Algemene konst en letterbode
None
Hoewel Maltebrun de onwaarachngheid der Reize van Maldonado voor zich gelooft, en dat de redene- ringen van den Hr. von Lindenau tot dit befluit ge- regeide aanleiding geven, t’chynt het hem echter moge- lyk, ten opzigte van het voornaamfte punt , over de byzonderheden eenige twyfelingen te kunnen opperen. In- (*) In Purchas, Hit Pilgrims, T. TIT. p. 234* (t> Defer ipt to Indite Occident alts , Pol. I. ( | ) Re: us it des Voyages au Nord , T. I. p. 82. C**) Zie Maltebrun Pricts de la Geographic univer - fellcy T. I. p. 503— 504. Zouden de Portugezen met tegen de Japanezen ?au eene Zeeengte gefpr*ken hebben , welker ont- denking door de eoelmoedige optfferiog van twee broedert gekemeekend werd? Eo bebben de J panezen, eene ftraat in hunne nabuutlcnap den naam fan Antan gevende , niet wil- len aanduiden de ftraat der twee broeders? In het Ja- pansen beteekent ani breeder. M4 Digitized by Google C 184 ) Indlen de Golf Frozen of bevroren met eeneMiidelland- fc he Zee ten Noordwesten van de Hudfoihbaai en ten Weaten met de Eaffinsbaai gemeenfchap heeft, is het niet onmogelyk, dat op zekeren tyd dtze Srraat van ysfchotfen ontheven w is, die aileen, tenjare 1631, K pitein Fux in het vervorderen zvner reize beleminer- den; en blyft hetmogelyk, dateenZeereiziger, deltout- heid en het goed geluk van eenen Baffin bezitrende , dnor dien doortogt, in de Zeeen of Meren donrgedrorgen is 9 waarin de Koperrivier en de Macke nzicrivier ui t- loopen. OnvolJedige overleveringen wegers dergelyk eene onderneming kunnen aanleiding tot de verhaien van Maldonado gegeven hebben, by witn men dan eene verwarring moet voorondertiellen aangaande de grootheid der Leghcs of Zeemylen, waarvan hy de ver* fchillende uhgebreidheid niet zou in acht genomtn heb- ben in de onderfcheiden bouwltoffen, waarvan hy ge- bruik maakte. ** Oor dee l bun dig For flag van een Frans ch fV'erky get it eld: PaOEFNEMlNGKN OP HET LEVENiBEGlNSEL , 1YZ0N- D£t OP DAT VAN DE BEWEG1NC VAN HET HART EN OVER DE OORRaaK VAN DIT BEGINSHL, DOOR DEN HeER LB GaLLOIS, Doctor in de Geneetkuntt van de Pa- ryfche Faculteit. ( Vervolg en flot van bladz . 159. ) Dos, alle deze daadziken by elkander nemende, zrer men **• '“ dc" eenen leant , de doorfnede van eenige J yk ^ • a00! mededre,t aan alle de werkruigen , tot k»»f> */' BCb en’ dat nie»'emin het leven nog kan oorfnron^T' de herfeos» io h« algetneen befebouwd als da oorfprong der zennwen. Men z.et lasfcoeo deze twee teful- to»Lee:« W1? l*Kenftryaigtieid , en daar dezelve niet k .a beltaan m de daadzaken zelve, moet zy noodzakeljk cezocht worden, dat zy baar* oorfprong heeft alleeo in dat hypothJ tiicii e*,l00?n bo',end,en • d« «en de Bafllnstaai , 2J* rl •,? of *? moet 'erminderen , den inham van Tho. g*ud(? h CD dien f“ ‘*lie,man 7«**t nadcr bjaenhten. Digitized by Google C 185 > * v tiscb gedeelfe der gevolgen, dat men 9er nit afletdt, dat is in deze onderftelling, dat bet brein bet eenig middelpnnt is ▼an her zenuwvermogen. *t Is dus dit, dar de Heer ie Gal- lois door zyne fraaije proeven buiten alien twyfd gelteld fceeft, gelyk wy nu zien zullen. Wy weten , dat de waarnemingen ftrekking hebben, om da xitplaats van dit begfnfel in de herfens en in het ruggemerg te vesiigen , zonder dat men tot nu toe kan befiisfen , of de- 2elve hu is vest to deze twee organen geheel of in een van bei- den , of alleen in een of ander gedeeite derzelve. Wy zyn ock even onknndig , op welke wyze deze werktuigen zamen- loopen , om het leven te onderhouden , en hoe hunne vernieti- gicg den dood aanbrengr. Dit zyn de gewigtige vraagpunten, d e de nieuwe proeveo van den Heer jle Gallois volkomea opiosfen. Maar voor hiervan verflag te geven , moet ik myne lezers waarfchuwen , dat deze proeven zeer wreed zyn: ik zoek den zin van deze uitdrukking niet te verzwakken, omiat bet Diet anders wezen kan , en dat ik , verre van *er eene misdaad van te maken voor phyfiologisten , hen liever van de onregt- vaardige verwyten zoek vry te fpreken, die men bun dikwyls omtreot dit onderwerp gedaan heeft , en die men misfchien vernieuwen zal , by bet Tezen van dit verflag. Ik begryp al den sfkeer, dien lieden, vreemdelingen in de werkzaamheden der Ontleedkundigen , moxien ondervinden op het gezigt van het lyden van ongelukkige dieren, en zelfs op het verhaal van de pynigingen, die men hen doet verduren. Ik (la zelfs toe, dat ik zelf in dezen indruk deele en dar het my onmogelyk zyn zou eene reeks* van onderzoekingen daar te ftellen, die zulke pyniyke proeven vorderen ; maar laat ons redeoeren en de beweegredenen van dezen onverwinbaren afkeer zoeken te ontwikkelen. Wy znllen weldra zien, dat hy afhangt daar- van , dat wy, ons ftellende in de pfaats van den Onrleedkun- dige, daar niets medebrengen , dan het gevoel van meJeiyden eo fmarte, maar geenszins de overtuigiog van het out, dat deze ftudien aan de menschheid kunnen toebrengen. In £6n woord daar diergelyke proefnetningen voor ons zonder bedoe- ling fouden zyn , of althans geene andere zouden hebben, dan het belang der nieuwsgiengbeid , vinden wy die bjrbaarscb , en wy hebben daarin gelyk. Maar wy zullen ophouden dat te hebben ; wy zullen opbouden , die zoodanig te vinden , als wy overtuigd zyn, dat her kwaad, hetwelk zy vernorzaken , een zeer groot goed m'»et te weeg brengen. Waiineer, in de ren- fpelen, de Keizer Gmmodus z»ch vermaakte met Uruisvoge's midden in hunnen loop het hoofd af re fchieten met fikkelsge- wyze gefneden pyleo; was dit eene daad van wreedheiJ. Do- MITIanus was wreed , toen hy zich in zyn kabinet optloor , om vliegen met een* kleinen dolk te doorfteken. Maar het is ge- heel wat anders met den Phy (ioloeist , die de fpringveeren van het leven op levende dieren nai'p^ort. Hy doet zulks met een M 5 ... Moet hy aan eenige dieren wreed lyden veroorzaken , het is het eenig middel, dat by heeft, om het onze te verzachten. Hy kan op lyken het leven niet beftuderen. *Er is een on- eindlge afftand tusfchen het doode dier en het a)lerzw3KSt le- vend dier, en dat doe! der nuttigheid, dat verlangen , om te weten , is zoo levendig by hem , die *er de voile groorheid van gevoelt, dat hy zelf het lyden niet zier, waarvan hy de oor« zaak is. Hy is gcheel uit op de bevordering van zyne kunst. ' Maar hoe ru? Zouden wy aan den PhyOologist de proe* ven niet willen vergeven, die hy verpligt is te nemen op cieren ; ondertu.sfcoen wy eeten die wel; wy flagten die, om ’er ons mede te voeden ; wy vermommen , wy be- reiden hunne Ivken op duizenderlei wyzen , en door eene ver- fyr.ing van wreedheid en lekkerbekkery is het dikwyls, na lange pynigingen , of wreede Z'ekten, dat wy nun den dood eeven. Wy hebben *er zelfs het vermaak van ben te pvnigen en te dooden tot uirfpanningen en gewoonte gebragt , men heeft *er eene kunst van gemaakt , waarin het fraai ftaat uittemunten. Oi'derrusfcnen war is *er wreeder, dan een arm onfcbulchg dier onbnrmhartig re vervolgen , en wei te vuilen doo- den , maar (lech’s op deze of gene wy , en 'ereeneeer in te ftellen in de listen op te fporen , die het gebruikt om ops te ontvlug- tenp Zie daar echier , wat wy aile dagen op de jagtdoen: de gewoonte en de eigenliefac doen ors vergeten bet wreede, Oat *er in deze otfening fteekt. Laten wy dan verdragen, Oat de Phyfiologist met een duizendmaal edeler en nuttiger doel, de hewerktuiging der dieren poogt te beftuderen en dat wy hem deze Ihidie tot geene misdaad aanrekenen , omdat het juist door dezelve is, dat hy ons kan leeren genezen. ’t Was een geval van eene kunstmatige verlosfing die den Heer LE Gallois toi alle zyne under zoekingen aanJeiding gaf. Men ueet, dat, wannter de Vroedmeesters verpligt zvn het kind te keeren , om het by de beenen uit te brengeo, zoo het bekken v,»q de motder te na-’uw is, het kind gewoon- Jyk omkomt. Men Icbryft algemeen dtsielfs dood in deze orr.ftandigheden loe aan het fchudJen van net ruggemtrg, en jnderdaad de kneuz:ngen , die men verpligt is dan in het werk te ftellen , zyn zoo aantnerkelyk , dat zy meetmaten zoo* verre gaan , dat zy het hoofd van den romp fcheiden en het- zelve in de baarmoeder achterlaten* • In dit zeifde geval volgt fpoedig de dood, maar hy volgr niet altyd oogenbiikkelyk. Te hepalen , hoe langen tyd het leven t)og kan beftean , na eene zoo groote gebeuneris, was een belangryk vraagftuk voor de ge- ' regtelyke Geueeskunst en voor de Vroedkunde: de Heer le Gallois ondernam hetzelve op telosfeo door onmiddeilyke proe- yen op dc dieren : en om zuiks op de zekerfte cb aigemeen- - . (le Digitized by Google ( iS? ) He wyee te doen , llelde by derzelver foelusfen in de onder- fcheidene to^ftanden , welKe de toevalien voorftdden , die het merfcheiyk foetus kan bfjegenen , wanneer het ophoudt met de moeder gemeenfchap te hebben. Hy ftelde terftond zyne pToeven in het werk op de Konytien, en b<*paaldo, hoeveel tyds de jongen kunnen leven, bonder adem te balen , nadat men ee van de moeder gefcheiden hetfr. Hy vo»d, dat deze duur verfchilde volgens den onderfcheiden ouderdom, en dat die de gri.otst mogelyke was op het oogenblik der geboorte. Hy be*. pfotfJe vervolgen*, hoeveel tyds dezeifde dieren konden leven ni hunne onthoofding : hy vond ook , da* deze tyd verfchiida ' met den onderdom ; maar bovendien nam hy waar, dat op el- ken ouderdom deze tyd voikomen g«l>k wasaan dien , welken het dier aan de verhikking wederftand bood., De Heer le Gal- lois befloot uit deze gelykheid, dat de onthoofdiog de dieren met doodt dan door dezeive te verdikken , dat is door by hen de ademhaling, noodzakelyk tot hun beftaan, te ftremmen, Dit was echter nier dan eene gevolgtrekkmg, die hy door regtdreekfche proeven moest bevestigen. *Er beftond daaren- bovtm dit verfchi! tosfcheii de verdikking en de onthoofding, dat het verdikte dier vergeefs pogingen deed , om adem te balen , terwyl in het onthoofde dier aiie de adem inhalende be- wegirgen zyn vernietigd. Hy moest dus de oorzaak van dit terlchiJ oRtdekken. Om de eerde vraagopte losfen , beproefde de Heer le Gallois de ademhaling in het onthoofde dier te vervangen , door lucht in de borst in te blazcn , na voorzorg te hebben gedragen , om de flagaders van den halsaftebinden^ ferein de de bloeddorting te voorkomen. Deze proef gelukte. By de inblazing zag men het gevoel en de willekeurige be- wegingen herboren; zy hielden een* tyd langaan , verfchulende naar den ouderdom , dat eenrge urea was by de jougde de- zer dieren. Het was bewezen door d»*ze proef, dat de vernieling der herfens den dood veroorzaakte, by net ophouden van de be- wegingen tot de irademing gefchikt. Maar huisvestte het be- ginfel dezer bewegingcn in dat geheeie ingewand of dlleeti in een enkel van deszelfs deelen P Om dit te weten openae de Heer le Gallois de herfenpan van ten joug konyn, en lig te 9er de nerfens by gedeelten achter elkandtr mt , dezeive door- fnydende met fneden van voren naar acmeren gaande. Hy bevond, dat men dus a! het brein kou wegnemen , vervolgens alle de byherfenen en zelfs een gedeelte van het veriengde juggemerg, zonder dat de ademhaling geftuit werd. M «ar de- ze hield eensklaps op, toen men in een der, doorfneden , die men deed, den oorfprong van het achtile paar zcnawen be- *atte, dat van het veriengde merg afkomt. Het is dan van dit punt en van deze zenuwen, dat het be ginfel der hewegia- gen van inademing uitgaat. ind.rdaad aileeu deze zenuwen in het dier affnydende , zonder eer.ige arijere verdcre belcnaJigiog., bouden de be wegingen der inademing op, en het Her ft aan eiue Digitized by Google C IW ) •cne verflikktng , die , volgens den Heer le Gallois vergezeld gaat van verfcheiden toevallen, die deze/ve kenteekenen. Daarenbpven, en dir is een gevolg van her hocgfte belang, naardien men, by het vervangen van de werkzaamheid der herfe- nen tot de adembaling, door middei van de kunftige ademha- » pcraakr tor bet ooeu herboren worden en her onderhou* oeo van het gevoel en der wil'ekeurige bswegingen in den romp van het ontboofde dier, is ’c dan niet in de berfenen, dat het begmfel dezer bewegingen huisvest, en dus liet men, dat 'er mets meer overblyft voor de zifplaats , waar dan ook, zoo het niet is het ruggemerg. Inderdaad de Heer L* vallois verzekerde zich, dat het geheel wegnemen van die ruggemerg in een onthoofd en weder bezield konyn, terftond den dood na zich fleept ; zoo men dezelfde kurs the wer king doet aan een nier onthoofd konyn, fterft het eveneens, of |iever de romp van het dier fterft op het oogenblik, het hoofd leeft nog , en bewyst het beftaan des levens door de geeuwio- gen, teekens der pogingen, die het doer, om adem te halen. In het korf , zoo meii^ een an der konyn overdwars in twee deelen verdeelr, blyfr ieder dtzer deelen afzonderlyk levend gedurende een’ryd, wclks dour verfchiilende is naar den leef- t}d aan het dier en des te grooter, raardat het jonger is; •Ik dezer twee deelen gevoelt en handelt afzonderlyk, eo zy fierven afzonderlyk, zoo ras als men het daariijede in ver- band rtaande gedeelte van het ruggemerg vernielt. Dn geval, waarin zich in het dter twee middeJpunten voordoen , of lie- ver twee bronneo v^ti onderfeheidene gewaarwordingen , is ten uiitrfte merkwaardig. Hieruit , en uif vele andere daarmede inftemmende proeven, die de Hr. le Gallois gedaan heeft, vioeit voort , dat her leven van den romp gebeel afhangt van •Bet ruggemerg, eo dat het Jeven van ieder gedeelte van den romp afhangt van de boevee'heid van het ruggemerg, die ..door de zenuwen overgebragt uordt. Bovendien hangt zy al- leen af van dit merg, want zy befhat nog, nadat men het hart, de lever, de ingewanden en alle de inwendige werktui- gen van het dier heeft ueggenomen. Dos in zeker opzigt m een geraamte herfehapen leeft ntt nog, zoo lang de hoe- ▼ eel he id van het ruggemerg, die hetzelve beaielt , *er niet is' uitgenomen. Men ziet, na deze daadzaken , dat het mogelyk zyn zon een dier te onthoofden, op die m*nier, dat het leven bleef door zyne eigen kr*chten zonder hulp vac de opblazing der Jongen ; het zou genoegzaam zyn het foydende uerktuig op die manier te befluren , dat men by het wegnemen van de herfens en de herfeupan die plnais van het verlengde rugge- merg fpaarde, waarin de etrfte beweegoorzaak der adembaling huisvest, en dat men derzdver zelfftandtgheid gemeenfehap iaat behooden met het ruggemerg. Maar het is blykoaar, dat dtt werktuig niet volkomen de ademhaling kan onderhouden , dan zuolaDg het aa&houdt met zyne ferrigtingen in de volko- meo- Digitized by Google C 189 ) fnenbetd barer veerkracbt oit te oefcnen; doc ii die onmo- gelyk in dieren met warm bleed, ten minile by de toevallige ontboofding , omdat de groorte en bet getal der vaten , geo- pend by deze Kunstbewerking, eene bloedftorting veroorza- ken, die weldra den omloop van geenu uitwerking doer zvn in bet ftuk fan bet verlengde merg, dat nog beftaat; waarby men nog voegen moet, dat, in deze dieren, de groote won- den op de ontringende deelen eenen levendigen en diepgaan- den invloed hebbcn, die fpoedig die gedeelte van bet merg tot •en ftaat van zwakheid brengen moet, onbeflaanbaar met des- zeifs werkzaambeid ; 00k ftaagi deze proef niet op ben. dan in bet tydperk van ban leven, waarin bon de ademhaiing minder volftrekt noodzakelyk is, dat is, in bonne jeugd ea ten eerfte na de geboorte. Maar , zoo men burtendien zich een dier voorftelt, waarby de toevallen minder doodelyk zouden zyn , dan zou niet J beletteo, dat zyn leven oog voortduurde, na de ontboofding, bovenal zoo het in zich zelve beeat zekere an- dere wyze van ademhaiing, onafbar.kelyk van de werking van de herfenen. Alle deze vereischten vereenigen zich in de Salamanders , die kondbloedige dieren zyn , eene klasfe . waar- in de bloedftorc ingeo veel zwakker zyn, en die van elders het dnbbeld vermogen bezitten , om door de haid adem te baled, en eene zeer lange berooving van voedfel te onder- gaan , zonder te fterven. Men ziet dan , waarom deze dieren * konnen genezen van de onihoofding, en ieven blyvei, tot dat de bonger hen doet omkomeo. Deze vereenigde proeven bewyzen, dat het onderhond des lever, s, in zeker gedeelte van een dier, wezenlyk afhangt van twee omftandigbeden , waarvan de eene is de ongefehonden- beid van het gedeelte ruggemerg met dat deel in verband flaande; en de andere, de omloop van het flagaderlyk btoed* in dat deel, het tritwerkfel, 'dat de ademhaiing voortbrengt ;. bier moet dan oit volgeo, dat men een zeker gedeelte van een dier afeonderlyk kan doen leven, zoo langen tyd, als men deze beide vereischten doet beftaan. De Heer jle Gallois wiide daarvan de proef nemen. By gevolg beproefde by aan een Konyn van omtrent twin- tig dagen oud een gedeelte van bet ruggemerg te ontnemen, en het leven in het overige van dit dier te behooden, door konftige inblazingen de ademhaiing vervangende, maar, tegei aile verwachting, bereikte by zyn oogmerk niet. Het leven duurde, inderdaad, drie en een halve minuor, In het gehecl gedeelte van het dier , in verband ftannde met bet deel rug- gemerg, dat men hetzelve niet had ontnomen; maar na dat lydsverloop, verdwenen het gevoel, de beweging en het le- ven , zonder dat het mogelyk was dezelve door eeaig middel te berftelien. Deze uitfl.ig, zoo ftrydig met dien , weikeo de Heer le Gallois zich had voorgefteld, en met dien, welke zoo blykbaar uir de voorgaaode proeven fcheen voorttekomen f dttd b-m leer verbaasd ftaan ; en bet wu Diet alleen de weg. ne. Digitized by Google 4 C 190 ) ♦ * neming van het geheele ruggemerg, dat onherroepelyk den dood veroorzaakte, maar de vernieling van maar een enkele der gedeelten van dat merg, van dat herwelk met den hals, den rtig of de lendenen gemeenfcbap heeft, bragt vroeg of laat dezelfde uitwerking te weeg. In *t korr, zoo men, na hec ruggemerg in twee afzonderiyke deeien te hebben doorgefne- den, betwell , om zoo te fpreken , in het dier twee op zich zelf ievcnde heftaattlykheden daarrtelt, het ruggemerg met een van beide in verband ftaande vernielt , iets hetwelk niet plaats heeft, zonder het veroorzaken van zeer hevige fluip- trekkicgeu fcheen 'er het ander gedeelte niets van te gevoe~ Jen , en onderuufchen het leven werd onherfteibaar uitge- bluscbt na het verloop van omtrent drie miruten. *. Dit deed de Heer le Gallois op het denkbeeld komen , dat de oi derfcheiden deeien van het ruggemerg onder elkander , met betrekking tot < het onderhoud des levens, in eene we. derkeerige betrekking ftonden. lets, dat anders geene plaats hebben Icon, dan in zamen te loopcn tot her bedryf van het werktuig noodzakalyk voor het beilaan van het dier, en der- haive werd het ten boogfte waarfchynlyk , dat dit werktuig het hart was, de eerfte en onmisbare dryfveer van den om- loop des bloeds. .. • Om dit beflait te bekrachtigen onderzocht de Hr. le Gal* Lots naauwkeurig den fiaat van den omloop in deze omftan- digheid, en hetzy door de weinige opzwelling van zekere va- ten, herzy door de kleur van het bloed z lve, hyzag, dat de vernieling van welk gedeelte van het ruggemerg o<>k weidra den omloop verzwakte, en eindelyk denzelven geheel op deed honden. Hieruit werd baarbiykelyk afgeleid , dat het hart zyti vermogen ontleent van het ruggemerg door middei van de ze- nuweu, welke daarin uitloopen , tegen het zoo lang (land ge- grepen hebbende gevoelen van Haller ; daarenboven ziet men, dat het dit vermogen geheel en a! van het ruggemerg ver- krygt. Toen begreep men, hoe de vernieling van eeu gedeel*. te van dat merg de krachten van het hart verzwakt , en , zoo de fpierachtige prikkelbaarheid , die in het hart zeer groot is, nog aan dit werktuig het vermogen geeft, om zich fcamen te trekken , dat het Jaugen tyd na den dood behoudt , dit ver.« mogen niet genoegzaam is, om het bloed der flagaderen in de aderen te doen komen, en om den omloop te bebouden, ge- lyk zich althans de Heer le Gallois daarvan verzekerd heeft. Maar de verzwakkiog der krachten van net hart wezenlyk de oorzaak zyude, die den dood aanbrengt, wanneer men een gedeelte van het ruggemerg wegneemr , lier het zich naruur- lyk begrypen , dat men , tot zeker punt , deze verzwakking • kon goedmaken dour de uitgeftrek'theid van den omloop te bepalen, zoodat een verzwakt hart het bloed niet deed rond* loopeh , dan in eene kletnere masl'a. De Hr. le Gallois on- dernam deze proef. Hy iloleerde eene borst van net Konyn, de llagad^rs atgeboadefl te hebben, eu.door kuosiraaiige m- * * * A \ * C *9* ) % Wazing de werkzaamheid der herfens vervullende, zoolang *1* de hoeweelheid tan het overoiyvend ruggemerg aan het hart genoegzaam kncht gaf, om deu bepealden omloop te onder- bouden, gelukre her hem her leven meer dan dne kwartieruurs te bewaren in de zoo geifoleerde borst. Niels zou belet- ten, d\t men niet ook eenig ander gedeelre van een dier dus zoo kunnen doen leven, zoo men een gefchikt orgaan vond , om *er den omloop gaande re houden , of zoo men \?r een werktuig kon piaaifen, in ftaat om dat te vervangen. Schoon de Hr. le Gallois, in aiie deze proeven, de her- fens niet heeft aangemerkt, dan met betrekking tot het bedryf, dat dezelve uitoefenen op de bewegingen van ademhaling, is by 9er verre af van voortewenden , dat dit onraan geen* ande- ren invloed heeft op de uhoefening van de dier(yke verrigtin- gen. Hy erkent, integendeel, op eerie zeer volledige wyze, dat het de herfens zyn , die aiie de daden van deze verrigtln. gen bepalen en regeisn. „ By voorbeeid , voegt hy *er by, a!s ik myn’ arm beweeg, komt dit begir.fel van beweging van het ruggemerg en niet van de herfens, maar het zyn de herfens, welke die beweging gewiid hebben , en die hem befturen, op eene wyze, gefchikt naar het voorwerp, dat hy bedoelt. De koudbloedige dieren geven een biykbaar bewys van her hier aangevoerde. Wanneer men een* Salaman. der by de eerfte wervelbeenderen onthooft, dan gaat hy ver- fcheiden dagen voort met leven, maar fchoon hy beweging met zyn ligcbaam maakt , van zooveel kracht, als hy noodig \jtbkn sou , om zich van de eene naar de andere piaats over te brengen, hy verplaatst zich echrer niet van zeifs, Hy beweegt zyne pooten in eene tegengefteide beweging van eU kander, zoodat hy niet kan voortgaan, of zoo hy eeu’ ftap vooruit doet, doet hy weldra eenen anderen achterwaarts. Men neemt hetzeifde waar by onthoofde Kikvorfchen. 99 De onthoofding is zeifs niet noodig, om deze verfchynfels voort te brecgen. De Heer le Gallois heeft dezelve eveneens en misfchien op nog merkwaardiger wyze waargenomen by de eervoudige doorfnyding van het ruggemerg verder dan het achterhoofd. In dit laatfte geval is het hootd dwaiende geiyk men kan oordeeien uit de bewegingen van den mond en der- oogen. Het overig gedeelte van het ligcbaam ieeft ook, ge- lyk zyne bewegingen getuigeu, en ondertusfchen het dier kan zich niet me£r befturen : „een toeftand , zegt de Schryver , inderdaad zonderling, waarin bet hoofd en het ligcbaam afzon- derlyk het leven genieten, zonder dat zy eenige werking op elkander kunneu uitoefenen. Het hoofd ieeft, als ofhetzon«< der iigchaam, en het ligcbaam , als of het zonder hoofd ware.” Deze ftaat houdt op, wanceer de onthoofding nier dan gedeeltelyk plnats heeft, en bet onderfte gedeelte der herfens gehecht biyft aan het ruggemerg. Dus is in eenig gedeelte het beginfel geplaatst, dat de dieren in ftaat Aell, Digitized by Google < 19* ) ftelt, om hunne bewegingen te befturen; deze plaats bleefc oaauwkeuriglyk bepaaJd te zyn door de proeven op groote kruipende dieren gedaan : pn die van den Heer leGalloisop de Silamarders bebben hem geleerd , dat dezeive gelegen is by bet verlengde merg. Maar reeds deze merkwaardige re- fuitaten mreten de bepeinzingen uitlokken zoo van de YVys* geeren als die der Ontleedk undigen; want in *t kort dit ver- mogen van de bewegirgen tot een te brengen en tot een oog- merk te doen dienen , is dat eene andere zaak dan bet ver- ft and , zooverre men bet woord verftand op de dieren kan toepasfen; en is de zitplaats van dir verrrogen eenp andere zaak , dan het zoolang en zoo verpeefs pezocht fenforium? De hatfte proeven van den Heer le Gallois , zoo als wy dezeive hebben verbaald, eindigen met alle de refultaten te bevesriRen , waarfoe hy door de eerfte gebragt was. Zy ver- wezenlyken dezeive, en brengen ze, om loo te fpreken , in prakryk. Men ziet , dat dit werk de naauwkeurigfte denk- beelden niet allecn over de zitplaats van her leven geeft , maar ook over de wyze, op welke het begirfei werkt , dat hetzelve on- derhoudr. *t Is niet larger op min of meer waarfchynlykegis- ilngen, dat deze denkbeelder. De eerfte klasfe van het Inllitutit, aan welke deSchryver van f yd tot tyd alle zyne werken heeft aangeboden , voor dat hy dezeive in her licbt gaf, heefr drie hirer LeJen , do licet ca von Humboldt, Hall£ en Percy gelast , omtrem dezeive een byzonder ouderzoek daarteftellen. Deze geleerden hebben met de grootfte zorgvuldigheid alle de proeven van den Heer le Gallois nagegaan, die hy voor hen herhaald heeft, en zy hebben dezeive volkomen naauwkeurig bevnnden, Hun berigr, zoo geheel gunftig voor den Scbryver , is bet niei minder voor de wetenfehap, door de allezins heldere en gegronde wyze, waarop zy deze groote refultaten ontwikkeld hebben. Zy ein- digen hetzelve met re zeggen ; „ dat , volzens hun gevoden , het werk van den Heer le Gallois zeker een der belang- rykfte is, dat in de Pbyfiologk; is vuortgebragt , feJert de geleer- de proeven van Haller, en dat een zeker ry. perk zal doen aanvangen in deze wtierifcbap, waarop het een gebeel nieuw Jicht moet verfpreiden.’* Wy zouden nieis durven voegen by eene diergelyke loffpraak, dan dat het voor tzoudanige m a Li- nen , als wy noemden , even aangenaam is regt te doen , als bet voor den Schryver vereerende is, dat hetzelve hem wedervaart. Te Haarlem, by A. LwOajBS Pi. Tbr Drukkf.ry van V. Loosjes te Iiaaulem. ' Cringe Vecrftraat VV. 3. N. 6.J Digitized by Google ALGEMEEN8 KONST- EN LETTER-BOD VOOR HET JAAR 1II3. N°. 13. Fry dag den mden Maart. •T«r~~~irr^r--- — -T- ' > '■« -■ — ^ Vblfens KEIZRRLYR BESLUIT vari den *6ften September it iij it 4* Uitgeyt ran dit Wukblad dtfimtitf totgigsmu BERIGTENk I Iongaryen. Om de vorderingen der Natuurkun* dige Wetenfchappen te begunftigen hteft Z. K. M. aan de Koninklyke Maatiehappy der Weteftfchappert van Presburg een gefehenk van 900 Weener Fiorynert laten uitreiken, ter aankoop van Natuurktindige YVerk- tuigen, en hetft hoogstdezelve 40 Florynen Jaarlyk# toegeftaan voor de onkosten op de proefuemingen loo* pende. • y* • » # | , Groningen* den 6 Maarti By Bcrtuit van Z* E. den Senateur Grootmeester der Keizerlyke Univerfiteit’ van den 11 February 18*3 is, tot Hoogleeraar in de Oosterfche Talen by de Faculteit van Fraaije Lette- fen van de Akademie dezer Stad* in plants van wy* len den Hoogleeraar Sypkens, benoemd de Hr. M* Wolters, Rector der Latynfche Scholen alhier. Amsterdam. Op Dingsdag den aden February II. * weid de plegtigheid der jaarlyklche Prysundeeling* van wege Directeuren der Stads Teeken- Akademie^ des av<»nds, beginnende ten 7 ure * in de Kerk der Rqtnonftranten verrigt. Der aanzienlyke en talryke Vergadering* die aldaat* LD&u. N by*5 Digitized by Google / f » m * C 194 3 byeengekomen was*- werd' niet weinig luister bygezet door de tegenwoordigheid van Myn Heer den Maire dezer Stad, vergezeld van verfeheiden Rcgerings- en hooge Standsperfonen. Leden van het Amfterdamsch Inftituut, Honglcera- ren, 00k zeer veel geleerde Mannen en Dichtcrs, Directeuren en Corntmsfien van verfchillende Genoot- fchappen, Curatoren van Stads Armen - Scholen en eindeiyk een niet zeer gering getal van aanzienlyke Kunstlievende Vrouwen, verfierden almede het ruim der Kerk. Na eene Inleidings- Muzyk , uitgevoerd door een tal- ryk Orchest van bekwame Toonkunftenaars , aan wel- ker hoofd zich de Heer A. Fodor ter Directie be- vond, recitecrde de Heer J. F. Helmers een uit- niuntend Dichtftuk, ten onderwerp hebbende: de Lof van Amfierdam , a Is Kweck/ler dcr fraaije Kun fieri , het- welk, by afwisfeling, door toepasfelyke Muzykftuk- ken werd vervangen. Na het eindigen van dit Dichtftuk, welks (lot naar het oogmerk van dit Feest gewyzigd was, en weder met Muzyk, by een algemecn genoegen van toehoor- deren werd toegejuicht, trad- de Dichter van den kanfel naar het benedenruim, en reikte, onder de ei- genaardigfte prozaifche Aanfpraken , de Eerepryzen aan de volgende Heeren uit: Vooreerst in de derde of laagfte Klasfe aan J. J. M. Watrin, het Prcntwcrk van Kaimont la Faye , welke lleer, door de vernietiging der tvveede Klasfe, nu in de eerfte of hoogfte Klasfe werd verplaatst. Door die vernietiging werd aan den Heer A. L. Zee- lander eene zilveren Med ai lie ais Acceslit ter hand gefteid, tot zyn* overgang raede in de eerfte Klasfe. Het Prentwerk van G. de Latrefe viel, in de nu nog' beftaande tweede Klasfe, aan J. de Leiir ten deel , en J. A. Daiwaille ontving in de eerfte of hoogfte Klasfe den gouden Eercpenning, vergezeld van een Diploma of Getuigfchrift van verdienften. Na deze plegnge verrigting, beklom hy andermaal den Preditfftoel, terwyl de vier Frysteekeningen ten toon werden opgchangen, en eindigde toen zyn door* wrocht en heerlyk Dichtftuk onder een nicer dan ge- meen luidruchtig gejuich. •• * Waarna door net Orchest eene Slotmuzyk gefpeeldy tn hier mede.de plegtigheid bclloten werd. CE* Digitized by Google t I$s ) m GESCHIEDKUNDIG BERlGt WEGENS Het LEVEN en de WERKEfi VAN DEN MEER D U - P U -I g, DOOR DEN HEER D A C I ' E R, * hepcndigcn Secretaris van de Klasfe dcr Gcjchitdi* nts eti Oude Lettcrkunde van ha Kcizerlyk Inflituut. (Pervo/g van bladz. 1 74.) 1 Was de loopbaan, waarin zich de Hr. D uPvts be*-. gaf, uitgeftrekt, zyn yver en geestdrift waren onafrnat- baar; hy wilde alles omvatten, hy hoopte alles te gry- pen, alles aaneen te fchakelen, bet geen gewoonlyk gtbeurt, wanneer men zich cen ftclfel wil fcheppem Hoe verder hy evenwel kwara, hoe meer zich het perk vergrootte, hoe meer deszclfs grenzen hem ontwekeni hoe meer hy ontdekte, zoo veel te meer bleef hem 00k ter onderzoek overig; hy zag zich, in 6in woord* als onder de ontzaggelyke zwaarte Zyner talryke bouw- ftoffen begraven* A1 zyn tyd ware naauwelyks tnerei- kend geweest, om dezelve te verwerken en zynegrootc onderneming te voltooijen, en hy zag zich genoodzaakt Hog daarvan een groot gedeelte aan zyn* post als Hoog- leeni^r te wyden, welks pligten zyne ovcrheerfchende fmaafc voor de Sterrekundige Mythulogie hem moesf onaangenaam maken. De uitgave zyner eerfte Verhandelingen verfchafte hem het middel, om zich van dezelve te ontflaan en weidra al den tyd en vryheid te genieteo, welke hy begeerde* De Koning vanPrmsfen, Fredeiuk de Gfoo * die dezelve gelezen had, ’er in opgerncrkt heb- bende, dat de Hr. Dupuis een groot Werk over het- zelfde onderwerp beloofde, en begeerende, dat dit Werk in zyne Staten gedrukt zou wordcn, wilde den N a £chfy« Digitized by Google C J 96 } Schryver derwaarts lokken, door het aanbod van eenen Letterkundigen Leerftoel en eenen post by de Berlyner Akademie. De Hr, Dupuis, door de hoop verleid, om zonder vrees of wederhouding zyne leer openlyk te verbreiden, en alle gevolgen daaruit te trekken, die hy 'er uit meende te mogen afleiden, nara de aanbie- diflgen van den Monarch aan, echter onder voorwaar- de, dat hy nog een’ zeer korten tyd te Parys zou bly- veo , ’t welk noodig was, wilde hy het jaargeld, aan het Emeriiaat verbonden, verwerven: en deze voor- waarde vernietigde de wederzydfche verbindtenisfen tuifchen den Koning en den Geleerde. Frederiic Hierf vdor het tydftip van derzelver vervulling en de Hr, Dupuis, overgehaald door de bedenking, dat hy in Frankryk even veel hulpmkidelen tn misfehien meer aanmoediging dan in Pruisfen zou vinden, dacht 9cr niet meet aan, om zyn Vaderiand te verlaten, Omtrent dien tyd de Verklaringen, die tot hier in de Tydfchriften verfpreid gebleven waren, byeenbren- gende, maakte hy daarvan een Werk, dat hy eerst in de Stcrrekunde van de Hr. de Lalande en ver- volgens afzonderlyk in een Deel in 40. (1781) uitgaf, onder den titelvan: Mdmoire fur I'origine des Conjlcl- lotions et fur F explication de la Fable par FAitro- • 1 « * t \ nomic. Op zich zelf ftaande gedeelten van zyn ftelfel had- den reeds de aandacht van verlichte mannen tot zich getrokken; derzelver vereeoiging vestigde deze daarop veel fierker. Men had dikwyls den hernel zien bevol- ken, ten koste van de aarde: maar niemand voor den Hr. Dupuis had ondernomen te bewyzen, dat integen- deel de hemel alleen de aarde met die menigte van denkbeeldige wezens bevolkt had, die het in vergetel- heid geraken van hunnen fyroboliichen oorfprong in vor- ften, krygslieden en helden herfehapen had, en dat de eenvoudige theorie van de opkomst en ondergang der rterren op de planifpheria onder de beelden van naenfehen of dieren vertoond, die, vofgens het verfehii der ftanden elkander fchenen te ontvlugten of te ver- volgen, te beftryden of te omhelzen, geboren te wor- den of te fterven, de bron was van dat onrzaggelyk getal wonderbare gevallen en herfenfehimmige avontu- ten, die in de Myrhologie onze verwondering bpwek- ken, en waarvan men vruchteloos de oorzaak by de Ge- Digitized by Google V C 197 ) Gefchiedenis vm eenigen tyd zoeken zou. Dus, om flechts voorbeeld aantehtlen , bragt de doorgang der zon door de twaalf Zodiaks- teekenen, door beel- den van bczielde wezers afgebeeld , bet denkbeeld voort van den ftoutmoedigen togt van een* overwin- naar, die gedurig ten dotl van nieuwe vyanden ftaat en telkens over derzelver pogingen zegepraalr. Zie daar, gelyk men van zelf begrypt, de Twaalf Werken van Hercules. De middelen ter verklaring door de Sterrekunde wordcn nog vruchtbaarder en tairyker, indieo men naar welgevallen tot de tyden opklimt, zonder zich *er aan te ftoren, of zy al dan met be- ftaan hebben, en de meest geeerbiedigde denkbeelden oraverftootende , party trekt van de voortfchuwing der nachteveningen, die de uiterlyke gedaante des heraels doende verfchillen, 00k de leenfpreuken verfcheiden- heid byzetter. moet en dus de teekenen vermenigvul- digen, en, in de reeks der eeuwen, verfcheiden der letters van dit Hieroglypisch Schrift veranderen. * Van de zeer waarfchynlyke Verklaringen van een groot aantal Fabelen, welke dit eerfte Werk van den Hr. Dupui* bevat, en waartoe hy wysfelyk zich veel- ligt moest bepaald hebben, liet hy zich medeflepen tot veel algemeener inzigteo en toepasfingen op bet grheele ftelfel van de Theogonie en Theologie der Ou- den. chaatn, en den genius, welken men geloofde, dat het belhturde; tusfchen het beftuur der ligchamen en dat der geesten# N 3 Zich Digitized by Google C 19* ) ♦ / Zich op de gidfen getrouw meenende te mogcn ve% Jaten, die hy gekozen had, om zich door dezen Theo- Jogisch - Mythologifchen doolhof te laten geleiden, drong de Hr. Dupuis diep in denzelven door, zander zich over de hindeipalen te btkotmneren, die hy tones* overwinnen, nm *er umekomen. Welk een ontzaggo lyk aantal overzigten, byeenvoegingen, verbindingen, vergelykingen; gisfingen! Hoe en waar knn men in die luchtruiraten ophouden, waar her den geest, om- ringd van wolken en berlcnfchimmige wezens, die de- ceive fchept, verwydert, verfpreidt, wederfehept of naar zyn welgevallen wyzigr, alt yd vry ftaat denkbeel# den in ligehamen, ligehan en in denkbeelden, woordtn in zaken, zaken in woorden overtcbrtngen ; eeuwen, Volken en luchtdreken onde een te mengen; waar alks zich naar zyn ftelfcl plooir, dat zeJf in den hoogiten graad buigzaam is-, en vatbaar, om zich te Ichikken naar al, wat men in alle tyden en in aile landtn ooit geloofd, gedacht en zich verbeeld heeft De Hr. Dupuis kon zich toen byna, zonde* ophou- den, aan de uitvoering dezer groove ondememing over*- geven; hy had hot Eraeritaat verworven, en was tot feene verpligtingen verbonJen, dan die, welke hem de ,eerdod der Welfprekendheid by het College Royal de France oplegde, tot welken hy in 1787 geroepen was, en die hem al den tvd overlier, welken hy behoelde, om zynen fmaak te voldoen. Hem bleef geen andere wensch overig, dan zyne Werken aangenonien. en duszyn’aibeid door de Akademie der Opfchriftenen Fraaije Lettrren be* Joond te zien, naar welker Lidmaatfcbap hy lange ilond. Meer dan eens had.hy zync ieverMige begeerte te kennen gegeven, om tot dezelve te worden toegela- ten, en teikens werd aan een’ zyner mededingeus de voorrang gegeven, zondcr twyfel, onidat deze Seroem- de Maatfchnppy , e.ne natuurlyke vyandin, gelyk al'e. geleerde Genootfchappen, v^n alien Stellelgee«t,.over- tuigd , dat deze geest voor de ontdekking der ivaarheid eer nadeelig dan nuttig, is, voor de vermetelheid en tiitgellrektheid van het Stelfel des Heeren Dupuis, en Voor het misbruik, dat by *er van maken konde, be- ducht was. Evehwel door nieuwe en aanhoudende a;jn- Zoeken, voorai van ecmgc in groote heogaciuing daan* de perfona^djen, da^roe gedrongen, en op de bcloiun, die de Hr. Dupyrs deed, van nice buiteaute gitnzcn. \ w Digitized by Google C *99 > te komen, welke de wysheid Diet veroorboff te over- fcbfydtD, ftaat makende, verkoos zy in i^flC hem in plaats van den overleden Fir. DE Rochefort. De Akademie meer van naby beziende, herkcnde hywel- dra , dat by aan dezelve , z«>nder haar te bt leedigrn , geene der ontwikkdingen van zyn Stelfe) kon medededen, waaraan hy toen arbeidde; en zich niet aan dezen arbeid willendeonttrekken.om werkzaamheden van eenen anderen aard optevattcn, kons hy wyafelyk de party, ora het ftilzwygen te bewaren. De Qrawentelmg, die zeer fpoedig na zyne intrede in de Akademie uitbarsrre ; de geesten op voorwerpen, waarin geheel andere belangen betrokken waren, vestigde, en de keten van alle ver- pligtingen losmaakte, veroorzaakte , dat men naiuwe- lyks befpeurde, dat hy. die niet vervulde, welke hy met dezelve aangegaan had. Maar hy zette niet min- der yverig zyne onderneming voort en nam volllrekt g en aandeel in het geen buiten hem voorviel. Zyn ka'akrer, zyn fmaak, zyne rtudien, verwyderden hem van het woelig en gevaarlyk tooDeel der Staatkundige Vergaderingen, waar men alle oogenblikken nieuwe gundelingen van de yolksmagt zag verhelfen en neder- ltnrren. Voor hem, even als voor het verllandige ge- detire der natie, moest de Omwemellng alleen de af- (chaffing van eenige misbruiken te weeg brengen; en het woord a ffc ha ffiog was niet gelykluidend met dat van vervvnesting, omdat geen perfoonlyk bdang op xyne gedachten en gevoelens invioed had. Noch ge- zag, noch rykdommen bcjagende, zou het eenig per* foonlyk bdang, dat hy kon hebben, wiarfchynlyk ge- ueest zyn, o.n eene onbepaalde vryheid der drukpers te zien daardtllen, ten einde alle zyne denkbeelden, en het geen hy, zyne onrdekkingen noande, te kunnen uit- geVvH. ( Het vervo/g en flat hier n a.) UITTREKSELS en BEOORDEELINGEN, *> LETTrRKUNDE. Mufeum y of VerzamePng van Stukken per ievordering van Kunflen en ffeienj'c happen 3 door Matthys SiKGENar.EK. Eerlte Deel. TeHaarbmoy toot- les Pz. Mocccxu. Jn gr. 8°. beh. ft Voorb. 233 bl. Irdicn uy oi»s Diet bedriepen, werd her gefchrtft, dat voor uelmpe jaien door den onvermoeiden Verzamelaar van het voor ors ligeend Mufeum , en zvnen friend Jacobus Kante- JLAar, onder den ti:e» van Euterpe het licht z*g, met biy- ken van goedkeuriog door het letterdevend Hollandsch publiek entvangen ; een gevoel van leedwezen moesr he Zelve dus pntwaren , deze voor de bevordering der Kunften en Weten- fenappen zoo behngryke ondernemmg tot twee Stukken be- paald en zoo fpoedig geftaakr te zien. Wat hiervan de red- den mogt zyn, gaat 00$ niet aan.. Diar dit Mufeum, vol- gcus het Vooroerigt, in zynen aard, aanleg en tirckkinp fret de Euterpe gelyk ftaat, en ais ten vervolge daarvan kanlhek- ken, zb gun wy het gemis der laatfte hierd -or aancenaam aan» gevuld, en wy durven vertrouwen , dat aile beminnaren en beoefenaren der Kunften en Wetenfchappen met 01 s de her,, vatting dezer poging van ganfeber harte zullen toejuichen, Het zou ols weinig moeire ko*ten, in het brtede te ontveru- wen , hoeveel foortgelyke Verzamelingen kunnen bydragon tot Uitbreicjing van kennis, verfyning van dep fmaak en de be- fchaving is het aigemeen; doch bet qitgebreid nut, dat de- ceive kunnen hebben, indieo zy naar de letterkundige be- hoefren joist worden ingerigt , is i<? aigemeen erkend , dan dat vy by Ketzelve bt-hoeven te ver^ylen. Liever willen wy <bn een doc r’oopend verflag van dit Eerfte Deel gevt*p , en bugs pien weg onze lezers met den aard van dit Werk nader be- kend maker*, *i\ waar dit pas geeft, hkr eu daar eon* proutre pit mededeeiea,. Digitized by Google { Ml ) « Dit Mufeum wordt geopend met eene Verhandeliag doo?* den verdienfte'yken Hoogleeraar H. Toluus, in eene opsnba- re vergadering der Maa (chappy van Nederlandfche Letterkun- de te Leyden, voorgeingen uver Lambert ten Kate Her- mans** den voortrejfelyken hoofdgrond/egger der Neder- juitfchi Letterkunst. Het is mogelyk , dat deze, voor eU k=n beminnaar der ryke Holiandfche Udl , zoo aanlokkelyke ftiffe, ons cen voordeele van die ftuk te zeer het*fi ingeno- Bleu, maar wy bekennen giarne, dat uy hmzelve me' do grootfle belangneming gelezen he^ben , en hoo Jen ons overtuigd, dat ieder met ons zal inliemmen, dat de Hr. Toluus d* ze!vo bier in nu-tSier'yk verwtrfct heeft* Na eene ge paste Inieidmg levert by eerst een overz gr van de roemryke pogingen van onze uitmontenddeLetierkundigen , en vindt daardoor gelegen- beid , om ale de byzondere trenken waar tenemen, waardoor zich ten Kate boven alle z\ne voorgangers , tydgenooten en savo'gers op bet voordeeligst ondt rfcheiden en waardoor hy den na^m van Hoofdgrnndiegger onzer Taalkunst verdiend bevft. Den VerhandeLar by dit overzigt te volgen, zou dit beilek overfehryden ; genoeg zy bet te vermeiden , dat aan H. de Groot, van Vondel, Hooft, de Bvbeloverzetters, * eenige K^mers der Rfderykers, David van Hoogstraten, * Adriaan Vfrwer en Arnold Moonen, als bearbeideren der :N*derJui»fcne taal de vetuiende Inf wordt toegezwaaid , dock bovfenal opgegeven, waarm ten Kate van hun verfehiide, te vreten de loep >ling der Wyskeerie op de taalkentiis. Door dele gaiukkige vereemum? tlictuien omirent ten zelfden tyde de beroemde T. Hemsterhuis en Albert Schultens eik eene nieuwe Schole, deze voor do Griekfcho , gene voor deOosterfche Letterkunde; en dendiers; , dien zy deoude taJen bewezen, geiuk- te bet ten Kate onze Moederfprake te bewyzen. Hy bouwde zyne Spraakkennis niet alleen op net gebruik der beste en geacht- fte Scnryveren, maar veeleer op eene wysgeerige fpraakbe- fchouwine; en de overheerlyke vruebt van dezelve was zyne jianleidlng tot do kennisfe van hot verhevene deel der Nederduitfcho Sprake 9 welke den grondiiag, benevens tweo proeven van geregeide afleiding, die tot hier ontbrak, bebels- de. Na eene geleidelyke ontwikkeiing van de uyze, waarop ten Kate biertoe geraakre, (hat de Veibandeiaar nog by- zonder ftil by zyne .Oordedkundtge en onvermoeide vlyt en bedim met eenige aanmemugen over zyn geheel zedeiyk be- ft aan. Vertongt men cen txveede, even befiisfend bcwys van ongewonen kunst- frnaak? GJyk met den ScbiJder Huifum , zoo was ten Kate ook ; eer ge- meenzaatn met den btrocnnlen BccMhoiiw'er Xayery. Hy trof hem ecus bezig met het verveardigen van eencu Jupiter Ful^urator , maar verdrictig ktogen- de, dat hy denzelven niet naar zyn* zin kon treffen ; ten Kate meende', dat zulks toch zoo nioeijelyk niet zyn kon: „ Wclaan, Nlyn Hecr, hervaett ,, Xayery , ooidcelt gy bet zoo gemakkelyk, zje daar beirel en liamerjik „ vertrouw u het Weik wel toe; zie of gy betn beter treffen kuut dan ik.** Na lnrjT tegenflreven , cn onder betuiging van nooit Hamer noth beitel gevoerd te hebben, liet zicb tkn Kate toch eindelyk door Xavery bewegen, cn bad maar weinig tyds gcaibeiil , toen deze hem met verrukkiug toericp : ,, llou „ op l gy hebt hem volmaakt getroffen. '* ’ * i Het tweede Sink, dat wy in deze Verzameliog aantreffen , is eene befebouwing van -Laurens de Medicis den Pericles van zyne eeuw, welken wy aan den Verzameiaar zelven ver« fcholdigd zyn. Hoe gelukkig de vergeiyking tusfehen Lau* rf.ns de Medicis en Pericles is, zai ieder by eer.ig naden* ken gevoelen. In deze meer u tgebreide Vt rhandeling , by weiker zamcnflelling ons de Hoogi berigt , zich voornamelyk bediend te hebb^n van de Laiynfchc Leveosbefchryving van * Laurens de Medicis, door den Italiaanfcben Geleerde Fa* BitiNius, in twee deeien in 4*., en van eene Lngeifche van den beroetnden Gefchied- en Oudheidkenner Rosc^e, vinden wy Laurens deMfdjcis voorgefteld , als den grootlien Staais- man zyner eeuwe , ais deb edelmoedigften , werkz.nmrten en kon* digllen bevorderaar tn uitbreider van Kunfien en VVetenfchap- pen en byzondeilyk ais den herftelier der Italiaanfche Dich^r kurst , waaruit, in vereeniging met eenige byzonderheden oit zyn huisftlyk en gezellig ieven hct beeid zyner verftandelyke en zedelyke voortreffolykheid opgemaakt wordt. 