Algemene konst en letterbode
None
* Dit fbik bcvnt eene Vcihandeling ter benntwoordiiig der vtage: Zyn de vordeiinpcn in de Natuuilvkc Historic der Dieren thans reeds gcnoerv-nam , ora cen andcr Systetna dan dat van Linnaus in te voercn, hetweik, zoo veel rnoaeiyk bev yd van willekeurige ftellingcn , door vasfheid cn eenvoudig- fieid van fcenteckencn, boven anderen uitmunt, en verdicnen zoude, oni al- gemeen aaneenomen te worden? Zoo jn, wclkc zyn de grondtrekken van .dit Systema ? Zoo necn, wclke der thans beibandc ftelfcls is voor den te- gcmvoord:gcn flan t der \Vetenfcbap te verkiezen? Of wclken weg mocr men lnfhan, oni de genoemde moc’;elykbeden te vooikomcn, door |oh'. 6rrnaard tVn Obhand, Profesibr te Ciefenj die m 1812 daarmede de goudcn Ecieprys bchaalde. $ * 377- Oefeningen en Gebeden voor R. Cd’noIyke.Christe- lien, door J. A. Schneider , enz , het Hoogduirsch gevolgd door Harmanus Tomas. In 120. 18 bl. opl. 800 exempl. Drukk. van Breeman le Amfterdam. By C. L. Schleijer al- daar. f 2- 8 :. 378. De Kortftondigheid en Moeijelykheid des Menfche- lyken levens , befchouwd in eene Leerrede over Pfalm XCs* vers jo, by gelegenheid van het affterven van den Heer Jean Hora Siccama, Oud Raadsheer der Stad Groningen, iiitge- fproken den 24ften Mei 1812, te Midwolda, door Fredrjr Adolf Begeman, Predikant le Midwolda. In 8°. 2f bl. opl. 175 eXempl. Drukk. van IVybc Pouters te Groningen. \ Wordt niet verkocht. * 379. Beknopte Gefchiedenis der Nederlandfche tale, dodr A. Ypey- Gr t*. 3 1\ bl. op!. 4C0 exempl. Drukk. van Pad- denburg te Utrechr. By ck^zelven ald nr f 4-16 : in dit bclangryk Werk wordt de gelchiedenis der Nederiandfcbe rale in zeS* Afdeelingen bcbandeid; zoodia mogelyk zulfen xvy van hetztlve nader verllag gcvcn. 381. Op het affterven van Myn* Hooggeachten Neef en Vnend den Heere A. Fokke Simonsz , binreo Amfterdam den J5den November 18 la. In 8°. J bl. opl. 55 i-xempl. Drukk. van Belinfdnte te Amfterdam. By 11. Moo/enyzsr aldaar. pr. fr. 0*40. 382. Ovcreenkomst der Franfche Republikeinfche tydreke- ring met de Gewone. In 8*. 3 bl. opl. 300 exempl. Drukk. van van aer Kamp le Groningen,* . _ • ' VYf* / Digitized by Google C M3 > ttfTTREtfSELS ent BEOORDEELINGEN. 9 4 * Kunsten. De Beoefentng der Teekenkunde , doer id ter ft e gronden der Meetkunde , gemakke/yk gemaakt / door H. Noman, 3 de en 4 deStukje . I i 40. Te Amfterdam, by IF. van Fit ft en H. van Munftet en Z$on, 1810 eu 1812. Maakten wy met lof melding van de fwee eerfte Stukjea yan dir nottig Werkje (zie Alg. Konst- en Letterb. 1809. D • I. bl. 139), wy zouden den verdienftelykeo Schryver on- regt doen, wanneer wy hem, by de aankondlging der twee Jaatften , denzelven onthielden. De Hr. Noman toch , deeds zyn doel in het oog houdende, betrad hetzelfde fpoor, en naar ons gevoelen is by niet van het regte afgedwaald. leder dezer Stukjes bevar , weder als de vorige, 20 platen f op elk van welke onderfcheiden by de jeugd zeer bekende voorwerpen ter nateekening worden afgebeeld ; dat deze za- mengeftelder en moeijelyker zyn , laat zich ligt begrypen . daar de leerling onderfteld wordt, voor tot bet 3de en 4de Stukje overtegaan, de voorbeelden in de beide vorige geheel in zyne magt te bebben. Dezelfde juistheid van teekening en gra- ▼ore, welke wy voorheen opmerkten, werd 00k nu waargo*. nomen, en de vermakelyke afwisfeling, die 00k deze twee Stukjes kenmerkt, doet ons hopen, dat de Schr. geene vrucb- telonze pogingen zal aangewend hebben. Vocgde de Hr. Numan , behalve«de Inleiding, waarin h y zyn plan openlegde, by het eerfte ftokje eene verklaring van de eerfte grondeo der Teekenkunde volgens den wiskundigen leiddraad , en by her tweede ftukje eene korte verklaring van de eerfte beginfelen der Doorzigtkunde ; 00k deftukjes, waar- van wy nu verflag geven , bevatten meer dan de Voorbeelden. In het derde wordt eene leerryke onderrigting aangaande bet teekenen van Boomen gevonden , welke ieder beminnaar of beoefenaar der teekenkunde niet overtollig. zil rekenen. Wie hunner weet of ondervond toch niet dlkwerf, dat dlt vak moeijelykheden opievert, waarvoor vele bezwyken. VocrtS geefi de Schr. eenige onderrigtingen aangaande het teekenen naar deNatuur , die, wel in acht genomen , niet nalaten zullen eenen voordeeligen invloed op den kunstarbcid des ieeriings te heoben, die, het naar voorbeelden teekenen moede, de voor- werpen zelve tot het doel zyner oefening kiest. Hoe nuttig iromers het kopieren zyn moge, van ieder leerling, d»e dnar- mede zich op den duur vergenoegt, is voor de konst weinig voordeel te wachten ; waarom deze handleiding ons in een leer- boek, als het voor ons liggende, zeer gepast is voorgekomen. In het vierde ftukje eindelyk treft men eene belangryke on- derrigting aangaande he; leggen der (chad u wen , welke in twee t Digitized by Google C 144 ) ■ gedeelten gefplitst wordt, aan, te weten ; wegens het op- teekenen of fchaduwen der teekeningeni l®. met rood of rwart kryt 9 a*, mot het penfeel. Men gevoelt ligtelyk , dac in 14 bladzyden men deze (Ioffe niet in alie byzonderhederr behandelen kan, maar voor den jeugdigen leerling, die nog meer van de teekenkunst eene uitfpanning als bepaaJde ftudie maakt , bevatten zy echter zeer goede grondflagen, waarop een be- kwaam meesrer perustelyk kan voortbouwen. Daar dir VVerkje, waarin eene geregelde opklimroing wordt waargenomen, mi voltooid is, vertrouwen wy , dat hetzelve met vrucbt in alle Teekenfcholen zai gebruikt worden, en durven hetzelve veilig dezelve aanbevelen, als meer voorbeelden van dagelyks voorkomende voorwerpen bevaitende, dan eenig au- der 01 is bekend leerboek. STERRE- en WEERKUNDIGE . WAARNEMINGEN. WEERKUNDIGE WAARNEMINGEN, BUITEN HAARLEM. r BAKO- ?&T3.< M8- Febr. 1 TF.fi, THin* MOME> TER. 1 win r- STRKBR LOCHTSi OESl^U>i HE ID. ray. 8 . 38 i z.w. I :o <29. 8$ j 44$ I w. t. z. J harde wind; omtrent helder. Jay- ol » 39 ' w* ' f!P I 11 <30- ci ho C* 1 37$ j z.w. 39$ w. t. z. 33$ 1 w. z. w. vootmidd. en ’savonds bewolkt 5 namidd. betrokken en mist. ray. a* 1 34i 12 <29. | 45$ 1 / a»>- (>l * 40$ 7% Z. O. z. t. 0. *s morgens dampig; vcrders bewolkt en windrig. 13 ^=9- 3$ | 1 29- 4 42 45§ 39 z. 0. t. z. Z# 0* 7. 2. W. zeer windrie ; bewolkt; tusfehen beide regen : *savonds reacn en harde wind. (29 5 | 3 } ?. 7. 0. ( harde wind ; voorraidd. met regeaf *4 say. 3I 1 45$ 1 z. t. 0. j vcrders bewolkt ; ■ 29. 3$ • 50$ 1 z. z. w. 1 *$avonds tusfchen beidc regen. fay 4 ) 46$ ; z. z. w. 15 < :y. 4i 1 47$ l w. z. w. !sy. $| 1 46$ 1 Z.w. harde wind: bewolkt; ’snacius ilortn wet rcgen. fay 2$ Id <ay a| 5 42$ | 2. w. | morgen.' (lormaclitig; 46 | z. w. j vcrders 7. ccr liardc wind; 40$ » w. t. z. ’ bewolkt. 'P E H A A R L E M 1 BT A. L O O S J E S P 2. Tkr Drukue r y van V. Looses te Haarlem. . * (Damftniat W. 2. N. 2.) 4 \ Digitized by Google ALGEMEENE KONST- EN LETTER- BO VOOR HET JAAR 1 8 I 3. 1 N°. 10. Pry dag den 2.6ft en February. Volgens KEIZERLYK BESLUIT van den 26(len September i8ixt it dt Lit gave van dit Week b lad definitief toegeftaan. B E R I G T E N. eimar, den 20 January . By de Regrafenis vaA den Nestor der Ouitfche Dichters enLetterkundigen, den beroemden C* M. Wieland, volgden de Franfche Mi- nister de Baron de Saint Agnan en de oudfte Zoon van den Overledenen het eerst den Lykftoet. Daags te voren had men het Lyk ten toon geiteld, verfierd met de teekenen van het Legioen van Eer en van de Rus- fifche Orde van Sr. Anna. De Groothertoginne Maria Paulovvna , hare Voiilelyke Gemaal en vele perlo- naadjen van eenen hoogen rang htbben het Lykfcest* dat in dc Hofkapel gevierd werd , bygewoond. — De gouden Medaille, welke Wieland op zyn' laatften Verjaardag (♦) uit naam der Vrye Metl’elaafs dezef Stad aangeboden werd, vertoont op de eene zyde zyn zeer wel gelykend Borstbeeld, en op de keerzyde ziec men een Sphinx den geheimzinnigen drichoek vasthou- dende, terwyl men een toepasfelyk randfehrift daarop leest. De eer der vervaardiging komr den Graveut Facius toe. De Griekfche Elegie, hein by die grle- genheid gegeven, heeft den Zoon van den lioogl. in de Scheikunde Goetling ten maker. Tou- C * ) Ziedeswegens A. Konst- en Letter b. 1 8 12 Dl. II* bl, *38/ L De£l. K \ Digitized by Google C 14* 5 Toulouse. De Akademie der Wetenfchappen, Op- fchrifcen en frnaije Letteren drzer Stad, had voor 181a tw^e pryzen uitgeloofd : de Naruurkundige vraag moe^f behelzen; „ Ecne korte gefchiedenis van de ui:werkfe« len door de elecrricke vloeiftuffe, by de behandelii g van ziekten, te wceg gebragt, door nieuwe proeven be- Vcstigd enz ** Geene der ingekomen Verhanddingen vohieed geheel, tch’er die gemetktN0. a. werd ver- ecrerde m elding waardig gekeurd en deszelfs Schryver de Hr J. F. Hefnandes, tweeden Gereesheer der Ma- rine iit de Haven van Toulon, Lid van verfcheirien Ge- le^rde M jatfchnppyen, eene gouden Medaille van 300 Francs toi aarrmechging toegewezen, zynde hy by die gdegenheid order hare Correspnn Jenten aangenomen# De OuJheidkundige vraag , waarby men verlangde : „ eene bepiiing van de uitgeftrektheid en gren^en der verlichil- K-nde deelcn van Gallic, bevvoond door de Tectofagen, Garumni , Conformin', Convert*, Auscii , Eluiates, L ictoratenfes en Nitiobnges; de vastitdling van de lig- g ng hunner rteden ; de verzanieling van naauwkeurige bengten nopens den eerdienst , zcdtn en gewoonten de- zer vdken tot den tyd der vestiging van de Vifigothen teToufoufe,” werd voldoende beamwoord d< or den Hr. Abolin den Zoon, Advokaat teTuuloufe* uien dus de BitgcloolJe gouden Medaille van 100 Francs werd toe- . gekend. By deze geiegenheid werden *er voor 1813, 1814 en 1815 Piysvragen opgegeven LEVENSSCHET S E N ' LETTERKUNDIGE VERDIENSTEN * VAN DEN HeEKE A REND FOKKE Simonsz. ( [Grootendcels geirokken uit eene Lykredc , do or den Hr . H Somerhausfn gekouden in het Letter* oeftnend Genoa tfehap : Tot Nut en Befchaving, te Amflerdam ) Op den derden July 1755 werd Abend Fokke Simonsz. te Amfterdam geboren. Zyn Vader, Simon Fokke, een C*) Zie dezclve reeds Letterb. j3j2. Dl. II. bl. 273. Digitized by Google t M7 > een zeer bekwaatn cn beroemd Kunstplnntfnvcler, vifi wiens bedrevenheid en kunde in de uitoefening zyns beroeps vele nog voorhanden zynde KurS’pteten de beste getuigenis geven, onderwees zyn' Zoon in deze Kunst, en bragt hem in dezelve zoo verre, dat hy, hoewel ais bebefenaar niet in vaardigheid uitblinkende + echter de theorie volmaakt in zyn magt had, gehlc zuiks blyken kari uit ,zyn Werk, genaamd: de Gra - year hetwelk de nuttigfte lesfen voor alle vak- ken dier fchoone Kunst behelst. Over het algemeen genoot Arend Fokke eene vry zorgviildige en goede opvoedmg,4 waarin hy met zyn’ Broeder, van ’sVaders zydei Jan Fokke , deelde, die aanvankdyk even als zyn Vader; doch met minder goed gevolg, het b?roep van Kanstgraveur uitoefende, doch zich vervolgens ook aan de letteroefeningen toewydde, waarvan, be- halve een paar Vaderlandfche Tooneelftukken, zyne Gefchiedenis der i8de Eeuw ( f ) de belangrykfte vrucht wa Si Arend Fokke had verfchillende Meesters* waaronder echter den Hr. Aalerecht eene onderfchei- dende plaats toekomt* aan wien hy zyne meeste taal- kennis en vootnamelyk die der ' Hoogduitfche taal en Letterkubde te danken had; een man . die in vele op- Tigten met Fokke gelyk gefteld kan worden, eene by- na even uitgefirekte kunde en gclyke maat van be- fcheidenheid en verdraagzaamheid bezat, en zich even min over het oordeel der tyereld bekreunde, welke on- ' regtvaardig genoeg was, om hem te miskennen enzynei nederigheid aan bekrompenheid van geest toetefchryven. Niettegenftaande nu * de hoofdneiging van ArendJ Fokke zich reeds vroeg tot de beoefening der Letter- kun- « i 4 * (*) Dit Werk fnankt het XIITde Stuk uit van de bekendo Vulledige Befihryvini % van - alle Kunften > aArnb achttn 4 Handler ken y Fabrieken , Trafiekcn cnz. en werd in 1797 -mtgegeveo. , (f> Indien wy wel onderrigt zyn, heeft ook Jan Fokke 4 wiens dood, voor de leneren geen gering verlies was, daar tnen hem met vollen regt een levendig Register der Vader* lar.dfche HUtorie mogt noeroen , van deze kennis bl>k gege- ven , in het Vervolgen en voltooijen van h*t d or R» k opge- Zotte Werk , g^fiteJd : Gefchiedenis der Pierce n't gdc Neder- l an deft voor'de Vaderlandfche ffe'ugd , dat in 25 Deeifjes in voor eenige jaren het liebt zv& K a C M* J kunde in het algemeen bepaalde, knn by zich nogtans* UK hoofde der niet al tegunflige tydelyke omilandigheden zyner Oudcrs, niet by uitfluitmg daaraan overgeven, en hy moest zich dus tot het kiezen eener gezette kost- .v inning bepalen. Hy was echrer van die zelfde over- boiling tot aU wat ftudie betrof, te zeer doordrongen, cm zyne keuze op ecn daarmede a] te firydig of ztlfs eenigermate daarvan vervreemd beroep te Jaren vallen. Do Boekhandd fcheen hem toe het gelchiktfte middel v..n bdlaan te zullen opleveren, en hy ging ,’er dus *oe , over, cm zich vooreerst als leerjongen op den Win^el van den in zynen tyd zeer bekenden Botkverkooper Jan Esveld te begeven. Hier maakte hy zich de gunftige gelegenheid ten rums, hem aargeboden, om in de Letterkunde en de kennis van Boeken en Gefchriften der beroemdfte oude en hedendaagfche Schryvers aanzienlyke vorderingetT te maktn, heiwelk hem echter in geenen deele belet$e* om de pligten zyns beroeps raar behooren te vervui- len en de bdangen zyns Patroons* wiens tevredenheid hy ook in voile mate verwierf, te behartigen; ja hy wist deze met die der letteren zoo te vereenjgen, dat het aan hem moest dank geweten worden, dai Esveee* zich van teen af meer dan ooit op het uitgeven van nuttige weiken toelegde. Hoe btfeheiden Fokke evenwel deeds in zyne be- geerten was, wenschte hy oatuurlyk ten allerernlfcigfte zyn beroep minder afhankelyk en voor eigen rekening uitteoefenen , waarin hy ook weldra door aanhoudende vlyt en fpaarzaamheid flaagde, daar hy zich in den jare 1778 reeds in ftaat gefteid zag, cm den Wmkei van Esveld te verlaten en zelf eenen Boekwinkel optezet- ten. Deze, als middel van bertaan voor hem in den ,beginne zeer voordeelige uitzigten opkverenue, buwde hy vier jaren later met zyne Nicht Mej. Katharina •Brinkman, eene Vrouw von veie uitmuntenoe hoeda- nigheden, met welke hy dertig jaren lang in eenen kinderloozen , doch voor het overige vry gelukkigen, echt leefde niet alleen, maar die hem ook tot eene gctrnuwe medehelpder verdrekte in de bewerking van onderfeheidece vertalingtn en andere lettervruchten 9 waardoor hem dus het niet geringe genoegen te bcurt viel, van beftendig iemand by zich te hebben, die * Digitized by Google C 149 3 In zvne genietingen, uft de beoefen irg der letteren voonlpruiienJe, kon deelen. Ruim zesrien jaren lang, en dus tot 1794, het beroep van Boekhandelaar waarnemende, vond Fokke met flechrs het middel daarin, om in zyne behocften te v^orzien, en uit hoofde zyner ligt bevredigbare gcaard- heid een tamelyk vergcnoegd leven teleiden, maar 00k bovendien gelegenheid, om zyne zucht tot verbreidmg van kunde en geleerdheid onder zyne medemenfchen, doch voorai onder zyne landgcnooten, eenigcnnate te voldoen. Het viel hem thans immers vry gemikkefyk , om de onuerfcbeidene nutrige Werken, wtlke hy reeds vroeger uit de Hoogduitiche en andere talen overgezet of nagevoigd had zelf uittegevcn en te verkoopen; on- der deze moeten met onderfcheiding genoemd wordcn de keurige fchriften van Henning en de Catcchimut der Kunftcn cnlVctcnfchappcn , van welken laatften wy hier- onder nog met een enkel woord fpreken zullen. Hocveel be- fpoediging het tot de uirgave van een Werk van a3n* belang bydraagt, tvanncer Schryver en Uitgever in ddn* perfoon vereenigd zyn , hat zich ligt bevroeden ; dit voorregt genoot Fokke en ftond in dit opzigt gelyk met den beroeoiden en geieerden Duitfchen Boekhandelaar Nicolai, die tnede onlangs overleden is. Zander twy- fel had men zich hiervan nog meerdere vruchten mo- gen belovtn, indien byzondere oratlandigheden, ge- voegd by algemeene, het niet raadzaam gemaakt had- den, dat Fokke zvn’ Boekwinkel vaarwel zeide , en (til ging leven, hetwelk met zyne geaardheid 00k inderdaad meer overeenkom<Hg was , doordien het h^m minder blnotftelde, om in zyne Studien en Letterkundige werk* zaamheden gelloord te worden. Dit was dan 00k het tydvak zyns levens, waaraan wy de meeste zyner vernuftige en geestige we ken te danken hebben, en terwyl een post by de Secretary ' der Stad Amfterdam , dien hy verkreeg (waarby later gevoegd werd het onderzoek der werken, welker ver- talmg aangekondigd werd ) hem voor het groorst ge- deelte van zyn’ tyd onmiddellyk ten dienlle der regering bezig hield; terwyl voorts het onderwys aan min en meer gevnrderden in velerhande vakken van Taal- en Letterkunde zyne nog ledige uren mees»al tennuttevan het opkomcnd gelhcht aanvulde; terwyl eindelyk het Lidmaatichap in de beroemdrte en voornaamlle Letter- K 3 kirn- Digitized by Google { no y Jcundige Maatfchappyen (met name Felix Me ritif)^ wsar- irede hy uit hoorde zyner verdienlten kosteloos vereerd vverd, hem met onvermoeiden yver aan de verlichurg jen vervrol^king zyner toeboorders deed arbeiden, ga. ven zyne doorwrochte gefehriften der geletterde wereld aanleiding tot bewondering van zyn onuitpuuelyk brein y hetwelk hem in fnipperuren werken deed voor den dag brengen, welke zoo wegens hunne mcnigre als innerlyke nvaarde eenen geheeien zorgeloozen leeftyd fchenen te vereifehen. Bykans tien jaren bragt Fokke in de vervulling van deze verfehiilende pligten en onder de veelvuldige werk- jzaamheden , aan zyne onderfcheidene hoedanigheden vex. knocht, door, tot dat omftreeks het jaar 1804 het ver- jai gen naar raeerdere eenzaamheid en zucht voor het bui- tenleven hem deden befluiten, zich met ter woon bui- ten Amfterdam , evenwel in deszelfs nabyheid , te be&even, waar hy 00k zes jaren lang zynen tyd ge- deeltelyk aan het onmiddellyk genot der natuur en ge- deeltelyk aan de waarneming zyner vroegere berotps? bezigheden en maatfchappelyke pligten befteedde, rer* wyl hy zich nog bovendien onledig hield met het ver- vaardigen en voordragen van een aamsl nuttige, zoo tvel in de ernftige taal der verhevene gcleerdheid a!s in den Josfen llyl van de befchaafde fcherts opgedclde verhandclingen ten dienfte van een’ letteroefentnden vrien- denkring, die wekelyks eenmaal ten zynen huize by- eenkwam en welks leden eenparig getuigen door zyne voordragten het aangenaamfte en ieerryklte ondcihuud J genoten te hebben. Doch hoe veei bekoorlyks dit buitenverblyf voor hem - bad, zyne uiterlyke omftandigbeden , gepaard met ten1 byna aanhoudenden ziektl^kcn toehand zyns ligchaams, DQodzaakten hem om ft reeks joio wederom in de S' ad ' terug te keeren en aan het geliefde landleven v<>arwel te zeggen, zonder zich met betere uitzigten te mogen vleijen, duar zyr.e inkomden in die mate verminderden als zyne behoeften toenamen. Verre was het dus \r van daan, dat zyne vrienden zich hartelyk verbeugen konden, hem wedermeer in hunne nabyheid of in hun mid- den te aanfchouwtn, veelter hadden zy het verdrier van den kundigen man lungs hoe meer te zien verzwakken CD met gebrek, zickte en allerlei onanrigcnaamheden te gien (let nopJfot Jcnetn de zwaarfte fiagen ... VPMf Digitized by Google C 151 3 voor dft laatft* gedeelte zvns levens gefpaard te heb- ben 4 de bittere kelk des lyiens, waarvan hv rer!fi menigm&len enkele droppe s geproefd hid, fcheeft rbans door hem tot op den grond toe te rnoe'cn gelebgd worden, en de zoo dikw\ls geteisterde, menigwerf ge- plaagde en bykins Iteeds miskcnde Fokke, moejtt op bet emde zyner dagen aan alicrlei kornmer en fmart ter p ooi gegeven zyn, tot dat hy eindelyk, na veel d en- de en hartzeer te hebben verduurd cn in den ijatsrver- loopenen zomer door het overlyden van zynen een gen en dierbaren Broedcr in diepen rouw gedompeld te zyn ge worden, zclf op den i5den November des ve leden jaars den tol der Natuur betaalde. Zoo werd dan die brave, deugdzame en kundige man, in den niet zeer hoogen ouderdom van 57 jarenf 4 maanden en 11 digen, zynen vrienden, bloedver- wanten, der geleerdheid en geheel het menschdom ontrukt. Zoo eindigde een leven, dat met regt als een enkele werkdag mag befehouwd worden, te midden van tegenfpoeden zyner onwaardig, doch ook te midien van werkzaamheden zyner volkoinen waardig, daar hv» ondanks de toenemende afneming zyner levenskrach en , nog tot byna op zyn fterfuur, zich niet alleen met zyne beroepsbezigheden, die hem het noodige bettaan moes- ten verlchaffen, maar 00k met dc Letttroefeningen , die voor zyne ziel een noo dig voedfel fchynen ge .veest te zyn, bezig hield, en dus als een dapper held met de wapenen in de hand op het bed van eer oVerleed. VVy on hielden ons in deze Levensfchets van byna een zyner VVerken bepaald te fpreken; d>ch fchoon van den eenen kant d rzelver getal, vertaalde en nor- fpronkelyke, zoo aanztenlyk is, dat de enkele opgave het beilek van dit Levensberigt zou overfcliryden , zou- den wy van dc andere zyde zyne Letterkundige ver- dienften te kort doen, met niet fommige der voornaam- fte, vooral originele, aaniehalen. Want, behalve z- pen reeds genoemden Catcchismus der Kunftcn en fVtten - fchappen , een VVerk , in navolging van dat des beioem- den Bielefelds vervaardigd, dat, hoezeer blyken dragende van des Schryvers nog jeugdigen ouderdnm, de nuttigfle lesfen in alle vakken van Wetenfchappen behelst; zou men niet vergeefs eenen Schryver zoe- ken, die, even als Fokke, over zoodanig eene menigte K 4 ver-. Het is natuurlyk, dat van zoo vele pogingen niet al- ien even goed gelukten, niet alien even belangryk wa- ren; over het geheel echter za) Fokke een Polygraaf iDogen heeten, welke den leeslnst weec gaande te hou- den en onJer bet kleed der boertery vele waarheden zynen Jandgenooten heeft medegedeeld. Met zyne me* nigvui vertalingen zullen wv ors r,;et inlaten, daar wy gaai iiC belyJen dezelve niet alien te kennen , en de ken- r.is van de meeste Europifche talen, welke Fokke met die der oudere vereenigde, een zeer wyduitgeitrekt veld ter bearbeiding voor hem openftelJe. Doch ook bui- ten dezelve heeft by geen* geringen lecterroem behaald ; de duurzaamheid evenwel van denzelven zou zekerder zyn , indien hy zich minder naar den fmaak zyner hoorders en lezers gefchikt en dus minder cogen- blikkelyk nut gedicht, indien hy, in 66n vvoord, min- der hoert en ernst ondereen gemengd had. Men make hieruit echter niet op, dat wy zyne ver- dienften miskennen zouden, veeleer tlemmen wy in met de flotregelen van het Gedicht des ileeren Wester- man, dat de Hr. C# van Hulst by de begrafenis van Fokke in de Zuiaeikerk, den oirfen Nov. 1. 1., uit- fprak, en befluiten, ten ovenuigende blyke daarvan, ook met dezelve dit Levensberigt : Indien de treurige gemeente Uvv rustplaats met geen pronknaald tooit ; En zoo geen pracluig grafgelleente Zich opheft over uvv gebeente, Ons hart, ons hart vergeet u nooit. Schoon prachtige trofeen pronken, Zy ftorten in der eeuwen nacht, En dikwyls wordt, zelfs eer zy zonken, Aan hem, wiens ascii zy zyn gefehonken. Door niemand dankbaar nicer gedacht. K 5 . Maar Digitized by Google C 154 ) \ Maar Fokke uwe onverwelkbre blaadren , Die ryke en onverdelgbre fchat, Zal •> daar we uw graf eerbiedig naadren De erkentnis tot een’ krans vergaadren. Die eeuvvig uwen naam omvat. Oordeelkundtg Per/lag van een Frantch fVerk , get it eld : Proefnemingkn op het Levensbeginsel , BTZON- DER OP DAT VAN DE BEWEGING YAN HET HART EN OVER DE OORZAAK VAN - DlT BEGINSEL, m v DOOR DEN HEER LE GaLLOIS, Doctor in de Geneeskunst van de Pa - ryj'che Faculteit (*). De titel van dit Werk zal misfchien te gewaagd fcbynen; en hy zou het kunnen zyn , zoo zich de Scbryver bad voor- gefteld door gisfingen de oorz;*ak en de wyze van leven te verklaren; zoo by gezochr bad eer te raden naar bet geheim van de bewerktuiging dcr levende uezers, dan hetzelve te ont* dekken. In een uoord , zoo hy , gclyk Descartes, den mensch en de dieren bad wtlleo uitvinden, dan zou men in die pa- ging niets nioeren zien , dan eene eerzuchtige vermetelheid 9 en dc eenige nuttigbeid, die dezelve zou kunnen heboen , zoo die by meval eenige vermaardheid kreeg, zou daarheen ftrek- ken , om pog eenmaal de onmogelykheid te bewyzeu , waarin wy ors bevinden , om ons alieen door eene pogmg van onze vetbeeld.iigsEracbi te piaatfen «an dc broD der Yerichynfelen- Waar (•) Dc vcrtalin" van dit oordeelkundig verflag uit een der Franfche Tyd* fchriften, ons door ecu* onzer Korrcspondenten zynde tocgezondsn , oordeel- den wy zoo bclangryk, dat wy ons haasten deceive mcdcteueclcn. Dc titel van het Franfche Werk is: Experiences Jur le prinape de In yie , rwtanvnent fur cdui du mouyeiii&U du coeur et fur la caufe de cc princlpe , par M. l** Gallois, Dr. &c. Red. Digitized by Google C w } Maar gelokkig last de tegenwoordige Hast der wetenfchappeti niet toe, dat lieden van wezenlyke bekwaamheid zich aan der* gelyke uilfporigheden overgeven. Wy zvn niet raeer in dea tyd , waarin men een nieuw fteifel kon befehouwen alseen be- wys van Genie. Men weet onderrusfchen , dat met de wei* nige befcheiden , die wy bebben wegens de naiuur der dingen , wy geen oogenblik den draad der ondervinding kunnen laten giippen , zonder zeker te zyn , dat wy or s niet verwarren , en na deze overtuiging, die zelfs gegrondvest is op de onder- vinding van alle eeuwen , zoekt men heden niet anders dan door waarneming de wetren te ontdekken, waaraan de byzon- dere verfcbynfels zyn onderworpen, en vervolgens deze wet- ten zelve in andere meer algemeene te vervatten, die ons op hooger fpoor brengen , en ons coelaten met een opflag van het oog de verfcbynfelen te overzien , die zy in zicb vereenigen, 9t Is deze allezins op ondervinding rustende en wysgeerige weg , dien de Heer iE Gallois in zyne nafporin gen over het beginfel van bet leven gevolgd heeft, en deze heeft hem ge- bragt tot refuitaten, welke waarfchynlyk de ftoutfte verbeel- ding niet als mogelyk zou hebben durven befehouwen. Maar wat is dan bet leven zelve? Waarin beftaar het? En terwyl wy ons gaan bezig houden met het onderzoek van het beginfel, dat hetzelve voortbrengt, welke is de meest alge- meene uitdrukking der verfcbynfelen , waarvan d>t begin lei de bron is. Wanneer men deze vragen op eene fteliige en xegtftreekfcne wyze zoekt te beantwoorden , bevindemen, dat, 10 den tegenwoordigen ftaat van onze kundigheden , zulks eene geheel onmogelyke zaak is, en dat wy her leven met kunnen bepalen , dan door tegenftelJing den ftaat der levendige Irgcha- roen by dien der doode ft< ffe vergelykende. Dan betzeive in Zyne algemeenfte uitwerkfels opvanende, ziet men dat het le- ven een ftaat is, waarin de ftoffelyke deelijes zyn ingewik- keld , en wel op eene andere wyze ingewikkeld blyven, dan Zy zyn zouden , zoo zy vry waren overgeiaten aan bunne na- tuurlyke verwantfehappen ; zoodanig een ftaat , dien eene ver- noogende kraebt kon voortbrengen , welke deze verwantfehappen in teugelkan houden; een ftaar, dieb. v. veroorzaakt, dat deze armen , deze handen, deze o*>gen aan de decompofnie weder- Hand bieden, die dezelve zonder ophouden bedrergt, en zich onder den invloed van het ltvensbeginfel bewaren, maar ge- heel anders, dan zy zonder dezen b^nd zouden doen, en ge- heel anders dan hunne ftofdeehjes doen , wanneer zy aan zich zelven na den dood zyn overgeiaten. Zie daar het wezenlyker van het leven. Wat de uiterlyke teekens aangaat, waardoor hetzelve zich vertoont, de meest bellisfcnde zyn her vermo* gen van te gevoeien, en dat van zich willekeurig te bewegen* h Zy dan een der kleinile ligebaampjes, die het oog met de bests mikroskopen kau outdekkeu, *i zy een der fphsenfeba oaauw- C sgS ) \ naanwelyks berrerkbare bolletjes, die de eerfle begmfels der bewerkfu'ging fchynen op te leveren , zoodra *er beaeging en Wil beftaan , is ’er leven. Zich dan bepalerde, nm her leven re befcbonwen, als de oorza.k van gevoehgfceid en vrywillipe beuveging, ka'i men vragen , wat is bet beginf-l, dat deze verfchv-fels voorrbrergt f en weik is bet dee) van bet levend wezen , uaar bethutsv^sf. De oplosfing van dcze tvvecde vraag rroet de eerfte vooraf- gaan , en her is die, \reike de Heer le Gall is ons cyzonder fchynt te hebben opg/losr. Miar om te doen begrypen , wat op dit pant de uirll»g z\ner nafporinpen geueest is, en doe hy *er toegekcmen is, om betzelve vast te ftellen, moet men beginnen* door zicb de voorname ftelfels te herinneren , die men zich tot ru toe wtgeis den zettl van het lever gevcrird neeft, Welker in viced zevr aanmerkelyk is, niet alieen op de Ontieed- kunde en Phyfiologie, maar ook op het onderzxk en de be- oetening van onze Zedelyke vermogens. Deze gefchiedenis van orze denkbeelden zal ons natuuriyk geleiden tot de be* flisfende bevinaii.gen van den Heer lsGallois, en uy zuilen die bier op zyn geleide voordragen. Indien men zicb aan bet eerst aarzien gedraagt , zou men overhellen, om te gelooven, dat het Deginfel van gevoel en be* * wegirg huisvest in het gebeele ligchaam van het dier , de*yl alle zyne deelen op et-ne geiyke wyze deze beide vermogens fchynen te bezitten. Maar de ondervmding , de boogile regt* teuk onztr g sfingen , duet ons weldra dit denkbeeld viarwel zegger, Order de orteibare werktutgen, die de dier)\ke be- werktuiging zamtnflellen , is ’er een , dat by oii/1. bring ue cron van deze vcrfcbynftis fchynt te bevmten, dit z>n de zenu- wen. Deze zenuwen, geiyk men weet, zyn draden , ver* void met een wiuchtigmerg, overeenkomlng met dat, hetwe'k • het brein en net ruggemerg uitmaken. Zy komen alle voort* uit het brein of dit merg, maar geiyk dit zelf uit het brein voorkomr, en misfchien befchouwd kan worden ais de aige- : sneene Itatn van een groot aaniat zenuuen, kan men zeggen, dat alle de zenuaen oorfpn-nkelyk voorkomen uit het brein, waarvan zy, om zoo te fpreken , met zyn dan eer.e draads- wyze oitb'eidii.g. Vsn d»ar venpreiden zy zicb, door eenemenigte van einde- looze takken, in bet gebeele ligchaam, en drmgen tot in > desze s uuerfte deelen door. Dus, zoo men eene zenuw 1 affeydt, worden ahe deelen van het ugenaam, waaraan zy zicb mededeelt, en die zich dus afgefeneiden vinden van den. algemeenen oorfprong , eensklaps ongevoefig , en oogen- biikkeijk door den dood getroffen; men moet d3n nood- ' zukely k toeftaan, dat het beginfel , dat gevoelt , niet in dat deel is, dat den indruk ontvangt , noch het beginfel, dat do beweging bepaau tu bet deal, dat zicb oewecgt , en om do. Digitized by Googli^ \ C >67 I zitpiaats dezer beginfelen te omdekkeo, mow men opklim- men cor den oortprong der zenuweo, dat is te zeueen tot het brein en her ruegemerg : zoodac in een van deze twee werktuigen of alfeeu in een enkel van hun het levensbe- ginfcl huisvesr. M*ar eene merigte van daadzaken bevestigt, dar de verwoesting of zelfs de befchadiging van een zeker ge- deelre der hetferen fpoedig den dood veroorzaakt, terwyl de fchuinfche doorfnede van het ruggemerg , op welk punt van zyne lengte ook, aileen eene ongevoeligbeid , en eenen gedeeltelyken dood veroorzaakt in de deelen van het brein gefcheiden, ge»yk zulks gefchieden zou door de door- fnede van tike andere zenuw; dus, door eene algemeene toe- pasfirg dezer gedachcen , die allezins natuurlyk fcheen , hield men* het btein voor de eenige zitpiaats van het levensbe- gin feL Men ging nog veei verder: de eenheid van het ik , de Bo- vennatuurkundige denkbeelden , die *er zich aan verbonlen* en de bedecking , dat eenige deelen van het brein konden be- febadigd en zeifs zonder veroorzaking van nadee! vernield wor- den, gaven geiegenheid, om te denken9 dat het nie: dit in- gewand geheel aileen is, dat de zitpiaats van het leven oit- maakt ; dat bet’er een naauw beperkte plaats . hebben moest, waaruit aiie gcwaarwordingen one (Ion den , en van wanr de aan- diift van alle de bewegingen ontftaat. Men duidde deze p’aars aan , onder den naam van fenferium commune of de zitpiaats der ziel , en dir is gedurende een* langen ryd het voorwerp van bet onderzock der Phyfiologisten geweest. Maar, gelyk w y reeds hebben aangemerkt, het is den met sch niet vergund lang zonder leidsman in het onderzoek van de wetten der natuur voorttegaan. Naarmare, dat men zich verwydert van de noodzakelyke gevolgen van de waar- genomen verfcbynfels, bieden zich zoo vele onzekeraeden a!s xnogdyk aan , tegen eene , die de natuur als eene wezenlyke zaak bevesrigt , dat de waarfcbynlykheid , om zich in de keu~ ze te bedriegen, byna oneindig is. Ook, na bet beginfel der gewaarwordingen in een deel van deherfenen , als een middelpunt vereenigd te hebben, kon men, wanneer men dit middelpunt ging zoeken , *er niet toe komen , om het te bepalen. Daar- entegen , naar mate dat men meer heeft nagedacht over bt> kende daadzaken en dat men nieuwe heeft waargenomen , heeft men ontdekt, dat het moeijelyker en moeijelyker wordt alle deze daadzaken te vereenigen met het denkbeeld, dat het be- gmfel van gevoel en van alle de dierlyke bewegingen bv uit- liuiting in de herfens, zelfs in haar geheel genomen, geplaatst is. B. v. Men kon voigens dit gevoelen begtypen, hoe deScbild- padden verfeheiden maanden konden leven , nadat men hun de herfens, door eene opening, in de herfenpan gemaakt, had oiitnomen, terwyl zy binnen weinige dagen (lienren, wanneer men Digitized by Google v. C 158 3 fren haft het hoofd verder dsn het occiput had weggenotftefv Andere kruipende dieren, integendeel, bebben ook zoncft-2 hoofd geheele maanden lang geleefd. Wat werd *er toch der- halve van deze voorgewende noodzikelykbeid van de herfens,- ;om de werking des levens daarteftellen. *t Is waar, dat de?e aanmerkenswaardige verfchynfels over het geheel plaats heb- ben by dieren met koud bloed; maar de warmbloedige dieren leveren ook gelyke verfchynfels op, fchoon in eenen trap van mindere duurzaamheid. Gehedl de wereld weet, b. v. dat de vogtls nog kunnen loopen en vliegen , nadat men hun het *hoofd heeft afgefncden ; dat andere dieren eenieen tyd na de- ze wreede behandeling zich biyven bewegen ; en zoo de korfe dour dezer bewegingen die kan doen befchouwen als het ge- vo’g van eenen vooraf medegedeelden fchok, gefyk de laatfte indruk eener oorzaak, waarvan bet beginfel vernietigd is, het is onmogelyk zulks ook tOetepaSfen op hoofdelooie foetusfen, •die men dikwerf heeFt waargenomen in zoogdieren en zelfs in den mensch. Men kan een oogenblik deze zwarigheden opgelost wanetl door de ontdekking van Haller omtrent de prikkelbaarheid der fpieren. Deze geleerde Ontleedkundige had ontdekt, dat de dierlyke vezel geheel alleen , afge2onderd van het overige des ligchaams, nog vatbaar is voor zamentrekking , wanreer zy geprikkeld wordt door de aanwending van onderfcheido Cbemifche of Mechanlfche agent ia. Dienvolgens begreep hy, dat de onderfcheiden prikitels , die in de dierlyke huisbooding . beftaan , en die in ftaat zyn om *er deze foort van prikkeling in voort te brengen , konden aangemerkt worden als zoovele oorzaken van bewegingen, de eene onafhanke’yk van do an- dere: hy befchouwde net zentiwvermosen als den prikkel eipert aan de willckeurige bewegingen, en hy plaatfle zyne zitplaats in de berfens; maar hy gaf aan andere ierrigtirgen onafhan- kelyk van den wil andere prikkels, geheel vrtemd aan het ze- 'ftuwvermogen, Het is dus, dat hy het bloed befchouwde a!s het beginfel gefehikt voor de werking vun het hart. Dd verfehil van •beginfels beilond dan uit twee loorten van levens onafnanke- lyk van eikander , ten minfte in hunne oorzaken , en waar- van de eene nog kon beftian , eenigen tyd, nadat de andere was vernietigd. Das waren , volgeus deze iheorie-, de bewe- Digitized by Google C *59 J gmgen waargenomen In omboofde dieren Diet meer dan da onwiliekeurige uitwerkfels van eene nog niet uitgedoofde prik-% kelbaarheid , en men. dacht, dat in de foetusfco zelve, die niet nood'g hebben adem te halen in den feboot der moeder, de prikkelbaarheid veel langer tyd kon voldaren, zonder de hulp van bet zenuwvermogen , en bygevolg zonder de aanwe-. zigheid der herfenen. Maar is het wel ^vaar, dat, in deze omfland’gheden , de onwiliekeurige bewegingen de eenige zyn , die beftaan. Zyn bet, integendeel, met de willekeurige bewegingen, a!s dez*^ die ten voorwerp hebben de pyn aan den dag re leggen of de oorzaak te verwyderen , die haar voortbrengt ? Althans dat neemt men in de omboofde dieren waar, vooral in de zooda- nigen , die van de klasfs der koudbioedige dieren zyn. *t Is niet alleen de zenuw van een* kikvorsch, die dan geprikkeli wordt , wanreer men hem aanraikt; het is het geheele dierf dat zich beweegr, en dat den indruk poogt te vermydenf dlen het freest. De Heer le Gallois heeft dos geheele maar- den lang Salamanders doen ieven , aan welke hy bet hoofd had afgefneden , en wy zyn zelf getuigen geweest van deze daadzaak. Hunue wond Hoot zich ; en , daar zy door de huid konhen ademhaien , gelyk de Heer le Gallois ook heeft waargenomen, ftikten zy niet door de volkomen onderdruk- king van de gewone adembalirg: zy bleven dan leven, ge- foelen, zichbewegen; zy verwyderden zichfpoedig, wanneef me o hen aanraakte , maar geen voedfet meer kunnende ge- brmken, vermagerden zy oitermate, en zoo zy omkwamen, was het voiftrekt van honger. Zy kotiden , inderdaad , in dit geval zich niet meer befturen , even als een kikvorsch van zyn boofd beroofd, niet meer fprirgen noch zwemmec kan , gelyk te voren ; maar voor bet overige zyn all* hunne bewe* gingen nog voortdurende en willekeurig; in &n woord, zy hebben dat alies, wat net leven kenfebetsr, C Het vcrvolg hierna )• K U N S T E N. % % « Wy hebben, eenigen tyd geleden, (zie Letterb. 181:2. Ilde Dl. bl. 314), melding gemaak*-, hoe de Koninkiyke Akidemie van Munchtn , eene Tentoonftel* ling van Kunstwerken had vastgeftdd tegen den inden October 1813, en tevens dne Pryzen uitgeloofd had ; daar buitenhnders ook naar dezelve dingen mogen, haasten wy ons de Prysonderwerpen medetcdeelen, Zie. hicr dezelve; Hi* » Digitized by Google t 166 ) Hhtorisch yak . De Offerande van Noach na deft Zondvioed. Landfchap . De terugkeering der ftilte in de natuur na eene hrvjge beweging. Becldhouwkunst. Theseus den rotsftcen opligtende , wsaronder het zwaard zyns vaders verborgen ligt. De prys voor het Histonsch vak beftaat in iqo, voor het Landfchap in 60 en voor de Beeldhouwkunst in 90 Duka ten. De Stukken, die naar deze pryzen willen dingen, zulien te Munchen y 66r den \iden September 1813 by den Hr, Infpecteur der Akademie moeten ingezonden worden, welke tydsbepaling ftrengelyk zal in acht ge- nomen worden. STERRE- en WEERKUNDIGE WAARNKMINGEN. WEERKUNDIGE WAARNEUINGEN. * ^ Febr. f BARO { MB- l TRR, 6U1T 1 THER- MOME- 1 TER, EN HAARLEM* WIND- | LUCHTB* S TREES I OESTELD" HE in. 17 i '29. 4. t-9- 4 Lay, if ' 45* 4 »4 z. w. | dorm; voomiidd. bewolkt; zware — r- 1 regenbuijen ; verders betrokken ; z. z. w. '’savonds met regen; (*) 18 \ '29. 2* 29. sl .£0-6 4 <54 « z. z. w. 44 4 [ w. t. z. 444 1 1 meest hclder ; 's morgens en vootmidd. zware florin; verders flormachtig 19 1 p2y. 9| | 42 , w 33. 0 | 52 I z. z. w. I29 8 * 45$ J z. z. 0. 1 ’s morgens bewolkt; zeer windrig; verders bet 1 ok ken ; so ^ '29. 6 j 29. 71 .30. of 1 it1 i z. z. w. W. Z. w. z. w. ’s inoigens en veormidd. zware florm met rcgcu ; verders zeer barde wind ; ointrent lielder. 31 <j f ’29 94 } 29- 9l 'i 29. 8| ‘ 484 | z, z. W. 1 58 . — - > bewolkt; wihdrig. 53 » z. 1 ‘ 22 "J 29 r! i 50 ) 29. H 1 58 ( z. t. w. 2y. 8 * 40 ' Z. bewolkt ; 11.1 m Id d. ointrcnc be- trokken; zeer windrig; 'savonds eenc he vine ftomivlaau met regen. 4 23 <j Ti '29. «| | 42 1 j.w. , voonniUd. bewolkt; -99 1 44 § | z. w, j namfdd. regen; .30. 0 » 39 ' w. N w. ' ’savonds holder. (*) 'sNacbts zeer zware florin met zwaren regen. s Haarlem, b y A. L 0 0 S J E S P z. Ter Drukkkry van V. Loosirs te Haarlem, (Lange Veerftraac W, 3. N. 6,} Digitized by Google ALGEMEENE « KONST- EN LETTER-B VOOR HET JAAR N°. ii. Fry dag den $den Maatt. Vofeens KEIZRRLYK BESLUIT v*n den iflten September llU» «U Uitgayt you dit Weekblad difitthitf tocgtjUum* B E R I G T E N. Amsterdam, den 26 February . Hedeft overfeed fa den ouderdom van omtrent 4 6 Jaren de Heer Jan Fre- drik Helmers. Al wie op uitgebreide kundighedea en uitmuntende geestvermogens prys (felt, zal her ver- lies van dezen in de meeste vakken der hedendaagfche Letterkunde ervaren geleerde , en tevens der be* roemdfte Nederlandfche Dichters hanelyk betreuren. Zyne nagedachtems zal binnen kort plegtig gevierd worden. Wy onthouden ons van de verdere uirwei- ding in zynen lof, om de wetracenende pogingen zynee vereerers en Kunstvrienden, die deze raak op zich zuU len nemen, en waarvan wy in ’t vervolg het verflag zullen geven, niet vooruit te loopen. Haarlem. Plaatflen wy in N°, 9 den brief van den, Hooggei. Heere van Swinden, wy achten ons ver-* pligt * 00k den volgenden van den Heere v. d. Breo«* gen onzen kzeren met te onthouden* L Dexl. L Aan Digitized by Google ( i« 5 • Aan den Heer Redacteur van DEN ALGEMEENEN KONST- £N Letterbode. Myn Heer! Toen ik,in N°. 7 van nw geacht Weekblad eene voor my Diet crgunRige Beoordefcling vond van de door my verraalde Proevt eener voorftelling van het dierlyk Magnet ismus > van Dr. Kluge , zag ik aanftonds, dar de Recenfent in eea Zeker opzigf, onnaauwkeurig was te werk gegaan , by het op- geven der volgende woorden : ,, ook van onze Hollandfche Geleerden van Swinden en 2 Roy, die beiden (zoo als ons de Vernier mededeelt ) rondelyk verklaren van hunne voor- maals opgevatte meeningen naar een voormalig ftandpunt ge- rigt , terug te komen , en de wezenlykheid der zaak te erkennen.” — Hier toch komen de Hoogl. van Swinden en de Hr, 3 Ror.voor, als hadden beiden eene en dezelfde verklaring omtrent verandering van gevoelen aangaande te- rugkeering van voormaals opgevatte meeningen omtrent en er- kenning van de wezeniykheid des dierlyken Magnetismus af- gelegd. Waar men echter mync vertaling inziet , nergens zal men zoodanige verklaring van beiden vinden. Ik had zulks alieen van mynen hooggeacbten vriend den Geneesheer S Ror aangevoerd, daar zyn Ed. zelf dit openlyk gezegd en my tevens vryheid gegeven bad , zulks in myne vertaling te / herbalen. Niets van dat aangevoerde had betrekking op den Hoogl, van Swinden; ik zeide in eene Noot , op bladz 69 myner vertaling te vinden, by gelegenheid , dat de Hr. K lu- ce dien Hoogl. by name noemt, als hebbende MESMER'sTne- orie en Methode ongunftig beoordeeld, alieen het volgendet „ dat ik iiiet nalaten konde hier ter plaatfe te herhalen , het- 3, geen ik elders, (Felix Meritis albier), openlyk zeide, dat „ deze zoo verdienftelyke en beroemde Geleerde verklaarde, ,, zyne oordeelvellingen over het ftelfel van MesMer ingerigc 3, te bebben naar de toenmalige mate der natuurkundige ken- ,, nis als bebben.de by bet dierlyk Magnetismus van dat ftand- 3, punt befchouwd, waarvan het toen flechts befchouwd kon 3, worden.” Deze woorden waren uit de Voorrede van het Recueil des Memoires enz. van den Hoogl. van Swinden ontleend. — Ik was ook van gedachte geweest de doling of misvatting des Recenfems aantetoonen , maar veelvuldige be- zigheden hadden my daarin tot heden verhinderd. Onver- wacht zag ik nu in N°, 9 van uw Weekblad eenen brief ge- plaatst, waarin die Hoogl. 