The diary of Adam Tas (1705-1706)
Tas, Adam, 1668-1722 | Fouché, Leo, 1880-1949 | Paterson, Alfred Croom
These figures show that the van der Stel family with the eight or zie do verklaringen van de Botha's, Contra Ded., 170, 186; En Kolbo 84, 85. O.C.P., 1, 117, 288, O.S.F., 1, 141. De tiorgenoemde Erfbriefbooken leveren verder de bewijzen voor wat er omtrent de grond der andere ambtenaren gede wordt. Dank zij haar zeer eigenaardige relaties met do Gouverneur, word Leon de Schout, (haar bijnaam aan de Kaap) door hem zeer rijkelik met grond begiftigd. Vgl. de brief van Oortmans aan de XVII, boven vermeld. Zij wordt daarin bedoeld. Haar man had ook nog do Boschheuvel (Viilentijn, 11). Ik hob niet de moeite gedaan de bezittingen van al de kleinere ambtenarea na te gaan. 310 DE KLACHTEN TEGEN W. A. VAN DER STEL of negen hoofdambtenaren ruim 12,000 morgeo in bezit hadden, zonder de Steenbergen, "drie dagreizen groot," of de 18 veeposten van de Gouverneur er bij te rekenen. Wanneer men nu in aanmerking neemt, dat de grootte van een stuk grond, als plaats aan een vrijburger gegeven, gewonlik 60 morgen was, dat niet alle boeren zoveel hadden, en dat bovendien vele burgers geen land hadden, dan geven de bovenaangehaalde cijfers deze uitslag : De van der Stels en de hoofdambtenaren bezaten tezamen zoveel grond als ongeveer 200 gewone vrijlandbouwers. Onder de 554 vrijburgers, die er in 1705 aan de Kaap waren, znllen misschien niet meer dan 400 boeren met plaats. En geweest zijn. Hieruit volgt dus, dat de Hofkliek even veel grond in bezit had als de helft van al de boeren in de Kolonie! En dan laten wij nog geheel buiten rekening de weivelden van de twee Gouverneuren, die al het land tussen Constantia en de tegenwoordige Simonstad, met omtrent de helft van het tegenwoordige Distrikt Caledon, besloegen! § 4. Boerderijen van de Amtenaren. Zover het dus van grondbezifc afhing, was het zeer wel mogelik voor de Gouverneur en zijn vriendeu de gehele markt in eigen handen te houden. Zij bezaten genoeg grond ora de Compagnie uit hun eigen produkten van alles te voorzien. Het is naturwissens de vraag, de  tot Vergelegen stellen ons in staat te beordelen, wat de Gouverneur persönik kon leveren. Zijn vader kon met hem wedijveren, niet alleen in de uitgestrekteid van zijn gronden, maar ook in de hoeveelheden van produkten, die Constantia jaarliks opbracht. THE COMPLAINTS AGAINST W. A. VAN DER STEL Nine head of officials owned between them a good 12,000 morgen, without including the Steenberg, which measured "a three days' journey," or the 18 cattle stations of the Governor. When we consider that the normal size of the plot of ground granted to a colonist as his farm was 60 morgen, that not every farmer owned that amount, and that in point of fact many colonists owned no land at all, the figures quoted above yield this conclusion: the van der Stels and the head officials held as much land between them as 200 ordinary free farmers. The free burghers at the Cape in 1705 numbered 554, of whom perhaps not more than 400 were farmers owning land. Thus the Governor and his coterie possessed as much land as the half of the whole farming population of the Colony. Moreover, we are leaving entirely out of account the pasture grounds of the two Governors, covering all the country between Constantia and the present Simonstown, with Something like the half of the present district of Caledon. § 4. The Officials as Fanners. So far, then, as the extent of their holdings was concerned, it was perfectly feasible for the Governor and his friends to keep the entire market in their own hands. They held land enough to be in a position to supply from their own produce everything that the Company required. Of course the question still remains whether they actually did so. Did the officials actually work their holdings, and if so upon what scale ? What did their farms actually produce ? This, unfortunately, the officials themselves have taken care that we shall never know. They have covered their tracks too skilfully. The title-deeds of the farms issued to officials contain the usual conditions defining the owner's obligations towards the Company. The customary servitude is a tithe of all grain. This the officials never paid, any more than did the van der Stels, so that we have no means of knowing what their holdings year by year brought them in. The figures with regard to Vergelegen enable us to determine what the Governor was able personally to supply. His father vied with him not only in the wide extent of his domains, but also in the amount and variety of the products which formed the annual yield of his estate at Constantia. llis world- ' Ik moet nogmaals met nadruk orop wijzen, dat doze cijfers geenszins do omvang van 't grondbozit dor ambtonaron aanduiden, maar alloon van hot godeelte, dat zij dirokt, door do oorspronkelike erfbrievon, hieldeu. Hooveel zij door koop of geknoei nog bovondion iu handeu gekrogen hadden, is niet vast te stoUon. * Monsterrollen, 1705. 312 DE KLACHTEN TEGEN W. A. VAN DER STEL Zijn wereldberoemde wijngaarden telden over de 100,000 stokken. Hoe gToot zijn kudden vee moeten geweest zijn, blijkfc uit de onafzienbare uitgestrektheid van zijn weivelden. Nadere gegevens heb ik echter niet kunnen vinden. De oud-Gouverneur hecft zijn voorzorgs-maatregelen genomen: zijn produkten werden voor hem door anderen verkocht. Zo had bij b.v. een kontrakt met een Chinees, em al zijn vruchten en groenten zowel als zijn wijn voor hem te verkopen, voor een vaste kommissie. Ook anderen, zoals Johannes PhijflFer en van Helsdingen, werden op die wijze gebruikt. Te oordelen naar de grote hoeveelheden vis, die Simon voor zijn slaven nodig had. Mönte hij honderden gehad hebben. Dat hij ook gretig änder gelegenheid waarnam, om zijn produkten kwijt te raken, waren wij. Zijn weelderig aangelegd buitenverblijf, hei pronkstuk van de Kaap, kostte zeer veel aan onderhoud, en er werd gezegd, dat hij zijn onkosten niet met de opbrengst van de produkten kon dekken. Omtrent de ambtenaren en hun boerderijen is het bijna onmonge kal, direkt getuigenis te vinden. Indirekt getuigenis aangaande de omvang van hun landbouwondernemingen is niettemin te vinden, als men 't geduld en de tijd heeft om te zoeken. Zo geeft b.v. de "Generale en Cassa Reecquening" van Stellenbosch een goed denkbeeld van de omslag van de omslag van diegenen onder de ambtenaen, die hun plaatsen in dat Distrikt hadden. De molen voor Stellenbosch en omstreken werd te Stellenbosch door de Heemraden bestuurd. Er werd van alle maalgeldeu en de hoeveelheden gemalen graan boek gehouden. Uit deze rekeningen nu kunnen wij zien, hoeveel de ambtenaren, die plaatsen in de buurt hadden, jaarliks laten malen. Zo laat de Secunde, Elsevier, voor zijn "heerlijke plaats," Elsenburg, te Stellen-bosch in 1705 malen 161 mudden graan. Waar had hij dit graan vandaan? Indien hij het zelf gewonnen had, (een veronderstelling, die redelik schijnt), dan zien wij hier geenszins, hoeveel van zijn werkvolk en huisgezin nodig heeft. Immers hij kon voor geenander doel graan laten malen. "Want noch de Compagnie noch de vi'ij-bakkers kochten meel; men kon aan hen alleen graan leveren. Hoeveel graan Elsevier dus boven deze 161 mudden in 1705 g "Weten wij niet. Wat uit zijn maalgeld blijkt, is, dat hij voor zijn huishouding en werkvolk dat jaar 161 mud graan nodig had. Eekent men nu twee mud graan als de hoeveelheid door een slaaf THE COMPLAINTS AGAINST W. A. VAN DEE STEL famous vineyards carried over 100,000 vines. The interminable extent of his pasture grounds is an indication of the size of his flocks and herds. Closer details, however, I have been unable to discover. The Ex-Governor had taken his precautions; his produce was sold for him by others. Thus he had a contract with a Chinaman, for example, to dispose of all his fruit and vegetables, as well as his wine, upon fixed commission. Others were employed in similar fashion, such as Johannes Phijler and van Helsdingen. To judge by the huge quantities of fish required by Simon for his establishment, he must have possessed hundreds of slaves. We know that he eagerly availed himself of every opportunity of disposing of his produce. His magnificently laid-out country-seat, the pride and glory of the Cape, cost him a very large sum to maintain, and it was believed that the income from his produce was insufficient to cover his outlay. Direct evidence as to the officials and their farms is almost impossible to discover. There is, however, indirect evidence as to the extent of their agricultural operations, if we have the time and patience to search for it. For example, the Stellenbosch "General and Cash Account" gives us a good idea of the interests of those officials whose farms were situated in that district. At Stellenbosch, the mill for Stellenbosch and neighbourhood was managed by the Heemraden, who kept an account of all moneys received and of each quantity of grain milled. From these accounts we can ascertain how much grain the officials owning adjacent farms send each year to be ground. The Secunde, Elsevier, mills at Stellenbosch, in 1705, 161 mids of grain for his "lordly place," Elsenburg. Where did this grain come from? If it was of his own reaping, a supposition that appears not unreasonable, then the amount in question by no means represents his total yield for the year, but merely the proportion. required for his family and workpeople. As a matter of fact, there was no other purpose to mill his grain for. Neither the Company nor the free bakers ever purchased flour; they took delivery of grain only. Thus, we cannot tell what quantity of grain Elsevier harvested in 1705 over and above these 161 muids; what does appear, however, from his mill account is that he required that year for his household and labourers 161 muids of corn. If we take two muids as the quantity consumed by a slave in 1705, what does appear from his mill account is that he required that year for his household and labourers? ' Zo noemt Valontijn zijn plaats, bl. 74. ' Stolzenboscb, Generalo on Cassa Rekening, 1706. DE KLACHTEN TEGEN W. A. VAN DER STEL per jaar verbruikt, (een bcrekening, die zeker zeer ruim is, daar de slaven meestal met rijst gevoed werden), dan zou Elsevier op Elsenburg zowat 80 man, blanke knecUts en slaven, kunnen gehad hebben. Dat zou een boerderij veronderstellen, die zeker onder de grootste an de Kaap meet gerekend worden. Elsevier scheen zelf te gevoelen, dat zijn bedrijf te groot werd, om er koorn voor te laten malen te Stellenbosch. Het malen kostte veel geld, en was bovendien lastig. Hij volgde dus eenvondig het goede voorbeeld van zijn Gebieder, de Gouverneur, en had Spezielle te Elsenburg een eigen watermöglichen opfernicht. Daarmee niet tevreden voegde hij er "en smits en wagenmakers winkel" bij — alles naturwissens, zoals de Fiskaal Independent aan de XVII schreef, "tot nadeel van den burger en Ambagtsman." 3 De boerderij te Elsenburg bracht zelfs na het ontslag en de terugroeping van Elsevier, nog fSOOO per jaar op, voor die tijd een zeer grote som. Uit dezelfde rekening van Stellenbosch blijkt, dat de Predikant, Petrus Kalden, die te Zandvliet een grote plaats had, te Stellenbosch liet malen, in 1705 : 88 mudden graan, in 1706 (in de tijd van slechts vier maanden) : 65 mudden. Ook zijn bedrijf moet dus zeer groot geweest zijn, om zoveel meel nodig te hebben. Dat zijn graanlanderijen Zeer uestrekt en prachtig waren, weten wij. Zijn plaats verkocht hij, in 1708, voor f20,500,5 een vorstelik bedrag, waarvoor hij zich een prachtig landgoed in zijn vaderland kon kopen. Vergelijking kan hierbij gevoegd worden, dat Vergelegen zelf, toen dit verkocht werd, slechts $24,400 opbracht. Johannes Starrenburg, de andere ambtenaar, die zijn plaats in het distrikt had, liet in 1706 te Stellenbosch 52 mud graan malen. Hij had dus ook een grote boerderij. Uit dezelfde rekening blijkt, dat Frans van der Stel te Stellenbosch liet malen, in 1705 : 77 mudden graan, en in 1706 (gedurende 9 maanden): 50 mudden. Hoeveel hij bij zijn broer en buurman, de Gouverneur, op Vergelegen, waar deze een eigen molen had, liet malen, zullen wij nooit weten. Dat Frans van der Stel dus op grote schaal boerde, staat vast. Indien wij de Gouverneur mogen geloven, heeft hij in 1705, een jaar, waarm. de oogst zeer slecht was, nog bij de twee honderd mud koorn verkocht aan de bakker Meyboom, en aan de Compagnie.8 jjij leverde ook datzelfde jaar 150 mud garst aan de Compagnie.8 jjij leverde ook datzelfde jaar 150 mud garst aan de Compagnie.8 Schmoliler, Volkswirtschaft, 11, 589, 131. Vgl. Letters Desp. 220, en passim. THE COMPLAINTS AGAINST W. A. VAN DEE STEL A year (a very generous allowance, seeing that the slaves were largely fed upon rice), then Elsevier may be taken to have employed at Elsenburg something like 80 men, both slaves and white overseers. This would presume an agricultural interest certainly amongst the most considerable at the Cape. Elsevier himself appears to have realized that his establishment was too large to have corn milled for it at Stellenbosch. The practice was both expensive and inconvenient. He therefore followed the good example of his master the Governor, and speedily erected at Elsenburg a watermill of his own. Not content with this, he added "a smith's and wagon-maker's shop," all of which, as the Fiscal Independent wrote to the Seventeen, was "to the prejudice of the burgher and craftsman." Even after the dismissal and recall of Elsevier, his farm at Elsenburg continued to bring in an annual return of 3000 gulden, a very large sum for that time. We learn from The same source that the Parson, Petrus Kalden, who owned a large farm at Zandviet, had milled at Stellenbosch, in 1705, 88 muids of grain, and in 1706, in only four months' time, 65 muids. He too must have had a very large establishment, in order to require so much meal. We know that he practised the cultivation of cereals upon an extensive and elaborate scale. In 1708 he sold his farm for 20,500 gulden, a princely sum, sufficient to purchase a magnificent estate in his native country. We may add, for purposes of comparison, that Vergelegen itself realized when sold no more than 24,400 gulden. Johannes Starrenburg, the other official who had his farm in the same district, sent to Stellenbosch to be milled, in 1706, 52 muids of grain, so that he too must have had a good-sized farm. We further learn from the same source that Frans van der Stel had milled at Stellenbosch, in 1705, 77 muids of grain, and in 1706, during a period of nine months, 50 muids. How much he had milled by his brother and neighbour at Vergelegen, where the latter had a mill of his own, we shall never know. It is certain that Frans van der Stel was also a farmer upon a considerable scale. In 1705, in which year the harvest was a failure, he was still in a position, if we may believe his brother, to sell some 200 muids of wheat to the Company and to the baker Moyboom between them. He also supplied the Company in the same year with 150 muids. Ius aan de XVII, April 1707 (den Haag, Koloniaal Archief, 4035). Valentijn, 34, 47. Ibid., 47. Brief van G. en R. aan XVII, 30 Maart 1710. Hij kon nog al 't koorn voor zijn persooulik gcbrnik vrij laten malen. (Ros., Heemraden van Stellenbosch en Drakenstein, 4 Oct. 1706.) Letters Rec, 425. Verhoor van Kina, (C.P.S., 1706). 316 DE KLACHTEN TEGEN W. A. VAN DER STEL das van bij de 400 mud graai, door hem gewonnen in een buitengewoon slecht jaar. Indien men cifers kon vinden omtrent de boerderij van Berg, die driemaal zoveel land had als Elsevier, zou ook wel bevonden worden, dat zijn boerderij driemaal zo groot was. Over de "schooner plaats" van Blesius, "alwaar men mede overvloed van allerley schooner vrugten, als mede van koorn, boekweit, en wyn, heeft," i en zijn andere posten, en over de boerderijen der andere ambtenaren, zijn er geen cifers te vinden. Toch bewijzen de bovenvermelde fragmentariese gegevens reeds genoegzaam, dat de ambtenaren hun landerijen niet braak lieten liggen. Niemand zal willen twijfelen, dat bij 't leveren van graan de boeren in de ambtenaren geducbte konurrenten hadden. Om nu tot de wijnbouw te komen: wij weten, nit de opgaafroUen voor 't Jaar 1705, dat al de vrijburgers tezamen nog geen 2,000,000 wijnstokken hadden. W. A. van der Stel had zoals wij hebben gezien, te Vergelegen over de 500,000 stokken. Hij mocht derhalve verwachten, evenveel wijn te kunnen persen op zijn ene plaats, als een-vierde van al de wijnboeren der ganse kolonie tezamen! Simon van der Stel had 100,000 stokken op zijn plaats Constantia. Vader en zoon zouden dus, met hun beiden, bijna een-derde van de hoeveelheid wijn kunnen leveren, die door de ganse schare van wijn-boeren kon opgebracht worden! 3 Het is waarlik niet de moeite waard, met deze gegevens omtrent de wijngaarden van de twee van der Stels alleen, nog na te gaan, hoeveel de rest van de Hofkliek wel bezat. Men mag rekenen, dat zij tezamen niet veel minder dan de twee van der Stels hadden. Dit vermoeden isten minste gerechtvaardigd door de cijfers, die de Gouverneur zelf anbiedt in zijn Deductie. En hoewel wij voor geen ogenblik aanmen, dat hij de ware cijfers geeft, wat hemzelf betreft, is het niettemin van belang na te gaan, wat hij met deze cijfers onwillekeurig aan de dag breng t omtrent het aandeel van de ambtenaren in de wijnhandel. In de Deductie wordt een plechtige verklaring gegeven van Phijffer, de beruchte wijnpachter, omtrent de wijnen, die hij van het begin van zijn pachtperiode gekocht heeft. Buiten de pachter mocht niemand een enkele fles wijn kopen, op de zwaarste boeten en straffen. Hij geeft een lijst van de personen, van wie hij tussen 1 September 1705 en 21 Maart 1706 wijn gekocht heeft, met de hoeveelheden door ieder geleverd. Vo Valentijn, 36. - Vgl. Letters Desp., 255. Wat moet men hierna denken van's Gouverneurs bewering, dat hij gedurende of barley. Thus in an exceptionally poor season the quantity of grain which we can actually trace as his, amounted To close upon 400 molds. Could we discover details as to the establishment of Berg, who owned three times as much land as Elsevier, we should doubtless find that his farming activities observed a like proportion. Nor are any figures discoverable as to the farms of the other officials, including the various stations of Blesius and his "fair demesne, where also is abundance of beautiful fruits of every kind, as also of corn, buckwheat, and wine." At the same time, the fragmentary data quoted above provide sufficient proof of themselves that the officials did not allow their lands to lie fallow. No one will care to doubt that as regards the supply of grain, the farmers found the competition of the officials a formidable quantity. To pass now to the wine industry, we know from the returns for the year 1705 that the whole burgher community between them did not own more than 2,000,000 stocks. We have seen that at Vergelegen W. A. van der Stel owned over 500,000. Leaguer for leaguer, therefore, he might with his single farm. I expect to produce one to four as against the combined wine growers of the whole colony. Simon van der Stel, on his farm Constantia, had 100,000, so that father and son between them could produce one to three. In view of the above data as to the vineyards of the two van der Stels alone, any detailed inquiry into the holdings of the other members of the court coterie would really be superfluous. We may assume that amongst them they owned not much less than the two van der Stels. At all events, our presumption is borne out by the figures furnished by the Governor himself in his Defence. And although we should not for a moment imagine that he gives the true figures as regards himself, it is none the less interesting to consider what those figures unwittingly reveal as to the share taken by the officials in the wine traffic. In the Defence (p. 106) there appears a solemn declaration by Phijffer, the notorious wine contractor, as to the wines he has bought since the commencement of his lease. Apart from the contractor, no one might purchase so much as a single bottle of wine without exposing himself to the most severe pains and penalties. Phijffer accordingly supplies a list of the individuals from whom he has purchased wine between the 1st September 1705, and the 24th March 1706, together with the quantities supplied by each. It appears from this list that the Do rest zelf uitgedronken hebben? Zie ook Letters Desp., 363. Ded., 1666. DE KLACHTEN TEGEN W. A. VAN DER STEL Uit deze lijst blijkt, dat de pachter in die tijd 218 legger wijn gekocht heeffe, van 32 aparte leveranciers; van die 32 zijn tien leden van de Hofkliek, en zij hebben 72 ledgers van de 218 geleverd. De Gouverneur bewijst dus zelf, dat een-derde van al de wijn, die er in zes maanden aan de Pachter geleverd werd, van ambtenarenen de Hofkliek afkomstig was. Een under bewijs van de omvang der boerderij-ondernemingen van de ambtenaren wordt ook nog door de Gouverneur verstrekt. Uit de lijsten door hem gegeven, blut, dat er, in 1703, 50 blanke knechts (sol-daten in dienst der Cie.) uitgeleend waren als boerknechts. Van die 50 waren 22 bij ambtenaren in dienst, de rest diende onder de boeren. In 1704 hadden ambtenaren in hun dienst 24 uit 45, die uitgeleend waren; in 1705, 33 uit 50. De acht of negen ambtenaren hadden dus even veel knechts als de rest van de burgers tezamen. § 5. Beperheid van de markt voor wijn, Tcoorn en vlees. Hoe treffend deze cijfers omtrent de grote boerderijen der ambtenaren op zichzelf genomen ook zijn, wij kunnen hun ware betekenis erst dan begrij. Pen, wanneer wij weten, hoe groot het afzetgebied was voor wijn, koorn en vlees. De Kaap bood voor alle landbouwprodukten een uiterst beperkte markt aan. Wat de wijn betreft, van der Stel en zijn Raad schrijven, in 1705, an de XVII, dat, met de ontwikkeling van de wijubouw, het te vrezen is, dat de jaarlikse opbrengst van wijn de navraag overtreft. Gevolgelik blijven de boeren met hun wijn zitten. En, als de vaten dan voor de nieuwe oogst geledigd moeten worden, (en de boeren dus gedwongen zijn, hun wijn op de een of ander wijze van de hand te doen), verkopen zij die aan het publiek tegen lager prijzen dan de Pachters. Dat heette smokkelen, daar men alleen aan de Compagnie en de Pachters wijn m Ocht verkopen. De Kaapse regering stelde derbalve voor de boeren toe te laten brandewijn en azijn te maken, om ze op die wijze uit de nood te redden. Dit wilden ecliter de Bewindhebbers niet toestaan, hoe dikwels ook verlof gevraagd werd. Aan uitvoer van de Kaapse wijnen viel niet te denken. In de erste plaats zou dat het voordelige monopolie van de Compagnie in de Europese wijnen misschien kunnen benadelen. Maar er was een nog sterker reden: de Kaapse wijnen waren veel te slecht! Batavia wou volstrekt geen Kaapse wijn hebben, Ceylon ook niet. Er kwam zelfs contractor during the period in question has purchased 218 leaguers of wine from 32 distinct purveyors. Of these contracts, the contractor during the period in question has purchased 218 leaguers of wine from 32 distinct purveyors. Of these, the contractor has purchased 218 leaguers of wine from 32 distinct purveyors. 32, ten are members of the official circle, and their proportion of the quantity supplied amounts to 72 leaguers out of 218. Thus, the Governor himself proves that one-third of the wine supplied to the contractor within a period of six months was supplied by officials. Yet another indication of the extensive farming operations carried on by the officials is furnished by the Defence. The lists which van der Stel there supplies show that in the year 1703 fifty white men (soldiers in the Company's service) were loaned out as farm servants. Of these 50, 22 were hired by officials, the farmers securing the remainder. In 1704 the officials secured 21 out of 45, and in 1705, 33 out of 50. Thus, the nine or ten officials employed practically as many white men as the whole of the burgher community put together. § 5. Restricted Character of the market in wine, corn, and meat. The above statistics as to the considerable farming interests of the officials are sufficiently striking in themselves, but not until we know what sale there was at the Cape for agricultural produce generally, do we realize their full significance. Now, the Cape market, whether for wine or grain or meat, was restricted to a degree. As regards wine, vendor Stel and his Council, in the year 1705, write to the Seventeen that with the growth of the wine industry there is a danger of the annual yield proving in excess of the demand, and the farmers being left with their wine upon their hands. As the vats must be emptied for the new vintage, the farmers must dispose of their wines somehow, and accordingly they sell them to the public at a lower price than the contractors. This was termed "smelling," as wine might only be sold to the Company or to the contractors; there were heavy penalties for smuggling. The Cape Government therefore proposed to allow the farmers to make brandy and vinegar, in order to help them out of their difficulty. The Directors, however, refused their permission, in spite of repeated appeals. There could be no idea of exporting Cape wines. In the first place, the profitable monopoly enjoyed by the Company in European wines might possibly have suffered. There was, however, a second and more cogent reason; the Cape wines were much too bad. Batavia and Ceylon both definitely refused to touch Cape wine. Orders "Letters Rec., 167. "Letters Rec., 262, 320 DE KLACHTEN TEGEN W. A. VAN DEE STEL bevel uit Indie,i geeu Kaapse wijn aan voorbijgaande schepen ten gebruike op de uitreis te leveren! De enige afzet voor wijn was dus de plaatselike vraag. Hoe groot was nu die plaatselike navraag naar wijn? De Gouverneur geeft ons weer de cijfers. Volgens de verklaring van Phijffer, zoals wij hebben gezien, koopt de pachter in zes maauden, (van 1 September 1705, tot 2 J- Maart 170G) 218 leggers wijn. Dit was, volgens Phijffer, de "Zwaarste tyd" van de pacht, wanneer hij 't meeste kocht. Gedurende diezelf de periode zouden er, volgens de verklaringen door van der Stel geleverd, aan's" " Compassers En vreemde schepen geleverd zijn 20 leggers wijn. Wanneer die eigen dus verdubbeld worden, heben wij de hele afzet voor een jaar. De Pachter zou dan per jaar kopen ongeveer 450 legger, en er zouden aan schepen verkocht worden omtrent -iO legger, — tezamen dus een afzet van 500 tot 550 legger, ruim genomen. Nu waren wij, dat de Gouverneur 61^ morgen wijngaard had, die spoedig minstens 600 legger wijn per jaar zouden leveren. Hij zou dus gemakkelik de gehele afzet voor Kaapse wijn uit zijn eigen private wijngaarden, zodra die volwassen waren, kunnen opbren- gen! Dan was zijn vader er nog, die reeds in 1705 gemiddeld 100 legger moet gewonnen hebben. Wat dus de markt, het afzetgebied voor wijn, betreffend, komen wij, op's Gouverneurs eigen premissen, tot de gevolgtrekking, dat hij en zijn vader alleen, zonder enige bijsfcand, binnen kort über van de jaarliks benodigde hoeveelheid wijn zouden kunnen leveren, en dan nog 200 legger en nieer overhouden! In dat jaar, 1705, hadden de wijnboeren 1076 legger wijn gewonnen. Wat moesten zij nu doen met hun wijn, wanneer de 61^ morgen wijngaard van de Gouverneur hun voile opbrengst zouden leveren? De van der Stels zouden spoedig de wijnboeren "het land uit boeuen," 5 Wat de afzet voor graan aanging, de markt was hiervoor niet veel ruimer. Wei kon er soms een weinig uitgevoerd worden naar Indie, zoals in 1705-1706, toen er 1400 mud koorn naar Batavia gezonden werd ;6 maar het ging zeer moeilik, de Indiese Regering er toe te krijgen het Kaapse koorn, zelfs in matige hoevelheden, te nemen. Men kon in de Ost veel goedkoper koorn invoeren uit Surat, Perzie of Bengalen ; "^ en er wordt dus steeds geklaagd over de hoge prijzen van het Kaapse. 8 Batavia weigert van de Kaap koorn te nemen tegen zulke prijzen, en geeft steeds bevelen de prijzen aan de Kaap zo laag mogelik te houden. Even arrived from India that no Cape wine should be supplied to passing ships for use upon the voyage out. Thus the only sale for wine was in the Local market. The figures as to the local demand are again supplied by the Governor. We have seen from Phijffer's declaration that within a period of six months, from the 1st September 1705, to the 24th March 1706, the "heaviest time" as he himself informs us, the contractor purchases 218 leaguers. We also know from the depositions published by van der Stel that within the same period 20 leaguers were supplied to visiting ships belonging either to the Company or to foreign nations. If we double the figures we have the total sale for one year. The contractor would account for something like 100 leaguers, and visiting ships for some 40 more, giving upon a liberal calculation a total sale for the year of from 500 to 550 leaguers. Now we know that the Governor had 6H morgen under vines, which would soon be producing at least 600 leaguers of wine a year. Once his stocks were fullgrown, his own private vineyards could supply with ease the whole Cape wine market. There was also his father, who as early as the year 1705 must have been producing an average of 100 leaguers. So that as regards the sale for wine, the Governor's own premisses lead us to the conclusion that within a short time he and his father, without any assistance from others, must have been in a position to supply everyinker of the annual demand, and still have 200 leaguers over, if not more. In the year 1705, the quantity of wine produced by the wine farmers amounted to 1076 leaguers. What was to be done with this, once The Governor's 61i morgen of vines were in full bearing? The wine farmers would soon have found themselves "mopped out of the country" by the van der Stels. The grain market was only a degree less restricted. It is true that upon occasion a small proportion might be exported to India, as happened in 1705-6 when 1400 mids were sent to Batavia; but it was a matter of no little difficulty to prevail upon the Indian Government to purchase the Cape grain even in modest quantities. In the East it was possible to import grain much more cheaply from Surat, Persia, or Bengal, and there was incessant complaint as to the high prices charged for the Cape product. Batavia declines to accept delivery of Cape grain at such prices, and instructions are continually being issued to keep prices at the Cape as low as possible. As a result, there were Y 322 DE KLACHTEN TEGEN W. A. VAN DEE STEL Het gebeurt dan ook, dat men aan de Kaap geen raad weet met de hoeveelheden graan door de boeren opgebracht, zoals in 1706-1707. Zelfs gebeurde het 't volgende jaar, dat de regering, wegens de overvloed van graan, moest weigeren, verder koorn en rogge te oontvangen van de boeren. De regering was radeloos, de boer zat opgeschept met zijn graan. Brandewijn te stoken van het overtollige graan had nog een redmiddel knnnen zijn. Dat won echter de Compagnie niet toestaan. Geen treffender bewijs van de beperktheid van de graanmarkt is te bedenken, dan deze klachten van de Kaapse Regering zelf. Ledere nieuwe konkurrent in die markt was een gevaar voor de boeren voorstellen. Men kan zij bemerkten van de boeren voorstellen, toen zij bemerkten, hoe de ambtenaren te werk gingen met de verkoop van hun eigen graan aan de Compagnie. Voor de burgers waren de prijzen steeds zo laag, dat het nauweHks de moeite waard was graan te verbouwen. De ambtenaren zorgden echter, dat, wanneer zij hun eigen graan leverden, zij ook betere prijzen kregen dan de burgers. Een voorbeeld door de burgers in het Klachtschrif t aangehaald zal dat staven. De Gouverneur zou, volgens hen, aan de Compagnie geleverd hebben, 33 mud koorn op naam van zijn broer Frans, tegen fl2 de mud, 33 mud op de naam van de burger Hendrik Bouman, tegen fl5, en 33 mud op naam. V van de burger Jan "Wessels, tegen fl5. Terzelfder tijd leverde een burger 90 mud aan de Compagnie, waarvoor hij slechts f8^ per mud kreeg. Hiervan moest hij dan nog de tienden betalen, — wat de Gouverneur (en diens vrienden) nooit deden. Deze beschuldiging wordt door de Gouverneur, met deze "modificatie" erkend. Hij was het niet, zegt hij, maar zijn broer Frans 1 Hij verwijst zelfs naar een resolutie van de Raad, waaruit blijkt, dat de getallen en de prijzen, zoals door de burgers opgegeven, korrekt zijn. De valse namen konden wel opgegeven zijn, zegt hij; het kan ook waar zijn, dat een burger in dezelfde tijd slechts f8^ kreeg voor zijn koorn; dit tracht hij niet te ontkennen. Voor ons doel is het naturwisser volstrekt onverschillig welke van de twee broers het was. Wij willen alleen zien, of het waar is, dat er zulke verschillen bestonden tussen de prijzen betaald aan leden van de Hofkliek en aan burgers. En de Gouverneur bevestigt dit in eigen persoon. Frans, (of Willem, het doet er niet toe) krijgt fl2 tot fl5 voor zijn koorn en betaalt geen tienden. De arme boer krijgt terzelfder tijd f8^ voor zijn koorn, en moet nog de tienden afgeven. Letters Desp., 321. - Ibid., 352, 355. = Letters Rec, 250. Par. 20. - Ded., 157. Maar zie ook Letters Rec, 425. THE COMPLAINTS AGAINST W. A. VAN DEE STEL occasions at the Cape, as in the year 1706-7, when the quantity produced by the farmers occasions at the Cape, as in the year 1706-7, when the quantity produced by the farmers Proved a direct source of embarrassment. It even happened in the following year that the excess of supply over demand compelled the Government to refuse to take delivery of any further wheat or rye. The Government was at its wits' end; the farmer was equally helpless, not another bushel of his grain could he dispose of. One expedient might have been to distil brandy from the superfluous commodity, but this the Company refused to sanction. No more striking evidence can be imagined as to the restricted character of the grain market than the complaints of the Cape Government itself relative to this extraordinary situation. In such a market, each new competitor meant fresh danger to the farmer. We can therefore realize the feelings of the farming community when they observed how the officials manipulated the sale of their own grain to the Company. The settlers invariably found the prices so low that cereal cultivation was barely a paying concern. When, however, it was a question of the officials selling their own grain, they saw to it that they obtained better prices than the settlers. This is borne out by an instance quoted by the colonists in the Memorial. They allege that the Governor sold the Company, in the name of his brother Frans, 33 muids of grain at 12 gulden the muid; in the name of Hendrik Bouman, a burgher, 33 muids at 12 gulden; and in the name of Jan AYessels, also a burgher, 33 muids at 15 gulden. At the same time one of the settlers sold the Company 90 muids; in his case the Company's figure was 6 gulden the muid. Even this figure was still subject to the deduction of the tithe, a formality which in the case of the Governor (or his friends) was regularly omitted. This impeachment the Governor admits, but with a "modification." He says it was not he, but his brother Frans. He even produces a resolution of Council from which it appears that the figures and prices, as given by the settlers, are correct. He allows that a mistake may conceivably have occurred with regard to the names. It may also be true that at the same date one of the burghers did actually receive only 8 gulden for his grain; this he does not attempt to deny. For our purposes it is, of course, a matter of complete indifference which of the two brothers it was. We are only concerned with the question as to whether such differences did actually exist between the prices paid to settlers and to members of the court circle, and this we find placed beyond all doubt by the Governor himself. Frans or Willem Adriaan—the point is immaterial— receives for his grain from 12 to 15 gulden, and pays no tithe; the unfortunate farmer receives for his grain upon the selfsame occasion 8 gulden. En, less his tithe. DE KLACHTEN TEGEN W. A. VAN DER STEL Wanneer men nu verder in aanmerking ncemt de grote moeilikheden aan de koornbouw verbonden, de zware arbeid, de hoge onkosten, de lage prijzen, dan is liet waarlik geen wonder, dat de boeren zicli zeer ongaarne met de koornbouw inlieten.i De artificiecl laag gehouden prijs was wel z6 artificieel, dat de boer steeds drie of vier gulden per mud meer kon krijgen van de bakker of andere particulieren dan van de Compagnie. Dat was echter "smokkelen," en stelde de boer bloot aan zware boeten en lijf straff en. Voor de ambtenaren was de positie veel gunstiger. Zij betänden geen tienden. Zij stelden de prijzen vast, en die konden, onder speciale omstandigheden, verhoogd worden. Het was de eenvoudigste zaak van de wereld onder een of ander voorwendsel, schaarste of zoiets, een besluit te nemen de prijzen te verhogen, en dan, terwijl dit besluit geheim gehouden werd, dadelik het eigen koorn aan de Compagnie kwijt te raken. Dat dit dikwels erst bestuur van der Stel voorkwam, is zeker. Het geval door de burgers genoemd, is een voorbeeld. Onder deze omstandigheden kon de koornbouw voor de ambtenaren steeds voordelig zijn, voor de boeren, — nooit I Wij komen nu tot de markt voor vlees. Hier kon natuurlik geen sprake van uitvoer zijn Wij komen nu tot de markt voor vlees. Hier kon natuurlik geen sprake van uitvoer zijn De afzet was slechts plaatselik. Vlees werd door de vier geprivilegieerde slagers verkocht aan de vrij burgers, aan de Compagnie, voor haar plaatselike bemanning en die van haar voorbijgaande schepen, en aan enkele veemde schepen. Wat de jaarlikse afzet van vlees was, kan uit wat de Gouverneur in zijn Deductie bijbrengt, bij wijze van verklaringen van de slagers, enz. weer opgemaakt worden. De vier geprivilegieerde slagers geven twee verklaringen, waaruit de onschuld van de Gouverneur moet blijken. Volgens de eerste hebben zij van 1 Januarie 1706 tot 13 Maart 1706 gekocht en geslacht 2056 schapen. Dit getal zou dus voorstellen de hoeveelheid schapevlees gedurende twee en een halve maand aan de Kaap door de Compagnie en het. Publick tezamen benodigd. Immers, de vier slagers waren de enigen, die het recht hadden, vlees te verkopen. 