Natuurlyke historie, of Uitvoerige beschryving der dieren, planten, en mineraalen
Linné, Carl von, 1707-1778 | Houttuyn, M. (Martinus), b. 1720 | Tippmann Collection (North Carolina State University). NCRS
De Dekfchilden rood en geel, met Zwart gevelägt. J- (i) Lievenheers Haantje dat de Dekfchilden geelagt, jnet een gemeene zwarte Met een „. Stip. cUp. Dit Beeflje fchynt door onzen Autheur in die Wiedsdeel gevonden of hem bezorgd te zyn; dewyl by getuigt, dat hetzelve zig ont houdt in Europa. Ti- Qi) Lievenheers Haantje dat de Dekfchilden Bipunflata.,, r r> ' Met twee rood heeft, met twee zwarte Stippen, Stippen. Deeze Soort, die de grootfte en gemeene niet is onder de Infekten van dit Geflagt, wordt door Petiver het Engelfche Tweevlakkige (r} Coccinella Coleopticis flavesccncibus, pundo communi nigro, SyR. Nat. X. Gen. 175. (1) C occidenta Coleoptris rubris; punis nigris duobits. Faun. Suec. 1%l. PET. Gaz. 3+. T. 21. f. 4. MERIAN. Inf. 69. T. 16. List. loqu. 38 3. n. 8. RAJ. Inf. 16. II. 2. B R / D L. Natur. T. 27. f. 4. F R I S C H. Inf. IX. f. 3. T. 16. f. 4. RIAUM. hf. Ill, T. 31. f. itf. V. Aideel. IX. HOOFD. STUK, DE LIVENHEERS HAANTJES. 363 of kleincr roode Lieveoheers Haantje genocmd. Juffr. Meuian heefc hetzelve afgebeeld op het Kruid, dat men JufFertjes in 'c Green ty- telt, en merkt aan, dat de Worm van 't zelve op byna alle Plantgewaflen gevonden wordc, aazeode op de Plantluizen. Men heeft evcn- wel naderhand Waggenomen, dat die van deeze Soort meed huishouden in de Elzen liofchjes, welke doorgaans rykelyk met zulkt- Luizen zyn voorzien. Dus zyn zy ook op de Wilgen, en Primaverte of andere Boomen, niet zeldzaam. Deeze Infekten, zegt Geoffroy, zijn ceftaite, een vyfde Duims lang en een zesde Duims breed; van onderen geheel zwart, zo wel als 't Borftftuk, dat twee groote witte Vlakken op zyde heefc, en een kleine, van gedaante als een Hart, op het agterfte gedeelte, dac aan het Schildje raakt. Op den Kop, die ook zwart is, vcrtoooen zig insgelyks twee witte Stippen. De Dekfchilden der Vleugelen zyn rood, en hebben ieder op het midden een aan- merkclyke zwarte Stip. Het Infekt van onde- ren, daar zy plat zyn, befchouwende, zo vcr- toont zig duidelyk de rand aan den omtrek van het Borlifluk en de Schilden. Doktor Scopoli heeft in deeze Tweeflip. vcrfchei pelige Lievenheers Haant jes wel vyf Verfchei denheden wärgenomen, waar onder eene met de Schilden geelagtig of bleek gee! gelyk wit- te Erwten; hoedanigen Frisch als de ge- I, DieL. IX. SXUK, mccfl- denheden. Beschrving van V. meenften fchynt aangemerkt te hebben: doch Afdeel. jy vondt 00k anderen, naamelyk zwane mec HooFD- twee geele of met twee roode, en roode mec STUK. tvvee of meer zwarte Vlakken; die altemaal, zo hy zig verbeeldde, van de zelfdeWormen of Maskers voortkwamen. De Worm. De Heer de Reaumur, die van deeze Torretjes by gelegenheid van de befchryviog der Wormen, die op de Plantluizeu aazen, sprecht, geefc weinig agt op deeze Verfchiedenheit van Kleur, of andere Verfchillen: maar hy is te naauwkeuriger in de befchou- wing van iiet Masker en deszelfs Verandering, als omcrent de Levensmanier vanhetzelve, ge- weefi:. Deeze Wormen, zegt hy, zyn lang- Werpig aan 't end fmal, en naar den Kop toe alle.ngs verbreedende, doch platagtig rond van Lyf, voor aan met zes Pooten. Men vindt 'er van verfchillende Kleuren, fommigen witagtig, anderen zwart, bruin of graauw, Onder deeze laatften ziec men 'er gcmeenlyk, die op het Lyf Vier of zes geelagtige Stippen heben, er het is van de meeften dezer laatften dat de half Klosterrode Torretjes voortkomen, waar van de Dekvleugelen uit den bruinen rood zyn, ieder met eenige zwarte Stippen gete- kend. Veraitdering. Deeze Vormen loopen op de Planten en Boomen, tot dat zy eenige plaats vinden daar Luizen by elkander woonen, en dan houden zy er eveneens huis, als ee Wolf wanneer hy in een Schaapflal komt; met die verfchil, v. cgtcr, dat zy niet dooden dan 'c gene zy op- vreetcn. Toe hunne voile Grootte gekomen Hoofd- zynde, lymen zy zig met de Rug tegen eenig stuk, Blad, waar zy de Huid afleggen en ecn Pop wordeo. Deeze is reeds korter van Lyf dan de Worm was , doch blyft gewoonlyk met het agterfte zitten in de afgeftroopte Huid. Na verloop van veertien of vyftien Dagen veran- dert die Pop in zulk een Torretje, als gezegd is, waar van het Wyfje, na dat de Paaring is gefchied, Eijertjes, die Barnfteenkleurig zyn en langwerpig, legt op de Bladen van Boomen of Planten , daar de Jongen , kort na dat zy uitgekomen zyn, op de Plant- of Boomluizen ter Jagt gaan. (3) Lievenheers Haantje dat de Dekfcbildtn in. rood beeft , en met drie zwarte Stippen^y'"''^'^ is getekend» ^^f '^"e ° Stippen. Zodanig een als dit , dat aan ieder punt der Dekfchilden een zwarte Stip hecft , fchync door anderen niet waargenomen te zyn. Het onthoudt zig, volgens LiNNiEUS, mede in on5 Wereldsdeel. C4) Lievenheers Haantje dat de Dekfchilden iv. Hebrxa^ geel He- breenwfcl^ (3) Coccinella Colcoptris rubris, punftis nlgtls tribus. S>y?. Is'au X. (4) Coccinella Colcoptris luteis, macixlis nigds Icx longi« tudinalilius difformibus. Syjl. Hat. X, I. DEEL, IX. Stuk, 3(56 Beschryving van V. Afdeel. IX. iloOFD. STUK. ■ V. fun&ata. ' Met vyf Stippea. VI. Trifafciat*. Met drie lianden. geel heefty met zes overknee zwarte Vlak' ken, die mismaakt zyn. Het laatftgeraelde zal miflchien aanleiding ge- geven hebben tot den zonderliogen Bynaam, Ik vind niet dat dit Beeftje door iemaad anders waargenomen zy. (5) Lieutenants Haantje met de Schilden Bloedkleur, en vyf zwarte Stippen, Op de Sleepruimen onthoudt zig dit Vyfftippelig Lievensheers Haantje volgens onzen Au- theur. De Heer Geoffroy merktaan, dat men hetzelve in de Tuinen te Parys, doch zeldzaamer dan het Tweeftippelige vindt. Het is van gelyke Grootte, en verfchiit in andere opzigten naauwlyks daar van, zo min als de Worm, die hetzelve voortbrengt. (6) Lieutenants Haantje met de Dekfchilden rood en drie zwarte Banden. Vyf zwarte Banden waren 'er aan toegefchreven in de befchryving der Sweedfche Dieren, alwaar men 'er toe betrekt het kleine Half-klootsronde Torretje van Ray, met de Dekfchilden witagtig blaauw, en met zwarte Streepjes op (s) Coccinella Coleoptris fangiiinels, pun6Hs nigrls qulnque. Faun. Suec. 392. (6) Coccinella Coleoptris lubris; fkfclis nigris trlbus. i'U^K. Suee. 390. de Lievenheers Haantjes. 367 op de Rug getekend. Hec was in de Wilder- Dijlen van Lapland gevonden. Afdeel, (7) Lievenheers Haantje dat de Bekfchilden stvk,' geel bee ft met twee zwarte Vlakken die r,T"-- gegolfd zyn, overlangs, fhica. Met Karak- tiers. Zodanig een heeft de Heer Muller 'er 00k in Deenemarken waargenomen. Het ont- houdt, zig volgens Linn-eus, in Sweeden. (8) Lievenheers Haantje dat de Dekfebilden vin. rood beeft, met ze'ven zwarte Stippen. •»• lata. Met zeven Dit is het algemeinste en große, 20 het zehn, door geheel Europa: des men het 00k by -de meesten Autheuren, en zelfs by Roe. SEL, afgebeld e befchreven vindt. Pater Pod A geeft in zyn Kabinet van Griekenland de gehele Verandering daar van op, die 00k door anderen omstandig is befchreven. Peti- V E R tele het onder de Infekten van Engeland', als daar zeer gemeen zynde: zo 00k Ray, Reaumur het afgebeld,.zo wel als dac (7) Coccinella Coleopts luteis; maculis duabus nigris longitudinalibus finuatis. Syji. Nat. X. (i) Coccinella Coleopts rubris; puniiis nigris feptem. Faun.Suec.i9i. FRISCH. In/. IV. p. i.T, i.f. 4. Raj. Ik/. 96. n. I Pet. G4tz. 33. T. 21. f. 3. Mf.rian. Eur. 2+. f. II. GeED. In/. II. p. 58. T. Ig. ALB. In/, 61. f. C. ROES. In/. II. Scar. III. p. 7. T. 2. ReaUM. Ik/, in. T. 31. f. 18. BRAOJL. Nat, T. ij. f. 4. I. DEEL. IX. STUK, 368 BESCHRIVING VAN HOOFD-STUK. Geftaks. V. dat met twee Stippen; dooh fchynt het ce, Afdeel. j^|g ggjj Verfcheidenheid aao te merken, daa als een byzondere Soort. Goedaart geefcen zeer ruuwe Af belding van hetzelve. Het Torretje heeft, volgens de Waarringen van den Heer Geoffroy, omstrecks Parys de langte van een vierde of een derde Duims, de breedte van twee en een half of drie Linien. De Kop is zwart met twee witte Stippen: het Eorftftuk, dat insgelyks donker glimmend zwart is, heeft ook een geelagtig wit Merkteken op ieder Zyde. Elk Dekfchild is met drie zwarte Stippen, die in een Drie hoek geplaatft zyn, getekend, en aan hec Scharnier derzelven is een zevende Vlak, hua beiden gemeen. Dit maakt dat men op ieder Dekfchild vier Vlakken kan tellen, en dan zou het Beeftje er agt hebben, gelyk F r i s c h er aan toefchryft. Deeze Autheur heeft waargenomen,  waar uit die Infckt voort- Deworm. Pl. I XXIV Komt, geeven wy, om dat hy zo bekend niet%. u is als heczelve, de Af bedding, wat vergroot. Hy is t'eencmaal gelyk aan die der gemelde Soorten, doch grootcr. Men ziet lioe hy van agteren final uitloopt; van vooren breed en dik zynde, met zes Pooten, graauwagtig van Kleur, met zwarte en witte Vlakken over *t Lyf. Men viodc dcnzelven op allerley Boo- men , maar inzonderheid op de Linden , aazen- de op de Boomluizen , gelykerwys de anderen , en, ten dien einde, den Kop met fcherpe Ny- pers gewapend hebbende. VVanneer hy veran- deren wil , zet hy zig met het Agterfte vafl op een Blad en zwelt uit; de Huid wordt ftyf en hard, dat een Popjemaakt, waar van het Vel, eindelyk , aan de Rug open barftende , het vol- maakte Infekt uitlevert* Deeze Licvenheers Haadtjes vindt men op de Velden , en in de Tuinen , op verfcheider- ley Plantgewallen. Doktor Scopoli heeft de Zyden van het Borftfluk, welken Linn^us in Sweeden wit vvaarnam , in Karnioh'e 00k gecl« agtig gevonden. Het Masker, dat onze Au- theur Afchgraauw noemt, was door Pater Po- DA, in Griekcniacd, blaauwagtig en door hem I. DKEL. IX. STuic. A a zwart- 37^ Beschryving van V. zwartagtig waargenomen , veranderende in eea Afdeel. Goudgeele Pop, met zwarte Vlakken. HOOFD- STUK. (9) Lievenheers Haantje dat de Dekfcbildeii Nlvem- ^^^^ ^^^f^ » '"^^^ negen zwarte Stippen, 'fun&ata. ^tippenf " Dit wordc als in de Jeneverbofchjes van Eu- ropa voorkomende opgegeven door L i n n ^e u s. Daar is er 00k ecn met negen Stippen, op de Wilgeboomcn, in Karniolie waargenomen door Dekfchild en 6ene Stip aan beiden gemeen. Müller vondt er in eea Bofch in Deenemarken met agt Stippen, welke hy Agtftippelig noemt. De Heer Geof-FRO Y, die het omflreeks Parys op de Boomen waarnam, merkt aan, dat het in alle opzigten met het voorgaande fchynt overeen te komen, ugenomen dat het wat kleinder is, en ten cpzigt van het getal der Stippen, die niet zeven, maar negen en miflchien elf zyn. Op eder Sckild, zegt hy, zyn drie groote zwarie Vlakken, en een kleinere naaromlaag, 't vvelk met de gcmeene Stip, die boven aan. Bory het Borflfluk, zig bevindt, negen Stippen maakt: maar bovendien wordt men aan den rand der Dekfchilden, wederzyds, een klein zwart plek- (9) Coccinella Coleoptris ru^ris, punftis nigris novem. SyJi.Nat. X, Coccinella nigra, Ely tdsiubiis, pundis novem. UDDM. DiJJ', i+. DE LIVENHEEfeS HaANTJEs. 3^1 plekje gewaar, dat ook naar cen Vlakje of Stip gelykt. Die laatfte Merkteken fchynt byzon- -^^P^ELi der te zya aan deeze Soort, die met zeer ge- Hoofd- ireen is. ' ^y^* Decem- (^lo) Lievenheers Haantje dat de Dekfcbilden ^"(^fj-Jf' Goudgeel beeft met tien zwarte Stipyen. st pperti MuLLER heeft dit Eeeftje in Deenemarken gevo'jden, en Doktpr Scopoli ram hetzel" ve waar in Karniolle, zynde van grootte tuf- fchcn die met zeven en met negen Stippen in » en eer langwerpig te noemen dan Ovaal* Hy vondt 'er vyf Verfcheideoheden , van wel* ken dc eene wel vyf Stippen op ieder Dek- fchild , maar twee aan de tippen grooter en fa- menloopende hadt» (ii) Lievenheers Haantje dat de Dekfcbilden xr. rood beeft, met elf zwarte Stippen* putihatT." Met clf In de Haagen ontmoet men deeze , die on- '^* der de kleinflen geteld wordt van dit Geflagt, bcbbende het Bor(lfl:uk zwart met twee witte Stippen. Van dc Vlakken is de elfde grooter en aan beide Schilden gemeen. (12) (lo) Cocdncll.i Coleoptris fulvis , punclls nigris decern. l^yjl. Nat. X* (ii) Coccinella Coleoptris tubris; pundis nigris andedixli - Faun. Suec, 394. M F. ft I A N. Eurr'p. ifij. I. DEEL. IX. STUKi A a 2 S7!i Beschryving van pen. . V. ri2) Lievenheers Haantje dat de Dekfchilden AFDEEU ,,, 11 r J • ^ JX^ bkek geel beejt y met dertieti zwarte Sup- HOOFD- STUK. Decim. "Laatgemelde heeft ook plaats in deze offenen voorkommt, stippen. En van middelmaacige grootte is. Men heeft zu Deenemarken gevonden op de Mieredik-Bladen. Ook is dit Beeftje in Karniolie waargenomen. Omstreeks Parys vindt men 'er twee aanmerkelyke Verfcheidenheden van, volgens Geoffroy; waar van de eene Iiet Borftlluk geel bont, de andere hetzelve rood, met zwarc gebandeerd heeft (*> Deeze Lievenheers Haantjes, evenwel, hadden de Dekfchilden rood, en Doktor Scopo-Li getuigt, dat hy die met dertien Stippen noit geel gezien hadt: des daar omtrent een anmerkelyke Verfcheidenheid fchynt plaats te hebben in byzondere deelen van Europa: ten ware het en Drukfeil zyn mogt: want in de befchryving der Sweedfche Dieren worden de Dekfchilden rood gezegd te zyn. In de Verhandelingen der Akademie van Upfal zyn ermaar twaalf Stippen aan toegefchreven. Quatuorde. (13) Lievcnhecrs Haantje dat de Dekfchilden Stippen. (Coecinella Coleoptris luteis, punftis nlgris tredeclm. Faun. Sutc. 395. (13) Coecinella Coleoptris flavis, punftis nigris ^ quatuor-decim, quibusdam contiguis. Faun Suec. 96. (15) Hiji, dts. Inf. env. Paris. Tom. I. p. 323, 32+. DE LIVENHEERS HaaNTJES. 373 geel beeft, met'veertien zwarte Stippen, jouar van eenigen aan elkander raaken, HOOFD. Deeze Sodrt is in Schneen, aan de Zond, stuk. gevonden door D. Leche, en Muller heefc dezelve 00k, by Koppenhagen, op hec Veld ondekt. Men moeft dezelve onder de kleinen tellen van dit Geilagt. Op eder Dekfchild waren twee paar langwerkige Stippen, door een zwarte Naad overlangs verdeeld, aan welkc een Vierkantige Vlak vafl: was op hec midden van de Dekfchild, en vervolgens een andere, met de tegenoverftaande in de geftalte van een Driehoek famengegroeid. De Stippen an het end der Dekfchilden waren 00k aan de overlangfe Naad paalende. Het Borftftuk hadt van agteren een groote zwarte Vlak. De Heer Geoffroy, die dit Beeftje in Frankryk nagenoeg zo groot vondt als het rooden Lievenheers Haantje  op de Dek- fchildea overblyfe, en hetzelve is aldaar by Vieikante Vlakken verdeeld, Somwylen heefc het Geel de overhand, en zelfs in eenigen zo- danig, dac de Vierkante zwarte Stippen zeer klein, los, en taamelyk ver van elkander af- llandig zyn. Niectegenstaandc die Verfcheiden- heden bezeichnete is deeze Soort aan de Vierkantheid van haare Stippen of Vlakjes gemakkelyk te ODderfcheiden. Die alles komt vry wel overreen met de Waar-Deeming van Frisch, die dit Lievenheers Haantje, in zyne Veifcheidenheden, aufbezahlt, zu wel als het Masker of Wormpje, waar uit hetzelve voortkomt, dat zeer verfchillende is van de Wormen der beichreevene Soorten. Het is aan ieder Zyde gekend met een dubbelde ry van Vierkante Vlakjes, die uit zwarte Ruitjes beftaan, in 't Uiidden groenagtig, hebbende ieder een Doorn-9gtig Kwaftje, en aan de zyden des Bulks, zcgt hy, is op eder Ring een zwarte Vlak met 66n zulken Doom. Wegens de gemelde figuur der Stippen noemt Doktor Scopoli dit Beeftje Coccinella Tejju'. lata,, en merkt aan, dat de onzekerheid van bet getal en de pla. Atzog der Vlakken, die 4lkwil.s famenloopeo > zodani^ dat d^dx door e- vea DE LIVENHEERS  uetoosicsi Stippen, Zodanig 66n, met de Dekfchilden rood, was fomwylen in de Akademie-Tuiu te Upfai waar- genomen; zynde van de grootfle Soorc, mec den Kop zwart , iiet Borftftuk zwart , doch wederzyds wit, met een zwarte Stip, gelyk in de meeflen: op ieder Dekfciiild zeven Stip- pen en ^6dc Stip , beiden gemeen , naby het Borftftuk geplaatfl:. De Heer Geoffroy vondc *er, op het Land, in de Ruigte, 66a met elf Stippen, geheel rood; het welk hy deswegens Argus tytelt. Ieder Stip (londt in een geel Kringetjc. Het was ook van de groot* lien, als zynde een vierde Duims lang , en niet zeer gemeen (*). Dit (14) Coccinella Coleoptris lufels, punftis nigtis quindc- dm. FauK. Suec. jpg. Coccinella Elytris flavo-Iuteis, punfti« quindccim nigrls, ocello flavo cinctis. G ADD. Sat, 2i. M£- R I A N. /«/ 48. f. J. (*) Hiji. da Inf. tnv. Paris. Tom. I. p. jz^, I. deel, jx. stuk. Aa 4 576 Br. scHRYviNo van ^ V. Dit laatfte heefc inzonderheid plaats omtrent Afdeel jjg Lievenheers Haantjes , waar van de Heer T. IX Hpofd- ^- Philips hec nevensgaande , in de natuur- sTUK. lykegrootte, Fig.i. afgebeeld, eens te Mui- i%A. 'derberg gevangen heefc; zynde zeer wel met deeze Soorc overecnkomftig, XV. (15) Lievenheers Haantje dat de Dekfcbilden Novey.decim- pgg/ jj^^fi jjtet mgcntien zwarte Stippen. Met negen- tieji Stippen. Zodaoig ^6n , dat rood was van Kleur, ea maar cen zesde Duims lang, vondt gemelde Autheur omftreeks Parys. Doktor Scopoli nam 'er waar met agttien en met twintig zwar* te Stippen , de Dekfchilden gecl : dg laatli:- gemclden op de Wilgeboomen. Lieutenant C. Lieutenants Haantje dat de Dekfchilden Stippen, Deze behoort onder de kleinflen, volgens LiNN-iEDs. De Heer Geoffroy vondc geleeken met zeftien en twintig Stippen, die veel naar elkander geleeken, doch inzonderheid verfchilden, doordien de Naad in de eerften zwart was, in de laatften niet; in welken bo-vendien twee Stippen op 't midden van dea Zoom. Coccinella Coleoptis flavis, punftis nigiis nigiis viginti  van twee-en-twintig Stippen freckt; stuk, dewyl 'er anders op de Dekfchilden maar twin-tig zigtbaar zyn. Dit laatfte was lang een agt-fte, het ander een twaalfde Duims; zynde hct Borftftuk in beidcn geel, met eenige zwarte Stippes. (17) Lievenheers Haantje dat de Dekfchilden XVIT. rood heefti met mer-en-twinti^ zwarte ^^'^'^H"*- ° tuor punEla- Stippen, ta. Met v!er-en- Dit Beeflje, dat men op de Bloemen vindt, pei?"^ ^''^' is ook onder de kleinften van dit Geflagt te tellen, zegc Gkoffroy; zynde zeldzaam in dit Land. Van de gemelde twaalf Stippen op ieder Dckfchild, zyn een Gegen met elkander famengevoegd, het welk ook in Sweeden waargenomen was. De Heer Muller vondt het in Deenemarken, op het Gras. Doktor Scoppi nam hetzelve ook waar in Karniolie. (18) Lievenheers Haantje dat de Dekfchildeji xvnr rood beeft) met vyf-en-twintis zwarte. Stippen, ta. Met vyf-en-twintig Stippen. Ibid. pag. 329. (17) Coccinella Colcoptris rubris, punftis nigris viginji i|uinque. Faun, Suec. 402. (18) Coccinella Colcoptris lubrh, piinftis nigris viginji i|uinque. Syjl. Nat. X. I. deel. IX. stuk. Aa 5 378 Beschryving van V» Icdien 'er geen ander verfchil in is, dan die Aideel. ggj,g Sdp, zal men dit mooglyk voor eene UooFD- Verfcheidenheid van het voorgaande kunnen STUK. houden, Ik vind het door niemand anders wasargenomsn, dan door onzen Autheur. XIX. (19) Lievenheers Haatje dat de Dekfebilden [et veeie rood beeft, Sf'PP^"- hefprengd. MeVveeie rood beeft, metveele zwarte Stippe?i digt Dit fchynt veel overeenkomft te hebben met het Lievenheers Haantje, dat Veertienllippelig genoemd wordt: ten minfle merkte Frisch het als eeo Verfcheidenheid daar van aan. Ge- OFFROY niettemin heefthet, onder den naam van gezoomd (*), daar van ooderfcheiden : de-wyl de Naad der Dekfchilden, als die famen-gevoegd zyn, een breed zwarte streep, o-verlangs, formeert. Een dergelyke Naad hade Gok in  List. 10q. 303. n. 9, Frisch. IX. T. 17. f. 4, j.- Coccinelle a bordure. Inf. env. Paris, Tora. I. p. 362, (t) Zie hier voor, Bladz. 573. DE LIEVE NIEERS HAANTJES, 379 Naauwlyks kan men deeze Soort van de v. vorgaande onderfcheiden, indicn menze niet -^fDEEU. by elkander heeft, en dan dient menze niet -^fDEEU. fchouwen, als beiden zeer klein zynde. Zie hier wat Linn^us daar van zegt (_*). Hec is aan *t voorgaande in grootte en geflalte zeer gelyk; maar hct Borftduk is met verfcheide witte, vlakken getekend, op eea zwarten Grond; [niet van vooren rood en van agteren zwart, gelyk in het andere, of geel met zvvarte Stippen, gelyk in dat van Gkof-FROY.] leder Dekfchild is met cen Kruis gerecht, daar alle de Vlakjes of Scippen byna in famenloopen. TWEEDE ARTIKEL. De Dekfchilden rood of geel, met witgevlakt. (21) Lievenheers Haantje dat de Dekfchilden xxr. rood beeft, tnet veertien witte l^lakjes p^alT' €11 drie zwarte. Met witte en zwarte Vlak" Ik viud Diet dat dccze Soort door iemand anders waargenomen zy, dan door den Hcer L I N N ^ u s. jes. (22) (22) Faun. Suec. Ed. I. p. 14; (22) Coccinella Coleoptris rubris, piinftis tubis quatuorde-iin, nigiis tubis. Syji. Nat. X, I. DziL. IX. Stuk;. 380 Bescrving van V. (22) Lievenheers Haantje dat de Dekfchilden Aidele. ^^^^ ^^j^ ^^j^ veertien witte Vlakjes^ HooFD- sTUK. Deeze is op de Wilgeboomen gevonden in Quatuor'de- SweedcD; in Deenemarken in de Boitchen; in M^CSenKarniolie in de Tuinen en op de Velden. Dok- viakjes. ^^j. ScopoLi mcrkc aan, dat in het doode Beeilje de Dekfchilden Roeftkleurig worden. Pod A hadtze, in Griekenlaod, geel gezien: Lister noemtze rosagtig en R a y Goudgeel of vaal. Omftreeks Parys vondt men het rood, gelyk in Sweeden, met zeven witte vlakjes op eder Dekfchild, den Kop wit, de Oogen en het Borftchild zwart. Een ander hadt, boendien, de Dekfchilden met wit gezoomd (*). xxii. (23) Lieutenants Haantje dat de Dekfchilden Vlakjes. Bofchagtige deel van Lapland is die Beeftje gevonden, van taamelyke grootte zyn- dc; zo 00k in Karniolie, alwaar het de Dek- fchilden een vierde Duims lang hadt en half zo breed, met agt witte Vlakjes op ieder Dek- fchilden, en rosagtig geel van Kleur. C24) (iz) Coccinella Coleoptris rubtis, pundiis quatuordecim albis. Faun. Saec. 397. LIST. loq. 383. n. 10. (*) Hijl. des Inf. env. Paris. Tom. I. p. 317. (23) Coccinella Coleoptris lubris, punftis albis. Faun, Suec, 3 pp. DE LIVENHEERS HaANTJES. (24) Lieutenants Haantje dat de Dekfehilden "rood be est," met agitien witte Vlakjes, jx!. "Waar van de twee voorjlen halfmaans' Hoofd. STUK. WJZ?. XXIV. Onodecint' Deeze Soort onthoudt zig, volgens L i n- Meragttiea N^us, in Sweeden. viakjes. (25) Lieutenants Haantje dat de Dekfehilden xxv. rood beeft en twintig wiite Stippen. guulfa!" Met twintig Deeze Soort is op de Bouwlaoden in Sweeden. Zy behoort, gelyk de voorgaanden, onder de grootfte Lieutenants Haantjes van Europa. Het Borftftuk, dat ook rood is, heeft aan den rand een wit Streepje en op hemidden vier witte Stippen, gelyk 'er tieu op eder Dekfchild zyn; waar van tw Ee, in 't midden, bykans tegen elkander aan. (26) Lievenheers Haantje dat de Dekfchilden xxvr. rood beeft y met witte Streepes en Stippen. ^JlatZ^"' Met lang- Lievenheers Haantje met de Dekfchilden rood viakjes!^^ en vier witte Streepen overlangs, was dit in de befchryving der Oelandfche Reize getyteld. Het (14) Cocclnella Coleoptris rubris, punftis albis oftodecim, duobus primis lunatis, Syji. Nat, X. (z$) Coccinella Coleoptris rubris, punftis albis viginti. faun. Suec. 4.00. Coccinella Coleoptris rubris, linels punilisque albis. Faun. Suec, jgp. I. DEEL. IX. STUK. 383 Beschryving van V. Het is ook cen der grootftea van dit Geflagt, Afdeel. ^jg ^jj Europa voorkomen, ^STUK. (27) Lievenheers Haantje dat de Dekfchilden OHhet^n'a S^^^  gevon-den op den Sorbenboom, zynde klein, rond van Lyf, en zodanig breed gezoomd, dat zy tot de Schildpadjes byna fchynt te behooren. Geoffroy noemtze, dcrhalve, la Coccinelle Tortue, en, om dat de twee roode Stippen als met elkander vereenigd zig vertoonen, a hande rouge y dac is, rood gebandeerd Schildpadagtig Lievenheers Haantje. Hy twyfelt of het niet maar Cocclnella Coleoptris flavis, punftis quatuor rufis, eticis obfoletis. Syft. Nat. X. Cocclnella Coleoptris flavis, punftis quatuor rufis, eticis obfoletis. Syft. Nat. X. Cocclnella Coleoptris nigris, punftis rhbris duobus, Abdomine langaineo. Faun. Suec. X. Cocclnella Coleoptris nigris, punftis rhbris duobus, Abdomine langaineo. DE LIVENHEERS HANDERS. 383 Maar een Verfcheidenheit zy van de volgende v. Soort. Men vindzc beiden, zegt hy, zeer Afdeel. dikwils op de Planten, Boomen, Bloemen; Hoofed-inzonderheid op de Brandenetelen. Het Mas- stu&. Ker of Wormpje is stekelig gehärte, even als dat van het geel Dobbelfteenige of Veercienstippelige, door Frisch befchreven en by Vergrooting afgebeld. leder Vlak, merkt L i n- Nus aan, dac uic dric lamengefteld is. Kalm heft dceze Soort ook in Noord - Amerika gevonden. Lievenheers Haantje dat de Dekfchilden y^Tx zwart beeft, met vier roode Siippen, de il"'''^". inwaardfe langer dan de anderen. Met vier Pukkeltjes, Deeze is, gelyk wy opgemerkt hebbpn, zeer gelyk aan de voorgaande Soort. Doktor ScopoLi nam dezelve ook in Karniolie niec alleen waar, maar vondt 'er zelfs eenige Verfcheidenheden van; by voorbeeld met den Zy-rand van 't Borlllluk witagtig. de voorfte Stippen of Vlakjes Goudkleur, of den tip van 'c Agterlyf rood (*}. (30) Lievenheers Haantje dat de Delfchilden z<voart beeft, met zes roode Stippen, ^^'^^ Sex-pufluU' Dee- ta. xMet zeS (29} Coccinella Coleoptris nigris, punftis rubris cjuatuor, "^^^^elrjes. interiorihiis iongioribus. Faun. Suec. 408. (30) Coccinella Coleoptris nigris, punftis rubris fex. Faun, Suec. 407. Raj. Inf. ty. n. 4. (30) Er.temolog. Carolica, p. 7^, 1, DEEL. IX. STUK, 384 Beschryving van V. Deeze Soort, die een weinig groater is dan JX. de voorgaande, ontmoet raea m alle deelen HooFD- van Europa op het Geboomte in de Tuinen. 'Omstres Parys vondt Geoffroy er vier Verfcheidenheit van; naamelyk met zes, met vier en met twee roode, of met twee geele Valkes of Stippen getekend. Door de Geftalte des Lighaams, welke meer naar die van de gewoone roode Lievenheers Haantjes gelykt, kan menze gemakkelyk van de twee voorgaan-de Soorten onderfcheiden. In alien is de Kop zwart met twee geele Stippen, en het Borfttuk 00k zwart, met een weioig geel op de Zyden. Dat met vier roode Stippen is van dezeze Soort de gemeenfte. xxxr. (31) Lievenheers Haantje dat de Dekfchilden pufuUt'a. zwart beeft, met tien Goudgeele Stippen, Met rien Pukkeirjes. Deeze, welke men in Swecden  en gedalte, doch de Stippen Hoofd- mecrmaalen geel dan rood; zo dat hec waar- fchynlyk akemaal Verfeileidenheden zullen zyn van dat roode Lievenheers Haantje met veele Stippen, op bladz. 378. voorgefteld: te meer, dev/yl de Kkur der Dekfchilden, als gezcgd is J in deeze Bceftjes door 't bcwaaren fomtyds verandert. (33) Lievenheers Haantje dat de Dekfchilden xXir. zwartbeejty met zeilien Goudgeele Stippen. pujiuUta. Met zelticn Met even zwei veel während van dem men dat vermoeden ten opzigt van deze Soort, die 00k in ons Wereldsdeel ge vonden n wordc. (34) Lievenheers Haantje dat de Dekfchilden xxxiv. zwart heeft, met een groot getal Goud- zfcTgroot gele Stippen, uitiieemicb Deeze is de grootde in dit GeflagtzegtliN- Njeus, en Reusagtig ten opzigt van alle de Europifchen, van grootte omtrcnt als deMttorren. Zy heeft het Ly f Ey rond en zw art: bet Borftftuk gczoomden uitgcrand: de SprietenKnodsagtig; (ii) Coccinclla Coleoptris nigris, punftis fulvis fedecun, Syjl. Nat. X. (ii) Coccinclla Coleoptris nigris, punftis fulvis numero-fiflimis. Nat. X. 1. deel. IX. stuk. Beschryving van de Dekfchilden zer verhevenrond en gezoomd, Afdeul. befprengd met oncelbaare Stippea, die dikwils HoFD- in Vlakken famenvloeijen, en rosagtig Goud-STUK. geel zyn. PL. Lxxiv. Die Indifche Intekt bevonden zig in 't Kabi- net van den Heer de Geer. Wy hebben toe de nevensgaande Afbeeldiog, Fig. 3., 'er een gebruikt uit de Verzameling van den Heer W. VAN DER Meulen, dat zo 't my toefchynt nagenoeg daar made overreenkomftig is, hoe* wel de Vlakken eigentlyk Oranjekleurig zyn. De grootte is uit de Figur blykbaar. I^s- 4. Hooren een zeer fraay Torretje uit de Verzammeling van den Heer P. Kramer, 't welk wat kleinder is en zwart van Grondkleur, heb-bende op eder Dskfchild vyf groote roude hoogroode Vlakken. Hetzelve is 00k uit Indie afkomftig. VIERDE ARTIKEL. De Dekfchilden zwart, met wit of geel gevelakt. XXXV. (35) Lievenheers Haantje dat de Dekfchilden Lutaatd' wflrt beeftt nist agt geek Stippen. agtig. Volgens den Heer Muller is dit in Dee-ne- Of) Coccinella Coleoptris nigiis, puiitils ftivis ofto. Syf, Hat. X. DE LIVENHEERS HANDY, 3^7 cemarkcD gemeinen (*). Mooglyk zal het 00k V. cemarkcD van de voorgemeldc Eu- ropifche zwarte> met rood gevlakte, Beefrjes Hoofd. zyn. STUK. Lievenheers Haantje dat de Dekfchilden xxxvi. zimrt beeftf met twitig witagtige Sirp-ce^feX pen. Men heeft 'er zodanig 6en, dat tiveen- twintig of op ieder Dekfchild elf Stippen hadt j in Schönen en Smaland, Provincien van Swce- den, gevonden; zynde middelmaatig van groot- te. Ten beiluite zal ik hier by voegen de Af- pl. ixxi% belding van een vreemd Torretje uit de laatft- gemelde Verzameling, dat wegens zyne Bochel- agtige Geftalte n gefällt. et alleen, maar ook wegens zyne Tekening, zeer aartig is. De Dekfchilken zyn, ten grootften deele, bleekgeel, met fyne zwarte Stipjes : en hebben bovendien aan de tippen, op de Zyden en in 't midden, groote zwarte Vlakken. De Kop, het Borfttuk ea de Pooten, zyn altemaal zwart. X. HOOFD= (*) FauK, Fridrkhidallna. pag, 7. (16) Cocciiiella Coleoptris nigris, piinftis albidis vigiit?. Faun. Suec. 40 j. Coccinella Coleoptris nigris, punftis vigiit ti albis. Uddm. BiJ/] ii. I. Deel. IX. Stuk. Bb 1 388 BeschryviNg van Afdeel. ^ * Ho^FD- X. HOOFDSTUK. STUK. Befehvning van Geflagt der G o u d h a a n t- J E s; dus wegens de Jierlykbeid van de Kleur, inveelen, genaamd; hoewel mm 'er ook andc' ren toe betrekt, die niet zo fraay zyn : gelyk de Lelie-Torrctjes, enz. Menvindt 'er onder die Springen, en daar toe met dikker Agterpooten zyn worzien. Naams- "V^J Y geevcD dcezen Naam aan een Geflagt men. W ^^^ Infekten, onder welken verfcheide- ne zyn die in fierlyivheid van Kleur uitmunten, fchitterende als met een glans van Goud, waar van ook de Latynfche Geflagtnaam zyne Af- leiding heefc. Cbryfomela nocmdc men oudtyds de Oianje-Appelen of Kwee-Peeren, maar voor een Infekt vind ik dit Woord nergens gebruikc dan by Linnen; uitgenomen by de genen die hem gevolgd zyn. Dus maakc 'er ook de Franfche Heer Geoffroy gebruik van toe en Geflagtnaam; hoewel hy 'er verfcheidene van uitmonilerc en tot andcre Geflagten brengt, gelyk wy zien zullen. Keiimerken. De Kenmerken, waar aan de Goudhaantjes van de andere Schildvleugclige Infekten onder-fcheiden worden, befliaan voor ecrft daar in, dat de Sprieten Draadagtig zyn, en naar 't end allengs verdikkendc; niet Knodsagtig gelyk in die van 't voorgaande Geflagt, Ook verfchil-len zy van de Schildpadjes doordiea de Dek- fehilden niet gezoomd of met grandjes zyn; 't welk 00k derzelver onderfcheiding maakt van Uoofd-de Lievenhecrs Haantjes. Bovendicn verfchil-stuk, len zy daar van, door geen drie maar vicr Le-dcn tc hcbben in alle de V^oeten. De Sprietea zyn, in de Goudhaantjes, als uic Kraalen, aan een Draad gereegen, famengefteld, met een weinig grootcre aan 'c end, en zy hebben hec BorfKluk gezoomd; hec Lyf doorgnans verhevenrond of Ey vorniig: gelyk ook de figuur is van de Worrapjes, daar zy uic voortkomen* Cm dat zy zig meefl: op de Boomen en Plan-ten onthouden, worden zy in 't Hoogduitfcb Blattkaefer genoemd. Men vindtze byna Van allerley en zecr fchoo- Efcenfchap. Nieren; groen, blaauw, meccce; glans van Goud of van Brons, ook rood en geel-Kope-rig, blaauv/agtig zwart, en vvac dies meer is. Onder de Europifchen zyn de meeflcn zeer klcin, en de Uichccmfchcn niet groor. De Gang is taamelyk langzaam, en de bewecging der Sprieten beurtwiflelende. Eenigen laaten een geel Vogt, dat niet onaangenaam ruikt, uit den Bek loopen. Het Wyfjc Icgt dc Ei- jertjes mcefl: aan de onderkant der Bladen, en maakt die vervolgcns met een taaijc Lym daar aan vaft. Uic de Eijertjes komen zespootigq Wormcn voort, die de Bladen dermaace vcr- niclcn, dat alleen het Geraamte van dezelven overblyfc, ja eenigcn vrecten dat ook op. Daar I. deel. IX. stuk, Bb 3 zyn Beschryving vai* V. zyn 'er, die alleen tnaar het onderfte Vlies der Afdeel. j^iajen af knaagen; wa V. Au door zy voor de Vo» HooFD- geltjes, hunne Vyanden, en voor den Regen STUK, eenigermaate zyn beveiligd. Dit doen do Wormpjes der Springende Goudhaantjes mees- tendeels, Eer zy voor de derde maal van Huid I verwillelen kruipen zy in den Grond, en wor- den daar een Pop, waar uit het volmaakte In* fekt, vervolgens, voortkomt, sporten. Ten opzigt van 'c getal der Soorten is die Geflagt een der uitgebreidften van de geheele Afdeeliag der Infekten. Men vindt 'er agt-en- zeventig in gebragt door den Heer Linn/eus, die dezelven in vier Arrikelen verdeeld heefc: het eerfte van de genen die het Lyf Eyrond hebben: het tweede van fpringende, met de Pyen der Agterpooten Zeer dik: het derde van die met het Ly? Rolrofid; het vierde en laatfte, eindelyk, van de genen wier Ly langwerpig, en het Borftfluk fmaller is. EERSTE ARTIKEL. De zodanigen wier Lighaam Eyrond is. Goudhaantje dat Eyrond en zwart is met de Footen blaauwagtis, Goiidhaantje o '-' van Got tin-ten. Dit Beeftje is in Duitfchland, en waarichly k omftreeks Gottingen s door P. Forskaol waar- (i ) Chryfomela ovata atra, Pcdibus violacals. R o K s Inf, II. ^car. HI. T, s. DE GOUDHAANTJES. 39I waargenomcn. Het wordt door Roesel af- V. gcbeeld en befchrecvcn, die aanmerkt dat men Welk hy de dof-zwarte Graskez'er noemt, zig ont-houde, en 'er, even als het Wormpje, opaafl:, De grootte is omtrcnt als der gewoone Lieven-heers becftjes. Goudhaantje dat Eyrond en zwart geilip- ir. ir. ir. met de Sprieten en Pcoten zwart, van 'tRd-nsvaren. Op het Kruid, dat men Reinevaren noemt, is deezeSoort, zeer overvloedig, op Gothland waargenomen, zynde een der grootflen van die Ceflagt, volgens Linnus, die aanmerkt, dat de rand der Dekfchilden uitfteekt, het welk tegen de Kenmerken der Goudhaantjes fchynt te ftryden. De Sprieten, zcgt hy, bcflaan uicelf Leedjes. De Heer Geoff roy bctrekt dat Goudhaantje tot een Geflagt van Torret Jes, die de Leedjes van de Sprieten altemaal Kraal-rond, en even groot hebben. On der den naam van Galeruca; welker Borftftuk, bovendien, ruw of onefen is. De eerftc Soort daar van, door. (2) Chryfijmcla ovata atra pimftata, Antennis Pedtlinsqiie nigris. Sy/i. Nat. X. Chryfomela atra, puaclis excavatis con tigiiis. Faun. Suec. 41 J4 It, Goth. iyo. L DE£t. IX. stuk, Bb 4 Beschryving van V. door hem la Galeruque bnmette gettet, zege Afdeel. j^y^ J5 Qp ^Q Velden taamelyk gemeeo; eea liooFD- derde Duims laog, een vierde Duims breed, sruK, eQ jj^s de grootfte. Voorts heefc hy 'er nog die Bloedkleurig zyD: een bleeke met zwarte Banden, welke op de Olmeboomen zeer veel voorkomc, en het Loof daar van kragtig be- schadigc; een graauvve en een die blaauwagtig Violet is, meefl: gelykende naar onze eerfte Van het Soort. Eene Soorc, welke hy  zunde gelegtig bleek, doch zonder der gemelden Banden, Deze was gevonden. Die Kontrolleur von Fonteinukruid fanden het Fonteinukruid fanden het Fonteinukruid fanden het Fonteinukruid fanden het Wasser, en het Wormpje of Masker daar van leefde op die zelfde Kruid, zelfs in het Wasser, zunde geheel zwart, en, schon uit het Wasser geheel wordende, niet nat. Op zekere tysden des Jaars, merkt zijn Ed. aan, zijn de Bladen van dat Kruid geheel bezet met zoda-dige Inselten, die dezelven opvreeen. Deze Torretjes waren omtrent half z lang als die van het Reinevaren (Jy) Goudhaantje dat Eyrond en glimmend gegründig zwärtig zwärtig zwärtig, gegen (*) Il'tji. its Inf. env. Paris Tom. I. p. 252. (3) Chryfomda ovata nigia nitida, Antennarum bafé stivescen, tibis, Ano fupra rubro, Syfl. Nat. X. Chryfomela nigra glabra, Antennarum bafé stivescen, Tibis. Faun. S.uei. 415. DE GORDONIA. 393 geelagtig, bet Agterlyf aan 't end van bo. V. ven.rood. Afdpel. A.. HOOFD. Men hehe dit Beefste, middelmaatig van stuk, grootte J op de Elzecboomen in Sweeden gevon- den, zynde van Kleur een weinig blaauwagtig. In de Zuidelyke deelen van Europa vondtDoktor ScopoLi 'er 00k een, dat de Dekfchil- den meer dan een vierde Duims lang hadt, op de Bindwilgen, in de Maand April. Hetzelve hadt negen overlangfe rySn van uitgeholde Stip- jes op eder Dekfchild (*}. Deeze Heer betrekc dit en eenige andere Goudhaantjes, wegens de korcheid der Sprie- ten } mede tot de Coccinelles of Lievcnheers Haantjes, onder den naam van Eenklcurige; gelyk hy 'er dan verder Tweekleurige en Ge- vlakte heeft, de laatften met de Dekfchiiden rood, geel, zwart of van een andere Kleur. Dus verde Et der gemeldet Beeftjes; zo dat de meeften van zyn eerfte en tweede Artikel, zo wel als die van zyn Geflagt van Chryfomeles, tot onze Goudhaantjes behoore, Ik wil niet betwiften of zyne Onderfcheiding, zo wel als die van Geoffroy, in ditopzigt niet naauwkeurigheid kan, in Zaaken van enkele Liefhebbery, niet dan tot laft frecken. (*) Er.tomol. Cdrr.jolica, p. yz, >. DEEL. IX. STUJ. B h 5 3P4 Beschryving van V. Aideel. X. HOOFD- STUK. IV. Craminis. Groen, (4) Goudhaantje dat Eyrond en glimmend groen iS) met de Sprieten en Pooten van die zelj* de Kleur, Onder den naam van Blaauwgroen Goudhaantje was die voorgefteld in de befchryving der Sweedfche Dieren : als zynde van Linnaeus overvloedig in 't Voorjaar op de Graslanden, by Hernofand, gevonden. Het one-houdt zig, zo wel als de Eerfle Soort, 00k in Deenemarken. Doktor Scopoli tekent hezelve als de Eerfle van zyne Eenkleurige Lievenheers Haantjes aan, in Karniolie voorkomende op hec Kruid der Velden, en befchryfc die Soorc als volgt. ,, Het is gliofterend groen, met de Wieken 5, roodagtig, en door het groen, inzonderheid 3, van de Dekfchilden, die een derde Duims „ lang zyn, fchynt een Goudglans been. Het J, Borflftuk is geftippeld, zo wel als de Dek- 5, fchilden, doch op deeze laatflen zyn deStip-^ 9, pen grooter* Het Agterlyf is van boven „ zwart: de Sprieten, langer dan in anderen, „ maaken hec zeer overreenkomftig met hee 5,  J, Goudhaantjes gcenen, dan die Springen, 0- „ ver". C5) (+) Chryfomch ovata viridis nltida, Antennis Pedibusqae coucoloribus. Syft. Nat. X. Chryfomela viridi-ccerulex Faujt. Suec, 419. DE GOUDHAANTJES. 395 (5) Goudhaantje dat Eyrond is en gUmmend Gren, met bet Lyf mn agteren Roejt- kleurig, HooFD- STUK, De Heer Geoff roy ftek eenige Soorten van de grocD-glinfterende Goudhaantjes voor, Kopcixian. onder welken het zo even gemelde, dac hy hecPL.Lxxiv. 