De zeden der wilden van Amerika [microform] : zynde een nieuwe uitvoerige en zeer kurieuse beschryving van derzelver oorsprong, godsdienst, manier von oorlogen, huwelyken, opvoeding, oeffeningen, feesten, danzeryen, begravenissen, en andere zeldzame gewoonten, tegen de zeden der oudste volkeren vergeleken, en met getuigenissen uit de oudste grieksche en andere schryveren getoetst en bevestigt
Lafitau, Joseph François, 1681-1746
Ethitp, Lit, 3, Hilt. Aithiei hiot:, '. 6, «88 2EDEN DER WILDE N >» Hun be- Iwcrin- uen en hulp- midde- Icn daar tegen %yn van deft icl- veikaart als die derOu- deni Hoede vremde geed de Jon- glers handelt. voegde hy 'cr by, hct is den Priefteren nice geoorlooft in ditflag 5, van bezweringen vcrmaak tc ichcppen , nodi dezelve door hua ,1 tegenwoordigheid voorgoed te keutcn, nademaal de machtdiezy „ zelfs hebben om vvonderen uit te werkcn en de tockomende din- gen te voorieggen, hun door de heiligheid der wettige OfFeran- 9) 5, den overkomt , niet uic de heyloze bezweringen en de godloze 3, opdadng der Schimmen , gelyk die gene docn , die als de/e elen- „ dige Egyptifche Vrouw, die hetgeval ons doet zien, altyd ront- 5, om de graven wdrett. EENENVEERTIGSTE HOOFTSTUK,. Hun Bezweringen en hulleiden tegen de bezweringen zyh van den zielen aart als die der Ouden, en hebben dezelfde onevenredigheid met bezweringen zyh van den zielen aart als die der Ouden, en hebben dezelfde onevenredigheid met bezweringen zyh van den nacht te plukken, duizent bygelovige plechtigheden voor ofonder plukken waar te nemen, onder net plukken verwandten toverwanden te gebruiken, figuren van deeg of van bladeren van Indiaanfch koren, of van watten te maken, die de plaats van de perfon, die de bezweringen aangaat, vervuUen; dezelve met door, en te prikken, of met kleine pylen te fttkcn, na dat de figuur groß is; te geloven dat de/e dus toebere.yde bezweringen door de enkele beftiering van de wil haar uitwerking kunn. En hebben, met 2e onder de deur-drempel, onder een mat of zelfs in de graven te begraven; dit alles zeg ik, hoort onder dezc bezweringen, en is als de wezentl ykc eigenfchap en een te enemaal noodzakelyke voor- waarde daar van. Dit is met een zo gelykvormig aan het geen wy van de Bezweringen der Ouden lezen, en in dc boeken, die van de zwarte kunft handelen. vinden, dat onze Wilden ze niet beter zouden kunnen navolgen, al hadden zy die vlytig gelezen. Vader Gamier had verfcheyde van deze lover-figurert, die de Wilden, Melke hy bekeert had, hem hadden ter hand sx. llelt. Op een tyd verwekte ik in hem eennieuwsgieri;heid die hy noch niet gehad had, en ik bad hem dat wyze te zamen mochten on derzeken. Daar waren 'er een hele party; 't waren pakjes van gevelochte hair, beenderen van flangen of vremde dieren, brokkenyzer of koper, figuren van deeg of van bladeren van Indiaanfch korn, en 'heydc andere fnuilteryen van dien aart, die doorhaar zelf, overeenkomft met de uitwerking konden hebben die men er van verwachte, en die niet als door een bovenna-tiuirlyke konden werkcn, uit iioofde van enig opcntlyk of tilzwygent verdrag. De Prietters Iiebben noch iets goddelykers in zich. Men ziet ze klaar in deze verrukking vervallen, die alle zinnen bind en ze als opgetogen houd. De vremde gecrt fchynt ze op een tailelyke wy-ze aan te grypen, en zich meelter van hunne buizen te maken, om onmiddelyker in hen te werken. Hy doet ze in razemy en al de geweldige ftuypen van de Sibil vervallen; hy spreekt uic de dicpte van. Y A N ^A M E R I K A. Dor hun htdiezy nde din- Offeran- godloxe e/e elen- tyd ront- ingen lyn I dezelfde 1 of gene- Here uren ;den voor vefwardc ideren van ats van de met doof' c de figuur en door de ;bben, met I graven te igen, en is elyke voor- ;t geen wy die van de niet beter ten. irert , die r hand ge- iie hy noch kochten on- jpakjes van Iren , brok- , Indiaanfch , die door ien hebben bovenna- jpcntlyk of fen liet ze id en xe als ^llelyke wy- lakcn, om en a\ de de diepte van van hun borft, 't geen de Pythoniiren den natm ran Buikfpreek/iers deed gcveii , hy Uchtze zomtyds in de luchc , <^ doet ze groter Ichynen ak hun natuurlyke geltalte is. In deze Jänge van geleitverrukking schync hun geeft in die ze bezit verloren, zy zyn hun zelven I'iidt ineer miefter, ge-jyk deze-Waarzeggers dar jamblichius van spreckt, in wie de yremdegeeft zodanig.werkte, dat ze niet alleen zich zoden niet kenden jnaar geen gevoel Jiadden, en geen leed ontfing van al bet quoad dat men hun in dien tyd aandoen mocht; zo dat men hen vry^ocht met vuur brandenj met gloejende speten dootbotren* hen met bylen in de schouders hakken, en de arraen me^ fcheer-meiren a£fiiydeii. In der daad in deze verrukkingen ziet men z6yuur inilcdikcn, over gloejende kolen gaan, zonder daar leed van te krygen; gelyk die gene daar VirgiUiis van spreckt. Die van A» polio op. den berg Sorakte bezeten waren; of gelyk die gewähren van de Godih Ferbnia waar zeyden; of gelylp de vrouwen van Caftabail in Cilicien, waar vande zelfde Schry ver sprechen van Caftabail in Cilicien, waar vande zelfde Schry ver sprechen van de lorden van Caftabail in hübsche, en deen duizent ahdere zaken die ongelooflyk schynen. Terwyl zy deze wonderen uitrechten zien zy de  werkt ook in het gelyk in de oudheid op zekere fehens, gelyk het geluid van kopere bekkens of enigander speekuig, zekere dranken, de wigchelroeden, het meel, derekeningen en diergelyke waren. Ein Fränk Ofticier, die de Huronfche Taal zo goed sprecht als de Huronnen zelfs, onder wie hy van jongs af verkeert heeft, en die zeer wel den aart der Wilden kent, heeft my een geval verhaftet daar hy by geweft is, en dat ik hier zal aanvoeren om dat het zonderbog is, en van de andere kan doen oordelen. Enige Wilden, die belang hadden in een party van zevenOorlogsknechten van hun dorp, daar al de wereld om begon bekommert te zyn baden een oude vrouw onder de Wilden, dat zy voor hen haar bezweringen doen mocht. Deze vrouw was in grote achttng, en men had verfcheyde van haar voorzeggingen waar bevonden: maar men had veel moeite om haar hier toe te krygen, schoon men ze rrykelyk betaalde. Om dat zy veel lyden moell. Nademaal zy ge- negentheid voor my had, zeyde de Olficier, en dat zy zelfe eer- tyds voor my waargezegt had, voegde ik my by de Wilden, llaande evenwel weinig geloof aan dit ilag van zaken; ik bad haar zeer emftig, en brachc te weeg dat zy het aannam te doen. Zy ma^kte een begin met een plaats te bereiden, die zy fchoon veegde en met fyn gebuilde afch of meel beftrooide (ik weet niet meer welk van twe het was). Op dit ftof ley zy als op een Lant- kaart, enige kleine takkebolfchen, die verfcheide dorpcrfvan ver- fcheide -II -v' 'A- Znn> derling feval oor een  deh wind in aciit. . Daar na kreeg zy ylFelyke Aui- pen, wanneer'wy klaar zeven vonken uit de rysjes, die ons dorp verbqeldden » zagen uitgaan j een weg op deze afch of dit mcel banci\) eirvan't eiiedorp toe het ftnder gaan. . Na €cn geruimen tyd in een van dcze dorpen verdwenen te zyn, quaroen dczc vonken wecr negen in getal te voorfchyn> baanden c^itt iHe;uwen ^veg onj wecr te huis te Komen, tot dat zy eindelyk dicht liy bet dorp of de takkebos Aand hielden* daar de zeven eer« fie eerit u^gegaan waren. '1 oen gooidede Wilde vrouw, die al« tyd in razerny /was, al de takkeboilcn door een, en trapte den g^ntfcben grond dien zy toebereyd had, en daar deze vertoning voorgcvallen \vas, met voeten. Vervolgens gong zy zttten, en na dat zy tot Iiaar zelven gekomen was, verhaalde zy alle de byzonde* re bejegeningen die deze krygsknechten gehad hadden, den weg tlien zy iudden gehouden, de Dorpen die zy doorgetrokken wa< ren» en bee getal der gemaakte krygsgevangenen ; zy noemde de plaats daar zy op dat.qgenblik waren, en verzekerd^ dat zy drie 4age|i daarna weer in 't Dorp zouden komen; 't geen door de sUiu^omil der Soldatpn bewaarneid wierd* 4ie van ituk tot fiuk '( gezegde (jeveltigden. " . • n"^' ' ' DeA- I cnakif CI) de Al^on- kyiicn y.tcr(oi iiel^yro- iijancy of Waar- •iopr '1 vuur yen. iSeeftig iiiit- v.oord van een \ViIde Vrouw Zeiide- lii'g- T^EEENVEERTIGSTE HOOFTSTUK. De Abenakezen en de Algonkynenzyn zeer tot de Pyromany of Wäarzeggen door't. Vuur genegen. Zy maken een kool van cederiiout, die zy flampen, en zo fyn als gruis maken. Die poejer leggpnze op een zekere manier en Iteken er den bratfi n, uit den lopp van 't vuur waarzeggende. Schoon hedendaags de Abenakeen alie belydenis van den Chrifläden Godsdienfl doen, laten zy tiiec na noon zomtyds toevluchc tot deze kunll te nemen, die zy van imn Vaderen onifangen hebben. Zy biegten het evenwel, om öen af keec dien men hun iiier van ingeboezemt hecfc; maar daar worden 'er eenige gevonden, die zicn tracluen te verfchonen, als of 'er niets berilpelyks in stak. Een Wilde vrouw zey tegen een Zenddingy Die haar poogde te doen begrypen wat zonde zy deed; ik heb nooit geweten dat 'er enig quaad in stak, en kan het noch 3ualyk begrypen; hoor, God heeft een byzondere verdeling on- er de menibnen gemaakt: U Franfchen iicefc hy het fchryven ge- geven, waar door gy zaken, die ver van u af gefchieden, te weten krygt, a's of gy 'er by tegenwoordig waart; wae ons aangaat, hy heeft ons de kunft geleert 01st door het vwir de afwczige en yerre zaken te weten; veronderstel dan dat het vuur ons bock of ons fchrift is; gy zult niet vinden dae 'er enig ondcrfcheyd of mcer quaad in 't een als in 't ander fteckt. Myn mocdcr heeft my die geheim in myn j^ugc geleert, ge 3 ly k uwe ouders u lezen en Ichry- ven leren, ik heb er my nichts mehr, ik heb er my nichts mehr, ik heb het naderlmnd zomtyds met den zelfden uitilag gedaan; ik kon de verfoeking niet weerftaaU) nuuM^ zonder te geloveo dat ik enige zonde beglng. VAN A M E R I K A. II. BOEK. De twede zaak, die my heeft doetv verflek ijänge is het uUerfte vcrtrouwen daar zy aUe in zyn van de n^acht diet de Duivel op hen heeft, van de jtracht der beiweringen,i?n van de macht dje huh Waarzecgsrs hebben om die gene te ontdekken, die dezelv^ge daan hcbbcB. Is het wel waarlchypeljk, dat,xy, (Van hun oqrfp^c^g atop deze gevoelens verllingert zynde geweeft, het beiirogniet^ouden untdekc hisbben} zo hefander$ niet was? Elk Tandfze Nation V9i-nig in getal zynde, is hetfbedrog tc,lifihj:er te raeri^enj en <k) ou- den, de aanzienlykllen > eindelyk devef^ndigften daar van verwit-tigt Zunde, zou die meer als genoeg geweell zynom een diergelyk vooroordeel uit te roejen. Maar die ficlpof is zo algemeenen zo m-gewortelt, dat 'er gecn eene natie in gantfch Amei:ika is, die niethaar Waaraeggers of Jonglers heefc, geen eene, die niet voorde bezwcringen vreeft, geen eene, daar lemant weigievt zyn toevlucht tot de Waarzeggers tef nemen, en niet graag al de proeved der Inwyingen wii ondergaan, om zeifs ecn Wigchelaar te wor-den. In Zuid-Amerika vreezen alle de volkeren voor den Duivel, en nadcmaal het vuur iets heiligs en godlyks by hen heeft, en dat zy het zedert onheuglyke tyden gewoon zyn als een krachcig hulpmid-del tegen den aanval der boze geeften Aan ce zien, dragen zy zorg om den gaiufchen nacht rontom hutuie Hamakken een vuur te la-ten branden, de Waarzeggers zelfs, behalven in hun bezwerinigen, zouden geen, bezweifen, daß in duilter durven doen, zonder een brandenden toorts van dat hout in de hand te hebben, dat men om deze reden A^tfr^/rff-^otf/noemt, diinder om hen te geleyden, als om zich voor de ontmoeting van boze geeften te hoeden. In 't algaben zijn alle deze woefte Natien gedurig op haar hoe-de tegenden de genie haar zouden kunnen met de ogen of anderzins betovern; f-Y heben duizent kinderachtige Bygelovheden om de iitwerking van deze bezweringen af te wenden, en zich daar van te bevryden. Men kan ook in 't algemeen zeggen dat men gegen erger naam by hen kan hebben als te kunnen toveren, en dat dat gerucht over al in de meeften die er mæ befchuldigc worden met de dood gellrafc word. In iiet land tier Irokoizen veroorzaakt dit gevo6len van bezwo-ringen dikwils drocvige vertoningen, en wanneer men de zaak wilonderzocken is de menigte der befchuldigingen zo groot, dat xy genoodzaakt zyn gefchenken te doen en fnoeren porcelyn Te gojea om ze te doen opnouden. Onder die gene die Chiiftenen ge worden zyn moet men het voor een heldenda aanzien, wanneer zy in hun ziektens geen toevlucht tot de Waarzeggers genomen heben, voor al zo 'er enige schon is, of dat een oroom emg vermoornd van Bezwering heeft doen ontllaan. Schoon ik niec graag hun verdichtzelen, die my door hun bui-tenporigbeid ergeren, verhaal, moet ik 'er evenwel een veilteUclii, dat ik uit hen zelfs gehoortheb,. en dac ons klaarderhec^eniMieelt dat zy van de bezweerders hebben zal doen begrypQB. >Uc tod diier na van de wyze fprdcen hoe de Waarzeggers die trath^ te gnie*zen, als ik vaQhunmedecynenf^reek. i^- ^. A^ paar Zuid Amcri- kanen vrnen alle voor den Duivel; Beiwe- ringen byde Irokoi* : len zeer gemecn. #: Ipt, ZEDEN DER WILDEN ShtHHOM' iouirttfi ecu be* roemt Kluitf naar. Danr wis eertyds onder hen een beroemde KluizenatT) Sbonnon- kouiretji, of de Man met zeer lang hair genaamt , wiens gcheugenis noch in achting is. In zyn tyd w ierd het dorp, waar in hy gebo> ren was* van een grote fterfce aangetall, die de voorhaamfte lioof- den de een na den ander wegrukte. Alle naclicen ^chudde een Uil, overde tenten vliegende , zyn vlerken met grootgeraas, en gaf verfcheyde nare fchreeuwen , 'c geen de onrull en de vcrila- gentheid vermeerderde. Men twyfTelde niet of dit was de Oiaron, of het beell van deh genen die de bezwering deed , maar men wift niet wien men daar me6 befchuldigen zou , om toe den oorfprong van hec quaad te gaan , en de \Vaarzcggers , die men om raad yroeg^ vonden in hun kunft geen heul. In deze grote verlegenlieid zond de Oudraad drie van de voor- nnamften mc hun lichaain aan Sbonnonkouirctfi af , om hem te bid> den dac hy medelydcn met hen hebben mocht ; zyn llaat Hec hem niet toe om zyn kluis te verlaten , en hy kon nooit beiluiten cm daar uit te gaan na het dorp ; hy liet zich evenwcl enigzins bcwe< gen, en hv Aelde den Afgezanten een dag, om zyn laacfte befluit .' te komen horen. Zyquamenop den gezetten tyd weerom. De ' Kluizenaar liet hun drie pylen zien , die hy in hun afwezen ge. ina<dcc had, en zonder hnn iets van zyn voornemen) te ontdekken, zeyde hy alleen , dat zy die wel bekyken zouden om ze naderhand te kunnen kennen. 's A vonds ontrent het ondergaan der Zonne , ging Shomotikoiiiretji op de loer leggende op een klcin heuveltje , niet wyd van ^t dorp. De gewandev ogel quam tegens den nacht uit een boom vliegen, en zyn vleugels ais na gewonce schuldende, noemde hy duidelyk enige van de voomaamlle, die hy cegen's anderendaags ter dood veroordedelde. Zo dra de Kluizenaar hem gewaar wierd, nadert hy allengsjes, fchiet met een van zyn pylen na hem, en vertrekt, verzekert zynde dat hy hem wel gewond had. Anderendaags verfpreydde zich een gerucht in het dorp, dat een zekere jongellng, die alleen met een goede floof van een moe-der in een fchamele hut was, zeer ziek was. De Oudraad, naauw keurig ojp alles wat er omging lettende, liet hem ftil en zonder lat het Icheen dac zy enig oogmerk hadden, door de drie Afge- Zanten de viele schonnen, de ziele veel pyn om die te kunnen ontveinzen, hy had een pyl diep in de zyde ileken, die voor een van de kluizenaars pylen bekent wierd. Men had die gene die den zieken moelicn op passen, heimelyk onderrecht wat zy doen moelen, en deze doende als of zyde er den pyl uit wilden trekken, beiUerden dien zo wel, dat zy dezen elendigen door 't hare flaken. Het oude wyf, noch fchiildiger als haar zoon, was niet onbe-wilil waar haar die ilag van daan quam, en merkte den dienii wel dien haar de Ouden bewezen hadden. Zy was een vrouw, en wilde haar kunne ontrent het fluk. V van de Wraak niet verzaken, derhalte ven beflot zy den kluizenaar tot haar eerlle Slachtoffer ce maken. Haar misdaad wierd met zo veel geheim nie belegt, ondanks al haar herfcheppingen, of zy wierd eindelyk ondekt. Men deed lc. Wie de pynelykfle wyze verbranddn; ly bekende dat iiaar loon ei zs zich nadden wie wen, verstoort zynde dat op het weder-keyn van een jacht men hen in een algemene uitdeling van wir wild voorby gegaan was; tj stond do gruwelykfte pynen u lagchende, kerende en dreigehde uit. Na haar dood vongen de voorgaande qualen weer op een nieuw an. De Waarzeers, daar men men me, raadpleegde, antwoordden dat dit rampzalig oUd wyf daar Ichuld aan was, dat zyin een morjtieldier herfchapen was, dat in haar Icven hslar Qiaron of haarbeell geweed was. Men loerde op haar en men wierd gewaar dat zy in een hoi dicht aan den voec van den iicuvel, daar haar zponiSich zelvenplacht te herf. Cheppen, en gequelle wieder, liegt. Metz- te daar een vührte tegen aan en de rook haar hebbende gedwon- gen daar uit te komen, bracht menze om hals. De Agnieze Irokoi- zen tonen den ingang van dit hoi, dat zeer berookt ivS, nocli als een eclit getuigenis van de waarheid van dexe schon fhbel. De naam van Sibonuotthouiretfi die eeer latig iEw/rbctckent, doet my geloven dat deze man als de Boetelingen in de Indien leetde > die hun hair laten groejen, en het verfcheyde varoen lang liebben, zo dat het een zware laft voor hun hooft is. Daar lyn 'er van dit flag in Amerika, en zy waren van 't getal van jdie gene,, die zich dls Vrouvt^en klcedden. AkoAa verhaalt hec zelfde van de Mexi Kanfche Prieften. - Het fchicht dat men iit dit alles kan belluiten dat dit overblyfälen van de Afgodery zyn en een gevolg van de verleyding der nenfchen, die door de oeguichelingen van den Duivel of door de bedrigeryen zyner Dienaren bedrogeh wierden. Deze Vrouwen die van Tovery befelügt wierden zijn 't gästen Kanidia by Hbratius, de Huiswaardinnen van Apulejusen Lucian, de vergifmengfters van ThelTalien onder de nairien van Lamy Sa-fa-i Venefica waren, die van de heydenen zelfs vervloekt wierden, de Waarzegi-ers in tegendel en de Pythoniffen '?:c in hun ampten gebruikt en gecert wierden, zijn, etc. in rewii gezegt heb, geen Orfcus, Mopfus, Thamyris, Luinolpus, Kak las, de meelle l-riefters en Priefterreisen der gewahde Goden waren, en die gene die in de Schriftuur Magi en Ar'toli genoemt worden, die de Heydenen ook onder de verfcheyde namen van Priefters, Magen, Chaldeen, AruJ'tces of Ingewandwickkers, Hierofanten, Saliers, Druiden en meer d. Iggegy kenden, wie beroben langeri tyd in groteeerer geweft zynde, met den dienst der Algoden begon te vallen, toen het Christendom uit hun puinhoop ryzende voor de oogen van 't Volk de Ydelheid van hun gewaande Godheden ont-dekte. DRIEENVEERTIGSTE HOOFTSTUK. VnA\ .- 4A Hifl. Moral. dial, I- i' tap. a6. lykinR van alle de voor- verhaat* de la- ken met de Oud- held. DE verborgenthedenvan Eleufina, van de Kdbiren, en de  Bacchus, onder Mclke (. Aa % na- Van de a flaat dtr i\ei Da dedood. h4 *EDEN IVER WILDBR M %. ». 113. Pittkr. Sit. 1. 1. f. to. »e,p. ya. Sterttt Mfitid Pl» torch it audicni. Poeiii, / II. J/oCTOttt in Pant- lyr a- ttro, he til. j^riun. in Epic' ir/. 3 #•»/•.»•. namen Herodoriis fis en Ofiris heefc willen betekenen, de terfle Godheden van de Hel, getyk in de verborgflmheden van Samothracien Hekate, Pluto en Proferpina. Dit hceft Diodoras van Sicylichen willen betekenen, wannecr hy van Griesus spreckt. Want na gezege te hebben dat hy uic Egypce in Griekenland de plechtig. heden der Inwyingen p,ebracht had, verwandet hy den draad der inwyingen met de ganfche fabelkunde van de Hel, ter oorzaak van het onicheydelyk verband dat er tullchen deze Inwyingen, de verborgentneden, en de lie, in haar Eeuwigheid befchout, was. In der daad dezegeeftlyke dood der Inwyingen, deze vefzoenin. gen, dnc louteringen, het tvoe-rotpen der Bacchanten, dac cen-waar gehuil was, zo wel als de trancn die men in de verborgent hieden van Adonis, Adonis en Oirisfione, zelti de zinnenbezüglichen van Adonis en DUris, dood en weer opgewekt; de weder seboorte, het nieuw leven der Inwyingen, de prowven van frengen en bocte, de that van volmaaktheid, dien men in de grote verborgentheden onderwees; die alles, zeg ik, ce zamen gevoegt zynde, kon dit vergankelyk leven niet alleen tot voorwerp heben, voor 't welke alles vrucht-en zinneloos zou geweft zyn, zo alles met het zelve vergaan moell. De verborgentheden dan en haar Inwyingen (Irekten de gedachten van den menfch tot na de dood uit, om hem een gclukkiger cinde te doen beogen, tot hec welke dit, dat verganklyk tn Aber ik ik is, maar tot een doorgang en voorbereyding llrekte. De Heydenen zelfs heben zich wel over den zin van deie veborgentheden, en het oogmerk, dat zy hadden, uitgedrukt. Plato verzekert dat die gene die zonder gezügenden en ingewyd te zyn ter hellen vareh, daar in de llik en de modder begraven worden; daar in tegendeel de anderedaar by de Goden wonen. So, foklcs verklaart dat de gene die ingewyd zyn alleen in de Hel eea gelukkig leven hebben, en de anderen ni6ts als elende en pynen. Ifokrates en Cicero zeggen ook duidelyk uit, dat die gene die deel aan de Inwyingen hebben, vertroollender hoop van een zach. ter duod en een gelukkiger einde l.cbben. Maar hier toe moell men zelfs de inwyingen ondergaan hebben, haar waren zin bevatte. Want de Inwyingen, gelyk Arrianus zegt, wierden eerft van vrucht, wanneer men ze deed in de gedachten der Ouden, die dezelve ingeelt. hadden om te leren, en de Zeden te verbeteren. Al deze getuicen van Heydenfche Schryvers doen ons genocg de heylige bewegreden van die gene hevatcen, die deze ocf-feningen van Godsdienit ingelielt hadden, voor dat de Afgodery en de Bygelovigheid dezelven verbafterden, en wie waren de gene die ze ingerfelt hadden, zo niet onze eerfte Vaders zelfs, die niet onbewuft zynde van dat geliikkige leven, waar toe een verloffer hun den weg banen moeft, hun boete en al de werken van's menfchen leven door GodsdienAige plechtigheden invi'yden, die alle op die einde uitquamen, 't geen voor hun gantfche nakome-h'ngfchap vanzo veel gewicht was om het te kennen op dat zy daar toe geraaken mochten? Geen Gecn ons gefchapen zu den enden enden is, dat voor God gefchapen zu den het gefchapen zu den hem, tils bet middelpunt van ons geluk verein: dat de Menich ull het ftof gchaalt zu, tot ftof moet wcderkercn naar dat zyn ziel, uit der aar onfterfelyk, niet zo dra van de bander, die haar aan'tlichanivcrilaaft hidden, verloft is, of zy w ord voot" den Rechterstoel van den opped'ten richter gebracht, welkc de gene, die in de londe geftorven zyn, tot de eeuwige vlammcn veroordeelt, en die eeuwige beleuchtig geleeft heoben, na dat ze cvenwel de lichte fmctien zullen afji^wailchen Hebben, die hen, om de waar-heid te zeggen, Gods vanden nict maken, maar die voor hun noch voor cnigen tyd deze plaats van welluften gefloten houd daar nieis befmets en onzuivers in komen kan. VIEREN VERTEB. Hoch zu der deze wärmern in de Fabelen der Dichters en in de verfierungen der Wysgeren vermomt zu, men ondekt er evenwel byna al den grond van deze leer in, die men, zu tief, ut de Dichters hell, de lärzt haier Kechteren, de verfiehte graden van pyn, de overblyfelen van loutering doorlucht, water en vuur, waar van de vromen zelfs niet bevryd zyn, uit de wel-luften der F.lizcefche Velden, de vergöteten van Goden en Helfen, het gevolg van de Zielen in andere lichamen, na en langen omloop van eeuwen halen kan. Deze denkbelden in der daad zyn als een gevolg van de klare kennis die men van de Natur van de ziel en haar onllerllely Kheid gehad had; en van een wetgever die het goede belall en het quade verbied, die beloningen voor de vromen en kaftydingen voor de Godlozen bereyd. Als men ze maar een weinig wil doorfnul Felen, zal men zicn dat'zy uit de zuiveren bronnen der waarheid gefchept zyn, bronnen die nadcrhand door de onwetenheid zyn verdorven; maar dat zy zo-danig nict hebben kunnen verbailt worden, of de waarheid A a i breekc Wot nns ^t' loot ons wcKcns oils uU terlte end Iccft. Dich* ZEDEN DER WILDEN Wildfii flellen vail da de ziel oMlerf- lyk is. Waar deie Fabel hur OOP l>roiig vtnge- krcfjen bad. Det Schry- vers gc- V(Klcn hicr treiic flatie had hanr H.I, die ie na h.i3ri'ige linlyk- heid be- fchfecf rr. plaat- fle. brcekt noch enigzins door de nevdeii) waarmed zy omtogcti was, been. All de Wilden flellen vaft dat de Ziel niec met hec licham Afterstelenen ziele veriinnen zielen veld, dat de Irokolonen en de Hronnen Eskennane oder hct land der Voorvadere nocmen, welkte enemaal na de hel tier Dichteren gelykti De/.e hadden een ondoraardlche plaats uitgedacht, daar de ziele len zich, na dat zie uit het lichaam gefcheiden waren, na toe begavcn. Deze,dic men den laatfcen plichc bewezen had, moeften den Avernus of Stix in Charons bootjc overvaren. Zy onderginigen het oordcel van drie gevrecfdc Rechters, en zy wierden volgens de verfcheyde graden van hun Misdaden in verfcheyde plaaczcn afj^ezondert, die tut ftraf der fchuldigen gefchikt waren, ofzo zy onlchuldig waren Gingen zy een zoete ruA in de Elyzeefche veldcn gcnictcn- Dezc fabtl, zeggcn de Schryvers, had haar oorfprong gekregen van 't geen 'er in Kgypte ontrent de lyken gepleegt wierd. Nadat men zc tot de begraving coebcrcyd had, zette menze op den Nyi th een fchuit, waar van de fcnipper in hun Taal Karon hiecte. Voor dat men de lyken in hct grat ley, maakte men ordentlyk hun proces op De Rechters die gelchikt waren om de befchuldigungen aan tc horen > onderzochten (Irengelyk wat ieder tot laden van de overledenen in te brengen had, en gaven na dit onderzoek de Uit(t>raak, verwyzende de aanklagers tot zeer gruwelyke ftrafTen, zo zy valfche befchuldigingen in brachten, of den befchuldigden de liegraa Ifenis weigerende, zo de misdaden, die men hem opley, na rechten bewegen waren. Dezc gewonte der Egyptenarcn, waar van, gelyk wy reedj dangcmerkt hebben, de ganze GodsdicnA beldiprakig was, kon zeer wel een zinnebeeldigc figiiur zyn van 't eeen ontrent de zicl voorvicl, welke op het ogenBlik van de dood zelfs, voor de rechtcrftoel van den geduchten rechter verfchynen moet, om daar de uitspraak van zyn läat voor allc Eeuwigheid te ontfangen. Het is zelfs zeer waarlchynelyk dat het volk zo niet te werk ging als 6m de gemoederen fterker aan te doen door een vonnis dat veei mcer te vrezen was als dat geene waar van zy het voorbeeld gaven, een oordcel over den flaat van een lyk vellende, waar aan het van wcinig gewicht zyn moet op wat plaats en wat. Wyze het ver-tont. Hel is ok waarfchynclyk dat de Egyptenaren allcen dit gebruik niet hadden, maar dat hec alle Natien gemeen was, waar van 'er geen een is die niet een denkbeelt hebbe dat de ziel het ligchaam overleefde, en die niet een Hel bcdacht heefc byna gelyk die der Dichters die ieder na zyn zinlykheid op verfchcyde plaatzen gefestet heeft. Want niet alleen in Egypt had men net Acherontifch meer, de hellchc Rechters, en de stromen daar de Goden zelfs voor vreefden. Men plaatlte ze by Theben in Beotien; te Tartelle in Spanje, by Kumen in Italien, op de Britifche en Kanarifche of gelukkige Eyianden die dus genoemt wierden, om dat men gcloof-oe dat %y de verblyfplaats van een gelukzalige oi:^erifelykheid wa-r 6n. En einer vorigen, daar de Kretenzcrns een gegenüber zijn graf getoont hcbben. De Wilden plaaten het land der Voorouders of der zielen nade kann van dean gekommen te zijn. Tis, zeggchzy, een zeer wyd afgelegen land en daar ieder na zyn dood gcnoodzaakt is zich na toe te begeven » langs een zeer langen en moejelyken wcg, waar op men veeite lyden neefc ter oorzaak van de Kivieren aie men moet overtrekken over boUWvallige en zo Imalle bruggen, dat men een geeA moec zyn, om zich daar op te iiouden; 00k vind men aan 't end van de brug een hone, die als een andere Cerberus hun de doortocht betwiftt en'er verfchcy- de in 't water doet vallen > dat door zyn fnelheid Iiell van den eneh afgrond in den ander Ilort. De gene die gelukkig genoeg zyn oth 'er over te geraken, viri- den op hun aankomll een ruim en schoon land, in \ midden van 't weike een grotc hut is, waar Van Tbaronbtaouagon, hun God, een gedeelte, en yltaentfik, zyn groot-moeder, het apdere bewoont. Het vertrek van deze oude vrouw is met een oneindige menigte van porceliene halsbanden, armrinen en ander huisraad beliiingen, die de doden, die onder haar gebied zyn, haar op hun aanko'mfl veert hebben, %yitaentfik is de eigenaarller van de hut, volgens den ftyl der Wilden; zy en haar kleinzoon regcren over de schimmer, en hun vermaak bellaat in dezelve voor hen tr doen danflen. Daar zyn oneindig veel overleveringen over het zielenveld. Maar 'er van verhaal, is de grond waar op al het andere Uit-komt. Deze fabel of het verficrc verhaal van het land de.r Voorvaderen', word door een andere fabel beveiligt, die byna t'enemaal na die van Orfeus gelykt, die ter helle daalde om er Euridice zyn Vrouw tilt te halen. Zy fpreken van een jongelina, die over de dood van zyn zufter, die hy met de uiterfte tedcrheid bemint had, wanhbpig was. Het denkbeeld van de overledene quam hem gedurig in den zin. Hy befloot dan haar tot in het land der Zielen te gaan zoeken, en hy vleydde zich dat hy ze weer met zich zou kunnen geleyden. Hy had een lange en zeer moejelyke reys, maar hy quamallc hinderpalen te boven, en Aond alle zwarigheden uit. lilindelyk vond hy een ouden kluizenaar, of wel een geeft, die hemna zyn on; derneminggevraagt hebbende, hem aanmeedigde om die te vervolgen, eiiTiem de middelen aanwees om daar in te flagen. Vervee Trathtmf. Atlaihm ' dtU No$tv> Vriuti pour (Am tb- 1. f. 7f. kp8 Z E D E N D E R W I L D E N ■1 »>■ Ver. fcheyde foorten van woou- plaatzen iahet 2ielon« vdd. vblgen^ gaf hy hem een kleine lege kalebas^ om'er tyn zufters Ziel in te fluiten, eh hy veraekerde hem dat hy hem op 7,yn we- derkomft haar herfletis zougeven, 6m dat hy die in 7,yn machthad, zynde ddaif anfipts halve giplaatft am de henK^s der doden te be- waren. De joiigellng bediende iich v'dn dWzelfs onderrechiing, hy voltrbk gelukkt^ 2yn rey^, eh quam ih't land der Zielen, die 2cer verbaall iioriden van hem fe zien, en voor zyn tegenwoord ig- ieidvluchten. Tbarfjmhiaouaonnong hem iitt wcI befchermde hem door den ra^d dien hy hem gafv'an die lagcn vah Vyn oude Groot-möder, die ohder den fiihyn van eeri geveinsde Vrindfchap hem M'ilclc van kaut.helpen) dpendehem ilangencn adders eten, die zyzelver voor ieKkerny hbiid. De Zielen haderhand nai onder gewoonte gekommeh zyhde dm te danflen, wierd hy'^pefchbot bm haar te pakketi, verdween zy als en droom, en lietnemzo verlegen als Enests vvastoen hy zyns Vaders Ancliifes schm wilde Omhelien. Ontfältchen kreeg hy zu bebältigen, en flote op, el. hiet tiegehftaande al de tegerner en liften van deze gevange ziel, diehergens anders bf) bedacht was alsom denkerkerte ontfnappen bracht hy ze weer langs den zelfden weg dien liy gekommen was tot in zyn dorp. Ik weet niet of hy er om dachtom zyn zufter herflehs onderweeg meS te nemen, of dat hy het niet ihodig obrdeelde maaf zo dra hy te huis gekommen was liet hy het Jigchaam opgraven, en volgehs de ohderrechting die hy gekommen had, thebereydeft, om het beqnaam te maken dat er de ziel ken invaren. Alles was tot deze Weeropftanding vaardlgr, wanneer de ohverd'uldige nieuwsgierigheid van iemand uit den oyftaanden hoop daar den goeden uitflag V van belette. De Gevange ziel, voe-lendedat zy vry was, vlooghtien, en de ganze reys wierd vruchteloos. De Jongeling had er geen ander nut van, ajs dat iiy in het land der zielen geweft was, en er gewissen narichc van geven kon 't geehmenzorg gedragetihisefi; omtot dennakomeling tedocn overgaan. Dit land der Zielen heeft ook verfcheydc soorten van woon-plaatzen en zy worden 'eralle niet even wel onthaalt. Dit bellooc een Van onze 2ieridelingen liit Jiet geen hy een jongc wilde Dochter hoorde zeggen. Deze haar zufter door ingenoraen vergif dch geeft zieinde geven, en haar niet kunnende overreden dat zy tegehgif gebruikerizbiide, wende bitterlyk en zociit Jiaar door de bahoen des blocds eh der Vrindschap die haar verknochten te bewegen. Zy zCyde zonder ophoaden tegen haar : 't is dan uit, gy wilt niet dat Wy ooit weer by den andcrenkomen en clkan-der weer zien zulleri? De Zendelin'g, over deze wooi'den verbaaft stand, vroeg de jre<feii.daar van. My dunkt, zeyd6 hy, dat gy een zieleveld Hebt, yi^ m gy alle by uwe, vooi^aten komc, waarom voert gy danzulk ^ea ceden tegen uwe Zulter? 't Is waar > antwoorde zy, dac wy ■ alle VAN A M E R I K A. II. BOEK. 199 an woon- jille in het zieleveld gaan; maar de godlozen, en vobrnamelyk die gene die zich lelven om hals gebraclit hebben, lyden daar ftraf voor hunne zonde; zy worden van de anderen afgezondert, en hebben geen omgang met hen, dit veroorzaakc myn klachten. Virgilius wyft opde zelfde manier in de Hel een algezonderde wyk aan Dido en vcle andere aan; die uit wanhoop de Tianden aan zicii zelfs geflagen hadden. De Wilden zyn verlicht genoeg om het goed van het quaad te . onderfcheyden. Het gewiilfe geeft dit een ieder in. Het is niet om te verwonderen, dat zy zo wel als de reil geweten hebbeti, dat er straffen voor de deugt gefchikt wa- ren. VYrENVEERTIGSTE HOOFTSTUK. lit. 6. I beheld my in that het gevoelen der Ouden over de Elizefche velden en al die onderaartfche plaatzen die tot het verblyf der schimmer aangewczen zyn, van ae oude overlevering der Lym-beD) die de Kerkvaders lielden 1 afkomulg was, waar uit de zie-len niet ten Hemel kunnende ftygen, voor dat een VerloflTer haar den ingang daar toe geopent had, ais gevangen gehouden wierdenj reikhfllzende na het ogenblik van hare verloifing Want wat gedachten de Ouden ook over de Elizefqhe velden gehad hebben, en wat verdichtzelen zy over dit voorwerp vertelt hebben, fchynt het evenwel dat zy die maar voor een doortocht anzagen, van waar de zielen ten Hemel moeften varen, om zich weer met de Goden te verenigen. Plut archus hecft het verblyf der zielen in de Maan geplaatft: maar volgens het gemeen gevoelen, veriieften zy zich tot het fir-mament, dat de plaats hunner oorfprong was. Want volgens de telling vande Heidenfche fabelkunde, daalden zy daar eerlt uit om haar Jigchamen te bezielen, en na een langen reeks van jaren, gedurende dewelke zy zich van alie fmetten zuverden, die zy in deze on.eine en verderfelyke ligchamen overgeerft hadden, klommen zy daar wecr na toe. De Ouden hadden hier toe twe deuren verzogenen aan de twe vafte punten der zonneflanden, daar de Melkweg door den Dierenriem doorfneden word. Ken van deze twe deuren word de deur der Menfchen, en de andere die der Goden, der Helden ot der Doden genaamt. De eerlle was an den tropicus v.m. Kancer gelegen, en gaf toe-gang tot onze wereld de ander aan clcn tropicus van Kapricornus, uaar door men vveer tot de Goden fteeg. Ode die manière hoorde de ganze Melkweg onder 't gebied van Pluto, en 't is waarfchynelvk dat hy dezen naam bekommen had, om dat het de weg der kindsheid was, 't zy men op der Aarde moelt geboren, ofin den Hemel hcrboren worden. Dit gevoelen der Ouden word ons noch hedendaags in de fterrekunde der Wilden vertoont, verfcheyde Natien van Amerika geen aan den Melkweg gevende, als den weg der zielen; M aar op het gevoelen van 't gemenc volk of het spreakvvoord lib Ikat. Woou* plants der Zie* len in den Melkweg. '^( Plants, de facie  WILDEN Geink' zalig- heid der aieleo. Wat de Ooden daar van gedacht hebben. Kade Platoni- fche Wys- fcerte. V. Cal. RbtM' U.7. *»p. I. tol. %, flflflt, dac noch in enrge provintien van Vrankryk onder 't gemcen ftand grypt, by 't welke de Melkwcg de weg van St. Jakob ge- noemt word, dien men* na hun zeggen) levent of dood moet be- treden. Pecnis Martyr en Gorizales d'Oviedo hebben ook gefchreren J dat de Wilden van hec Spaanfche Eyland, die zich by 't lier< ven van hun Kaciquen lieten ombrengen, nergens anders cm zo wreed tegen zich zelven waren, als in hoop van tot de Zon en wieder. In den Heme! te klimmen, daar zy gelukkig zouden zyn en uic vrees dat zy dit gebruik van hun land niet opvolgden » hun ziel met hct iigchaam mocht fterven, en vernielt worden. ZESENVEERTIGSTE HOOFTSTUK. DE zang en dsuis hoorden order de voornaamfte vooru'erpen der gelukzaligheid van 't verblyf der zalige zielen. 't Zy in de Elizeetehe Velden, 't zy in de Heroelen ; maar vooral genoten zy in den Hemel dit volmaakt geluk, hebbende deel aan de'vellui' dende zamenilemming en de maat der Geellen > die de hemelchlichamen bezielen. Aanmerkenswaardig is het over die Auk de Leer der Oudheid te horen. Wy hebben 'cr noch duidelyke over-blyfzelen genoeg van in de boeken der Piatonifche Wysgeren. De Ouden verfierden dan een Goddelyke zamenfiemming, die door de gantfche wereld verfpreyd was, welke in een beweging na de maat van alle hemelfche lichamen, en in een daar uitprui'tend aangenaam geluid beftond. God was 'er Hec begin van, als cerlle beweg, en de mindere Godheden, die het gezag over alle deze lichamen, die aan het uitrpauflel glinfleren, voeren, stemden met hem te zamen, makende zo vele verfcheyde reyen uic, als er verfcheyde Hemeilichten waren. Om deze reden, zegt Coeiius Rhodiginus, gaf menaan de zielen, die deze hemelfche lichamen bewogen, den naam van Zanggodinnen, en men %eide dac Apollo de Leidsman der Zanggodinnen was. De zielen, gefchickt om de aarde te bewonen, volgens hunne gronden, langen cyd voor datyder de lichamen, die zy bezielen moe ten, van verwittig zyn, gefchapen zynde, die goddelyk muzyk gehoort, en daar deel aau hebbende, hadden altyd een geheime gehen, daar, door hunne dikheid dezelve beletten van hec te kunnen horen. Evenwel nademaal het muzyk, het geluid dec Ipeelcuigen, en de godsdienfcige danfen, de Goden na de gebeden der menfchen deden luifteren, hadden zy ook deze wonderlyke uitwerking, dat zy in de zielen der menfchen het denkbeeld en de soorten van 't goddelyk geluid opwekten, die zy eertyds gehoort hadden, en Dat, voor al wanneer men door de Inwyingen hier bereyd was, het hordenken van die Godenlyk geluid nen verrukte, en tot deze heilige razemy deed vervallen, die tot de inblazing, de voorzegging en den omgang met de Goden nodig was, gedurende welke razerny men hec zelve geluid beter horen kon. Maar nademaal het oen buiten-gemene gunft was, die de Goden den menchen deden, wierd dezelve in dit ilerfelyke levea niet. I let gefchiedde niet ais na dat de ziel, van de banden van 't verderflyk vleelch, dat de /elve loom maakt^ oitllagen, tot haareer-Itc vryheid wedergckeert was. Gefchiedlle niet als na datzy vande iinec van 't ligeliaam gezuivert was, wanneer zy weer na haar hemelkring opvarcnde, op nieuws dezeGodlyke aJckoorden hoor4e, die de iciioonhcid v;m dit heel-al onderhouden, en het geluk der Goden uitmakcn. Schon de Wilden cert zo fyne en doorzifte leer zo wyd niet uitgepluill hcbben, fchynenzy volgenSdezelfde Helling geredeneert te hebbeni die Plato en.zyn aanhangers naderhand gevolgt hebben vant niet alleen komcn de zang en dans in al hun vreugdeen gods-dicnltige fceltert; maar van alle de Wilden van Amerika maken zy noch het geluk der ziclen na de dood uic. Na dat de zielen, zegen zy, alle dezwarigheaen van haar moe-jclyke reys uitgellaan hebben, en al de hinderpalen uit de wee-^ geniimt^ die zy* voor dat zy in 't land huhner Voorouders komen, ontmocienj komen zy eindelyk in een wellulb'g land, dat haar over al alles wat tot haar gclukzaligheiddienenkanaanbied, omdewaarlicid tc zeggcn ccn llo Hyke gelukzaligheid zo als zydie bqvattenen uidiukken, maar die niet verfchilt van die Vergilius ons befchryst. Daar van daan hebben zy masir een kleinen weg afteleggen om op een plaats te komen i daar de trommel en de lier op een zielverrukenden wyze voor de doden ipelen. Zy hebben zo dra de eerlle toncn van dit bokorylyk Muzyk niet gehoort, of zy worden door een henielfch vermaak opc;etogen, dat haar verrukt en driftig na de/.e aangename melody tloet lopcn, welke gevoeliger wordendi;, na mate dat zy de bellemde plaats naderen, en dpor dfe vreugde be/iclt vvelkc de danlfende zielen door gedurig galmen uitdrukken, in haar een noch vecl betovferendei" vermaak verwekt. Als zy d icht by dit gelukzalig verblyf zyn, worden haar verfcheide zielen tegemoet gegonden, om de vreugde te betuigen die zy over hasiir aan-komft liebben. Deze zielen geleyden haar vervolgens na dq hutvhn At icntlic, en midden in de vergadering daar gedanil word. 