De verdiensten der hollandsche geleerden ten opzichte van Harvey's leer van den Bloedsomloop
Israëls, Abraham Hartog 1822-1883 | Daniëls, C. E. (Carel Eduard) 1839-1909 | Dobell, Clifford, 1886-1949, Inscriber | Royal College of Physicians of London
Portal, die heut eerst flink weg „la découverte de la veine bronchique" toeschrijft, zegt daarna : „La description qu'il en donne est peu exacte; il pretendait qu'elle était plagee entre le coeur et la veine cave : qu'elle était fort grosse et qu'elle allait du diaphragme au coeur!!! Tom. II, pag. 159. Risum teneatis! Eerst in 1694 kwam Rau, na zijn veelbewogen leven van scheepsdoctor vaarwel gezegd, en eenigen tijd te Leiden en later te Parijs gestudeerd te hebben, in Leiden terug, om zich door Carel Drelincourt tot Medicinae Doctor te doen bevorderen. Hij vestigde zich daarop te Amsterdam, en kreeg reeds twee jaren later, dus in 1696, vergunning van Burgemeesteren om in het openbaar ontleedkundige lessen te geven, wellicht naar a Anleiding van zijn eerste in 1695, zij het dan 00k met ongelukkig gevolg, verrichte steensnijding. Daar nu het in 1696 uitgekomen werk van Ortlob genoemd wordt in de door Valentin medegedeelde aan-tekeningen, is het duidelijk dat deze, al mogen ze op de te Amsterdam gegeven lessen gemaakt zijn, en geen betrekking hebben op de later door Rau als Hoogleeraar te Leiden gegeven colleges, in elk geval nooit vroeger dan na het jaar 1696 vervaardigd kunnen zijn. En wat lezen we nu in het zoo straks aangehaalde werk van Verheyen, dat, we herhalen het, in 1693 te Leuven het licht zag? „Arteriae hronchialis vena ejusdem cognominis comes est: cujus exortus viihi nondum satis iimotuit. In ove ilium reperi communem cum origine venae coronoria cordis: at D. Bourdon depingit venam istam, ut imme-diate a vena cava super iori abscendentem Usus autem venae hronchialis, attento communi venarum officio satis elucesctf (pag. 281). Zooals reeds gezegd is gebruiken wij de Leipziger uitgave van 1699, die slechts een herdruk is van de allereerste, en waarop dus niet van toepassing kunnen zijn de woorden van Haller : „In altera editione Bruxellis anno 1710 edita, multa in melius mutata simt" (t. a. pL). Ten overvloede voegen wij hier nog bij, dat in de Hollandsche uitgeive, die te Brussel in 1711 door And. Domin. Sassenus werd bezorgd, aan het bovenstaande niets is toegevoegd dan deze woorden: „Deze voortgang van die ader word wel dikwijls gemakkelijker achterhaalt als dien van de slagader, omdat denzelven in doode lichaemen meerder, gelijk het ge-woonlijk met de aders gebeurt, met bloed gevult worden: maer sij komt naer de long En van den rechten kant, en is aldaer verre van de slag-ader afgelegen (biz. 3 1 5). Maar er is meer. In den reeds genoemden, en voor ons betoog uiterst belangrijken brief van Graetz aan Ruysch, d.d. 9 Aug. 16g6, die tot opeschrift voert: „Aangaande de longe-pijps-slagader en -ader" enz., zegt de schrijver, behalve het vroeger medegedeelde, o. a: „Ik verzoeke, dat gij, zeer vermaarde Heer, hier wilt voegen uw oordeel aangaande de gepaarde longe-pjps-ader (vena bronchis), namentlijk of 'er dezelve waarlijk is, en waar eindelijk zijn uitgang is; want niet weynige twyffelen over deszelfs bestaan, waaronder Galenus zelfs is, dewelke op de aangehaalde plaats, tegens het andere gedeelte van 't gevoelen van Erasistratus zintwistende, des volgende woorden voortbrengt: maar wij hebben nooyt gezien, of niemand der ontleders heeft ooyt ge-schreven dat 'er van de groote ader, dewelke op den rugs ligt, eenige Ader tot de long overgaat: nademaal zij alle daarin overgreenkomen, dat er van de regter holte van het hart het bloed alleenlijk door een vat in de long ontfangen wordt De nauwkeurigste onleeder van onzen tijd Phelippus Verheyen, zegt dat de long e-pvps-slag ader gepaard gaat met een ader van dezelfde naam." Leder die genoemden brief leest zal met ons de over-tuiging krijgen, dat de schrijver volkomen op de hoogte was van de laatste ondekking-en in de ontleedkunde. dat hij, die te Amsterdam woonde, stellig de lessen van Rau heeft bijgewoond, en ongetwijfeld diens naam zou genoemd hebben, indien deze toen reeds op eenigerlei wijze over het al of niet bestaan van de vena bron- chialis had gesproken. En wat zeide Ruysch nu in zijn „Antwoort," d.d. 14 Sept. 1696, aan Graetz? „Omtrent de ader, dese longe-pijps-slagader vergezelsch appende, heb ik lange jaaren in twijfel gestaan en 't is mij niet gebeurt deselvete zien. Ook zoo oordeel ik, dat die hier niet meer noodzakelijk is als in de lever, alwaar de lever-slagader ook gezellige ader voor zig verkrijgt." Deze uitspraak is van meer beteekenis dan men bij eene oppervlakkige beschouwing zoude meenen; de man toch an wien we de eerste nauwkeurige beschrijving van de arteria bronchialis verschuldigd zijn, die door zijnongeevenaard talent in het vervaardigen van injectie-praeparaten ongetwijfeld destijds als hoogste autoriteit op dit gebied der ontleedk Unde kon gelden, bekent de vena bronchialis nimmer gezien te hebben, betwijelt zelfs de noodzakelijkheid van haar bestan, niettegenstaande hem, zoo hij het al niet weten mocht, de woorden waarmede Verheyen haar beschreif onder de oogen worden gebracht. „Wenn ein so gewichtiger, in der Gefassinjection roustinirter, Forscher wie Ruysch sich gedrungen fiihlte die Behauptung aufzustellen: es gabe keine Bronchialvene, so musste deren Aufindung in der That grosse Schwierigkeiten bereiten. Es ist daher nicht auffallend dass auch noch in spaterer Zeit von vielen seiten die Existenz einer Bronchialvene bestritten wurde," zegt Zuckerkandl. Het eerst het bestan van de vena bronchialis heeft aangetoond, want hij gaf daardoor bet bewijs een grondig en nauwkeurig onderzoeker, een uitstekend onleedkun dige te zijn. Zoo hebben we dan, naar onze bescheidene meening, zonneklaar aangetoond, dat Philippus Verheyen reeds in 1693 de vena bronchialis gekend en beschreven heeft; dat 'Ril onmogelijk voor 1694, en zeer waarschijnlijk eerst eenige jaren later, de mondelinge mededeelingen aangaande dit bloedvat heeft kunnen doen, die door middel van Valentin tot ons zijn gekomen; dat Verheyen in een gedrukt, dus onder ieders bereik zijn werk gezegd heeft: „er bestaat eene vena bronchialis naast de arteria van denzelfden naam" ; dat Rau op zijne lessen, wanneer we ten minste de opgave van Valentin mogen gelooven, slechts heeft medegedeeld: dat er verschillende veneuse takken uit de vena Azygos naar de longen verloopen (ad pulmonem vari ramusculi ferunt "Dat Verheyen de eerste is geweest, die op het bestaan van een afzonderlijk, voor de voeding der longen bestemd, aderlijk bloedvat heeft gewezen, daaraan den naam van vena bronchialis heeft gegeven, en dat wel op een' tijd toen zelfs Ruysch er nog niet aan dacht de noodzakelijkheid van dit bloedvat, veel min het bestaan er van voor bewezen aan te nemen." Vreemd is het zeker dat tot nog toe niemand deze zak eens grondig onderzocht heeft; dat Haller noch Portal, Broek noch Haeser, lets meisr gedaan hebben dan over te nemen wat hunne voorgangers hadden te boek gesteld; dat zelfs nog in onze dagen door Zucker-KANDL aan Rau's geusurperden naam in deze de hand boven het hoofd gehouden wordt, alhoewel hij er het woordje „scheint" tusschenvoegt, wat zeker wel noodig is voor iemand, die bij het bewerken van een historisch overzicht niet aarzelt te bekennen, dat hij „weder in die werke des Boerhaave noch in die des Schneider Einsicht nehmen konnte." Wij meenen hiermede voldoende te hebben uiteengezet: hoe reeds zeer spoedig na het bekend worden van Harvey's ontd ekking van den bloedsomloop, SvLvros en De Wale te Leiden er de aandacht op vestigden, en de juistheid er van door proeven aan hunne leerHngen aantoonden; hoe De Back den invloed van den bloedsomloop op de dierlijke warmte in het licht stelde, en daardoor de physiologie eene belangrijke schrede nader bracht tot ha hedendaagsche ontwikkeling; hoe Swammerdam, Van Leeuwenhoeck, De Heyde en Kerckringh door hunne ontdekkingen de schakt tus-schen slagaderlijke en aderlijke vaten gevonden, of ten minste voor het eerst duidelijk aangetoond hebben, en op die wijze den sluitsteen hebben aangebracht voor het gebouw, dat Harvey voor een groot deel reeds had opgetrokken; hoe eindelijk Ruysch en Verheyen het weinige dat nog ontbrak, om de physiologie van den bloedsomloop, van den bloedsomloop. omloop tot een volkomen afgesloten geheel te maken, heben aangevuld door hunne ondekkingen omtrent de voeding van de longen. Terecht heeft het Provinciaal Utrechtschap voor Kunsten en Wetenschappen dit belangrijk gedeelte van de Geschiedenis der Geneeskunde tot het onderwerp van een enen prijsvraag gemaakt; het was een aange-naam werk de groote verdiensten van onze landgebend van onze landgebend onwederlegbaar te kunnen aantoonen. Maar voor ons was het dubbel aangenaam, daar het ons de gelegenheid verschafte een sind lang geliefdkoosd onderwerp wat uitvoeriger te behandelen, en eens meer in bizonderheden na te gaan, ofschoon wellicht juist daarom de woorden van toepassing zijn: „Ex his enim patebit, quot res quae vulgo, ob historiae ignorationem., repertae a posterioribus credebantur, quanto antea propositae fuerint." Epist. ad Valsalvae irad. de aure. "If "/,,iiii,,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i,,i