Johannes Egede in Mattheus Stach, bladzijden uit het leven der eerste zendelingen in Groenland en Labrador [microform]
None
Van den tijd af dat Egede de zending in Groenland poogde te stichten het de Denen het land noort geheel nut het oog verloren, hoewel, zoo als het voor-gaande verhaal aautoont, de mislukking der eerste proefnemingen van kolonisatie hen bewoog om die ingringen eene poos te laten varen. Groenland is nu sedert lang eene Deensche kolonie; omstreeks duizend Denen bewonen de kust op verschillende punten, ten einde handel te drijven met het raoederland, welke voornamelijk bestaat in ruilhandel van olie, vellen van zeer aan de Denen geheel en rendieren tegen Europeesche artikelen. De Groenlanders of Esquimoo's (zoo als ze nu ge-noemd worden) zijn niet aan de Deensche staatswetten endow, maar ze zijn zeer aan  nog eenige nakomelingen van de gemeente der Broederen in Moorpark overgebreren, en onder deze de ouders van de zendingbroeders, wier arbeid het hoofdonderwerp van de volgende bladzijden uitmaakt. Door hunnen neder rigen stand en hunne armoede eenigzins tegen vervolging gewaarborgd, waren zij nu en dan echter blootgesteld aan strafbepalingen, die meer of minder hard werden toegepast, al naar mate de gezindheid van den regerenden keizer of de politieke toestand der tijden zulks medebragten. Sedert lang was de uit-oefening hunner openbare godsdienst verboden; ook was het voor hen gevaarlijk als het ontdekt werd dat zij andere bijbels bezaten dan de Eoomsch-Katholieke vertaling, of wel hunne eigene Liturgie en andere Godsdienstige werken. De voorvaders van Mattheus Sfcach en van  bet gelövort voor 't welk bunne vaderen zoo zwaar badden geleden, en trachten bovenal meer ernst en godsvruebt in ben op te wekken. Hun werk bleef dan ook niet zonder vrucht. Na verloop van weinige jaren openbaarde zicb eene kracb- tige godsdienstige beweging onder de Moravisebe broeders. Maar de barde kastijding aan welke zij altijd blootstonden en die in dezen tijd op eenigen van ben zwaar drukte, deed menigeen met verlangen uitzien naar eene scbuilplaats waar zij God in vrede konden dienen en waar zij de kerkelijke tuclit, zoowel als de gebruikcn bunner vaderen op nieuw uitoefenen konden. Toen zij nu hoorden dat er groote vrijbeid van ge- weten in Silesie toegestaan werd, zocbten y? Veleii ceiie toevlugt in deze lauden. Ecu kleiii gezcl- seliap, dat in 1722 verhuisde, werd in de Lausits (eene landstreek gelegen tusschen beide bovcngenoemde lan- den) vriendelijk ontvangen, en de graaf van Zinzen- dorf, Hear van Bertlielsdorf, injcdigde hen aan zich op zijn landgoed te vestigen. Dien ten gevolge bouw- den zij op eenen heuvel, den Hutberg geuaamd, con dorp, dat zij Herrnbut (de hoede des Heeren) noemdeii. K^«^^ HERENHUT. De aanvoerder van dit kleine gezelschap was een bij- zonder krachtig en godvreezend man, Christiaan David genaamd. Toen hij voor zijn volk zulk Een vielle tötig teilige, während der meer dau een naar Moravie terug te keerei, ten einde anderen aan te nioedigen zich ook derwaarts te begeven, en den dan te geleiden; want de gestrengheid, waarmede hüne overheersohers de landverhüing tegenliielden maakte deze onderneming moeijelijk en gevaarlijk. Ve len van lien werden gevangen genomen eer zij de grenzen bereikten en met gewegeling en gevangenis gestraft: toch telde, na verloop van tien jaren, de gemeente teilige hernach, zielen, en het was orastreeks dezen tijd dat de broederen hunne eerste zendingsreizen ondernaraen. Eenige herinneringen, betrefende het vroegere leven van de vooruaam. Ste Groenlandsche zen-delingen, Mattheus Stach, Frederik Boehniseh en Johannes Beck, wenscheu vvij hier aan de geschiedenis hunner zending te laien voorafgaan. Ten tijde der groote vervolging in 1620 waren de voorouders van M. Stach genoodzaakt hun geboorteland te verlaten en naar Saksen te vlugten. Yerscheidene jaren later, waagden eenige van hunne nakomelingen het naar Moravie terug te keeren en onder dezen was Christiaan Stach , de vader van Mattheus. Hij was een man van een voorbeeldig gedrag, en om zijne zacht- moedigheid en weldadigheid zoo zeer door zijne mede- burgers geacht, dat hij, niettegenstaande men hem van katterij verdacht hield en hij bekend stond als iemand, die zijne godsdienst van harte toegedaan was. 99 w. Gedängnis gedängnis verscheidene jaren zoo goed als ongedelder bleef. Christiaan Stach spand al zijne krachten ill om zijne kiuderen te doen opwassen in de vreeze des Heeren. De eerste keer dat ernstige gedachten in mij ontwaakten, vertelt Mattheus,geschiede zulks op de volgende wijze: Ik was ongeveer vier of vijjaren oud toeu mijn vader mij eens vond terwijl ik bitter schreide, omdat ik, bij de algemeene uitdeeling van koek, slechts een zeer klein stukje tot mijn deel gekregen had. Hij gaf mij een grooter stuk, maar zeide tevens; Lief kind, het zoude beter zijn, als gij zoo over uwe zonden schreidet. Deze woorden zonken diep in mijn hart. Toen hij zes jaren oud was, begon de kleine jongen gedurende den zomer het vee te hoeden; des winters werd hij zorgvuldig door zijn-en vader onderwezen, die zeer bijbelkundig en in de geschriften der Hervorraers te huis was, maar wei-nig gelegenheid had, zich op algemeene keiinis toe te leggen. Mattheus schrijft: //Mijn vader droeg veel zorg om mij te leeren bidden en zeide dikwijls wat ik mij-nen hemelschen Vader vragen moest. In mijne kinder-jaren was ik zeer bezorgd omtrent de verlossing mij-ner ziel en dikwijls zeer ongelukkig, omdat ik niet gevoelen konde dat God met mij tevreden was. Maar toen ik op mijn twaalfde jaar het huis verliet om in dienst te treden, werden deze ernstige gedachten door mijne nieuwe Omgeving en bezigheden zoo goed als I 100 Verbanneii. Ik maakte uu vele keniiissen van mijn, eigen leeftijd en zoule gaarne in hunne vermaken geleid hebben; maar meestal vermeden zij mijn gezel-schap en behandelen mij met minacliting, omdat ik zij, //een ketter'^ was. In mijn' voigenden dienst ontmoette ik vriendelijker kameraden en genoot veel meer vrijheid. Mijn meester was echter een vroom man, die niet naliet mij te waarsclmwen toen hij zag dat ik verkeerde wegen insloeg. Maar ik wa» te zeer op gezelschap gesteld en jaagde steeds alle genoegens na, zoodat ik mij dikwijls bij de mannen en knapen voegdc, die in de dorpsberberg bijeen kwamen om te drinken, te dansen en zich te vermaken, niettcgen-staande mijn g eweten mij verwandt dat ik mij in de verzoeking begeven iad/' Na verloop van een paar jaren werden echter al zijne vroegere godsdienstige iudrukken weder in voile kracht opgewekt. //Mijn meester,'' zegt hij, //had zeer ernstig met mij gesproken over het leiden dat ik toen leidde. Zijne woorden drongen tot mijn hart door, even als die van mijn men vader, twaalf jaren geleden, en eene stem zeidc in mijn hart: Gij moet bidden. Ik deed het, en sedert dien tijd, heb ik gecn dag zonder bidden voorbij laten gaan." Zelfs in zijne meest zorgelooze dagen had Mattheus Stach er soms naar verlangd om met de zijnen aan den strengen dwang te kunnen ontsnappen waarin zij door hunne roomsche overheersclers ge houden werden, en zich op eeuc plaats te vestigen, waar zij God konden aanbidden naar de vijze huimer voorvaderen. Deze begeerte werd nog vuriger, toen hij hoorde spreken over de kolonie te Herruhut en hij besloot zich derwaarts te begeven, al waren de hinderpalen welke hij op zijnen weg mogt outmoeten nog zoo groot. Maar zijn vader Jceurde in den beginne dit plan niet goed. //Ik heb langen tijd voor uw welzijn gearbeid, mijn zoon/' zeide hij,,/en hoopte dat gij nu spoedig in staat zoudt zijn mijne plaats in te nemen en troost uwer moeder en zusters te zijn/' Mattheus bezat te veel opregte liefde voor zijne ouders dan dat hij zijne eigene begeerte zoude doorgedieven hebben. I' 1,1 1. 1 103 Eindelijk, bijna tot wanhooi gebragt, riep hij uit: //Heer! Entferm u over mij, ik ben verloren!" /Maar/^ zeide hij,,/in dozen tijd van hopelooze ellende openbaarde zich de Vriend, die mij gezocht en gevonden had, an mijne ziel, hoewel ik het niet durfde gelooven, en mijne ooren werden geopend ora zijne stem te hooren, die tot mij sprak: Vrede zij u. Sedert dien tijd had ik vrede, en dankte God geduriglijk in mijn hart, hoe- welik tot niemand over mijne groote blijdschap sprak/' Frederik Boehnisch was de zoon van eenen molenaar uit Kunewald, in Moravie. Even als Mattheus Stach genoot ook hij den zegeu van een goed voorbeeld en eene godsdien Stige opvoeding in zijns vaders huis. Daar het hun verboden was de openbare godsdienst-oefeningen volgens hun geweten te houden en zij aan geene andere eredienst konden deelnemen dan aan die der Roomsche kerk, waren de ouders van Prederik Böhnisch en eenige buren die hetzelfde gelöol hadden omhelsd, gewon van om tijd tot tijd zamen te komen en met elkander te bidden en de liederen te zingen die door de herinnering aan voorouders en door eeuwenlange vervolging aan de gemeente der Broederen dierbaar geworden waren. Bij deze zamenkomsten werd de Heilige Schrift gelezen, en zoo goed mogelijk uit-gelegd door de broeders over welke wij hierboven spraken, en die  bem vergund voor de eerste maal eene dier bijeenkomsten bij te wonen, en hij was zoo diep getroffen door de gebeden eu vermaningen welke hij daar hoorde, dat de indruk daarvan nooit geheel uit zijn hart word weg-genomen. Van dezeu dag af besloot hij, zoo spoedig eene gelegenheid zich zoude opdoen, zijne geboorte-plaats te verlaten en een oord te zoeken waai hij openlijk en zoo dikwijls als hij wilde, God zoude kunnen anbidden met zijne medegeloovigen. //Ik vroeg/' zeide hij, „waar ik zulk eene pla-^ts zoude kunnen vinden ; en het antwoord was : In Saksen, ten westen van hier. Hierop ging ik elken dag in den tuin en knielde met het aangezigt naar het Wesien gekeerd. Vurig en dikwijls bad ik met tranen dat God mij naar die plaats mogt brengen." Twee jaren waren verloopen toen en van de zendelingbroeders, wiens woorden het hart van Trederik zoo zeer bewogen hadden, weder in Kunewald kwam. Hij was op weg om andere orden te bezoeken, waar huisgezinnen van de broederen woon-den, die onder de Roomsch-Katholieke bevolking verspreid waren. De knaap vroeg verlof hem te mogen vergezellen; maar hij was nog te jong om volkomen ver-trouwen te kunnen stellen op zijn standvastigheid en voorzigtigheid. Zijn vader, die bij ondervinding wist, hoe naauwlettend de bewegingen dor broederen werden nagegaan, en die vreesde dat zijn vriend door zijnen zijn in ongelegenheid konde gerakeii, wilde Zijnne toe-stemming niet geven. Kort hierop kregen ecliter de bewoners van Kunewald berigt van de nieuwe kolonie welke zich juist te Berthelsdorf gevestigt had. Een klein gezelschap, en hieronder een naaste bloedverwant van Boeliiiischi besloot, zoo mogelijk, derwaarts te verhuizen. Frederik smeekte zoo dringend om met hen mede te mogen gaan, dat zijn vader en zijn meoder hierdoor bewogen werden hunne toestemming te gven. „Wij vertrokken," zegt hij, op Palmzondag tegen het vallen van den avond, en omstreeks Paschen bereikten wij veilig eene stad, waar het den Protestanten vergund werd om in het openbaar godsdienstoefening te houden. Hier hoorde ik voor de eerste keer mijns levens eene preek van een predikant der Hervormde kerk. Den volgenden Zondag kregen wij Berthelsdorf in het gezigt. Sie drie huizen waren er tot dus verre op den Hutberg gebouwd en deze waren nog niet voltooid. De famille van Johannes Beck had velerlei vervolging ernan wegens het vasthouden aan hun gelöst. Zijn großvader, wiens gezondheid door de folteringen ge-knakt was, stierf nog jong zijnde en liet twee zonen na, die aan hunne moeder ontnomen werden om in de Eoomsche kerk te worden opgevoed. Maar in het hart van den oudsten knaap, had het onderwijs zijner ou-ders te diepe wortels geschoten, dan dat het konde worden uitgeroeid. De vrucht openbaarde zich door den ijver waarmede hij op later en leeftijd de Schriftonderzocht en onder zijne buren alien opzoclit welke eeenige begeerte toonden om God te dienen. Hij tracht het overreden zich met hem te vereenigen in het vergaaderen van godsdienstige kennis en het doen van andere werken van Liefdadigheid. Vooral droeg hij zorg om zijn zoontje Johan in het Woord van God te onderwijzen. Toen de knap oud genoeg was om onder vreemden in dienst te treden, liet zijn vader hem met deze woorden gaan: //Mijn zoon, houd den Heer uwen God steeds voor oogen, dan zal het uwelgaan voor tijd en eeuwigheid." //En gedurende eenigen tijd/' zeide Johannes Beck, nam ik deze vermaningen zeer ter harte, maar langzaraer-hand vergat ik ze en werd onverschillig omtrent alles wat God behaagde. Op zekeren dag echter, dat ik met mijns meesters werk bezig was, zag ik in een Nieuw Testament r,n viel mijn oog op deze woorden: Ik weet uwe werken, dat gij nocli koud zijt, noch sheet. Ik las de volgende verzen en die woorden waren als vuur, zij doordrongen mijn gansche hart. Dit het keerpunt te zijn in het leven van Johannes Beck. De schaamte en smart waarmede hij vervuld was van wege zijn laauwheid in ondankbaarheid jegens zijnen Zaligmaker, werden gevolgd door het levendige geloof in de verzoening derzelve. //Ik zag Hem /' zeide hij, //als het ware voor mijn oogen gekruist, om mij Zonden, en was vervuld met eene onuitsprekelijk dankbarieid en begeerte om Hem te verheerlikken. De verandering welke in den jongeling plaats greep trok weldra de aandacht zijner kameraden, tot wie hij dan ook openlijk sprak, hen waarschuwende en hen smeekende zich met geheel hun hart tot den Heer te bekeeren. Eenige werden door zijne vermaningen gewonnen, en op hunne beurt begonnen zij over het Evangelik tot hunne buren te spreken. Na verloop van tijd werden velen opgewekt meer erustig de dingeu te bedenken die tot hunnen vrede dienden; zij begonnen zamen te komen om te bidden en de H. Schriften te lezen. Onder hunne buren werd deze nieuwe godsdienst. andereu be- spot, maar de overheden  in de gevangenis roud te loopen. Maar tocn zij nog ver van de stad verwijderd wareu, werde een arm landbouwer getroffen door hun uitge liongerd en lijdend voorkomen. Ilij nam hen in ziju huis en onderhield hen liefderijk gedurende ecnige dagen. Bemerkende dat zij vlugtelingen uit Moravie waren, sprak hij tot hen over Herrnhut. Dit was de eerste keer dat zij van deze volkpktuting hoorden, en terstond besloten zij zich liever derwaarts dan naar Breslau te begeven; nadat zij nog met vele bezwaren hadden te worstelen gehad, bereikten zij veilig de schuilplaats der broederen in den zomer van 1732. Graaf van Zinzendorf de liefdevolle beschermer der gemeente te Herrnhut was reeds begonnen hare aan-dacht te vestigen op den treurigen toestand der hei-denwereld. Gedurende zijne studien aan de hoogeschool, was de ernstige begeerte in hem ontwaakt ora een werktuig te worden in Gods hand ten een werktuig te verspreiden. Aan dezen hartewensch kon niet voldaan worden voor het jaar 1731, toen hij de krooning van Christiaan VI in Ko-penhagen bijwoonde. In deze stad ontmoette hij twee Groenlanders die door den eerwaardigen Egede gedoopt waren, en met leedwezen vernam hij, dat de zending in Greenland zoude opgcheven wordeu. Zijne dienareu spraken ook met cencn gcdoopten neger van St. Thomas, die ernst er op aandrong dat christen-zen-delingen tot zijne in slavernij verkeerende landgenommen worden. Hij scheen groot beleuchteten stellen in bet lot zijner zuster, welke hij achtergeklagten bad op dat eiland en die, zoo als hij zeide, dikwijls den grooten God aanriep, om tocb iemand te zenden die haar den weg tot. De Graaf verschafte hem de gelegenheid om zijne zaak in eene openlijke vergadering aan de breeders te Herrn-hut bekend te maken. Toen hadden zijne voorstellingen en smeekingen zulk eene uitwerking, dat twee van hen die hierbij tegenwoordig waren, Leonard Dober en een andcr, zicb aanboden naar St. Thomas te gaan, niet-tenständig bet bun Werd voorgebouden dat zij zicb als slaven moesten laten verkrijgen, wilden zij toegang tot de negers verkrijgen. Den 21°" Augustus 1732, zielden zij uit, tien jaren na de sticbting van Herrnbut. In de zelfden tijd werd ook bet zendingsplan naar Greenland besproken. Daar dit land onder de bescherming stond van bet Deensche gouvernement, betwelk den breederen zeer toegenegen was, scheen dit wel gescbikt te zijn ter vestiging van eenen zen-dingspost. Mattbeus Stach en Frederik Boebnisch hadden beiden, ieder afzonderlijk bet voornemen opgevat, zicb tot deze dienst aan te bieden. Na een naauwkeurig oiclerzoek naar de redeneu van zulk eeue ondernemag werd het aanbod aangenomeii; maar de zendirig naar St. Thomas had zoo zeer de mildelen dor kleine gemeente uitgeput, dat zij dc zendiug naar Groenland uitstellen moest tot Jauuarij 1733. In dieu tusschenntjed was Frederik Boehriisch op eerie verre reis uitgezoiiden, oni eenige zakieren voor de gemeinte to verrigten, en in zijn neef Mattheus te begeladen. Christiaan David ging met hen, dewijl zijn nog zoo jong en onervaren waren. Zijn plän was naar Europa terug te keeren zoodra hij de zending goed geweepigd zoude zien. Onze reizigers trokken over Hamburg naar de Deensche hoofdstad, maar hadden te naauwernood eenige reisbehoeften behalve de mcest noodige kleedingstukken. In Kopenhagen werden zij vriendolijk ontvangen door professor Ewald, lid van het ZeudingscoUegie, en door andere vrcemden aan wie zij waren aanbevolen. Hun voornemen om naar Groenland te gaan werd echter als Eene hersensohim beschouwd, vooral zoo lang het lot der Deensche zending te God-haab nog onbeslist bleef. Doch zij sloegen weinig acht op de donkere voorspellingen welke men hun deed, en gelofden dat Hij, die hen tot dit werk geroepeu had, hen in de uitvoering zoude ondersteunen. Weldravernamen zij, dat Zijne Majesteit vergund had nog en ander schip naar Godhaab te laten vertrekken. I!il en nu wendden zij zich tot des Konings kammerheer met hct verzoek daarrncde den overtogt te mogcn maken. Hun eerstc bezoek bij dezen minister was niet wcinig ontmoedigend. Het moest dezen inderdaad wol vieemd schijnen, dat jongelicden, die noch de voordeclen dor wetenschap, noch die der ondervinding bezaten, d. In hoppen te slagen, waar de onvermögen pogin-gen van den vooraen en geleerden Egede zu weinig hatten tot stand gebragt. Maar toen hij bij nadere kennismaking overtuigd werd van de diepte van hun gelöt en van de opregtheid van hun voornemen, werde hij hun warme vriend, bood gewillig hun verzeichnet bij den koning aan, en gebruikte al zijn in invloed ten hunnen gunste. Men zegt dat hij gebruik maakte van dezen bewijsgrond, dat God ten alien tijde de dingen die zwak, en dwaas en niets zijn in de oogen der wereld, als werktuigen gebruikt hecft om zeer groote voornemens ten uitvoer te brengen, opdat de menschen Hem alleen de eer zouden geven en niet steunen op eigene wijsheid en magt. De koning, door de voorstelling van Zijnen minister bewogen, willigde hun verzeek in en schreef eigenhandig eenen aanbevelingsbrief aan den zeudeling Egede. Deze droegen dan ook mildelijk bij tot de onkosten van  worden. Ihre zijn vijftig dollars; koopt bouwstoffen en neemt deze mode." Met deze en andere gefangen kochten zij balken, planken en latten; werk-tuigen voor landbouw, metsel-en tinnierwerk; verschiedene soorten van zaden en wortels; gereedscbapen om te vissen en te jagen; huisraad, boeken, papier en levensmiddelen. Aldus uitgerust namen zij een dankbaar afscheid van het hof, waar zij zoo gastvrij onthaald waren en geringen den 10*^^" April aan boord van des konings schip Caritas. De gemeente te Herrnhut had de ge-woonte aangenomen om teksten uit de Heilige Schrift bijeen te verzamelen voor elken dag des jaars. Deze verzameling M^erd genoemd het //Dagelijksche Woord"; het gaf een onderwerp aan de hand voor afzonderlijke overdenking en tevens voor de openbare besprekingen. Nog lang herinnerden zich de broeders dat de dagtekst, voor den 10'^^" April, toen Iiuune zendelingen zich inscliepten voor eene onderneming, die zoo dikwijls alle hoop scheen to verijdelen, dit woord was "Het gelöt is een vaste grönd der die men hoppen, en een bewijs der zaken die men niet ziet' (Hebr. XI: 1). In dit gelöt gingen zijonder zeil, en werden niet ontmoedigde door de onus sprekelijke moeijelijkheden der volgende jaien, tot dat zij en hunne broederen ten laatste de vervulling zogen van hunne hoop. Op den drie en dertigsten dag hunner reis kregen zij de kust van Groenland in liet gezigt; maar een hevige storm die vier dagen aanhield en die door eene algehele zousverduistering was voorafgegaan, dreef hen zestig mijlen terug. Den gQsten jy[gj wierpen zij het anker in de Baalsrivier en groetten met blijdschap de ijsklippen en de onbe-schaafde bewoners van een land, lietwelk" Zu lang het onderwerp hunner gedachten had nicht. Terstond na hunne landing bezochten zij den heer Egede, die hen hartelijk welkom beetle en hunne hoop bevestigde dat, hoe donker de tegenwoordige toestand der zaken ook megt zijn, het licht des Heeren nog over Groenland zoude opgaan. Hunne eerste zorg was een plaats te zoeken waar zij hunne woning konden opgaan. Zij kozen een stuk land tusscben den haven en de factorij in het dorp Godhaub, op de znidwestzijde van een klein schicrei- Y-r ;i y za- den dill' men n zij jnuit- :otdat y za- den liet 1 aan- ig was . Deu vier en onbe- ng liet In heer hnnne •ordige s Hec- |iie eer- hunne Ik land |p God- ^chicrei- iaud, . Wärmer de ufterste grande grande grande, tusschen welke de rotsen in de zee uitsprongen. Tusschen deze rotsen was de kust beschernd door eenen dam van steenen, welken de golven hadden aangepoold. Zij verhief zich met een trapgewijze helling en einigde in een klein dal van eenen doorstroom. Hier, omtrent een raijl van het zeestrand verwijderd, bosloten zij hun verblijf te vestigen, en omdat het bouwen van het huis waarvoor liurine vrienden in Denemarkeu hen van hout voorzien hadden, een werk zoude zijn dat tijd vereischte, maakten zij op Groenlandsche wijze eenigzints beschut te zijn. Het was nu Junij, maar toch was het zoo doordringeud koud Das graszoden in hnnne handen bevroren, teiwijl zij bezig waren met bouwen. In het midden der maand keerde de Carinas weder naar het vaderland terug. Hier volgen eenige woorden uit de brieven welke Mattheus Stach bij deze gele- genheid aan de gemeente te Herrnhut zond : //Broeders en zusters , geliefden in den Heere Jezus, door wiens genade wij het leven hebben. God die rijk is in barmhartigheid heeft ons in vrede in dit land gebragt. Wat wij zochten hebben wij gevonden, een volk dat niets van zijnen Maker weet. Zij bekomme- ren zich nergens over dan om zeehonden, visch en rendieren te vangen, en om deze to krijgon trekkou I' ^' ^/' !;-; 116 zij steeds been en weer. Wij verlangeu hunne taal te leereu ten einde tot hen te spreken over God, over zijnen Zoou Jezus, en over den Heiligen Geest. Wij verlangen hen op te wekken en hen tot ouze vrienden te maken; maar wij weten niet hoe v/ij hen naderen zullen, want heden zijn ze hicr en morgen daar, op de ei- landen en op de kusten, en zoodoeude buiten ons be- reik. Ilebbeu wij te Herrnhut , toen wij besloten hadden dit werk te ondernemen, de vele bezwaren overwogen aan welke wij blootstaan zouden ? Op deze vraag ant- woord ik, er is een spreekwoord : ,/De man die in 't geloof volhardt zal niet wankelen op zijnen weg." Onze weg is in 'tverborgen, wij kunnen niets zieu. Maar onze dagelijksche les is , stil te zijn in den Heer. Nach bet uitwendige gaat het alles goed met ons, maar onze harten verlangen om zielen te wijn, en hieraai kunnen wij tot nog toe niets doen. Door Gods ge-iiade wiilen wij echter niet moedeloos worden, maar op den Heere w'achteu. Als lict zijn tijd is dan zal Hij dit land genadig zijn en de duisternis in licht veraiideren, en de ijskoude harten van zijn volk ontdooijen. Zoolang onze weg regt is voor Hem, zullen wij niet dwalen lioewel de menschen ons als dwazen aanzien, en waarlijk wij zijn dwaas in het oog van velen, die dit land en zijn bewoners kennen." Aan de jongeliugen die meer in het bijzonder zijne medgezellen waren geweest, schrijft hij: Ik schrijf u. Over Wij iuden deren de ei- Ls be- adden .vogeii ig ant- .e in 't weg. ,s zien. [1 Heer. 3, maar hieraaii ods ge- aaar op Hij dit lerande- Idooijen. |wij nict ianzien, Len, die (er zijue tiijne broeders uit eeii land, waar de naam van Jezus nog onbekend is. Hier heeft de zon der geregtigheid nog niet geschenen, maar gij leeft in het liclit ba- rer middagstralen! Heeft zij uwe harten reeds ver- warmd? of blijven deze nog ijskoud? Het ware beter in Groenland te wonen en nooit van Jezus gebocrd te hebben, dan het licht rondom u te zien schij- nen en niet op te staan om als kinderen des liclits te wandelen. Maar gij, die den Zaligmaker . Gekend hebt, mogt gij in de genade bevestigd worden. Mijn hart dient met het uwe onder de banier des kruises. In Christus wil ik leven en in Hem wil ik sterven. Last ons elkander opwekken het Lam te volgen tot buiten de legerplaats. De zaligheid is groot, en de oogst zal heerlijk wezen, wanneer wij veel zaad gezaaid en het met vele tranen zullen nat gemaakt hebben. Gedenkt den minste uwer broederen steeds in uwe gebeden. Deze opregte liefdegloed en dit ootmoedig vertrouwen, t welk door den schrijver in den brief uitgedrukt wordt, waren noodig om hem en zijne medezendelin-gen staande te houden bij de verschillenden bezwaren die zij ontmoetten. In sommige opzigten waren deze grooter dan die welke de werkzaamheden van Egede hadden belemmerd, voordat zij hunne zending ondernameu. Het was noodig dat zij zwaar werkten, beide met hoofd en hand, aan M^erkzaanilieden die geheel vre Oa*. J k 118 !|>^!! mt ■m) voor hen wareii. Geboren en opgevoed in een land dat ver van de zee verwijderd ligt, waren zij in de scheepvaart ten eenenmale onervaren. Wat de kennis van visschen en jagen betreft, ging het niet vcel better. Nu moesten ecliter visschen, vogels en rendierea gevangen worden om zoo lang mogelijk hunnen kleinen voorraad van Europesche levensmiddelen te sparcn, en gedurende de zomermaanden moest het ilrijfhout op de kusten der eilanden verzameld worden om hen gedu- rende den laugen Noordpoolwinter van brandhout te voorzien. De zendelingen hadden eene oude boot van den kapiteiu der ^'aritas gekocht, en wanneer het weder het hun toeliet, gingen zij uit om voedsel en  hunderten menigen dag van honger en mislukten arbeid door te staan, voordat zij geleerd hadden hunue boot in deze stormachtige en met ijs opgestapekle zeeen te besturen, of voordat zij in visschen en jagen bedreven genoeg waren om zich den noodigen voorraad van voedsel te verschaffen. Voornamelijk trachten zij eenige servarenheid in het bestürben eener boot te verkrijgen, omdat zij alleen door raiddel van bootreizeii hopen konden met een zwervend volk bekend te worden, dat verstrooid was langs de kusten van honderd baai-jen en inhammen. Maar deze bezigheden, hoe noodig en moeijelijk zij ook waren veroorzaakten hun niet and de [inis be-eren] Van r liet sel en 3nken 1 had- arbeid oot in en te 3edre- id van eenige I'ijgen, bopen oi'den, d baai- noodig n niet zooveel lioofdbrekeus als de studie der taal. Egde stelde hun welvvillend de spraakkuiist, het woorden- boek en andere papieren, die hij had opgesteld, ter hand, opdat zij hiervan voor zichzelve afschrift mog- ten nemen. Zijne zoons hielpeu hen dikwiljls in liunne stadien, door hun de taalkundige regelen en aanmer- kingen uit te leggen die hun vader ter neder geschre- veu had. Christiaan David was to oud om nog met goed gevolg aan het leeren der taal te beginnen. Hij hiel zich met de huishoudelijke zaken bezig en met het bouwen van het zendingshuis, dat reeds ver genoeg gevorderd was om bewoond te worden toen de winter naderde. De hut, welke den broeders tot dus verre tot huis gediend had, werd bewaard, in de hoop dat, wenn zij zooveel kennis der Groenlandsche taal zouden verkregen hebben, om zich met de inlanders te kunnen onderhouden, vreemdelingen de posten dikwijls zoud(3n opzoeken. Voor dezen kon de hut een tijdelijke schuilplaats verleenen, indien de zendelingen hen koii-den overreden gedurende een kleinen tij. Das verkommende, hei zu schließlich bevölkert, behalte de noodige kamers voor de breeders, een grooter vertrek voor ken school bestemd, en hei was de vurige hoop en begeerte der jongelingen dit met inlandsche schölieren en Christenbelijders gevuld te zien. Christenbeil, David decide hunnen wensch, maar zijnne hoop was minder levendig. Later, toen betere dagen waren aangebroken, zeide hij: //Ik bouwde de eerste school voor de zendelingen en de eerste school voor de inboorlingen, maar verwachtte niet dat de woning bewördig zoude blijven en dat de school ooit te klein zoude worden." De zendingpost, welken de zendelingen naar hun Duitsch vaderland Nieuw-Herrnhut noemden, werden zelden door eenige iuboorlingen bezocht. Zijn wamen echter alleen om to bedel. En og zulke voorwerpen in ruil te ontvangen als hun bekorden, en, also zij met een boozen geest bezield waren, stellen zij de handschriften waaraanhunne gastheeren zoo-veel arbeid besteedden. Toch zouden huis en school spordig tot verdringens toe gevuld worden, maar metzieke en stervende lijders, niet met leerlingen van Gods Woord. In de geschiedenis van Egede hebben wij medege- deeld hoe de pokken voor de eerste keer en zoo schrik- kelijk in Groenland verschenen. Het land rondom God- in on- rer- lige 'oor oop clio- ageii erste voor Dning kleiu ingeu nden, it. Zij ulke )rden , arcn , n zoo- school met m van edege- schrik- ■u God- haab werd daardoor bijna geheel ontvolkt. Naar het voorbeeld van den ecrwaardigcn Egede, gingen de Moravisclie broeders van plaats tot plaats om de zie- keu te bezoeken en te helpen, en ontvingen en ver- zorgden zij velen van hen onder hun eigeu dak. Slechts in zeer enkele gevallen werd de moeite die zij aan de lijders besteedden met hun herstel beloond. Van alien die door de schrikkelijke besraetting werden aangetast, kwam er ter naauwernood een van de honderd door. In pLiats van trouwe oppassers werden de broeders zelf patienten. Hunne gezondheid had veel geleden door de vermoeijenis en andere benarde oinstandigheden, welke aan bunne ziekenverpleging verbonden waren geweest , en toen nu de winter naderde , veroorzaakte de scherpe koude hun een aanval van scheurbuik, zoodat zij som- tijds ter naauwernood hunne leden konden bewegen. Maar zij erkenden het als een groot bewijs van Gods genadige zorg voor hen, dat zij nooit alle drie te gelijk tot hulpeloosheid waren gebiagt. leder was op zijne beurt in staat de anderen op te passen. Onder zulke tooneelen van ziekte en verdriet, gingen de wintermaanden voorbij. Toen de iente terugkwam , was het onwaardeerbare hjpelbLad in overvloed onder de sneeuw opgeschoten, en een heilzaam geneesmiddel voor de ongesteldheid der broeders. Maar de pokken bleven tot ver in den zomer onder de inlanders lieer- schen, zoodat het Land vele mijlen rondom Godhaab ■■',Z i * iiP^ ■■;t J. A- I iff 'S' r", jn Land eene ware wildernis was geworden, dachten zij, dat het noodeloos zou zijn Linger te blijven en besloten zij de eerste gelegenheid waar te nemen, naar Europa terug te keeren en een meer belovend arbeidsveld te zoeken. Maar Mattheus Stach had be-sloten, niettegenstaande alle teleurstelling, zijnen post niet te verlaten, zelfs al zouden lange jaren van verjidelde hoop zijn deel zijn, gelijk zulks met Egede bet geval was geweest. En yoordat zijne medgezellen hun besluit konden ten uitvoer brengen om het land vaarwel te zeggen, werden hunne verslagen harten opgebeurd door de komst van nieuwe arbeiders. De Koning van Denemarken had den wensch geuit, dat het getal zendelingen van Herrnhut vermeerderd mogt worden.  lijven men, ovend d be- ll post ver- Eii;ede zellen ; land liarteu rs. re t, dat dmogt eck en Frederik Boehnisch gekozen, die gewillig dit work aanvaardden. Eerst begaven zij zich naar Berb'jn waar Ds. Jablonskij, een onderling of bisschop van do ver- eenigde Broedergemeente, die tevcns liofkapellaan was, hen met veel vriendelijkheid ontving en hen, door vele gebeden vergezeld, verder deed trekken. Te Koppenhagen, waar zij twee maanden werden opgehouden, vonden zij een warmcn vriend in Baron van Soelen- thal, gouverneur van den Kroonprins. Poor zijne bemiddeliiig verkregen zij kosteloozen overtogt naar Groenland, en een schip dat zich derwaarts begaf, werd geladen met bouwstoffen. Tot opriging eener nieuwe kolonie te Disko. Hij schonk bun ook eene zeer groo-te hoeveelheid etenswaren voorraad namen zij mede, maar omdat er slechts zeer weinig plaats aan boord was, waren zij genoodzaakt het overige achter te laten om door een volgend schip te worden mede gebragt. Nu begon hunne eerste ondervinding der uitwendige beproevingen van het zendebngsleven. De welwiliendheid welke hun te Koj)penliagen was betoond bleef hun deel niet aan boord van het schip, en de reis hoewel zij minder stormachtig was dan die van hunne voorgangers, werd hun zeer pijnlijk gemaakt door de spotternij, de beleedigende taal en de harde behandebung welke hun dagelijksch deel waren. Inder-daad Verheugd waren zij, toeu zij te Disko door het vrieiidelijke gezigt vau Cliristiaan David verwelkorad werden. Ilet schip dat het huniio vooruitging, was in Godhaab biniicngeloopen, en had dc tijding ge- bragt van de nicuwe volksplanting. Men verzocht Cliristiaan David aan den opbouw der woningen mede te werkcu. Beck en Boelinisch lecnden ook hunne handen tot dit goede werk , tot dat hot schip naar Godhaab verlrok , waar hunne nankomst groote vreugde aan de Stachs veroorzaakte en Cliristiaans begeerte cm het land te verlaten geheel verdreef. Terwijl zij elkander oprk(;^n tot bidden en wer- ken, vervolgden de zendelingen met ijvcr hunne bezigheden buiten's huis en de studie der taal. Door oefening werden zij tamelijk servaren in het visschen en voorzagen zich zelve van voedsel, en niettegen- staande eenige ongelukken door het stormachtige weder veroorzaakt^ bezochten zij verscheidene gedeclten der kust en vermeerderden hunne kennis van het land en van deszelfs bewoners. Maar hunne vaste reizen, waarvan zich de eene hoiiderd mijlen ten Zuiden uit- strekte en de andere evenveel mijlen ten Noordeu, ondernamen zij in gezelschap van de koopliedeu. Dezen was hunne hulp zeer welkom, bij de gevaarlijke togten in welke zij aan regen en sneeuwvlagen en tegen- Avinden blootgesteld waren De inboorlingen welke zij op deze verwijderde reizen ontmoetten, schenen meer geneigd hun welkom te heeten dan alle met welke zij intl was G^ Dcht iintl was Dicht en meer gedanken weder; n der land en eizen, sn uit- loi'den, Dezen togten tegen- ilke zij meer; lke zij tot dus verre in keunis waren gekommen. In het eerst, toeu de Groenlanders zageii dat de zendlingen gewillig bij elken bandeinarbeid medchielpen, menden zij dat zij de dienstkuechten der kooplicden waren, en behandelden hen met verachting. Toen zij echter bemerkten dat dit het geval niet was en zij het zaclitmoedig oll vriendelijk gedrag der vrcemdelingen waarnamen, verzochteu Zij hen iu hunne tenten en trachten met hen in gesprekte komen. He viel beide partijen moeijelijk zich zonder tolk verstaaubaar uit te drukken, evenwei was het volk tevreden. Zij wenschteu dat de zeudelingen hun bezoek een volgend jaar zouden hervatten, eu beloofden ook hen te komen zien als zij op hunne reizen in de nabijheid van Godhaab landden. Deze bewijzen van welwillendheid moedigden den ijver der breeders aan tot het leeren der taal, betwelk nog veel moeijelijkheden baarde. Deutsch, de tallooze bijvoegiiigen en taalbuigingen, het groot aantal voorwerpen die door hetzelfde woord uitgedrukt worden, alles vereischte een groot geduld en jaren van oefening. In dezen tijd kregen zij kostbare hulp van Paulus Egede, die sedert kort Uit den Denemarken teruggekeerd was. Toe de breeders beproefden om op godsdienstige onderwerpen te komcn, bemerkten zij, evenals Egede had gcdaan, dat het iiaauAvelijks mogelijk was, woorden tc vindcii, die hunnc meeniug uitdrukten. Zij besloten dus wijselijk zich te ontliouden over heilige dingen te spreken, totdat zij beter met de taal bekend waren, opdat zij de gedachten der iiiboorlingen iiiet in ver- warring zouden brengen en de christelijke godsdienst aan bespotting blootstellen, door het gebruik van on- gerijmde en dubbelzinnige woorden. Hoewel zij zich aan dezen regel hidden, outstond er toch wel eens eenige vergissing. Zoo werd bij voorbeeld een misver- stand veroorzaakt door huu gebruik van het Deensche woord Gud, dat God beteekent. De broeders begounen nu de Groenlanders over Den Ahnagtigen Schepper aller dingen te spreken; maar daar zij niet wisten welk inheemsch woord te gebruiken, om met genoeg zamen eerbied den naam van het Goddelijk Wezen uit te drukken, namen zij hunne toevlugt tot het Deensche woord Gud. Zij meendeu dat liet sommigen hunner reeds bekend zoude zijn door den veelvuldigen omgang met de Deiien. Het was hun onbekend dat er in de Groenlandsche taal een woord bestond dat eveneens werd uitgesproken, maar rivier beteekent. Later, vernamen zij dat velen van de inboorlingen zich verwundert hatten dat de vreemdelingen met zoo veel erust gesproken hatten over hatten bestan der rivieren, waaram iiooit iemand had getwijfeld. Toen men eenen zekercii man vroeg of hij aan Gud gelödt, ait-woordde hij met verontwaardiging: "Waarom zoude ik daarin niet geloovcn? ik hcb or de stem van gehoord." Hiermede bedoelde hij hct bruisen der stroomen, die zich van de ijsbergen afstorten. Terwijl zij nog onbekwaam waren over godsdienstige onderwerpen te spreken, iiamen de brooders elkc gelegenheid waar om gedeelten der Ileih'ge Schrift en korte gebeden, die Egede vertaald had, voor te lezen. Op zekeren dag dat Mattheus Stach aan een gezelschap inbo Orliugen een gebed had voorgolezen, zeideii zij tot hem, dat hij good Groenlandsch gesproken had, maar dat zij niet verstonden wat hij meende door „verlost te zijn door het bloed van Jezus Christus.” //Christus te ken- nen^ deze taal is te hoog dan dat wij ze begrijpen zouden. Twee jaren waren nu sedert de schrikkehjke bezoe- king der pokkeu verloopen, en de inboorlingen ver- meden niet meer de omstreken der Baalsrivier. Het volk dat de visschersplaatsen bij Godhaab bezocht, kwam dikwijls in Nieuw-Herrnhut. Eenigen kwaraen om voedsei te vragen, anderen om uachtverblijf, weer anderen om messen, uaalden, vischliaken enz. ; niet een van de vijftig had een hooger beginsel om het zendingshuis te bezoeken dan nieuwsgierigheid en hoop Z. "It" 