De zeden der wilden van Amerika [microform] : zynde een nieuwe uitvoerige en zeer kurieuse beschryving van derzelver oorsprong, godsdienst, manier von oorlogen, huwelyken, opvoeding, oeffeningen, feesten, danzeryen, begravenissen, en andere zeldzame gewoonten, tegen de zeden der oudste volkeren vergeleken, en met getuigenissen uit de oudste grieksche en andere schryveren getoetst en bevestigt
Lafitau, Joseph François, 1681-1746
Dit gehuil uit zynde, kraamt men op nieuwzyn pakken weer op en ieder Dorp) ieder wyk onder haar hogfden, begeft zich opweg als in processe, acht gevende dat zy de  grote ptaats daar de kuil is aankomen, zet zich ieder op terfcheyde pfaatzenneer, die hem door de Cestmoniemeelbr na den rang der Doroen en het getal der Hängen zijn; men zet alle deze pakken met beenden op den grond nter, gelyk een pottekraam op de ker-tAs, en wartneer al het volk aangekomen is, lege men de gefchenken ten toon ten delen op den grond, ten delen op den grond, ten delen op (Uken, daar menze een geruimen tyd taat, om den vremdelingen tyd te gven om zich over dertelver rykdommen en pracht te verwonderen. Op het dode-feefi, waar van Vader de Brebeaf ons de befchryving heeft nagelaten waren'er twaalf hondert, die vyf ofzes hondert roeden lands befloegen. Daar zy twe uren lang ten toon blevenlegen, Sen; ordertnirchen bestondde vergadering niet meer als uit twe oisnt personen. Ieder Dorp, der zijn hoofden gefehikt, klimt vervolgens op het theater daarieder huiseezin zijn aangevezen plaats heeft. Op het mütte teken, dat de Ceremonie-meister geven moet, lopen zijn oder na toe als of zijn een dorp zouden befprmen, en in een ogenblik is het gantfche theater verforser oder door at norden. Zy hangen de.zi^en met beenderen aan de palen die hier toe opgerecht zijn. AUe klimmen zijn met dezelfde vaar-digheid ixreer af, nemen al de leren yrcg, tolatende op het theater niet aU enige Opper-hoofden, deber blyven om de gefchenken uit te delen. Op het einde vim deze verdeling bélekte men den grond van de kul, en men omhangtzie melc grote. Kledereni ieder uit tienbever-vellen beftände: in 't midden zet men enige ketels en ander huisraad tot dienft van de dodeff' en men taat'er de hele ligchamen in zakken, waar van een, twee, of drie bever-rokken met zicli lleept. Dan is 'er een gruwelyke veri^arring, ieder om 't zeerftuch in de kuil werpende, om*er enige handen vol zaind uit te ha- Icn, die volgens hnn gevoelen hun van groot nut moeten zyn omze geluk in 't pelen toe te brengen. Het jaar dat Vader de Brebeuf dezé plechtigheid bywoonde, had men zich gefchikt om den nach op het vdd door te brengen, daar men grote vuren stookte en gemreerde. Milfchien zou men tot s anderdaags ver op den dag gewacht hebben, om het feed te befluitdi maär een van deze Itreukel-zakken van zelfs los geraakc zjmdfc en in de kuil roUende bracht dlt geraas, dat ieder een vcr" Masde, de gantfche teffiidering in oprder; men Hep van alle kannten ttiet een yflelyke oplchndding naa/ het theater, van waar men in enen ogenblik alle deze zakken in de kuil uitfchuclde, houdende evenwel die pels <-kleren, waar mee iy bedekt waren, daar uit. Dit geraas enige tyd opgehouden zy Ende, vongen zy aan te zingen, maar op zo een droevige en hart-roerendewyze dat deze Vader, die door m'ddel vdn de vufeh, daar bet veid vol van was, alles zien kon, zicb levendtg de ylTelyke; droefeid en afbeelding van de wwan- JXJ>««/.M.«cr. WW*^i: 1 j^^°^~->- "ir; • - '■ -"^;^^as=»»^ pBiPi 1* i E^^''' -JbIP^H \ UiX* ^AiU "^^ ^^^ffl'11'. 'f« ^mmr -* ^^^.^:. ■■HWSS 'l' •'^^"^■--*»*^ _. 4-? V A 14 A M E R I X A. V. BO£X. 5* wuihoo|), wiar in de tieleii mn deze blendige fchepsds Google In de héliche gegegere wärtig voor te füllen. Znigi joDgfrlingen (chikteii met flaken de beendorfen in de kai^r die 'er op twe voeten na Vol wierd. Boven orerheen dekten zy de bever-fcledefen* die'er uitftakeot en leyden de rest met matten en schorfTen toe* die men inethoat,lknen en aarde vuldei datmen 'er bonder schickt. Enige Vrouwcn brachten *er schönes met iagainic6 van iuar Thdiaanfrh koom.9 en *aandereii daaffs en de volgende dagen verfche^de Hutten van t JDorp met gantfche korven vol> die op de kuil lucgetoj^ wierden i als een laatfte bewys van tedere liefde jegens de doMn> waar an men dezelve opofferde. Van de twaalf hondert geCihenkeft die men op het feed ten toon gelegt liad, zonder van de mildadigheden der part Kulieren te fpre-ken, en van de beloningen die er op de verfcheide offenen gefennt waren, wierden veertig kiederen gefährlich om de kail opte schikken; verfcheide wierden met de gehele ligchamen begravecen gefangen, gefangen wierden met de gehele ligchamen begravecen gefangen, de vremde nation te bedanken, die tot het schouwelpen genodigt waren gefangen; de doden deiden er een menliste tüt door de handen van de Opperhoofden en hun levendige vrinden; een deel die den hec befürde over iudden, leyden er onder sich onder sich en goede menigte byzyden af, en hec overige na dat de kuil vol Was, wierd in  dlent om de volkerenmcer te verenigen, om de banden, die hoin onderling verbinden meer toe te ftrikken, en 't welk in deze woefte voorbeeld is van een grote ootmoedigheid, indien wyde godvruGhc jegens hon overleden vrinden en medeburgers nwt de onverfchilU^heyd - vergelyken, die wy voor de onzen hebben, welke gemecnlyk zo gauw vergeten als begraven zyn. "Wat de godlozen ook mogen denken , die willen dat atles met het iigchaam vergaat, zy kunnen de waarbeid uit de gewoonte van deze botte volkeren leren; want wat zy ook zeggen mogen » deze inAelling, zedert haar oorfprong in wezen gehouden, is klaar-bly* kelyk een werk van den godsdienft, en een geraigenis van het oude geloof. En fchoon hedendaags de gevoelens van godscKenft door de wulpsheid honner zeden , en miilchien noch meer door de godloosheid van die<der Europeanen, die met hen omgaan, be^ nevelt zyn ; fchoon zelfs dit laatfte Mbniik byna overal daat de Europeanen geweeft zyn, begint afgeichaft te worden, pm dat zy hen van de ene lunt de nodeloosheid van deze verqofftingen, en van de andere kant de fchade die zy hen coebragten , hebben doen begrypen , fchoon het op zommige plaatzen zelfs t'eenemaal vemie- , ' Jl DEEL. Ee * tigl fieflotf T>ii(te<< teaoft », ftr 2:«DtN D»IR WILl>BHr llgc i»t if Iwt get* ZfCCTQrds dtiden* tea OTCrtaigBat bewyiiwi het algemeen gevoelen. dat deaden de verrottii^ vm hec graf omfecffdeit MM k ook zorr vtarfehjmdyk dat zy ook zo veel torg i^ Toor dcze done en iMrteorde UgeluuneBf of die in etter en vefderring «\i(muMi,tdeegdeii» alt ingcfolgp van de overieve- ifqiv the hoMie i«onaten Tan ome eeifle TOOTaadcrcn ontfaogen haddeiH dac deie lyken eena cen nicnw leven moeflien aaonemcn* .^ wdlE «> lug ah de eeawigheid doren saL •■:^f! ,11. •1 i,rii i: i,h mo ,11 'tow OJ ■ ■I. rmim^ ■ j> ' '^; (lit sfh jHft ■A /x -ib ■;; ;-ti3{ ali ■^ i-?i.It;iil ji, i i ' Z£^ . 1 }i a c[ ii# z D E N w I L D K A VI E N AM ERIK A. ACHTIT^ Bi&l j&^ BER^t £HOOFTSTU!^i ^a!a de Taal, ft itts fcliiet 'e^ tfiV iqte* brer 0m 6Jt W^erk te ein- digefi , jds van de T(uil te fpreken. Cods vinger Word men hkr n&d;- minder in gewaar alt in de ander6 wonderen; die de niciverkzelen van zyn wysheid en almacht zyn ; wane de fpraak den menfch nodis zynde pm debanden vande zamen- ^ „ levitigte maken9'liioec het verwonderlyk fchy- nen, dac "er in deze'meirigte van ttiftit die door de wereld verfpreyd zyn? zelfis in die van de doiiifle vdlkereh een order en fchikking heerfchc, die zy nook in ftaat geweeft zyn* om zelfit door kunft en gronden in te voeren > en die zy nocb heden- daags hebben* zohder dac zy in ftaat zyn om die wet ee kunnen be- grypen: zo dat zy zeer vexzet fcli3meh te fiaan, wanneer de Zen- oelingen, die dezelv^ door een lanee ervarenheid en naarftigheidy en noch meer door *t btAaltp des Alterhoogften, doorgrbnd' hebben v hen in hun eige taal die £ei(^iikte verband doen aanmerkien , dat zy Vr nooit in gewaar Wleraen. De menfchen hebben hiaar «en en dezelfde fpraak gehad to£ deze zntte ondememing van hun ydelheid tde« die het God be- liaagde te verydelen, met: iodanig een wanorder in hun gechchten te brengen > dat zy nict dieeden als elkander in hun werk ftoren door deze fchiclyke en onverwachte verandering, welkeallc foor- Ee 3 teni Taal. Uuttdt. m^Jir. pttf. 4. Cf. IS. t' '34- ■ ^6- ZEDENDERWILDEN ten Cft de betekenis der woordm vtrwart hebbende, maakte dat zy, dkaftder onmodglyk verflaan koAden. Nietrle klaardet in oe Schrift idfefedrakt als die wooderbatr toot-vil, miar ik gelofat men tnichteloze moeite aanwenden, in hoe veei moederfj^akcn deze beroemde vcrdeling ge-fchiedde. Ik weet niet op WM ai>ond men zicli inbeddde, &t vf toen ter tyd in 71. oorfpronkelyke talen gefplitll wierd> en ik geloof, dat net van uer weinig belang is* te weteii of ^er een groter of Teel kteiner eetal geweeftis.. Ook gcloof Ik niet dat men zich af moet floven » om flaande ce hooden dat de menfchen toe den tyd van den Toren van Babel toe Hebreuwfch fpraken > W^uufer deze taal hec voorrecht kreeg om in bet geflachc vahlieber bewaart te worden > en door Abralum tot bet Jodfche Volk dat 'er van afflamde' oveifsezee wierd. De gene die voleens dit gproelen allen de andere talen vanHebreawfche woitd-woorden, die zy daar in denken te vinden. pogenafte kydea weivden vruchteloze jpibeile tot gedroomde giffingen aan. De Hebreuwfche taal is in der daad eerbied 'waardig om dat zy de taal van Gods volk geveeft is en de eerfie waar in de H. Fauchte gelchreven zijn, schoon bet geen gednid van woorden, of Sedaante van karakters is, die baar deze eeibied verichaffeni maar e waarheden die zy bebelzqi. Maar fleckt in zich zelfs heeft geen groter schodheden als de anderes enwzifcinels, geen kan doen zeggen dat zv jen, voorrechc beft kunnen verdieren, zoals menverondfrflnt om ten tyden van de verwarring beu-aart te worden, als God deze eerfte taal, die Adam en zyn nakomelingfchap fynkxxk, niet behouden had. Zou dan bet) won dcrwerk) dat by by dm Toren van Bal) uitrecbtee gebreklyk zyn geweft, bet fcbynt my jn tegendeel toe dat bet volmaakter geweeftzou zyn* iqet die niec.te behouden. Was H^ber deugt-zamer menfch als de andere, die van bun dwaze reukeloosheid in deze gemene oodememing van de menfchen tegens God de maac ophoopten; waar van daan komt hem dan zo uitzonderlyk en wonderlyk een voorrecht als dit is? De gdeerde Huet heeft niet Theodorus gemeent, dat men denken kon dat deze eerfle Taal, die mdn tot de opbouwing van den Toren van Babel gefproken, in deze gelegenheid ganfch vrmietigt was, en dat de Hebreuwfche spraak, die by dezelfde met de Kananecfche gelooft te zyn, een van de gene was, die daar toen opgekomen waren: dat Abraham uit zyn land Chaldea trekkende, genootzaakt was geweft die van bet land van Kanan te leren, welke zyn nakomelingfchap naderhand sprak. Het zou inderdaad moejelyk zyn om te begrypen , hoe dat in de enkele familie van .Abraham , die zedert langen tyd onder de Gialdeers verftrooit was, deze fpraak in ^t midden van een talryk volk had kunnen behoCiden worden , dat een ganlch andere taal fprak ; en fchoon zulks niet onmooglyk is, niets verplicht ons evenwei om het zonder krachti^e en welgesronde bewyzen te geloven- Ik geloof evenwei met ^t de Hebreuwfche fpraak een van die uitheexnfche (alen was, die Abrdiam geleert had. *t Is veel natuur- lykcr VAr A M ER I K A. vm. fiOEK. ^ji lyker tedenkeftchc Abraham* wieni moederfpruk dte gene was die men in zyn tyd inChaldea forak, altyd deze zelfde tari ondcr zyn volkfprak»ichoonde verfcnejdecochtcn, die hy moeft on* dernemen* bem noodzaakten om ook die zynergeburcn te leren* om zich tc docn veribiao en lien te verflaan. Tit kbn heifa niec moeielyk vallen,nademaal de tale van naburige volkeren gemeenlyk dialeden of congvallen van den ander lyn. 't Is waanchynelyk dat in alle zvnc reizen zyn Moederfpraak wat vet baflerc wierd : een verbufterin^ die in zyn mtkomelingfchap kcniyker vicrd^ de- weike cen p^rtikulier voik iiebbende uitgemiaakt « dat tot cen punc van Godsdienft Uelde i weinig overcenkomft met de Heydenen te hebben> en een eige dialekt uitmaaktej *t wetk altyd van de wor- tel afwcek , door hec lang verblyf d^t dit Voik In Egypte, in de woeftyne» en in bet land van Kanaan nield, daar het byna alle de inbooriingen van bet land uitrdoidc;onderwyldat deze zelfde ibraak van Abraham van een andere kantin die gene Verbaftert wierd, die in Chaldea gebleven waren , door eene gemeene nootlottigheid der levende fprakent die altyd rniger roaten gelyk de moden veraa- dcren. Wat er ook van dit geVoelen aahgaande de Hebreawfche spraak is, het is zeer zeker dat de talen van Amerik, jKen gelykenis met habben, noch met die g6n6e ehc daarna zwemen of van afgeleyd zyn, gelyk dit^gaat verzdteren die de geleerde Talen verstaan, en die de een met de' ander "ver^eleken hebben. Ik voel wel dat men my een tegenwermng kan makeh tc^en het gevoelen datik het gevoelen datik het, dat een groot gedeelte van de Amerikatrnfche Volkeren, en mifichiin de Irokdizen endd Haronnen in 'cbyzon-der, van deze woefte Volkeren tyn af^flamt, die het eerft in Griekenland woonden. Want indten dat waar was,' is het hiec mooglyk of daar moellen in hnnTaien een menigce van Griekfche; en by gev (4g van Hebneuwfche, Fenicifch) eh afte andere worden gevonden wordetiy4y^r de GriciK^he ovie^eenkomft' meft heeft, 't zy dat zy zelfs, («*if e^h dndefiet^eyd is, 't zy dat hec een Moedertaal is, mtar di^l^enen^ en inet eeh gf ot6 me- nigte van woordot en spftek\tylite, uit de* Oofterlche calen genomen, verrykt is. Maar het is gcnnstciyk de/Je iWartgheid op te loflen. Want behalven datik zou^lointten zeggen, dat deze meeile Vdlkeren in de' ik. 53* ZE D£ N DER W 1 LDEN ilk. 7. f, XIX. Htrtdft. Lit. I. ».)8. Mige reeks van eenwent die er zedert hun verhtdzing en de wyde overfteking van Griekenland na Anerika, veilopen zijn, zeer uel hun oorfpronkelyke en eerfte taal kunnen verloren hebben 1 gelykhet de overisevoerde Volkeren jgcmeenlyk gaat; evenwel, londer ten eerflen myn toevluchc toe die antwoord te nemen » is het zeiker dat deze menigic van wocfte volkeren » coder de algemene na men van Pelasgiers en Helleniers liekent, niec alleen verfchillende spraken onder zich hadden; maar die noch verder van die vandcze Overhcerders af warent die zich in Griekenland ter neer flocgen, na heo uit vericheyde plaatfen verdreven te hebben. La waar dat de latere Grieken den naam van Barbaren niet alleen aan de Volkeren gaven, die talen spraken Gruk. Die hu ganze vremd waren, maar zeils aan die gene die nunne taal qualyk l'praken. U zy door een mengelmoses van verfcheyde woorden, die zy van die vrenulelingen ontleenden en van den omgang die zy met deze vdkeren onder den naam van Barbaren begrepen hidden, *t zy door een plompe en verdorvena uitspraak, gelyk men noch hedendaags in Providente, die ver van het hof en de plaatzen daar de taal op haar zuverft gefproken word, vind. Maar men moet dit niet alleen in dezen hatflen zin verständigen, wenn ik van die Barbaren sprechen, die Griekenland bet eerst bewoonden. Zy hadden waarlyk talai vanecneanfch anderen crane als de latere Griekenland. Herodotus verzekert net duidelyk van de volkeren die het eerst eerste *t Eyland van Krete bewoonden. Herodotus bekent oder dat de taal der Pelaigiers teencroaal in Griekenland verloren was, en hy gill dat deze taal dezelfde moeft zyn als die der Pelaagiert, die zich teCreftona in de buiirt van de Tyrrhcners gingen ter neer zetten, en die een ganfchandere spraak hadden als deze Taaft-genoemdc. Maar zo dit van de Pelasgfers waar is, moet het zulks noch meer zyn van de Eteocreten en de Cydoniers, die noch Voor hen waren, en daar te lande wierden gerekent geboren te zyn Het zelfde kan ik van byna alle 4e ^ndeie volkeren van Peloponnefus zeggen. En van de Eyianders van de Egtelohe Zee,, dat nell volkpian- tingen van de eerile Kretenzers van de Azianen waren. Herodotus en Thucydides, om de Athenienzers eer te bewyzen, zonderen hen uit, en verzekeren dat hun taal nooit verandert was; om dac deze zich met den landbouw geerende en vafterplaats houdende alsandere volkeren, die herom zworven, fchenen altyd in hun land gebleven te zyn. Maar het is niet' waarfchynelyk dat de A- thenienzers de williblvalligbieden en veranderingen der eerfte t>'den niec zouden onderwpvpefi zyn geweeft, en ik wil 'er geen ander bewys van als het gieqi Thucydides; zelf in 't begin van zyn werk van de Ieven::wyze der eerfte -i;^nfchen zegc Daar en boven, al waren de Athenieioers v Aft in lui land gebleven, hoe veelen Nieen hiebben wy nie, die zender itit haar land. Wyken de taal van die gene, die här pnder giebracht hebben, aangenomen hebben? By na alle de kleine volkeren van klein'Azifi waren oorfpronkclyk uit Griekenland; evenwel zagen de latece: Griekenland hen voor Ear- VAN AMEKIK, VIll BOfilfc m Btrbtren aan, niet alleen om hun zeden en wyae van le flrvdeai mear ook om hun tul, gelyk Hemerui en Dy^is van Kieten tegen. Om korc te gaan, alle die volkplantingen van Karicri, Terinylen, Telmi(fien, Kauniers, Lyden, Milefiers, en Trojaneft zelfs, waren in Aflen gezetclt ontrent den tvd van Kadmus, zooil van Agenor en die Kananiten, die zicfai VAN AGENOR en die Kananiten, die zicfai In fieotien glänzenden tätigen, daar zy niet alleen de letters i maar ook pe taal, die de Grieken niderhand gefproken liebt. Het kan egter wel zyn dat in vervolg van tyen dtit toi« keren van KIdn-Azien door de nabuurlcuip en door de onder- horlgheid ondcr de Grieken, wier gemene^bHtlen langen tyd zeer bloeient* waren f ook hun tad aannamen* en hun eige lieten verloi ren gaan i gelyk het vele andere volkeren ten qpztcht vah d^ Griekfche volkplantingen t die zich in Afrika tef neer g^zCt lieb- bende* dezelfd^ behouden hebben; en van de latynfche taa! d^ 4>ver al in Sorop verfpreyd ii» door de overher^gett en v^irbdn' den van H Romeinfche volk, en die venrolgenrverbafiere dt In verfcheyde dialedlen gefplitft is, ^lyk tsetl met het ttvoSch, Itil Jiaanfch, Spaanfch, en de Frankifche taalkan be 4> Wien, die i Orieken und in zwang gaat, waar van de naam-a/leyding, byn, alle Latyna svn. Men noe^de ondercuflchen met recht alle dez ($ volkeren Barbaren, of »ttt^»t*9Ati gelyk Homerus zich tiitdnikt van de Kariers frekende, om de zwaarte van hun kakebeen en plotk* pe uitfpraak, en om dac zv de Griekfche taal vermomden door d6 oneigcntlvkheid van do iprcekwyz^diezy diarondermengden^ ofdoor demeefte woordendiezyrabraakten. Herodotus en enin andere Spry vers voeren verscheideten werdende van Verfcheideten van Verfcheideten, der van Verfcheideten, der Amazonen, der Indianen, en van enlgängen van Aziaen. De gene die de veribeyde talen van Amerika verfionden, zouden zonder twyffel overreenkommen vinden tnf'ichen dezc oude woorden en de talen die zy bezatefl, is waar dac de Volkeren van Thracian, de Amazonen zelfs geen enkel volk waren i onder leder viit die namen begreppenden maar een menigte van Barbariiclie Nitien, verfielenden van Taal en Zeden, gelyk mett er hedendaags een f'ote menigte begrypt onder de algem Ene namen van Indianen en krtaren, waar van velc ons niet bekeht zyn. '"' ' ''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''' Worden uit te freken, die ons genuddyk vallen, en dac zy by voorbeeld om //. LEEL. Ff lufi^ ttmtPt Iliad, i, ». 8«7» UtrtU keran van Tradea de Scy- then, Penen, Anuxo> acn wi« rengeeo enkel volk 4 cenvttf* ««ne- ]iug van Bukui. fche nt," lien. Gelyk hede- da<gid« India- nen eg Tarta-f rtfi< ZEDEN DEK VILIKE)) HMda Jiokoi* ten La- teen r»mi»s HUimi sonden k«n. DtHu. tooDca m Ifo< koiun •ipltt- Strdt, JhriM imt. Attiau. Ettud. JO**, Pl*hm: 7<ii. 8. iMtiftr, Pontius Hiatus nit te fprekeot zaiten legna Raufikoiiert KMsmirat, is het ook zeer natuurlyk dat zv Iti hun i^nken ZQminige uitljpnken hebben, die wy noodukelyk verballcren ittocten. Pet niet tef^eoAiMinde iMt ik niet na in dexe onde woorden die te qiideHcl^deii> die geen over een komft met de Hieronicheen Algonkyiifclie taal hebben.en andere in tegendeei die op beidekun* pm te nuis gcbracht wordch. pnler deze woorden horen die gene dear veel Lipletters in kommen nun zdkerlyk niet toe 9 cm dat de Haronnen en de Irokizen pe nicht vbben, t seen hun eenjgroot gemakgeeft om alcyd met ope, QXttde en de spruchen de tanden te Ipreken. Ik fprcek van die nt^porden daer *er veel in komen, want daar zjn >r andere 1^ ill een Ubletter geipaklyk in plaats van een ander kan geilelt j^« die dezdme uitwerkinc otiarent den goeden klank doec. & beb feeds gezegt dat oe woorden die my 'c meeA tangedaan padclen idiefleoe wafen> die uit de taal van een voUc van Thfacien liimoihen vfman» waar van de oude naam in een of twe l>rovintien van Azien* te weten Aria en Are'iana, behouden was. Want be- M vf n de gene die ik reeds aangehaalc heb, kan ik 'er noeh enige >>ybrengen > daar geen verandering in te'malcen is, die zuverlro- koiseqMurons zyn; en andere die al de zamenftelling en fmaak yah deze talen liebbendeshaarmet een kleine verandering wecroip gejReven kunnen worden. Orit0 of de Orinteii waren een volk van Areana. Dit woord u zuiver Irokois ein Hurons. Het betekent een foort van Wilde Duif, in CsKiacbk onder den naam van Tburte (loreU bekent, dien *fr de FranlTchep t^n gegeven hebbein Hec zyn vremde of overvliegqide vogels, di«Dynaalle jaren hun nefien in het land der (rol^iMen It^en maken. Dit is een zo overvloedig manna, dat bet by de aoor^relfking der Qi^ar^els in Italien lun ^Aelt worden. Daar zyh verjlcheyde Wiloen die noch den naam van ()r//^ voeren, <n ky IS erMyk aan zommige geilachten. 't Is waar dat *er geen Irdkf^ne nade. is die heoendai^ dczen naam voert, maar de naam der Natien zvn by hen de verandering onderworpen, en Han van yerchenden og, gehörige ik reeds aangemerkc. De Rivieren van Aria en Areana, wierden de een ik reeds en de apère Tnukrtm genoemt. De een ik reed het zelfde wortel-woord met den naam van de Ptrovintie zelfs komt van het woord j&es, dat ook de naam van Mars of de Godheid dezer vol- (eren was. De twede is een duidelyk Irokois woord, en kan op een rivier flaan, vofgens het gebniik der oude ^den^^ Thonderon of Thonderon komt van het woord Kanneron of miflenien vukGawieron, Is waarfchynelyker dathet vandeeerAe kofnt, cer oorza^ van de T. die een plaats aanwyft, deertisqae cSrcum daCi, multa tamen interfiis opacitate cukores congregat circa duos fluvios TonderogaCe AroQpen. (^pidumiUtaceaaa i Arius qui prefluit iUoOuulriam ab Alcxandro cooditum. VAN AMÉRIKA. VIII. BERGER. De Scammon tolfleok hdn lewoonte verminken ten weinig dm wum ran ac Hooft-Sud via Aria, die Ariidnui den titel tui Ko-ninglyke Sctd. t Holomeut noemtte ^tt^^tna t Strahot jiretagiMM, QgAoXM%CMxiw»Jrtacaena, Arrianui en Ptinius, Arrianui en Ptinius, Arrianui en Ptinius, en otras of Artacoanna vol^ent zommige ovcrAettineen- Dit Itttfle <^>>voord hcefc al de gedunte vin een Irokoifch en Iluronfch woor4» ^qJ\,. en om wel uitgefproken te worden* ntoiHl Artakauitnba (.^rchrc- hid* yen worden* zo men *er in hec begin ten kleine venndering in ^- nakc. en dat in plaati van Artahoannha men AunatakoMii-bateti ^fJJ^J,' zal dit het voce Dorp Of de grote Scad beduiden, en volmaakt Ih. m'. Yrel op het Hooft'lok van deze fiarbaren paiTen. De andere na men aer satedea van Arien en Are'iana bleck liet kkar dat uit de land taal niet gehaalt waren en waren door Vorften bier aangegeren* die'er lichmeefter van gemaakt hadden. Zodanig isdenaam van Alexandria* die daar door Alexander de Groot geboue wierd* m deze lichte en onstantvaftige volkeren in toom te houden. Zy waren onder de heerfchappy der Perzen. die daar een Landvoogt met krygsbenden i)ielden > om lien in plicbt te houden. Ariocn, in de Vulgate van Pontus genoemt, en dooif Sy mmAchus van de bey then hwi zyn staten in die quartieren en was zonder twyfftl een van de noofden van de volkeren van Ar^iant^ Deze naam kan van hec woord A'|irf komen»enEulebius noemchem A'H'O'; of van het Huroinfche woord Ario en het irokoi(che6tfr/9 dat flaan of ombrengen betekent. Harhk^ Harioskt of Rariosk io de derde perfoon in 't manlyke van den tegenwoordigen tyd van gewoonteoetckenc den. OM^Ti^fffrr of den Overwionaar, naam ^ zeer wel aan een groot krygkheld en aan een overften des volkf pafl Hecmoet oni zeldzaam voorkomed} dat ran de lireinig wooc^ lien die in een of twe zo weinig bekende Pfovincien gev6n4ea worden* de Gene die men uit den schmörigen der oudheid gered bedeckt, en die de Godheid, de Provincia, de Hoostad, de Operehosdeni de Volkeren en Rivieren betekenen, een zp grottf overreenkomst met de Huronfche en Irokoisbe Talcn hebben. Zie hier enige andere. Orontes dat de nasim van een Man viil een Berg en van een ** Rivier van Azien is* is ook een Irokoiichi naami en komc *Jai<Garontat met het flot es daar aan* dat toevcr* meerdering flrekt * Garmtes of Orontes een zeer zroten en zeer hngen Boom. Ormtobas Ichync van dezelfde wortei te komen* en Jl D E E L Vf% om De verichayde bcnoeningen die cr in de Schryven ten opzicht van di Hoostad van Arien gevonden worden, do^ zien hoe onderhevig z Y waren en de woorden van uitbeemfche Talen te venoinken. Riderut over net ix. Hooft-ftuk van 't 6. Spek van Q. Cuniui zegt dat men in verfchcyde Schmren of veiicheyde hantfchrifcen van de zelfile Schryven leeft Anacanna, Axmau, Anacoana, Chaneorstna, AfAacana, Articandria, Artacoannn K Articanda. Orontit- U een Rivier die Syrien van de Stad Antiochien fcheyd. 't li oeh de oaam van een berg, tuflchen wclken en dozen stroom dc Stad gelegen ii. Vtrgilius gecft den naam van Oronttt aan het hooft dev l^yciers, die EqQW ii* Italien verzcldcn. Uium fun Ljdestidumiui "ttbtbat Otmimt' ZED EN DER WILDE N Ovid. 6. Mit. A-riofM. tit. 3. Mm. VOL bet in ^t Irokoifch uic te fpreken, dat is te zeggen, met den |4>sletter B« die om de welluidentlieid daar in gezet is, in ou te yeranderen, diede Irolcoizen om dezelfde reden in plaats van de lipietters zetten » die zy niec liebbenj zal men zeggen Oronto ou Met van Garanto boom. Van Oronto een boom in 't water of een konio; Or0/f/o0«a/r/een kanoo, die door den llroom weg gefleept word. Tarr'lia was een Stad en een volkplanting, die uic liet Eiland Kreten zicli in Pontus in Azien ging ter neec zetten. Deze naam beteken in 't Irokois een Bofch, van Garr'ba bofcii Tarrba met de T. die een plaats aanwylt, daar ter plaatze llaat een bofcti. Daar zyn noch natien die onze Irokoizen Garr bt^onronnen,6sA is te zeggen de Inwoonders van de boirchen of hec diepe land noemen >dit zyn deze die de FranlFchen Tetes de boule of kloot-koppen noemen. Tharea is een naam van ^en hooft van een gedacht en van een stam by de Onneieouten. Deze naam fchync dezelfde te z In als die van Tereus Koning van Tliracien, zo beroemt door de label van Progne en Filomela. Hoiinogares of Haanagares, Sboanogarei zyn frokoifche namen, die weinig van den anderen verlässigen, en war van het wortelwoord GasHigara of Onnagara de Hoorn is, Onnabareleje de lange Hoorn. Men kan by deze nameii dien van den beroemden Scyth Anacharfis vergelyken, die door zyn wysheid dehoogachtingvanganfch Griekenland verdiende. De Gneken hebben aan dezen naam enige lichte veranderingen geftaakt. Zy hebben 'er de afpiratie van weg geeoit, dat bet ken teken van de derde perfoon m het manlyk geilachc is, de dubbele If, en y hebben een / tulTchen de r en de r gevoegt, zeggende Utiaebaffis voor Hannacbares. Ik zou 00k de Scyttifche namen van Tbxarist Dandamis en verfche Yde anderen na aan de frokoifche taai kunnen brengen, raaar ik wil myn Lezers niet door woord-af. Lying vervelen, waar op zelfs geen groten flaat zou durven naken: alleen zal ik hier tot belluit byvoegen, dat er noch in Moskovien een Meir is, dat Onega genoemt word. Onnega betekent in 't Irokoifch water, en deze naam fchynt een Meir wel te voegen. Niet alleen hebben de Amerikaanfche Talen geen over-tenkommft met de Hebreeuwfche, Oofterlche, Griekfeene en La-tynfche fpraken, en met alle die weike geleerde genoemt worden; maar zy hebben 'er zelfs geen met de levende spraken in Luropa, en de anderen die ons bekent zyn, ten zy dat men die der i!fkimenzers uitzondere, die na men zegc zeer met die der Biskayers overeenkomt. Indien deze overeenkomft in de fchikking van twe spraken gevonden word. Zou men er enig gevolg aangaande Iun oorfprong uic kunnen crekken, en zich verbeelden dat de öffentigen van deze ibeners afgefcamt zyn, die met de Cantabren Sigaan zynde om Spanje te bevolken, daar naderhand, volgens rabo's getuigenis weer uic trokken, om weer naar Azien te ke-fen, daar de naam van Iberien noch gevonden word, schoon haar oonde Inwoonders, die geen verbly venae plaats hielden, Ame- rika U7 Tika hebben kunnen overtkrekken. Maar zu 'er maar enige Biskaifche woorden gevonden worden, die op de naturlyke spraak der Efldmenzers ge-ent zyn, moetmen deoken dat zy die door den koopliandel met de Biskayers gekregen hebben > die het eerftedeze Zee-kuften zyn komen bezoeken, daar de Bokeljaauw en Walvifchangft hen na toe had gelokt, op de zelfde uyze als de Grieken enige woorden van de spraken der Barbaren onleent hadden* met wien zy omgang gehad hadden. Dus worden hier in de Huronfche en Irdkoifche talen enige woorden gevonden > die in de Griekfche Latynfche » en zelfs in de Franllbhe zyn. Alle de Barbaar fprakken 7yn moeielyk om te leren voor iemand, die een anderetaal spreken die van een gants andere schikking is. Hy zou alleen die zwarigheden niec te boven komen zonder de uiterfte vlyt en een een eebruik van verfcheyde jaren. Men kan zelfs zeggen dat hy ze nooit als zeer onvolmaakt kennen zal, ten zy hy geholpen worde, en zo hy geen bequaamheid heeft am heeft gebrek der boeken te vcrvuUen, met voor zich zelven een leer-wyze te maken, die de zwarigheden uit den weg helpe, eh den weg verkorte. Wanneer dan twee volkeren die talen fpreken die zo ver van elkander af zyn als de Irokoifche en de Franf che, om den kobphandel of om elkander te befchermen by malkander komen, zyn zy van weersk. Antenn gelyk genoodzaakc met hunne taal tenaderen om uch te kunnen verlaan; de beginlfelen daar van zyn redelyk moeielyk: maar eindelyk door een weinig gebruik komen zy zo ver dat zy malkander hun gedachten open, baren ten delen door hand-gebaar, en ten delen door zeKero yerdorven woorden » die noch uit de een noch uit de andere taal zyn> om dat zy gerabraakt zyn, en die een reden uitmakcn zon^ der flot, maar die door het gebruik aan zekere betekeniilen blyven toegewyd) welke dienen om hen het oogwitte ekM&bercikeB dat zy zich voorllellen. Op deze wyze is ^er te Canada, op de Eylanden van Anerika, en in de verfcheyde andere landen, daar de Franlfchen handel dryven, een gebroken. Tas onfiaan, tot welkers woorden geen großen groot regifter van noden zou zyn, wyl zy den handel aUeen etreffen; daar komen woorden in die uit de talen van alle natien genomen zyn waar mee de Franzen omgang gehad hebben. Men neemt er denen, voor den ander, een derde perfon voor een, een Plurws voor een Singularis; alles is goed, het hantgebaar, de tegenwoordigheid van de zaak, en het gebruik maken een reden verstaanbar, die uit zich zelven onverstaanbar was. De Franfchman meent dat hy de taal van de Wilden spreken, de Wilden die van den Franfchman, en zy verstaan alle alle unverstaanbar was. Gedurende de eerlte maanden van myn verblyf te St. Louis spraken de Wilden deze gebroke taal tegen myn, en zy veronderlielden dat ik een Frantehman [zynde], dezelve verstaan moeil. Maar ik verstaan het zo weinig, dat zo dra ik een gat begon te zien door de gronden van hunne moederspraak, ik verpl icht was tegen hen te zeggen dat zy zouden fpreken, gelyk zy onder mal- Ff 3 kan- Ocbro* ken laat 10 Cut* da, op de£y« iaodea van A- inuika. «• ZEDEN DERWILDEN* tonncD W>ren ccttTdt seer wyd De fchryvcr gelooft dat 'er noch enig volk vin de Haron- fche Ipnik In Nora ZembU In kander gewoon zyn* en tk begreep toen hun gedachten veel beter. In Zuid-Amerika is een algemene spraak die over aliiizwang is en over al verflaan word > gelyk het Maleits in de grote Indicn. Behalven dat Jieeft ieder byzondere natie haar eigen spraak, die van de andere verfchilt; en daar zyn er zo veel in eetalr, dat men will dat 'tt ontrent den vloed der Amazonen alleen by na zeventig verfchevde spraken gevonden worden. Behalven dat moet men anmerken dat 'er na by alle de natien driczyn, de eene dat de fläl van den Raad is, die zo verheven en zo duiAer is, dac zy dikwilsiiiet verfcaan wat zy zeggen. De twede is den mannen eigen en de derde de Vrouwcn. In Noord-Amerika koroen alle de spraken der Volkeren die daar wonen (zo men er de Sioux en enige andere van uiczondert die ons niet genoeg bekent zyn, en die over den Mississippi wonen) op twt Moeder spraken uit, te weten de Algon Kynfche en Huronfche. Deze worden in zo vele tong-vallen gefmaldeelt als er byzondere natien zyn. Wanneer ik zeg dac de Algonkynfche en de Huronfche spraken Moederforaken zyn, spreken ikvolgens het gemene denkbeld, want onderzo veel talen die een zeer grote overeenkomst met elkander hebben,zou hetmoeilyk omniec te zeggen onmooglyk zyn, de oorfpronkelyke talen van de congvallen te ondericheyden. Schoon Vr weinig. Alkonkynen meer zyn is de Irokizenen en dac de Brandewyn dezelve by na alle omhals gebracht heefc, is de Algonkynfche tul evenwelhet meefte verfpreit, en word door de meefte natien, van den vloed St. Laurens tot Mississippi toe ge-Iprokcn. De Hamfche taal was eertyds zeer wyd u Brieuf telden ontrent dertig duizent zielen op, celle ware Harons varen, in twintig Dorpen van de Natie verdeelt, behalven dac waaren er twaalf tali. De meefte dezer Natien zyn niet meer in wezen, de Irokizen hebben ze verwoeft. De waare Hurons beftaan hedendags in de kldne Queekplaats van Loretto, die by Queekplaats van alle de Franiichen ziec bloeien, in de natie der Tionnontutes, die in het naauw van de straat wonen, en in een andere talryke natie, die na Carolina gevlucht is. Daar is in Virginia noch een elendig overfchot van een Volk, dat de Irokizen geblucht noch is te zeggen, die een zelfde spraak met hen fpreken. Ik gelöt dat dit die gene zyn, die in de ode Franfche Keisbefchryviogen onderden naam van AlmouC" hikezen bekent zyn. 't Is noch niet lang geleden dat de Irokizen opgehouden hebben hen af te matten Doorings-Troops diez daar na toe zonden. Ik zou ook ^loven dat ^er noch enig Volk van de Huronfche fpraak in Nova Zembla is. In de eerfte verzameling van de Noord- fche Reyzen word gezegt „ dat de Deenfche Kronyk aanmerkc, f, dardrie Wilden> die een Engelfch Piloot uyt de Scraac^ Davids „ na VAN AM^RikA. VlILBOgK. fif it na Koppenhage gevoerc)»d« to gaauw fpraken of eer zo rab- n belden, dat zy niets duid^lyk uitfpraken als deze twe woordeo» ,) Oka Mteba, traar van men nooit de betekenis j^weten heeft. ^ Ik raeen hier in den aarc van de Huroniche catd i die uit gebrekvan de Lipleeters haar woorden weinig verfUanlyk uitfprefdct, tn eeik Terndnatte te ontdekken 4vs bw hen gemeen is. Indiien men zelfy in deze twe woorden , die ik onderftel dat een weintg verminkt zyn, een kleine verandering maakc, die het oor wdnig fflerict,eii dat in plaats van <Ha hdecht men Tao Thidecba wggei zd dit be» tekenen, fFatisdatf woorden die deze Wi^wn ai^wils in den mond moeften faebbens die zich in een vremd land ov^igevoect zagen, daar zy vele zaken gewai^r wierden dit: hunne nieuwsgie^ ri^ieid gaande naakten* en die zy niet gewcnt waren fai hnn dr gen land te zien. De Tvf Irokoifche Natien maken zo vele Tpifcheyde tongyalleti van de Hnronfche (jpraak uit, en die byna zo veel van elKander verfchillen als het Franfch> Spaanfch en Italiaanfch) de eoe meet; en de andere min , na de plaats daar zy gelegen zyn> De Huronfche taal is aanzienlyk, groocs en re^lierder als do Irokoifche, De uitfpraak daar van is hare, komt diep uit de keel » cn het is moeielyk derzelver accent te betrappen> voomaamly^ ▼oor de Vremdelingen. Onze Zendelingen evenwel hadden een huisgenoot by de HurOnnen,diefchoon hy nooit de taalgedurende een verblyf van vele jaren had kunnen leren, vermaaks halvenvoor zich een foort van kramers-latyn gemaakt had, dat niets beduidde* maar waar in het accent zo wel nagevolgt was met de uitgangen der gemeenfte woorden, dat de Huronnen daar zelfs in bedrogen waren, en zeyden, wy zien wel, dat hy onze taal fpreekt, maar wy kunnen niet begrypen wat hy zegt. De Taal der Onnontagiceefche Irokoizen komt het dichtfte by het Hurons , door haar accent en door haar uitgangen ; en om deze zelfde reden is zy meer geacht als de andere. In de uicfpraak heefc zy een zoort van een kadansenna-dreun, die niet onaan- genaam is. De Tsol der Agniezen is zachter en komt zo diep uyt de keel niet; ten hoogften heeftzy maar enige fyne en weuiig merkelyke a^iratien. Het Onneiouts fchynt van het Agniees gemaakt te zyn. In 't uitfpreken gewennen zy zich aan een foort van delikaatheid; enom die taal noch meer te vcrzachten , veranderen zy de letter r in /» en byten de helft van de woorden af , waar van men na de laatfle fyllabe flaan moct. Deze gemaakte delikaatheid is ondertafTcheh onaangenaam9 en de toon, dien zy 'eraangeven, heeftweynfg gardigheyd. 