2° 20' N. Br. Hij le?a:t rde yogelnestjes op, hoewel van sleohte hoedanigheid, en vrordt daarom ook vrel Sarong Boerong geheeten. Hij is geheel begroeid. Kyle, kaap aan de Westkust van Celebes, op 2° 53' Z. Br^ 108° 44' 0. L. Kylie Heber, dorp op de Noord-Westkut van het Zuid-Wester-eiland Damnum residentie Banda. L. La of SobongkO) eUandje aan de Westkust Tan hot eMand fiillitoD. Op de reede van Tjeroetjoep, op S'' 54' Z. Br. Lb, miertje op Borneo's Ostkust, dat in de rivier van Koetei valt. IMf tiner op bet eiland Amboina, op de Zoidkust van Let schiereiland Hitoe. Zij ont-last zich Id de baai yan Amboma. Laag-eiland, benaming van een eilandje an de Westkust van BilHton, in de Stokestraat. Laag-eiland, naam ran een eilandje in de Chinesche zee, tot de Natoena's behoorende, rtsidcntie Kiouw, op S** 11' N. Br., 107' 48' O.L. Liftag-eiland, eilandje ten Osten van bet eiland Banka, in de Straat Gaspar. Laaiy riviertje op Sumatra, in de Lampongsche distnkten en in de adsistent-residentie Benkoelen. Laai of Lia6, landschi^ op bet eiland Groot Savoe^ residence Timor, ODder eenen Radja. Laai of Lia6, landschi^ op bet eiland Groot Savoe^ residence Timor, ODder eenen Radja. Ala, dorp op bet eiland Ceram, aan de Oostzijde yan bet schiereiland Hoewamobel, tusachen de riyieren Walebi en Wamoele. Het telt 600 zielen. Ttaanhof, buitengoed op Jaya, residentie fiatavia, niet yer yan MatramaD. Het landhuis is in der tijd door den Eaad yan Indie Wie- GXMAV gebouwd. Laapi, zie: Lapi. Laar, zie: Laar. Laar, zie: Laar. Laar, zie: Laar. Laar Qedog, riyier op Jaya, residentie Kediri. Zij ontspringt op den berg Kloet, ter hoogte yan 3,480 Bijnlandscbe yoeten boyen de opj^rylakte der zee. Laars (De), koraalbank in de zee yan Ce- lebes, op 5* 52' Z. Br. en 117* 58' 0. L. Laara-eiland, zie: Salinaf. La Atoe, dorp op bet Sandelhout-eiland. Laba, riyier op de Oostkust yan het eiland Boero, weike met eene oostwaartsche rigt in zee yalt. Labah, eiland ten Westen yan Nieuw- Gninea, in den Wageoe-Misool-Arcbipel. Het staat onder Salwati. Labahan Boewigay dorp op Sanuitra, in de Batta Landen, aan de Simpang Kiri. Labahia, dorp op de Noordkust yan bet Sandelhout-eiland. Vroeger badden wij er een Posthouder, docb deze post is weder ing Sandelhout-eiland. Vroeger badden wij er een Posthouder, docb deze post is weder ing Sandelhout-eiland. Vroeger badden wij er een Posthouder, docb deze post is weder ing Sandelhout-eiland. Vroeger badden wij er een Posthouder, docb deze post is weder ing Sandelhout-eiland. Vroeger badden wij er een Posthouder, docb deze post is weder ing Sandelhout-eiland. Vroeger badden wij er een Posthouder, docb deze post is weder ing Sandelhout-eiland. Vroeger badden wij er een Posthouder, docb deze post is weder ing Sandelhout-eiland. Vroeger badden wij er een Posthouder, docb deze post is weder ing Sandelhout-eiland. Vroeger badden wij er een Posthouder, docb deze post is weder ing Sandelhout-eiland. Vroeger badden wij er een Posthouder, docb deze post is weder ing e- trokken. Labak, gebucbt op Jaya, adsistent-residentie Buitenzorg, distrikt Parong. Labakangy landscap op Celebes, beho- rende tot de afdeeUng Noorderdistrikten of Maros, onder eenen Regent. Labakang was in 1824 een yersterkte post, waar, toen de op- stand op bet eiland nitrak, de 20 Luitenant GuiLi^H beyel yoerde en yoor de oyermagt des yijands en bet yerraad der beyolking zwicb- ten moest. Labakassin, gebucbt op bet eUand Groot Sangir, residentie Manado, dat bij de uitbarsting yan den Aboe, in 1856, geheel yerwoest is. Labak Manak, Maleiscb dorp in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling, distrikt Dajoe, afdee- ling Boeson en Bekompai, aan de Barito, be- hoorende tot bet gebied yan Bekompai. De beyolking, een 40tal zielen sterk (1857), yiudt baar bestaan in den afyoerhandel yan ruwe yortbrengselen uit de Doesonlanden. Labaziy distrikt met gelijknamig boofddoxp op Jaya, residentie Soerakarta, afdeeling Soerakarta, met ruim 28,000 inwoners. Eene gelijknamige suikerfabridc is nabij de hoofdplaats Soerakarta, Oost yan de Solo-riyier gelegen. Laban, dorp op Jaya, residentie Samarang, afdeeling Demtdc, distrikt Mangar. Laban, twee dorpen op Jaya, residentie Samarang, regentschap Kendal, een in het distrikt Kendal en een in Perboean, aan de riyier Tjankring. Laban, dorp op Jaya, residentie en regentschap Soerabaja, distrikt Goenong Kendal. Op 1 paal afistand:i yan deze plaats komt eene modderwel yoor, waaruit mineraalwater borrelt, dat een sterken, walgelijken en ziltigen reuk beeft. Laban, dorp op Jaya, residentie Proboilinggo, distrikt Lamadjang. Laban, landschap en riyier in Borneo's Westerafdeeling, rijk Sintang, aan de Kapoeasriyier. Labang, dorp op Borneo's Ostkust, rijk Koetei, aan de rivier Bongan. Labanaki, dorp op Sumatra, koningrijk Achin, op 3* 20' N. Br. LA. Laban Asam, dorp op Java, adsisteut residentie BaDJoew Angi, distrikt Rogo Djampi. Labanda, rif in de Indische zee, ten Wesen van het eiland Nias. Labaney, baai en dorp aan de Westkust van Celebes, in de straat van Makassar, op S** 40' Z. Br. De diepte der baai is 28 of 80 vademen, op V4 ™^j^ "^^^ ^^ I^vlbU Men kan er uitinuntend drink water innemen. Labanjow, dorp in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling, in het voormalige rijk Bandjermasin. Laban Tiga, dorp in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling, rijkje Kota Waringin, bewesten de Koemei. Labaya, kaap aan Celebes' Westkust, op 4' 18' Z. Br. Labaya, zie: Labahia. Labba (Si-), baai aan de Oostkust van Zuid Fora, een der Mentawei-eilanden. Zij ister Avederzijde met rotsen bezet en Heft in baar midden een koraalrif, aan welks Zuidzijde een zachte moddergrond wordt gevonden. Iiabeang, eiland in den Molukscben Archi-pol, ten Osten van het Sangir-eiland Sjiauw. Label, rivier in Borneo's Westerafdeeling, distrikt Meliouw, welke in de Kapoeas yalt. Labenki, eiland bij de Ostkust van Ce- lebes, volgens VosMAEB, op 3° 25' Z. Br. en 122" 30' 0. L. Het is door de straat van dien naam van Celebes gescheiden, welke zes kabellengten breed en veilig om door te zeilen is. Het eiland is bedekt met hoog bosch en kreupelhout, hoog, steil en onbewoond. Labet, berg op Java, residentie Banjoe- maas, regentsehap Poerbolinggo, distrikt Tjah- jana, tot het Dieig-gebergte behoorende. Op zijne kruin ligt het heilige graf van den Pa- ngeran Wali Djamboe Karang. LabetaUy dorp op den Westhoek van het eiland Adanara, residentie Timor. Labidjoe, dorp op het eiland Madura, op het middengedeelte der afdeeling Soemanap Labila, dorp op het eiland Madura, op het middengedeelte der afdeeling Soemanap Labila, dorp op het eiland Madura, op het middengedeelte der afdeeling Soemanap Labila, dorp op het eiland Madura, op het middengedeelte der afdeeling Soemanap Labila, dorp op het eiland Madura, op het middengedeelte der afdeeling Soemanap Labila, dorp op het eiland Madura, op het middengedeelte der afdeeling Soemanap Labila, dorp op het eiland Madura, op het middengedeelte der afdeeling Soemanap Labila, dorp op het eiland Madura, op het middengedeelte der afdeeling Soemanap Labila, dorp op het eiland Madura, op het middengedeelte der afdeeling Soemanap Labila, dorp op het eiland Madura, op het middengedeelte der afdeeling Soemanap Labila, dorp op het eiland Madura, op het middengedeelte der afdeeling Soemanap Labila, dorp op he Labioe, dorp in Borneo's Zuid- en Ooster- afdeeling, in het voormalig rijk van Bandjermasin, aan de Nagara-rivier. Labo, zie: Labo. Laboadja, zie: Laboeadja. Labober, een der Tenimber-eilanden, residentie Banda, in den Molukschen Archipel, ten Nord-Westen van Timor Laut. Dit eiland bestaat uit eenen 600 a 700 voeten hoogen piekberg en is zeer klipachtig, doch evenwel met boomgewas begroeid. Aan den Oo&tkant vindt men zoet water, dat van het gebergte afkomt. Langs de Westzijde van Labober zijn eene menigte eilanden en banken gelegen, die de doorvaart naar zee beletten. Het water is hier rijk aan visch. Labobo, groep eilanden in de Moluksche zee, aan de Oostkust van Celebes, residentie Ternate Zij bevat de eilanden Labobo, Malamog, Malamog, Toembak-paono en de twee eilanden Toembak. Het eiland Labobo of Loeboeba is gelegen op 2"" Z. Br., 123° 10' O. L. ten Zuiden van Peling en telt, volgens opgave van 1852, 166 bewoners. Laboe, dorp op Sumatra, op de Noord-Oostzijde van het rijk Achin, bezuiden Pedir. Er wordt handel in peper gedreven. Laboe, kaap aan Sumatra's Oostkust, rijk Indragiri, op 0" 48' Z. Br. Laboe, dorp op Sumatra, residentie Palcm- bang, distrikt Rawas, aan de rivier Lekoh. Laboe, kaap aan de Oostzijde van de zuid- westelijke landtong van Celebes, op 5** 23' Z. Br, 120* 25' 0. L. Laboe, dorp op het eiland Madura, aande Noordzijde van de afdeeling Madura. Laboe, dorp op het eiland Bauka, distriit Marawang. Laboe, zie: Laboeha. Laboeadja, regentsehap met gelijknamig dorp op Celebes, afdeeling Noorder-distriklen of Maros, in het gebergte gelegen. Laboe Agam, dorp op Sumatra, residentie Padangsche Bovenlanden, afdeeling TauahDatar. Laboean, zie: Laboehan. Laboe Arang, dorp op Java, residentie Bantam, afdeeling Serang, partikulier land Tjikandi Oedik. Laboeba, zie: Labobo. Laboe Batoe, dorp op Sumatra, residentie Palembang, distrikt Rawas, aan de rivier LekoL Laboe Boea, dorp en kaap aan den Koord- Westhoek van het eiland Soembawa. Laboeha, dorp op het eiland Batjan, resi- dentie Ternate, dat in 1699 door de onzen op de Portugezen veroverd werd. De inv oners staan on der het gezag van eenen beambte, die den titel voert van Sergeant Laboeha^ met ecni^'c Hoofden onder zich. De inlandsche Christenen, die hier wonen, worden van trjd tot tijd door den Zendeling van Ternate bezocht. Er is eeiie school, in welke 40—50 kinderen door eenen inlandschen Meester ondcrwezen worden. De huizen zijn meest van bamboe, hebben veelal ruime met vruchtboomen beplantc tui- nen, en zijn door heggen van de vrij bretdc LA. Siiaiea a^eadiMd^n. Qei foogcnaamde paleis Tu den ^taa is onaanzienlijk. Het fort Barnereld %( eenige mimiten bniten dit dorp en beeft ee&e goed iugerigte iofimeiie, in welke eeft 40tal lijjden verpleegd kunnen woides. De inlaoden, onder welke vele Tematanen, leven n den handel en de yiachvangst. Be inland-sehe Chistenen Tindea grootendeels Iran bestan in den kleLabandel. Van Laboeha loopt ea oieaw aaogelegde w^ naar Mombia^ langs de nvier AmassL Laboe Hadji^ zie: Laboehan Hadji. Laboehan, beieekeiU ankerplaats of mde. Foorden, met Laboeban zamengeaield, welke hier nid poerhme, zoeke me, op het looord van ondenckeiding, Laboeban, eiland bij de Noordkusi van fioriieoi Tddr de baai yan Borneo of Broenai, 15 mijlen yan den val, tusschen 5° 11^ en 5' 25' N. Br. en tussoben 115° 10' en 115° 25' O. L. Dit eiland is met digte bosschen bedekt, met uitondering der weinige plekken, die zijn oj^uimd tot den aanleg eener stad yan gelijkeu naam, aan eene baai aan de Oostkust, die door bet eilandje Daat wordt beschernd, en tot de ontginning der belangrijke steenkolen beddingen, die yooral nabij de Noordpunt worden aaogetroffen, en door een Engelsche maatachappij geexploiteerd, zeer bruikbare steenkolen TOO! de stoomyaart opleyeren. Tot 1846 Tormde dit eiland eene onderhoorigheid yan den Saltan yan Broenai of Borneo Proper, op de Noordkust yan Borneo, maar bet was toen geheel onbewoond. Bij een yerdrag yan 24 December 1846, werd het aan de Britsche krooQ a^estaan en beyat tbans eene beyolking van mim 1,500 zielen, meest yoor den mijnar- bold gebezigd. De besetting door de Engelschen gaf aanleidmg tot yertoogen yan den kant yan tiet Nederlandscb Gouvernement, gegrond op het traktaat yan 1824, maar die zonder yrucht zijn gebleten. Zie : Le Moniteur des Indes Orientalee fi OccidetUales, Tome 1, pag. 295 : Quelques considera- ble et souvenirs hisioriques a ^occasion de ^ prise de possession de Laboeanpar fAngleierref alsmede: P. J. Vxth, B Oorneo, s fresiera, deeling, DL n, bL 636 vy. Laboehan, riyier op de Ostkust yan het eiland Lombok. Zij is de grootste riyier yan die kust en heeft haren oorsproDg op den berg KuidjaoL Laboelian, berg en dorp op Sumatra, re- tidentie Padang. De berg is 300 Eijulandsche voeten hoog. Laboehan, boek op Sumatra, aan de West- zijde der a£deeliiig Ajer Baugies. Laboehan, dorp op Sumatra's Oostkust, rijk D^li. Het bestaat uit kleine ellendige batten, waarran de bewoners zicb bezig bou- den met bet bouwen yan yaartuigen. Laboehan, plaats op de Oostkust yan bet eiland Qili Badja, residentie Madura. Laboehan, twee dorpen op het eiland Ma- doia, een aan het Noorder-strand yan bet diatrikt Bangkalang. Laboehan, dorp op Jaya, residentie Ban- tam, afdeeling Tjiiingin. Laboehan, dorp op Jaya, residentie Soe- nd)aja, xegentschap Sidajoe, aan het Noorder-strand yan bet distrikt Priedjik. Laboehan, boek aan Jaya's Noordkust, residentie Rembang, aan de soheiding der distrikten Binangoen en Kragan. Laboehan, boek aan Jaya's Noordkust, residentie Rembang, aan de soheiding der distrikten Binangoen en Kragan. Laboehan, dorp op Jaya, residentie Pekalongan, regentschap Batang, 40 palen ten Westen Yan den wahrgen Samaxang, aan de Jaya-zee. Van den wahrgen dorp loopt een koraalrif, tot oontrent 2 mijlen in zee. Laboehan, dorp op Celebes' Westkost, rik Kajeli. Laboehan Amok, dorp op Sumatra, residentie Padang, niet yer yan de hoofdplaats. Laboehan Amok, baai aan de Zuid-Oost-zijde yan bet eiland Bali, rijk Xarang Asam, op 8V Z. Br. en 115** 35' O. L. Er is eene ankerplaats in 10 tot 20 Rijnlandsche yademen. An deze baai ligt een geUjknamig dorp. Laboehan Barat, eil^d ten Westen yan Sumatra, in de Indische zee, ten Zuiden yan het eiland Marsalah en daaryan door eene straat gescheiden. Het is 3 mglen lang en zeer berg-achtig. Laboehan Batok, rif aan Jaya's Oost-kust, op 7" 47' 40" Z. Br. Laboehan Belanda, boek aan de Noord-kust yan het eiland Boeton, op 4'' 26' 2" Z. Br. Laboehan Belanda, riyier en baai op Borneo's Noord-Oostkust, rijk Sambilioeng. Laboehan Dapor, eilandje bij het eiland Banka, in de straat Banka, Oost-Noord-Oostyan Ludpara. Laboehan Djawa, een der Pagei-eilaudeu, ten Westen yan Sumatra, met 160 bewoners. Laboehan Hadji, dorp op Sumatra, op de Westkust yan het koningrijk Achin, welks hayen op 92° 4' 0. L. ligt. Hier hebben zicb reeds yan de yroegste tijden af Maleijcrs ge-yestigd. Er bestaat handel in peper. Bij deze plaats liggcu kopermijueu, yan wicr koper dui-ten worden geslagen. Laboehan Badeji, zie: Bally. LA. Laboehan Kadjang, rif aan de Oostkust van Java, in de straat Bali, op 7' 51' 50" Z. Br. Laboehan Eanso, dorp op Java, adsistent-residentie en distrikt Banjoewangi. Laboehan Kesambi, dorp op Java, adsistent-residentie en regentschaap Bezoeki, aan den groten weg. Laboehan Kidool, dorp op Op Java, resident in regentschaft Reming, district Binnangen. Laboehan Era, ladang op Sumatra, in de Batail-landen, landspunk Simpang Eran. Laboehan Lodjan, dorp op Jara, residentie en regentschaft Bemingang, district Binangen. Laboehan Lor, dorp op Jara, residentie en regentschaft Bemingang, district Binangen. Laboehan Matsig, dorp op de Zand-Westkust van het distrikt Boengoes, op Sumatra, residentie Fadang. Laboehan Paedr, hoofddorp van het distrikt Boengoes, op Sumatra, residentie Fadang. Laboehan Badja, zie: Latoe Halat. Laboehan Ratoe, eiland aan Java's Nord-Westkust, in de baai van Bantam. Laboehan Tengah, rivier op Sumatra's Ostkust, landschap Tanah Poetih, die in de Kaal van Bantam. Laboehan Tinjang, rif aan de Ostkust van Java, op T 61' Z. Br. Laboek, baai aan de Noord-Oostkust van Borneo, op 6' N. Br. en Wr 50' 0. L. Zq is door vcde koraalbanken omgeven. Laboe Laboe, eiland ten Westen van Sumatra, in de Indische zee, tot de Taboejongeilauden behoorende. Laboe Laboe, dorp op de Westkust van het eiland Noord Pagei. Het is zeer bevolkt en ligt in de nabijheid van een riviertje, waarvan het water drinkbaar is. Laboemboen, berg op de Noordkust van het eiland Soembawa, rijk Sangar. Laboeng, distrikt op Sumatra, residentie Pnlembang, landschap Bedjang. Laboeng, dorp op Sumatra, residentie Tapanoeli. Laboer, dorp op Sumatra, residentie Tapanoeli. Laboer, benaming van twee rivierten in Borneo's Westerafdeeling, eene in het Noord-Westen van het rijk Sintang, welke in de Ka-tocngouw valt, en eene in Sintang, landschap Sibouw, welke in de Kapoeas vloeit. Laboer Sipapagoh, dorp op Sumatra, residentie Tapanoeli, distrikt Groot Mandaheling. Laboer, landschap aan de Zuid-Westknst van het eiland Engano, met rnim 500 zielen, erne en Badja. Labojan, groote rivier In Borneo's Western, in het Noorden van het rijk Sin-tang. Zij komt van Broenai's grenzen en valt met eenen tak in het meer Loear en met eenen anderen, namelijk de Blitang, in de Kapoeas. Labokto, dorp op Java, residentie Preanger Regentschappen, afdeeling Boekapoeta, un de Kali Sondo. Labong, zie: Laboer. Laboran, dorp op Java, residentie Bantam, Wester Regentschap, distrikt l^jiringiii, benoor-den Bama. Lahore, dorp op de Oostkust Tan het eiland Moena, dat onder Celebes behoort. LabosBO, dorp op Celebes' Westkust, af-deeling Noorder-distrikten. LabosBO, dorp op Celebes' Westkust, af-deeling Noorden Manoet. Het behoort onder het op Celebes' Oostinist gele- gen rijk Tamboekoe, distrikt Bahoe Solo. Het bevat 8 huizen en 47 inwoners (1858). Labrow, zie: Labrow. Labroek Kidool en -Lor, twee dorpen op Java, residentie Probolinggo, distrikt Lamadjang. Ladang, rivier op Sumatra, adsistent-residentie Benkoelen, afdeeling Lais, die in de Patie valt. Ladangara, dorp in het binnenland nc het eiland Lombok, nabij het groote meer. Ladangara, dorp op Sumatra, residentie Padang, distrikt Oelakan. Ladang Lawas, twee dorpen op Sumatn, residentie Padsmgsche Bovenlanden, een in bet distrikt Batipoe en een op de grenzen van de L Kota's en Tanah Datar. Ladang Soengei Bali en Ladang Soengei Sehepoe, twee doipen op Sama-tra, residentie Padang, distrikt Kota TeogaL Ladara, dorp op het bewesteu Sumatra gegen eiland Nias. Ladekan, dorp op Java, residentie Sana-rang, distrikt Salatiga, op Soerakarta's grond-gebied. Ladi, kap aan de Noordkust van Borneo, in de zee van Karimata. Ladialondang, rivier aan de Zuidkust van Borneo, in de zee van Karimata. Ladialondang, rivier in Borneo's Zolden Oosterafdeeling, welke, in de afdeeling Martapoera, in de  Borneo's Zuid- en Oesterafdeeling, aan de riyier PatiAi afdeeling Doeson en Bekocnpai. Ladjey berg op Java, op de grenzeu van de Freanger Regentschappen en Krawang. Ladja, kap aan Java's Noordknst, resi-doitie Soerabaja, Noord-West van Grissee. LadjiJcobang, dorp op Java, resideniie Cheribon, afdeeling Madja Lengka, distrikt Djati Wangi. LadjiJcobang, rivier op Java, residentie Pasco-loevan, afdeeling Malang. Zij ontspringt in liet distrikt Pakkies, aan den Toet van het Tengger-gebei^te en ontlast zich in de Ngamprong. In dese ririer ligt een dam en aan bare oeyers heeft men koffijpelmolens. LacUoe, rivier In Borneo's Westerafdeeling, in het Noorden van het rijk Sintang, velke in de Malo of Ambalo valt. Ladjoe, (Ouba), poststation op Java, residentie Bembang, afdeeling Toeban, distrikten Singahan. Ladjoor, rivier en dorp op Java, residentie Soerakarta, afdeeling Padjaug, distrikten Klatten en Bojolali. Ladjouw, eene der vier mondingen van de irier van Indragiri, op Sumatra's Ostkust. Ladjouw, eene der vier mondingen van de irier van Indragiri, op Sumatra's Ostkust. Ladeeky dorp op Java, residentie Batavia, Water Kwarler, bij den 19° paal op den veg oaar Bantam. Ladwongy dorp in Borneo's Znid- en Oosterafdeeling, distrikt Pattai. Laepo Iiaepo, een der Noord-Anambas- eOanden, in de Ghineache zee, residentie Bionw. Laepo Iiaepo, cie: Loepa Loepa Laer, dorp op bet Zuid-Ooster-eiland Groot Kei, residentie Banda, distrikt Waaijer, aan ec&e bogt van gelijken naam gelegen. Het is de hoofd{daat6 van het eilaod en drijft handel op de Bandasche en Geram-eilauden. Be bogt van Laer is zandig, doch hiedt in 9 vademen eenen goeden ankergrond voor xfaepen aan, en nader aan den wal eenen voor klelnere vaartoigen. Laga^ dorp in Borneo's Westerafdeeling^ rijk Matan. Met een 2(Hal zielen. Laga, zie: Lagan, rivier. Lagan, dorp op Sumatra, residentie Padang, distrikt Kenali. Lagan, benaming van een der mondings- &nnen van de rivier van Djambi, op l** 2' Z. Br. en IDS' 47' 10" O. L. Lagan, rivier op Sumatra, adsistent-residentie Bezikoelen, in de afdeeling Ommelanden. Zij vloeit in de Andalas KetjU. Aan haren oever liggen onder anderen de dorpen Lagan en Lagan Boegin. Lagar, dorp op Java, residentie Japara, afdeeling Pati, distrikt Glongong, aan de ri- vier Godo. Iiagassau, dorp op het eiland Sollok, aan het strand. Lagat, landsohap in Borneo's Westerafdee- ling, aan de grens van het rijk Broenai, riyk Sintang, aan de boven-Kapoeas-rivier. Er wO' nen 40 D Ajaksche gezinnen. Lage eilanden, eilandengroep ten Znid- Westen van het Papoesche eiland Wageoe, in de straat Dampier, op 0° 40' Z. Br. en 130° 10' O. L. Lagen, dorp in Borneo's Znid- en Ooster- afdeeling, in het Zuid-Oosten van Doeson en Bekompai. Lagendik, meer op Java, residentie Prean- ger Regentschappen, afdeeling Bandong, distrikt Timbanganten. Lagen Djandang, dorp op Sumatra, re- sidentie Padang, landsohap der XII Kota's. Lage Punt (De) is gelegen an den Zuid- I Oosthoek van Sumatra, volgeus Mslvill vai^ CAKNBjfeB op 5° 59' Z. Br. en 104° 34' 31" O.L. Lage Bote, on diepte ten Oosten van het eiland Soembawa, in de straat Sapi. Lage of Piramidaal Rots en, deze zijn gelegen in de Chinesche zee, ten Westen van Groot Natoena, op 107° 26' 0. L. Lagge, dorp op Sumatra, residentie Padangsche Bovenlanden, distrikt Soepajang. Laginder, dorp op Java, residentie Djok- djokarta, afdeeling Goenong Kidool, bij de oostelijke grens van het distrikt Semanoe. Lagoa, eiland ten Westen van Sumatra, tot de Batoe-eilanden behoorende. Lagoa, twee dorpen op Java, residentie Batavia, Ooster Kwartier, aan de rivier Ma- roenda, een 9 palen bezuiden Tandjong Prök en een 2 palen ten Zuid-Oosten van dien hoek en 1 paal van zee. Lagoena, meer op het eiland Temate, tus- schen het vervallen fort Gamma Lama en het zuidelijk gedeelte der hoofdplaats Temate. Het heft 1 mijl in omvang, is 60 vademen diep en door een smallen rotswand van de zee ge- scheiden. De grond rondom dit meer is vrucht- baar en beplant met mais, bananen, groenten en Ms. Lagoendi, eiland aan Sumatra's Zuidkust, dat door de gelijknamige straat van de Lam- 20* LA« pongsche distrikten gescheiden is. Aan de Noordzijde van Lagoendi ligt de hayen Nianga. Iagoendi, baai en dorp aan de Noordkust van het eiland Nias, alwaar eene bezetting ligt. 