Vrijmoedige Bedenkingen
None
Een ieder dan volvoere de bevelen, hem door den Oppersten Veldheer der hemelsche legerscharen opgedragen. Het groo- te ontwerp is door hem voorbepaald, wy mogen het niet be- oordeelen, wy mogen het niet trachten te doordringenl Wy zijn hier op aarde om te gehoorzamen, niet om te be- stieren; om te leeren hoedanig Gods Schepping is, en Zijne Wijsheid, en Zijne Heiligheid, en Zijne Genade, en Zijne Heerlijkheid, niet om die naar onze zwakke vermogens en verdorven inborst af te meten; om door Gods Geest in Zijnen Eeniggeboren Zoon hervormd te worden, en niet om te hervormen; om God te eeren, te dienen, te loven, en lief te hebben, niet om Hem wetten voor te schrijven, noch om Zijn raadsbesluit tegen te werken of te bedillen! Vorsten ! het is dan uw plicht, uw eenige plicht, waardoor alle uwe handelingen en beschikkingen, ook ten aanzien van uwe regering, moeten bestemd worden. Christen te wezeni Geen menschlijke wijsheid zal u den scepter tot behoud en zegen uwer onderdanen leeren voerenl Van God-all66n komt de wijsheid, die u onontbeerlijk is, maar die wijkt van u, en laat u over aan de duisternisse dezer eeuw, en aan de nietigheid van aardsche vermogens en menschlijke voor- zieningen, indien gy u voor uwe daden aanspraaklijk stelt aan dat Volk, hetwelk gy geroepen zijt te regeren, en niet als uwen lastgever te ontzien. Christus all^^n is uw Last- gever, aan Hem alleen zijt gy gehoorzaamheid, eerbied, ont- zag, verandwoordlijkheid schuldig. Weest voedsterheeren van de Gemeenten hier op aarde, bevordert hare uitbrei- ding, onderwerpt alles aan de beginselen van het Christen- dom, hebt God in Jezus lief met geheel uw hart, en met ge- heel uw verstandl Hier door allien zult gy die rust van het 185 geweten en dien hemel van inwendige te vredenheid en hoop verkrijgen, die geen wereldsche luidruchtige of wulpsdie vermaken, geene vergaderde schatten, geen uitbreidingen van macht en gebied, geen glans van zegepralen in den ktijg behaald, maar vooral niet de bedriegelijke vleieryen en vcr- raderlijke loftuitingen van die menschen, die u de vedoochc- ning uwer heiligste plichten en rechten met eigen hand wil- Icn doen ondetteekenen, immer kunnen te weeg brengen! Staatslieden ! het is thans meer dan ooit de tijd, om met de voorzichtigheid der slangen de onnoozelheid vooral der duiven te vereenigen. Kriegslieden bewärt de getrouwheid aan uw Vorst, bewaart de krijstucht, bewaart de orde der maatschappyl Op deze aarde van jammer en dood, alwaar de oorlog-^dve een in Gods hand genezend middel kan wezen, is uw beroep eerbiedwaardig en heilig, zoo lang gy, op het voorbcdd van Josua, van Gidion, en van David*, de wapens voorbcdd vor der der Oversten® Leidsman ter Zaligheidl Maar zoo gy het zwaard uit de schede trekt om, ter gunste van eenige volksverleiders, de eeden, die u aan uwe wettige Overheden verbinden, los te breken, zoo is het vervloekt van den he- mel. Nergens is ongehoorzaamheid, wanorde, en ongods- dienstigheid gevaarSjker en verfoeiUjker dan in uwe. stand 5 Jozua, Godcon en David, oud- voorbeeld gestdd als veldhercn testamentische figufen, hier ten 6 OpirsftH : oppentc 1 86 cn betrekkingen. Wacht u voor de drogredenen van de negentiende eeuwl Reeds willen de filosofen u beduiden, dat aan elk uwer het oordeel toekomt over het regt of on- recht cn betrekkingen. Wacht u voor de drogredenen van de negentiende eeuwl Reeds willen de filosofen u beduiden, dat aan elk uwer het oordeel toekomt over het regt of on- recht cn betrekkingen. Wacht u voor de drogredenen van de negentiende eeuwl Reeds willen de filosofen u beduiden, dat aan elk uwer het oordeel toekomt over het regt of on- recht cn betrekkingen. Wacht u voor de drogredenen van de negentiende eeuwl Reeds willen de filosofen u beduiden, dat aan elk uwer het oordeel toekom Der zaak, waarvoor gy door uwe Vorsten ten strijde wordt ge2onden. Zy mlsleiden u, zy willen u ten verderve van u zelven en van de geheele maatschappy werkzaam maken! Gyl hoort naar het woord van God, en gehoor-2aamt uwe Overheden; en gy 2ult in alle voorkomende geweten ontfangen. Leerars der jeugd! keert te rug van den weg, waarop de verderdigke Tijdgeest het onderwijs heen gevoerd en voortgesleepteft. Geen ijdele theorien meer van menschlijke verdienste, van menschlijke zelfgenoegzaamheid, van dienschlijke volmaakbaarheid! Geen prikkelingen meer van een dwazen en onbehoorlijken hoogmoed om op te wekken tot een koude en gevoellooze deugd, en tot een onvolkomene en van God onafhanklijke wijsheid Geen vertooningen meer van oppervlakkige kennisi Bereidt de harten uwer wiekelingen, om de invloeden van het Christendom te entfangen, en niet die van een dorre wijsbegeerte, die althans voor een toekomende wereld geen vruchten dragen kan. Wee u! 200 gy wijzer meent te zijn dan de eenvoudige en oprechte vereerders en liefhebbers van Gods Woord 1 Maar zijn gy, indien gy het onkruid des ongeloofs van uit de jeugdige harten uitwiedt, om er de zaden aan te kweeken van Geloof, van Liefde, en van Getrouwheid aan hunnen God en aan hunne Overheden! Maar gy vooral, Bedienaars van Gods Heilig Woord, en Herders van Zijnne kuddel Heerlijk is in deze dagpn uwe roeping! Heerlijke vruchten kunnen, te midden van de dorheid dezer eeuw, op uwe akkcrs rijp wordeni Vreest de wereld dan niet, maar vreest God, van Wien de wasdom komtl Gedenkt aan het bevel dat u gegeven is om het Evangelie te verkondigen, en om te doopen in den name des Vaders, des Zoons, en des Heiligen Geests! Zoo schaat u dan 00k niet de'' Alvoorzienigheid van den Vader, en den Kruisen Zoendood van den Zoon, en de allesdwingende Gemeenchap van den GeestI Zoo leert het met nadruk, met ijver, met aanhoudende kracht aan ieder die tot u komt en naar u Je: (over) de 187 luistert, dat alle gevoel van eigenwaarde by den verdorven mensch verloochening is van den Vader, en alle roem oen eigen willvermogen ten goede, verloochening van den Heiligen Geest. Wat is voor u de wijshcid der eeuw, of de wijsheid van den naturlijken mensch? Dwaas- heid, ijdelheid, verdoemenis 1 Gy, noch wy behoeven iets te weten dan Jezus Christus, en dien gekruisigd! En wy alien, laten wy Christenen zijnl Bidden wy daartoe om geloof, om liefde, om nederigheid, om zelfverlooche- ning, om heiliging, om ijver, om moed, om standvastigheid, om vertrouwen, om den Heiligen Geest! Het is vooral in dagen, gelijk wy thands beleven, dat de geloovigen opgeroepen worden met de woorden van den Profect: De verstrojier trekt tegen uw aangeichte op, be- waart de vestinge: besichtigt den weg, sterkt de lendenen, versterkt de kracht seer. I88 I I I OVER HET REIEN en GESPREK OF DEN DRACHENFELS van Jacob Geel Geel werd tegen het einde van de 18e eenw geboren, in het gezin van een niet-bemiddelde Amsterdamse middestandern. Door toedoen van een hoogleraar, die zijn meer dan gewone intelligentie ondekte, kon hij aan de Amsterdam universiteit - toen nog Athenaeum Illustre - klas-sieken gaan studeren. Na een tijd huisleraar te zijn geweest in een adellijke familie, werd hij bibliothekaris van de Leidse universiteitsbibliotheek, daarna tevens buitengewoon hoogleraar. Als classicus had hij een grote naam. Dit is in het kort de weinig schokkende levensgang van Jacob Geel. Als hij zich bij zijn eigen stiel(en) had gehou-den, zouden wij hem nu vergeten zijn, hoewel de studie van de klassieke talen en letteren in zijn tijd nog steeds gold voor het summum van wetenschap, en excuus voor het negèren van eigentijdse ontwikkelingen in kunst en wetenschap. Zeker in de academische wereld. Maar Geel hoorde bij e En kleine minderheid, zijn vakgenoten die meenden, dat de literatur der Ouden wel een hoge graad van volmaakt-heid had bereikt, maar nu eenmaal de uitdrukking van een andere, nu volstrekt gestorven tijd was geweest. De klassieke literatuur kon niet meer tot voorbeeld gesteld worden voorbeld gesteld worden voorbeld, in nieuwe vormen, los van die der klassieke letterkunde, die sinds de renaissance (zie deel 6) toonangevend was geweest. Maar juist nu vond Geel in de Nederlandse letterkunde niet veel meer dan de dood in de pot. Gladgestreken on echtheid, opgeschroefde hartstochtelijkheid en huisbakken Gefoldanbeid strcden er - cnkcle uitschietcrs niet te na gesproken - om de voorrang. Ovcrigens beperkte Geld zich, in zijn belangstelling voor de eigentijdse literatur niet tot de vaderlandse. Hij kende Engels, Duitse en Fransch schrijvers. In die tijd was dit een grote uitzondering. Het was Geels overtuiging dat de poezie als belangrijkstc uitingsvorm der cultuur had uitgedicnd, hoewel ze in dc individuele gevallen nog wel verkozen kon worden. Het proza had de toekomst, maar hoorde ook al het heten te hebben: het was veelzijdiger, ongebondener en buigzamer. Het liet zich in iemands handen kneden. Dit laatste was ook vereist, want de stijl diende de persoon van de schrijver weer te geven: *le style c'est rhomme'. Wat dit lästst betreffend: in zijn verhandeling Over betreten vindt men de hele Geel: spits en speels, geestig, ironisch, evenwichtig. Nu nog makt dit geschriftje een erg levende, persönliche indruk: men ziet de man zijn lezing houden, niet pedant deftig, maar toch beheerst-ingetogen. Men besart de twinkeling in zijn ogen. In de tijd waarin Geel deze verhandeling voordroeg, en ze, even later, voorzien van een kleine inleiding, publicererde, was het Verhandeling, het 'lezen' in deftige 'Maatschappijen' van letterkunde een (niet altijd erg opwindende) cultus. Geel doet er bij dezen an mee, maar drijft er gelijk een subtiele spot mee: 'De Leidsche Afdeeling onzer Maatschappij houdt eenige avon-den des winters openbare vergaderingen, waarin een spreker, somtijds twee sprekers optreden: de tweede na den ersten.. De inhoud van Over het Rei^en is voor ons, nu ieder-een reist, niet zo schokkend, al gaat het beweerde groten-deels nog op. Aan de andere kant is het aardig eens iemand An het word te laten uit een tijd waarin een reis door Noord-Italic en Zwitserland onherroepelijk een uitnodi- ging voor een spreekbeurt ten gevolge had. Met het Gesprek op den Dracbenfels (1855) komt een heel ander thema heel anders aan de ordc. Op het einde van de 1 8e eeuw had de romantiek de klassieke gelederen in Nedcr- land al een een eerste deuk toegebracht (zie biz. 10). Dit had niet tot een definitieve doorbraak van de romantiek geleid. Nu, circa 1830, komt vanuit het buitenland de romantiek opnieuw overwaalen, en dit leidt tot debatten, waaraan ook Geel, in zijn Gesprek deelneemt. De classicus Geel, die 190 we in het Rei^en bespeurden in de heldere opbouw van zijn betoog, komt ook hier aan zijn trekken, en wel in zijn mees-terlijke bantering van de dialoogvorm, bekend o.a. uit het werk van de Griekse wijsgeer Pkto. Deze vorm ligt Geel, de scepticus, bijzonder, doordat hij er, zonder zelf meteen zo geprononceerd voor de dag te boeven komen, opmerking en tegenwerping bun spel kan kten spelen. Aan bet woord zijn Geel, Diodes en Charinus, alle drie classici. Voor Diodes waren de klassieke letteren bet nec plusultruy en ook vodr de modeme literatuur de enige maatstaf. De romantiek wijst bij af, als niet voldoende aan de boogste maatstaven van scboonbeid, belderbdd, evenwicbt en maat, waarmee de werkelijkbeid in een ideale, voor alle tijden gddende gestalte diende te worden weergegeven. De romantid zetten de we Reid op zijn kop, zegt bij, en besdirijven baar dan. Quiarinus, ook dassicus, eist eben voor zijn eigen tijd een dgen literatur op, en bij verdedigt de romantiek. Voor bem is de romantiek verfrissend nieuw. De werkelijkbdd weergeven zoals bet al 2000 jaar gedaan is, levert niets nieuws meer op: bet kan niet beter. Daarom moet de geest van de sdirijver boven de realiteit uitstijgen en door zijn gevoelvolle fanta-sie nieuwe werelden scbeppen, of vergane bersdieppen. Ook toont Charinus zicb gevoelig voor de nieuwste Franse romantiek, die (volgens de toenmalige begrippen) tot bet uiterste gaat in reaiistiscbe bescbrijving van mooi en lelijk. En Geel? Hij neemt een soort tussenpositie in. Hij is zelf geen romantisch sdirijver; daarvoor is hij teveel rationalist. Maar hij heeft voor sommigen van ben wel veel waardering; hij vertaalde uit bet werk van de Engdsen Sterne en Scott. In ieder geval eist hij voor de schrijver bet redit op zicb los te maken van de klassieke letterkunde en de daaruit ont- wikkelde literaire normen. Het dgenhjke, theoretische probleem: romantisch contra klassiek laat Geel in wezen koud; het is voor bem een schimmig gevecht, getuige de motto's waarmee hij zijn Gesprek inlddt. Hij is van oorded dat de schrijver, speciaal de proza-scbrijver, zicb met de werkelijkbdd moet ophouden, en wd kritiscb-onderzoe- kend en met een zekere mate van verbeddingskradit. Deze werkelijkbdd en de groeiende kennis ervan in de moderne tijd zijn veelomvattend genoeg om te garanderen dat de literatur niet in herhalingen valt. De schrijver moet de eigentijdse ontwikkelingen volgen, deze persoonlijk ver- werken en intelligent weergeven. Geen geringe eisi Geel houdt niet van de wegdromende fantasieen en de uitput- tende beschrijvingen, vol tegenstellingen tussen m eigentijdse ontwikkelingen volgen, deze persoonlijk ver- werken en intelligent weergeven. Geen geringe eisi Geel houdt niet van de wegdromende fantasieen en de uitput- tende beschrijvingen, vol tegenstellingen tussen m eigentijdse ontwikkelingen volgen, deze persoonlijk ver- werken en intelligent weergeven. Ou en lelijk, als doel op zichzelf van het literaire kunstwerk. Ook tegenwoordig weet men nog niet met stelligheid te zeggen wat nu prccies romantiek moet heten. Het Gesprek, stammend uit een fase waarin men over de romantiek dis- cussieerde en peinsde als nu over ^totaal theater', of 'pop- art', of 'nouvel roman', geeft binnen dit eeuwig-durende debat wel een aardige terugblik. Afgezien hiervan is het essay meer dan lezenswaard om de manier waarop het ge- sprek van de drie geleerde heren is verweven met het vcr- slag van hun wandeling naar de top van de Drachenfels, om de knappe vindingrijkheid waarmee Geel het landschap en het telkens wisselende gezicht erop een wezenlijke bij- drage in de discussie laat leveren. Geel wist even goed als wij, dat de Rijn en het Rijnland veel romantische sdirijvers inspireerde, en dat hij met deze enscencring 2ijn Gesprek een des te actueler tint gaf. Onderv(pek en pbantasie is de titel waaronder Geel in 1838 zijn voornaamste opstellen liet verschijnen. Op het toen nieuwe tijdschrift De Giiis (rznAf 1857), dat door de jonge Potg Leter geleid werd in zijn strijd voor een verjonging en modernisering van de vaderlandsche literatur, had deze publikatie grote invloed. Potgieter leed aan *GecI-2ucht', werd hem speels verweten. Via Potgieter werkte het voorbeeld van Geel door in voor moderne ontwikkelingen oder open-staande, maar 2eer kritische schrijvers als Busken Huet en Pierson. Geels bijdrage aan de vernieuwing van de Nederlandse literatuur was, behalve in 2ijn voorbeeld, vooral gelegen in 2ijn eis dat's schrijvers persoonlijkheid in 2ijn werk moest liggen, en in 2ijn pousseren van het pro2a. JACOB GEEL OVER HET REIZEN De Leidsche Afdeeling onzer Maatschappij houdt eenige avonden des winters openbare vergaderingen, waarin een spreker, somtijds twee sprekers optreden: de tweede na den ersten. Dan stroomt er een groot getal toehoorders been, of uit nieuwsgierigheid, of uit welwillendbeid, of uit gebrek aan ander tijdverdrijf. Wanneer deze vier drijfveren alien te gelijk werken, dan is er geen plaats genoeg. De redevoeringen der sprekers zijn ernstig, leerzaam, enkele keeren zelfs deftig. Dat alles is openbaar en bekend, en er is niets in, dat ook niet elders plaats heeft. Maar de Leidsche Afdeeling heeft tevens maandelijksche bijeenkomsten. Deze zijn besloten: slechts de leden komen te zamen. Daar wordt het belang der huishoudelijke zaken behandeld, en er treedt daarna een spreker op, en hij . . . leest^. Meent niet, G. T. 1 dat men daar de belijders eener oude £losofische leer navolgt, die het duistere onderling ter tafel bragten, en elkander naar het hoog verhevene opvoerden, terwijl 2ij, in het openbaar, tot de vatbaarheid van minder geoefenden afdaalden. - In tegendeel: de leden der Leidsche Afdeeling zweven, in die afgesloten bijeenkomsten, over de opper- vlakte der dingen: men zoekt er den geest te ontspannen, en elkander als bij verrassing lets te leeren. Het geschater der drinkgelagen wordt er niet gehoord; maar de sprekers heb- I ben daar 2ulk een natuurlijken takt, dat zij gevoelen, hoe een I Maafscbapp^' dctNedctlsoidsche hield, te Rotterdam, voor de Letterkunde. De tekst die volgt *Hollandsche Maatschappij geeft letterlijk Gcels voor- van Fraaijc Kunsten en Weten- dracht ; de korte inleiding is ge- schappen' schreven ter gelegcnheid van 2 deftig: verheven de 2e keer dat hij deze lezing 5 leest : houdt een lezdng 193 toehoorder in belemmering en verlegenheid zou geraken, wanneer hij, met een pijp in den mond, en een glas in de hand,... een traan moest weenen. - Dit verschijnsel be- hoort tot de geschiedenis der beschaving en der letteren; het 2ij dan dat het een vooruitgang, of een schuinsche be- weging, of een teruggang aanduide. Tocn ik de eer genoot, tot een spreekbeurt in uw midden uitgenoodigd te worden, was ik onvoorbereid tot het meer openhare : en ik moest of die eer dankbaar en beleefdelijk van de hand wijzen, of u, als bijlage of bewijsstuk van deze historische mededeeling, een mijner eigene geheimere opstellen voordragen. Ik heb, met moeite, het laatste gekozen. - Indien gij uit heuschheid den schijfi aanneemt eener gespannen aandacht, maar scheidende zegt: is bet anders niet dan weet ik, dat ik met u bejammeren 2al, daf bet niet anders is; maar ik zal de vrijheid nemen, de schuld uwer telegraphisten verwachting van mijne rekening over te dragen op die van uwen ijverigen, dringenden en vriendelijken voor- 2itter. Ongeveer drie jaren geleden las ik aldus: Ik heb op mij genomen, dezen avond eenige oogenblikken alleen te spreken of te lezen, in de hoop dat gij 266 lang goed 2oudt vinden te 2wijgen. Meer niet. M. HI want eene ver- handeling te maken, lag niet in mijn plan. On2e Ageslösten bijenkomsten laten een stijl in huisgewähren te; en gij hebt er geen regt, om van den spreker te 2eggen: wat heeft hij oss verveeld! want gij hebt intusschen allerlei houdingen voor uw gemak kunnen aan menen, en, wat meer 2egt, uwe pijp kunnen rooken. Hoe dikwijls hebt gij niet gerookt bij gebrek aan gedachten, tot dat een enkelen keer uw damp in den vorm van een 2uiveren cirkel opsteeg, en uover dit natuurverschijnsel deed nadenken, 2oodat gij het rooken vergat? Ik vergun u die kringetjes na te kijken, en het rooken en den le2er* te vergeten, mits gij mij toestaat voort te pra-ten, opdat ik, bij het naar huis gaan, ten minste 2al kunnen 2eggen: ik heb mijn woord gebouden. Tot 266 verre mijne inleiding: nu de aankondiging van het onderwerp. Het vinden van een goed onderwerp is de groste moeite voor een spreker: daardoor kiest hij er 200 4 «/;ruets 5 /^i^w; spreker dikwijls cen, dat beneden of boven zijn talent is. In het eerste geval levert hij soms het beheld van een opgeschikte schoon, die niet schoon is. In het laatste geval 20u ik, met verlof van B. en S.® lust hebben, onze tail met een nieuw woord te ver- rijken: want er bestaat dan inderdaad geen onderwerp mccr; de 2aak is aan den behandelaar niet onderworpen, noch on- der zijne magt; noemt het bovenwerk of bovenbangsel, het is zeker iets, waamaar hij springt en grijpt, en dat hij niet naar onder kan krijgen. Ik voor mij, M. H I (het zij met de behoor- lijke zedigheid' gezegd) sta huiverig tusschen die beide uitersten, en heb daarom lang nagedacht, wat ik, :?elfs in 2ulk eene geimproviseerde lezing, behandelen zou. Uit de tbeorie der fra aye kunsten en letteren? Onze Maatschappij loopt weg met dat vak, en houdt er de hand aan. Zeer naturwissen werde hare bemoeijing lokt merkwaardige verschijnsels uit, en het duidelijke onderscheid tusschen theorie en praktijk. De theorie dus? — Maar de Belgen met Surlet I® aan hun hoofd I - Zal ik over een ouden schrijver spreken, en er stukken uit vertalen? Niet ongelukkig uitgedachtl want hoe oder de man is, des te sterker verbeldt de verhandelaar zich, dat hij wat nieuws zegt, en onder het vertalen en inlasschen van overgenomen stukken, groeit de verhandelen zoetjes aan, tot groote streeling van den verhandelaar. Over een ouden auteur dus? Maar de non-interventie, en die leelijke vrijheidszucht van de Europesche volkenl^ - Zal ik over onze taal spreken, of, met nog dieper blik, in de algemene taalbeginselen indringen, over den oorsprong der oude talen handelen, over haar wasdom, ondergang en. B,exiS, : Bilderdijk en Siegcnbeck. M. Siegenbeek (1774-1854) was Leids hoogleraar in de 'vadedandsche taal en welsprekendheid. Hij ontwici'p onze eerste officieei aanvaarde eenheidsspelling. Ook de dichter Bilderdijk hield zich met taalkiindige kwesdes bezig, en bestreed in deze Siegenbeek. Surlet I : baron Surlet was na de afscheiding van Belgie, voor de komst van koning Leopold I in 1 85 1 enige tijd regent van Belgie; de toevoeging I vergligt hem spottend met een vorst. Hoe precies deze 'tegen-werping' en de volgend begrepen moeten worden, maakt het vorvolg duidelijk. Juist voor 1 83 1 waren er in Europa verschillende opstan. Den ungehörigen (Griekenland, Frankreich, Polen en Belgien); in Belgien kreeg de afscheiding kreuzenden, het 'non-intervende' prämie van enkele grote mogenden. Verder gebruik? Nuttige bespiegelingen, en waarij de toehoorders aangenaam bezig gehouden worden door de nötige, waar de spreker het meest mede ingenomen is, met een doode of met een levende taal, en of hij een doode levende dood maaktl - Maar onze annee en van Speykl^® Gij 2iet het, M. H 1 de gebeurtenissen van den dag, met al hare wisselvalligheid, met al den angst en kwelling, die 2ij anbrengen: - zij verhinderen mij te huis eene sto£Fe te vin-den, waar de gedachten dikwijls 200 treurig verstrooid, de inspanning 200 dikwijls verlamd, de belangstelling 200 dikwijls verlof. - Met of 2onder uw verlof, 2al ik mijn onderwerp 200 ver mogelijk van hier 200ken, en een weinig over het reiv^en praten. Ik 20u regt hebben te 2eggen, dat ik er over mee mag spreken: want ik heb tweemaal gereisd, en vrij verre van huis; doch gij 20udt kunncn denken, dat er in die praktijk velerlei manieren 2ijn, en een groote verscheidenheid van aanleg Om naar behooren te reizen. Op de Alpen heb ik een Hollander ontmoet (wij 2ijn Kicr onder ons, M. HI) die een der bergstroomen 2ag voort- spoeden, en, in 2ijn wij2e van verrukking, uitriep: waar of al dat water blijft! Ik heb anderen ontmoet, die in besloten koetsen voortrolden, en's nachts al slapende 200 veel wegs mogelijk aflegden. Ik voor mij ben met de2e wetenschap op reis gegaan, dat een stroqm uit eene bron voortkomt en naar 2ee vloeit, en dat men slapende de natuur niet 2ien kan. Of ik nog meer bekwaamheden op reis medegenomen heb, mag ik 2elf niet beslissen. Genoeg, M. HI gij hebt het onderwerp gehoord. Misschien spitst gij u reeds op het vememen van een reisverhaal I - Ik heb te huis 2eer veel aanteekeningen liggen, met potlood geschreven, omdat ik tot het opteeke-nen ieder oogenblik van den dag waarnam. De ondervin- ding had mij geleerd, wat er van komt, als men dien arbeid tot het eind van iederen reisdag verschuift. Van daar, dat 2eker rei2iger, in 2ijn uitgegeven journaal, bij 2ekeren datum opgeteekend heeft: God dank! ik heb van daag niets gev^en, dat ik heb van daag niets gev^en, dat ik het in handen van de vijand vielen. de moeite waard was. En die aanteekeningen Nach Ach, M. HI I had veel moele kunnen sparen: want zij zijn 200 weinig belangdjk, en niet veel meer dan reiv^en in mijn kamer^ rei:(en random mi/n scbrijftafely en 200 veel andere rei2en, als er ooit met de minst mogeHjke locomotie^^ gedaan 2ijn. Ik heb er daarom bij geschreven, dat 2ij, na mijnen dood, moeten verbrand worden, opdat 2ij niet in eenig maga2ijn of ver- 2ameling van afgekeurde verhandeUngen en andere wetcns- waardige dingen verzeild raken. En wat 20udt gij er eigen- lijk bij winnen, wanneer ik u vertelde, dat ik tot voorbij Dresden gereisd heb, en op den Lilien-Stein bijna in een spleet van 500 voet diepte geraakt ben, en dat ik rokeloos genoeg was, om in een bootje op de Middellandsche 2ee bij Genua te dobberen, terwijl de Franschen Algiers beschoten? gij kunt de beschrijving van die 2ee en van die spleet en van Algiers in honderd boeken vinden. Het gaat met 2ulke me- dedeelingen, even als met 200 vele van wetenschappelijken aard: Men kan er niets anders op antwoorden, dan: ei, eil Maar wat 2ullen wij dan van u hooren, vraagt gij. Ik heb het reeds ge2egd, M. HI geen verhaal boven op een stel- laadje, met de noodige prenten, teekeningen en lampen, 200 als ik 2e wel eens met groot genoegen gehoord heb; maar een 2edig burgehjk iets over bet reiv^en : losse gedachten uit mijne reis ontleend. Wat doet ons rei2en? Wij willen 2ien, wat buiten den kring is, waarin wij ons gewoonhjk bewegen. Daarmede geven wij te kennen, dat die kring niet genoeg voor ons is: omdat hij niet genoeg voor ons is, 2ijn wij er niet mede te vreden: en omdat wij er niet mede te vreden: en omdat wij er niet mede te vreden: en omdat wij er niet in de rede, M. H I Het eerste punt staat door een redeneringsreeks vast: verveling te buis. Zoo is het 1 1 locomotie: verplaatsing 197 van de oudste tijden af geweest. Zondert Ulysses, uit, die nolens volens, rcisde, en bij Calypso en elders de genoegens waarnatn, die 2ich in het voorbijgaan opdeden. Maat met Herodotus, begint zeker de reeks van rei2igers, die 2ich te huis verveelden. Hoe kon hij immers, uit enkde nieuwsgie-righeid, het schoone Griekenland verlaten, terwijl hij wist, dat hij, buiten deszelfs grenzen den neus stekende, terstondonder barbaren zou rondwandelen? Het woord verveling klinkt hard, M. H I wanneer men het het het vadeland en de geboortestad en den zeten huseligen kring er teg en overzet. Maar het harde woord moest er uit: gij zult er aan ge-wennen. Altijd dezelfde vrouw en dezelfde kinderen tegen-over zich te hebben, moet vervelend zijn: men raakt er mede umgewor. Beproft het, wanneer gij  oFeren veel waarheid aan de woordspeling op. Mij dunkt, het zou gemakkelijk te bewijzen zijn, dat men van zichzelven verveeld kan worden. - Maar men mag zijn huis tdtgaan? - Jawel! aanstonds dezelfde gevels van uwe overburen in het gezigt: voor dezelfde glasramen moet gij uwen hoed af- Chr. hij reisde veel om gegevens te verzamelen voor 2ijn werk 15 M. T, Cicero, Romeins staatsman, schrijver en redenaar (le eeuw v. Chr.) 16 P. C. Scipio, Romeins staatsman en bevelhebber, door Qcero in enkeie geschriften tot hoofdpcrsoon gemaakt 17 'nooit minder alleen te zijn dan wanneer hij alleen was' nemen: dezelfde kennissen moet gij op straat groeten of anspreken. - Gaat gij buiten de poort - altijd hetzelfde Endegeest, en, 200 gij digter bij huis blijft, altijd dezelfde buitensingels, met staande of liggende boomen, naarmate dat de regering snoei- of rooilust gevoelt. - „Beigheid, zegt men, is het onfeilbaar geneesmiddel der verveling: bezig- heid van beroep of van liefliebberij." geneesmiddel? het is mij wel: maar onfeilbaar! Ik heb niet noodig allerlei bezig- heid op te noemen, en te beproeven hoe sterke middelen zij zijn. Ik herinner u slechts, dat men dikwijls van vervelend werky vervelende 17 Bei (bei) vervelende amhten hoort spreken. Werk van liefliebber, wanneer het den geest bezig houdt, is verterend of voortbrengend. Verteren is levén. Wanneer men nu de litteratur van een paar goede tijdvakken kent, zegt mij, M. HI welk nieuws een derde zal opleveren. Het zijn altijd dezelfde woorden, maar eenigszins anders ge- plaatst: dezelfde gedachten, met wat meer orde of wanorde geschikt, Toen de kaleidoskoop uitgevonden, ten minste in alle huizen gevonden werd, en ik het ding zag, dacht ik: „dddr ga ik zeker acht dagen achtereen me6 zitten te draaijen en te kijkeni" - en zoo dachten er velen; maar het waren altijd dezelfde snuisterijtjes, in dezelfde bus rondwemelende: en toen men dat begon te bemerken, geloof ik dat men het instrument aan de kinderen overgelaten heeft. - Ik neem de vrijheid, M. HI u de vergelijking van de fraaije letteren met den kaleidoskoop aan te bevelen: denkt er eens over na. - Van de geschiedenis spreek ik niet eens. Een oostersch vorst (zijn naam doet niets To the zaak: 00k ken ik dien niet) die veel historic werden wilde, maar tegen den berg historische boeken opzag, zette al de geleerden van zijn rijk aan den arbeid, om uittreksels te maken. Toen zij gereed waren, vond hij hunne pandecten^® nog zoo dik, dat hij al weder in-korten liet, en daarna nog eens, ten derde male. Hoe lang die arme inkorters gezwoegd hebben, weet ik niet, maar wel, dat de bekwaamste van alien, die er in eens af wilde wezen, aan den vorst zeide: „Sire, wij hebben nu zoo veel ingepalmd^* als mogelijk was: wat er overblijft, is: ken u v^elven,^^ - Kremen nu eens, M. HI hoe doodelijk vervelend het is, altijd van de oudste tijden af geweest. Zondert Ulysses^ uit, die nolens volens^ reisde, en bij Calypso en elders de genoegens waarnatn, die zich in het voorbijgaan opdeden. Maat met Herodotus^* begint zeker de reekis van reizigers, die zich te huis verve elden.  te verzamelcn voor zijn werk 15 M, T. Cicero^ Romeins staats- man, schrijver en redenaar (le eeuw v. Chr.) 16 P.C, Scipio, Romeins staats- man en bevelhebber, door Qcero in enkele geschriften tot hoofdpcrsoon gemaakt 1 7 'nooit minder alleen te zijn dan wanneer hij alleen was* 198 nemen: dezelfde kennissen moet gij op straat groeten of aanspreken. - Gaat gij buiten de poort - altijd hetzelfde Endegeest, en, 200 gij digter bij huis blijft, altijd dezelfde buitensingels, met staande of liggende boomen, naarmate dat de regering snoei- of rooilust gevoelt. - „Be2igheid, zegt men, is het onfeilbaar geneesmiddel der verveling: bezig- heid van beroep of van lieflicbberij." geneesmiddel ? het is mij wel: maar onfeilbaar! Ik heb niet noodig allerlei bezig- heid op te noemen, en te beproeven hoe sterke middelen zij zijn. Ik herinner u slechts, dat men dikwijls van vervelend werky vervelende bei(igheid, vervelende ambten hoort spreken. Werk van liefliebber, wanneer het den geest bezig houdt, is verterend of voortbrengend. Verteren is levéen. Wanneer men nu de litteratur van een paar goede tijdvakken kent, zegt mij, M. HI welk nieuws een derde zal opleveren. Het zijn altijd dezelfde woorden, maar eenigszins anders ge- plaatst: dezelfde gedachten, met wat meer orde of wanorde geschikt, Toen de kaleidoskoop uitgevonden, ten minste in alle huizen gevonden werd, en ik het ding zag, dacht ik: „d4dr ga ik zeker acht dagen achtereen me6 zitten te draaijen en te kijkenl" - en zoo dachten er velen; maar het waren altijd dezelfde snuisterijtjes, in dezelfde bus rondwemelende : en toen men dat begon te bemerken, geloof ik dat men het instrument aan de Hnderen overgekten heeft. - Ik neem de vrijheid, M. HI u de vergeUjking van de fraaije letteren met den kaleidoskoop aan te bevelen: denkt er eens over na. - Van de geschiedenis spreek ik niet eens. Een oostersch vorst (zijn naam do et niets tot de zaak:. 00k ken ik dien niet) die veel historie weten wilde, maar tegen den berg historische boeken opzag, zette al de geleerden van zijn rijk aan den arbeid, om uittreksels te maken. Toen zij gereed waren, vend hij hunne pandecten^® nog zoo dik, dat hij al weder in-korten liet, en daarna nog eens, ten derde male. Hoe lang die arme inkorters gezwoegd hebben, weet ik niet, maar wel, dat de bekwaamste van alien, die er in eens af wilde wezen, aan den vorst zeide: „Sire, wij hebben nu zoo veel ingepalmd^* als mogelijk was: wat er overblijft, is: ken u v^elven.^^ - Kont u j(elven I Voortbrengen schijnt ondethoudend cn eene altoos vloeijende bron van genoegen, zelfs wanneet men voortbrengt, wat anderen vervden zaL Men brengt voort om voordeel, of om eer, of uit liefde tot hct voort-brengen. H et eerste is een noodzakelijkheid: hct twci^de levert mufFcn wierook van recensenten en Icttcrocfningen: staat dien eens lang door, 200 gij kunti - Het derdc? ik heb er eerbied voor, M. H I - wie voortbrengen hem een genot voor den geest is, hij mag te huis blijven en behoeft niet te reizen. Ik zie geen mogelijkheid om die vervelingen een tijd lang te ontkomen, dan met op reis te gaan. De gest verkrijgt, gedurende dien tijd, nieuwe vecrkracht een mocd, een het ligcbaam wordt gev^onder. - Ik weet niet, M. HI of gij bemerkt, dat ik een nieuw punt vastzet. De ovcrgang was gemakkelijk, en het nieuwe punt is van groot bclang. Ik heb op reis eenen heer ontmoet, die te huis aai veirstoppingcn een hoofdpijnen leed. „Zoodra 2it ik niet in een diligence, mijn-heer, zeide hij, of ik ben een ander mcnsch: dc hoofdpijn houdt op, en alles wordt losscr.** Hij bcdoeldc namclijk, dat de diligence snel rijden moest, een over de grcn^cn, een verweg. Dat gaf, 2ei hij, beweging, en verandering van kli-maat, en, omdat ligchaam en ziel in Zulk een naauw verband staan, tevredenheid en onbe2orgdheid. Ook was hij gcwoon de laatste 266 sterk aan te kweeken, dat hij, bij zijn vertrck, 2ijn huisgenooten ver2ocht, hem geen Brieven na te 2cnden, of er moest iemand gestorven 2ijn, als wannccr hij natuur- lijk terug 2ou komen, om voor de begrafenis tc 2orgcn. - Ik weet over dit punt nicts meer te 2eggen, M. HI ik houd niet van uit te rekken, wat afgehandeld is. Ook 2ou ik op het gebied der geheeskunst komen: en daarvan heb ik geen verstand. Raadpleegt de DoctorenI - of licvcr, raadplccgt hen niet! wat hebben 2ij aan rei2endc paticntcn? De ovcrgang tot een dcrdc punt 2al 200 gcmakkclijk niet 2ijn. Ik wil iets over de menscbenkennis zeggen, tcrwijl lig- chaamsge2ondheid en menschenkennis weinig punten van aanraking hebben. Den aanhef van een betoog te vinden, is 20 toespeling op de namen van tijdschriftsten: Rtcensentook der twee gezaghebbende, maar bij rtcmsenten en Vaderlandscht Gee! niet in de gratie staande htteroeftningen 200 waarlijk een arbeid: copia facit inopiamP- Sommigen beginnen met : niets is er : - anderen met : bef is dikjifijis opgemerkt anderen weer met: onder alle de : - bij een betere gelegenheid 2al ik der Maatschappij een voorstel doen, om door eene conmissie een lijst van aanhefen te doen vervaardigen en uitgeven: menigeen 2ou er dankbaar voor wezen: dimidium facti qui coepit babet, zei Horatius^ en wie heeft er ooit meer menschenkennis gehad dan hij? Of hij ze juist met reizen op- gedaan heeft, is onzeker: en, wanneer wij de zaak goed na- gaan, dan zouden wij ligt^ vermoeden, dat men die kennis wel te huis op kan doen. - „Onze beste kennissen, die wij bijna dagelijks zien, die kennen wij" zegt gij. Zoo mecnt gij, M. HI maar gaat Er mede op reis: dan zult gij nog meer leeren. Gij zult elkander alle dagen (met verlof) tot op het het bekijken. Ik bedoel niet het gezamenlijk naar bed gaan: want men kan zich, ieder in een afzonderlijk vertrek, ter slaap begeven. Ik spreek overdragtelijk, M. HI en ik doel op het fransche spreekwoord: // n^y a pas de biros pour son valet de chambre?^ Verholen deugden of kleine zwakken en gebreken komen voor den dag, bij hen en bij u. Er is op reis allerlei beproeving voor het humeur; er is genot en spraakzaamheid, er is vreugd en luidruchtigheid, er is te huis kunt ondervinden. Wees zoo befaamd een held als gij wenscht; rok en broek moeten uit, en gij staat voor uwe reisgenooten in het hend. - Ik ben met twee vrienden op weg geweest, en had ligte ongesteld-heden, in het Schwarzwald en te Genua: ik ondervond dat Zij belang in mij stelden: want zij bezorgen mij, als of ik gevaarlijk krank was. Wij bezochten in het Walliser-land de Pissevacbe, een beroemden waterval, dien gij overal beschreven kunt vinden. Al het geklots en gespat en gebruisch, waarme, gij in die be- overvlocd maakt gebrek wijsheden bevat 22 een goed begin is het halve 23 gemakkelijk werk; Horatius: Rom. dichtcr 24 er is geen held voor zijn kamer- (le eeuw v. Chr.), wiens werk dienaar veel fraai geformuleerde le vens- 201 schrijvingen om- en overplast wordt, het mag misschien be- wijzen, dat er een onderscheid is tusschen poezij van het hart, en poezij der zintuigen; maar gij 2ult er niet verder mee komen. Gij zult daarbij niets gewaar worden van die magt, waarmeS de denkbeelden der majesteit, der hoogste levenskracht, der eeuwige duurzaamheid, uwe ziel van iedere gedachte aan haar 2elve ontledigen, en 2e toch niet vervulen, en dat gij iets hoogers behoeft, wat deze omringende zin- lijkheid u niet geven kan. Bij zulk een schouwspel zult gij n 23 I spreken noch zingen, maar gij zult er sprakeloos bij staan, zoo lang uw wegwijzer niet zegt: Allans Messieurs, avattfons! - Zulk een waterval is echter die niet, waarvan ik spreek: gelukkig voor de poezij, en voor den aanschouwer, (He de onaangename slingering niet ondervindt tusschen stomme bewondering en het zoeken naar het tertium comparationis der benaming. - Bij dezen val ligt een heuvel, M. H! waarop men digt bij den rotswand staat, waarlangs de stroom nederdaalt, en in de diepte ziet, waar het water, omdat de stroom niet rijk en de hoogte aanmerkelijk is, in drusplos en schuim als sneeuwvlokken nederploft. Het beklauteren van dien heuvel was moeijelijk, M. HI omdat hij steil is, en het waterstof, uit de rotsspletenteruggekaatst, den grrazigen kruin gedurig besprengt en glad maakt. Wij hadden er boven op gestaan, en begonnen aan den anderen kant af te dalen, voorzigtiglijk, voet voorztig, toen ik -: niets van belang, M. HI ik miste m In portefeuille met mijn aan- teekeningen. Ik liet een kreet hooren en keerde terug, dcn- kende: met ons drieen zuUen wij het ding wel terugvinden. Ik was voorop en vond de portefeuille bij het punt der eerste bestijging, en riep uit: daar het mijne vrienden waren aan de anderen kant reeds o gelijken voor. Ik besloot daaruit, dat zij aan zulke nietig het minder hingen dan ik, en leerde hen en mij beter kenncn. Uit het liefen dal van Meyringen tot op de hoogte van 25 het punt van overreenkomst terval letterlijk betekent tussen de waterval zelf en dat- {Pissevacbe = plassende koe) gene wat de naam van de wa- 202 den Grimsel, hadden wij een dag van veel genot, maar ook van groote xnoeite: ons gesselschap was venneeiderd door den Heer N.N., een braven Hollander. Heerlijke natuurtoo- neelen leverde de weg op, waarvan de val van den Handek een der laatsten was. Het stijgen duurde nog uren lang: de vegetade verliet ons allengs: het bergpad was dikwijls zeer eng tussdien een rotsmuur en eenen afgrond ingesloten: verward dooreenliggende steenblokken, en naar den rand hellende glibberige rotsvloeren, maakten het klimmen be- zwaarlijk voor den reiziger op 2ijn muildier, die de bewe- gingen van het lenige beest moest volgen, dat zijn weg over stronk en bonk** goed te maken: en voor den voetganger die zijn vermoeijenis niet meer kon vergeten in het wonderbare en verr assende van de omliggende natur: want de avond viel, en de scheme-ring is daar kortstondig: en de wolken, die den geheelen namiddag beneden de toppen der bergen gchangen hadden, daalden lager en omgaven ons met nevd en regen. In de duistemis, om half negen ure (het was de iide Augustus) bereikten wij het hoogste punt der bestijging. Het is een ruime vallei, 5000 voet hoog, koud en bar, waar geen rund vere graast: slechts de geit vindt er een schraal voedsel. De herbergzame Zwitser heeft hier een huis gebouwd, waar gij den nacht door kunt btengen: dat is zeer veel, en meer zoudt gij er ook niet begeren; want gij wenscht geen tijd, om an dit onvriendelijk oord te gewennen, waar uw oog geenander rustpunt heeft dan den ijzerkleurigen Schreckhom en zijn hooge sneeuwvelden; terwijl gij in 266 weinig uren uit bet volste leven der natur in haren doodslaap schijnt overgebragt. In de herbergen waren geen haardsteden,  voorspellen. Het weder was slecht geworden, en den volgenden dag 20U men een eind wegs moeten afdalen, om nog v66r den avond de hooge keten van de Furca over te trekkeni - Verwondert het u, M. merkte hierop op: „Ja, neen I" (met dit dubbel tusschenwerpsel was hij gewon klem aan zijn redenen) „ja, neen I zeide hij, de weg over de Furca zai z66 nict wezen, of wij zuUen er wel overheen komen." De eerste pattij zagte weinig heils in het voorspelde iuvabit, en berekende dat de bergwegen door den gevallen regen glibberig en gevaarlik zouden zijn. De Heer N. N. moest 66k bekennen, dat het wel gebeuren kon dat de regen den weg vochtig gemacht had. - Doch de tweede partij bragt in, dat deze zwarigheid bijna even groot zou zijn, indien men den hondenweg terugging. - „Ja, neenl zeide N. N., als wij terug keeren, zuUen wij 66k een nat pak hebben." De eerste partij gaf het niet op, maar beweerde dat de weg over de Furca ons, den volgenden avond, eerst zeer laat te HSpita/, het nachtverblijf op den stiaatweg van den Gothard, zou brengen, zon der eenige pleisterplaats tusschen beide: welk bezwaar door den heer N. N. aangedrongen werd met de opmerking, dat wij dan al weder in de duisternis zouden aankomen, en oons onderweg niet zouden kunnen ververschen. - De tweede partij gaf haar vermoeden te kennen, dat men zich in de berekening van den afstand verzon^®, en sloeg voor, dat men vroeg op weg zou gaan: waarop N. N. zeide, dat de afstand van den gemelden straatweg misschien zoo groot niet was, al men vreesde, en door ons reisboek van Ebel opgegeven werd, en dat, hoe vroeger men op weg ging, men des te het zal prettig zijn eraan terug 29 aangedrongen : verstrekt te denkcn 30 vtrxon : vergiste 28 redenen : woorden In die besluftelosen, M. H. bragten wij eenen nacht op den Grimsel door - in vuile kribben: de 66n met wind op 2ijn wangen, door een gebroken glasruit: de ander met nog grooter ongemak, dat men in fasstenlijk gezelschap altijd in de verte aanduidt, maar nooit bij zijn naam noemt. De volgende ochtend vond ons in dezelfde stemming: maar de tweede partij had kracht gewonnen: want de morgen was koud en scherp, maar helder, en het schouwspel dat, dqor een vrolijke zon verlicht, voor onze oogen lag, vreemd en ontzagwekkend. De geitenhoeder van de herberg, beter onderrigt dan onze gids, haalde breed uit van de wonderen op den Furca-weg, en (let wel M. H I) hij wist ons drie plei- sterplaatsen op te noemen. Aan het ontbijt zat mede, op onze banken, een Duitsch student, krasen en levendig: hij kwam van de Furca, haastte zich naar Meyringen, en toen de eerste partij hem over al de verschrikkingen van zijn afgelegen togt raadpleegde, antwoordde hij, in de vlugt: „es ist gar nichts, Meine Herren, immer ein bequemen Ra- senpfad" ~ nam afscheid van ons, en zijn bundel op den rug, greep zijn alpenstok, en wipte neuriend weg. - Zegt mij, M. H I of men boven op den Grimsel menschen leert ken- nen. Ik vrees, M. H. I dat gij mij uitagchen zult met mijn men-schenkennis op reis. Immers, men moet menschen in mächst schappijen vereenigd leeren kennen, en hunne zeden en hun eigen lairakter; dat is de pligt van den reizigerl - Ik heb er niets tegen, M. H I maar ik heb zoo veel scheeve en schele oordeelvellingen van vreemden over ons Hollandsch karakter gehoord en gelezen, dat ik dit besluit opgemaakt heb: niets is moeijelijker, dan een volk in zijn huishoudelijken toestand te bespieden: er wordt veel talent toe gevorderd, en een lang verblijf onder hen. Ik voor mij, ben omtrent heb karakter der volken, wier landen ik doorwandeld heb, niet veel wijzer geworden, dan ik te voren was. -- In Italic groet u niemand langs den weg: gij trekt den Alpenmuur over, en ieder landman, die u ontmoet, wenscht u Gods zegen. Het besluit is gereed: de Italiaan is een lompert, en de Zwitser een vriendeUjk man: en toch, M. H! ben ik in. is hartelijk behanjeld, en in Zwitserland (vergeft de uitdrukking) bitter in den nek gezien. Is dan mischien de Italiaan ernstig en de Zwitser luchtig? - Just erschien, M. H I - Ik weet het niet, en moet er nog cens over nadenken. Maar het komt mij voor, dat die studie noort moeijelijker kan geweest zijn dan tegenwoordig, vooral in de meest doorreisde gedeelten van Europa. Overal dezelfde soort van straatwegen, van herberging, van bediening. Gij zijt meest in een stroom van reizende menschen uit de gegebene of hoogere klasse, die door de algemeene beschaving 200 gesnoeid, geschaafd en gekleurd zijn, dat zij, de taal uit-gezonderd, op elkander gelijken als eijeren. - Ik was op de stomomot van Villeneuve naar Geneve, en werd door een heer in het Duitsch aangeproken, met wien ik in die taal een langdurig gesprek voerde. De togt over het schoone meer leverde stoffe in overvloed op. 