Records of South-Eastern Africa : collected in various libraries and archive departments in Europe
Theal, George McCall, 1837-1919
Vertrek van Bengale naar Kaap de Ooede Hoop, vervattende het geen voorgevallen is gedurende de Reis. Zwaar Tempeest en vreeslyke Storm op de hoogte van Madagascar, waar door al het rondhout, zeil en Ireil verloren raakte; worden ook omtrent op de breedte van Kaap de Ooede Hoop door en Storm beloojien, en hoe wy in deezen toestand, reddeloos, naar lang sukkelen, genoodzaakt geweest zyn in de Baay van Bio de la Qoa binnen te loopen. Op den 278ten January 1757 de papieren ontfangen, en de monstering gedaan zynde, lichten wy daags daar aan onze ankers, en vertrokken uit de Eivier van Bengale, doch kwamen door gedurige tegenwinden niet voor den 5den February in Zee, beneffens de Retourschepen Scholtenburg en Vis. Viel, welke na verloop van twee dagen, uit ons gezicht waren. Wy sukkelden zoo lang door stilte en tegenwinden, dat het ruim half Maart was, eer wy in de Z 0 passaat kwamen, van waar wy met een frissche koelte voortstevenden tot den 7den April, wanneer in den morgenstond de wind uit den Oosten zeer begon te verhefen, en de Zee verbolgen te staan. Wy zagen dien middag op de Zuider breedte van 27 gr. 37 min. een groote kring om de Zon, (het geen naar het zeggen van oude Zeelieden niet veel goeds wilde beduiden) de wind nam hand over hand toe, de Zee werd des te holder, en de lucht was zeer dik, en bloed rood; alle deeze voortekenen voorspelden ons alles kwaads. Wy Zeilden met de reven in de Marszeils. En somtyds dezelven gestreeken, tot den 9den daaraan volgende, komende op de Zuider breedte van 28 gr. 45 min. lengte 69 gr. 52 min., welke dag voor ons een droevig Schoutoneel van alle rampen, en onheilen geweest is; want des morgens kreegen wy een hooge, verbolge, en tegen elkander anloopende Zee, welke zoodanig was, dat men geen onderscheid tusschen water en lucht bekennen konde. Zag men voor uit, men beschouwde niet dan droevige uitzichten, wenden wy onze oogen achterwaarts, men vreesde niet anders dan door de hooge Zee overstolpt te worden, zoodat het Schip tusschen deze Zee'n als ingedrongen lag, en op een vreeslyke wyze arbeidde; hier by begon de wind uit den Z 0 des te heviger toetenemen, zoo dat men genoodzaakt werd de Marszeilen dicht te maaken, en het alleen voor den Fok te laten loopen. Dit duurde tot Des avons om half zuen, wanneer de wind zer schielyk in het Zuiden schietende met een zwaaren Orkaan, de Fokterstond uit zijnlyken waaide; hier op brak kort daar aan de Fokkemast in drie stukken; de groote steng, welke zonder Zeil als een hoepel gebogen was, kwam mede van boven neder, en de groote Raa velgde wel haast. Hadde het ongeluk hier by gebleven, wy zouden ons nog hebben kunnen redden, maar des avonds om half negen uuren verlooren wy ook de Bezaansmast en Boegspriet, welke laatste den Leeuw, die voor op het Schip geplaatst was, mede nam, zoo dat wy ons, binnen korten tyd, van alle onze Rondhouten, uitgenomen de groote Mast, welke na den mensch gesproken, en met Gods hulp, het behouden. Van het Schip geweest is, ontbloot zagen. Onze Zonnetent, welke met zählen stutten "Let board, en half das vast was, sloeg aan stukken, en over board, alsmede de hoenderhokken, met pluimgedierte, en al wat op de Kampanje was. De Boot raakte door het geweldig slingeren van het Schip mede los, en gaande, doch dit werd noch in tyds gezien, en bezorgt, anders zoude dezelve mogelyk het geheele boord medegenomen hebben, en wy er dus by nedergezonken zyn. De nagthuizen, tafel en banken, ja alles wat op het halfdek, en tusschen deks was, sloeg aan stukken. Ons Vee, als Koebeesten, Yarkens, eii Cabriten, lagen in de kuil verdronken; en het arme Volk zag zich van het geringe, 't geen het had, door het water, 't welk tusschen deks gekomen was, berooft. Wy wenden alle Moeite aan om de Vleet van het Voor-tuig, welke ons anders nog meerder nadeel zoude toegebracht hebben, aftekappen, het geen, schoon zeer donker zynde, nog al gelukkig geschiedde. Hebbende by dit ongeluk echter geen dooden, maar eenige gekwetsten bekommen, welke by het breeken van de Fokkemast zich op de bak bevonden. Doch het is zeer aanmerkelyk, en wie moet met my hier in Gods byzondere bewaring niet beschouwen, dat drie Mattroozen, bezig zynde met het stryken van de Bezaansmast overboord rakende, door de Zee weder binnen geslagen werden, zonder nochtans eenigzins beschaadigt te zyn. Met deze hooggaande Zee, en door het arbeiden van het Schip, zeer veel water binnen boord gekregen hebbende, bevond men het zele tusschen deks twee voet hoog, en by de pomp dertig duim. De Officieren, die in deeze omstandigheden noch wel getroost waren, ten minste voor het ufterlyk aanzien, gaven den Mattroozen nog al goeden moed, en bevalen den zelven te pompen, doch eenige van die gasten gebruikten de vryheid van te zeggen, liever te willen sterven, dan te pompen: dan dit vond weinig ingang, en een ieder moest aan 't werk. Des nagts nam de wind zeer veel af, en de Zee begon ook allengskens te bedaaren; maar wanneer de dageraad aanbrak, zagen wy met smerte onzen dierbaren en rykgeladen bodem aan, nademaal de zelve in een elendigen en rampspoedigen staat was, eenige Kanon stukken lagen uit hunne rampaarden, zeven van dezelven waren overboord geraakt, met drie ankers, welke laatste daarby de rand van 't boord, gelyks de bak af, hadden mede genomen; de Fokke rust, aan stuurboord zyde, was geheel weg, de groote rust zeer beschadigd. De Spiegel achter aan het Schip had door de Zee zoo veel geleden, dat daar door de glaze raamen van de Kajuit by na geheel aan stuk geslagen waren. De näme omstandigheden, waarin wy ons gewikkeld zagen, deren ons in den beginnen aan onze behoudenis wanhoopen, doch gegen beter middel vindende, dan het vertrouwen op de Goddelyke macht, en tot die alleen onzen toevlucht te neemen, spanden wy alle kragten in, die tot behoud van ons dienen konden, weshalven wy nog al sterk arbeidden, om de achtervleet, welke geweldig tegen het Schip aanstiet, te kappen, en zoo veel van dezelve te bergen, als doenlyk was. By net beschouwen van den stomp der Fokkemast, bevond men dezelve van binnen vermolsemt, en vol witte mieren, en het spoor van de Bezaansmast gebroken, het Schip werd, zoo veel mogelyk was, opgeruimd, en men bevond zeer veel water in de Kruitkamer, waar door al ons Kruit of bedorven, of gesmolten was, zoo dat men genoodzaakt werd het zelve over boord te werpen, gelyk men ook moest doen met de Peper en Ryst, welke in een hok tusschen deks gelegen hebbende, nat en sterk broeijende geworden was, om dat men vreesde, dat dezelve de pompen zouden onbruikbaar maken, overmits men reets van die stoffen daar by had gevonden, en de spygaten daar door verstopt geraakt waren. De Zee hoe langs hoe meer beginnende te stillen, daar by mooi weder krygende, zoo dat het Schip weinig arbeidde, spaarden wy geen moeite, om van 't geringe, het geen wy nog binnen Scheepsboord hadden, een tuig klaar te maken. De stomp der Bezaansmast, nog 25 voeten lang zynde, lichten wy van tusschen deks, en wierd geschikt tot een boegspriet, de Waarloze Steng (*) tot een Fokkemast, en de Marszeil Kaat tot een groote Eaa, wy maakten een Voorsteng van een Trommelstok (t), en een Raa voor den zelven van de Gyk van de Boot; de Wang werd gehakt tot een Fokkeraa, en een Huisbalk tot een groote Steng, de Bootsmast, met deszelfs Zeil daar aan, diende ons voor een Bezaansmast en Bezaan Met welk gering tuig, wy, onder inwagting van Gods Zegen Baay Falso hoopten te bestevenen, het geen ons tot twee reizen mislukt is. De rampen en onheilen begonnen hand over hand toe te nemen, alzoo het Schip aan alle kanten los en open was; men werd genoodzaakt de zwaare Kanonstukken over boord te werpen, vermits de Ringen en Bokshoorns, waaraan dezelven waren vastgemaakt, zig begaven, en dus de stukken gaande raakende, ons in den grond zouden gearbeid hebben. De yzere Bouten van de Inhouten werkten los, en men bezorgde dezelven met mos en platlood, zoo veel mogelyk was; maar het Schip werd door het vreeslyk slingeren boven water zoo zwak, dat men genoodzaakt werd, het zelve van voren tot achteren met Kabeltouwen te sjorren. Meenigmaal gebeurde het, dat de kuil van het Schip half vol water sloeg, het geen zeer droevig om te aanschouwen was. De ziekte begon de overhand te krygen, en wy hadden reeds al eenige dooden; hier by kwam de schraalheid van rantsoen, en vermindering van water "O meerder hadden, dan wat zout Vleesch, of Spek met Eyst, en 5 musjes water's daags, waar mede wy ons moesten vergenoegen, en de nachtrust, gedurende dezen tyd, was zeer gering, alzoo wy gering, alzoo wy gering niet anders dan de dood voor oogen zagen. Tweemaal omtrent op de breedte van Kaap de Qoede Hoop geweest zynde, werden wy door een zwaaren storm genoodzaakt te rug te keeren, en te besluiten, zoo dra mogelyk was, land op te zoeken, om Schip eii Volk noch in een behouden haven te brengen, vermits men niet in staat was, in zulk een zwaare en hooggaande Zee, het langer goed te maaken." Op den 15den Mei, gekommen zynde op de Zuider breedte van 33 gr. 13 min. lengte 53 gr. 27 min., zagen wy, zoo ver als men beoogen konde, zeer onverwagt een Schip, wy deeden terstond twee seinschooten, doch konden door stilte niet by elkander komen, maar des anderen daags na den middag naderden wy malkanderen tot omtrent twee mylen, wanneer dat Zeil op het doen eener seinschoot zyn sloep tegens den avond van boord zond, om te verneemen, hoe het met ons gesteld was; deze lieden, dewelke Engelschen waren, en mede van Bengale kwamen, stonden met verbaasdheid ons Schip te beschouwen, wanneer dezelve binnen boord getreden waren; zy beklaagden onzen toestaud, daar by betuigende, niet gaarn met zoo een Schip te willen vaaren: Dit was voor ons een geringe troost, doch wy hoopten, dat de Almachtige God, die ons tot dus verre in zoo veele rampen en onheilen had bygestaan, ons verder onder de schaduwe zyner vleugelen zoude bedekken. Wy verzochten hun om bystand van Kondhouten, maar zylieden betuigden, met anders te hebben dan een Lyzeilspier en Bram raa, en bezorgden ons dezelven, onder die voorwaarde, dat men hun een oud groot Zeil en Boven-Lyzeil in plaats gaf. Wyders verväardigden wy een brief aan onze Heeren en Meesters, de Heeren Bewindheberen te Delft, waar by wy onzen droevigen en elendigen toestand te kennen gaven; welke letteren, gelyk in het vervolg gebleken is, zeer wel aan hun Edelens waren ter hand gesteld. Ik moet in waarheid betuigen, dat deeze Engelschman een trouwe daad aan ons gedaan heeft, en van veelen mogelyk niet zoude gevolgd worden, om een Sloep in zoodanig een vaarwater, schoon wel mooi weder, doch in het onzekere hoe lange, tegens den avond twee my 1 verre van boord te zenden. Dit Schip zette den volgenden dag zynen streek naar 't Vaderland, en wenschte onseen behouden Keis. Voor ons onmegelyk zynde, met zoodanig een Schip in de kwaade Mousson-tyd de Baay Falso te bestevenen, noch ook de Mosselbaay te kunnen bereiken, beslooten wy den steven naar Mosselbaay te kunnen bereiken, beslooten wy den steven naar Mosselbaay te herstellen, het geen ons ook mislukte; want na dat wy Kaap das Corintas in het gezicht gekregen hadden, stelden wy onze streek om de Kaap St. Sebastiaan te boven te komen, maar bevonden ons wel haast door de streomen zoodanig misleid, dat wy in een Etmaal 1 gr. 29 min. Zuidelyker waren, dan wy gegist hadden, zoo dat wy, wilden wy het hoofd nog boven water houden, genoodzaakt wierden, de Baay van Bio de la Goa op te loopen: te meer daar Wy zwaare ziekte en sterfte onder het volk kregen, waar van 'er somtyds drie op een dag stierven. Het getal der gezonden werd zoo gering, dat men niet meerder dan vyf man op een wacht had: men zag hier naar geen staat of qualitéit, een Officier deed gelyk met een Mattroos; de passagiers sloegen zoo wel de handen aan het werk als een ander; en hadden wy dusdanig veertien dagen langer in Zee moeten zwerven, zouden wy naar alle waarschynlykheid (mits gebrek aan volk) het Schip op Gods genade hebben moeten  verhoedde het, alzoo wy alhier een goeden ankergrond. treffende, des avons om negen uuren omtrent 1 of 1 myl van het strand op de diepte van 12 vadem het anker lieten vallen. Aldaar byna twee Etmalen gelegen, en een frisschen landwind gekregen hebbende, gingen wy met alle man aan het anker winden, het geen, niet tegenstaande de zwakheid van volk, zeer schielyk uit den grond was. Wy zetten alles by wat dienstig was, en Zeilden tot op den middag, als wanneer wy het Eiland St. Maria, liggende beoosten de Kaap St. Maria, in den mond van de Bay van Rio de la Goa op de Zuider breedte van 25 gr. 45 min., in het gezicht kregen. De gemoederen van een ieder waren terstond als vervrolykt en gemster, en wy kwamen nog met Zons ondergang voor de banken ten anker, alwaar Wy bleven leggen tot des anderen daags, wanneer wy, met het inkomen van den vloed, onder Zeil gingen naar het Eiland St. Maria, van waar wy een inlandsch vaartuig naar ons zagen toekomen. Wy onbewust van den aart dier inwoonderen, gebruikten de voorzichtigheid van de overgehouden Kanonstukken, en eenig handgewer met scherp te laaden, om dus voor een onverwagten anval op onze hoede te wezen; doch het kwam zoo verre niet, want zoo dra wy geankert lagen, kwamen deze Schepsels, zonder gewer by zich te hebben, aan boord. Zy waren zeer zwart, en in him aangezicht gesneden, mitsgaders naakt, uitgenomen de schamelheid, die met een bieze koker bedekt was, zy hadden wol in plaats van hair op het hoofd, en waren van een redelyke lengte. De eerste van deeze merkwaardige gasten binnen boord gekomen zynde, zeide in het Hollandsch, goeden dag Bootsman! Deze, en wy niet minder hier over met verwondering aangedan, antwoordde, Jcaerel kent gy my? Waar op deeze gast vervolgde: Zyt gy de Bootsman niet? Eindelyk achter op het halfdek komende, vraagden wy hem van waar hy kwam, hy gaf te kennen van het Eiland St. Maria, en dat de Kapitein welke JaJcker genaamt word, hem gezonden had, om te vernemen, wie wy waren; dat hy zes Hoenders voor ons medegebracht had, welke wy van hem inniilden. Hy beloofde ons des anderen daags te zullen bezorgen, wat ons benodigd was, en dit land opgaf, gelyk zy ook niet in gebreeken bleven, om ons van Schaapen, Cab Hörden, Hoenden en Patatters te voorzien. Een Kaart van deeze Baay hebbende, welke wy by nadere ontdekking bevonden met de gemaakte Kaart van den Heer Records of South-Eastern Africa. 477 JACOB DE BUCQUOY, zeer wel over een te komen, gingen wy onder Zeil naar Rio de Marques, zynde de Rivier, alwaar wel eer de Hollanders hun Fortres gehad hadden, doch moesten omtrent twee myl van den Kooden hoek Let anker laten vallen, vermits men aldaar een bankje had gevonden, het geen men niet dan by hoog water konde overzeilen. Daar geankerd liggende, kregen wy een vaartuig met vyf inlanders aan boord, die er mede zeer smakelyk uitzagen. Deeze waren afgezonden van Mangova, Koning van het Landschap Tembe, met een getuigschrift, aangaande  E. Compagnies Hoeker de Hector, Hans Harmsz. in 't Jaar 1754, en door dien Schipper ondertekend, welk papier ons in groote gerustheid stelde: 't was van den volgende inhoud. "Mangova, Koning van het geheele Landschap Tembe, Opperheer van 't Eiland St. Maria, heeft my, voor myn vertrek van hier, vriendelyk verzocht, om hem een attestatie van zyn gedragen en behandeling aan de Europeanen te verleenen, en overmitgemelde Mangova met my oprecht en vriendelyk geleefd, en my wel behandeling heeft, zoo hebbe hem in zyn verzoek willen begunstigen, om te attesteeren, dat hy de grootste, en machtigste Koning dezer gewesten is, een braaf oprecht Man, en boezemvriend der Hollanders, mitsgaders de voornaamste Koopman in Amber, en Eliphantstanden." Alzoo wy aldaar, vermits het laage water, nog eenige dagen moesten blyven leggen, zond men gedurig de schuit naar den wal om water, en kregen verscheide vaartu Gegen met Vis, Hoenders en andere ververssingen aan boord. Wanneer de schuit de serstemaal naar den wal gezonden werd, voer ik met dezelve~l mede om een geschenk aan den Koning te brengen, en daar^ by te verzoeken een waterput te mogen delven. Aan strand komende, vonden wy twee Tolken, die redelyk goed Hollandsch spraken, en ons by den Koning bragten : dicht by zyne kazie of hutje, het geen niet aanzienlyker was, dan dat van zyne geringstej Onderdaanen, gekomen zynde, ontmoette ons de Koningin (welke over haar licchaam bedekt was met een vel van een Steenbok, om haar hals vercierd met een snoer van geele Koraalen, ver- scheide kopere Eingen om de armen, riemen van Koraalen boven haar kuiten, en tot dek King van haar schamelheid een vierkante Blauewe lap met geele Kornalen omzet deeze gaf ons de Hand, entfing ons naar haare wyze zeer vriendelyk, en bracht ons by den Koning, welke om den hoek van de deur zat op een matje, vercierd met drie groote kopere Bingen om den hals, en yvooren Bingen om de armen, anders verder gekleed naar de wyze des lands. Wy gaven het geschenk over, en verzochten hem een putte mogen graven, dat hy terstond inwilligde, met een betuiging zyner groote genegenheid voor de Hollandsche Natie, die hem altoos wel hadde behandel. Hy onthaalde ons op een pot met melk, en wy gingen ons werk verrichten. Doch voornemens zyude, terstond weder naar boord te vaaren, zoo dra onze watervateu gevuld waren, wierden wy hier in door den styven Z W wind be Let, moesten des nagts by een der Tolken huisvesten, en ons met him slaapplaats yergenoegen, 't geen ons in den beginnen niet breed voor kwam. Na dat dan des anderen daags onze van water voorzien waren, gingen wy weder naar den Koning, welke ons twee Schaapen en een fles Melk voor den Kapitein mede gaf, waar mede wy de reis naar boord aannamen. Eindelyk de Maan vol, en het water hoog zynde, gingen wy op den eersten July des namiddags onder Zeil, en kwamen des avonds om 5 uuren in de Rivier de Marques, voor het gewezen Hollandsch Fort, op de diepte van 9 vadem ten anker, met weinig gezonden, en het getal der dooden was reeds tot 36 aangegroeid. Ill HOOFDSTUK. Veryattende onze ontmoetingen met de inlanders. En onze levenswyze gedurende den tyd van ons verblyf aldaar, tot de komst der Hoeker de Hector, van Kaap de goede Hoop, als mede de gedaane Landtochten in dien tusschentyd naar de Kaap, en afzending der boot naar de Mosamique. Na dat wy dan in de Baay van Rio de la Goa gekomen waren, beschouwden wy naauwkeurig het Schip, en bevonden het zelve zoodaanig gesteld, dat het gantsch buiten staat was weder Zee te kiezen, weshalven besloten werd over land, zoo het niogelyk was, hier van bericht naar Kaap de goede Hoop te brengen, tot welke enderneming by na een ieder even graag was. Onze Kapitein vond raadzaam, hier over met den Koning te spreeken, dewelke anstonds blyken zyner genegenheid voor de Hollanders toonende, en hen noemende met de naam van myne broeders (doch dit was meer in schyn dan in waarheid, en gantsch niet overeenstem-mende met het getuig-schrift van dien Schipper, gelyk den Lezer in het vervolg vvel haast zien zal Te kennen gaf, dat 'er goede gelegenheit naar de Kaap was, en ten dien einde zes man van zijnonders zoude mede geven, waarop terstond in den Scheepsraad werd goedgevonden, het volk te vraagen, wie van him genegen was deeze Eeis te ondernemen, waar toe de Oppermeester met nog drie man zich vrywillig aanboden. Deze van gewer en het nodige voorzien zijnond, namen de Keize in gezel-schap van die Zwarte leidslieden aan, doch kwamen na verloop van eenige dagen te rug, voorgevende, dat het onmogelyk was, deen tocht verder te doen, alzoo de Kapitein der Hottentotten him den doortocht niet wilde vergunnen. Maar him, by derziver te rug komst gevraagt hebbende, wat weg zy gegaan waren? wisten zijnond anders. te zeggen, als dat zy door die leidslieden waren misleid, en niet wisten of zy Zuid dan Noord hunnen weg gesteld hadden. Wy resolveerden andermaal de kans te waagen, bet geen vrywillig geschiedde door den jongsten Derdewaak en drie Mattroozen. Einige Zwarten, die hängige  ons op een goede uitslag deed hoopen, tot op den eersten Kersdag, wanneer ons door een der Tolken, onder de wandeling den naam dragende van Toekinjan, een door een gast, en vol valsche praktyken, de tyding gebracht werd, dat onze na de K aap gezondene manschap, reeds by de Zwarten, die klederen draagen, zouden zyn aangekommen, en dat van daar met een brief was te rug gekeerd de Mattroos Jacob Dirksz. met twee Zwarten by zich, doch dat gemelde Mattroos en een Zwart waren vermoord. Zoo dra dit ons ter ooren kwam, dachten wy niet anders, of zy waren alle om het leven gebracht. Deeze tyding, die ons zeer droevig voorkwam, beyond men wel haast leugenachtig en verdicht, dewyl ons op den 8den January 1758 van onze Reizigers door een brief werd ter kennisse gebracht, dat zylieden binnen twee dagen stonden aan boord te weezen, gelyk ook zulks geschiede. Wy zullen nu, om den Lezer een bekwaam denkbeld te geven van onzen toestand, hier tusschen voegen: Een Mondeling verhaal van den Mattroos Pieter Willemsz. van Assemberg, gebooren te Haarlem, die de tweeden, en dezen derden Landtocht, heeft lygewoond. Deeze Mattroos was wel de voornaamste, en bekwaamste, der den troep, om zoodanig een gevaarlyke Landtocht te kunnen doen, als kennende de taal des lands, bekwaam om met de inlanders om te gaan, en opmerkende genoeg, om alle de byzonderheden, en ontmoetingen, die zy van plaats tot plaats hebbenondervonden, te verhaalen. Hy heeft in byzyn van naukeurige luden verhaalen, "Dat zy naar him gissing omtrent 180 Duitsche mylen weegs van onze legplaats. Auf, Zuidwaards naar de Kaap hadden afgelegt, en dus naar vermoeden geweest zyn tot by die wyde Eivier welke by de Compagnies Kaart bekend staat onder den naam van Baay de Natal, gelegen tusschen de 28 en 31 gr. Zuider breedte, zynde de Landscheiding van Monomotappa en bei land der Hottentotten, en dat die natie benoorden Bay de Natal, waar in zich de Wydde Eivier ontlast, mede Hottentotten waren, doch veel bescheidender als de Kaapschen. Dat de Kapitein of Hoofd derzelven, hem onder anderen verhaild had, hoe dat voor eenige Jaaren een Engelsch Scheepje aldaar was gestrand, waar van twee man by deeze Natie him verblyf geno-men, ieder een vrouw getrouwd, en kinderen geteeld hadden, en kinderen geteeld hadden, meer dan de andere Hottentotten; men kon uit het onderscheid, zoo wegens de blankheid van verf, als wezen zeer klaar onderkennen, dat het bastaarden waren van Europeesche Natien. Ook stond deeze Kapitein voor Dat even beneden deeze plaats een Hollandsche Hoeker geweest was, en zich voorzien had van een groote hoeveelheid hout, om aan de Kaap te bezorgen; hy kende zelfs de onderscheide vlaggen der Hollanderen, Engelschen, en Franschen. Deze Kapitein berichte hem verder, het gegen men by DAMPIERS reize, in zyn tweede deel lladz. 279, wegens deeze Natie aangetekend vind, hoe namely k over de Rivier, in het gebergte, een soort van wilde Hottentotten zich onthouden, en alle vreemdelingen, wie, en hoe genaamd, trachten te vermoorden; zy woonen in de steenrotsen, en uitgehoolde kippen, leeven als wilde menschen, en eeten hun overwonnen Wyanden tot spyze. Dat dezeze ook de gevaarlykste post was, die zy nog  zonder End genaamd, gelegen op de Zuider breedte van 31 gr. 40 min. by Kaap Christoffel, do Landscheiding der Monomotappasche Kaffers, en die der Hottentotten, van welke enderscheiden Natien, zoo Kaapsche als omliggende strandvolkeren, de beschryving van de Heer COLBE, als mede de Reize van den Ridder de Chaumont naar Siam op pag. 65 tot 67 ingesloten, kan nagezien worden. vi. 2 i 482 Records of South-Eastern Africa. Het Land, tusschen de Wyde Rivier, en dat der bastaard Kaffers, is aan den Zeekant zandig en bar, landwaard in is Bosch en Vlakte, uitgestrekt tot aan het gebergte, het geen hemels hoog met regels aan een geschakeld is. Volgens zyn verhaal is de geheele Zuidkust, zoo beoosten, als bewest En den uithoek klipen bergagtig; zo dat hy op een der hoogste bergen staande, naar gissing 12 of veertien mylen van Zee af zynde, de Zee zeer klaar konde zien, en rondom zich been niet als bergen, de een hooger dan den andere, waar van veele die hy gepasseerd is, Yzer, en Kopermynen in zich bevatten, betuigende zulks aan den Erts der bergen klaar te kunnen zien, en volgens bericht der Hottentotten, hun Yzer, Koper en Tin nit die gebergtens, door derzelver inwoonderen aangebracht werd, dat zy dan vermilden tegen Koraalen en Yee. "Dat dit gebergte ook Goudmynen in zich bevat, blykt uit de meenigte van het Goud, het geen de Portugeezän nog hidden ten dage van de Seringers (bewesten de kust van Sofala, dicht aan het gebergte zich ophoudende) inruilen, en van daar naar hun Hoofdcomptoir Mozambique vervoeren: zynde deeze regel bergen omtrent dertig mylen van Zee afgelegen, en strekkende zich cirkels wyze Noord Oostelyk, zoo verre het gezicht reikt, tot in het Keizerryk van Monomotappa, en mogelyk verder Noord-waards op. "In de vlaktens vind men allerhande soort van wildgedierte, Hartebeesten, Elanden, wilde Buffels by geheele troepen: hy betuigd troepen gezien te hebben van honderd en meer stuks, Eliphanten, Tygers, Eenosserossen, Leeuwen, en ander wild, hem onbekend, by meenigte; de grond zandig en grauw, daar niets op groeid, als hier en daar Patatters, een weinig Turksche Tarw, en wilde Pisang. "Omrent de Zeden dezier Landvolkeren heeft hy dit byzon- ders aangemerkt, dat als een Jonge Dochter Yryster is geworden, is de volgende plegtigheid in gebruik. "Zy heeft een kazie of hut voor haar zelfs, waar in zy een geheelen nacht, met Koedrek besmeerd, op stroo moet blyvenliggen, des morgens vergaderen alle de Wyven uit de buurt by een, en gaan nederzitten, als dan neemt zy het stroo, waar op zy gelegen het, en brengt het buiten de kasie, tot midden in de Negory of buurt, steekt het zelve in den brand, neemt in de rechterhand een Zode gras, en in de linkerhand een potje met Koemist, Jfocards of South-Eastern Africa. 483 het grootste vuur gedaan zynde, gpringt zy driemaal moeder naakt over het zelve been en weder, dan komen de oude wyven, die een handvol Koedrek gereed hebben, gooijen met alle man het zelve op haar naakte huid, en ja agen 'er de bnnrt nit tot des avonds toe. Na dat zy zich zelve in de Bivier gereinigd heeft, komt zy wederom blymoedig in de bunrt, en word van alle de Vronwen op een vriendelyke wyze ingehuldig, en bekwaam geordeeld, om op de eerste gelegenheid de Hnwlykspligt te knnnen vol- trekken, en als Vronw nitgehnwd te worden. Het vryen komt omtrent met dat der Kaapsche Hottentotten overeen, waar van het byzondere by de Heer P. DE NETF, in zyn leschryving der Ewwelylcen op het artieul der Hottentotten Uadz. 217 kan gezien worden. "Hy heeft naar naaukenrig onderzoek onder die Natien, onder den naam van Hottentotten, zoo veel hem bleek, niet kunnen bemerken, dat zy eenigen niterlyken Godsdienst oeffenden, maar En envoudigheid, oprechtheid, en meerder menschlievendheid by hen ondervonden, als by de Kaffers. "Het is aanmerkelyk, dat de besnydenis onder deeze wilde woeste Natien echter in gebrnik is: de reden, die zy 'er van gven, is alleen, dat het zelve bevorderlyk is tot de Voorteeling, zonder meer daar van te weeten. "Omrent het begraven van hnnne dooden is dit byzondere: zy naaijen dezelven geheel in een Koehuid, alleen twee ronde gaten voor de oogen latende; na dit verricht te hebben, graven yen knil, en leggen het lyk daar in met het hoofd naar het Osten, en de voeten naar het Westen, in welken tnsschentyd de omstanders met hnn voile gewer rondsom het graf staan, en even gelyk die van Rio de la Goa met een uiterlyk gebaar en ge-schreeuw, hunne ronwklacht doen, en vervolgens zingende, en danssende van het graf te rng keeren. Een schynbaar teken, dat zy gelooven, uit dit leven in een ander te znllen overgaan. "De kleeding deezer volken bestonden in  te zyn, alsdan haalen zy het zelve daar nit, en gebruiken het tot spyze; ook kooken zy him Patatters en Turksche Tarw, doch eeten alles zonder zout. "De melk van hunne Koebeesten gebruiken de ouden alleen, de kinderen en jongens vermogen die niet te nuttigen. "Wyders hebben zy met de Ostersche Volkeren, zoo vrouwen als mannen, tot hun dagelyks gebruik, des morgens en des avonds in de Eivieren zich te reinigen." Hier in is het voornaamste, dat hy omtrent hun Aart en Zeden heft kunnen bemerken, dat deze Hottentotten met de gewoone levenswyze der Kaffers en Kaapsche Hottentotten in het byzonderonderscheiden zyn, doch in hunne handelwyze waren zy de' oprechtste van alien, die hy in zyn Landtocht heeft ontmoet. De elende en armoede, die zy in deezen Landtocht hebben uitgestaan, is onmogelyk op het papier aftebeelden: hun klee-deren werden van hun licgaam door doornen en distelen van een getarrent, zoo dat zy in korten tyd hebben moeten naakt loopen. Hun bagage, welke bestond in snaphaanen Kruit, kogels, kopere ringen en n. moesten zy dagelyks door zaudige en het wegen draagen. Het voedsel dat zy by de Wilden vonden, was gering; en met het zelve, zoo als het was, moesten zy hunne verhongerde maagen en buiken voeden. Somtyds een geheele dag, ja twee etmaalen gaan, zonder iets te kunnen erlangen; moede en afgemat in bosch en velden onder de open lucht slaapen : hier by werden er drie van zyn medemakkers ziek, het geeu hun nog lange deed vertoeven, en waar van zy er een moesten achterlaten, die ook kort na hun vertrek, volgens mondbericht, overleden was. By hunne terugkomst waren zy niet te kennen: naakt, van de zon verbrand, de baard als een wildeman, in het kort, zy zagen 'er monstreus en medelydenswaardig uit, en hebben van dezen Landtocht zoo veel behouden, dat zy mogelyk hun gantschen leerte daar aan z alien gedenken, als lydende een sukkelend leven. Dit is in substantie het wezendlyke van hun wedervaren en ondervinding in den tyd van drie maanden en zeven dagen. Records of South-Eastern Africa. 485 dien zy met deezen Landtocht hebben doorgebracht, en is genoegzaam het zelve als hy mondeling my heeft medegedeeld. Zie daar een derde, en wel de zwaarste Landtocht vruchteloos uitgevallen. Wy werden hier door als radeloos, en zagen geen de minste uitkomst, alleen in Hoope levende, of 'er somtyds nog een Barkje, het zy van Mozambique of Bombay zoude komen opdagen; doch zulks al mede niet mogende gebeuren, besloten wy, na reeds den tyd van tien maanden te hebben doorgebracht, de boot klaar te maaken, en naar Mozambique te zenden, om aldaar een vaartuig tot het brengen der tyd naar Kaap de goede Hoop af te huuren, gelyk ook dezelve op den 7den Mei 1758 is vertrokken met een Stuurman, Schiemansmaat, en vier Matrozen. Of dezelve op zyne geschikte plaatse is te land gekomen of niet, kan men niet met waarheid bevestigen, de vrees zoude ons eerder doen twyffelen aan derzelver behoudenis, wyl wy na dien tyd, niets meerder, het zy van de boot of de daar op geweest zynd e persönen gehoord heben, waar nit wy besluiten, dat zy gebleven zyn. Ondertusschen leefden wy in hoop en vrees, en niet dan droevige zamenspraaken waren onze tydkortingen. Onze huisvesting was also altoos op het Schip, somtyds wel eens aan den wal gande om te wandelen. De menigvuldige Zwarten, welke dagelyks aan boord kwamen om hunne waaren te verruilen, müssigaders de Tolken, strekten ons tot tydkorting. Deze verhaalden ons menigvuldige zaaken, die zy in hun Jeugd by de Hollanders hadden bygewoond, onder anderen, hoe dat ten tyde van het opperhoofd Jan van de Capette (by wien zy als Jongens gediend hadden) eenige Soldaten, uit hoofde zyner kwaade behandeling een haat tegens hem opgevat hebbende, vocrgenomen hadden het Fort afteloopen, en hem Opperhoofd het leven te benemen; doch zulks door hem bemerkt zynde, hy eenige dier belhamers by den kop gevat had, en kort daar na laten rabraaken, en oph Angen. Wy dachten zulks meer een Dit verhaal uit den mond van gemelde Pieter Wtilemsz. van Assemberg hebbende opgeschreeven, heb ik het zelve hem voorgeleezen, en werd van hem volkomen goedgekurd. Hy is een mensch van zulk een goed geheugen dat hy byna een dagregister van alles had kunnen opgeeven, zo dat hy, in zyn soort, de beste was voor zulken Landtocht, te meer daar hy zig schikken kon, naar de armoede en de vreesselyke ongemakken die zulk een reis verzellen: Dog dezelve had ook hem zer aangedaan, dat hy nu nog in 't Vaderland zynde, niet volkomen hersteld was. Hy is weder in diecst der Compagnie, als Quartiermeister vertelling dan echte waarheid te zyn, maar zy wisten ons deeze strafoeffening zoo wel te beduiden, dat men aan de zaak moest geloof geven. Hier by verhailden zy nog, dat de Mafoumers (een volk dat by de Fortres him woonplaats had) in Oorlog raakten met de Mawoters, welke eenige mylen verder woonden, en dat zy aan het Hollandsch Opperhoofd om bystand verzochten, doch deze, met het geschut van zyn Fort zoo ver niet kunnende reiken, zond 34 man met geladen gewer, om de Mawoters tegen te trekken; deze laatste dit wel verwacht hebbende, waren op hun hoede, en vertraagdden hunne marschen. De Hollanders mogelyk hunnen vand te licht geacht hebbende, gingen in het bosch gerust saapen, het geen hun zeer zuur bekwam, alzoo de Mawoters hun alle overvielen, en om het leven brachten; het volk van Mafoume rakte hier door op de vlucht, en verstrooid, alle hunne kazies werden verbrand, en woonen als nog hier en elders; kort daar na werden het Opperhoofd op ontboden, en het Fort geslecht. Doch das in het voorby gaan. Wy leefden dan in het onzekere, en in vrees, van daar ons leven te zullen moeten verslyten, tot op den 4den November daar van volgende, wanneer op het onverwagtst door een Zwarten Inwoonder de tyding gebracht werd, dat 'er een Schip in de Bay was aangeland: dit verwekte onder ons in den beginne een ongemeene vrolykheid en blydschap, doch naderhand overwegende, hoe men niet alleen van de Zwarten geboord had, dat de Hollanders door de Zeerovers eens waren aangetast, maar my ook nog te voren stond, in de aanmerkelyke Reize van den Heer JACOB DE BUCQUOY gelezen te hebben, hoe zyn Ed. in den Jaare 1722 dit ongelukkig noodlot daar ter plaatze had moeten ondergaan, begonnen weder te vreezen: maar het Schip in het o Grygende, bespeurde men terstond, dat het de Hollandsche Hoeker de Hector was, welke ook tegens den avond by ons ten ankker kwam. De Schipper van den zelven betuigde nooit gedacht te hebben ons te zullen vinden, daar by verhaalende, hohe de Edele Heer Gouverneur en Raad van Kaap de goede Hoop het ontfangen eenige briefs van onze Heeren en Meesters uit Europa, in zich behelzende eenige letteren door oss in Zee met het Engelsch Schip the Delaware aan Hoogst Records of South-Eastern Africa. 487 dezielven mede gegeven, in overwegenden hadden genomen, dat nademaal hun Edelens met de Retour Schepen nog gegen de minste tyding uit India van het schließen, noch ook van het zele uit het land van Africa eenig bericht entweder hadden, hun Edelens over zulks ten opzigte van gemelde Schip alleen deze hoope konden hebben, dat aangemerkt de Baay van St. Augustyn op 't Eiland Madagascar, müssen gegen die van Rio de la Goa de naaste geweest zyn, die wyonder schoot hebben gehad, wanneer wy door het Engelsch Schipontmot waren, wy dien volgens den steven naar een dier Baayen zouden hebben kunnen wenden, doch door de slechte gesteldheid, bet zy van Schip of volk, buitenstaat geweest zynde wederom in Zee te steeken, noch ook geen gehabt hebbende, om daar van, het zy herwaards, of naar elders eenig bericht te geven, dat Schip zich mogelyk in dusdanigen staat als nog daar ter plaatse zoude kunnen bevinden, haar Edelens goedgevonden hadden deszelfs onder hebbenden Hoeker ten spoedigste naar de voorschreve Baayen van St. Augustyn en Rio de la Goa af te zenden, om het meergemelde Schip de Naarstigheid, ingevalle het zel zel zich in een dier plaatsen in een machteloozen toestand bevond, de vereischte hulpe toetebrengen, om herwaards te kunnen opkomen, dan wel anderzins nog iets van deszelfs lading, mens de in leven zynde Schepelingen te kunnen bergen, ten welken einde dan die Schipper tot het doen dezer tocht volkomen In staat gesteld zynde, op den 10den September 1758 de Reed van Kaap de goede Hoop verlaaten, en volgens zyne medige geworden orders de streek direct naar de Baay van St. Augustyn gesteld had, doch door de stroomen zoodanig was misleid geworden, dat dezelve by Kaap das Corintas (gelegen op de kust van Africa op de Zuider breedte van 23 gr. 55 min.) was terhouw gekomen. Deeze Schipper, om aan zyne orders, zoo veel mogelyk was, te gehoorzaamen, wende het over den anderen boeg, om evenwel de Bay van St. Augustyn te bezeilen, doch dit hem weder mislukende, en aanmerkende de langdurigheid van tyd dien hy reeds met deeze reis had doorgebragt, besloot hy eindelyk eerst den steven naar de Bay van Rio de la Goa, te wenden, en ons daar niet vindende naar Madagascar over te steeken, welke Keize tot ons geluk uitviel. Hy verhaalde verder, hoe hy vier dagen voor zyne komst, door en zwaar Onweer van Donder en Bliksem bezocht was, waar door zyn kwartiermeester en drie Mattroozen zeer getroffen en beschaadigd waren. Wat nu verder ons Schip betreft, het zelven konde geen de Minste hulpe worden, togebragt, het van boven niet alle engebragt, overmit het van boven niet alle engebragt, overmit het van boven niet alle engebragt, gedurende ons verblyf was doorknauwd, weshalven men genoodzaakt was, het beste onzer laading in den Hoeker overtescheepen, en den zelven terstond naar Kaap de goede Hoop te rug te zenden, om verder van onzen toestand verslag te doen, gelyk ook zulks binnen twaalf dagen geschiedde. De vrees, waar in men sedert het vertrek van dezen Hoeker leefde, was des te grooter, nadien men beducht was, dat dezelve het zy door storm of anderzints ter bescheidener plaatse niet mogte gekommen zyn, en dat  Toen was de vrees, schoon ons veiangen naar ons vertrek zeer groot was, ten eenemaal verdweenen, en geduld was de beste medicyn. De Hoeker van lading voorzien zynde, ging weder onder zeil. Ondertusschen door den Edelen Heer Gouverneur ons eenige Tuinzaden toegezonden zynde, bleven wy niet in gebreken, terstond een tuin ter lengte van 200 en ter breedte van 60 voeten, ter plaatse, daar wel eer die der Hollanderen geweest was, en alwaar men nog Seldery gevonden had, aan te leggen, wy hadden binnen korten tyd allerhande Groentens, welke by de Zwarten, die de Knolradys voor Peper aten, en de Kool voor Tabaksplanten an zagen, onbekend waren. 