Natuurlyke historie, of Uitvoerige beschryving der dieren, planten, en mineraalen
Linné, Carl von, 1707-1778 | Houttuyn, M. (Martinus), b. 1720 | Tippmann Collection (North Carolina State University). NCRS
I. deel. IX. STUK. Beschryving van V. ) Dit Wormpje komt zeer wit te voor- Afdeel. ^^ ^^j^yjj ^^j^j^j ^Q^j^.^^ ^g. jj.g graauw, behou- HooFD. J5 dende de Schubben alleenlyk nog witagtige VeidvMot " P"°^J^s- Het eet alles wat hetzelve van 3, verfch of droog Vleefch of Krengeo aantrefc, 3, dac met de Mefl: op het land komt of al- 53 daar fterft. Dewyl - het ook op en aan de 3S Bouwlanden gevonden wordt, vreet hetins- 5, gelyks de rype Graankorrels, die op den „ Grond vallen, en ik hebze een geruimen 3, tyd met gevveekt Brood onderhouden, Alz 3, de (lank der Krengen te laftig wierdt. Ee- 3, Dige Waterflakjes, die my kwamen te fter- 3, ven 3 taftten zy ook greetig aan, en met .. Vifchkoppen heb ikze lang gevoed, waar 3, van zy alle hoeken door kroopen, en het 3, binnenfte uitknaagden. Zy blyven zo vaft 3, aan het Aas hangen, dat menze daar mede 3, cm hoog kau ligten, en, als de ^en een 3, ftukje Spyze bekomen heeft, fleept hy het-' 3, zelve gcheel weg, wanneer een anderkomt, ,, die mede wil vreeten. Na de vierde Ver- 3, veiling kruipen zy wat dieper in de Aarde, 3, en veranderen in een Pop, waar uit wat 33 vroeger of laater, naar de gefte Idheid van 3, het Weer, hoewel nog in 't zelfde Jaar, „ een Torretje voortkomt.'s Winters onthou- 3, den zy zig in de Grond". Volgens zyne Afbeclding is de grootte omtrent als de Na« gel van een Pink. DE DOODGRAAVERS, ApnppT fchilden Jlippelig en drie'verbeven glad- de Streepen; bet Borftfchild van woven Hoofd- ^n„f STUK, Atrata^ Id Sweedea komt deze in de Boflchen voor, zwane. hebbende het Borftfchild van vooren niet ge- knot, maar vol rond, en een weinig bultig; het geheele Lyf met kleine uitgeholde Stippen als befprengd ^ tuflchen de drie verheven ven Streepen. Men hadt hem 00k tot de Schild* padjes t'huis gebragt. Doktor ScopoLimerkt aan, dat deze Streepen nict doorloopen tot aan de tip, en dat deze Tor zeer gemeen is in Karniolie. De Heer Geoffroy cen nieuw Geflagt gemaakt hebbende, dat zo vvel de Dekfchil- den  of Rondas der Ouden gelykt, den naam van Feltis, in 't Franfch Bouclier, toe-eigent; heft daar toe deze en de volgende Soort betrokken. De Kenmerken daar van, zegt hy, bestaan in de eerfle plaats daar in, dat zy de Spreten allengs naar 't end toe verdikkende hebben, en tevens doorbladerig of famengefteld uit dwarfe Plaatjes, die in 't midden als an een Pen gefloken of aan een Draad geregen. Silpha atra, Elytris subpiinftatis; lineis elcvatis tri-Lus Ixvibus; Clypeo antice integio. Faun. Suect. I. DEEI.. IX. STUK. Beschryvino van V. gen zyn; ten anderen dat zy het Borftfluk vry DEEL. pig I. GQ taamelyk breed gezoomd hebben, zo HooFD. wel als de Dekfchilden. Ook is de Kop niet, STUK. gelyk in de Schildpadjes, onder het Borftftuk verholen, en de Voeten zyn niet vier- maar vyf-Ledig. De Maskers van deze Infekten, (voegt hy er by,) zyn doorgaans bruin en byna Schulpagtig hard; platagig en fmaller naar de Staart toe dan by den Kop. Zy zyn vry vlugen loo* pen met behulp van hunne zes Pooten. Men vindtze in de Krengen van doode en half bedorven Dieren, waar in zy hun Aas zoeken, groei-jen en veranderen. Op de zelfde plaatfen ont-moet men dikwils de Torren zelf, die daar van ooken Iceven en 'er Eijeren in leggen tot de Voorteeling. De gemelde Soort, weike zyn Eerfte is, en die hy mcent de kleine Tor, uit den rojjen vuil zwartf met gejirepte Dekfchilden, te zyn van Rav (*), heeft gedagte Autheur om-frecks Parys gevonden, ter lang te van vier of vyf en het Wyfje van om en by de zes Li- nien, dat is een half Duim: zo dat het een Infekt is van taamelyke grootte. Ook heeft hy 'er eenige Verfcheidenheden in waargenomen, ten opzigt van het Borftftuk, dat in een vol- gen- (■*) Scarabacus minor, e rufo fordide nigricans, Elytris ftriatis. RAY /«/. p. 8+. N. 3 J. H'Ji, des In/, env, Paris. Tom. I. p. 118. DE DOODCRAAVERS. 333 gende Soort niet glad was maar ruuw j euz. V. Wy hebben hier de Af bedding ingevoegd yjj van zodanig een Schilddraagcr, die hicr te Lan- Hoofd-de in of op den Grond gevonden wordt, ko- p^f [xxiii. mende in vecle opzigten met dee Zu verbrechen, (13) Doodgraaver die zwart is, met de Dek" xiii. fchilden donker en maar een verheven scindliche Streep, bet Borjühild Jlomp en roodagtig. Deeze, die de zesde Soort is van gemelden Franfchen Autheur, wordt van hem Schilddraaager met bet Borjühild geel gecytcld. Het fchynt my toe, dat de Kleuren der Infekten in fom. mige deelen van Europa entschulden, zo wel als die van de Menfchen en andere Dic-ren. Het gene do een roodagtig of Kaneelkleur noemt, zou buitendien van een andernict geel of van een derden Roeftkleurig geheten worden, Dat meer is, Ray noemt hem Tor, met de Schouderen Saffraangeel, Deeze duisterheid wordt eenigermaate opgehelderd, door-dien het Roeftkleurige BorlKluk, volgens de Waarneemingen by Upfal in Sweeden, bezec is Meter geele Haairtjes. Dok- (13) Silpha nigra, Elytris obfcuris, liiica elevati unica, Clypeo retufo teftaceo. Sy/}. Nat. X. Cafllda nigra, Clypeo lerrugineo, Elytris linel clevata. Faun. Suec. 385. Scaiabsus, primo fimilis, parum canaliculatus, Scapulis croceis. RAJ. Inf. 90. Cafllda nigra, Clypeo latifluno palUdc lufo, raacul4 lati nigri nitida. G A o D Diff i;, 1. D£L JX. StuK. 334 BfiSCHRYVING VAH V. Doktor ScopoLi, die deezen Tor in de Afdeel. 2,uidelykfl:e deeleo van Europa waarnam, be- HooFD- fchryft ons deszelfs Geftalte dus. Het Borft- STUK. (tuj^ js Roeftkleurig. Op ieder Dekfchild hedft hy een gebroken Rimpel, in weike breuk een korter middellyncje in fchiet , terwyl het der- de byna regt uit loopt van den grondfteun toe aan de tip des Dekfchilds. De Sprieten zyn zwartj met vier Leedjes geknodft. Het Ag- terhoofd is ruig door Roeftkleurige Haairtjes: het Borftftuk met een zeer fyne Pool , ais van Zyde, diezig neergeltreeken vertoont, en van de zelfde Kleur is , befprengd. De voorfte hoeken puilen een weinig uit , in 't midden is het met een regt Geutje uitgehold. De Dek- fchilden a met dwarfe Rimpekjes gekroeft en niet geftippeld, zyn aan den grondfteun Roed- kleurig , en de Wieken , aan de tippen , rood-» , Volgens dien Autheur ontmoet men dit In- fekt in de Tuinen: Linnaeus zegt, dat het te Upfal woont: Geoffroy verhaalt, dat men het omftreeks Parys vindt in Krengen , en opde allervuilfte plaatfen. Hy geeft 'er de lang.^ te van een half Duim aan, zeggende dat het geheele Dier is ovaal, langwerpig en plat. De geele Roeftkleur van het Borftftuk heeft hy, met het Mikroskoop , waargenomen % dat aan veer C*) Enttmel. Carnitl. p. i?» P E DOODCRAAVERS. 335 veele kleine, zeer korte, geelagtige Haairtjes V. ' toe te fchryven was (*). ^^^ff'^ Onder andere Soorten van dit Geflagt van Hoofd. Schilddraagers , heeft de Heer Geoffroy stuk. Geele met er eene gevonden van de zelfde grootce, doch zwarte viakruim zo aanzicolyk, woidende van hem afge- beheld en genoemd: de Geele Schilddraager met zwarte Vlakhen. Deszelfs Kop, Sprieteo, Lyf en Pooten, zyn zwarte: hct Borftftuk is breed, gezoomd, in 't midden zwart, aan de ran- den bleekgeel, en het heeft van vooren eene uanding, die den Kop bloot laat. De Dekfchilden zyn van 'c zelfde gecl, en hebben ieder twee ronde, zwarte, glinfterende Stip. pen, zodaoig geplaatd, dat zy met haar vieren een Vierkant maaken, wanneer de Dekfchilden geflooten zyn. Het Schildje, agter 'c Borftftuk, is bovendicn zwart, en die maakt een vyfde Vlak op de Rug van he Infekc. De Dekfchilden zyn ook gezoomd, en hebbea ieder, overlangs, drie flaauwe Ribbetjes. Dit Torretje, zegt hy, wordt met de voorgaan- den in de Boflchen gevonden, doch vry zeldzaam. (14) Doodgraaver die bruin is 'van Lyf en. xiv. Dekfchilden, met twee of drie verbeven Streepen, bet Borfifluk i:an vooren geknot. Dee- (*) HIJ}. dts Inf. env, Paris. Tom. I. p. 121. (14) Silpha fufca, Elytris concoloribus, lineis elevatis sub tcrnis, Thorace amice tmncato. Sy/?. Nat. X, 1. DEtL. IX. Stuk, 33<S Beschryving vai^ V. Deeze die, waarfchynlyk wegens de Kleur', den naara van Donkere voert, is door gemel- HooFD- den Franfchen Autheur niet aangehaald; hoe-sTUK. yfoi i^y onder zyne Schilddraagers heeft die er naar zweemen; gelyk eenen die geheel vaal is, met de Schilden fyn en regelmaatig gestippeld, en eenen die zwartbruin is, met Dons als van Fluweel ; doch dceze laatfte heeft, zo hy getuigt, het poftuur van eenen Aardvloo (*). XV. Ci J-) Doodgraaver die zwartagtig is, en de Dek. Rugofa. V. J. O. Rimpdige. JchUden rimpelig heeft, met die verlässige Streepeuy bet Borjljluk uitgerand. In de befchryving der Swedfche Diercn komt deze voor, onder den naam van Schild-padje dat zwart is, met vyf Streepen en Stippen die uitpuilen. Men betrekt 'er toe cen Tor van Ray, dikwils in de Krengen voor komende, platagtig van Lyf, een weinig gegroefd, en geheel zwart van Kleur. In de Verhandelingen der Societeit van Upfai, egter, was hy genoemd, Dermejies die zwart is met verheven Stippen en de Halskraag hemelsblaauw. Zie hier de omftandige befchryving. Het (*) Hijl. its Inf. tnv. Paris. Tom. I. p. 123. Cij) Silpha nigricans, Elytris riigofis, lineis elevatis tribus, Thorace emarginato. Syji. Nat. X. Caflida atra, Elytris ftriis quinquque punftisque elevatis. Faun. Suec, 379. Scarabicus nigricum inter Cadavera frequens, depressiis, param canaliciilatu, andique niger, Raj. 90. DE DOODGRAAVERS, 337 Het Lyf is langwerpig Eyrond; de Kop V. Fleckt voor het Borftfluk uic; dat cen Schild makt, 't welk breed is ea van vooren geknot, Hoofd-met een uitfteekende Zoom of Rand, in een-gen zwart en glad, in anderen ruighaairig ea hemelfchblaauw, met harde uitfteekende punten geknobbcld. De Dekfchilden heeben vyf vcrheven Screepen overlangs, de zydftrccpea mede tcllende, en tufTchcn ieder paar derzelvcQ is een ry van uitpuilende Stippsn. De Wieken zyn zwartagtig en het geheele Lighaam is, uitgenomen in fommigen die den Kop en het Borftfluk blaauw hebben, dof zwart van Kleur, Diet glimmende. De Sprieten zyn geknodft, met het laatfte Leedje rondagtig, het laatfte op 66n n As plat rond, en het derde Kegelvormig op en neer. Het Masker of Wormpje is glad, langwerpig ovaal, met twaalf Infingen bchalve de Kop en Staart, gcheel zwart met een klein Kopje. Door dit Infekt worden, by de Laplanders, de Huiden en het Vleefch der Rendieren, dat zy tot hun Dekzel en Voedzel gebruiken, doorknaagd, en dus brengt het hun veel fcha. de toe, niet alleen aan hun Gewaad en Klee- ding, maar de Vich, dien zy droogen, wordc door deze Wormpjes of Viaden, met die van een Soort van Kakkerlakken, vreeslyk ea fchielyk opgevreeten. Op andere plaatfen vindt men het ook in de Krengen en het fchynt my taameiyk overeenkomdig te zyn met een of I. deel. IX, STuri, Y meer Beschryving vaw V. meer van de drie Soorten van Schilddraagers, ^ff^" welke de Heer Geoffroy omfrreeks Parys HooFD- gevonden heeft, en die hy befchryfc onder dea ^^"^' naara van bultige, en geplooide met het Borft- fchild ruuw of glad; zynde de eerlle drie vier- den Duims, de laatflen omtrent een half Duini Beschryving vaw V. meer van de drie Soorten van Schilddraagers, ^ff^" lang (Doktor Scopoli vondt dergelyke Krengtorretjes of Torren in Karniolie). xvi. C^O Doodgraaver die bruin iSy met drie njerzSgi StreepeUi <wederzyds getand, bet Borjifluk fiaawuoelyk uitgerand, Deeze Soort is tot de Schildpadjes of tot de Torretjes t'huis gebragt geweefl: Zy gelykt zie bladz. veel naar den zogenaamden Zand-Tor f, en worde in het Zand en drooge Aarde, niet al-leen in de Noordelyke en Ooftelyke en Ooftelyke, maar ook in de middelfte en Zuidelyke deelen van Europa, gevonden. Dus nam Doktor Scopoli dezelve ook waar in Karniolie, en men vindc dezeze Soort, zo wel als de voorgaande Schild-^raagende Kreng-Torren, insgely Kes hier te Lan-de genoeg. Van (*) Hijl. des Inf. env. Paris, Tom. I. pag. 120, 121. (*) Entomol. Carniol. pag. ip. (15) Silpha fufca, Elytris lineis elevatis tribus utrinque dentatis, Thorace fubemarginato. Syji. Nat. X. Caillida nigra, Elytris tris quinque utrinque dentatis, Clypeo emarginato. Ji'aun. Suee. i%z. Dermeftes niger, inter Elytrorum lineas, quatuor elevatis fcrobiculis exacatiis. U d d m. DiJ, $, D E D O O D G R A A V E R S. 53J) Van den Heer Geoffroy wordt die Schep- De Kop, dien het ten deele intrekt of verbergt, is, zo wel als 't Borftftuk, gezoomd. Het geheel lofekt heeft de langte, zegt hy, van eea vierde Dulms (*). Doodgraaver die zwart is met geilip- Atn, Elycris, quinque utrimque deata. Tis. Hij. des Inf. env. Paris. Tom. I. pag. jjo. (17) Silpha nigra, Elytris punctata, lineis elevatis tribus Clypeo truncate. Syfi. Nat. X. Caffida ovata nigra, Elytris iinsis tribus elevatis, media longilliraa. UOOM. ^iff^> 4» I. DEE!.. IX. STUK. y a Beschryving van V, hadt in Karniolie. Miffchien komt *er die Soort Afdeel. van Schildpadjes medeovereen, welkein Drot- HooFD- tingholm gevonden was door B. Kallen- STUK. B E R G J QU dooF dc ODgctandheid der Stree- pen inzonderheid verfchilde van de voorgaande Soort, xvni. (18) Doodgraaver die ro'odagtig w, met zes Roeiikleii- verheven  beurtelingfe verheren Streepen heeft, wordt dit getyteld in de beschrving der Svveedfche Dieren. Het was van riddelbaare grootte, glad, met den grand van 't Borftftuk en dien der Dekfchilden bleecker' 't Schynt dat de Heer de Geer dit in Sweeden ondekt hadt. Scopoli vondt, in Karniolie, een dergelyk Torretje, onthouden- de zig in de ruigte van wilde Plantgewaflen, met zes flaauwe Streepen op ieder Dekfchild. XTX. (19) Doodgraaver die zijoart is, met de Dek' ovaaie. JeUen digt gejlippeld en drie verbeveren Streepen, bet Borfijluk uitgerand. Dezeze, die in Vuilnishoopen gevonden wordt, ver- (ig) Silpha teftacea, Elytris lineis elevatis fenis, Thorace emarginato. Faun. Suec. 387. (19) Silpha nigra, Elytris confertim punflatis, lineis elettatis uibtts; Thoiae emarginato. Syji. N^t. X, BE DOODGRAVERS. 341 verlchilt van den volgenden daar in, dat hy Ey- rond is en niec langwerpig, met de Stippen op zyn Lyf verwardeiyk en ongeregeld, niec over- Hoofd- langs geplaatft. stuk. (20) Doodgraaver die zwart is, met de Schil- xx. den op een ry geilippeld en zes vevheven Lai^'gvrit' Streepen, bet Borjljiuk uitgerand. P'^^* Deeze is langwerpiger en heeft het Borftftuk minder uitgerand dan de voorgaande. Men vinde hem fomtyds op dergelyke plaatfen. In de befchryvicg der Sweedfche Dicren heeft hy tien verheven Streepen en wordt mede geteld onder de SchilddraagerSj gelykende veel naar de Elfde Soort. xxr. (21) Doodgraaver die AJchgraaiiijo is, met de Dekfchilden flaauw geftreept, het Borfl- ^^^''<^^*« jluk uitgerand en overlangs gerimpeld teeiije. gro'enagtig. Dit Waterbceftje, dat naar een Agree -Tor  de Dermejtes, en noemt het le Dermejle hronji of (20) Silpha nlgm, Elytris ftciis pun<3:atis, llnels elcvatis ^- nis, Thorace cmarginato. Syji. Nat. X. Cafllda atra, Elytris ftdis decern elevatis, punfiis excavatisflriatis. i<i>c<n. 5»fc. 3>i. (ti^ Silpha cinerea, Elytris fubftriatis, Thorace einargina- to longltudinaliter rugofo virefcente, Syfi, Nat, J. I. DfiEL. IX, SXUK' , Y 3 Beschryving van V. UK. agite, tot meer dan cen vierde Duims, laog, gevonden. Op ieder Dekfchild zyn tien over- langfe Streepen, door ryen van Stippen gebladen. Torretje met Wy mogen hier byvoegen een zonderlingen en niet minder fraaije Soort van Torretje, zig ook des Voorjaars in 't Water onthoudende, dat die Autheur le Dermejte a Oreilles noemt, om dat het twee Byhangzels, die eenigermaate naar Ooren gelyken, als geknakte Sprieten, voor aan den Kop draagt, welk het al loo-pende beweegt, De regte Sprieten, van de zelfde langte, zyn minder dik, en veeltyds daar onder verborgen, het welk in de eerfte opflag kan misleideu. Onder aan het Borftiluk, van vooren, op de zyden, bevinden zig twee, taamelyk kenbaare, zwarte Stippen, naar den Kop gerigt $ en daar tuffchen twee andere, minder kenbaare. Dit Infekt komt ook fom. tyds bu Iten 't Water (*) XxiT. Doodgraaver die zwart is, en de Dek- Jchilden Roejlkleurig bont beeft, met bet Borjl' (*) Hiji, des Inf. env. Paris. Tom. I. pag. 103. (zi) Silpha nigm, Elytris ferrugineo variis, Thorace emarginato, Tcigo duplici puncio impreflo. S^jfi, Nat.X, DE DOODGRAAVERS. 345 Borjluk uitgerand en een dubbelde inge' V, drukte sup op de Rug, Afdeel. HOOFD- Deeze wordt ook in ons Wereidsdeel gevon- stuk, den. Ik vind de reden van den Bynaam niet angetekend, (23) Doodgraaver die Roejlkkurig is, met de xxiir.  Authur, in Europa. Doodgraaver die grauw is, met de Deh xxiv. childen glad en bet Borjljluk uitgerand, q^^^:^ Ten opzig van de Woonplaats heb ik het zelfde te berigten. De Bynaam is baarblykelyk van de Kleur af komflig. Doodgraaver die roodagtig en Wolligis, xxv. Met de Oogen zwählt. Zähne Dit Beeftje verfchik, ten opzigt van de Woonplaats, met de anderen van dit Geflagt, die veelal in Krengen en Vuiligheden van verrotte (23) Silpha ferruglnea, Elytris Ixvibus, Thorace cmargina' to. Sy. Nat. X. (i+) Silpha teftacea, Elytiis latvibus, Thorace emarginato. Syji. Nat. X. (zs) Silpha teftacea fubtomcntoft, oculis nigds, Sjjf, Nat, X. I. DahL, IX. Stuk. Y 4 BfeSCHRYViNG VAN V. rotte Planten zig onthouden, vry veel; de- Afdeel. ^yi j^gQ j^et op de Bloemen vindt, gelyk HooFD- MoCler hetzelve, in Deenemarken, daar SUR. op ook waargenomen hadt. Wa HooFD- Affärtlich zal Hec zer kieio zyn. xxvT. SchiJdpadden, als onder een Schild is verborpen. De Latynfche Geflagtnaam, Cajftda, welken Linnus gebruikc, is qf komstig van (z6) Silpha nigra, Elyt;is kvibus, Thorace margliiato. Sji/f, Nat. X. DE SCHIDPADJES. 345 *t Woord CaJftSf dac een Helm betekent, en V. Wordt aan deze Infekten gegeveo, om dat het byr Kopfchild hun als toe een Helm op 'c hoofd- verftret. In 'tHoogduicfch noemc menze Schilder kaefer, dat is Schilderretjes, De Infekten van dit Geflagt komen jZeer na- Kenmcrken. by aan die van het voorgaande, welken men Schilddraagers noemt, doch de randen van hun Borftfluk en die dcr Dekfchilden zyn veel bree- der, en bedekken byna den geheelen Kop, De figur der Sprieten verfchilc niet veel, als ioo- pende dezelven ook naar 't end toe dikker. Het weezentlykfte ondcrfcheid beftaac in 't getal der Leedjcs van de Voeten, die in de Doodgraa- vers vyf in getal, doch in de Schildpadjes maar vier zyn, zo De Heer Geoff roy aanmerkt. De Maskers van deeze Infekten, zegt die De Maskers. Zelfde Autheur, zyn nog veel zeldzaamer danF^;. n. a.* het volmaakte Dier. Hun Lyf is kort, breed en plat, op de randen met Doornagtig getakte puntjcs gewapend, Zy hebben zes Pooten en hunne Staart, boven het Lighaam omgeboo-gen, eindigt in een Soort van Vork, tuflchen wiens twee punten het Aarsgat zig bevindc. Dit is de reden, dat de Uitwerpfelen van het Infect, wanneer zy uit het Ligham komen, als opgeftapeld vi'orden gelyk het Hooy op een Hooyvork-, en een Soort van Zonnefcherm maa-kcn, die over het Lyf is uitgeftrekt. Ten einde van zekeren tyd, egter, ontlafl het zig daar van, en dan v'orden wederom nieuwc in de plaats veri. DE.F.L. IX. stuk. Y 5 za- Bescrving van V. zameld. Dergelyke Wormpjes ontmoet men Atoeel. (jikvvilsop de Difteleo, op de Kroontjes-Bloera HoOD- draagende PlaiiteD, enz. Aldaar vindc men ook STUK. het wonderlyke Popje van dit Infekc, dat niet in de Grond kruipt om te ver . anderen. Da Pop, He t Popje is breed en plat, byna ovaal, en F/j. i2.b,B. jjj zyn Omtrek met Byhangzels, die veelpun- tig zyn, vcrfierd, gelyk men 't zelve in Fig. 12, volgens de naturlyke grootte, en drie- maal in langte en breedte vergroot, daar ne yens J ziet afgebeld. Gemeldc Byhangzels ge- lyken naar een Soort van Bladwerk, en aan 'c - voor- of boven-end is het bepaald als een Hals- kraag, met takswyze puntjes. Dit doet hec Popje veel meer gelyken naar een gekroond WapeDfchildje, dan naar een Infekt of Worm. Deeze zonderlinge Pop is bleek groen van Kleur, met eenige bruine Vlakken op de Halskraag, en de Vinnen, op zyde, zyn wit. Ten eindo van veertien Dagen ziet men daar uic het Schildpadje of Schildtorretje voortkomen, 't welk door de Bovenhuid aan liet voorfte gedeelte uitbreekt, en waar van men, van onderen, reeds den Kop, Sprieten en Pooten, onder ommwindfelen verborgen, in de Pop had kunden zien. Pletzelve legt zyue Eijertjes op de Bladen der Boomen, die door de Wormpjes van onderen worden afgegeten. In Europa vindt men maar weinige Soorten van deze Infekten, doch uit de Indien komea er die zeer fraay en grooc zyn. LiNNiEUS hceft Verticilla- DE SCHILDPADJES. Hef van de eersten drie, en van de anderen v. Vyftien Soorten aangetekend. Verfcheidene, -'^pdeel. die, in de befchryving der Sweedfche Dieren, Hoofd tot dit Geflagc betrokken waren, zyn thans, stuk. door hem, gelyk wy gezien hebben, toe dc voorgaanden t'huis gebragt. (i) Schildpadje dat groen is mn Kleur, Viridis, Deeze Soort, die door haare Groene kleur van de anderen onderfciieiden wordt, is zeer gemeen in Europa. Men vindtze op de Planten die gekranfte Bloemen draagen f, gelyk de Kruifemunt en dergelyken, als ook op de Distelen. De langte is somtyds een, somtyds anderhalve Linie; de breedte wat minder: dat het Lyf ovaal maakt. Het Borftftuk is zo breed van rand, dat de Kop daar door gehcel bedekt wordt, even als het overige des Lighaams door de Dekfchilden, en dit geeft er de gedaante van een klein Schildpadje aan. Van onderen vertoont zig het Lyf, dat geheel zwart is, uit-genomen de Pooten, welken bleek zyn van Kleur. Onder  Syll. Nat. X. Gen. 174. Faun. Smc. 377. Raj. /«/. 107. n. J. Go ED. Inf. I. p. s4. T. +}. FaiscH. Inf. 13. p. 3 J. T. 29. Blank, Inf. 89. T. II. f. F. REA UM. Inf. III. T. 18. MEKIAM. Europ. T, II J. Roes. Ik/. II. Scat. III. p. 13. T. <J. V 0 L K. Hr/jt, 1. p. I<JC>, f. 4. I. DEEL. IX. stuic. Beschryving van v. van dit Infekt en deszelfs Verandering gewag Apdeel. gemaakt. Roes el geefer ook de Afbeel HooFD. ding en Befchryving van. Frisch die, op STUK, 't allerlaatfte van zyn Werk over de Infekten, het Wyfje af beldc, onder den naam van Groenen Schild > Marien - Worm i hadt de huishounging van dat Infekt reeds omstandig voorgefteld C*)- ^"s noemt by het Masker, dat hy in 't end van Juny op de zwarte Melde vondt, welker Bladen deeze Wormpjes doorknaagden, De Kleur was verfchillende, naar het Kruid, waar cp zy gevonden werden, fomtyds bleek groen, fomtyds bruin of zwartagtig, met een witte Streep langs de Rug, gelyk op de Salie hem zodanige voork Wamen. Hy heeft de Vork-agtige Spitfen, aan de Staart, welken deeze Worm altyd opgeheven houdt, wel waargeno-men, doch zig verbeeld, dat de afgelegde Haid, na de Vervelling, door dit Wormpje op de gemelde puntjes gedragen wordt, om het zelve te befchutten voor Regen en Ongedierte. De Heer Reaumur hceft de Hiftorie van deze Infekten grootelyks opgehelderd (f). Hy steltze voor, onder de Maden of Motten, die zig bedekken met haare Vuiligheden, en laatzc dus volgen op de Wormpjes van de Lelie-Torrctjes, en op die Motten door welken de Bladen van het Gerft- en Haver-Koorn wordeu door- (*) Inf. IV. Th. pag. so. Tab. XV. '. (1; Mm. Tom. ills Part. i. p. 300. Otaavo, Tab. u. DE Schilfradjes. 349 Doorgeknaagd en uitgevreeten, leverende ver- V. Volgens een Soort van Torretjes uit, welke viel met die Koorn- of Broodtorretjes vry overreen- Hoofkomftig schon te zyn, waar van reeds is ge- proken *. Het Wormpje der Schildpadjes »Bia(jz.'3o<.kwam hem, in de Zomer, voor, op de Bladen der Ardsjokken en andere Diftelige Planten: fomwylen vondt hy 'c zelve geheel bedekt door zyne Vuiligheden, als een hoop van zwarte Korreltjes, ruftende op de Vorkagtige Spitfen van de Scaart, en dus een soort van Dak of Zonnefcherm maakende over 't Lyf. De Kleur is nu eens bleek dan bruinagtig groen, en fomtyds zo zwart als de Vuiligheden die het bedekken, welke door een Tepelagtig Uitflek, dat an 't end V van 't Lyf is en het Aarsgat maakt, worden uitgeworpen. Dus (tapelen zig de Uitwerpfelen op de gedagte Vorkswyze Puntjes, die zig byna tot over de helft van 't Lyf uit-flrekken, De Heer Reaumur raerkt aan, dat de afgelegdc Huid fomwylen tot een Grondfleun dient van de opgeftapelde Vuiligheden; alzo men, met een Vergrootglas, duidelyk de Doorntjes gewaar wordt aan het onderfte derzelven: waar uit dan 00k blykt, dat dit Infckt de Verveiling ondergaat voor de eerde Verandering. Deeze gefchiedt op de Bladen der Planten, waar het Wormpje aosde, en, zonder eenig Tonnetje of Beklcedzel te maaken, legt het alsdan zyn oude Huid, en tevens die Vorks-L. DKJsi, IX. si-uK, wy« Beschryving vah voor hetzelve van Afdeel. gggjj gebruik meer zyn. De Pop, evenwel, HooFD. is niet minder gedoornd, dan het Masker of 6TUKi Wormpje v/as geweft, maar de Doornen zyn breeder en plat. Het Menfchelyke Aangezigt-je, met een Soort vanKapje overdekt, volgens de Af beelding van Goedaart, heeft decze Heer niet daar in kunnen vinden; hoewel zy fomtyds, aan de Halskraag, eenige Vlakjes heeft, Die men voor Oogen en Mend zou kunnen neemen, Het Schildpacht, ter weid kommende, is van boven fray groen, doch wordt vervolgens geelagtig: terwyl het Lyf en de Booten zwart blyveu. Tuflchen de genen, die op de Artisjokken en Diftels leefden, nam hy geen ander verfchil waar, dan in de grootte, en hy hadt somtyds Wyfjes gezien, zo kleia als de Mannetjes. Ti. (2) Schildpacht dat bleek gewolkt is van Kleur. Uehulnfa, Gewolkt. Uit de Waarneemingen van den Heer Reau. MUR zou men haast mogen beflaiten, dat das een enkele Verfcheidenheit was en geen vorfchillende Soort. Linnus zegt thans wel, dat men dit op de Diftelen vindt en het groene Schildpacht op deKruiden met. Gekranfle Bloemen vertunU' ; doch dan is zyne aanhaalog van Goedaart regc (2) Caillda pallido-nebulofa. Syfl. Nat. X. Scarabxits nuior fordide fulvus. Faun. Suec, 378, GOED, /«/. I. p. p. T. 44.. R.AJ. Inf. 88. DE SCHILDPADJES. 351 tegt tegenstrydig ; die getuigt, dat het laatft- V. gemelde voorkomt op de Melill'e, en het eerft ^^^eel. befchrevene op de Distels. In de befchreving Hoofd. der Sweedfche Dieren hadt zelfs onze Auft. theur getwyfeld, of het verfchil van Kleur niet maar een Kenmerk der Sexe ware: voegende daar by, dat dit bleak gevvolkte Schildpadje zig in de T'uinen onthield op de Moeskrui- den en dergelyken, De Heer Geoffroy maakt van deezeook een byzondere Soort, onder den naam van bruin Schildpadje, en betrekt daar toe, insgelyks, dat Infekt, het vvelke van Ray genoemd wordt Torretje dat vuil Goudgeel is, met eenige zwar- te Stippen en Vlakken hier en daar befprengd. Geen ander verfchil, mcrkt hy aan, dat tulTchea *t zelve en 't voorgaande zy, dan in de Kleur, zo even gcmeld. Hy hee ft evenwel deeze bruine Schildpadjes ter langte van twee of drie Linien, en dus veel grooter dan de groote, doch op de zelfde Planten, waargenomen (*). *t Is zonderling dat men, in Sweeden, de twee- de Soort half zo groot vondt als de eerfte (•). (3) Schildpadje dat graaww is, met een zeer m. blinkende blaawwe Streep op de DekJcbiU s£\yk. den. Men (*_) Hiji. des Inf. env. Paris. Tom. I. p. 313, (Faun. Suecic. Ed. I. p. 113, (3) Cafllda grisea, Elytris line4 carulei nltldifllma. 5;^?, Nat. X. I. DiEl,. IX. STUK. 352 Beschryvinc van V. Men kan die, met reden, het Sierlyke noe vollwegens de gemelde Tekening, die eg- HooFD- ter, met het fterven, daar in verdwynt. Geof- STUK. pi^oY vondc de gedagte Streep Goudgroen, en noemt het deswegen Goudkleurig gebandeerd Schildpadje. Hetzelve, dat hy omftreeks Parys vondt, was wederom van de voorgaanden alleenlyk in Kleur verfchillende en in Grootte wam het tuiTchen beiden. De Kleur was vuil bleek.geel, trekkende een weinig naar het vaa- le, en de.Goudgroene Streep verdween allengs in het Infekt, naar raaate dat het uitdroogdc. Groenen Van gemelde Franfchen Heer worden nog f'l. lxxiii.'-^^^ Soorten van Sehildpadjes opgegeven, ipig. 12. C. ivelken hem voorgekommen zyn op een byzon-dere Plant, die in het Najaar bloeit op de Broekige Landen en Wollig Sterrekruid geön wordt (*). Men möchte deze niet mänder Sierlyk noemen; want het een hadt de Dekfchilden groen, en 't Kopfchild of Borft-ftuk roodagtig bruin, in het andere waren de Dekfchilden zo wel rood van Kleur als hec Borftftuk; doch hy vondt er ook geheel groene onder en van aanmerkelyke Grootte, als zijn-de meer dan een vierde Duims lang. Deze laatfte hadden, zo wel als de gewoone groene Sehildpajes, die men veel op de Kliflen vindt, het Lyf en de Pooten zwart, de Dekfchil- DE SCHILDPADJES. Derzelver Geftalte dient de nevensgaande Af- Apdrel, bezüglich. HooFD, Deeze Vlakken, zegt hy, (laan, ten ge- srmt, ,, tale van vyf of zes, langs de Naad, daar dCvJJicStnaM „ Dckfchilden elkander raaken, en loopen dik- j*^" °"'*^^- „ wils in 6en met die van de andere zyde, hec „ geen alsdan een lang, zwart, getand en ge- ^"*^^- 5, flJDgerd Bandeerzel maakt, Bovendien zyn 5, er twee grooie lange Vlakken naby den uit- 5, waardfen hoek aan het opperfle der Dekfchil- 5, den, en verder twee of drie kleinc zwarte „ Stippen op het midden derzelven. Deeze J, beide Infekten vindt men by elkander, en iii J, grootc veelheid, aan de Moeraflen, op „ "Gemielde Sterre-kruid. Hunne Wormpjes o£ 5, Maskers zyn aan die der gewoone Schildpad- j, jes gelyk; platagtig, naamelyk, van Lyf, ,j en Stekelig, vooral op de Zyden: zy hcb- 3, ben een gevorkte Staart, waar mede zy hun- " ne Uitwerpzcien boven 't Lyf houden. De " Bladen van dat Kruid vvorden door hun ge- j, knaagd. Ik heb 'er verfcheidene opgevoed, ,, daar ik altoos gepluimde groene Stück- " jcs uitkieeg, en dit hecft my doen vermoe- 5, den, dat de rooden en de grocnen niet daQ " in Onderdom verfchilden, zynde de laatflen a joDgft. Om my daar van nog meer :e ver- " zekcrcn, hob ik ook" Gewoone groene Schild- Padjes opgevoed, en het grocn van derzel- 5, ver Dckfchilden wirdt allengs geelagtiger, I. DtEL. i::. STUK. Z )) YCfa Beschryvikg van V, 3i vervolgens langshoe rooder: 't welk bewyft AFOEEL. ^^ dat hun verfchil van Kleur alleen daar uit HooFD- 5> ontftaat, dat zy joDger of ouder zyn ". STUK- IV. (4) Schildpadje dat hleek is en een bruin Kruis GekxifiA.* ^^^^fi ^P bst middeljtuk der Dekfchilden, Van de Europifchc komen wy nu tot de uit- ° hcemfche Schildpadjes, waar onder deze Soort met Regt den Bynaam voert van Gekruift. De bleeke Dekfchilden, naamelyk, op deRug van hct Infekt bruin, geeven een dergelyke Streep af, die wederzyds loopt naar de hoeken van het Borftftuk, en een derde over de Schilden agtcrwaards. v. (5) Schildpadje dat hleek is, het Lyf met twee Tweebandig.'bruim Streepen gebandeerd, Dit Beefije, dat cm de gemelde reden Twee- bandig wordt genoemd onthoudt zig, volgens den Heer Rolander, in Zuid - Amerika. W. (6) Schildpadje Dat ongeulakt geel is, met bet Geel. Lyf roodagtig. Men vindt dit geele Schildpadje, volgens dien zelfden Heer, zo wel als het Gekruille, in Amerika. (7) (4) Caflida pallida, Elytris difco fufco-criiclato. Sy/l. Nat. X. (5) Caffida pallida, Corpore fafciis duabus fufciis. Sy/i Nat. X. (6; Caffida flava iraraaculata, Corpore teftaceo, Syjl. Nat. X. DE SCHILDPADJES. 35^5 V, (7) Schildpadje (lat geel iSy en boven op 'tLyf Afdeel paarfcb. VJII. HoorD Een breed paaifche Vlak, boven op 't Lyf, ^xn^' geefc den Bynaam aan die kleine Beeftje, Niec onwaarfchynlyk zal dat vcrfchil van Kleur 00k raaar een Verfcheidenheid zyn, in dceze Weftindifche Infekcen. (8) Schildpadje dat roodagtig is, met den rand vitl mn bet Borfijluk en van de Dekfebilden geel. Omtrent de Kleur heb ik de zclfde Aanmer- kingen. Het schync een weinig grooter te zyn dan het Paarfche Schildpadje. (9) Schildpadje dat geel is en Netswyze zix)art De reden, dat men dit Geftippeld noemc, in onderfcheiding van de andere Wellindifche, is 't over blykbaar. De Heer Rolander. Heft die, zo wel als de vyf voorgaanden, in Amerika waargecomen. Caffida flava, dipra Corpus purpurea, Sy/i. Nat, X", (g) Calllda tertaccii, margine Thoiacis Elytroruuiijue flavff. Syjl. Nat. X. (0) Calllda flava nigro punilato reticulata, Syji, Nat, X. 1. DhF.L. IX. Stuk. Z 2 Beschryving van Afdeeu C^^) Schildpadje dat ros is, met de Dekfbil' VIII. den zwart bont, en de Zyden gebandeerd. HOOFIH X.'  zwarte Banden op den breeden Zoom, aan de Zyden. Schildpapiele dat Bloedkleurip, is, de Deh Crojfa. Groot. Jchilden op 't Middeljluk met zwarte Jiip- PL.Lxxrii. - - J, Rf,ii.d. pen bejprenga, aan den rand met zwarte takkige Streepjes, Dit, zegt LiNNi^iis, is het allergrootfle der Infekten van dit Geflagt. Het onthoudt zig, volgens den beroemden Heer de Geer, in Indie, Onze Afbeeldiog is ontlcend van den Heer Sulzer, die het gene, naar welk de- zelve gemaakt is, opgeeft als het grootfle Van de Schildpjes hem bekend, zynde Staalkleu-rig met een roodagtig Borftfchild, en zig ont-houdende by doodc Krengen. XTT. (12) Schildpjes dat Roejlkktirig isy met dea ClathratA. Gctralied. g^ (ro) Caffida mfa, Elytrls nigro varlegatis, lateribus fa(cia-tis. Syjl. Nat. X. (11) Caffida fanguinea, Elytris difco punftis nigris sparfis, turgine lineis ramofis nigiis. Syjl. Nat. X, f 12) Caffida f'erruginea, Elytris margine omni, linea IoB« Eiwduiali» fciijiqiie uansveifali nigris. Syjl, Nat. X. DE SCHILDPADJES. Stheekn rand der Schilden, een overlane- Bebbenden xni. De Dekfibilden ongevonden, volgens Stippen getekend. Dit wordt in Amerika gevonden, volgens Stippen. (14) Schildpadje dat Koperig blaauw is, heh. xiv. Bende de Dekfibilden ongevonden en gete- cougwen. kend met uitgebolde Stippen. Duims lang Vorwärterungen Düsseldorf. Pl. LVII. maar op Pl. LIX. vaa hem af. SCHUEL. Gebeld. Onze Afbeelding is naar zulk eea Uheemfch Beeftje, in de naturlyke grootce, Gemaakt. Schildpadje dat Roeftkleur. Koperig is, oneffen. beobeiide, op bet midden van de Dekfchil- den, een langwerpig ronde geek Flak. Id de befchryvicg van 'c Petersburgfche Kabinet wordt hier van gefproken. Het Infekt onthoudtzig, volgens Rola, in Amerika. Het vocrt dien Bynaam wegeos de oneffenheid der Oppervlakte van de Dekfchilden. XVI. C^O Schildpadje dat bruin -Koperig is, met z^-dvfakkig. Zydelingfe geek Flak der DekJcbiU den. Om die reden wordt  daabirs flivis difci. Syj-i, Nat. X. DE SCHILDPADJES. 359 fwee geek Vlakken op bet Middeljluk der V. Dekfchilden. VI U. Men is de ontdekking van dit Middelvakkig gegen. Schildpadje, dat in Amerika woont, aan dien zelfden Heer verfchuldigd. (18) Schildpadje rffli zwart is, en vier neel. agtige Vlakken op de Dekfchilden beeft, Petiverfch. Het onthoudt zig in Afie, dat is in Ooflindie waarfchynlyk, volgens Petiver, wieus Af- beclding de langte heeft van een Duim en de breedte van drie vierde Duims. IX. HOOFDSTUK. Befcbryving van 't Geflagt ^«r L r v e n Haujes, die meelal door bet getal der Sippen, Vlakjes of Pukkeltjes, *voelke zy op de Dekfchilden bebben, onderfcbeiden ijoorden. Nader bepaaling van derzelver Kenmerken, DE benaaming die, hoewel zeer vreemd en ongerymd, mooglyk fraaiheids halve, aan deze Diertjes is toegeeigend, gebruik ik tot een Geflagtnaam. In Vrankryk, immer, geeven de Kinderen 'cr, nog vreemder, den naara (is) Caiddt nigrn, Elytrls maculis quatuor flavefcentibus. Pet. Gaz. VII. T. 71. f. r. Aa. An^l. 271. p. S6i. I- DEEL. IXi STUIC, Z 4 Naams- rcdcn. 360 B E S C H R Y V I N G VAN V. aan van Bete a Dieu, Facbe a Dieu of CheDal '^a?^* fl Dieu: dat is Gods Beeftje, Gods Koe of HooFD- Gods Paard, en, dac zonderling is, de Engel- STUK. fchen Doemen het Lady Cow of Lieve Vrouwe Koe. In Duitfchland geeft men het den Eer- tytel van Marien Kejer, dac Lieve Vrouwe Tor* retje betekcnt,- doch die heizclve Lieve Vrouwe- Vogeltje noemeo, gaan wat ver (*). De Latynfehe Geflagtnaam Coccinella, komt met die der Konchenilje byna overeen, waar van het Infckc egcer hier niec t' huis hoort (f Kenmerken. To Kenmerken, die de Heer Linnaeus hier voor opgegeven hade, waren zer onbepaald. De geknot Knodsagtige figur der Spricsten, inderdaad, onderfcheidt deze Infekten naauwlyks van fie Torretjes of Torren, Hierom voegc hy er thans anderen by, die egter, ugenomcn de half Klösterrodheid van het Lyf, weinig te beduiden hebben, Hy zegt, dat zy met Voelertejes of Provertes zyn voorzien, welker end Knodsagtig is als ein half drei-geführten Hart (§); het Borftduk en de Schilden (*) Bradley Werken der Natuur. Amst. 1744. bl. 231. Sommlgen hebben zig veroceld, dat de thans zu bekenden Verv/ftof, genaamd Konchenilje of Cochenille, in f^c Weftindlen van deigelylte In (*) Lekren kwam, om dat 'er wel eens Vleugelen van Lieven'nccrs Kanntjes in gevonden zyn; doch men meent thans te weeten, dat die Vsrwftof met de l,ighaamen van deze Inseln, en mooglyk wel eens by toe-. val, door de Indlaanen veivalfcht wordjt, Deeae noemt mca jemeenlyk Ctcciontlla. (^) ^3'pi Clav Semicoiciata, DR- LIVENMEERS HAANTJES. 36! den gezoomd; het Lyf van onderen plat. De 7, beide voorgaande Geogten hebben het Borft- Afdrel. ftuk en de Schilden veel duidclyker gezoomd dan de Lievenheers-Haantjes. stuk. In deeze duisterheid heefc de Heer Geof- FROY het geluk gehad een Straat van Licht te ontdekken. Hy vindt dat deeze Infekten de Voeten van die Leedjes hebben, 't welk dezelven van de andere Torren en Torretjes, ja van de Schildvleugeligen in 't algemeen, onderfcheidt. Ook naerkt hy aan, dat derzel- ver Sprietcn kleiner zyn dan de Proevertjes, die zy aan den Bek hebben; 't welk een niet minder aanmerkelyke Byzonderheid is. In de Meefte Schildvleugelige Infekten zyn de Sprie-ten, die men omtrent de Oogen geplaacft vindt, ongelyk kenbaarder dan die Provertes; in de Lievenheers Haantjes moet men de Sprie-ten zoeken cm ze tc zien, en de Provertes loopen aanftonds in 't oog. Indien men hier by de half Klösterrodheid van het Lig-haam voegt, zo zullen de Kenmcrken taame-lyk vaflgefteld en bepaald zyn. Onder de Europifche Soorten van dit Geflag zyn er geenen van aanmerkelyke Grootte, doch de meeften zyn zeer fraay getekend en gekleurd. Het fchynt hem ook twyfelagtig, of niet vcelen llcgts Verfcheidenheden zyn of mooglyk van verfchillende Sexe; dewyl hy er hceft zien 