Algemene konst en letterbode
None
Het eenig zekere berigt van den otdentiom dezer it >ort van Sluizen komt voor by Waoinaak, die verzekert, en naauwkeurig de plaatfen opnoemt, dat omdreeks het j. 1496 te Amfterdam, reeds vier Kamerfluir.en ten dienile der Waterlcaingen waren in gibiuik geweesr; zie Amfterdam, in zyne opkomst, aanvias en. I. De, I. Boek, bl. 33 der uitg. in Fol. — Huij de Groot, die, eelyk bekend is, bonder J jaar daarna leekie, be- fcbrvft wel, na Ulpianls, en onder den naam van Cataracten, de Slutztn van zyn’ tyd, maar get ft geeB fiarigt van derzelver oderdom, zie Hue. Groth Ratrallelon etc. T. III. p. 15 fq. Haarl. 1803 gr> 8vo.* waai by men kan nazien de aarmerking van den Heef Mcerman op Het 33fle Hoofdd. 3 Deei, bl. 218—233. die zf. h ten opzigte van dit ftuk *(,derz Ivcr oud rdotn) be. ept op zyne Gef filed van Ko’n. Willem.- Zeket S 2 19. d by Google. C *7» } Is het, dat, gehk wy boven melden, en ttelvk deHr. v. W. op ecne andere plaats aanmerkt, Simon SteviN de etrfle geweest is, die, wd niet :1s Uitvinder, roaar al doorkundig Waterbounkundige de Kolklluizm be-fchreven beelt, z. Hend. Stevin, HI icon tt. Filofif. Bedry), XI. Bmk, bl. 37—84. L<yd. 1667 een Wtrk, ’t geen de Zofri, ecrst lung na ’t overly den van z\nen Vader Simon, uit des/elt's nagelatene Hard, schritten beeft nitgegeven, en waar by dezes fFts-conjlig Gedachtenstücken, 4 Deel, bl. 89—175. Ley d. 1605. Folle mede gründliche heeft. — Rec. kan zich derhalve, uit alle verzamelde data noch niet overtuigen, dat de uit vi' ding van de Kolk- of Kamer.fluizen in de Neder. Landen ver boven de helft der isde eeuw opklimme, en wenscht dat de Heer v W. 00k by gelegenheid dit ftuk door kritisehe bewyzen tot historische zekeihcid mogte brengen. NIEUW - UITGEKOMEN BOEKEN, AKADEMISCHE EN ANDERE SCHRJFT EN. UiTLEGirtJNDK. Jesaias, vert aa Id en opgehelderd door J. H. van dfr Palm. Tweede en L)eide Deel. Te Amlierdam by Johannes si Hart, 1805. Beter laat, dan noort: zegt een oud en waarachtig spreekwoord, waar achter wy de vrvheid nemen ons te ver-feinuldn, daar wy het nu nog wagen. met eenig veiflag, voor den dag te komen, van het tv/eede en derde Deel eene* Werk, waar van wy het etrfle reeds in N* 5 eu 6. van het vorig jiar, hebben aangtkondigd. Waar het aan toetefehry* veil zy,t dat wy hier mede zoo JaDge hebben gefamnuld, weten wy bykans zelve niet, tn zoo 00k, al wisten wy bet, de Le/.er, aan het opgeven dier redenen, weinig hebben. Van meer belang is het te vermelden, dat wy, by het aandacht g doorlezen van deze beidb laatfte Deelen, ons, zoo zeer, hebben bevesdgd gevorden. In het allezins gunftig oordeel, ’t we!k wy, over het etrfle. ueveld hebben: dat wy het niet van on* hebben kunnen verkrygen, dezelve, in dit ons weekblad, on- aargeroerd te laten liggen, of geheel met stilzwigen voor by |e gaan. Breed«oerig evenwel zal als no dit ons verflag niet zyn, en oik net behoeven te wizen; tensdeels: om dat dit geheel oorfpronkelyk vaderlaodsch werk reeds gettoeg be* Itend, en, door meest alle tydfehriften, op het gonftigst, « aangekoodigd; under detls, om dat 00k wy, by bet eerfte fce- tigr, alles hebben aangewend wat dlenen kon, om den Leter met het doe!, den aanleg, en den geest van deze overkeurie Tertaling en uitlegging genoegzaam b kend Digitized by GoogC C »77 > tigr, alles hebben aangewend wat dlenen kon, om den Leter met het doe!, den aanleg, en den geest van deze overkeurie Tertaling en uitlegging genoegzaam b kend Digitized by Google C »77 > tigr, alles hebben aangewend wat dlenen kon, om den Leter met het doe!, den aanleg, en den geest van deze overkeurie Tertaling en uitlegging genoegzaam b kend Digitized by Google C »77 > tigr, alles hebben aangewend wat dlenen kon, om den Leter met het doe!, den aanleg, en den geest van deze overkeurie Tertaling en uitlegging genoegzaam b kend Digitized by Google C »77 > tigr, alles hebben aangewend wat dlenen kon, om den Leter met het doe!, den aanleg, en den geest van deze overkeurie Tertaling en uitlegging genoegzaam b kend Digitized by Google Maken. 0.8 dan op dat eerfte berigt beroepende, zy ber genoee met een enkel woord te vermelden, dat de Hooggeleerde Schryver, ook in deze Deelen, wat vertaling en uilleggine betreft, zich zelven volftomen gelyk blyfi, en, allerwege *yne grondige taalkennis, wel wikkend oordeel, onpartydigheid! en fyn gevoel voor de schoonheden der Oosrerfche, en wel bepaaldelyk der Hebreeuwfcbe, Dichtkunde, op de keurieila *yze aan den dag legt. 6 Het zal ’er dus nu maar op aankomen dit een en ander. door eene nadere proeve, te bevestigen: en, daar wy, in on* erde vernag, voornamelyk de aandacht onzer lezeren gewesen hebben op die voorfpellingen, welkedeHoogleeraar meeut dat nog veivuld moeren worden; zoo achten wy het niet on- gepas, ook nu, bepaidelyk ons daar by te houden, niet zoo Steer om onze goed- of afkuring aan die wyze van uitleggen bier door te kenneo te gven, als wel, om dar, ook in onza dagen, over dit onderwerp meer gerchreven is, en de alge- tneene aandacht, daar op, langs hoe meer, febynt gevesiigd Se worden. ° 6 De eerfte voorfpelling welke, na H. II j-4, en XI en XII. In den t'pgenoemden zin, door deo Hoogleeraar, wordt opgevat, is die weike voorknmt in bet XXXVfte Hoofdftuk. Hy oefenouwd dezelve als niet in verband itaande met het vonge, en,^na het gevoeleu van hun te hebben opgegeven, die dezelve t huis brengen op de laatfte gelukkigfte hellt van Hizkias regenng : betuigt hy, ten finite, zich daar mede niet te kunnen venenigen, „maar in dit Hoofdftuk te vinden eene Odspraak, die hare vervulling nog ontvangen moet, en de- *elve ontvangen zal in die laatfte, gelukkige ty.len, wanneer Jehova andermaal zyn volk uit de verstrooijing zal verzameld bekommen, en gebragt tot de erkentenis van hunnen en onzen Verlosler. Hier mede strookt, zegt hy de inhoud, taal en mi het allerbst: en dat onze Profeet zyne uuzigten zeer boog heeft uitgeftrek', weten wy, onder anderen, uit hist XlJe en Xllde Kapitel; (waarom niet Hoofdftuk, in een boek anders zoo kiescn en k u rig in taal en Ity.?) ja, wat zoji ous verhinderv kunnen, om het als eene onderftelling aante-nemen, dat Kap. XXXV. het vervolg is van het Xlde en Xll.ie, en daar mede een geheel uitmaakt?” (Deel II. bl. 3 *9-321.) Het 5de en 6de vers wil de Hooel. niet van eig nlya gezegde tlinden en dooven, maar van ztdelyk ilin-den en dooven, dat is. van onverftandigen en ong^hoorzamen veriiasn neoben. Matth. XI: 4, 5. befchouwt hy niet als eeen beroep op deze Voorfpelling (Die! 11. bl. 325, S26.J) Dit is de eerfte en eemge voorfpelling van dien aard in het i-neede Deel roorkomeode. — Het derde is, ia dit opziet. Rker- S3 „ Met Digitized by Google 57* ) ,, Met het veertigfte Hoofddeel, (Tchryff de Hoogleeraar fa den aanvang zvrer verklarirR van het zel*e. Deel III. bl. 7.) br>';nt een meow, her laatfte deel der Godfpraken van Je- Saias ; in toon en inhcud aanmerktlyk van de vorige onder* fcm-tden, in schoonheid en belai.Rtyke voorftellicgen zoo voor- treffeiyk, da! wy peen anoer deel dcs Bvbels kennen, *t welk bier rnede verpeleken kan worder. De Profeet voorspelt niet alleen den ondergang der afpodery, en de zepepraal der Gnd- delyke waarheid over den aardbodem, msar Israels verloffin- gen ui> meer dan ddnen nood, door meer dan eenen door* luchrigen p.-rfoen; in *t bvzonder de verf Digitized by Google t 57* ) ,, Met het veertigfte Hoofddeel, (Tchryff de Hoogleeraar fa den aanvang zvrer verklarirR van het zel*e. Deel III. bl. 7.) br>';nt een meow, her laatfte deel der Godfpraken van Je- Saias ; in toon en inhcud aanmerktlyk van de vorige onder* fcm-tden, in fchoonheid en belai.Rtyke voorftellicgen zoo voor- treffeiyk, da! wy peen anoer deel dcs Bvbels kennen, *t welk bier rnede verpeleken kan worder. De Profeet voorspelt niet alleen den ondergang der afpodery, en de zepepraal der God- delyke waarheid over den aardbodem, msar Israels verloffin- gen ui> meer dan ddnen nood, door meer dan eenen door* luchrigen p.-rfoen; in *t bvzonder de verf Digitized yning, de bheda-igheden van Jezus Christos, en de za'ige Revolpen van zy-ite knmst op de wereld: Jesai'as voorftelling eindelyk ontvaf ve'fcheiden txdvakken, en eindipt niet, dan in de laatfte en bee i;ke oirziRten voor het Jnodfcbe volk." Dif ge- viei', dat wy reeds metigmaal getoond hebben het onze te "*)i, hebben wy niet aangennen uit verlegenheid, maar ora dat wv meeren, dat het u<t den aard der Profetifche verrukki> e natuurlyk voortvloeit." Onmiddelyk hier op last hy volgen, hoe en nit welk een oppott hy dan eigenlyk deze en meer andere foorrgelyke To..fpellirpRen wil befchouwt hebben, en verdedigt voorts dirlyn gev <elen en het Goddelyk gezsg van den Prof. Eene wyfe, dat het niet Iran nalaten de aandacht na zich te trek ken <* k van hnn die. ten dezen, peheel van hem mogten verfehillen. D -ar deze geheele voordragt, wat den inhoud beirefl, hoogstbelangryk, en, wat taal en ftyl aanpaar, mees-terlyk fchoon is, en tot eene vernieuude proeve verstret van'smang eenvoudipe, bevallige, en te gelyk fcrachtige welfprekendhtid: zoo gelooven w> den Lezer, cie met dtt boek nog met bekend is, eenen wezenlvRen dienst te doen, met dit ge-det-lte, al is het dan 00k - wat tang* voor hem aftefchtyven. In het overige zuilen wy kilter kunnen zu. "Wy befördigen, (laat de Heer Vätig der Palm onmiddelyk op het straks aar.gehaltige volpen, deze laatte zeven en twu. Hooflftukken des bocks, met uitzonderir g flechts van eenige wenige, als een gedenkfluk van Jesas, nagelaten voor de verlte nakomelinglchap, om in zyne gefchriften de Profeer zyner natie te bljveti, tot in de laatfte eeuwen 1 Isr b is ttvsfchien in peen enkelen toeftami van verdrukking en verl.sfing, van verwerping en wedefitanntminp geweest, die Jef.i«s verrukie v>rt>eelding h er nitt aflfchetsi : hy opcnr een ih'li van troost en leering voor allc <fe vyenteiende eewen, en de roeesie zv>er voorz.gprgeb zuven in een onbepaald toekemende, zelfs zulke, an - reeds vervuld zyn, rooeten mis- fthien nog meer vervuld weirder:!’ 1, Wy moeten, by het lezen dezer ftukken, ons met orze gedachien in het Oosten verplaatfen ; daaf ziel men meenig Ijiaal eeu ftedentar, op de openbare staten of markten eene ** * « 0 fchare ffchare volks rondom zich verzaroelen, en, nit de volheid zy« res batten, dichterlyke, dikwerf onvoorbedachte reoevoerinf geii, over de aapgelegenlle nnderwerpen, voortbrengen. Ook de beste der Italiaanfche Improvifatori kunreo van dezelfde zaak ons een derkbedd geven Als zulk een Redenaar mitten wy ons verbeelden JesaYas hetbaalde reizen te zien optredeii, nu en dan zyne spunken door een kortfiondig flilzwygen, waar in de gan . The vergadering ebbendiglyk deeit, afbrekende; nu eens iu den toon des diepen weggevoerd, din weggevoerd in blyde verrukkingen, terwyl altyd zyn boezem klopt van hooge en edeie gewaaruordingen. Eri geen wonder, bet is bet toekomltig lot Zyner Natie, dat hy bezirgt, derzelver goluk en rampen, gelyk zy oit hare trouw of ontrouw nan Jehova beflendig zouden voortvloeijen, gelyk zy be werkt zou- den worden door dien JkhuVa van wiens hoogbcid, magt en efde de verhevenft begrippen des (van’s) Dicnters ziel gehedt doordringen. fen? Maar zuileo wy, om deze ooze on k unde, om dat wy ier geen’ maatftaf betioen voor onze oordeel veiling, ontken- nen dat ’er wezenlyke, bt-paalde voorzoggingen zyn, en dat ey in dit boek gevonden Worden? Zullen wy onzen Schry- ver zelven in bet aangceigt we^rfpreken, en als een mis eider des volks fcefchwnen* wanoeer by, b. *. Honfdft. XU: a XLIV; 7, 8, en eiders, Jbhova zelven een bewys vo»t zyne eeuwige Godoeivkhei 1 duet ontleenen, uit het voorzeggen vaq toekomltige gebeuriensfen, als een daad, waar toe ille magt der afgoden te kort fcnooi?. Inderdiad men moge dit hooee oordeeikunde noemen, wy vindrn bier veel wezenlyk otikmi- icbe wibekeurigbeid, in wel* eeu Villeidanden ftyl dit gevoe- S 4 St b* Digitized by Google Up onk voorgedragen, en met welke magfpreuken het ook onderfteund wotde!" „ Wy zien d m ook geene enkele reden, om eenen anderen Dichter, dan Jesaias. voor den Autheur (wnamm niet in goed nederduiiscn Maker, Schryver of Opfel/er?) dezer heerlyke en uitmnntende redevocrmgen te hou len Dat een later Schryver zich van den naam van Jesaias zoo bediend hebben, hoe zeer dit fomtyds met de bests oogmerken gedaan *y, hier echfer zou bet met geene andere bedoeling hebbeu kunnen gefcbieden, dan om, zonder nut of roetn, de menigte te misleiden. Of zou de edele, vereeuwigde zanger zyner Katie, die deze  voor tydge-Booten en nagellacht on be ken d zyn gebleven? Winneer wy Jesaias naam aan het boofd derzelve gefteld zien, wanneer wy de ganfche oudheid deze stukken aan Jesaias zien toe-chryven, znllen wy dan vermoeden, dat dezelve met van bem zyn? Neet. dit is geen vermoeden, geen oordeelkundig gisfen, het is laakbare achterdocht; of het zyn ydele pogingen des vernufts, om algemeene, en te ver gedreven onderftellioen, te redden of te handhaven. Jesaias wiens onvergelyke zanggeest, wiens diepe blik in de verst afgelegen toe-komst, ons reeds van elders bekend zyn, hy, de tolk, de mond van Jeh>va, in zoo vele gewigtige omflandigheden, by alleen km Ons dezen voortreffelyken bnndel hebben nagelaten; en in welken anderen boczem klopten die zelfde geworden, weike andere pen kan dezelve zoo bebben geboekiiaafd. Doch laat ons van dezen nit (Yap te rug kereo." (Het vervolg en Pot in onze eerstkomende.) Zbdekundtge Wtsgeerte. OORDELKONDIGE Beschoowin van de pel felt van Zedekunde der beroemdfe fFysgeertn, van Aar T"i eles tot op Kant, waarin vo anonymityk de Zede-leer van den la at Pen uitveerig verklaard en beoordeeH v/ordt Door Christian Garve Uit het Hoogduittchs mot verfcheidene aanmerkingen vermeer der d. Te Leyden, by L. Herdingh mocccvji. m g*. 389 bladz. En eenioe Aanmerkingen over de Oordeelkundige Befchom wwing van de pelfelt van Zedekunde der keroemdjle Wytgeeren van Arisotfles tot op KanT enz, door Christian Garve. Uit het Hoogduittch, met verfcheidene anmerkingen vermeer der d, door W. van Volic'M, Thee/. Stud te Leyden; by Herdingh und mecken. 8° p. 3??- Brisftgewyze medegedee, dourne de nu uitlandtch Leydsck Doctor, aan zynen te Leyden nog Studerenden Friend. Te ’gBuscn, by D. Neman en Zoon 1807, 75 to- 8*. Digitized by Google C a8i 3 Niet alleen is er Teel gefchil onder de Geleerden over ge wig'ige onderwerpen en de waarheid of onwaarheid van vele ftellingen; maar ook byzonder over de waarde van deze of geene vakken van Wetenfchap; in welk laatfte gefchil nu en dan ook wel eens het oude spreekwoord be waarheid vrordt. Dat een iegelyk meent, zyn Uil een Valk le zyn; en even zeer bei zeggen van Ovidius Lib. 1IL Metamerph. geldt: Pars inventi utraque causfas. ponderlyk echter heeft de Bovennatourkunde of Met- - fhyfica vele aanvatlen, vooral by bun, die zich meer met de zip: bare wereld bezig houden, dan de Meet., Natuur- en Sterrekundigen, moeten ondergaan. Men kan niet ontken- 8en, dat de Bovennaturkuride eene afgetrokkene en daarotn moeilyke Weten-schap is; dat een iegeiyk zich meerdere ze- kerbeid voorftelt in ’t geen onder zyne oogen of andere zin- tuigen vait. Maar, met dit al, zyn toch de overige Weten- fcnappen alle geene zuivere Wiskunde; en hoe is het met do toegep-ste Wiskunde zelve gelegen? Hoe met de Sterrekun- de? Heeft met een d’Aguila, nog niet zoo lang geltden, het geheeie ftelfel van Copernicus getracht om verre te werpen (•)? Maar het Is hier de plaats niet, om over de Wisselvalleigheden der Geneeskundige, Scheikundige, Letterkundige, über die weiden. *t Zy genoeg, als in 't vooiby-gaan te hebben opgemerkt, dat bet'er verre van af is, dat de eigenlyke Wysgeerte, en vooral de Bovennatuurlunde alleen an afwisfelingen van ftelfels zoude onderhevtg zyn, en men ott dien hoofde haar van minder waarde zoude mogen achten. Is zy dan ook niet met de ernftigfte takken van onze kennis vedenden? Wat is Gndgeleerdheid, Zedekunde en Regtsge-. leerdheid zonder hare toelichting? Hebben ook, even daarotn Diet, de grootfte vemuften, oudstyds Plato , Aristoteles en andere hoog geroemde Wysgeeren; en in latere tyden Dei* cartes, Locke, Leibnits, Clarke, Wolf en vele diergelyke - uitftekende mannen , hunne krachten ter volmaking der Bo- vennatnurkunde befteed? Aan de Bovennatuurkuode, zettgen wy, welke die groote hervormer der Weteufchappen Baco den fleutel van alle andere IVetenfchappen genoemd heeft ? Het is zoo; die Wetentcbap is mede nog niet tot die volko-' mene zekerheid gebragt , in welke men berusten kan ; niet van alle zwarigheden ontbeven. Den oorfprong onzer denk- beelden en kennis, de eerfte grondoeginfclen derzelver, aan te wyzen, is even moeilyk, all tot de eerfte beftanddeelen der ftof of der ligchamen door te dringen; maar dit is geene reden om llil te ftaan, zoo min hier als in andere takken van kennis. Met ftandvastigbeid en moed , nadert men alryd meet en <•) Zie Lettttb. ijaj. N°. 15. UL 391—395, • - . S 5 Digitized by Google C 3*a 3 •n ineer aan den top des bergs, al kan men dlen niet geheel bereiken; en alle pogingen van fchhnderc vern.uften, hoe die dan o<>k mogen uitvallen, hebbeo veel nuttigheid, en ge- ven altbaos eenige vonken van licht; behalve dat de ofeiing zelve de krachten van den geest oplcherpr; het indaan van eenen nieuwen weg ook aanleiding geeft , tot niet bedoe'.de ontdekkingen ; en in alle gevallen ook de mislukte pogingro on* dikwyls, door het aanwyzen der grenzen van 0!>ze Ver- mogens tot kennis, on* tot zedigheid opwekken. En deze Zyn de gegronde redenen, waarom zy, die prys op de voort- gangen onzer kennis ftclieo, den hartelykften dark toekennen aan den diepzinnigen Imm. Kant, die, ’r geen nog al opmer- kelyk is, daar hy de grootfte Wis- en Sterrekundige van zy- nen tyd was, de Bovennatuurkuiide echter van zoo veel ge- vigt oordeelde, dat hy zynen tyd, en vermogens , tot het daarftellen van eene zoodanige nienwe Bovennatuurkunde be- fteedde, die by hoopte, dac de grondllag van de andere We- tenfchappen, en, zoo als Baco die noemde, de fleutel derzd- ter zoa mogen zyn. Maar om vrucbten van den arbeid dezes grooten mans » trekken, is het niet genoeg, zyne gefchriften te lezen en herlezen, en zyn stelfel te doorgronden; met genoeg, wan- reer men hem verstaan heeft, of meent gevat te hebben, hem dan na te praten of na te schryven; niet genoeg het ▼oetfpoor te betreden van die zoogenaatnde echte Leer lit* gen van Kant, van welke Garve bl. 331 en 333 getuigt, dat zy zyne tafrede, 11am.: „Dat Kant’s Wysgeerig ftelfd ,, niet alleen byzoudere ftellingen en bewyzen, en nog meer, ,, wederleggingen, die volkomen gegroiid zyn, in zich be- „ vat; maar dat het in zyn getieel, ook eene nienwe, vreem- „ de, en met nieuwe en groote gezgtspunten verrykte, es ,, onder e En al te kunftig zamenweeflel van spitsvindigbedeo, voorrtelling, een waar, maar gemeen ftet, fel is:” foor de erg fie fan alie lasteringen zulien aanzien, naardien zy, op de velflrekte aulruiklaarheid vas alle ftorgaande jlelj'els van He de leer, tyna alleen de voortreffelykheid en waarde fan het Kantfche gronden. Ik daar en tegen zegt Garve IsJ'chouw het als eene verdien-Jle in den grooien zelfdenker, dat de aandueneiyk he id van zyn hart, zelfs in zyne befpiegelingen, doorjlraalt; en dat hy ty al e oorfpr onkely khei d van zyn vernuji, tuh dikwyls zien laat, dat hy ook, gelyk een gemeen mensch, gevelen en zich uttdruknen kan: ja, eat hy zich, it oogenblikkken fan enkele tejpiegeing, htimelyk Fan zijn gevoel laat overmeesteren, en zander het zelf te leaser-ken, de gevolgen van het laatfte onder de befluiten van het eerfle yernsengt. Dat dit iwtiie bunt yds bet geval zoil geweesi zyn, neeii Garve, op verfcheide plaalen van dil gewigig Werk, den leaer does ofmetkeo. Eene breedvneripe opp”ve en beodrdeeling van dit We'rk van den fcherpzinnigen Carve, is, in een zoo diep doordacht en Mmenharcen onderwerp, niet wel mogelyk, en althans vörde dit Tydffclirift niet gefchlkt. Hier na voigt dan eindelvk bl. 95 en volgg. een geftrengonderznek en beoordeeltng der Kantische Wysgeme; en dlets flechts van zynt Zedekunde, maar 00k vooraf, fchnon kortelyk, van zyn bafpiegelende Wysgeerte, als met weike Cyn nieuw Zedeknndig stelfel naauw verbonden is. Het is bekend, dat Kant den omvanp der pebeele Wysgeerte tot deze dne hnofdvragen hrenpt: I. bV %t kart it weten? IF IVat moet it gen? III. IVat met it gelooven? Vooreerst, ftelt Garve dan bl. 198... het The. retischr gedeelte der Kantische Wysgeerte voor, en doormengt deze voordragt metryne beoordeeliegen. Hy toetst dus Kant’s beantwoordlng der drie Vragen, weike hy had op z ch genomen, namely; Hoe komt de Mensch tot de kermis Van het een of an-der voorwerp in / a/gemecn? 1 ) Hoe geraakt hy tot de vo/ftrekte zekerheid van eene felling van voren? 3 ) Hoe komt de Mensch tot de tennis van V onzig'bare — van de zede/yke Vryheid — van God — van de Zedewet, eM de onfterfelykheid? De Leer van Kant ter beai twoording van deze drie gewigtige vragen, behandell Garve in diervoe-dst hy eerst de oude opiosfingen, moral die geent, weF-ke hy voigt, kort voordraagr, en daar op Kant’s deer ontwikkelt en met alle zedigheid en onzydigheid, maar tevens met alle rondheid beoordeelt. By het onderznek naarden oor-iprong en het wezen onzer kennis ftelt Kant wedemm deze dfie vragen ter beantwoording voor : nam. a ) Hoe komen •try tot het denkbeeld van het een Of anderer voorwerp? Het tantwoord is, door de Zinnelykheid, welker aard, gmndwetten en grenzen door Kant oi tw kkeld worden. b.) Hot geiraken wy tot eene zamenhangende vorwärts of kafesorien, weike Kant in vier klasfen verdeelt. Eindelvk cl) Hoe bren-t gen wy alle deze vorwärts of klassen, volledig tamenftel? Het antwoord is, door de Rede, weike fteedi naar voitooijing van kennis freest, dat is, a. zy vereenigf de begrippeu van *t verstand; U. coekl de eerfte oorzaak, dat is, de eerfte veranderiepen en de rei der veranderiepen en bewegigen, en komt a Iron op het denkbeeld van Vryheid en vrye daden; «. zoekr de eerfte oorzaak der zelfitanoigheden, nam. de eerfte zdfitandigheid, dat is, God; alle welke zaken de Theoretifche Rede te ver-geefsch zoekt, cm dat zy buiten de grenzen der serving lig. Sen en louter tot het ryk der Id den behooren. Hier uit ont. an de bekende vier antioomten. Maar hier kotnt dan de Praktifche Rede te hulp, en Belt de Vryheid, het aanwezen van God, de O'fterfetykheid der Zicl en een Toekomend leven, door het Praktifche belang en Redegeloof, buiten alle twyfeling zeker. Dus komt dan Carve tot de vonrdragr en het Onderkoch van bet Praktifche peotelte van Kant’s Wysgeerte bl. 33a... en wel in diervoege, dat hy in de eerfte plants voordraagt eene Verzrefing van de onderfebeidene oogpunten, waar uit men de Zedeleer van Kant kan befohwen, bl. 333... Ten tweeds: een kort Overzigi en Or river p der geheele Zeldelet-r van Kant, bl. 396.. Ten derde: De grondbeginfe-len dezer Zede'evt, d«or knrte en bepmde voorfcbriften nit-gedrukt. bl. 314... Ten vierde: Beoordeeiing van betzelve in zyo ge eel, bl. 335 en volgg., zoo wel deszelfe Ferdienften,.Is gelreken, bl. 326... 2.) Beoordeeiing der Kategorifte Imperaitven, bl. 384 — 389. Zte daar eenen van geheel dn pewigtig Werk, van den doorkundigen etfcherpziftenden Garve, eenen Wysgeer, Wiens roem zoo wel vau edelmoedig karacter, als schrander-beid en kunde zoo gevestigd is, dat daar ny niets benoeft gevoegd te worden. Het is derhalve een wezenlyke dienst welken de Hr. W. van Volk m, die nog Student in de H. Godgeleerdbeid, aan Leyo.ns linage School is, aan de Nederduttfche Liefhebbers der Wysgeerte, door deze naauwkeurige vertalirg heeft bewezen, en welke hy daar en boven met er.ige aameekemngen verrykt heeft, welke meerdere geoffendheid bewyzen, dan men in dfen jeugdigen leeftyd zoo verwachten, maar ecbter niet alle boven tegenbedenkingeo; fommige wat zwak En eenige wat te flout voor diejeugdige ren, zyn voor al ten aanzien van zulke mannen, als Kant en 00k Garve, van welken laatstgenoemden de zedigheid ea eerbied voor Kant een fterk aanfporend voorbeeld is. Recenfent wenscut dten jmigen geleerdun beftendigen lust en gelegenheid toe, om zich verders, meer en meer, 00k op de Wysgeerte, voor welke hy zecr fchynt berekend te zyn; dien fteunpiiaar der manuelyke Godgeleerdbeid, waar aan by z>cJ> heeft toegewyd, toe te legger; en prvst hieriti zyne zedigheid, dat fchoon fieraad der jeugd, van zynen naam liever niet op her tytelblad van dit Werk geplaatsr te hebben. Her ander Gefchrift, welk wy mnkondie ten, nam. Eenige fanmerkingen over de Ontvouwing van de Refill van Zedekunde der kerotmfle fF'yigee- ren enz., dear een uitlandich Leydich DoS or. le’s Bosch, bebelst drie Briever, van welken de Eerlle handelt over de Ontvouwing en Tne'fing der Zedllelfeli van vroegere en la- *ere Wysgeeren, die vddr Kant gebloed hebben, door Gave. De Tweede over Gave's beoordeeling van Kant's ftelfei en vooral over zyne waardeering van de Zedeleer van diea diepzinnigen Wysgeer: en de Derde over de Aanmerkingea van den Heer van Voikom. Recenfent kan zich in eeene byzond- rheden dezer Brieven, welke zive eene Recenfie van *t Werk van Garve zyn, inlaten. Hy merkt in 'i algemeea Op, dat zy de blykcn van vernuft, kunde, vooral der Oude Letterkunde dragen, en zelfs wel war vooringenomenbeid voor de laatfte. Zy zyn ook met vuur en levendigheid gefchreven, maar geUk het dan gaat, doorgaans met veel y verzucht, welke wel eer.s wit re fcherp wordt, tegen de les van Cice-10, L>b. I. De Finik. t. Dit, wat den vorm betreft. Om-trenr de bedenkmgen zelve, tegen Kant, Garve en van VoLKOM aangevoerd: ’er zyn 'er, die zeer gegrond zyn; doch ook ardere, in welke Recenfent niet kan inftemmeo. Hy kan echter met nalaien, den Brieflchryver, bl. 19, volkomen toe te stemmen, dat Garve ook 1 eel eenige voor den aan do zogenaomde Scholastic! had mogen gegeven hebken, die loch f zoo langen Tied, alieen den [chapter in het Ryk der JFysgeerte gevoerd he k ben, en vefter stell omtrent de Moraliteit der menjchelyke hande ingen, door <e Tius ever gent/men, al/een -wear en overreenkomftig met do juts! heid der Nat uur tyke Zedekunde kevonden it. Recen- fent moet hier doen opn-rsen, dat zy, die de Scholafhkeu zoo gering achten, de gevudens van den grooten Leibnits daaromirent wel eens mogten naikan. Met. grond zegt de L-yafche Doflor vt-rders, bl. 20, omtrent het geen Garve nopens Grotius en Pufend rf voordraagt : Hier zyn de za- ken een weinig in de war, en ontwikkelt verv.lgeus de ware leer van de Gr.ot omtrent de grondbeginfelen der Zedekunde, welke Garve zekeriyk beter habe beho«ren gekend ts hebben . HANDEL ew ZEEVAART, HUISHOUDKUNDJ EN WAT DAAR TOE BETWEEN HE EFT. Pimii be* Effected. Op Maandag den a 6 October 1807, in Amfterdam. B bite n L Amerika 5 prCt. 99|noo Amieelen by Hope & Comp. «nz.. • to.i| i | Finland 5 prCt. <j:j | Zwcrten 5 prCt.. <j:j | Zwcrten 5 prCt. 93I 91$ Denemarken, Toll. 4 prCt. 89 1 94 dito Ixcn en Wfcfetb. 4 prCt yo « 9a dlco Kmon 4 prCu > 95 Keller vinOottcmyk 5 prCt 54! 55I dito 4i prCu.. Jc| t 51 dito 4 prCt. « 5 i. 51 B 1 N n ( n 1 Ptationale Schuldbrieven t S piCt... 43l * I dito a a J prCt.. 38 a i Losrenten uit dc h effing van 98 a 3§P«Ct. 59 a } Dito uit de heffing van 18co. a 3 prct. 43) I dito 180J. a si prct.. 4yja 504 INDICHE. Spanie prct. by Hope & C 94 > | dito dito nieuwe. 8y > 4 Portugal, by Hope & C. yajji Ear land. Anmmcit. pCt. 63 Frankryi Gecuntolid ten ten 5 ptCt. 78 a| Dito Cert, by R.& V. 7B41I Wisfelcours. Op Londen. • niet genot. - Parys.. 5j| A N D tc H K. dito Dometnen. 4 prCt. 7a 1 { ■•ito VrvwiHia a 4 pCt. 7*4* * Ron. Negot- van 1 ser. 'pCt. Met op loop, premi by Aflosf. 97 4 Rednptien Losb. rut den Vn*de. 48 t| Agio van de Bank. 4 pKX Opining van het nieuvt aangelegd Kalvrykfclta UITW ATERINGS-KANAAL Katwtk (Departement Holland) den a: O8oier. He* nieuwe Kartaai, ter uuwatering in Zee, met ne Sluizei eo verdere Werken, daar toe behoorende, na eenen driejarigeo arbeid, en dus in een geheei jaar minder tyds, dan men daaf toe in den beginne go field had, voltocid geworden zyede; is be* den »oor de eerii^tmal geopend, in tegeimoordigneid Zyne M 'jefteit den Koning, die zich, ter by worm g daaf van; derwaarts btgeven had, ierg<zeld van den Maatfctnk en Minister der Marine P'erheut. den Diftcur Gencraal van den Waterftaat, Tvoent van Raaphorst, en verjer aarlen, gevolg. De Boiien - S.uu., waj do*.r men, voorsfi met den vied het Zoewater tot aan de eerfte B'nnen-Slu* had ingelaten, en op die wyze het Buitenfpuj K-naii, vuld, werd onmiddeiyk na de komst vau Zyue M jeue" • Digitized by Google C #7 > hier, zynde jal*f op u uren des middsgs, en hnogstdeszelfs opwichnrp en b^eroeting, door eene Commissie van Dykgraaf eu Hong- Heemraden van Rhyniand, op nieuw geopend, door bet ophalen der Valdeoren in dezelve, wanneer het Zeewater niet alleen met een vetbazende fielbeid naar baiten Ijep rmmrook, na het vervolgons open zetten der Bmnen-Sluizen, het boezemwater zich tot op 5 dnimen, aan de Rrug Bien katwyk, ontbstte; door welke eerile zoo welgeflaagde proof, de, zoo' lang betwisre, nuttigheid, van dit uitwate-riaps Kanaal, voor Rhyniand niet alleen, msar een voornaatn gleelie van het geheele Koninpryk, ohtegenzeggelyk bewezki is; gelyk dan 00k Zyne Mijeileit zyn uicteriie geuoegea bet biykcii, zoo over de fraaiheid en hegrheid van dit Werk, a is deszelfs fpoedige vordering en voltooijing, nevens de voU doenue uitwerkir.g daar van, er. den Opzieneren en Werklieden eene ruime belooning guuflig toezegde. STERRE- en WEERKUNDIGE WAARNEMINGEN, BUITEN HAARLEM. 1807. V MR Oft. TBR. THERMOMS MOMS- TRR. nuns * nil WIND. 1 LUCRn- OBSTILD* HUD. .ay. 7 4» j ! Z- 1 1 at { uy. 7 6 4 z o.t.ai hclder; #savonds bewolkt. 'a?t 55 z. t. n. 1 1 **.’ * * ■ 5‘i z. 0. aa < a-,. 6 64 z. 0. t. 0. bewolkt; ’snamidd. zeet windrig*. '00. I Vt* 0. z. * *• 4 1 60 z. 0. ’s morgens regen; 93 < 29. a 534 1 0. verder betrokken; > Jo. 1 49* 1 z. z. w. 1 1 ’snamidd. tlorm. jay. 6 47 z. 24 < 29. 5* 57 z. t, 0. bewolkt. '20 47# — t*y- 7i 44 z. 0. . r‘ *5 < 29. 8* 54 — — helder. (29 9 47* 0. N. 0. (it). 8 49* O. 26 < 29. 7 58 z. 0. bewolkt;'savoods dampig. ‘29. 6 47*! z. w. fa9- 5 4* Z. W. 37 <39. 5 58* W. t. N. bewolkt; ’savoods wat buyig. W 6\ 49* ft. N. 0. GE- r' Digitized by Google tun GEBOORTE-, TROUW- in STERFLYSTEN. Het getal der Dooden, gedurende de laatstverloopene Week, k geweest: te Amfterdam 194; en te Haarlem ao, ondei welke Uatften 8 beneden de la Jaren. BEKENDMAKINGEN. ** Gods grootheid fchitterende in het craeindig petal det Waerelden. MERTAN, met een Voorreden van J. A. UTLENS, Phil D08 teEenrum, waarin nnder arderen op de Leerzaamfle uv?" behandelig wor^t: Ons Zonnefte/fel, gt-tal der KOMEETF.N, dezehe met de Planeeten ver e li-ken, Melktveg, Figuur van den Sterrenhrmel, kewegieg der Sterren, ha are fnelhetd, riehtirtg, afjland enz. Zu den van deutlich Werkje zijn nocfjeeniee Exemphren te te bekommen, te Amfterdam, by de lioekverkoper I. tw BRINK Gz. By gemelde is van de Pers geknmen en alom verzonden: I. Redevoering over de Brieven van P. C. HOOFT, door Mr. y. S' he Item a, met belangryke Aantekeningen en Byvoegfel en eene Plaar, verbeeldende desDrosfaards Hindkorbift, gr. 8*. II. SOFIA van NORMAN, door Amalia Berg, (uil bet Hoogd.) met een fraai tytelvignet, groot 8®. k f a -6-: Aan de BeoefFenaaren der ANATOMIE en CHIRURGIE in het algemeen, en aan de Leerlingen in die Wetenfchappen in het byzonder, wordt bericht, dat aan de eersrkotnen-de, tegens de Veelverminderde Ptys van f 4: 10:-— zal wor-den afgeleverd. Heute alom bekende en geachteten Werk van dea berobenen Franfchen Ontleedkundige J. B. WINSLOW, behel-Zende een vo/komen famenftel van de Ontleedkunde its Menfchelyken Ligchaams, met de daartoe oehoorende Afbeeidingen verrykt, vier Deelen in gr. 8® Waar van de Afbeeidingen gefchied te AmHerdim, by N. BUDDE, Boekverkoper op den Haarlemmerdyk N°. 354. By gemelde zyn nog eenige zeer weinie t enkel grrmt Papieren ) Exempi. te bekoomen van de Gefchiedenis van Engeland, befcbreven door dr LARRY, vier Deelen in folio, met Ktarten, eD Portraiten der Vorften, Vorstinnen en voornaamite Staatsmannen van dat Konii-yryk, gegraveerd door de beroemde v. Gun it, Plaut, Permeulen, Falk en andere; zynde alle nog eerlle En unumtend van Druk. MISTELLINGEN. In de Waamemingen der Heeren Keizer en Moll van de thans fettynend Kompet, op bladz. 1-9. reg. 37 en 28 van ons hatstvootgaand N*. lb**1 Boogjchulter, lees: ArSurus. Is hAAXJLKM, 11 A. LOOSJES P*. Digitized by Google ALGE'M.EENE K O N S T- EN LETTER-BODE, TOOR HET JAAR 1777. N°. 45. V rjdag den 6 November. B E R I G T E, N. U I. T L AND S C H E. Jl arvs. De Klasfe der Taal- en Letterkunde van heeft den Heer Picard, Autheur van verfcheiden geestige Tooneelftukken, tot deszelfs Medelia Verknren, m plaats van wylen den Heer Dureau d® la Malle. De Heer Picard is bovtdenien door Z. M. Hen Keizer met een Jaarwcdde van 6000 Franken fao-gunftigd. De Schilderyen en Standbeelden, die men thans in bet Mufeum ziet, zyn niet de eenigfte ftukken van kunse en oudheid, waar mede de laatfte Veldtogten FrankryK. verrykt hebben. Eene menigte andere ftukken van wande z In te Parys aangekomen, under anderen eene Verzameling van 6 & 7000 Medailes van Brons. Da Heer Visconti is thans bezig dezelve te rangfehikken i vanneer zu werk gedaan is zulkn die Medailles oofc yoor het Putyiek te zien zijn. Eerstdaags zal men in het Mufeum ten toort stelleo de Plans tn Relief, van Zwitlerland; de Koning van Iruisfen had dezelve, niet lang geleden, gekocht. Franf.ker, den 34 October. De Hooggeleerde Heef am. Chauooir, P/dlof Astror,. Phyf Exfer. tt Me-et, an Profesfor Ordinarint aan deze Univerlkeit, van dezen Pact, na loffelyke fur&ie van twintig jaren, vry-vdlig dftand hcbbenJe gedaan, was die beroep, inge-volge Decreet van Z. M. den Koning, en authorifatie van Z. E. den Minister van Bfnnenlandfche Zken, door Curatrren dezer Hooge School, aangebnden am den Heer Corn. Ex am a. A, L. M. Philof. Do8ort Secretaris van de Lmdbouwkundige Commissie in Zee* land^jen Le&or in de Wis-, Sterre- en Zeevaankunde en in de Ant. en Pfafiol. te Zierikzee; en is betzelve thans door hem aangenomen. Haarlem, den 30 O&ober. Dire&euren en Ledett van Teyllr’s Genootfchap, hebben in hm Me Vergadering, gisteren gestern, geordnet, dat bet ingekommen Hoogduitfche antwoord, op de Vraag: "Wat wees, men uit Historische berigtep van veran, deringeh, die de Aard-Kloot aan zu ne Oppervlakte, in fommige Streken, door verfchillrnde oorzaken, ondergaan hebbe?" — het geen rot Zinfpreuk heeft; Mala fiunt eadem fed atttcr; te weinig aan de Vraag Volk, om met den Eereprys te worden bektoond, hebbeft befoterr deze Vraag andermaat op te gven. Cm beantwoord te worden voor 1 April 1806. Men heeft wyders in deze Vergadering beoordeeld, de viter Stukken, wdke voor i April laatstleden wareu ingekom, er beantwoording der Vrage: "Wait i, kip men tbans omtrent de overeenkom" St der Licht. i- rtoffe met de Warnateflof, uit daaromtrent in *t w rk ,, geilel le proeven of bekendende ondervindingeft, met ,, eenigm grnnd afteiden?” — waarvan A in ’t Hoog- dnitfch tot Zinfpreuk heeft: EfcSuum natutaUum cam- fa See. Newton.. B in ’t Latyn — Ne ttbi deaf in to flammarum corpora fraudtm. LfrcnkT. C in h Hoogduitscfi — Non pos/unt oculi ndiuram noscere ft * rum. Lucmet. en D in *t Nederdtiirsch zonder Ziff* JTpteuk. Vah deze vier Stukken bevotfd then bet eem- gefcoemde wel verre de meeste verdierrflen te hebben: men oordeelde echter dit Stufe te weirttg aan de Vraag te beantwoorden, om met den Eereprys te worden be- Itroond. Digitized by Google C *91 3 Jtrnond. Wat filer a Digitized by Google An hoofdzakelyk rmtbrekf, rtf ge- rield warden in het Prngranmia, bet welk door het Gt’nootfcbjp voor bet eind van dit Jaar ftaat uitgege- ven te worden. Na deze beoordteling bcfloot men de Vraag nog eenmaa! te herhalen, om beantwoord » worden voor 1 April 1809. NIEUW - UITGEKOMEN BOEKEN, AKADEMISCHZ JEN ANilERE SCHRIFTEN. tlmroirtwBE. Jesaias, vert said en opgehelderd door J» H. vav df* Palm. Tweede en Detde Deel. Te Amfterdam by Johannes Allart, 1805. (Vervolg en flot van iladz. 380.) Heerlyk is de vertaling en ontwik feeling der Dichteflyhk beelden, io Jfs XL: 15, 16, opgefloten, doch dezelve mone- ten by den Sebryver zeive, Deel III., bl. 34, 35 worden na- gelezen, wy Bouden anders Te verre afdwalen. De overige voorfpellii'gen die de H ogleeraar meenf daC nog, het ay gebeel, het zy gedeelrelyk, moeten vervu'd worden, *yn jyervar in Hoofdft. XLIX. 7—36 LI. tot HI- il> IXV. 1— if. LV. tot LVl. 8. LX. i«— aa. LXV. 17—35. Van Hoofdft. XLIX: 7—3 6 le-eo wy in de verklaring, (Deel III. bl. 336 ) „ dat zoo wel de aard van zommige uit- drufekingen, ala de toon van het gebeel, geene andere uitleg ging duldr, dan die zich verliesr in de laatfte heeriykd ver- wachtingen, die, voor Israels volk, io het woord der belofca iiggen opgeflote.” — Ten aanziene van H. LI. tot LI1: lb js de Hoogl. van gedachten, voorr.anvlyk om de belofe H. 'Ll: 3a, „ dat het eindperk der vervuliing geplaatst is aan den afloop.der eeuwen. In verfehriden uitdrukfeingen, (schr>ft by) is deNtegenwnordige toefta'd der Joodfche Natie bykit)* naar bet leven afpemaald." (Deel III bl. 37b. *77. vooral 388. alwaar, Uit: 4. de bewährung der deerlyk verdrukte Israeliten tot op wizen dag, als een der krachtigste bevölkerung voor hinne roefcnmftige herzustellen. H. LV. tot LVl: 8- wordt opgenomen als een voorfpelnng van de toekomftige aigemeen wording der Euangelie- lee re. Wy fehromen dan 00k niet, (lezen wy, Deel III. bl. 358) deze redevoering te noemen, eene passe (voorlpt-lliog) avij-sande de daiten dei Nieuwen Testament. (Verne-nds, ) en da algemene verfpreidiiig van dec watut GoUMienii over de T a gas* 1 Digitized by Google C *9* 5 prfche mt!e;'eetie profetie, (voorfpelling) waar van dever- voUng wel begonnen is na de verlosling uii Babel, matr eerst .in hare kracbt heeft plaats gehad door de verkondiging der Ei*ar geie-leer aan alle Volken, en dan eerst hare voltooijirg ,3* I erlangen, wanneer, gelyk Paulus zegt, de volheid der Tdf'dt nen zal ingegaan zyn, en gansch Israel zalig worden." Miar boven aiies heerlyk en dichteriyk zyn de fchilderingen Digitized by Google C *9* 5 . Van toekomliig aardsch geluk, in de bcide laa:st aaugehaalde Hoofdfiukketi LX. en LXV. te lezen. Vol gevoel en fmaak Z\ n zy venaald. Men kan ze niet lezen zonder verrukt en gingen te. worden! „De toon, de flyl en uitdrukking dezet voorzegging (schryft de Hoogleeraar met betrekking tot H. LX.; zyn zoo flerk en verheve, dat wy, of hier of nergens, die uitzigten in het toekomende aantreffen, die, nog overvu)d, eerst in het laatfte der da gen door de nitkomst zul-4en b^krachtigd worden, en Abrahams nageflacbt, roegebragt to. den d ensi van hunnen en onzen Verlosfer, tot bet toppuot der heerJykheid zullen verheffen.” „De pogingen van fomtnige uitleggers om deze Godfpraik van het geluk Der Israellten, na hunne wederkeering ait Befüllungen; en die van attderen, om «e geheel geestelyk te verkla-ren, van den voorlpoed, den bloei en de uhbreidmg der Christen Kerfc in de eerfie dagen des Nieuwen Testaments, (Verbonds) komen ons onvoldoende voor; daar de eerlle uitlegden bekörden zin der wocrdeo te zeer moet verfluuwen, en de tweede alle gezonde, letterlyke bybelverkUring op losfe schroeven fteit. (Deel III- bl. 433, 434). Hetzelfde oordeel velt de Hoogleeraar over hun, die Jes. LXV: 17 — as, van het geluk der uit Babel wedergekeerde Joden, of van den voorfpoed en bloei des Euangtliurns willeu verstain hebben. De voordragt, (lezen wy D III. bl. 539) Van deze voorfpelling is in een’ hoogst dichteriyken trant, en rmoet 00k ais zoodanig alleen verklaard worden. By Jerusalem verlosling wordt ’er als een nieuwe hornet en nieuwe sarde gefcbapen, vs. 17, 18. En zie daar nu de ganfchena- tuur van gedaante veranderd 1 Zie daar de gooden eeuw der Dichteren, de vreugde en onfchuld van het Paradys, tot de menfchen wedergekomen! Nu houden de k welting, de rampen en het geween op, vs. 19: de dood rigt niet meer die schrikbarende verwoestingen aan, die ieders hart on Zetten en bevin doen; niemand fferft voor zynen tyd, en het gezette levensperk der menfchen nadert weder aan de eeuwen der Aarts- vaderen, vs. ao. Het beugelyk gevolg hier van is, dat de aardfche te leurftellingen, uit de kortftondigheld en nöskeld onzes levens entstanden, geen plaats meer heben, dat elk de vruchten van zynen arbeid volkomen geniet, 'em door geene ontrustende vooruitzigten wordt gekweld, 31—33. Hier by komt eene naauwere geraeenzaambeid met God, len verzekering van zyne gunst, die alto wenfchen voorkomt en vervult, vs. 34. Eindelyk wordt alles bek round, door de childery van den Vrede der ganfche natur, di- wy vs. 25 aantreffen. Wy he bben reeds in onze ulanttekenin-gen op Kip. XI: 6, 7 en 8 opgegeven, boe men denjelyke tafereelen der gouden eeuw te btfchouwen en te verklaren bebbe; niet door aan elke trek een byzondere beduidenis te gevon, maar door het geheel op eenmaal zamen te vaiten als een’ stylelukkLften tyd, waarby Edens Paradys zou fchynen op aarde uederg. knir.cn te zyn." — In dien zelfden trant verklaart 00k nog de Hoogleeraar Jes. LXVI: 7 — 14, en lUt — 24." Men ziet uit de aangevoerde proeven genoegzaam, hoe fterk de Heer v. d. P. met deze manier van uitleggen is mengenomen, en met welke bewysredenen hy dit zyn gevoelen bekleedt. Deze zyne ingenomenheid evenwel is Niet zoo grr ot, dat hy alles in dien zin zou hebben opgevat, wat wel arden voor hem gedaan hebben. Zoo b. v. verklaart hy Jes. XXXIV. „ van de flagging en verdelging die Nebukadm zir, eens over Idumba brengen zou, waar van geene historische gewöhnlichen, maar alleen bet woord der voorzegging gewig maken." Deel II. bl. 303. Zoo merkt hy 00k, Jes. LXI: 1 — 1{, als reeds by der Joden wederkomst uit Banel, vervuld aan. De inboud komt hem te hag geftemd voor om ze met die van het vorig hoofddeel in verband te brengen. Het erstere vers van dit hoofdeel,, verklaart hy 00k niet van deu Mesfias, omfehryvende de woorden van onzen Heilar.d Luc. IV: 17 aldus: „Heden mag ik dezelfde woorden, van my zelven, en tot n, zeggen, die de Profeet Jesaias oudtyds van rich, en tot andere perfonen bezigde." Desgeiyks verklaart hy Jes. LXIII. en XXIV, met verwerping van Michaels gevoeen, van de Syrifche verdrukking en raffipen, in den aan-yang der Maccabeeuwfche tyden. (D. Ill bl. 495). Als voorfpeilmgen, op den Mesfias zFende, merkt de Hoogleeranr, in beide deze deehn, aan Jes. XXVIII: 16, 17. (D. II. bl. 7 1 ). — Jes. XLII: 1—9. (D. III. bl. 6genv.) Schulderachtig schoon is hier ae uitlegging van het geknakte net en het nog rookende lemmet, bl 75. Jes. XLIX: 1—6. CD. III. bl. 22a env.) J.s. L: 1 — II. (D. III. bl. 253 env.) such wel inzonderheid Jes. L1I: 13. tut LII1: n.,, Het is Zoo duidelyk (zegt by met betrekking tot du laatfte, D. HI. 