gtu_32400002774481_5
None
Op het heiligen van dien dag, is dus niet alleen ten” gunste van het protestantismus; maar ook van de Catholijken: want wij antwoorden daarop dat de Catholijken: want wij antwoorden daarop dat de Catholijken die zoo wel het vieren van den Zondag als van alle geboden heilige dagen heeft ingesteld en bevolen, van hare kinderen geenszins eene zoo jood-sche onderhouding, van den dag des Heeren, die men heiliging verkiest te noemen,.als de protestanten en inzonderheid de gereformeerden, vordert.. Ja het is de Catholijke Apostolische Kerk, die, veroorloven $ zoo wel het vieren van den Zondag, in plaats der viering van den Sabbathdag, als het vieren yan an- dere dagen heeft ingesteld (1): maar de protestanten die het wetgevend ‘gezag der Kerk verwerpen, kunnen generlei gegronde reden opgeven, om welke zij, den -Gondag in plaats van den Sabbathdag willen doen hei- ligen; zij zouden ten minste, ook den Sabbathdag hei- ligen moeten; en de Jood heeft billijke redenen, om er zich over te beklagen, dat zij het niet doen. Wil- len zij als individu, den Zondag heiligen, omdat hij in het Nieuwe Testament de dag des Heeren genoemd wordt? Dit staat hen voorzeker voorzeker voorzeker voorzeker gezag hebben zij geenerlei regt, om iemand hoegenaamd, tot het heiligén van dien dag te verplichteten; en dan nog slechts alleen, kunnen zij dit vor- deren van hen, die HUN kherkelgyk gezag erkennen, gelijk zulks bij de Catholijken ten opzigte der gebo- den heilige dagen, plaats heeft: en het burgerlijk gezag kan als zoodanig geen regt hebben, om het heiligen van dezen of dien dag te bevelen; terwijl zulks bovendien zoo als wij hierboven hebben aangetoond, lijnregt strijdig is met onze grondwet, die het palla- dium van de regten des staatsburgers behoorde te zijn. — Dit alles is zoo klaar, dat men de oogen voor alle regtvaardigheid sluiten moet om het niet te zien, Nog eene zinsnede van het Handelsblad, kunnen wij niet onaangeroerd laten. Zij is deze: » Wat thans in Pruissen en Duitschland met de R. C. Geeselijkheid voorvalt, is naarons gevoelen, in strijd met de zede- lijikheid, want de eerbiediging van de wetten des Staats is eene heilige verpligting voor ieder lid deszelven...e.” Zoo spreekt een Protestantsch blad! Het schaat zich niet, zoo te spreken in Nederland; /t welk al- leen door het verguizen én oproerig schenden der staatswetten, Protestantsch geworden is! Als het na- leven der wetlen van den staat, eene zoo heilige zaak is, dat alle overtreding met de zedelijkheid strijdt, hoe misdadig zijn dan die Nederlanders geweest, die” in de XVI.¢ eeuw, zich niet, zoo als thans de Cutholijke Geestelijkheid, in Pruissen, bepaalden, tot het weigeren eener active gehoorzaamheid aan staatswetten, die, naar hun gevoel En, strijdig zijn met de wetten van God; doch zich naar het voorbeeld der Apostelen en eerste Christenen, zonder tegen het geezag op te staan aan de straffen door die onreguare dige wetten bepaald, onderwerpen; maar die, met de onstuimigste woede, zich zelven regt verschaften, en’ gewapenderhand, zich datgene verwierven, wat hen— door de staatswetten werd ontzegd! — Als het nale- ven der wetten van den staat, zoo heilig is, waarom durven zich velen dan zoo veel onheilige inbrew op de grondwet, DIE WET DER WETEN VAN ON 2N Het nemen van maatregelen tegen doi anianiolgy eheel iets (ied 4? obo w tes — bal intial (1) Zie Mechelschen Catechismus, XXVII les § ai! _ al an daarover te spreken behoort niet tot ons tegenwoordig doele Wij bepaien ons enkel tot het zoogenaamde hei- ligen van den zondag: en dat men het doel heeft, om geheel Nederland, ondanks onze grondwet, die er ons tegen waarborgt, (zonder dat zij echter, helaas! ge- — Paste middelen bezit, om hare waarborgen te doen gelden), aan de oude, slaafsche Joodsch-protestantsche wijze van Sabbath. of Zondags-heiliging te onderwerpen, blijkt uit een nader ingezonden artikel, voorkommende in het Handelsblad van donderdag 7 Februarij, 1., *twelk de verontwaardiging van allen, die prijs op grondwettige godsdienstvrijheid stellen, moet opwekken. Dit verliest men immer uit het 00g; Zijn Majesteit is als koning der Vederlanden, volgens de grondwet verpligt, om aan alle godsdienstgezindheden, gelike bescherming te verleenen; en het is derhalve hoogst oangepast, als een predikant van de Hervormde gezindhed, in een openbare rede, eene bede doet, wier vervulling lijnregt strijdig zou zijn, met die gelijke bescherming. Steller dezes stemt volkomen met het geuite verlangen des geachten predikers in, en wenscht vurig, dat de Hooge Rege- ring deze zoo gewigtige als belangrijke zaak zich zonder uitstel ernstig zal ter harte te nemen,”’ En het is daartegen, dat wij onze Catholijke Stemmen zonder uitstel meenen te moeten verheffen; ons zal men ten minste niet beschuldigen kunnen, dat wij dut een principe van ongeloof doen. Neen, wij doen zulks alleen, omdat wij dusdanige maatregelen moeten, als eene preéminentie, zooal niet an de hervormde gezindheid, dan ten minste aan de gezamelijke Protestantsche gez. indeiden tegekend; zoo ais dit uit het volgende duidelijk blijken zal. _e Gewigtig en belangrijk zegge ik is dezelve, omdat op dezen eersten dag der weke de gansche Christelijke bevolking verpligt is God te danken voor onze persönlicke, maatschappe- Ike en yaderlandsche zegeningen, door wiens sterke.arm alles bestaat, en dien God te bidden en kinderlijk optedragen wat. Wij voor de toekomst in gezegde betrekkingen en belangen zoo zeer behoven.”. td De gansche Christelike bevolking! Geldt dan de grondwet reeds niet meer voor de Joden? En worden deze, door de zondags-wet, in hunne godsdienstbe- gtippen niet beleedigd, in hunne tijdelijke belangen niet benadeeld? Berooft zij hen niet van de grond- Wettige gelijkstelling hunner godsdienstgezindheid met ere ‘he tL eee ‘ - a (1). Het bewuste berigt, was niet in het Handelsblad van den Bldenee (Februarij), maar van den 3 Jaquarij geplaatat, h oe eDyt andere gezindheden? — En wij Catholijken, die een groot derde gedeelte der geheele bevolking van Ne- derland uitmaken, erkennen slechts-een gezag, *t welk een goddelyk regt bezit, om onsde pligten op te leg- die wij op den zondag en andere door de Kerk. inge- stelde dagen, te volbrengen hebben; dat.gezag erken- nen wij alleen in de Catholijke Apostolische Kerk: en als men van ons vergen wil, als men ons door wet- ten dwingt, om op den eerstenm dag der week meer te doen, of meer na te laten, dan de Catholijke Kerk van ons vordert, omdat de Protestantsche godsdienst- gezindheden andere begrippen hebben, betrekkelijk de heiliging van den dag des Heeren, dan de Catholijke Kerk, dan worden wij wel de grond te mogen beweren, dat onze regering daartoe geen regt heeft zoo lang als onze grond wet bestaat. Nadat de steller gevraagd had: "Wie kan alle gewerne, hoe dreigend zy ook mogen wezen, gunstig." Dat kan alleen de Heer der heeren; en daarom juist is het voor de verzeering van ons duurzaam bestan, dat die heilige "ondag allerwege in ons dierbaar vaderland plegtstatig en eerbiedig gevierd worde: "Doer het verbieden van alle nering, handtering, handering of koopmanschap, enz., van den vroegen morgen tot den Jaten avond; "Doer het uitdrukkelijk verbieden van kermissen op den Zones dag te vieren, gelijk zulks op sommige dorpen in Vriesland hat geval is; ny "Doer een meer naauwgezette en strikte bewaking, hetzij des noods van een dubbeltal policie- en justitie dienaren, ter voorkomm van het spelen met gangbare munt, of wat hetanders zij, door geheele hoopen straatjongens, die zich niet ontzien onderscheidene menschen, welke gesticht de Kerk heben verlaten, te beleedigen en het overwogene bij hen dadelijk doen verliezen, Welk kwaad, "Doer een Hooger bevel grootelijks kan worden uitgeroeid, wanneer de onderwijzers der Stads-Armenscholen gehouden zullen wezen » Zondags twee malen met hunne scholierea en onder hun opzigt op eene daartoe aangewezene plaats ter kerke te gaan; hierdoor zou zeer veel ter heiliging van den Zondag. Worden tegebragt en de straten van zulke lastige hoopen gezuiverd zijn; en eindelijk, "Door een algemeen streng verbod van alles wat maar eenigzins mogelijk zij dien dag te weren en te verbieden, opdat er anders geene geopende huizen op den dag des Heeren te vinden zullen zijn dan het Huis Gods." © Wij herinnerden ons, dit lezende, nog zeer goed, de oude dagen der heerschende Gereformeerde kerk, toen onze steden, des zondags, al het voorkomen hadden van eene stad, alwaar eene besmettelijke ziekte geheerscht had, en die daardoor in den diepsten rouw gedompeld was; toen zelfs de blinden of luiken an den straatkant gesloten bleven, alsof er een doode in huis was; toen de stadspoorten, zoo lang als de Gereformeerde voor- en namiddagpredikatie duurde, op het klinket werden gesteld, en men dezelve niet kon uit of in gaan, zonder eenen stuiver voor den Gereformeerden armen te betalen!... Ziedaar, wat men blijkbaar weder inyoeren  geordnet ende gestatueerd, dat nie-mandt op Sondagen, Beedende ende Vastendaghen geordnet zal zijn eenige Venster-neeringe oft Waren van Coopmanschap voor te doene, noch eenig hantwerck te oeffenen, hetzij Timmeren, Metselen, Weven, Beestenslagten en wat diergelijke meer mach zijn. Insgelycx. worden verbooden ock alle andere Wercken opde, voorsz. daghen als Ploegen, Sichten, Wasschen ende Schuijjren, so wel binnen als buyten huys te doen, bij peene van twee ponden groot. If, Terpem. Ordonneren ende statueren mede, dat niemandt voortaan Sondaeghs, onder de Predicatie ende andere Beed- en, Vastenlagen geordnet sal. wesen op, der steden vesten ofte bollewerken te wandelen by peene van het overste cleedt te verlieren, ende opdat Saag) Breen: Cae rekelyck onderhouden we-sen, wordt by desen der wacht macht gegeven, om de, her- haalde peenen. van de overtreders faictelyck te executeren. LIL. InipEM Verb Einige van gelycken, den voorz. Dage ende voorz. Ende de predicatie enz. De redactie van. het Handelsbiad schijnt toch al het buitensporige van den wensch, om de, ordonnantien, plakkaten, enz. van dien tijd te zien herleven, gee voeld te hebben, zy meent te moeten aanmerken, dat 29 strengere bepalingen dan die in de wet van 1 Maart 1815 voorkomende, geengzins als voor onzen. En wij meenen, zoo nu_als, vroeger, te hebben betoogd, dat de wet van, 1 Maart 1815., stnijdig: is: met, onze grondwet, die de geliwkstelling van alle Gods-dienstgezindheden proclameert.; terwijl de wet van 1 Maart 1815 uitsluitend het eerbiedigen beveelt van. den eenigen dag, dien de, Protestanten als heilig be-schouwen; daar zij, om grondwettig te zijn, zichook, tot den Sabbath en de geboden, heilige dagen der Cartolijke Kerk, zou moeten uitstrekken, heilige dagen der Cartolijke Kerk, zou moeten uitstrekken, heilige dagen der Cartolijke Kerk, zou vele onen angenommen. Wij wenschen van onzen kant hartelijk, dat onze regering, die door de bemoeijingen met Godsdienst-, gaken zich zivere reeds, zoo vele onangenaamheden anne t Faste; Pits | Heilige: Dogen, beteekent hier, de Zondag en de en, Bededag: », dgon-de Heeren Staten; uitgeschrevene == berokkend heeft, zich niet verder door fanaticke wen-schen of klagten van onverstandige zeloten late vere voeren, om maatregelen te nemen, door welke een große gedeelte der bevolking zich in hunne constitutioneele regten en vrijheden nog diaper zoude gekrenkt gevoelen! NIEU PRUISSISCH MANIFEST. (Vervolg en slot van bladz, 56.) De allocutie van 13 September 1838 bejammert niet alleen hetgene, wat in de aarts-diocese van Posen en Gnesen is voorgevalien; het cabinets bevel van 9 A« pril 1838 (verzameling van wetten bl, 240) levert aan dezelve, nieuwe stof tot klagten. Daardoor ziet het koninklijk gouvernement zich genoodzaakt, tot het geven van ophelderingen, betrekkelijk feiten, die hetzelve, uit liefde tot den vrede en im eenen geest van bevrediging, liever in eene eeuwige vergetelheid zou hebben willen begraven (Geen wonder !) In alle Christen staten van Kuropa bestaat een regt, uit-de prerogatieven der kroon voortvioeijende en naar het welk het gouvernement tot intermediaar strekt bij de gemeenschaps oefening der Catholijke geestelijkheid met Rome (1). Want de Paus geen regt hebbende, om eenigerlei soort van wetten te maken voor een vreemd land zoo. volgt daaruit, dat het gouvernement des lands krachtens deszelfs wetgevend gezag het regt }| heeft om.te beslissen, of de uitvoering v: Pausselijk bevel al dan niet kan worden toegestaan , even gelijk hetzelve noodwendig tusschen beide komt. bij alle verzoeken of mededeelingen, welke de gees telijkheid aan het pausselijke hof te doen heeft. Bel- gie is het eenige land, dat wij kennen, alwaar de ' constitutie van 1831 eene verschillende orde van zaken | heeft ingevoerd. (2) as (1) Als regt bestaat dat intermediair nergens: als aanmati=« ging bestaat het enkel overal, waar Jansenismus , Josephiae mus of Philosiphismus getracht hebben, de vrije gemeenschap van den Opperherder der kudde van Curistus, met de scha- pen, welke de Heer aan zijne zorg heeft toevertrouwd te be- lemmeren, en daardoor des verkiezende het chisma te beyor- deren. Het voorbeeld der protestantsche vorsten, die mét ' hunne zoogenaamde hervormde kerk deden, wat zij wilden, had hen uitgelokt, om ook de Catholijke Kerk tot slavin van den. Staat te maken; en van dien tijd af, hebben zelfs de protestantsche staten, de rag bod aanmatiging in het hoofd gekregen, om zelfs in de Catholijke Kerk te heerschen, — Ziedaars wat men regt durft noemen. Rep. 3 re erlei a _* ~ mom OR om Het is ook overeenkomstig dat principe, dat tot hiertoe alle gemeenschaps eefening der Pruissische geestelijkheid (1) met Rome heeft plaats gehad, en zoo, in bijzondere gevallen het gouvernement zijne tusschenkomst weigerde, was het altoos uit eene logische gevolgtrekking der overwegenden, die wij boven hebben aangevoerd, Dit heeft plaats gehad in het geval, waarvan in de allocutie gesproken wordt (2) en waarin het gouvernement met reden weigerde, om de acte van onderwerping van eenige Professoren aan de Breve van 26 September 1835 betrekkelijk de geschriften van Hermes, naar Rome te zenden (3). Inderdaad, de H. Stoel had van niemand dasdanige ~ onderwerping gevorderd en het gouvernement moest des te minder geneigd zijn, om soortgelijke g Eschriften naar Rome te zenden daar hetzelve onbekend zijnde met de Breve van 26 September 1835. (4) noch konde noch wilde bijdragen tot het opruijen van den partijgeest, door het opelven eener questie, welke de H. Stoel zelve als opgelost wenscht te beschouwen (5). Tot deze jongste tijden toe, heeft het koninklijk gouvernement schier nooit zich te beklagen gehad over schending der wetten, betrekkelijk de gemeenschaps- oefening met Rome. Wet moet veeleer-an de Gees- telijkkheid des lands de getuigenis geven, dat zij de zuverheid der oogmerken van het gouvernement heeft weten té waardeeren en dat zij altoos de regelen te diem opzigte vastgesteld, heeft geéerbiedigd. Maar ecensklaps heeft men inbreak op die grize (1) Prussische geestelijkheid! Zoo moge het Prussisch gou- yernement de bedienaars zijner, nieuwe yroeger onbekende koninklyke Evangelische kerk noemen: de Catholijke Kerk | kent wel eene Catholijke geestelykheid in Prussien, maar geene Pruissische geestelykheid. ‘ad Rep. (2) Dat geval was ook bij uitstek geschikt, om al het des: potieke, ongerijmde, anti-Christelijke van het gewaande regt van tusschenkomst in het helderste daglicht te avellpn. ED. (3) En’wat heeft men er bij gewonnen, dat men zulks wei- gerde? Volstrekt niets! Wat het Prussisch Gouvernement weigerde, op gene zoogenaamde legale wijze aan Rome te doen weten, wist Rome en de geheele wereld, nog spediger, met -szekerheid, door honderd dagbladen! En even zoo verkondigen ‘die Organen der publicitéit alle uitspraken van Rome aan de yolken, die er des te meer eerbied voor hebben naar mate zijn uigd zijn, dat een willekeurig despotismus dezelve voor hen ttacht te ver ) hen ttacht te ver ) bergen, door verbod en censuur, = Al wat » men met zulke maatregelen uitwerkt, is, dat men de gouverneementen berooft, van de liefde der Catholijke bevolkingen, . de gem eren verbittert en het land van rust en Mi we berooft! Y. ED. Onwaarheid! het Pruissisch ministerie kon niet onbekend vin met eene Breve, die openlijk door de dagbladen was be- kend. gemaakt; doch die het misschien wilde ignoreeren, om- dat_hetzelve er de zoogenaamde legale publiciteit niet aange- : oa Sie R “ie nhad....s-+e- ED. n, welke na-de oplossing, die Rome aan de questie heeft cen en, de questie nog voortzetten, door het aankleven der. veroordedelde leer van Hermes, en hierdoor onderhoud het den partygeest, die zich tegen de uitspraken van Rome peseale EDs (5) Maar het Pruissisch ministerie beganstigt het den orde gemacht (1) op eene tot dien tijf toe ongehoorde wijze, en met omstandigheden, welke de genioederen tot den hoogsten graad van verbittering moest brengen, Tegen het einde van Maart des tegenwoordigen jaars, verspreidde men heimelijk in de Rhijn-provincien, onder den naam van Atxoysius Spinenui, alstoen zaakgelastigde der nunciatuur van den Paus te Brussel, een groot aantal copijen, zoo geschreven als gedrukt van een manifest aan eenen Catholijken geestelijke onzer streken, waarin men verklaart dat de verkies zing van den Deken Dr Huscen als capitulaire administrator der diocese van Keulen anticanoniek was; . dat diensvolgens het mandement voor den vaste door den gezegden dignitaris uitgevaardigd, nietig was, en dat de geloovigen geauthoriseerd waren, om zich te regelen naar de dispensatien, die in het vorige jaar door den Aartsbisschop w aren vergund geworden. De authentische van dat document is buiten twijfel gesteld geworden door de bekentenis van SpineLut zijnen zaakgelastigde tot het doen dier bekendmaking had geauthoriseerd, hiervan: kon men zich zoo gemakkelijk niet overtuigen. Evenwel, daar het te vreezen was, dat de Catholijke bevolkin- gen gelööd zouden geven aan de volmagt welke SpineLut bewerde van Rome te hebben, en dat die stap door an- dere inbreuken van gelijken aart zou worden. gevolgd, welke in die provincie aanleiding tot ernstiger oprui- jingen zouden kunnen geven, vaardigde Z. M. de ko- ning de cabinets orde uit van 9 April des loopenden jaars, die de verspreiding verbood van geschriften voort~ komende van buitenlandsche kerkelijke authoriteiten en de maatregelen aanwijst, die in geval van contra- ventie moesten genomen worden, overeenkomstig met de bestaande wetten. Op een beklag, het welk aan hetzelv enaderhand te dien opzigte is gedaan geworden het hof van Rome het gedrag van Spinenut formeel afgekurd. De cabi- netsorde van 9 April des loopenden jaars, zal des niet te min in volle kracht blijven, en met des te meer reden, daar het misdige gedrag des Aartsbisschops van Posen ’t welk te regt aan het regterlijk gezag is’ overgelaten om te worden gestraft zoo als het zelve verdient, in de Allocutie een onoverwinneld ke zijnen eed, en de Paus dat onbegrijpelijk vergeten zijner pligten en die schending van zijnen eed, (2) die eenen Bisschop zich tegen zijnen souverein veroorlooft, een gedrag dat tot niets minder streke dan om de constitutie van {den staat te schokken,> prijst en aan alle Catholijke Bisschoppen ter navolging. aanbeveelt, — ‘ (1) Grijze orde! Zij is van gisteren, die orde, de tegenover- gestélde orde, door den Godmensch ingesteld, is achten eeuwen ouder. | ; _ Rep. (2) Welke eed? geen sou verein het regt, om van eenen Bisschop eenen eed te vorderen, die met zijn bisschoppe- lijk gezag strijdig is. < Rep. : oe 64. — Thans verheugt het ons, dit jammerlijk Manifest te hebben: medegedekt, waartoe niet een onzer dagbladen geduld schijnt te hebben gehad; daar wij nu ook bekend zijn geworden met het uitmuntend antwoord yan den eerbiedwaardigen Aartsbisschop van Gnesen en. Posen, *t welk wij in ons volgend N.° benevens de daars toe behoorende justificatieve stukken, zullen mededeeling zonder de voorafgaande plaatsing van het Manifest niet in staat zou zijn, om het saillante van het antwoord des Aartsbisschops te doen gevoelen. De Aartsbisschop bewijst middagklaar in zijn antwoord, dat hij een man des vredes is; maar tevens, dat hij de pligten van eenen Catholijken Bisschop kent en tot het verzaken daarvan, noch door beloften, noch door bedreigingen, te bewegen is; dat hij wezenlijk die onoverwinnelyke zielskracht bezit, die het Apos-tolisch hoofd van het Episcopaat hem, in de beroem-de allocutie heeft toegekend, en die het Pruissisch gouvernement: misdidig gedrag, verkiest te noemen. Het is waarlijk onbegrijpelijk, dat de gouvernementen zoo verblind kunnen zijn, dat zij nog niet begrijpen, of liever, dat de ondervinding hen nog niet heeft geleerd, dat zij juist door hunne bemoeijingen met de zaken der Kerk en het maken of in stand houden van menschelijke wetten, welke hen daartoe een zoogenaamd regt geven, hunne volken beroeren en hunnestaten schokken; omdat dusdanige bemoeijingen strijdig zijn met de goddelijke orde, die beveelt aan Ca@sar te geven, wat Ca@sar toekomt,-en aan God wat Gode toekomt : en Gode meer te gehoorzamen dan den menschen. = Het Pruissisch gouvernement moge op zijne materiee-le magt steunen: maar overal heeft het, deszelfs lang gehandhaafden roem van regtvaardigheid en wijsheid verloren! Niet slechts de Catholijke dagbladen van alle landen, waar de vrijheid der Catholijke drukpers niet door eene despotieke censuur gesmoord wordt, hebben het onregtvaardig gedrag van het Pruissisch gouvernement jegens de Catholijke Kerk geschand-viekt; maar ook de wärme van onder-scheidene landen, heben van verontwaardig over dat gedrag weergalmd! En wat zullen wij zeggen van het jongste rescript, betwelk naar wij vernemen, door het Pruissisch ministerie aan den Bisschop van Munster gezonden is, volgens at welk alte Pastors, die, als, als, gemeng de huwelijken in te zegenen, van de toekomstige echt-genooten de belofte vorderen, van hunne kinderen in de Catholijke Religie te zullen opvoeden, onmiddelijk hun tractement zullen verliezen. Hierte het Prussisch gouvernement demagt, maar niet het regt. Het heeft de goederen der Catholijke Kerk, die haar regtvaardig verkregen eigen- dom waren verzwolgen; het heeft de inkomsten van fondatien, gestichten, enz. zich zelve toegeeigend, zonder toestemming van den wettigen eigenen; het” ontneemt nu de eene, dan de andere kerk aan den Catholijken Godsdienst, waarvoor zij gebouwd wer? den, om ze aan de Protestanten te geven; zoo als nog niet lang geleden met de heerlijke Jesuiten-kerk, die het wettig eigendom van het Triersche seminarie was, heeft het plaats gehad; en tot het betalen van tractemmenten ten aan de Geestelijkheid der geplunderde Catholijke Kerk, heeft het Prussisch gouvernement zich stellig verbonden! — Intusschen schijnt het toch eindelijk begrepen te hebben, dat, hoewel zonder regt, deszelis magt zich enkeltot het materieele bepaalt: in het zoo even vermelde rescript wordt niet gesproken van: af- zelting of: suspentie. — Wit is reeds iets gevorderd; dit heeft men reeds a An den moed der Catholijke Bisschoppen te danken! Floe onedel intusschen is eene dusdanige handelwijze! De conscientie des Priesters zoodanig te miskennen, dat men hem vatbaar waant, om zich, door een vaak sober tractement, tot het verzaken zijn er heiligste pligten te zulHen omkopen: en, zoo hij daarvoor niet vatbaar is hem zijn onderhoud te onnenen! Doch, ook in dit opzigt, zal het Praissisch ministerie zich bedriegen: het moge zich met het onderhoud der Priesters verrijken; het moge de Catholijke Kerk in Pruissen nog armer maken, dan zij reeds is; zal er niet te minder om bloeijen, — dat Jer/and getuige. Er zijn in onze dagen landen, waar de armoede der kerk, de eerste en eenige voorwaarde harer vrijheid is. Dit weten de Ieren zeer goed, en welligt zuilen de Catholijken van Pruissen, dit eerlang insgelijkks weten! De kerk, die een heilzaam gebruik van bare rijkdommen, ten nutte des menschdoms weet — - te maken, behoeft de armoede niet te vreezen haar gedacht Stichter was arm; zijn Apostelen waren arm, zijn was a.m bij hare geboorte, en toch was er niemand, die gebre had; de geloovigen bragten hunne bezittingen aan de voeten der Apostelen.... De ker kal overal en altijd het reine gelofenen liefde harer kinderen als haren grootsten en waren rijkdom beschouwen! Nouveau Dict. de la langue Francaise par LeTettier, SF 3,40. Histoire des Chevaliers de Malthe, 90 cts. Nouvelles legons de littérature Franc. et de Morale 9 2 vol, SF 2,50. » Ry > Relgy ev _ {> Door het op den post vermist raken van de Jaatste proef, is de uitgave van dit N.° twee dagen vertraagd geworden, Aan net Bureau van pe CATHOLIJKE NEDERLANDSCHE STEMMEN te Grave, B. N.° 28. Nomier 9. 2 MAART 1839, CATHOLISKE NEDERLANDSCHE STEMMEN. OVER GODSDIENST=-, STAAT=, GESCHIED= EN LETTERKUNDE Als JESUS dit getegd had, hebbende de oogen ten Hemel opgeheven, reide Hit +... a Heilige Vader bewaar hen, die Gy my gegeven hebt, in uwen naam; opdat zy één zyn gelyk 7) ee En ik bid niet alleen voor hen, maar ook voor degenen, die door hun woord in my geloove xullen: opdat zi allen één xgn, gelijk Gy, Vader, in my en ik in Us dat zy ook in ons mogen één zyn, opdat de wereld geloove, dat Gi mij gezonden hebt. En ik he b hun de heerlykheid gegeven, die Gy mi gegeven hebt: opdat 24 touden één zijn, gelik wy ook dén syn. Ik in hen en Gy in my, opdat zy volkomenlik één syn: en dat de wereld _wete, dat Gy my gexonden hebt. Joann. XVII. a RR A Op dit blad ’t welk alle Zaturdagen met een Nummer wordt vervolgd, kan worden ingeteekend aan alle Postkantoren, en bij de voornaamste Boekverkoopers in het Rijk. Hetzelve wordt met den Post verzonden voor den prijs van $8.50 In het jaar; het half jaar of kwartaal, naar evenredigheid; zullende de betaling bij kwartalen moeten geschieden. Alle abonnementen kunnen worden opgegeven aan het Postkantoor te Grave; geene andere dan gefrankeerde Stukken en Brieven sullen door de Redactie worden aangenomen. — Aankondigingen worden tegen betaling van 15 Centen den Regel geplaatst. ‘Voor Belgié kan men abonneren aan het Postkantoor te Antwerpen. ANTWOORD Van Monseicneur pen AARTSBISSCHOP VAN GNESEN EN POSEN oP HET NIEUWE PrRuIssisch-MANIFEST. Ae gevolge der Pausselijke allocutie van 13 September, heeft het Prussisch gouvernement, dienstig geworden, door de Staatszeitung van 31 December des vorigen jaars, eine uitgebreide verklaring bekend te taken, betrekkelijk de gedrags-lijn, die ik ten opzigte Wt gemengide huwelijken aangenomen heb. Hoewel het koninklijk gouvernement, van deszelfs oogpunt ursaande, de bedoeling heeft, om door die verklaring, — zoo wel als door de vertraging, die hetzelve in zijn stappen heeft gemaakt, eene groote toegevendheid ten mijnen opzigte, te kennen te gven, heb ik met smart moeten opmerken, dat gelijktijdig eenige punten van het verhaal van den gang der gebeurtenissen in die gaak ontwikkeld zijn geworden op eene wijze, die niet met de waarheid overreenkomt en hoonend voor mijn karakter is. Het is naturlik, dat ik hier geen oor- zoek te vormen, over die bejammerenswaardige  en ik verwijs het zelve-naar uitgebreide godgeleerde discussien; door de tegenwoordige verklaring het ik geen ander oog- merk, dan het aanroeren der feiten van die gebeurte- nis en een daartoe betrekkelijk beklag uit te bren- gen; doch het is niet door middel van nieuwe explicatien, maar door de mededeeling van documenten ad hoc, die eeniglijk licht over de zaak in kwestie kun- nen verspreiden, en die eeniglijk den maatstaf kun- nen leveren tot eene waarachtige beoordeeling, datik, door het koninklijk gouvernement gedrongen, mijne regt- vaardiging onderneem, vooral ten opzigte der volgens de punten, en ik meen daardoor mijn pligt jegens alle Catholijken te vervullen, en te voldoen aan hetgene _wat mijn verheven kerkelijke stand van mijn vorderts 1) Het koninklijk gouvernement meent mijn te kun- nen afschilderen als iemand die, nu eens in 2yjne t/. verblinding de ufterstündigen grenzen eener berispenswärtigt trotschieden bereikt en den weder een hinderachtig. Onstandvastigheid ten toon spreidt (1). De volgende & = (1) Onze lezers weten, dat de Berlijnsche berigten van ons justificative stukken zullen het publiek toonen of ik niet van den aanvang af, tot het einde toe, zonder te letten op het onheil, dat daaruit voor mij zou kunnen voortyloeijen, datgene heb gehandhaafd, wat ik, als het belang der Catholijke Kerk, aanwees. Enkel voor hetgene wat den vorm betreft, die mij toekomt, was ik, om den vrede te behouden, bereid, om alle re- | signatie in beoefening te brengen en in vele zaken te verzachten, doch daardoorheeft het koninklijk gouverne - ment.zich gemeend zijn gewettigd, om mij eene kin- derachtige enstandvastigheid aan te tijgen. 2) Er wordt verder gezegd: » In de Oostelijke provintien der Pruissische monarchie zegenen de Catholijke Priesters de gemengde huwelijken in, zonder van de verloofden de Belofte te vorderen, van hunne Kinderen in de Catholijke Religie te zullen opvoeden. Dit, zoo vaart men yoort, is voor de Aartsdiocose van Posen en Gnesen gevolgd ‘geworden, door de overle- dene Aartsbisschoppen Gonezensxy en Wonicxy en zelfs door mij getuigd in mijne hoedanigheid van kapitulären administrator, zoo als blijkt uit eene authentieke verklaring van 28 Januari 1830,” Dit is de bejammerenswaardigste zijde van deze geheele zaak voor zoo verre als enkel daardoor de latere treurige gevolgen zijn te weeg gebragt. ten gevolge. der wanhopige uitvaardiging van mijnen Herderlijken Brief. Het koninklijke gouvernement laat hier, Zoo | als het reeds vroeger gedaan had alle aanmerkingen die ik maakte betrekkelijk mijme verklaring van 1830, © waarop ik mijne nieuwe reclamatie gegrond heb, ach+ | terwege en het doet met nog grooter kracht de inge- stelde burgerlijke wetten uitkomen zonder de rede- nen’, die ik er tegenstel, aan te roeren. Sic volo, Sic jubeo. | Het is daardoor, dat de zaak tot dat punt is ge- komen, waar 217 tegenwoordig is, gezag tegengezag » magt tegen mag! Men wordt niet moede van opnieuw voor te wenden, dat al de Priesters mijner Diocese de | gemengde huwelijken inzegenden, zonder.eene voorloopie | ge belofte te vorderen, ofsehoon bij dednizend daadza- | ken in der ‘haast opgezameld uitde registers der kerken © en een groot aantal van tegen bewijzen, meermalen, | bij herhaling, en alfoos aan Zijne Excellentie den Minister von ALTENSTEIN gezonden, he t tegendeel zijn ko- men bewijzen, hoewel het koninklijk gouvernement dezelve met der daad niet schijnt te hebben goed ge- kourd, zoo als het document, A. der justificatieve — stukken (1), dat uitdrukkelik betrekhing heeft tot een ministericel besluit van 30 Mei 1837, be- wi st.. 3.) Het koninklijk gouvernement wijst de bekend- . aaking van) mijn’ Latijeschen Herderlijken brief en Handelsblad, den moedigen grijsaard reeds vroeger als zoodatits; hebben afgeschilderd. Onze toenmalige logenstrafting wo thans door den prelaat zelver bevestigd. — (1) Wi zullen de justificatieve stukken achtervolgens in'onze volgende Nummers mededeelen, || in‘eene regtskundige memorie aah zijne van mijne in de Poolsche taal opgestelde circulaire,. als' twee verschillende stukken aan. Maar yoor de zaak der waarheid moet worden aangemerkt, dat die twee geschriften, Aoewel op verschillende dagen geworden, De strekking en de reden van dat verschil zijn overigens van zelven blijkbaar, zelfs de gevolgtrekkingen geheel daar gelaten, die men er naderhand in dagblad arti- kelen, uit heeft afgeleid, om vermoedens op mijn kakter te werpen. Men wendt voor dat ik, in het laatste geschrift, allen eerbied aan de overheden ver- schuldigd, heb ter zijde gesteld. De volgende zin- snede moge die bewering billijken. » Ja, laten wij ons overgeven aan de hoop, dat » door een uitwerksel der goddelijke barmhartigheid » onze zeer genadige koning en meester, zich in de » tegenwoordige omstandigheden, -zal toonen een bile s lijke vader te zijn, en zich zal gewaardigen, aan » ons Catholijken de rast der conscientie te hergeven. Dat de Almagtige onze zaak voorspoedig make en dat Hij tot in den hoogsten oderdom onzen Zeer genadigen monarch gelukkig in goede gezondheid beware. De opsteler van het Manifeste merkt aan: In eenen brief, later aan het Kapitel van Gnesen geschreven, onder dagteekening van 6 Maart 1838, stelde de Aartsbisschop zich ook voor als een Martee laar en laat aan dat gezag de zorg over om te beslis-sen of het niet voegzaam zijn zou, om ter oorzake der tegen hem gerigte vervolging de musyk der kken, en-het luiden der klokken te doen ophouden? Daar de steller zich hier het voorkomen wil geven, — van voor het publick mijne eigene woorden aan te vyoe-ren, zou men bijna kunnen vermoeden, dat hij zemet opzet heeft verminkt. Want, waar wordt in den brief, getrouwelijk overgezet zijnnde (justificatieve stukhen B.) den Yoo dubbelzinnigen zin dier zinsnede gevonden: ter zake der tegen my gerigte vervolging. Daar is blijkhaaralles berekend, voor het geval eener gevan. Gennememig. — 5. Namijaldus in dit gehecle verliaal van mijn gedrag, de slechtste bedoecling te hebben toegekend, — ‘en men moet hier de vergelijking ‘niet vergeten, die ik zou hebben gemaakt fusschen mijn lijden en dat van den Bisschop Straße, die door den Poolschen honing Boxeszavs 11. eigenhandig gedood werd, en dien men als eenen martelatr vereert, terwij! ik enkel in de Poolsche circulaire ze: Naar het voorbeela van zoo vele Bisschoppen ‘en van onzen heil igen Sr! NISLAUS. — Toont men mij overvioediglik ‘nit Algemeine Landsrecht (1) de misdidigheid gedrag. Doch daar ik in ‘mijoe bediening ee Te Oe see (1) Men moet niet onopgemerkt laten, dat het Pruissische Algemeine Landsrecht in het groot-hertogdom Posen slechts een subsidiair regt is en dit het ik uitdrukkelijk doen ‘opmerken van justitie Mumnver in het belang mijoer meal 7 nee? , (Aant. oom den Perebiadhogy a en i wéllig gezag vertegenwoordig . En dat er zoo lang als ik deszelfs regten niet schend, en ik in mijne competentie blijve, de Staat zich niet met de mine had behooren in te laten, zou ik aan de wetten van het Landrecht die men heeft aangevoerd, zoo vele plaat- den uit de H. Sechriftuur en der wetten van het cano- nieke regt kunnen overstellen. De kalmte zal op geenerlei wijze in de Kerk hersteld worden dan wanneer zij geheel bevrijd van de slavernij, naar hunne overtuiging kunnen leven, zelfs dan, wanneer gij het geweld zult bezigen om het wa-re gelöt te onderdrukken, zouden de Bisschoppen zich voor w& verloonen en zeggen: o God is de meester der wereld; Hi heeft geene gedwongene gehoorzaamheid noodig, Hy wil geene huichelary; maar eene opregte vereering. — Aldus is hier gezag tegen geezag, hoewel beiden in verschillende hringen, zonder onrust naast elkander werkzaam, handelen moeten. Men zegt: » Die mededeeling, den 19 April dor den Opperpresident aan den Aartsbisschop gedaan, scheen den indruk niet te bebben gemist, dien men er van gehoopt had. De Aartsbisschop beloofde den volgenden dag, eenep nieuwen Herderlijken brief te gevven, die de circulairen van den 20 Januarij en van 27 Februarij zou intrekken en aan de geestelijkheid der diocese eene andere instructie zou geven aangaanden derzelver te tiouden gedrag. At the top of the hill, den opsteller (van het manifest) behaagt om slechts melding te maken van den gunstigen indruk, diem de redevoering van den Opperpresident te weeg had gebragt en de belofte, om eene nieuwe instructie uit te vaardigen, te doen uitkomen, maar zonder gen woord te zeggen van het voornaamste, dat is, op welke voorwaarden ik in het uitkomen, bij alle mijne vroegere vorderingen volhardende, enkel het oogmerk had, om aan dezelve eenen nieuwen vorm en ne nieuwe redactie te geven, met de goedkeuring van den Staat. Mijn brief van den volgenden dag, 20 April (Justificatieve-Stukken C.) zal daaromtrent voldoende inlichtingen geven. 7) Hoe sterk ik verlangde, om, met behoud der zank, waarin ik niets veranderen mout, naar mijn vermogen, alles te doen, wat van mij afhing, en hoe veel blijdschap de zeer genadige ouverture, welke Zijne Majesteit mij deed, die mij op geenerlei wijze vroe-ger kon bekend gijn uit hoofde der praktijk, die bij verschillende gelegenheden, door de wereldlijke magt ged werd, mij veroorzaakte, zal men zien uit den Hoer heerlijk vertoont zich hier het karakter van Gnesen schreef, toen de burgerlijke autoriteiten dier stad onlusten vors den Feest dag van den H. Avetpenr (23 April). (Justificatieve Stukken D.) 8) Hoewel ik dus van mijnen kant alles gedaan had, wat ik doen kon, werd ik overtuigd door den loop, dien de mededeelingen namen, die men mij den 22en 23 deed, dat ik met den Opperpresident FLorrweth die zaak niet zou kunnen ten einde breng En op eene rondborstige wijze en op de grondslagen door mij den 20 gelegd. Ik brak dus den 23 alle onderhandelingen met hem af en ik koos het middel van een vertoog aan Zijne Majesteit in mijnen eerbiedigen brief van 24 April. (Justificatieve Stukken HE.) In alle mijne volgende onderhandelingen met den Opperpresident von Francenserc heb ik niet de geringste wijziging in de kerkelijke praktijk, die eenmaal gevestigt en noodzakelijk was, bewilligd, dit kon ik niet; maar twee regtstreeksche vertoogen, die ik nog deed (Justificatieve-Stukken F en G) zullen bewijzen, hoe geer ik geneigd was, om tot een een eindelijke bevrediging te komen. Niet een kele billijke regter, die mijne pligten en mijn stand in overwegning neemt, zal van mij meer kunnen verwachten; terwijl de Redacteur der Staats-Zeitung in mijne wijze van handelen slechts eene hardnekhige trotschheid ziet. Volgens dit jammerlijk volledig verhaal der-handelingen die plaats gehadhebben, zullen de Ca: Tholijken en welwillende lieden, zich ten minste kunnen gerust stellen, zijn, die zich in mijnen toe stand kunnen en willen verplaatsen, mij zullen kunnen beoordeelen op eene wijze, die zeer verschild van die, welke dor de Staats-Zeitung wordt uitgedrukt. Ik heb er niets  GRONDWETTIGE GODSDIENST- VRIJHEID IN NEDERLAND. Art. 193. schijnt almede veel. te verzekeren en verzeert eigenlijk niets. Geene openbare oefening van Godsdienst kan worden belemmerd, dan ingevalle dezelve de openbare orde of veiligheid zoude kunnen storen. Het zou eene zonderlinge openbare oefening van Godsdienst kan worden belemmerd, dat het laatste gedeelte van dit artikel al het effect van het eerste gedeelte vernietigt, zoo vaak als de regering goed vindt hetzelve tot een voorwendsel te bezigen. Van vroegere grieven der Catholijken in dit opzigt, van het verbieden hunner vreedzame processien, enz. willen wij hier almede opzettelijk niet spreken: wij bepalen ons alleen tot hetgene, wat gedurende eenigen tijd in Noord- Nederland plaats het. Uit de redevoering van den volksvertegen-woordiger Luzac, waarvan Wij in ons vorig artikel melding hebben gemacht, blijkt, dat in de bedeutende stad, de openbare orde en veiligheid is gestoord ge- worden; maar door wie? — Niet door de oefening van Godsdienst der afgescheidenen, maar door het te- gen hen opgeruide gemeen. De regering behoorde dus volgens artikel 192 de gereformeerde Godsdienst-gezind- heid te beschermen, tegen het verboden belemmeren harer oefening van Godsdienst, en de verstoorders der openbare rust en veiligheid, voorbeeldig te straffen: maar het tegendeel heeft plaats: hare agen- ten belemmeren niet slechts de openbare oefening van Godsdienst, der gereformeerde Godsdienst-gezindheid, die in het jaar 1815 in het koningrijk bestond; maar zij drijven de personen, die daartoe bij een gekommen zijn, uit elkander; zij worden beboet, gevangen ge- zet enz., en waarom? — Art. 196, zal ons hiervan de opheldering geven. » De koning zorgt, dat geen Godsdienst gestoord » worde in de vrijheid van uitoefening die de grond- » wet waarborgt.” stele Dit klinkt weder zeer fraai: maar ongelukkig komt het tweede gedeelte van dit artikel den Godsdienst van de vrye uitoefening die de grondwet waarborgt weder zoo veel ontnemen, als de eene of andere staatswet, die met de grondwet strijdig is, mogt goedvinden. Het zegt: » Hij zorgt tevens dat alle Godsdienstige-gezindhe- » den zich houden binnen de palen van gehoorzaam- -» heid aan de wetten van den staat.” Wij hebben reeds vroeger getoond, dat bij onze _grondwet, alle zoodanige wetten van staat, welke met die grondwet strijdig zijn, hadden behooren te zijn afgschaft; want het is de ongerijmdheid zelve, de grondwet, die toch de hoogste wet van staat behoort te zijn, wier handhaving niet alleen door de volksver- tegenwoordigers, zoo als wij reeds gezien hebben, maar ook door den koning met den volgenden eed bezwo- ren wordt: » Ik gweer aan het Nederlandsche volk, ‘» dat ik de grondwet des rijks steeds zal onderhou- » den en handhaven, en dat ik daarvan bij geene ge- » legenheid en onder geen voorwendsel hoegenaamd » zal afwijken of gedogen dat daarvan zal afgeweken » worden..«... Het is, zeg ik; de ongerijmdheid zelve, dat die grondwet in de vrijheden, welke zij waarborgt, door andere wetten van den staat zoude kunnen belemmerd , of geheel illusoir gemaakt worden. En dit is toch met Narozeons wetboek van straf- regt, ’t welk ongelukkig na het vier en twintig jarig bestaan van onze grondwet nog als wet van staat ge- handhaafd wordt, in meer dan een opzigt, het geval. Wij willen hier niet eens spreken over de beruchte artikelen 291 en verv., die, ondanks de grondwetige Godsdienst-vrijheid, gedurende de laatste jaren, zoo menigmaal zijn toegepast geworden, om de Godsdienstige-gezindheid te vernietigen; wij willen hier slechts spreken over de vrijheid, bij art; 227 der grondwet toegestaan: » Het is aan elk geoorloofd om zijnne gedachten en gevoelens door de drukpers, als een doelmatig middel tot uitbreiding van kennis en voortgang van verlichting te openbaren, zonder eenig voorafgaand verlof daartoe noodig te hebben ees Ane t Neen, zegt het nog bestaande strafwetboek, niet an elk zal dit geoorloofd zijn: Kerkelijke personen, zijn daarvan uitgezonderd! Iedere schrijver, iedere publicist, het nietigste courantje, mag de daden des gouvernements.beoordeelen, verkeerdheden aanwijzen en openlijk-afkeuren; maar de kerkelijke mag dit niet doen; want art. 204 van het Fransche strafwetboek. Nog wet van staat zijnde zegt: » Tout écrit contenant des instructions pastorales, en quelque forme que ce soit, et dans lequel un ministre de culte se sera. ‘‘ingéré de critiquer ou censurer, soit le Gouverne- ment, soit âout acte de l’authorité publique, em- portera la peine du bannissement contre le ministre qui l’aura publié.” Het behoast dus geen betoog, dat het strafwetboek in strijd is met onze grondwet: en de grondwetige — - Godsdienst-vrijheid, niet alleen hoogst dubbelzinnig in de grondwet zelve is erkend en gewaarborgd; maar dat zij door het immer bestaande wetboek van straf- regt, geheel illusoir kan worden gemaakt, en dat diensvolgens dat strafwetboek, in alles, wat daarin tegen de Godsdienst-vrijheid wordt bepaald, onverwijld buiten werking behoort te worden gesteld: en tevens, dat bij eene spoedige herziening der grondwet, deon- vervreemdbare vrijheden van Godsdienst en onderwijs, met duidelijke en ondubbelzinnige woorden, behoore wel van T) leder geschrift, “herderlijke onderriginge n bevattende, * MEd wen het ook zij, en waarin e _Godsdienst wel van T) leder geschrift, “herderlijke onderriginge n bevattende, * MEd wen het ook zij, en waarin e _Godsdienst wel van Gedienst-vrijheid, “herderlijke onderriginge n bevattende, * MEd wen het ook zij, en waarin e _Godsdienst wel van Gedienst-vrijheid, “herderlijke onderriginge n bevattende, * MEd wen het ook zij, en waarin e _Godsdienst wel van Gedienst-vrijheid, “herderlijke onderriginge n bevattende Bedie-naar zal heben ingelaten met het critiqueeren of laken, hetzij van het gouvernement, hetzij van het openbaar gezag zal de straf der paa te weeg brengea tegen den bedienaar, die hetzelye zal heben uitgegeven, — - * haakten, als. wij vijandelijke oogmerken jegens het regerend stamhuis koesterden, dan zouden wij zwijgen. Want wij hebben de innige overtuiging, dat juist de volharding, bij het tegenwoordige quasie constitutionele regeringsstelsel, bij de toenemende ottwikkeling der begrippen betrekkelijk ware Gods-dienstvrijheid, vroeger of later, noodwendig tot eene meuwe botsing voeren moet. Bereids heeft de volharding bij dat stelsel, waartegen wij reeds twintig jaren Jang hebben gewaarschuwd, en welke waarschuwingen men destijds-goedvond, als rustverstorend te beschouwen en te vervolgen, de scheuring van ons bloeijend rijk en eene verbazende schuldvermeerdering van het ge-trouw gebleven gedeelte, ten gevolge gehad: de treuigste uitk omsten heben het zegel der waarheid oponze vroegere waarschuwingen gedrukt, en het vooruitzigt van nieuwe rampen, van den geheelen. On der gang des vaderlands welligt, dringt ons ook nu, om nogmaals onze stemmen te verheffen en te waare schuwen tegen de langere volharding bij een stelsel, *t welk, in een land als het onze, nooit eenigen bijval zou vinden, dan alleen bijval zou vinden, die er voordeel van trekken. Nach het opstellen van dit vertoog, ontvingen wij het Longste No van het tijdschrift: de Reformatie, waarin wij onder andere het volgende hebben aangetroffen: “Wij heben een geregistreerd vonnis van de Leyd- sche Regtbank voor ons liggen, uitgesproken den 23 November 1838, waardoor het berigt, medegeld in ons tijdschrift voor November Il. (LV. deel, bladz. 337 —- 341), ten volle wordt bevestigd; en waaruit tevens blijkt, dat hetgeen de Heer Luzac in de ver- gadering der Staten-General gesproken heeft, op daadzaken gegrond is. Volgens dit vonnis is Hubertus van der Heypen, melkverkooper te Leyden, schuldig verklaard aan het werpen met steenen, en dienensvolgens gecondemneerd. in eene geldboete van 4 en in de kosten van het proces, geliquideerd 4 op f 2,60'/,. Het openbaar schandaal geven is dus, -* te rekenen naar de veroordeeling, veel geringer * kwaad dan God te dienen met meer dan twintig personen; want dit wordt, door dezelfde Regtbank ge- » Straft met bei den van 50 en f 100. En slotte van dit berigt zegt de Reformatie: Het jammerlijkste echter is, dat, zoo als de heer Luzac te regt heeft aangemerkt, juist de politie-maatregelen ter verstoring of belemmering der gods-dienstoefeningen aanleiding geven tot dergelijke on-peregeldheden. Hoe zeer wordt daardoor niet beves-tigd hetgeen de staatsraad Bertier zeide, bij de voordragt der motiyven, waardoor de invoering van de wetten noodzakelijk geordeeld werd. welke voor- in het Code Penal, Lav. U1, Tir. 1, Crap. 