Maritime geography and statistics ..
Tuckey, James Hingston, 1776-1816
Haben dorp op een heuvel, een miff van zee, en Seaham een dorp aan den oever, Sunderland, op den regter oever der Ware, beftaat uit twee fteden, welke door tuschen beide gebouwde huizen vercenigd zijn een een een derde gan den overkant der rivier. De ganfche bevolking bedraagt 30,000 zielen. De haven wordt “~ K 5 door no Gg oes ‘RT gn KOGPHANDEL, 155 ‘SiS, en 15,900 Inwaners heeft, ir, in Northumberland, lige » met Sooo inwoners. Beide. free veel glas en zout uit. De meefte. 1, die te NeweafHle laden, worden: te :bouwd, en hooren.aldaar te huis,.ex -lieden yan deze.haven.zijn de. ervarenfte zanichea Koningrijke. «.Hier werd de. Levense 1 uitgevonden, en het eerfte in gebruik ge- pragt, door welke es, tus{chen 1789 en 2810, meer dan aca. men{chen, van in den mond der Tyne geftrande fchepen, gered werden. ©© © _ Swalwell, aan de Derwent, ecne mijl boven | hare yerecn Liging met de Tyne, is eene kleing iad,, welke wegens hare ijzerjmederijen ‘verdient gekend te worden. De zweaarite ankers en ketens worden, benevens allerlei ijzeren gereedich, hier.gemacht en vau-hier naar. London gezonden. In Northumberland light, aan de Tyne, 9 mit - boven North Shields, New Castle, eene stad ey Graaffchap: van 30,000 inwoners.. Het is, ne- vens ja boven Sunderland, de zetel van den koe denhandel, daar de grootfte koolmijnen, nab§. de over van de Tyne, tuschen de 5 en 18 mijl boven New Castle, liggen. Schepen van goo ton Jaden aan de kal der stad, die 700. yards lang is. Behalve-kolen, wordt er ijzer, lood, zout, gerookt spek, boter, talk., zalm, flijp- eo vioer- fteenen, uitgevoerd. Ex zijn. te Newgaltle groote Glasblazerijen, Het Trinity House van New Castle " heelt AARDRIJKSKUNDE, voor door een: fteenen hoofd aan de Zyidzijde vax der mond der rivier,.en een ander aan de Noordsijde, geyormd. Op het.ujteinde van. dit, lassGe stang er eene yuurbaak.' De haven heeft dij;den Vioed 46 voet waters, en is. voor fchepen van,40n toa gefchikt, Deze laden.e¢ kolen uit dusgenoemde keels, of cizande vaartuigen, zonder zeal of Otel s @n..van boven digt, uitgezonderd, dat’ zij cess groot luik in bet midden hebben. Dezeive zijn alle van dezelfde grootte, en honden rochaldrons, ef 26; ton, kolen. De-handel van Sunderiand is geer aanz Ijek, en houdt 520-seefchberien bezig. Jee voornaamfte uitvoersartikel.is er fteenkool, naar London, Frankgijk, Holland en de Oostzee, gezamenlijk ten bedrage vau gs0,000 chaidrons. Woorts wordt er. ajhier kalk,. glas, enz. uitge, yoerd. De ontaaggelifk. “groote ijgzeren. brug over de Ware te Sunderland is allezins opmerkenswaardig. De Fhyne {chadt Durham en Northumberland yaneen. De Vioed dringt in haar deor tot aan Medwin boven Newburnce, -cn rijst in haar mond 18 voet, en te Newcastle 113 voet. Men ving eg voormaals veel zalm; maar, fints men de vaart op de rivier door in haar aangelegde fluizen verbe- terd heeft, vermag de -visch haar niet meer op te swemmen, en is de zalmvisichery er genoogzaani t¢ niet. Op den Zuideroever. der. rivier ligt South Shields, geneftad, die, hae flecht ook gebouwd, de twee- de ZEEVAART un KOGPHANDEL. 155 de des Graafichaps is, on 15,900 inwaners heeft, Tegen oyer haar, in Northumberland, ligt North Shields, met dooo inwoners. Beide ftee den vwoeren veel glas en zout uit. De meefte koolfchepen,, die te Neweafle laden, worden: te Shields gebouwd, en hooren aldaar te huis, eg de-Zeelieden wan deze haven zijn de. ervarenfte as ganichen Koningrijks.. Hier werd de. Levens boot -yatgevonden, en het eerfte in gebruik gebragt, door welke es, tusfchen 1789. en 2810, IMcer daz 900. men{chen, van in den mond der Tyne. geftrande {chepen, gered werden. Swalwell, aan de Derwent, ecne mijl boven | hare yerecniging met de Tyne, is eene kleine fad, welke wegens hare ijzer{mederijen verdient gekend te worden. De zweaarite ankers en ketene | worden, benevens allerlei ijzeren gereedfchap, hier gem Aakt en van-hier naar. Lendon gezonden. In Northumberland light, aan de Tyne, 9 mijl hoven North Shields, New Castle, eene stad en Graaffchap van 30,000 inwoners.. Het is, ne- vens ja Boven Sunderland, de zetel van den koe deenhandel, daar de grootfte koolmijnen, nab§. de over van de Tyne, tusfchen de 5 en 18 mijl boven New Castle, liggen. Schepen van goo tor laden aan de kasi der stad, die zoo yards lang is. Behalve kolen, wordt er ijzer, lood, zout, gerookt spek, boter, talk, zalm, fiijp- eo vioer- fteenen, uitgevoerd. Ex zijn te New Castle groote glasblazerijen, Het Trinity House van New Castle heele 356 AARDRIJKSKUNDE voor het onderhoud vdn de Tyne, tot aan het hoogwater peil aan weerskanten der rivier, van haren mond af tot aan Hedwin Stream boves WNewburne. Het dorp Tynemouth, nabij de Noorderpunt van den mond der rivier, wordt door beminnaara van zeebaden fterk bezocht, en heeft nabj zich het fort Clifford, dat -den riviermond bestrijkt, en twee vuurbaken, die aan het gezegde Trinity. Hous toehe hooren. Hartley is een vischersdorp, voor het welke hee eiland ‘Bate eene kleine haven voor het visfchers— vaartuig vormt. Seaton Sluice is eene kleine haven voor het visfchers— vaartuig vormt. Seaton Sluice is eene kleine haven voor klein vaartuig, doch © loopt intusfchen, zoo wel als die yan Hartley en Seaton, bij laag water droeg. Het eiland Coquet ligt voor eene kleine rivier van denzelfden naam, waaraan het dorp Felton. Verder heen ligt Alnemouth, ook een dorpy van eene andere rivier, waaraan het dorp Felton. Verder heen ligt Alnemouth, ook een dorpy van eene andere rivier, waaraan het dorp Felton. vallen van het Kafteel van Dunftanborough, en het Kafteel van Bamborough, op eene bafalt-rots, 150 voet boven de zee, en ongenaakhaar, behalve aan de Z. O. zifde, waar het door eene diepe droge gracht wordt bedekt Deszelfs fichting wordt door de overlevering aan ipa, eerften Sak-fifchen Koning van de Northumbriers, toege-fehreven. -In 1715 geraakte. hetzelve aan Lord. Crewe, Bischop van Durham, die het, mettenige andere goederen van het, bij ufterten will, onderfeuning van noodlijdende schickt, en shipbreukelingen bestemdes Ten gevoige Ven ahre befchikking, ronde er hier, in storwige nachten, fleeds eenig paardenvolk langs de kpst, & mijlen ver, of tot aan de wederz§diche uitein-den der heerlijkheid, om aan het Kafteel berigt, te brengen, of er schicken in nood zijn, of op: grand zitten. Op het Kafteel zijn er keabels, muwwerk, talies, ankers, enz. in gereedheid, ode Iadingen te redden, of de schpen van den. wal af te helpen, 300 wel als vertrckken voog het volk. Men heeft er ook cene levensboot. De Farn of Fernelanden zijo twee groepes van rotfige eilandjes, tegen over Bamborough. Boven water komen er'17 uit, die alle yoor eeni-ge weinige schapen gras, vederen van zeevogels., zij war-den voor 16 P. St. jaariijks verpacht. Dat het Haaste aan. den vasten wal ligt, heet Houfe Island, en was Heute verblijf van $8. CUTHBERT, gédurende zijnne twee laatte levensjasen. Om zijnne cel henen werd er een Bepedictijner kloofter ge-ficht, waarvan men de bouwvallen mog Zict. Aan het Noordinde van dit eilandje loopt er eene kleve in de rots van boven tot beneden door, die ts} AARDRIJKSKUNDE' voou’ dic Chisrt heet. ‘Bi ftormen word’ herzéwarer fhet en verfchrikkelfjf gedruisch doof! dezelve heiieh gedreven, en in: dezelve. tot eene: ‘hoogte Wart 60’ voct opgejaagdy' Er is op dit ‘eiland eene wuutbaak, en ¢en ‘zoetwaterput. -Binnen ‘Fern Island.vindt meft céne ‘kreek, van den’ naam \ van Kettle, welke ‘10 ‘voet dicp is. 28 no * Holy Island, of Lindisfarne, ligt 2 mijl van het ‘vaste land, maar wordt bij laag water, doot foopend zand; met’ ‘Inetzelve vereenigd.! Het be- Pat’ ongeveer r6b0' Acres gronds, “waarvan de helft bar zand, imdiir ‘We ‘andere hélfe“ goed land is. ‘Alles: ezainchif ‘vordt voor toeo P. Se. faattijks verpiicht. “> Vat de N. O. zijde loopt er gene fmalfe fttodk “lands (spiz) cee mijl ver zee- tvaarts in. Dezelve is 'het feheldpunt der Gerff- dens’en er is ‘op dezelve edn overvioed ‘van ko« hijnen. De Westzijide™ Wan het eiland hevat ‘ben visfthersdor vari’ 4goo-Zielen, ‘met eenc kleine fraven; Op de Noorlizijde'van “hét ‘eiland’ flaat er cette vuurbaak,“en men -ziet ‘alddar Bouwval Jen van eert Kaftec! tne éene ‘‘Bisfchopskerk's duar de Ketkvoogd, welks zetel vervolgefis naar’ Durham’ is dvergebragt, zi verbiiff athide: Plage t te houden:'van od 0S Si. ate MS 2 De 'Tweed fchefdt -Engeland er Schotland van elkanderen. ‘Op: haretr Zuideroever ‘ligt Tweed Mouth, een aangengain “orp, en! daar ‘tégen over Berwick, ‘eene verfterkte’ ftad, er lang’ ecn onder- werp van twist tusfchen Engeland” eit Schotland. Ten |), ed a’: nie ts ZEEVAART gn KOOPHANDEL. sg Ten laatite-werd de ftad.vrij.en onizijdig verklaard; met een grondgebied rondom hadr yan S000 Acres; en zi} behoudt nog eenige van hare vdri- ge privilegien.. Zij heeft 7ooo inwoners, drgfit veel handel, en ‘bézigt eenige {chapen, tem be drage- Van 400 ton, tot den uitvoer wan wol, koren y Cjearlijka 50,000 quarters), erwten, bos pn, ez... Hare voornzamfte welvaart {prutt intusfchen uit de zalmvisfcherlj op dé Tweed’, welke jpariiike voor 26,000 P, St. verpacht wordt, en.oyer welke yoorts nader. De haven is vit hoofde,van blinde klippen moeijeliik te ges faken. _.Zij wordt doot. cew onlangs gebouwd fraai- fteenen hoofd gevormd. Schepen Van" ton gaan, de rivier op, t6t aun‘Nieuw Waterford, 6 mjjl boven: Berwik. :Deze:ftad heeft kazernen yoot 6oo man, en ceneh Militairen Gowvernetr; met een inkomen van.586.P St. jaarjks. Welt ingerigte vaartuigén yoor pasfagiers, Berwick fmacks gehecten, zeilen er. van hier | Wekelijke pasar Londons s'. woot a SCOTLANDS OOsTRUSTY ad a OREN; Tusfchew. den ont act. Tweed en da Forth fchen. Frith ds dékust‘fteil en‘rotfig. - Dé wal'8 er met zeowier (voornamelpk fucus palmarusy bel dekt,;dat men. tot mest gebruikt, of tot weéi- asch brandt. Er komen aldear in de“lenté vele £cevogels. aatt, om te brocden., en si] vertrekken we- 160 AARDRIJKSKUNDE voou wederom in den horfsts.Arme lieden yoeden zich daarmede. De Getijden rijzen er 20 woet: - _ De ecenige haven tusfchen Berwick en det ge- zegden Frith is Eyemouth, die, door twee: hoof- den gevormd, bij de gewone Vloeden 16, en b¥ Springvloeden 20, voet waters heeft. ~De plaats heeft 900 inwoners, deelt fterk in de visfeherij, en voert jaarlijks 12,000 quarters Koren ait, voors namelijk naar Leith. Tusfchen Eyemouth en S. Abbs Head light ef eene schon bekend voorgebergte, met de-ruisnen van een kapel. Het wordt gezegd, zijnneit naam van zekere EBA te ontleenen, die Avbdis van Coldingham. zou zijn geweest, on, bij eet friv van de Denen, aan hare Nonnen het. doo? deze uagevolgde ‘voorbeeld zou hebben gegeven, van zich den netis af tefjnijden, om fchendnis-doot de barbaren voor te-komem Het Loch van Colingham is een zoetwatermeer, cene mijlten Westen van het. Het heeft cene mijl omvangs, en blijft, offchoon het geen zigtbaren toevoer van water ontvangt, steeds vol. Lunsden is een visfchersdorp ten Noorden yan het Head. Dugbar, ap een hoogte, is ene. aangename en gezonde ftad, met een Kafteel, op een in zee uitloopende klippenreeks, dat het: tooneel der — hichelachtige beleediging van marta, Konin-gin van Schotland, door sorHweLit was. Deftad hee Eene kleine haben met. Die door ZEEVAART en KOOPHANDEL. 161 Door cene batterie met rücken 'géfchut dérivken wordt. Het voorhaftet bedrijt is er vis- fchen, en uitvoer van Koren. 'Men telt-er 4000: mnwoners. ee De rivier Tyne, de -éenige -van betang in ait land, ontiast zich: beneden het dorp Lintan, is: ks zomers traag van: loop, doch 'vioeit bij -fterke teens, of farsten'ven faceuw nu eo dan Overs: en bevat zalm en eist. Het Kafteel Fantalion, 3° mijl'ten Oosten vin North Berwick; is een bouwval -op.cene rots,- Welke over de zee, die 'haar aan drie kanten be-- spoeit, henen hangt; en North Berwick is een Keine ftad van 70> imwoners, met een haven en thyoer van korer. ‘De Frith of Forth (Bodotria) is een grosse zecinham, weiks mond, tus then de kasten var Haddington en ‘Fifenefs in Fifeshire, 7 mijl wijd is. De wijdte neemt geregeld af tot -2an- Queensferry, waar de Frith door twee voorgebergten tot op 2-mijl vernaauwd wordt. Hooger Oop breidt hij zich wederom uit, tot-eene fraaije kom, ter breedte van 4 mijl, en béhoudt die breed feenige uren ver. ’ Er liggen in den Frith eenige meldenswaardige’ eilandjes en klippen. Het eiland Bafs, nabij den Zuider oever, is eene klip van groote hoogte, ‘die over-de zee henen-hangt.. Aan de Noordzijde’ ftaat er op den rand der fteilte een verlaten Kaffee, dat de Taarageranaee yan Schotland plagt V DEEL. te if2. AARDRIJKSKUNDE voor te wezen. Er loopt van het N. W, naar het Z. O. gem hol ganfchelgk door de rota hengn, en er qnthoudt zich op haar een groot aantal Soland ganzen, en andere waterv ogels, welker jongen en vederen eenig yoreel geven. Het Meiland, ongeveer midden in den Frith, heeft 3 mijlen om- vangs, en een vuurtoren. Inch Gowry bevat dg, bouwvallen van een Kafteel; en men ziet die van, een fort op Inch Keith, nabij den Noorder oever, dje tet Fife behoort. Op dit eiland weidt men epnige schapen. Hetzelve beyat een overviacg, van konijnen, dyie goede putten em cen yuurtoy, ren. De andere ciJanden hebben niets bijzonders. . Beide oewers van, den Writh zijn digt bezet mot, viekken en dorpen, van welke men oene aanzich: like visfcherj drijft, en zou 49 kolen uitvogt. Qp den Zuider. Oever ligt Seaton, eene haven, welke bij Springvloeden twaalf voet waters heeft, maar bi, de Ebbe genoegzagm droog loopt, Presston Pans, dus naar deszelfs zoutpanney. genoemd, heeft ook eene bij den Vioed genaakbere havem voor klein yaartuig;, en ex.gaan van daar. 10 bop, ten oefters korren. De Schotfche kramers komen hier jaarlikks eenmaal te zamen, om huane on4 derlinge zgken te regalan, Meg tele er 2000 in- woners. Musfelburgh » 9An den mond van, de kleine rik wer Esk (*), heeft 4000 imwoness en eene kleine has *€*) Desen naam, en dien van ven, Tyne en Doe, voert ZEEVAART EN KOOPHANDEL. 188 Maven, en beet dps naar de: Mosielbanten voor die taven, waar men foms mostelen. vindt, de fraaije parels bevatten: Leith, de haven van Edinbergh, bigt 2 - wan deze ftad, maar is door asnbows van huized wsichen beide genoegziam met haay vereenigd (G): Het riviertje Leith, dat door de, eveneensgenoeme dehad loapt,. Yormt 2nd deszelfs mond eene tussten, rdofden ingefloseen haven, welke bis Springviieden 17 :voet waters’ heeft, maar ane ders gendegzaam droog loopt. De-grootite (chee pean liggen op de reede, 13 miji‘vande fiad, vol- komen veilig. Leith drijft veel: buitenlandchen @ kusthandel, inzondethcid met London. Men nadt er cok fchepen ter Groentandfche waivisch- Vengst,' en men telt er 15000 imwoners. Quengesferry, het gewone veer aan. Den Forth- führen Frith.ten. aanzieniijk dorgs. met cenigen hasidet en Schespstimineswerven.: -Birtowftonefs, iw de hinnéiikdon wan rdem Frith, is eene nes rugvolle plaats’, em leeft veel: haringvisfcherij, veel handel in fieenkolen en op de Oostzee. De have heeft bij Springtijden 16 ja 18 voet waters, @ wordt door mriddel van cen groote kom achter haar gefpuid; waarin men het water bij den Vioed lsat, en terug hondt, tot dat de Ebbé op haar laagfte iss als wanneer men de fluisdeuren opeut, eneen ftroom verwekt, die het Mjk wegvoert. De Yoert ménige zeer-veritkillendé Grootbrittsunifche ri- vier.. L 2 ~ 164 * AARDRIJKSKUNDE voor. De plaatfen, die’ aan den. Noordér, of Fiji — fchen, oever van den Fortfehen Frith meldensa waardig zijn, beftaan uit Crail, op eene hoogte; met eenige floepen, en.een dozija haringfmakken; Kilrenny,. Oost» en West-Anstruthers, ook vis {chersdorpen Die eenigen handel met floepen driven; Pittenween, met een haven, die bij Spring-wloeden 11 of 12 voet waters heeft, en van waar men koren, zout en kolen, uitvoert; Largo, an een groote baais Dyfart, een viek: van voore namelijk flechts eene ftraat, waar men Koopvar-ders voor den: Oostzeefchen handel bouwt, en groote zoutketen heeft. - Kirkaldy, aan cen fränkken kleiten iaham (eine) heft 1600 inwoners, doch is zeer flecht gebouwé: De voornaamfte fteaat is er, uit hoofde van hart engheid en kronkels, geer onaangenaam. Er zijn aldaar aanzielijke fabrieken, en de shepen, die men er reeds bezig houdt, hebben. Gooo ton las _taailje. Kinghorn, tegen over Leith, en 5 mijt . van daar, ligt aan‘ een fteilen oever, die over de zee henen hangt. ‘De haven, Pettycur geheeten, en op eenigen afftarid ten Westen van de plaats gelegen, is eene “Franke kom, en het gewone week naar Leith.. Burnt Island is een dorp op een fehicreitand, dat eene uitnemende en zeer ligt genaakbare haven vormt, weilke voor het opleggen en repareren van fchepen gefchikt is. Er is aldaar eenige handel, en men heeft er fcheepstimmerwervens. Stanlybura - heeft _ a ZEEVAART en KOOPHANDEL. 163 heeft eene haven met hoofden. Inverkeithing lige op den hellenden oever-van eene baai, die eene _ Gede ankerplaats verfchaft. Het is eene der Quayantaing havens van Schotiand. Men voeit et Fouten fleenkolen wit; zoo als de dorpen Terry Burn en S. Davidezulks ook doen. §. Andrews baai ligt tusfchen Fifness ten Zin den en Red Head ten Noorden, welke punten 7 uur van elkanderen verwijderd zijn. Na genoeg ver halver wege vindt men de gevaarlijke klip Bel Rock, welke bij laag water bijkans droog ligt, £8 op welke men onlangs cen vuurtoren heeft geobood. De fad S. Andrews light aan den Zuidkant der bai op eenen rotfige landpunt, en heeft eenen welkke door een  opbragt. Deck de voorraad der mosfels is ganfchel§k uitgeput geworden Perth heeft 15,000 inwoners. Dundee, aan gen Noorder of Angusfer oevet . der Tay, 12 mijl van den mond der rivier, waar zij 2 mijl breed is, heeft 26,000 inwoners en bloeit grootelijks. De haven, door een fteenen beer ge- vormd, en bij laag water droog, heeft bij gewo- ne Viceden 9 of 10 voet waters, en 14 voet bij Springvloeden. Zij Jaat fchepen van 200 ton toe. De handel op de Oostzee en London is er aanziet Hik. De uitvoer beftaat er uit zeitdoek, ‘leder, rouwwerk, garen, trilje, koren, zalm en haring. De invoer van verfchillende sofortet wordt er gå zamenlijk op 80,000 ton jaartijkks begroot. Metzendt er ook fchepen ter Groenland{che walvisch-wangst. Er varen ‘van hier wekelijks voor pasfagiers op. London. Op Baftonnés, de Noorderpunt van den Tayfchen Frith, branden er twee lichten. Aberbrothick, of Arbroath; aan den mond der Brothick, heeft eene bij den Vioedgenaakbare fraaije haven voor sehepen van 200 ton. Het linnen en zeildock der fabrieken van de plaats worden er uitgevoerd. Men ziet er de ruinen ‘van een in ZEEVAART &n KOOPHANDEL,. 167 f 1:78 gebouwd verinaard Benedietijnerklodster,. Men velt er sooo inwoners. De kust, welke van de Tay af tot aan deze plaats zandig is, en klippett nevehs zich heeft, Wordt hier hoog ei fteil, en vol holeti, die de fee in haar heeft gewetkt. Van zulken aard blijft tot aan Red Head, eene roodachtige Mellte tex hoogte van s00 voet, welke de Zutidergtens vai Lunan baai is. Deze laat fte leeft tot aah de Noord- der Esk zandige oevets én bevat blinde klippen. Bi Zuidelifke winden vérfchaft zij eene goedé an- Kerplaats. Op Red Head ziet men dé tuinen vari cen fterk Kafteet, dat gezegd wordt er in de 12 of tgeetiw gebouwd te zijn gewordeti. Montrofe, de hoofdftad des Graffichaps, id eene zindelijk en bevallige plaats, 3 mijl van dent mond det Zuider-Esk, die bij haar eene kom terbreedte van 250 yards vormt, tot in welke schepen van ‘400 fon kunnen doordtinge. De stadligt op eene landpunt, welke dan dtie kanten vat Water omgeven is. Zi bevat 6 of 7000 inwoners, en voert voornamelijk zalm, die men op de rivier vangt, en zeekreeften, ten getale van 60 of 70,000 ftuksjaarlijks, naar London. Men drijfter eenigen handel op de Oostzee, en veel kusthandel, en er worden schepen gebouwd. Fiscal is een dorp aan den mond der Noorder-Esk, die de Shires van Atigus en Kincardine van cen! scheidt. Vervolgens komt men aan Johnshaven, en Gourdon, een vischersdorp, met eené L 4 ha- : 168 - ABBIDENKUNDE voon. haven, dat eigenlijk die.van-het-2 mijl verdey ten Noorden, aan den mond der..Bervie, gelegene Ins yerbervie is, Zij. heeft § of 10 floepen.. De. Ber- vig is flechts voor Vischersbooten, genaakbaar. 7 Het Kaftee van Dunnottar, ftaat op een, regte ftandig fteilen hoogen oever, is bijkans geheel yan de zee omgeven, en wordt aan den landkapt door eene diepe.klove gedekt. Stanghaven »,, een visichersylek, van twe¢ fica ten, ligt aan de Cowie, en heeft eene goede hav ven, welke aan de Z. Q. zijde door -eene: uite springende klip gevormd wordt, en aan de N. O, zijde door een fteenen beer. Zijloopt bij de Eb- be droog, en heeft bij gewone Vioeden 9 of tq yoet waters, en bij Springvloeden 16 ef 17 voet. Er is here. Eine gede zahlreich, a Girdlenefs, een - voorgebergte ter hoogte: vant 80 vort, is bet uiteinde yan de bergreeks det Grampians, die meestal mit breccia, of podding- ten, beftan. Op. de overs nabij het gezegde vorigebergte vindt men fraaije Schotfche keitjcs 0D jaspjs,, De kust-vay Aberdeen is aver het geheel hoog en rotlig; en er zijn in- haar verfcheidene holen van eene onbekende uitgeftrekteid. De Aber- deen baai wordt ten Zuiden door Girdlenefs be- begrensd, en verfchaft bij winden, die van-den wal komen, eene goede ankerplaats. De Dee, eene snelle ep aanzielijke rivier die yan de Grampians afdaalt, vormt agn haren, door ZEBVAART en, KOOPLANDEL. 369 door twee figenen beesen (*) ingeflotenen, mond de haven van Aberdeen, die door eene dwarsbank met flechts 2 voet waters bij. de Ebbe, en 12} voet bij den Vioed, belemmerd wordt.. Schepen, wel- ke.dgar over kunnen, vinden voor zich aan de haven eene fraaije ka ZEBVAART en, KOOPLANDEL. 369 hier. At Aberdeen is eene schöne fand yan 36,000 in wonniers, met veel buiten-linden en anderen handel. Men voert van da jinnen, garen können, gezouten vieesch en vielen, naar. London, met en benenevens de vangst der zalmvischerijen op de Dee den Don, die jaarlijks tusfchen de 3, en 6,000 P. St. opbrengt. Aberdeen heeft veel deel aan de haringvischer, en zendt schepen ter Groenkndfche walvischvangst. Und Aberdeen, aan den Don, eene mijl ten Norden van Aberdeen, is door eene lange buurt Newborough light op eene klip, welke er eene goede haven vormt, die bij gewone Vioeden 12 voet waters heeft. Digt daarbij ten Noorden onte last zich de rivier Ythan, in welke de Vloed tot an. Van deze is de Noordelijke 1900 voet lang, en hi eindigt.in ean rond hoofd, dat onderaan 60, en van boven 38,: voet, middellijfns heeft. Het ganfche gevaar-te is uit ontzaggelijke granietblokken zamengefteld. Twee baterijen van twaalfponders beftrijken den ingeng. Ls tro AARDRIJKSKUNDE voor aan het aangename dorp Elfon opklimt, ch welke vele parelmosfels bevat. Slane’s Castle, het landverbliff van den Granf ‘yan Errol, ftaat’op eenen over de zee“ lieheit hate genden oever. Digt hierb is cen hol: vatt dew naam van Dropping Cave, wegens de schieithke vere fteening van het water, dat er uit het gewetf drrupt, merkwaardig. Nabij Buchannes fs er cete naarilijke zetdzaamheid van den naam va Buiier van Buchan. Het is eene cir. kelronde ‘kom, door een kring van vreesfelijke rotfen omringd, waarin er aanden zeekant door de golven cent ge welfde opening gewerkt is. Door deze hener kuti nen er booten in de kom geraken, welke 36 vie dem diep is. De top van. den kring vah klippea is met aarde en gras bedekt, em vormt eet fatal wandelpad rondom de kom. Peterhead, ein wurten Noorden van Buchan ness, heeft eine bij den Vioed bruikbare haben, welke door een hoofd ‘gevormd, en door het ei» landje Chalk Inch gedekt, wordt. De plaats drijfe eenigen handel op de Ostsekte, Geelt in de kabel- jaauw- en haringvisfcherijen, en wordt uit hoofde ‘van eene minerale bron bezocht. : Kinnaird Head is de Zuiderpunt van de Groote goif, welke aan de N. O. kust van Schotland gevormd wordt, en in den Frith van Murray ein- digt. Een uur van de punt ligt Frazerborough. Daarop volgen Rofehearty en Aberdour, visfchers dorpen, met kleine havens, die bij den Vloed genaakbaar zijn. De ZEEVAART en KOOPHANDEL. 11 De kust wan het: Graafichep Banff is over bee geheel vrij ltoeg, en heeft op menige plaats een regeftandigen rotfigen oever, ter hoogte van 200 of goo voet. In de parochie van Guarie wordt ecne stärke klip aan zee elk voorjaar door eene on- tibare menigte van zeevogels bezocht,, die er huns fe jongen uitbroeden, en in den herfst wederom Wtrekiken. Op dezelfde kust vindt men een na tuuriifken afgrond » de schoorfteen van de hel geo Keeten, welke van onderen gemeenfchap met dé #ee heeft. Dezer golven stormen er in op, en Yormen er cene kolom van water, die zich in - é@mp ontbmdt. : Een ander hol loopt door eene kndtong, en heeft fiechts cene opening, door velke een mensch op handen en voeten naar bin- neq Kah kruipen, maar inwendig eene ruimte, die 150 voet lang, go voet breed,  gelegene kleine vis(chersplaats Gardenftone volgt Noordwaarts aati Macduff, een klein wiek, dat onlangs doot den Graaf van Fife op den regter oever van de Doveran gebouwd is, en de beste haven der golf tan Murray bezit. Op den tegenover liggenden cever der rivier vindt men Banff, in het hangen van een berg, eene aangename plaats, maar wel ker haven door verloopende zandplaten grootelike belemmerd wordt. De Doveran is voor de sheep- Vaart nutteloos, maar heeft eene zalmvisfcherij, Gi¢ voor 1000 P, St, jaarlijks verpacht -wordt. Bui- we AARDRISKSKUNDE yoon. Buiten de opbreggst daarvan, -beltaay de ujtyger hier in ale, koren, linnen garen, en katoenen en fayetten koufen, welk alles er door Kustvaats. ers wordt afgebagld: of weggevoerd. Rortfoy is eene volkrigke plaats, op eene land, punt, welke er. voor schpen van eene aanmerke lijke grootte eene veilige haven vormt. Behalve de opbrengst der vis{cherij, gaat er van hier ga- ren en fijn linnen naar London. -De verdere plaat- fen, welke hier voor de schweepvaart genaakbaar. zijn, bestan uit Cullen, dat flechts eene opene, en gevaarlijke reede heeft, en Port Nockie en: Buckie, met havens voor klein vaartuig.. De rivier Spey fcheidt de Shires van Banff en Murray van elkanderen, em loapt ongeveer 90 mijn len lands af > voor, dat zij zich te Gairmouth, in de, Frith van Murray werpt. Daar-‘vormt zij eeue goede haven voor. kleine Koopvaarders. Gairmouth is cen zindelijk plaatsje, van 700 inWONErs, eR VII neringrijk, voornamelijk uit hoofde van de me- Rhigte timmerhout, -welke er uit het bosch van Strath{pey de gezegde. rivier afzakt. Mena bouwt alhier-van dat bout een aantal schpen van 590 ton, ener is hier cene goede zalmvis {cherij, wele ker vangst door eenige floepen naar London wordt gevoerd, _ De kust van Mu tray wordt _gedeeltelijk door eene lange reeks van duinen beflagen, die de At%4- viston Sagd-hills heeten. en, volgens de overle- yering » door dezelfdevoverftrooming gevormd wer- den, . @& ahhh fowl or | * ZEEVAART en KOOPHANDEL. 173 den, die-de Goodwin Sands. voortbragt. Dezé duinen nemen aan den N.-O. kant fteeds toe ent hebben binten de faatite ceuw de vruchtbare Barroby van Culbin ganfchelijk met zand overdekt. Men heeft; om haar te ontwijken, het stad Findhotn moeten verpläaten, en deszelfs oude standplaats ligt thans onder de duinen begraven: Er hHggen aan deze kust eehige zoetwater mee: ren, dat naar allen schlijn oorfpronkelijk'zetin’ hammen waren 5- z00 als inzondeérheid Loch’ Spy nie, 3 mil lang, en eene mijl breed, en thang door eene vruchtbare strook lands van den ‘haant van Rofs Island aan de zee onttogen. Men vindt athans in de oevers wan dat meer verfcheidenée - beddingen van oefterfchelpen vrij diep beneden de opperviakte des lands. Hetzelve vlocit over vari baars en stock, en er onthouden zich aldaar vele zwanen. Het Loeh van Cots werd in de der? tiende eeaw als een zeeinham befchreven. De Frith van Murray wordt aan den buitetd kant door Burg Head: in Murray, en Tarbet Nefs begrensd,, welke landpunten 5 uur van elkandes rea dfligeen, ‘Hj wordt ‘van Ifeverlede naatwer, tot san cene straat, welke-tusfchen Fort Georgé “en Fort Rofe door twee voor gebergten gevordt wordt, en binnen welke hij zich wederonr uite breit, en de gédaante vin een zout meer ‘anneemt. Die laatste is 4 mil breed, en reikt ter lengte van 9 mijl tot aan Invernefs, waar er ‘zich eene tweede ftrnat vormt. Voorbij déze breidt de Frith zich op nieuw uit tot cen meer, dat even breed als het eerfte ig, en aan zijn binneneinde de rivier. Beauly ontvangt, zoo als de Nefs, die uit het Loch Nefs voortkomt, zich bij Inyeraele © jn den Frith werpt.. Losfie Mouth, agn den mond der kleine rivier Losie, is de haven van Elgin, en ontyangt fche pen, van 80 ton, die van hier Koren, eng. naar Leith voeren. Findhorn is eene kleine fad, aan den mond van eene rivier, die op @ mijl na tot aan het s mijl boven Findhorn gelegene Forres. bevaarbaar is, emeene goede zalmvis{cherij heeft. In de baak vay Findhorn liggen er 100 Acres gronds, die bij den Vloed onderloopen en denkelik bedijkt zullen worden. Nairne, aan den mond van eene rivier, ig de esnige haven van het kleine Graafichap Nairne, en sindelijk gebouwd. De haven is reeds wri goed, en kan nog veel verbeterd worden. Men telt er 2000 inwoners,.die zalm vis{chen en uits yoeren. Fort. George, op dat gene van de twee ver molde- voorgebergten, dat. aan de Invernesiex side. ligt, is cene geregelde vesting, welke ya Acres gronds beflaat, met roo ftukken gefehut, yoornamelljk twee en veertig ponders, bezet :is, en. barakken voor 6000 man bevat. Het voorgebergte, waarop 2ij gelegen is, wordt aan drie kanten door den Frith befpoeld, en brengt veektet de fterkte der vesting toe. Ine Andel. 175 Invernefs is eene vrij aaumerkclijke fad, aan den mond der Nefs, en.ten allen tijde voor fche- pen vam 500 tos genaakbagr. Men telt er 8700 inwoners, en voert zalm, haring, touwwerk, zeildoek en zakken > uit, yoorpgmelijk naar Lon, don. | De, Friths, van. Murray en Cromarty hebben tufchen.zich een fchiereijand, Black Asle (Elan du) geheeten, en van eene met heide bedekte, ep naar. den. kant der beide golven afhellende, heuyelreeks doorloopen. Het Schiereiland is aq mijken Jang en 4 mijlen breed. Deszelfs Zuiders zido behoort tot het Graaffchap Rofs em de Noordzijde vormt dat van Cromarty, In dat van Rofs liggen Fortrofe en Beauly aan den Frith van Murray. De eerfte dier plaatfen, tegen over Fort George, heeft 1309 inwoners. De Frith van Cromarty is een uit het büsten einde wan dien van Murray, diep het land inlo- pende zeearm, bij uitnemendheid de Veilighcides haven geheeten 9 CD aan zijnen mond twee hooge hoofden hebbende. Deze noemt men de Susors san Cromarty. Zij liggen 1} mijl van elkandes ren, en de Frith is binnen die hoopfden 16 mijl lang en 9 mijl breed, en heeft alomme eene goes de ankerplaats, zelfs voor de grootite schpen; alwaarom. men er bij de QOostelijke windep dik- wijls cene wijkplaats zoekt. De Zuider Sutor is. En voorgebergte, en van boven met den den heeft, Men heeft er cen heeskijk gezigt var de J 176 AARDRIJKSRUNDE voor Ge zee en het naastliggende iand. Crotnarty, van: den ‘Zuider oever det straat, heeft: 2200 inwo- hers, en eete geurukkelijke kaai, aan welke er fchepen van 400 tor Ininnen liggen. Er gaat ine tusfchlen aldaar niet veel anders om, dan visicheri, Voorbij Tarbet Ness, waar het buitentte sak des Friths van Murray teéti einde idopt > vittdt men straks dien van Dornoch, of Tain, welky Zuidet grens het gezegde voorgebergte even zeer is", als de Noorder des Friths vam Murray, en welks Diitenfte ingang- 5 uur wijd is. Die’ Frith vas Tain wordt van lieveriede naauwer, tot wan ‘Mice kle Ferry, waar hij flechts 2 mijl wijd'is, Vew volgens breidt hij zich ‘wederom uit, en votitit eene goede havenkom: voor fchepei vah aanmen kelijke grootte; offehoon er dwars door hem be nen eene bank loopt, waarop er bij de Bole fl “Langs det, Zilideroever van het buitentie: rak des Friths loopt er eenige bank, die naar het ge rans, dat de zee op haar maakt, de Gizsing Briggs heet; Er zijn daarin eenige fleuven', door welke tr klein: yaarthig -binnen die: bank gerakeir kan; ‘doch men heeft hicromftrecks s overs loots fen noodig. + ; - Tain, aan den Zuider oever- vat déen'-Frith, heeft eenigen kusthandel. Het is ‘eene' oude eft. ongeregeld gebouwde: ftad, met eenige weinigt nettwe Huizen en''e400 inwoners. ' Aanden Moerdér, ‘of Sutherlandfchen, over van ZEEVAART en KOOPHANDEL. 177 yen den Enh vain Tain, of van-Dornoch , visit | jaan da ftad-van deren lagtiten. pag , dat de yoor- avails, en senige meldenawaardige yan Suther- Jaga. is...Zij. ,heaft,.2g00 inwoners... De Graven vatydit land bewonen het wel. onderhoudene Dun- pabbia Caatle,.,dat men, beneyens Fleet Lake ea Brora. Haven, aan den mond van et riviertje Brora, . ten. _Neerden wan den. ingang van den Jaustgencemden Frith-vindt; Het Graafichap Caithnefs bevat het N.0. uit- _ tinge van Grootbrittanje. .Deszelfs Oostkust is sig en .rotGig, en, vormt verfcheidene kleine in- hammen ,..waatin de. vis{chersbooten liggen, en - wiligheidshajve veclal aan ringen,. welke .er ten din einde jn-de klippen geflagen zijn, tot boven het pereil, - der,: golven opgehefchen worden, De visichers klimmen naar dezelve langs gevaarlijke arappen af, welke er in de fteile rotfen gshouwen au. In cen van. dics inhammen , Faligot gehee- wa, ftort er cen fraaije waterval: van den rots. eter. af in zee neder. Beneden in deze klippen heeft de zee verfchel- dene hol2n gewetkt’, 4 men mét bootet! invaart , oor der zeehonden wil, welke vieh aldaar ophous den, en welker velle én traan mien yan hier uit. voert. Het zéewier dat de kust bedekt, levert veel weedasch Op, ‘die inen “op tod menige andere plaata aan de Brittche kuaten ‘brandt; maar de zeclucht belet hier alien groei van geboomte. Er verbeffen. zich hisromftrecks uit zee verfcheidene rotlige piramiden. V DEEL. . M De VB AARDRYKSKUNDE voor fe yoortiidnite plaatfer van Caitivhets tin Den. heath Castte en Wick aan‘ dé Oostkust:' Dik Inate Tte is de Gtaafithipsftad.” “Betfive heeft Gooe* BH. ‘worlers, ‘thar eenkel: dvor-de ‘natiur Sevbiit ‘de en vii ‘Nlechte “haven.-- Statigo; eéne mi eh Noorden’ Yair’ “Wick, “hed Jeenee Haind have, Wwelke by ‘he’ Ebbé' droog loopt.: “Fieswick Gate fe; ‘an Biietdir ’ baal » tet’ Noordeh van Notes Head, heeft eene fterke ligetng* op een’ m! VO6tge- Bergte. (%: ~ Dungis ; at Duncan's, Bay Heda het Bey Dium van PTOLEMAEUS, ts’ de N. O.punt vah Schotland, ‘en ‘een fteil rotfig vodrgebergre’, waarin de golvett Holet ‘geboord: hebben. © ‘De Stalks van Dungisbaat zijn twee op ‘zich zelve ftzande pire. miden van hardfteen > waar er zich’ zeevogels dnt tiouden, en arenden broedems © *” - - 4 De Noordkust van Caithnefs,, ‘ten Westen wah Dungisbay Head, vormt’ éétie ‘frhaffe - basi, - ‘tne écn ‘wit ‘strand'van zahd-en ‘fchefper. ‘Fhier@ixi eta e FOLN fires -: ea Roe Fone’ pled Sy -(%), bint hiceblj: plagt. hat Rosresl nearsho of Gir nigho, te Jiggem, welks. pezitiersy. van Deentohe, af bomst, tegelijk. met Caichnels », 99%, Hitland en de OF kneys behgerdep., Metcertijd for het Chrigtendom over Segaan noemden 20 het geeegde Kasteel Naa 8 clams, ep gat dit aanleiding, dat 2 zelvent Graven van Siriclaly genoemd werden, Van die oude bezitreri yan Cafthact, en gerzelver ondértigorige Besien, bekwam het nid: ‘ten Zuiden van het Giaafichap den tam’ van ‘Shera, * o . Sad ZEEVAART en KOOPHANDEL. 179 Cndes plagt het vermaarde jouw 9’ canoaTs huis ‘fe-fgam, dat zeo wel uit hoofde yan de overlevee. tig nopens deaselfs fichting meldeaswaardig is, als. om da het de Noordel§kfte woning van gsech Grootbrittanje plagt te wezen. Thurlo. Vigt aan eene wijde bani, welke tea Dosen door Dunuet Head (Occas promontorium), seNoord punt van Grootbrittanje, begressd wordt, ea tan Westen door Welbrow Head. Beide deze Jandpanten dekken die basi tegen de woede der goiven, en den Arogm der Getijden. Daunnet Head is een rotfig voorgebergte vol infnijdingen, msichen de 100 en 400 voet hoog, en met het wut land ‘door middel wan cene landengie ter beedte yan 13 mijl vereenigd.. De gesegde fad wordt door de rivier Thurfo befpoeld, welke voor. {chepen -van 60 ton 2 mijl ser hevaarbaar is. Dehaven wordt op een befluit . wan- bet Parlement verbeterd. Thurfo heeft 4000 sawones, &.kustyaarders en cenige vis{chersboo- tm. Zaim is er zoo overvioedig, dat men ex in 1743, op de rivier, 2 mijl boven de ftad, asap -vigfchen' in eenen trek. ophaalde. De verdere Mitvoer is ongeveer 7000 vaten pekelharing em buk- king. En voor 12,000 P. St. aan korem en meel. Caithness heeft ten Westen van zich Strath-Nayerm, dat. thans onder Sutherland. begrepen wont. Deszelfs kugt-omvat verkejdene baai- ‘Ma~ en, 189: AARDRIJKSKUNDE voor jen, die goede ‘reedes voor de sheepwalpaar oplewi ren. De. eetfte havenplaats -is er Port Skerty.; an den mond dez rivier Hollodale, die Steathe Navern vat Caithness' (cheidt. Zij heeft ten 5 mijl ten N. W. van zich Strethey Head een langy werpig voorgebergte, wairdoor-ech kleine inkham van den naam van Port Strathey, aan dew mond van eere rivier, wordt gedekt. Ten Westen‘wan Strathey Head valt de tivier Naver, de voornaate fte des Graaffchaps, na een loop van'08 mijles, in eene fraaije baai. De. Totrysdale ontlast zich bij een eveneens genoemd dorp,en heeft cene goe- de zalmvis{cherij.. Tongue Bay, -vérder ten Wee ten, iseenzeearm, tér Iengte van “s mijl, met boex derijen.en korenvelden bezoomd. Nog verder.een Westen isde kust hoog en rotfig. En omvat gif wer- -{cheidene kleine inhammen, aan een van welke, ads gag geheeten,er cene groeve van graauwe lejjen wordt bewerkt. De zee-heft ‘hier verfeheidene holen gevormd, die‘ddor pilaren onderfteund Woren. ‘Eene van- die lefpelonken de Grooté Cavevan Fraisgeit, boven in dezelve ontelbaar vele- ~-deuipkesels van'ver- fchiffeende glanzige kleurch." Er’ liggen aan deze kust-eenige eilanden, van‘welke de Saitits,. Zee- honden en Konijnen eilanden, aan dén ingeny der Tongue -Bay, de meldenswaatdigfte‘zijn.. De " Saints:leveren een zonderling. vetsehijifél op, 2ijn- de het spuiten van de golven oor edten natuuriij- ken trechter henen. Het: Zechonden eiland (2a- lan na Roan) heeft 9 mijl omvangs, en wordt door ZEEVAART en KOOPHANDEL, 18: door vier huisgezinnen bewoond. Het Konijuen giland heet dus naar deszelfs bevolking. Ten Westen van de Tongue baat loopt de ruine zeearm Loch Eribol het land in. Hij heeft san zijnen Westeroever Post Ruspin, eene kleine cadiepe haven. Far-ont Head is de punt van een fcheiden, dat Loch Eribol en Durness baat vaneen fcheide. Kaap Wrath, of Barvehead (Zbudium), de N. W. punt van Grootbrittanje, is een woest rotlig voorgebergte, denkelijk naar het woedende geklots der golven en den ruifchenden Vloed-froom dus genoemd; welk alles door eene klip-penreeks verfterkt wordt, die 5 of 6 mil ver van de Kaap af zeewaarts in loopt, en tusfchen de a6 en 24 vadem waters op zich heeft, Regt ten Norden van de Kaap ligt er, op den afftand van gp mil, eene gevaarlijike klip, die bij hoog water door de zee aan het gezigt onttogen wordt. De Cave van Sino, nabij de Kaap, is 70 of 80 yards hoog, en breidt zich van achteren uit. tot een meer, welks omvyang onbekend is. WESTKUST VAN ENGELAND,  de 400 ton, maar omvatten verfcheidene goede zandige baaten, waar men bij Ostelijke en Zuidelijke winden veilig kan ankeren. M 3 Pen- "382 AARDRIJKSKUNDE voor "Pendean en Trean zijn visfchers -dorpeh tis fchen Landfend en S. Ives. Deze plaats ligt anxt eene schon, en heeft stadzen- en burgtsregten, en eene door fteenen hoofden gevormde; maar door de N. W. winden geftadig met zand opgevulde, haven voor klein vaarthig. De yoor naamfte uitvoer bestaat er uit leijen en n pilchardsa Men telt er 2700 inwoners. De baai- van S. Ives, en de reeds tefchouwde Mounts baai; aan de Zuidkust, maken het uiteindeé van Cornwallis tot een fchiereiland; en bij hoog wateris er, tusfchen Marazion aan Mounts baat, en het punt, tot hetwelke de Vioed uit de andere baai in de rivier Heyl doordringt, flechts een afftand van drie mijlen. De mond der Heyl vormt eene bij den Vioed genaakbare haben voor fchepen van 100 tons; en klein vaartuig kan ‘die rivier tot aan het dorp Lelont opvaren. -Er wordt uit de gezegde haven veel kopérerts’ en Kalkftecn ultges voerd.: Van S. Ives tot aan Padftow beftaat de oever, met eenige tusfchenvakken, uit zandbanken ter hoogte van 180 voct boven de zee; boven op welke er eene dunne veenkorst ligt, die weide voor {chapen verfchaft. Dat dit voormaals eene bewoonde landftreek was, blijkt uit de plantaar- de, welke er onder de bedding van zeezand en fchelpen ligt, en uit de overblijffelen van be- muurde plcekken gronds en huizen, welke men Dedication vindicated. Volgens de overlevering, werd die Zeevaart #3 KOOPHANDEL. 163 We landiimek in: de. ancients os quer het zang bedolven. ae Porteath, of Rasta Cove, en Towan Cove, zin vis{chers dorpen.: Het eerftc, heeft eqne hap vem met ecn. {feenen heer,-ce er words van daar kepererts naar Gwanfea, Neath,.onz. uitgevoerd, Rene kidine.batterij. verdedigt de haven. S. Agnes, cok cen dorp, in de nabijheid. van tiamgnen, had yoormgass ecne haven; maar deszelfs beer is wegr geipeeid, en de haven is met zand: ongevuld ge- worden, De oever beftaat hier uit ontzaggelijke sotfen, van welke er cene, S. Agnes baak ge- hoemd, §00 voet hoog is. 