Een bliksemschicht der XIX eeuw
Charles, Rudolf, editor
Daarenboven, hoe vrij van vooroordeel ook velen de Hebreeuwsche overleveringen in haar geheel opgevat, en haren inhoud naar waarde hebben weten te beoordeelen, heeft dit toch grootstendecls alleen plaats gehad met dat gedeelte, dat op de Jehovah-verborgenheden betrekking heeft; het zuiver geschiedkundige gedeelte der overleveringen werd DE REGTBANK DES ONDERZOEKS. 4 2 minder door den twijfel aangevallen. Men had des te eerder vrede met zijne opgaven, naardien zij niet openlijk met het gezond verstand in tegenspraak kwamen. Niettemin is het echter eene waardige taak voor het nageslacht te onderzoeken in hoe verre hunne geloofwaardigheid te wijzigen, de waarheid derzelve te beperken zi). Ontdoet men de overleveringen van het was, waarin eene meer of minder orthodoxe opvatting haar gelieft te hullen, dan ontdekt de onpartijdige beoordeelaar, er niets anders in, dan de eerste poging yan een volk, zijne geschiedenis op te stellen, dan straalt er het streven in door, al datgene wat als traditie bij het volk bestond, of als lezende of mythe tot hen gekomen was, neder te schrijven, en te verzamelen, om daaruit het begin van een geschiedkundig werk te vormen. De eerste proeven zijn van betrekkelijk nieuweren oorsprong; men kan met zeker-heid stellen dat die zamenvoeging eenen geruimen tijd later, nadat de gebeurtenissen voorgevallen zouden zijn, omstreeks 800 4 1000 jaar na Mozes geschied is. Taalkundige nasporingen van den oorspronkelijk kest der overleveringen, bewijzen het als onwedersprekelijk, dat haar oorsprong, hare tezamenstelling, niet ouder dan de tijd der Machabeén kan gesteld worden, ofschoon dan misschien enkele gedeelten reeds vroeger, waarschijnlijk sedert de tijd van koning Josia mogen bestaan hebben. Erst na de terugkomst der Joden uit de Babylonische gevangenschap, omstreeks 500 jaar voor onze tijdrekening, nadat zij bekend waren geworden met de wetenschap der naburige volken, en voorname-lijk met die der Grieken, treedt bij de Joodsche natie het streven te voor-schijn, de bouwstoffen, die verstrooid voorhanden waren, en die als traditie, als lecende, door den mond der priesters overgebragt en geijkt waren, tot een werk te vereenigen. Dit te zamenbrengen en voegen kan niet geschied zijn zonder ‘eene volkomene omwerking, daarbij was dus der verbeeldingskracht, der phantasie, van de verschillende schrijvers eene ruime speling gelaten; kreint men hierbij de zoo zeer tot overdrijving overhellende, beeldrijke wijze van spreken der Oosterlingen, dan zal men zich niet langer vermeten, de eenvoudigste gebeurtenissen door wonderen omgeven, of als de uitvloeisels van den wil van Jehova te willen voorstellen. Hene der gelijke wijze van opvatting en voorstelling lag geheel in den geest en in den ontwikkelingstoestand van een volk, dat nog slechts op den laagsten trap van beschaving stond, en alleen door wondervertelsels in het geloof aan Jehova kon behouden worden. Onder de oordeelkundige werken van den lateren tijd, die de oude Hebreeuwsche overleveringen tot onderwerpen van hunne nasporingen hebben gemaakt, verdienen eene eerste plaats die van Professor Max. Duncker te Halle, in zijnne Geschiedenis der Oudheid.” Duidelijk en zijnne gezogenen, onderwerpt de schrijver de overleveringen aan een zorgvuldige overweg, een grondig onderzog. Zonder met zijnne gevolotrekkingen zekere grenzen te buiten te gaan, zonder eigenlijk eene analytische kritiek te oefenen, wordt hij, door de doelmatige ziffing der bouwstoffen, door de aanwijzing van vele tegenspraken, een voortreffelijke gids, op dit door waarheid en verdichting omgeven gebied. De schrijver kleedt de uitkomsten van zijn oordeelkundig onder- 3) zoek bij voorkeur in eenen vorm, die wij, in weerwil van zijn eobjectivit, als meesterlijk moeten erkenuen, in alle gevallen dwingt de objec- tiviteit den Schrijver zijn eigen oordeelter terug te houden, daardoor blijft het letterkundige karakter van het werk op den voorgrond staan en be- nadeelt de scherpte der kritiek. De schrijfswijze van den steller vergoedt dit echter eenigzins; deze is zoo doorzigtig. de aangevoerde bewijsstukken zijn van zoo veel kracht, en lokken zoo duidelijk het oordeel des lezers uit, dat men het den Schrijver vergeven kan, het oordeel zijner lezers niet vooruitgeloopen te hebben. Het doel van de volgende ontwikkelingen is het kritisch element op den voorgrond en in de plaats van de halve aanduidingen de volle, geheele waarheid te plaatsen, opdat, hetgeen de Meleneetep op een nog ‘weinig verlicht gebied erkend heeft, gemeen goed, en met een woord, praktisch gewaardeerd moge worden. Laat ons de hoofduitkomsten van de tot het in het werk gestelde nasporingen beknopt te zamen vatten, dan zullen wij hoofdzakelijk de volgende resultaten erlangen. 1. De vroegere geschiedenis der Hebreérs tot op de grondvesting van het koningschap, heeft alleen waarde als legende, in geenen deele echter als geschiedenis. 2 De vijf boeken van Mozes zijn niet van hem zelven afkomstig, zijn integendeel ecrst in veel lateren tijd opgesteld geworden; dit selfde geidt voor al de schriften der Hebreeuwsche overleveringen, die aktomstig zijn van den tijd voor de Babylonische gevangenschap. 3. Het is eene onwaarheid dat de Israélicten veertig jaren in de woestijn zouden geleefd hebben. 4. Daaruit vloeit dan ook voort de valschheid van eene wetgeving der tien geboden op den Sinai. 5. Eveneens kan de verovering van Kanain, door Jozua, door niets bewezen worden. Wij hebben deze punten voorop gesteld, omdat zij een geschiedkun-dig tijdvak vormen, intusschen kunnen zij slechts beschouwd worden als de inleiding tot de vele andere beweringen waarop wij stuiten, en die geschiedkundig onhoudbaar zijn en elkander lijnregt tegenspreken. Ook deze echter zullen wij zoo straks nagaan. Nevens de oudste Semitische ontwikelde volken van West-Azié, de Babyloniérs en de Pheniciérs. beide evenzeer beroemd in de oudheid, door hunnen kunst- en handelszin verkreeg eene derde Semitische volks- tam in Syrié, de Hebreeuwsche namelijk, hoezeer dan ook eerst in lateren tijd, een aanzien dat zich ver buiten hun gebied uitstrekte. Hier is het echter niet, even als bij de eerstgenoemde volken, de hooge ont- wikkelingsgraad, die onze belangstelling en onze weetgierigheid gaande maakt, maar wel de religieuse vormdienst, waaruit voornamelijk alle uitwendige en inwendige voorvallen met dit volk voortspruiten. Deze treedt in den loop der geschiedenis meer en meer op den voorgrond, en yereenzelvigt zich cindelijk zoo zeer met het volk, dat hij nog he- den eene kenmerkende cigendommelijkheid der Hebreérs vormt. Het is de vereering van den eenigen, den persoonlijken God, den Jehovah, den God Israéls. Al de overleveringen, die de Hebreters over hunnen dorsprong en hunne afkomst, zijn met dit godsgeloof verknoopt en doorweefd. De oorsprong van het volk, de ontwikkeling van hetzelve tot eene staatsgemeenschap, de uitbreiding der heerschappij, het verval en de geheele ondergang der staatkundige eenheid staan in de overleveringen steeds in onmiddelijk verband tot Jehovah; zijn medewerking bliift nooit achterwege, zijn ontbreekt noch bij de wetgeving, noch bij het oorlogvoeren, noch bij die der koningen; overal vinden wij aan zijnen onmiddelijke inwerking op de lotgevallen van het volk gedacht; hij is de nationaaleod; zijn, de Hebreters zijn het uitverkorene volk, de andere volken zijn verheffing en onverdraagzaamheid, voor anders geloovenden, zich bij hen openbaren. Deze geest van zelfverheffing openbaart zich reeds terstond in den Anvane der overleveringen, daar namelijk waar sprake is van de afkomst en den oorsprong der Hebreérs ; daarin wordt de gelijke afstamming, eedeeltelijk zelfs de hoogere oudheid, van de verwante Semitische stammen, de Arabieren, de Kanaaniten, de Chaldeén en de Assyrières erkend, met dat onderscheid echter, dat er op hunnen oorsprong altijd ergens eene vlek kleeft, waarvan hun eigen stamboom vrij blijft. Wat betreft de geschiedkundige bevindingen van alle legenden om-trent de drie zoogenaamde aartsvaders Abraham, Izak en Jakob, deze Jaten zich in weinige stellingen te zamen vatten. Van de zuidelijke helling der Armenische bergen, uit het land Ärzt, aan gene zijde van den Tigris, zijn eens Semitische familiens naar het noordelijke gedeelte van Mesopotamié afgezakt; terwijl het een gedeelte van den stam zich hier vestigde, toog een ander deel verder naar het westen, bevolkten Noord-Arabié en het zuiden van Palestina, en weidde daar in vrijheid zijnne kudden. Nakomelingen van deze her-dersstammen, de zonen Jakobs werden door misgewas en honger geworden zich naar Egypte te begeven, dat land, dat door de bebouwing van zijnen grond rijk geworden was. Even als alle overige vereemdelingen worden de Hebreérs, naar de zeden des lands, door de Egyptische koningen tot landsarbeid gebruikt. Het landschap Gosen, waarin de zonen Jakobs hunne kudden weiden, was de noordelijke vlakte van den Arabischen bergketen. In deze streek nu liet de Egyptische koning Ramses kanalen graven, beproefde een stuk weidegrond in bouwland te herscheppen, deed steden bouwen en wilde de Hebreérs bet herdersleven ontwennen, en hen tot enen gevestigden toestand brengen. Dit verwekte onrücken onder de Hebreérs, bij wie de wensch ontstond, Egypte te verlaten. Deze opvatting over den uittogt der Hebreérs, kan men beschouwen als die, welke het meeste de Hebreéesche overleveringen nabij komt, werkelijk verschillend van haar luiden echter de berigten, die wij over deze gebeurtenis en hare onmiddelijke gevoleen van de oudere Egypti- wy Het verhaal van den grooten voorspoed die Jozef, als slaaf verkocht en naar Hgypte gevoerd, daar zou te beurt gevallen zijn, kan men, met het oog op den zoo uitsluitend Egyptischen toestand, weinig of geen geloof schenken. 5) sche, Grieksche en Romeinsche schrijvers bezitten. Ik wil ze hier be- knopt mededeelen. DR Us O. Gin. 0) TT aeiGey Pyne, NAAR EGYPTISCH-GRIEKSCH-ROMEINSCHE BERIGTEN. Manetho, een Egyptisch priester, berigt ons in zijn werk, dat in de Grieksche taal geschreven en omstreeks 300 jaren voor onze tijdreke-ning opgesteld is. Om de genade der Goden te verwerfen, had de koning Menephta’ besloten het land van alle melaatsche en onreine menschen te zuiveren. Daarom heeft hij deze, 80000 in getal, uit geheel Egypte doen te za- men brengen, en hen in de steengroeven, oostelijk van den Nijl, doen “werpen; onder hen waren ook eenige geleerde, door melaatschheid aangetaste priesters. Toen deze nu eenen geruimen tijd met harden arbeid in de steengroeven gekweld waren geweest, verhoorde de koning hun verzoek, en schonk hun de stad Abaris, die door de Hyksos verlaten was. Toen de onreinen echter in Abaris waren, stelden zij eenen afvalligen priester van Heliopolis, Osarsiph genaamd, aan hun hoofd en zwoeren hem in alles te gehoorzamen. Deze nu gaf hun de wet geene goden te aanbidden, en zich het gebruik der in Egypte heilig geachte dieren niet te onthouden, maar alle te offeren en te eeten; ook dienden zij met niemand dan hunne medeverbondenen, omgang te hebben. Najid hij deze en verscheidene andere wetten gegeven had, die geheel in ‘strijd waren met de wetgeving van Egypte, terwijl hij daarbij nog met eenige andere priesters en onreinen te rade ging, zond hij boden tot de herders (Hyksos) om zich met hen tegen Egypte te verbinden; hij deed hun de belofte, hun rijkelijk te geven wat zij noodig hadden en het gebied over het land in hunne handen te stellen. Deze kwamen vol vreugde naar Abaris, ten getale van 200000 man en overmeesterden een groot gedeelte van Egypte. Eindelijk, na dertien jaren, g gelukte het den koning Menephta in eenen slag de overwinning op de onreinen Ben de Betios, te behalen; verecneidene er van yetien gedood en de overige tot aan de grenzen van Syrié vervolgd. Men wil echter, dat de priester, die hun de staatsregeling en de wetten gaf, en die Osarsiph heette (hij werd aldus genoemd naar den god Osiris), zijnen naam veranderde en dien van Mozes aannam. De Griek Hekateus, die ongeveer 200 jaren voor onze tijdrekening “in Egypte leefde, en eene Egyptische geschiedenis schreef, verhaalt het volgende: _ «Toen er eens cen pest in Egypte uitgebroken was, schreven de “meesten de oorzaak van het kwaad toe aan den toorn der godheid. Daar er in Egypte eene menigte vreemdelingen waren, die even ver- schillende afkomst als zeden hadden, gebeurde het dat de diensten der ‘goden bij de Egyptenaren in fg geraakten. Toen geloofden de Egyptenaren dat zij niet van de plaag bevrijd zouden worden, wan- _ *) Menephta regeerde van 1828 tot 1309 voor onze tijdrekening; het jaar der uit- togt wordt op 1320 gesteld. Neer zij de vreemdelingen niet verwijderden. 'Toen deze daarop uitge dreven werden, deed eenen in vallen, die deze landverhältnisse was Mozes, die door gezond verstand en dapperheid, zonder tegenspraak, die uitstekendste onder hen was; hij regelde den staat en gaf de wetten, en deelde het volk in twaalf stammen, over- eenkomstig het getal der maanden. De schoonste mannen en die ook tevens het vereenigde volk het best vertegenwoordigen konden, stelde hij tot priesters aan en beval dat zij zich met het het het het gelegijkertijd tot regters in de gewigtigste zaken en vertrouwde hun de bewaring der wetten en der zeden toe. Afgodsbeelden rigtte hij echter niet op, omdat hij niet gelöde dat de godheid den vorm eens men- schen kon hebben; hij gelöde veeleer dat de hemel, die de aarde om- geeft, alleen God en de Opperheer zij. Ook de offeranden en de Leef-, wijze regelde hij anders dan dit bij alle overige volken het geval was, ten gevolge van zijne eigene verbanning, voerde hij een menschenhaltend en ongezellig leven in. Hij ondernam veldtogten tegen de nabu-rige volken en verdeelde ket veroverde land door het lot, en gaf den priesters grooter aandeel dan den overigen. Betreflende de huwelijken en de begrafenissen, maakté hij geheel andere wetten dan bij de overige menschen in gebruik waren. Bij Diodorus vinden wij het volgende over den uittogt: De Egyptenaren hadden eens, om hun land te reinigen, al diegene, wier ligchamen met de witte melaatschheid besmet waren, als menschen | die onder eenen vloek gebukt gingen, bijeen verzameld en over de grenzen gedreven. Deze verstootelingen hadden zich bijeen gevoegd en het Joodsche volk gevormd, de streken om Jeruzalem gelegen, ingeno- men en den haat tegen de menschen voortgeplant. Want van alle vol- ken zijn zij de eenige, die met andere geene gemeenschap en geene huwelijksverbindtenis sluiten, en alle, zonder onderscheid, als vijanden beschouwen. Zij aten noch met vreemden aan eenen tafel, noch waren zij hun vriendschappelijk gezind. De stichter des rijks was Mozes, die ook het volk bijeen gebragt en die lasterlijke wetten des menschenhaats gegeven had. Strabo zegt dat het zuidelijke Syrié, » door gemengde stammen bewoond werden van Egyptische Arabische en Phenicischen oorsprong; de bekende overlevering van den tempel van Jeruzalem wil echter dat de voorouders der Joden Egyptenaren waren. Want Mozes, een der Egyptische pries-ters, die in bezit was van een gedeelte van het land, en ontevreden was over den bestaanden stand van zaken, vertrok van daar, en velen die Godheid eerden togen met hem uit. Mozes zeide en leerde namelijk dat noch de Egyptenaren, noch de Hellenen, zich eene juiste voorstelling van God maakten, daar zij zich de Goden in de gedaante van dieren of menschen voorstelden! Want dat alles is God, dat ons allen en de aarde en de zee omgeeft en Uranos en Kosmos en de natur des bestanzen genoemd wordt. Door dit te leeren overreedde Mozes niet weinige verstandige mannen in Egypte en voerde ze over naar die landstreek waar thans de gebouwen van Jeruzalem staan. Hij vermecsterde het land gemakkelijk, omdat het niet zoo uitlokkend is, dat men er hardnekkig om zou strijden, want het is rotsachtig en he Eft gebrek aan Water rondom de stad. Mozes grondveste geene onanzienlijke heer- schappij, naardien de omwonenden door zijne woorden en_beloften overgehalb, zich bij hem aansloten. Later echter kwam het priester- terschap in handen van bijgeloovige en dus ook willekeurige menschen, en uit het bijgeloof werden de wetten tot onthouding van spijzen en de besnijdingen en uitsnijdingen en andere geboren, welke zij nog heden _ naleven.” Tacitus deelt het volgende mede omtrent den uittogt: ~De meeste geschiedschrijvers stemmen daarin overeen dat eene aanstekende ziekte in Egypte geheerscht en dat het orakel van den God ‘Ammon bevolen hebbe, het rijk te zuiveren en de besmetten, als een door de Goden gehaat geslacht, het land uit te drijven. Aldus zijn de onreinen bijeenverzameld en in de woestenij gevoerd. Toen alle werkeloos klaagden, heeft een der verdrevenen, Mozes, hen vermaand, dat zij van Goden noch menschen eenige hulp te verwachten hadden, want van bei- _ den waren zij verlaten, dat zij dus dien als hemelsche geleider zouden vertrouwen door wiens hulp zij uit den moeijelijken toestand zouden gerettet, waarin zij verkeerden. Zij stemden hierin toe en sloegen geheel op goed geluk af, eenen weg in. Mozes volgle hen en vond overvloedige wateraderen. Dat was hulp, en nadat van zes dagen, bereikten zij den zevenden, nadat zij den inwoners verdreven hadden, eene landstreek waar zij eene stad en eenen tempel bouwden. Om het volk en zijne heerschappij te bevestigen, gat hun Mozes nieuwe gebruiken, die in strijd waren met de zeden van alle overige menschen. Wat bij ons heilig is, noemen zij profan, en wat wij als geoorloofd beschouwen, is bij hen verboden. Het beeld van het dier dat hun den uitwee van het omdoolen en het einde van hunnen dorst getoond had, rigtten zij in het binnenste heiligdom op. Van het varken onthouden zij zich ter herinnering aan de ellende, die de me-laatschheid, waaraan dit dier zeer onderhevig is, eens over hen gebragt had. Den langdurigen honger, die zij toen geleden hebben, herdenken zij nog thans door herhaald vasten, en ter herinnering aan de toen ge-nuttigde vruchten, is hun brood ongezuurd. Den zevenden dag rusten zij, omdat de zevende dag hun het einde Hühner beprobten erbragt. Met vreemden eten zij niet, of vermaagschappen zich met hen, en dit anders zoo aan wellust overgegeven volk onthoudt zich van alle vreemde vrouwen- De besnijdenis hebben zij ingevoerd om zich door dit verschil ~ Kennelijk te maken, en zij die hunne zeden aangenomen hebben doen het eveneens. De gewoonte de lijken te begraven, in plaats te verbran- den, hebben zij van de Egyptenaren overgenomen, daarentegen veree- éren om Joden slechts in den geest eenige Godheid, terwijl de Egyptenaren verscheidene dicren, en zamengestelde Sealaons aanbidden enz. Een vergelijk van voorgaande mededeelingen met den tekst der He- breeuwsche overleveringen doet ons reeds terstond zeer opvallende af- ~ wijkingen erkennen, zoowel in  onbetwistbaar staatkundige bewegredenen mede- gewerkt tot de uitdrijving der Hebreérs, Nadat het kanaal gereed was, dat op last van koning Ramses den Grooten, midden door het landschap der Joden tot aan de bittere meeren gegraven was, nadat er steden aan der kanaal waren gesticht, en een gedeelte der weidegronden in bouwland waren herschapen, Jag het ten duidelijkste in het doel der Egyptenaren, de daaromtrent rondzwervende horden nu ook tot een gevestigd en ge- regeld leven te brengen, en een een einde te maken aan het bestaan van dat door de Egyptenaren zoo gehate herdersleven. Eene herdersstam aan de Syrische grenzen kon men dulden; maar een talrijk, mastig herdersvolk niet. De bezorgdheid der Egyptenaren, dat, gelijk de over- levering zegt: »de Hebreérs in den oorlog tot de vijanden des lands konden overgaan,” kan mede in het spel gekommen zijn. De stammen die tusschen Egypte en Palestina woonden, de Midianiten, Amalekiten, Edomiten, Moabiten en Ammoniten, waren allen met de Israelen vermaagschapt; de herinnering aan de tijden der Hyksos, die Seminier herdersstammen, die eeuwen lang Egypte beheerscht hadden moet levendig geworden zijn, en dientengevolge zal men van de zijde van Egypte beproefd hebben, of de Israeliten tot landbouwers te vervormen en hen daaroor tot de beschaving der Egyptenaren te verhefen, of hen te verzwakken. Daar dit eerste niet gelukte, moesten de Israelen en in het algemeen alle vreemden en onreinen het land verlaten, “om den toorn der goden te verzoenen” en daaruit ontsproot de zooge-naamde uittogt uit Egypte. Volgens de boven aangehaalde bronnen volgt terstond op den uittogt uit Egypte de verhuiziug naar Kanaiin, nergens wordt daarin melding gemacht van cen veertigjarig leven in de woestijn. De Hebreeuwsche overlevering stelt het lange omzwerven in de woestijn voor, als cene straf van Jehovah, die de Israéliten op zich gel Aden hadden, door hunne vrees voor cenen strijd met de Kanainiten, terwijl oogenblikkelijk daarop gewaagd wordt van eenen aanval op het zuidelijke gedeelte van Kanain. Hoe is dit nu te rijmen met de vermelde vrees des volks, en den daarvoor toegedeelden straf? Het is onwedersprekelijk dat de gebeurtenissen in de woestijn verzin- sels van latere eeuwen, zijn; ook uit verscheidene andere plaatsen is dit te bewijzen. Ss I, Wij hebben er reeds op gewezen dat de eerste overleveringen der Hebreérs, naauwelijks eer dan acht honderd jaren na Mozes kunnen -geschreven zijn, dat er tot dien tijd slechts eene mondelinge overlevering , -en dat nog alleen onder de priesterklasse bestond, en dat dus van den geheelen inhoud der vijf boeken van Mozes zeer weinig of bijna niets van hem zelf kan afkomstig zijn. Het blijkt ten duidelijkste uit deovere leveringen en voornamelijk uit de wettelijke bepalingen, in het tweede derde en vierde boek Mozes vervat, dat zij niet kunnen afkomstig zijn uit den tijd van het twijfelachtige leven in de woestijn. In die boeken van Mozes worden voorschriften gegeven voor een leven en cenen staat , die het tegendeel zijn van den toestand, waarin de Israeliten zich vol- -gens de overleveringen aan den voet van den Sinai bevonden. Deze -voorschriften van Mozes verwijzen op eenen staat, welks bewonerszich met landbouw onledig hielden en de Israéliten waren in die tijden zwer- vende herders, De feesten van de zaaijing, van den oogst, van den Wijnoogst, werden voorgeschreven; moesten zij in de woestijn gevierd “worden? Deze voorschriften bepalen de tienden van den opbrengst van den akkerbouw voor de Levieten, en niemand bebouwde toen akkers, noch bestond er een afgesloten of talrijke priesterstand. In de geschiedenenen, den Hebrechers, ten tijde der Rigteren en nog later kent men geenen stam Levi, deze schijnt later ingeschoven te zijn. De braaktijd van het Sabbatjaar werd vastgesteld, de afpaling der akkers werd geregeld, en het erven van grond en bodem werd bepaald, — en niemand bezat grond en bodem in de woestijn, Deze voorschriften in de boeken van Mozes spreken verder van stadsmuren en poorten, van vrijsteden en Levitensteden, — en de Israéliten leefden in de woestijn in een leger onder tenten. In haren tegenwoordigen vorm dringt de overlevering er ook tensterkste op aan, dat het schema voor het volksleven dat den priesteren eindelijk gelukte in te voeren, het wetboek dat ten tijde van koning Josia openbaar gemaakt en plegtig door het volk aangenomen werd, de wet van Mozes was; het is het vijfde boek Mozes. Hier vind men zelfs voorschriften voor het koningschap, over den harem, over wagens, paarden en schatten des koning, terwijl de Israéliten eerst 250 jaar nad onder de he erschappij van koningen kwamen; in het vijfde boek van Mozes wordt de tempel van Jeruzalem, als het middelpunt en de eenige zetel van de eenige zetel van  in de gevechten die tijdens de vestiging der Hebrets in Kanaim geleverd werden, niet de geheele bevolking der Kanaimieten verdächt werden, zoo als men zou kunnen opmaken uit de beknopte overwinningsberigten die in het boek Jozua medegedevend worden, de overlevering zelve pleit voor het tegendeel. Eeuwen na deze voorgewende moorddadige gevechten door Jozua geleverd, vinden wij vele der Kanaanitische stammen te midden der Israéliten gevestig, gewonlijk den laatsten, maar ook niet zelden de Israéliten den eersten onderworpen of schatpligtig. De voorstelling in het boek Jozua, van de verdeeling des lands onda de twaalf stammen, heeft voor de geschiedenis in het geheel geene beteekenis, want langen tijd na Jozua in het boek der Rigeren (Rigeren 1:20—36) wordt een groot aantal steden en volken opgeteld, welke onafhankelijk in Kanain, en nog wel te midden van het ge- bied woonden, dat volgens Jozua reeds lang in het boek Jozua reeds lang in het bezit der Israé- liten moest geraakt zijn. Men kan daarom ter eere der menschheid aannemen dat de in het boek Jozua geschilderde uitroeijing van het Kanainitische volk slechts in de verbeelding van bloeddorstige, deweepzieke priesters bestaan heeft, welke die gebeurtenissen, nadat er eeuwen na de inbezitneming vervlogen waren, ter verhefting van hun gelöver dichten. Het is ook aan diezelfde priesterschap dat wij het verhaal — van de vele teekenen en wonderen van dien tijd te danken hebben; als voorbeelden halen wij hier alleen slechts aan, dat Jehovah den Israéliten eenen veldoverste uit den hem El ter hulpe gezonden heeft, dat Heer water van den Jordan bij het doortrekken van zijne uitverkorenen — gestremd werd, dat hij ten hunnen behoeve zelfs de zon in haren loop deed stilstaan, en dan nog bezat of verkreeg deze priesterklasse, in weeewil van al deze verkondigingen, slechts eenen geringen invloed op — het Israélitische volk; het grootste aantal van hetzelve was of bleef — afeodendienaars; waarover in het boek der Rigteren zoo dikwijls ge- klaagd wordt. Ook uit vele plaatsen der Profeten, der Rigteren en van het boek der Koningen, blijkt het onwederlegbaar, dat verreweg de meerderheid der Hebreérs, eeuwen lang afgodendienaars bleef. Na de vestiging in Kanain vermengden de Israélieten zich met de oude be- woners des lands, en daardoor werd ook dezer eerdienst, die in den Bail- of ook wel den Molochdienst bestond, de heerschende; slechts eene groote minderheid des volks kan geacht worden het Jehovahgeloof te hebben blijven aankleven. Bovendien is het door de overlevering zelve buiten allen twijtel ge-steld, dat in de vroegste tijden, naast Jehova, den verheven God, nog andere goden vereerd werden, dit bewijst reeds de meervoudige vorm © Elohim, welke b.v. Mozes I: 26, III: 22 en Jozua XXIV: 2, herhaal-delijk gebruikt wordt. Jehova was oorspronkelijk slechts een hunner; erst veel later verkregen zijne priesters voor hem de uitsluitende verkering. Zeer vaak is in de overlevering van het gesluijerde beeld van Jehova spraak, dat ter algemeene vereering ten toon gesteld werd; met dat feit vergelijke men het gebod, dat gezegd wordt door Mozes gegen te zijn: »Gij zult u geen beeld noch gelijkenis vervaardigen.” Zoo veel is uit dit alles duidelijk geworden, dat de vereering van den eenen God, niet het begin, maar de uitkomst der Hebreeuwsche geschiedenis: is. Het geloof aan Jehova werd eerst algemeen onder het Joodsche de babylonische gevangenschap terug keerde, want het waren, zonder tegenspraak, slechts de ijverige Jehovadienaars, die ‘terug keerden, terwijl het grootste gedeelte der weggevoerde Israéliten, zich onder de stamverwante volken van Babylonié en Assyrié verloren. De Israélieten hadden zich bin hübschen vestig in Kanaiin, noch een gesoten gebieten met vaste, naturlijke grenzen verworven, noch was het bin gelukt hun volksleven eenheid en te zamen-hang te gven, zij hadden veel meer dan eenen schijn van verband kunnen brengen, hat kon daarom niet missen, dat zulke toestanden de roofzuchtige, verwendende stammen van het oosten en het zuiden in het land lokten, dat vooral de oude volksstammen in het noorden, waar zij het talrijk-pete onder de Israélieten verbleven waren, weder opstonden, en dat de sin den krijg geoefende stammen van af de kusten eene poging aan-wendden, de Israélieten duurzaam aan hunne heerschappij te onderwerpen. Slechts dan gelukte het dezen die aanvallen af te slaan, wanneer er in het oogenblik van nood een moedig en degelijk krijgsman op-stond, wien het gelukte zijnen stammen en misschien nog een paar Abhängige “stammen, tot krachtigen tegenstand op te wekken en ter bevrijding aan -te voeren. De daden dezer helden alleen bleven in het geheugen der Israélieten, uit de beide eenwen na hunnen uittogt bewaard, en deze zuver legendeachtige verhalen moeten in dit tijdvak de plaats innemen van de geschiedenen der Israélieten. Tot zulke fabelachtige helden worden in de Hebreeuwsche overleverringen, Ehud van den stam Ephraim, Deborah van den stam Isaschar, ‘Gideon van den stam Manasse, die den Baiil-tempel op bevel van Jehova, in het huis van zijnen eigen vader moest verwoesten. Dezelfde ‘Gideon rigtte, uit den buit op de Midianiten behaald, voor Jehova een met goud overtrokken beld op, en plaatste het ter algemeene vereering in zijne vadeystad (Rigteren VIII: 27). Bij de noordelijke stammen, in de nabijheid der Phenicische havensteden, vormde zich naar het voorbeeld der Pheniciers, omstreeks dezen tijd, een stedenverbond, dat in de stad Sichem in den Bailtempel zijne zamenkomsten hield, en zich Abimelech, den zoon van Gideon, tot zijnen aanvoerder koos. Tot deze helden behoort ook Jephta, de gelofte die hij Jehova deed en die hij ook door slagting zijner dochter zou vervuld hebben, bewijst even als het verhaalde van Abraham en Izak en vele dergelijke, waar van menschenoffers ter verzoening met Jehova spraak is, dat in de Vroegste tijden de Jehovadienst met menschenoffers verbonden was, in welker plaats later het dierenoffen zijn. De daden van geenen dezer helden zijn ogsierd geworden, als die van den sterken Simson; hij streed voornamelijk tegen de Philistij- men, deze waren die stammen, welke de kusten des lands bewoonden, ‘en naar wie het geheele land den naam ontvangen heeft van Philistea of Palestina, zij waren stamgenooten van de Philistij- men. Een aanengeslösten priesterstam bestond er in dien tijd nog niet. De leeken bragten Jehova even goed hunne geiten, rammen en stieren als de priesters, en rädligen hem even goed als deze, welke rädligen van Jehova gewonlijk geschiedde door het werpen van het lot, on wanneer het vere verdwaald was, werd de hulp van de priesters en: waarzeggers ingreepen, waarvoor deze zich door brood of een stuk geld deden betalen (b. v. Rigteren VI: 36—40; XVIII: 5, 20). Wie een altaar gesticht of een Jchovabeeld opgerigt had, stelde ook eenen priester daarbij aan of maakte eenen priester tegen cen zeker jaargeld. Er waren verschillende soorten van zulke met goud overtrokken Jehovabeelden; een derzelve werd door den stam Dan geroofd, toen deze noordwaarts trok om zich daar een stuk gronds ter vestiging te veroveren, hetgeen zij op de Philistijnen niet vermees-teren konden; zij namen het als eenen zegen aanbrengenden God op — hunne togten met zich en rigtten Hebt in de stad Dan op, die zij stichtten. Vele familiens plagten huisgoden, seraphim in menschelijke gedante in hunne huizen te hebben (b. v. Mozes 1: 31, 34. Rigeren XVII: 4; XVIII: 14, 17. Samuels I, 19, 13—16. Koningen II; 23, 24). Wat men wijders over de zeden der priesters in dien tijd leest, klinkt niet zeer stichtelijk; zoo staat er in het le boek Samuels II: 22, dat de zonen van Eli, die omstreeks het jaar 1100 v. C., het priesterambt in den tabernakel vervulden, de vrouwen plagten te bezwangeren, die in de tente der zamenkomst der eerdienst kwamen. De zonen van Eli vielen in eenen slag tegen de Philistijnen, waarin ook de arke des verbonds in hunne magt viel; de Philistijnen voerden den ook log tegen de Israélieten met zulk eenen nadruk, dat de grootste zuidelijke helft des lands hun onderworpen werd. ‘Ten einde het hun onmogelijk te maken zich weder te verheffen, werden de Israélieten ont-wapend, ja de Philistijnen vergenoegden zich niet met de uitlevering der wapens van hen te eischen, zij voerden zelfs de smeden uit het land weg, opdat niemand der Hebreérs weder zwaard of speer zoude — kunnen vervaardigen. Deze heerschappij drukte zoo zwaar en zoo smadelijk op de Israélieten, dat, als hunne ploegscharen, bijlen en haken stomp geworden, of hunne gaffels verbogen waren, zij zich naar de stad der Philistijnen moesten begeven, om hunne landbouwwerktuigen weder te doen herstellen en scherpen. Vit deze smadelijke onderwerping werden de Israélieten verlost door de overwinning die Saul cerst op de Ammoniten, en ten gevole van deze toj ten) 5D Overwinning tot koning over Israél verheven, op de Philistijnen behaide. De keuze van Saul tot koning vond in het jaar 1070 v. C. plaats; over de toedragt der zaak, bestaan die elkander geheel wedersprekende ver- halen in de boeken van Samuel en het eerste boek der Koningen. (zie i Samuel X17 12, 14, 15, Vill en Xis°17—25. 29S) Ll: Aas ningen XIT: 1, 20. JI: 14, 21. XII: 12. IX en X: 1—16) vergelijkt men deze drie verhalen met elkander, dan worden detegenspraken onuitstaan- baar. Volgens het eerste begeeren de oudsten eenen koning wegens de zonen van Samuel, volgens het andere is hij noodig , om de Philistij- nen te slaan , volgens het derde wegens den inval der Ammoniten; vol- gens het eene verzet zich Jehovah tegen het koningschap, volgens het andere stelt hij het zelf in. Saul wordt op bevel van Jehovah eenmaal door Samuel gezalfd, andermaal door het lot verkozen, ten derden male door het volk verheven, en op deze wijze gaat het met de tegen- ee ae 15 spraken voort. Het onbegrijpelijkste echter schijnt het gedrag van Saul _zelf. Hij wordt tot koning gezalfd en gaat rustig naar huis. Vervolgens komt hij in de vergadering te Mizpa en vertelt niemand iets van zijne ‘waardigheid. Door de zalving reeds tot koning gekozen, gebeurt dit hier nog eenmaal door het lot. Hij gaat weder naar huis en niemand |weet iets van zijne tweemaal verkregene waardigheid; hij komt van ‘achter de ossen aan den ploeg heen, wanneer de boden tot hem komen, ‘niet als tot den koning, maar om voor de ooren des volks te spreken. “Daarop roept hij het volk op, Saul (en dus niet zijnen koning) te volgen en enen bedrukten toestand het land onder de Philistijnen verkeerde, dan is het duidelijk dat de laatste uvoorbereidingen en uwitgeschrevene volksvergaderingen ter jekkeuze eens konings (gelijk in de boeken van Samuel herhaaldelijk wordt medegedeeld) nimmer zouden geduld zijn geworden. De grond tot deze verschillende berigten ligt in de latere priesterlijke voorstellingen en gezigtspunten, waardoor de geschiedenis van Saul herhaaldelijk is ver-yalscht geworden. Allengs had het denkbeeld wortel geschoten, dat Jehovah de eenige ‘Koning des volks was; de profeten en priesters hadden veel door de afgodische koningen te lijden, daarom waren zij ook niet voor de in-voering van het koningschap bij de Israéliten, en doen zij Jehovah daarom zich ook in dier voege tegenover hetzelve stellen, dat hij de eigenlijke xoning van Israél zij. Het priesterdom wil het volk Beheer- ‘schen en is daarom eigenlijk het koningschap vijandig, waarmede het de heerschappij toch ten minste declen moet. Moet het nu echter eenmaal zijn, dan wil het koningschap ten minste tot zijne docleinden bezi-gen en het als zijnen dienaar ter betere beheersching des volks gebrui- Ken. Ontrekt het zich daaraan, dan heeft het ook spoedig de gunst van het priesterdom verloren. De geschiedenis der 1sraéliten toont dit herhaaldelijk genoeg aan. Saul, een landman, uit de stam Benjamin, bleef ook als koning gefroren aan de eenvoudige wijze van zijn vroeger leven. Wanneer hij niet in het veld was, woonde hij op zijnne landhoven. Behalve zijnne vier zijnen leefden in zijnne onmiddelijke nabijheid, als dischgenooten.des ko-nings, een aantal beproefde krijgslieden; onder deze bevond zich ook David, die zich in den oorlog tegen de Philistijnen onderscheiden had, en dien de koning daarom tot zijnnen wapenbroeder maakte. Wij vinden datin het iste boek van Samuel XX: 5 en 25, terwijl in 2 Samuel 17. 23. 36. 45. 47. David weder als herdersknaap voorkomt, en den beken-den tweestrijd met den reus Goliath onderneemt; op eene derde plaats in 1 Samuel XXI: 6, wordt de overwinning op Goliath weder onder den tijd der regering van koning David gebragt; de overwinnaar van Goliath heet daar Elhanan enz. 'Tegenover deze tegenspraken moet men aanuemen, dat de priesterlijke bearbeiding der vele tweegeven, die koning David gestreden heeft, slechts strekte om heldendaden onder den tijd zijner regering voorgevallen, op hem zelf en op zijne jongelingsjaren over te breugen, om hem daardoor als een uitverkoren werktuig van Jehova te doen voorkomen. Saul zond David herhaaldelijk uit en zijne strooptogten op het ge- bied der Philistijnen gelukten beter dan die van andere hoofdlieden. Daardoor won David de liefde des volks en Jonathan, de dappere zoon van Saul sloot een verbond met hem. Saul benoemde hem tot bevelhebber over duizend en gaf hem daarna het bevel over de lijfwacht, ja Saul ging nog verder, hij gaf hem zijne tweede dochter, Michal, tot vrouw. Wij werden niet, welke omstandigheid Saul amletine gaf, in de laatste jaren zijner regering met eenen man te breken, aie ‘hij zoo hoog verheven en tot zijneu schoonzoon genomen had, en die de boezem-vriend zijns zoons was. Men kan de oorzaak van dezen twist slechts daaruit raden, dat David met Samuel en andere priesters in verbinding staat, die hunnen tegenzin tegen het pas ingestelde koningschap en zijnen bekleeder niet hadden laten varen. Er wordt verhaald dat Saul met de speer naar David stak, dat deze echter den stoot vermeed en in zijn huis de wijk nam. Daarop beval Saul dat het huis omringd werd, om hem den volgenden morgen te” dooden. Michal liet David echter des nachts uit het venster neder, en leede in zijn plaats den huisgod in het bed, dekte hem met een tapijt toe en legde het vliegennet van geitenhaar over het gelaat van het beeld. Intusschen viel David tot Samuels te Rama en verborg zich met dezen Ne Najoth, tot dat Saul zijn verblijf ondekte. Toen ontvlugtte David + naar Nob bij den priester Ahimelech, en vlood voorts verder naar den vorst der Philistiinen, Achis van Gath. Saul berispte zijne dochter dat zij David in het ontsnappen behulpzaam was geweest, en zeide tot Jo- nathan, gij noch uw koningrijk zult bestaan, zoo lang David leeft, Voorts hield hij streng gerigt over de priesters. ‘Toen Ahimelech en de overige priesters van Nob voor hem gevoerd werden, vroeg hij hun: waarom hebt gij tegen mij zamengezworen, gij en David? Gij moet ster- ven! Doodt de priesters, riep hij zijnen lijfwachten toe, hunne hand is met David! Aldus werden, volgens het verhaal, 85 priesters neder gestoken. David beproefde daarop. eenen opstand tegen Saul te verwekken, en toen deze mislukte, vlugtte hij op nieuw tot de Philistijnen en diende deze tegen zijn eigen vaderland. In het jaar 1050 viel Saul benevens drie zijner zijn erzogen, in eenen gro . oten slag tegen de Philistijnen. 