De zeden der wilden van Amerika [microform] : zynde een nieuwe uitvoerige en zeer kurieuse beschryving van derzelver oorsprong, godsdienst, manier von oorlogen, huwelyken, opvoeding, oeffeningen, feesten, danzeryen, begravenissen, en andere zeldzame gewoonten, tegen de zeden der oudste volkeren vergeleken, en met getuigenissen uit de oudste grieksche en andere schryveren getoetst en bevestigt
Lafitau, Joseph François, 1681-1746
Dit was een zaak die eertyds aan de Vrouwen der Celten, Ibe-riers, Scythen en Volkeren va'n Thracian gemeen was, volgens het zeggen van Strabo, die er byvoegt, dat Polidonius, gefchreven had, dat een zekere Charmolaiis van Marfeille hem in Liguen vertelt had, dat hy om het land om te spritten een menigte van werkUeden, zo mannen als vrouwen, gehiuirc hebbende, er een ondergcvonden wierdende, maar een weinig aan een kant gone;, en na verloft te hebben ging zy opllaande voet weer aan haar werk, om h\ar das;-huur niet te verloren. Maar dat hy gemcrkt hebbende dat zy zwak was in 't werken, en daar de oorzaak van vernoraen heb. Bende, hy haar bei haar bei en na huis zond. Dat dezc, rouw haar kind ging waften, het in eenige luren wond die zy Ijy zich had, en liet na haar huis droeg, zonder dat het kinder het minlte onge mak van had. Men kan byna niet zien dat zy lets geleden hebben of ztek zyn, doch daarom lyden zy evenwel genoeg, en zommige fterven ielfs van. Maar zy komen haar pyncn door een verwonderens-waardige kloekmoedigheid te boven, en onthouden zich, zo veel zy kunnen, van het minlte teken van zwakheid te laten blyken. (n onze Geloofp!anting toonde zich een Vroaw.voor eenige jaren een weinig gevoehg, waar over iemand de oude wyven hoorde redeneren, als over een zeldzame zaak. Ecc met veel deighg id belluiten, dat zy geen kinderen mocll krygen, om dat zy niet als laf hartige bloodaarts kon ter wercld brengen. Li zommige Natien van het Zuiderdeel van Amerika gaat het noch erger toe, want zu de Vrouwen daar te veel nioeite hebben, om van naar vrucht te verloflen, zo zy de pynen van de kinder-baring niet met al de llantvalliglieid, die de Vrouwen van dat land eigen is, verdragen, dwingt de vrees die men heeft dac de kinde-ren de zwakheid van de moeders mochten overven » de Ouders om deze te doen fterven, om Jiet verdrict niet te hebben van ze van de Deugt hunner Voorzaten te zien ontaarden. Zy plegen dezelfde ftrengheid tegen die gene, die mismaakc ter wereld ko-men, en dikwils doen ze de moeder met het kind omkoraen. Zy brengen ook een van de twelingen om, veronderftellende dat eenc moeder geen twee kinderen voeden kan, Zo Dat men order hen het Strenge bevel van Lykurgus noch in kracht ziet, die geen andere menfchen willende opvoeden als die bequaam waren om het gemeinen. Nun 3 nebenst ontzien xich weinig> Strdt 119. lil.'.;. DtLfit* cid.lib. iiiLy tpl 2EDEN DER WILDEN tmi9. DeWil- devrou- weii tuigen haar kill' deren Vanhun nebefl dienft te doen, een Wet ingevoere had voor de kinderen die ter wereld quamen > om den ilaat by tyds van die gene te verloiren ) die de lichamelyke hoedanigheden niet hadden, waar uit men gelukkige voorcckens halen kon » dat zy hun Vaderland ten nutte konden zyn. De Wilde Vrouwen wachten zich wel van haar kinderen aan an- dere te minnen te geven. 'Zy zouden menen dac zy de moedcr- lyke genegenheid uitfchudden,en zy kunnen zich niet gcnoegver- wonderen dat 'erNatien in de wereld zyn. bywie die gebniikaan- genomen en ingevoert is. Maarzohet gcbeurt dac de moeders in de kraain, oftcrwyl de kinderen nocli in de wieg zyn, llerven , vmd men in deze noodzakelyke gevallen minnen in l:aar vermaagl'chap- ping; en "t geen noch verwonderlykerzalvoorkomen* oudc groot- moeders, die de jaren van kinderen te krygen verby zynde, het zog weerom doen komen , en deplaats der moerlers beklcdcn. De Wilde Vrouwcn beminnen haar kmderen met de uiterlle t^erheid s en fchoon zy hun geen tekens van genegenheid geven , met zo vii- rige ]iefkozingen> als de Europeefche vrouwen doen^ is haar lief* de daarom niet te min wezentlyk, te min gegrond, en te minflant- vaftig. Zy zuigen haar kinderen zo lang zv kunnen i en fpenen ze niet als uit noodzakelykheid. Ik heb kinderen van drie en vier jaar weer op een nieuws met hun jonger broeders of zufters zien zui- TIENDE HOOFTSTUK. DE Wieg voor de kinderen der Wilden in Nieuw-Vrankryk is heiel aartig en gemakt. Zy beftaac in een of twee zeer dunne planken, van eert heel luchtig hbut, derdehalf voet lang, an de enden opgefchikt na onderen naauw toelopende, en enden aan den voet rend, om het gemak van te wiegen- Het kind in goede dikke dekens gewonden is daar als op deze cfk planken vailgeplakt > en ftaat overent i zo dat het op een klein houte uitilek neunt » daar zyn voeten op llaan, met de punt tia binnen gekeere, om zich niet ce quetzen, en om de kneep te krygen, die hy hebben moet om de raket wel te dragen. De luren of dekens fluiten van voren heel naauw door brcde windels vatt eert gefchildert vel, dat weinig rekt, en die door fiioertjes van een llerk leer, dat langs beyde de kanten van de wieg loopt, daar zy ftyf aan vaft zyn, door en weer door getrokken is. Men doet deze luren zeer ver boven over de wieg been hangen, en men flaatze achter om > als men het kind lucht will doen fcheppen, of wel men doet ze over een halven koepel vallen, die aan beyde de enden aan het hoofdcneind van het kind vail is, en die na voren uitfteekc* op dat het vryer adem mogt halrn, zon* der in de winter voor de koude blootgeftelt te zyn, en in de zo-mer voof het lleken van de muggen, en op dat het Zich niet belere, ingevalle dat de wieg quam te vallen. Op dezen halven cirkel legt men kleinc porcelaine armringen, en ander poppegoed, dat de Latynen Creputtdia noemden » voor cieraad en speelgoed die- VAN A M E K I K A. IV. UOEK. Dienende om het kind to vermaken. Two lange leer, die boven uit de wieg komen, verhaltens de moeders het gemak om ze over al met zicli to dragen, om v,e boven op allehaar andcre pakken te laden, wanncier zy te velde gaan of daar van daan te rug komen, en oin ze aan een tak van een boom te hangen, daar net kind door den wind, onderwyl dac zy arbey, den, als gewiegt en inilaap gezuil word. De kinderen leggen het warm en zacht in deze wiegen; want belialven de dekens, die zeer zacht zyn, doet men er nodh een deel dons in dat uit liet riet gehaalt word, en hun voor watten deent, of wel ttof van de fchors van Peruche, waar van de  leggen 'er ook heel zinnelyk in, zo dac ze hun luren niet kunnen beven; en door het middel van eenklein vel of Auk linnen, dat men tulfchen hun benen kennen, en dat van voren uit de wieg hangt, kunnen zy hun gevoeg doen, zonder het binnenile te bevuilen en te bevuilen en te bevöilen, uitgenomen het dons, daar het gemaklyk is ander voor in de plaats te leggen. Enige Natien ontrent Louisiana, waar aan de Franzen den naam van plat hoofden gegeven hebben, om dat zy hun fchoon-jeld doen beftan in het voorhooft plat te hebben, en het boven-lie van at hooft fpits te doen toelopen in de gedaante van een myter, hebben wiegen die ontrent zo zyn als die gene die befchreven heb, mnar die behalven dat iets byzonders hebben, om hun door kuntl deze gedaante te doen krygen, waar in zy zo groot een behagen fcheppen. nf\.t. f Dat is een gat in de wieg gepraktizeert, waar in de moeder het hooft van 't kind fteekt, leggende op het voorhooft en boven op het hooft een deeg van kley, dat zy kneed en uit al haar knichten bind. Dus legt zy 't kind alle nachten te flapen, tot dat het hoof zyn plooi gevat heeft, en de bekkeneel beenderen hard ge-noeg geworden zyn. De kinderen hebben schriftlyk veel in de erste proeven van deze hevige operatie te lyden, die hen zwart doet V orden, en door den neus, de ogen en deoren een witachtig en taai vocht uitwerpen zy hebben in 't vervolg noch veel van de gedronge gellalte te lyden, waar in zy genootzaakt zyn alle nachten de eerlle maanden van hun kintfche jaren door te brengen; maar hoogmoet pyn lyden en zy kunnen voor niet defchoonhcden, die de Katuurhun gewcigert heeft, niet hebben. De Karaiben en de meelie Zuidelyke Wilden hebben ook een plat voorhooft en een spitzen kop. Hun moeders dragenzorg hun dat met kleyne planken en kleine wolle kulfentjes, fterk achter 't hooft gebonden, in te duwen. Maar de kinderen hebben geen andere Wieg als Hamakken, na hun klein poftuur gemaakt, die de moeders knnnen ophangen en met gemak van de cene plaats na de andere dragen, en waar in de kinderen gants naakt en ongeknelt leggen. De Wilden die men in Kanada Garbagonronnon, land-lui-den noemt, hebben een gants verfcheyden fmaak van de plathofen, want zy doen hun ichoonheid beftaan in een gants ronden kopte hebben, hierom noemt men ze ook K/oot-koppen. ELF- Wiegen der Pl Wiegen der Pl Wiegen At- Hoofdeh EcnN»- lieum- trent ana. ' \ 94 ZliDEN DER WILDEN y. i- Van (le Opvoe- Screnge opvue* ding die dejon- gclaiden ophet Eyiand Krete eu teSpar- lehad- den. ;i.buorf ELFDE HOOFTSTUK. 9t(fl ao'r>,':! -^v rno .r.v»c'Jii -- '* •*- '■''^ '"" DE kindertn als te uit de Wicg kdmcn,begrnft«h eer rich te wentelen als te gaan. De ouders laten/.e gemeenly k gedurende de.eerlle jaren naakc door de hue lopent zich inbeeldende dat het lichaam by tyds aan de ongemakken van de luchc te gewennen. Zo dra iy een weinig groot worden volgen zy hunne moeders, en •rbeiden voor het huisgezin. Zy gewennenze tot dien einde cm water uit de rivier te gaan fcheppeti) om kleine vrachcen hout, na hun lyf gericht, en die men eer voor pelcgaan als een laft kan rekenen » te dragen. Allengsjes maken zy ze dus bcquaam om de dienfien die na huu krachten zyn, te doen. Voor "t overige verwaarlozen zy hun perfoon, zy zyn llecht gekleed, tot dat zy tot hun iiuwbare jaren komen > en in het ligchaam van de jeugt ing^ lyft zyn, wanneer het hun vryttaat zich op te fchikken. Niets was harder als de opvoeding der jonge Kiidert op het F;. land Kreta en te Sparte. Zo dra zy zekere Jaren bereikt hadden, videde men ze in deze openbare schön op die men a>-4a«» enrurfiM Boemde, dat als grotc zalen waren; daar wierden zy alle te zamen opgebracht, in troepen verdeelt, waar van een meer was, die ze tot een gants arbeydzaam en moeilyk leven gewende. De Wetgevers die niets als de krygskund ten do: hadden, alleen bequaam om hun ftaat te vergroten of te hanthaven, hadden uit hun gemenebeft al de Wetenfchappen en Vrye kunften verbanen » zy dat ze die niet noodzakelyk gelöden, 't zy dat ze die niet noodzakelyk gelöden, 't zy dat ze dachten te verdryven> of dat zy dachten dat deze Kunften en Wetenfchappen energens toe bequaam waren als om de menfchcn verNvyft te naken en de welluft en ledigheid in te voeren. De Oorlog dan het enigfte wit zynde, waar op al hun Staatkunde doelde, nadden zy tcr zelfder tyd tot die voorwerp al de oeifeningen van den Godsdienll en het burgerlyke leven gericht. Was das dan tot dit einde alleen dat zy hun jeugt in uitgnan van de kintfche jaren de lofzangen der Goden en Höden zingen, en den Pyrrhifchen Dans danlFen leerden : dat zy derzelver licha-men hart maakten » doende ze op den grond ikpen, blootsvcets en hoofts gaan, zich met (lof bedekken, en zich in den Eurotas en alle jaargetyden baden, dac zy ze gewenden honger, doril, hitte en koude te verdragen : dat zy ze konder ophoiiden langs rotzen en bergen deden lopen, om het wild na te jagen : dat zy ze altyd gaande hidden door de gedurige oeffeningen van hun openbare oeffenfcholen, daar zy zich op alle wyzen oettenden om met den boog te fchieten, met de spies te werpen, in 't worlklen, rennen. En vérfcheyde gevechten met schon en met de vuift, en zelfs met stomp staal: maar 't was voor al tot dit voorne-men dat zy ze tot dit onoverwinlyk gedult van een meed die alles ufasan kon gewenden, waar van zy zo fchone proeven in die wrede geeflelingen gaven, waar van wy op het stuk der Inwyin-pen. gen gefprokcn hebben: een zn verwonderenswaardig gefuldt, dat hat het een vremdeling, die er met eigen ogen voorbelden te Lace-demon van zag, gelegtig deed, 't geen  dagen toe van overgchouden hebben » en waar van ik dc overgreenkomft met de Inwyingen tot de Verborgentheden der Hcydenen heb aangewezen, die in haar inllellinj;;, gezegt heb, niet als cen offenen waren, daar men de grondregels van den Godsdicnst, dc Zedeleer, en de burgerlykc zamenleving. Geen cen nieuwe reden van waarfchynlykheid uitmaakt, is dat deze Opvocding der Kretenzers en der Laccombers van de 15arbaren ontleent was } die hct eerlle Griekenhmd bewoont händen, en dat zy te enemaal met de Zeden der Volkren van Thra-cien en Scythien gevonden wierd over een te llemmen- Zo wy zelfs Paufanias geloven mogen gefchieden dezc werden geelTelingen der Laccombers niet als voor hec Itantbeelc van Diana Orthia i die hy verzekert dat dezelfde is als de Diana van Tauris, welke door Oreiles en zyn zuAer Ifigenia weggeroofc \^'icrii, die haar iiit Scythien, in Griekenland brachten, gelyk ik reeds gezegt heb. De Pérez had den een diergelyke oprovering i voor dat zy zich van de rykendom der Altyriers, der Menden, en der Lyciers hadden meefters gemacht, en voor dat de pracht en de rykdommen dezer Monarchyen er Sybariten afgemaakt hadden. Xenofon geeft erons byna cen zelfde Ichildery van, in het begin van zyn opvocding van Cyrus, als de andere Schryves van de Gemebellen van Kretc en Sparte maken. Il vcrdeclt dezc Natie in vier verfcheyde Ortlcrs, na de vcrfcjicydcnhcid van jarcn. Leer Order woon-dc in 't gcniccn in grote valcn, die zo veelzyn als 't geendcGrie-kcn A/ en '^'" noemdenj en men had 'er by na de zelfde oef-feningen. Ik zal Jiier niet herhalcn 't geeft ik van de Karbetten der Zuide- lykc Wilden en van hiin offen, weinig van die van het gc- mencbeil van Lykurgis vcrfchillende, gezegt heb. Wat de ande- rcn aanga.it die diis niet in \ gemeen leefden, het is zeker dat zy ook zeer moeiidykc proeven en een zecr Ibreuge lecrwyze hadden om hun jciigt te onderrechten. Schoon zy hedendaags deze aan- eengclchakeldc en geregclde opvocding niet hebben, voor al inde Nabuurfchap der Eurcpeancn en in deGeloofsplantihgen, daar men alle hun oude gebrwiken zo veel men heeft gekunnen, afgel'chaft Jieefc, ziet men evenwel noch den zelfden aart van ecn ftrenge op- vocding. Al de onderwyzingen  mat im Latani- Opvo- dingder Perzen. XeHO- phoml. I. Croped: Opvoe- ding der heden- daar. Wilden Z E D E N D E R \V I L D F. N In y^en die berjuaam zyn om hun moeil tip to wickcn door de voorl)ccldcn hunncr \ ooroudcren, in hen aan tc mocdigen om dci/dvcr Noetltap^ien na tc volgcn, en v.c wel van Jiun gcwoon- tcnscn gcbruiken tc ondcrrccluen > en in hitn den rocm >vcl in te ftampcn, dicn ty door hun bchcndighcid en dapp'^rheid verw er- ven kunncn Men Uelt hun ten dien cinde boo^' en pylen terliand, yo dra le die kiinnen vail houden, /y bcwarcn sic lang als ecn Ipceltuig, maar hun krachtcn met dc jarcn aani^rocijcndc, makcn •ly 'cr van ecn tyilvcrdryf hunncr ledighcid ecn nood/akcly Kc ocf- Beginning van, en worden 'er in korten lyd lichel  7.0 wel als de jingelingen, ry makcn cen spci van hct fchoppen en viiittilaan, een ocH'cning die I^vkurgus /yn burgers gcboden had. Indien twe Kam crs vcchten dot hct kartcfpul word, is de onverfchilligheid der anderen n in dc/c gelcgenhcdcn vcrwondcrenswardig, en ncett my \er/et (locn llnan. Zy l^aan een kring rontom de twc kamphanen, die zy op him gemak laten vechten en/pc/etiy gelyk /y het nocrocn ', en /ien het als enkeic Toekykcrs aan : niemani nccmt let voor hen op, zelfs hun breeders nier, niemand lichcyd-xc, ten ly dat hct al re grof ging, of dat dc party al te ongelyk was : xy vcrgcno Gegen v.ich naderhand ten kollen van dien genen te lagchen, die bet vcrloren hceft. Maar nadcma;>l /y dc/,c openliare en gedurige ocffcningcn nict möcr hebben, die vccl tot de gefchiktiicid der Zcdcn kunnen bv-brenpen, v.yn zy vccl van de/e naauwkcurige tucht ontaart, cfie hen enigermatc als tegen hun dank dcugt/aain maakte. De Ouders doen al wat /,y kunncn om hun goede gi^onden tc gcvcn, maar hen altvd niet altyd kraclitig genocg om ze van de deugt af te ucndcn. De mociicrs, die 'er dc meel'tcrs over zyn, hebben dc macht nict om ze tc ilratt'en en te bekyven wanncer zy hun plichc tc biitcn.c;aan; Zy laten hen in bun jongen jaren al done wären, ondcr voorwärtsclat zy willen, ondcr voorwärtsclat zu  hen water in 't anzicht te gojen, of hen daar med te drygen : zv vergennen zich, wanncer dezelvc w at mcerjftven {Tckregen hebben, hen hin plicht voor te houden, die zy niet alrvd willens zyn te gehoor/a- men. Wat mcer is, niemand zou zich durvecn vcrmeten hen tc JIaan of te beflraften. Niet tegenftaandedat, zyn de kinderrn redelyk gehoorzaam, zy hebben ontzag genocg voor die van luin Hut en ecrbicd voor de ouilcn, ten aan/icn van dcwclkc men hen ychkn xict buiten 't fpoor trcden, 't geen te kennen gceft dat irt tic w}7,c van kindercn op te vocdcn dc/ach VAN AMERICA. iv. Boftelt Iff Hut en ecrbicd voor de ouilcn, ten aan/icn van dcwclkc men hen ychkn xict buiten 't fpoor trcden, 't geen te kennen gceft dat irt tic w}7,c van kindercn op te vocdcn dc/ach VAN AMERICA. iv. Boftelt Iff Hut en ecrbicd voor de ouilcn, ten aan/icn van dcwclkc men hen ychkn xict buiten 't fpoor trcden, 't geen te kennen gceft dat irt tic w}7,c van kindercn op te vocdcn dc/ach VAN AMERICA. iv. Boftelt Iff Hut en ecrbicd voor de ouilcn, ten aan/icn van dcwclkc men hen ychkn xict buiten 't fpoor trcden, 't geen te kennen gceft dat irt tic w}7,c van kindercn op te vocdcn dc/ach VAN AMERICA. iv. Boftelt Iff Hut en ecrbicd voor de ouilcn, ten aan/icn van dcwclkc men hen ychkn xict buiten Théid dikwils veel méger iiiiwcrkt (lis de kallydin, en voor al de ai te liarde kallydingen. De Wilden, v. daar en boven in t il^emcen to n^'voclig, dathet nict vremt is te /ien dac /e /ich om ecu vtrwyt dat ccn weinig te bits is met vcrgif of lets unders van kant heljSrn. TATALFDE HOOFSTUK. DE Jährnöfera of de byzondcre vrindfchappen onder de jor- gclingcn, die byna op dc^dfde wyze van 't een end van A- nicrika tot het ander in gebruik xyn, i.\t\ een van de gewichtiglle puntcn hunner Zeden, om dat xy ccn der aanmerkelykilc artykcls van de oudheid behelzen > en dicnen om ons uit tc Icggcn vi^at hier ontrcnt voornamentlyk in het gemcbell dcr Kreicn Vier den Spirtaten in gebruik was. Men hetft de wergcvers dezer Staten vilfchelyk befrhuldigt i als of zy door hunne wetten geftevcn hadden, 't gecn 'er cnige Schryvers nadcrhand van vcrhaalt hehbcn* en \ geen ly ons door de lutelyke namcn van Amator en Amajim hebbcn willen docn verftaan) die in plaats van ^'a^'t** eti van «mi'«(^, namen die men in Grickenland aan deze bcroemde minnaars gaf, goltelt zyn. Plu« tarchus, Xenofon, Maximus van Tyrus, Elianus en verlcheyde an- dere hebben hen gcrechtvaardigt, en het Is niet waarfchynclykdat zuike verflandige Wetgevers ictszoudcn ingevoert hebbcn ^ dathun opc;erechtc gcmcncl^cncn voor alcoos cerloos had kunnen maken. Want fchoon dc Grieken aan vcrfuejelyke ondeugden zyn fchuldig gcwceft, die over al maar al tc gemcen geworden zyn, lleept de zondc waar in zy ook beflaan mag, altyd een eerloos merK van I'ohande met zich, die haar, zelfs onder de barbaarlle menfchen ^ dc duifternis doet zoeken. Dezc rcden is mcer als genoeg om ons te ovcrtuigen, dat zo de- ze zonde, die de verfoejelykHc is en het mecft tegen dc reden aan- loopc, aan die Hag van vrindfchaps-verbinteniiTcn was vail ge weed > dezc Wetgevcrs zich wel zouderi gewacht hebben die in top van ccr tc heften , tot zo ver dat die het meefte aangezocht wierden daar verdienfte en roem infteldeh , en dat het in tegendeel een vlek van ecrloosheid was voor die gene, wier vrindfchap niet fterk ge- zocht werd. Het inzicht dan van deze Wctgevers was vrindfchappen op tc rcchten > die dc dcugc tot grondflag hadden , die een kuifche ver- bintenisen een onfchuldige liefdevvarcn} ecnomgang in't verftand* waar uit men tot de fchaduwc zelfs van de misdaad vcrbandC) en een wederzdydze na-yver tulTchen den minnaar en de beminde pcrfoon, zo als Plato ze op verfcheyde plaatzen befchreven heeft. Xenofon vergewärt de drift en de zeden van deze onderlinge liefde der Lacedemoniers by de zamenketeningen van 't hart, die er tuftchen een vader en zijn kinden zijn j en Maximus van Ty-Oo X m. Van lit byzon-dere vid. Ichap. inLy. Lat. Cle. de Ripuk Sirskf. Xtnopb. lyr, Itf, tit. 59? ZEDEN DER WILDEN Plut. inly. Verge- I y king van <1e Zeden «ler Wil-den met de ouJ-heid. rus zegt dat zy gelyk was aan de Hefde, die men voor ecn fclioon ftantbeeic low kunnen iicbbcn. De minnaar wende zonder ophouden alien vlyt aanom hec voorwerp zyner genegenthen roemryke gevoelens in te boezemen; hem was de zorg aanbcvolcn denzelven mcc goede voorbeelden voorbeelden voorbelden voorbelden voorbelden van de mocht begaan te bellraffen of voor te komcn; zo dat het gemenebell volgens het inzicht van den Wetgever den minnaar voor 't gcdrag van den beminden, die als zyn leerling was, vcrrantwoordlyk maakte; zo dat deze geen misflagen kon begaan, of hy Itelde den ander bloot om 'cr over gefraft te worden en de kallyding te ontlangen, die hy zels utdient had; want nadcmaal de beminde aityd cen weinig jongervvas, zo hy quam te zondigen vergaf men het aan de onvoorzichtigid en de tceriieid zy Ner jaren, tärde de länge viele op den minnaar, die verplicht was een waakzaam oog to houden, en borg to blyvcii voor het gedrag van dien genen. Dic by bezinden. Plutarchus verhaft een voorbceld van deze gefrengheid; want op ecn cyd in de wrede gevechten die de jongelingen in hiin ocffenlcholen hidden een van hen, zegt hy, een lufhartige klachte en die een Lacedemonier niet paile; hebende laten ontvallen, weet men het zyn minnaar, dien een ftraf vierd opgelegt. Wee den minnaar die tot grover misflagen vervallen mocht, en die in plaats van zyn leerling tot de deugt op te wekken hem ecn voorbeeld van ondcugt gaf, verleidende Jiem tot quuad. Want, zegt Eliaan,  in, en niets is 'cr dat men niet misbruikt. 'Zo men 't geen 'er te Sparte en in Krêt ontrent deze ontvoe-ringen oraging wil vergdyken met het gnen in het hooftftuk van den godsdienfr verhaft heb, en iiit den Schryvcr van de nicii-we Iliftorie van Virginien gehaalt, zal men bevinden dat de afzordonn van deze ontvocrde jongelingen, die enigc maanden buircn op 't land onder 'c opzicht van hun vrind gingen doorbrengen, miffl'chien een foort van inwying was, en con octfening die toe den Godsdienst behoorde, gelyk in Amerika. Dit fynt zo veel te beter gegrond, om dat op de teriigkomfc van deze jongelingen die gene die ze ontvoert hadden, genood/aakt waren eder een ftier te ichenken, om dien aan Jupiter op te of-feren, gelyk Strabo getuigt. In Beoticn, daar deze verbintenillen van vrindfchappen zo wel als op Jiet Eyland ICrete en by de Lace-demoniers ingevere waren, noemdc men 'ifm'f hiyf-- of de /w7(!>f krygsbemle Jict ligchaam van oorlogslieden, uit minnaars en bcmin-den VAN A.MERIKA. IV. BOEK. 499- oezemen; den bcftaande, \ geen door hun ecndracht onoverwinbaar -was Deze Wetten van vrindfchap fchynen door gants Grickenland gc-meen le 7,yn geweeft, en zo wy op dc hiltorie dcr  ufip, dat is te zeggen de volmaakte Bontgenoot. De Ileer de Leri verzekert, dat de verbintenis, die tufchen hen door die foort van veeringge-maakt word, zo llerk is, dat zy alle goederen in 't genieen kry-gen, als of zy te zamen maar een perfoon uitmaakt, en dat zy ill clkanders geflacht al zo vveinig in de verbode graden kiinnen trouvwen, als of cr onder hen een vermaagfchapping van 't bloed in 't eerfte gelid was. Doze Vrindschampbanden gegen onder de Wilden van het Noordderdeel van Amerika geen schon of vermoeden van ondeiigt, schon dat 'er veel wczentlyke zonde onderloopt of onderlopen kan. Zy zyn zeer oud van oorfprong, Jieel kenlyk in Hunde volständig gebruik, geheiligt, zo ik zo durf spreken, in de verbintenis die zymakon, M'aar van de knopen zo naauw toegeftrikt zyn als die ran, bloed en de natur, en niet kunnen los gemaakt worden j ten zieen van beyde zich dezclve on%vaardig makende door eerloze daden, die zyn vrind zouden veronteeren, hem verplichte omzyn vrindschap op te zeggen, gclyk eenige Zendlingen my gczegt hcbben dat zy 'er voorbeelden van hebben gezien. De ouders zyn (Ic ccrlle om zc aan te queken, en derzelver rechten in eerbiedte houden zyn eerlyk in hun verkiezing > zynde op onderlinge vrdicnften na hun manier, op de ovcrecnkomft van Zeden, en op hoedanigheclcn gegrond. Die bequem zyn om de nayver op te wckkeii, dewelkc ieder een doet vvenfchen om een vricnd van die gene te zyn, die het meefte geacht worden, en het bell verdieren. Deze vrindfchappen worden door gefchenken gekocht , die de eenc Vrind aan den ander doct , dien hy weni'cht tot vrind te heb- ben; zy worden door onderlinge tekenen van genegenheid on- derhouden. Zy worden metgezellen van de jacht » den oorlog en fortuin ; zy hebben recht tot vocdzel en onderhoud in clkanders Hut. Het tocgcnegenfte kompliment dat de eene vrind den ander mnkcn kan, is hem dezennaam van vriend te geven: eindelyk deze vrindfchappen vcrouderen met hen , en leggen zo vaft in \ ciment, dat men 'cr zomtyds tokens van heldhafcigheid in ontmoet , gelyk lullclicn Orcftcs en Pylades. \'ader Garnier hccft my gezegt van ccn Wildcman op *t ftuk Oo 3 van Lffi, HtJI. da Bre/il, ch. 20. , Zon: detling^ ico ZEDENDER WILDEN npmer- king. van de7.e vrindfchappen verstaan te hebben, dat zy dikwils ondet' zicli opgcmerkt hadden, dat wanneer men een blaaf verbrandde, men als een vaft voortcken kon aanzien, dac deSlaat" in zyn doodlied noemde, liaaft zelfs gevangen zou worden, enhet zelfde noodlot ondergaan. Deze >/adef maakte vcrvolgens dit ovcrleg. Al wierd zelfs hec voorteken van den uitllag gevolgt, daar zou niets boven natuurlyks in ftekert, want deze Slaaf, zcgt hy> volgens gewbonte dd gene die hem verbranden dreygende, roept dien genen, met wien hy door een naauwe vrindfchdps-band verknocht is, tot hulp om wraak voor hem te nemen; en deze over 't verlies van zyn vrind, van wiens noodlot hy wel onderrecht Is, geraakt zynde, laat niet na, in hoop van er wraak over te nemen, zich in dezelfde gevaren te llorten, waar in hy byna altyd hec flachtofter van zyn reukeloosheid is ♦ hem door de droefheid van zyn rriend verloren te hebben ingeboezemt. Ik heb ook in een vanonze Dagregillers gelezen, dat onder eni-ge krygsgevangenen die men te Onnontagut; gebracht had, 'er twe z naauw door de vrindlchapsbanden verknocht gevonden wierden, dat tiademaal men den eenen ten vure verdoemt had, en den anderen het leven gefchcnkeU) de laatdgemelde zo bedroeft was om dat men zyn makker dezelfde genade niet bewezen had, dat hy zyn droef heid niet kon ontveinzen, en zo veel door zyii klachten en dreigementen uitwerkle, dat hy die gene, die hem in hun geflacht aangenomen hadden, dwong om hem ook ter dood te verwyzen: men deedze dan beyde fterven, en de Zendeling, die er van spreekt, schryft dat hy gelukkig genoe, was om hun den Doop te bedienen j en om hen Zeer godvruchtig te zicn fterven, waar over de Irokösen niet minder wel voldan waren, als zy het over den yver van den Zendeling zelfs gewecll waren. De Zeadelingen in een van onze GeloofspLntingen dit flag van verbinten afgefchaft Jiebbende, om de misbruiken die er inte verezen waren, zonder nochtans tezeggen dat zy 't om deze reden deden, waren 'er deWilden niet rouwigover, om dat dezevriend-chappen al te grote koften met zich ilepten, en dat zy daar door al te lafb'g wierden. Einde  klach- m in lum dood te ling, die hun den fterven, Js zy het flag van ; 'er in te ;ze reden .evriend- laar door. 