gtu_32400002774481_5
None
2 Fesruariy 1839, spraken, niet naar den zin, en in den geest van het gouvernement doet, zijn de regten der burgers niet behörde, gewaarborgd, tegen de inbreuken van het gezag. In een land derhalve, waar noch de ministerieele verantwoordelijkheid ; noch door het volk gekozene on afhankelijke vertegenwoordigers, noch onafhankelijke, onafzetbare regters bestaan, is grondwettige vrijheid en constitutionaliteit, eene illusie, en niets meer. En wat moet daarvan vroeger of later het gevolg gijn? Ontevredenheid, klimmend misnoegen en wrevel, bij allen die niet tot het krijgsleger of tot het leger van ambtenaren behooren, dat is bij allen, die onafhankelijk zijn, en toch in allen gevalle, het groot- ste gedeelte, de massa der natie uitmaken; die dan alle hoop, om, op eene legale wijze redes van grie- ven te bekommen, opgevende, middelen beramen en heimelijk te werk stellen, om eene revolutie te be- werken, waar, bij het handhaven der gewoone constitutionele grondstellingen, slechts eene verandering van minisierie zou hebben plaats gehad. — Het is onbegrijpelijk het is treurig, dat onze staatse mannen, dit alles, ’t welk toch zoo eenvoudig en naturlik is, niet begrijpen; dat zij het nog niet begrijpen, na de geduchte les, die de Belgische revolutionie hen gegeven heeft! want wij veronderstellen toch, dat zij te veel liefde en eerbied jegens onzen, in wederwaardigheden grijs geworden Koning, die hen en hunne familien Met welden overladen heeft, beziten, om den Vorst het Janger handhaven van een stelsel, dat met ieder denkbeld, van constitutionalität strijdig is, niet stellig af te raden, als zij er al het gevaar van begrepen. — Maar, begrijpen zij dit niet, wat tegenwoordig ieder gewon verstand begrijpt, hoe ogneschikt zijn ze dan, om het roer van staat te besten. eeese ; Onder de grondwetige regten en vrijheden, welke bij onze nog bestaande grondwet, zoo het het het het, zijn gewaarborgd, verdient de godsdienstvrijheid de eerste plaats. De grondwet zegt dienaangaande onderanderen ; Art. 190. De volkomen vrijheid van godsdienstige begrippen wordt aan elk gewaarborgd. : Art. 191.. Aan alle godsdienstige gezindheden in het Koning-rijk bestaande, wordt gelijke bescherming verleend. Art. 193. Geene openbare offen van Godsdienst kan worden belemmerd, dan ingevalle dezelve de openbare orde of veiligheid zoude kunnen storen. Art. 196. De Koning zorgt dat geen Godsdienst gestoord worden worden in de vrijheid van uitoefening die de grondwet waarborgt. - f. Hij zorgt tevens dat alle godsdienstige gezindheden zich houden binnen de palen yan. gehoorzaamheid aan de wetten yan den Staat. Het schijnt, dat men bij ons te lande de gaaf niet bezit, om duidelijke, ondubbelzinnige wetten te mae ken: en dat ook de opstellers onzer grondwet die gaaf niet bezeten hebben, of de zaak, welke moest worden uitgedrukt, niet begrepen; want wij willen niet ver- moeden, dat zij in een charter van zoo veel aanbe- lang, opzettelijk duisterheden zouden hebben ingelast, ten einde, als men zulks werkoos, de vrijheden, die men opperviakkig zou meenen, bij de grondwet er- kend en gewaarborgd te zijn, naar welgevallen te kun- nen wijzigen, beperken of ontzeggen. Wat be teekent art. 190, als hetzehte wegen länger eene grondwettige vrijheid bevat? — Gewisselijk, dat edk overreenkomstig zijnne volkomen vrye godsdienstbegrippen handelen moge; dat diensvolgens, dezulken, die volgens hunne volkomen vrye godsdienstbegrippen in gemoede verpligt zijn, te zorgen, dat aan hunne kinderen gegen andere godsdienstbegrippen worden. ingeboezemd, de vrijheid hebben, om scholen voor hunne kinderen op te rigten, in welke aan dezelve, hunne volkomen vrye godsdienstbegrippen worden in- gescherpt ; dat iedere godsdienstige gezindheid de vrijheid heeft, om zoodanige inrigtingen te maken, zoodanige godsdienstoefeningen te houden, als hunne volkomen vrye godsdienstbegrippen hen voorschrijven en ten pligt maken; en diensvolgens, dat twintig, honderd, duizend, of meer individus, die dezelfde godsdienstige begrippen hebben, overeenkomstig de- zelye, gemeenschappelijk, godsdienstoefening mogen houden. — En wat zien wij echter gebe uren? Sedert meer dan vier jaren zien wij een groot aantal-v. Derlandsche burgers, wie voor de kommende gebieden, om onderlinge bijeenkomsten te houden, en in dezelve Godsdienst te verrügen, voor de regtbanken roepen, door deze tot boeten verzegd wordt: » Alle thans in werking zijnde wetien behouden kracht, tot daarin op eene andere wijze zal zyn voorzien.” Is het schandelijk verzuziellen of opzet geweest, dat men er niet heeft bijgevoegd: » Voor zoo verre dezelve met deze grondwet strijden?” — Wij weten het niet; doch het is zeker, dat men nu slechts antigrondwetige, echt despotieke wetten, boven en tegen de grondwet kan doen gelden, zoo lang als men die wetten in werking laat, zonder daarin op eene andere wijze te voorzien; zoo als met Naponeons strafwetboek tot hiertoe het geval is; en dat alzoo de grondwet een doode letter is en blijft. Maar wat beteekent dan art. 1902 — Na alles wat wij hebben zien gebeuren, niets volstrekt niets! Men beweert, dat wel de volkomene vrijheid van Godsdienst begrippen door de grondwet is gewaarborgd, maar geenszins de vrijheid, om, ten gevolge dier vo/- home vrye Godsdienstbegrippen, dusdanige uitwendige daden te verrigten, welke die Godsdienstbegrippen voorschrijven. — Maar, ter goeder trouw, is dan art. 190 wel iets anders dan belagchelijke onzin? De vol-— komenen vriheid van Godsdienstige begrippen is boven het bereik van den mensch, boven het bereik van den grootsten dwingeland; alleen de uitwendige daden, die een naturlik gevolg dier Godsdienstbegrippen zijn, vallen onder het bereik der menschelijke wetten; en daar dusdanige uitwendige daden in Nederland, door de regtbanken veroordeeld en gestraft worden, kan Art. 190 onzer grondwet wel worden uitgeschrapt, als men er, bij de reeds voor acht jaren (1) beloofde wij- ziging dier grondwet niet met duidelijke woorden, ees nen ondubbelzinnigen, iets beteekenenden zin, aan mogt verkiezen te geven. In allen gevalle ware het beter, geene, dan eene dubbelzinnige, nietsbeteekenende grondwet, zonder grondwetige waarborgen te hebben. (Het vervolg hierna) (1) Op den 20 Januari 1831, zeide de Minister van buiten- landsche Zaken, in de Vergadering van de Vertegenwoordigers des Nederlandschen volks, het volgende: «Onder deze omstan- dighen, roept onze eigene staatshuishouding de bijzondere » aandacht in, en het oogenblik is daar, om in de grondwet » van het koningrijk die wijzingen te brengen, welke hare toe- » passing alleen op Noord-Nederland, ten gevolge der schei- » ding vordert. Z M. zal dit werk doen voorbereiden, en » binnen kort eene wet over dit onderwerp aan UEd. Mogen- » den voordragen; bij welke gelegenheid tevens zal kunnen » overwogen worden, of het doelmatig zij, om de daarstel- » van het beginsel der ministerieéle verantwoordelijkheid, » hetwelk thans geen deel yan ons. staatsregt uitmaakt, in » aanmerking te nemen, en of de ervaring ook de voordragt » yan andere wijzigingen der grondwet. geacht zou kunnen wor- » den aan te raden.” (Aanspraak van den Minister van bui- tenlandsche Z Auftreu der Tweede Kamer van 20 Januari 1831. — De Arnheimsche Courant van 19 Januari 1839 in einen Ironisch artikel, getötet: De twintigste Januari, die woorden aanvoerende, laat er op volgen: » Ziet gij, Oud Ne- derlanders, dit geschiedde voor u, acht jaren geleden, op den twintigsten Januari; wijdt dus morgen aan dien heu- chelijken dag een dankbaar aandenken. Als gij u thans verheugt in de wijzigingen die sedert in de grondwet gebragt zyn, laat uw hart den van dankbaarheid kloppen, en zegt: » Dit alles zijn wij aan.nze vaderlijke regering en onze nati- onale vertegenwoordigers verschuldigd!” — Deze Ironie is scherp: maar men behoorde wel te overwegen, wat men zegt en belooft; men beloorde niet te beloven, of het beloofde te volbrengen, als men zich niet van alle vertrouwen berooven wil. AAN DE LEZERS DER CATHOLICKE SYSTEMMEN. (Ingezonden). Onlang, geachtetes! Las ik toevallig eenige oude nummers der Vaderlandsche Letteroeffeningen van verleden jaar. Las daar van ondergoden in de Rooms sche Kerk; ik las van Priesters die in het noodlottig celibaat moeten Ieven en waarvan de edeldenkende reed dactie gruwelen veronderstelt, die natürliche den alte beruchten Spaan van een voor onderhouden. Genoemde punten echter, maken slechts eene onbeduldende episode uit van een voor ons Catholijken afgesleten thema. Wij weten, dat er velen zijn, die onze leer omtrent de vereering der Heiligen niet kennen willen (1), en inderdaad, indien men, in openbare Protestantsche geschriften, over die vervörtige afgoderij der Roomschen en die ondergoden, nu eens anders begon te redeneren, dit zou op het volk wel eens geen’ goeden indruk maken, dat van de oude Domine’s zoo veel daarover gehoord heft. Wij weten verder, dat de vleeschelijke Her- vormers der zestiende eeuw begrippen hebben verbre Iverde deugd en voorbeelden hebben gegeven van kuischheid, die op hunne naneven vaak zigtbare werking hebben, zoodat zij zich niet zoo ver boven het vieesch kunnen verheffen, dat zij begrijpen, hoe een Priester, die uit vrije keuze, om zich ongedeld aan’s Heeren dienst te wijden, den ongehuwden staat verkiest, dezen staat heilig kunne beleven, zonder zich aan andere gruwelen schuldig te maken. Ja, schoon zij onder hen voorbeelden genoeg hebben, dat het hue welijk niet altijd een behoedmiddel is tegen andere ere gernissen, nemen zij onophoudelijk de ergernis van eenige weinige Priesters te baat, om tegen het celi- baat uit te varen en liefdelooze oordeelen over den geheelen Priesterstand te vellen, Dit alles is bekend — overbekend; maar iets, wat u vreemd zal voor- komen, iets, waarvan ik. in den beginne den sleutel maar niet kon vinden, zal ik u heden mededeelen, schoon wat laat; want het staat in N.o VII van vere leden jaar, blijft het Echter merkwaardig en is het een bijdrage tot menschen kennis. Ziet hier — een berigt uit de andere wereld! Zu zu zu den geist, de snoode Tanteyranp! Den geest —? ONeen! dat stond niet meer in zijn vermogen: (1) In de Geldersche Volksalmanak van dit jaar, uitgegeven door D.° Hetpaine, ondersteund door dichters en: dichteres sen, ziet men een merkwaardig bewijs van diepe geleerdheid, schreppinnigheid en oudheidkennis? Van St. Victor, wiens overblijfselen te Xanten rusten, wordt aldaar gezegd, dat hij misschien was een van die bevelhebbers, die met de wapens in de hand, het Christendom heben ingevoerd; althans zoo als hij in de R. C. kerk op een voetstuk is afgebeeld, toont hij jemand van die betrekking te wezen.’ Even alsof men van Victor niets wist, gaat men uit zijne afbeelding veronderstellungen maken! Domine — houdt u aan de urnen, wilt gij van Heiligen spreken, bestudeert dan eerst geschiedenis!! Zijn leemen hut slechts werd der juichende aarde onttogen $ Zija geest was reeds voor lang aan Lucier verpand,’ Dat de Redactie dec V. . £. niet Luthersch gezind is, dit wist ik, en dit blijkt ook uit dit oordeel. Immer, volgens Lurner hindert de zonde niet, om den Hemel binnen te varen: » Zondig met meer kracht schreef deze Profeet aan Metancutuon, maar gelooft tevens met meer kracht en verheug u, in Curis Tus, den overwinnaar der zonde, enz. TALLEYRAND Du, had zeker Lutner’s raad — het eerste gedeelte — maar al te zeer gevolgd; doch, dat hij gelofde in Christus, den overwinnaar der zonde, is tevens uit zijne laatste levensdagen blijkbaar, dus, volgens LUNER is aan TaLieynanp’s zaligheid niet te twijfelen. “Dat zij wijders niet streng Calvinistisch is, hier van heeft zij meermalen blijken gegeven, over vader ScnoLTeN, 8. sprekende; trouwens, ook naar Calvin, kan men den ouden diplomaat, die zich zeker, maar niet, zoo zonder forma, zal Jaten veroordeelen, niet aan Lucirer overleveren. Volgens Canvyn imemers, komen alleen de gepredestineerden in den Hemel. Ik weet nu wel niet, of TaLLeEyRanp daaronder behoorde; maar ik mag toch twijfelen, of de Amsterdamsche Letteroeffenaren het beter weten of het mogt zijn, dat zi) dit berigt ontvangen hadden van de Berlijnsche correspondentie van het Handelsblal! — Dat de Redactie voornoemd, die blijkbaar tot de clairvoy-— ants behoort van het hedendaagsch Protestantismus, bijster weinig op het het en eeuwige straffen, wist ik al lang en, in een der voor mij liggende nummers, vond ik daarvan een nieuw bewijs; doch dit vermeerderde mijne verlegenheid..... Zou, dacht ik toen, de dichter ook een gesprek hebben gevoerd Met den bozen, gelijk Mr. Lurner, en zou satan, welligt familiair, in overmaat van blijdschap, dien slimmen prins te hebben verschalkt, zich dit wezenlijk geheim hebben laten ontvallen? Zou in dit. geval onze dichter hem oder in navolging van den Profeet Luther met den inktkoker naar de ooren hebben geworpen? Dan zou, voor de liefhebbers van antiquitaten, Amsterdam in volgende eecuwen nog eens met Wartburg kunnen wenig voor, da dut du duel veroorzaakt!. Bijdacht ik echter, dat de dnivel, rijk in ondervin- ding en misschien nog fijner diplomaat dan TaLiey- RAND, veel belang heeft, om zich niet te vertoonen aan menschen, zoo als de Vaderlandsche Letteroeffe- naren, die hem zoo in de poes# nog bijbehouden, even als de goden uit de fahelleer, om zoo wat woor- den tot verzen aan een te lijmen, dan kwam het mij voor, dat satan zich wel zal wachten van dergelijke lieden uit hunnen’ droom te wekken. zoo moest ik het opgeven om sfelse/matig TaLLeyRAND’S ziel, ter helle te zien doemen, Dan Sezers! laat ons alle poesie ter zijde stellen; ontleden wij de prozaische verzen in derzelver eenvou- dige beteekenis: ik kan er niets anders in vinden dan: “TauueyRanp is, naar ons oordeel, verdoemd,” - e op veler zenuwen hoogst, nadeelig... De Cathelijke En waarlijk, ' Maar oordeelt nu, hoe belagchelijk zich die Heeren. maken, die altijd zoo schamperend over de zich noe- mende alleen zaligmakende Kerk spreken. Zij weten, ten moet, als schrijvers, moeten zij het weten, dat de Catholijke Kerk niemand individueel veroordeelt; dat zij enkel de woorden herhaalt van haren goddelij- ken Stichter: » Wie niet gelooft zal hebben, zal ver- doemd. worden; dat zij het oordeel over bijzondere personen overlaat aan Hem, die harten en nieren door- grondt, en nu gaan de liefdevolle Letteroeffenaren, die altijd Gods goedheid en liefde verheffen; de eeuwige - Straffen, met zijnne oneindige liefde niet kunnen verrenigen, nach zijn onbarmhartig — meedogenloos, in koelen bloede, den armen grijsaard, wiens leven zeker ergelijk; maar wiens sterven stichtend was, tegen eigene grondbeginselen aan, geheel in strijd met den Bijbel, die allerwege emg en vergeving verkondigt aan de God wederkeeren — ter helle doemen —! -— Wat mag de reden toch wezen van dit zonderling gedrag? Tatneyranp zocht in zijn laatste dagen troost in den Catholijke Gods-dienst. Hij, de geleerde, de wereldberoemde TaLLey-RAND heeft berouw over zijnne vroegere ongehoorzaamheid aan de Kerk: Hij schrijft een’ brief aan den Room-schen Paus; hij biecht, hij ontvangt het Jaatste Olie-sel. Hij herinnert zich aan de onschuldige jaren in het Seminarie gesleten met genoegen, terwijl die in de wereld doorgebragt, hem folteren. Met een woord: TaLLeyranpD die de Catholijke Leer niet van hooren zeggen, maar die Fe verashel feng jaren cup hoofd- An gemacht ha dich in 1893 se (er uaky natte en ständigen afoeth ela bedopeaa aaa dienst miskennen, maar toen de hartstogten zwegen en de wereld uit zijne stervende blikken begon te yer- dwijnen (schoon in de volle kracht van zijnen sterken geest, gelijk zijne verklaringen getuigen) — toen ontwaakte de Godsdienst, in zijnen boezem en_ hij, verklaarde, zonder hem, niet te kunnen sterven. Grootste verpligt heben, en wanneer een groot afgedold Catholijk Priester, doch tevens een groot man, op het Jaatst zijns levens, openbaar voor de geheele wereld betijdt, dat hij wil sterven in den schoot der Roomsch Catholijk Kerk, heffen zij den wan- hopenden kreten aan: » Hij is verdoemd” — en dit bezingen zij in verzen, also zij er blij over waren! Welk eene zonderlivge broederliefde! Welk eene heerlijke stof voor den vermolmden doedelzak der Letter- oeffenaren! Dat Tauteyranp in vrede ruste, Lezers! en dat de liefdelooze-oordeelvelling dezer schrijvers ons met me- delijden jegens hen vervulle! Wij zien hierin, hoe diep de mensch, door sectengeest en voorordeelen verblind, kan wegzinken. Laat ons, terwij! wij voor Engelands bekeering bidden, ook onze broeders-land- genooten niet vergeten. Overigens strekke dit staaltje van den geest, welke in dit Tijdschrift heerscht, tot eene waarschuwing vooral vooral voor jongelieden om het- zelve niet te le zen; will het des te gevaarlijker is, om dat het vaak, onder den schijn van gematigdheid en onder den tooi eener sierjijke taal, deszelfs gift verbergt en zoo allengskens de onbedachtzame harten binnenslupt. — Mogten onze Protestantsche breeders, bij de herinnering aan zoo vele groote mannen, die hunne verhevene vernuften bukten onder het juk des Catholijken Geloofs, ten minste on gelölle leeren eerbiedigen! Vele ontraarde zonen hadden, in hun leven, hunne Moeder de Kerk bedroefd, doch waarlijk groote mannen, zoo als gegen, Godgeleerden, Staatkundigen, zählen, kan aanwijzen, die door hunne schitterende dengden, door diepe godsvrncht en edele menschheid verstrekken, zoo- dat. wij den Heeren Letteroeffenaren, met edele fier- heid, de woorden van Frayssinous kunnen toevoegen: » Siddert op de gedachte, dat gij lastert, hetgeen deze groote mannen hebben aangebeden; dat, indien hun gezag u niet overheersche, het u ten minste ontzag gebiede; en, indien gij geen. moed hebt om hunne deugden natevolgen, hebt dan ten. minste de goede trouw, om den Godsdienst te onderzoeken; welke hun dezelve heeft. kunnen inboezemen..” — MERKWAARDIG AFSTERVEN VAN PRINSES MARIA VAN ORLEANS, GEMALIN VAN PRINS ALEXANDER VAN WURTEMBERG, y, biechtvader, die deze deugdzame prinses. in ha- re jongste oogenblikken alle de yertroostingen van on- zen H. Godsdienst heeft toegediend, heeft van dat merkwa MERKWAARDIG AFSTERVEN VAN PRINSES MARIA VAN ORLEANS, GEMALIN VAN WURTEMBERG, y, biechtvader, die deze deugdzame prinses. in ha- re jongste oogenblikken alle de yertroostingen van on- zen H. Godsdienst heeft toegediend, heeft van dat merkwa MERKWAARDIG AFSTERVEN VAN PRINSES MARIA VAN ORLEANS, GEMALIN VAN WURTEMBERG, y, biechtvader, die deze deugdzame prinses. in ha- re jongste oogenblikken alle de yertroostingen van on- zen H. Godsdienst heeft toegediend, heeft van dat merkwa MERKWAARDIG AFSTERVEN VAN PRINSES MARIA VAN ORLEANS, GEMALIN VAN W ardig afsterven, het volgende berigt opgesteld: „Der eere van de Religie en tot stichting der leer zers van deze regelen, geef ik hier dit kort, eenvou- dig en naauwkeurig verhaal van het gelaten afsterven van H, K. H, de hertogin van Wurtemberg, geboren prinses van Orleans, zoo als dit verslag in den avond van 2 Januarij, en alzoo op den sterfdag zelve der doorluchtige vrouw, geschreven is. Toen de hertogin op den 12 December hier uit Genua aankwam, was hare eerste gedachte mij door hare dame d’honneur, de baronnes von Spitr, te doen verzoeken, op deen bepaald uur in de kathedrale kerk eene Mis voor haar te lezen, opdat zij met haar gebed daaraan zou kun- nen deel nemen. Dit geschiedde. Eenige dagen daar- na kwam de baronnes terug en verzocht mij ten allen tijde gereed te zijn, omdat de hertogin toebereidse- len maakte tot het houden harer devotie. Op nieuw- jaarsdag, des morgens ten 7 ure, werd ik bij de here togin ontboden; zij wilde zich van het Bed ophefen en op eene sofa plaats nemen. Deze inspanning en vooral hare vurigheid en het diepe gevoel van de gewogen, zaak, die zij op het punt was van te vere rigten, bragt bij haar in het begin der biecht eene onmagt, te weeg. H. K. H. vangen. Met blijdschap toonde zij zich daartoe bereid en in den loop van den dag ontving zij beide met voorbeeldelooze godsvrucht; waarna zij mij nog verzocht haar te onderhouden over zaken, betreffende haren toestand en den Godsdienst. Omstreeks een half uur na vier en twintig uren (Ital. tijdrekening) had in haar vertrek eenige beweging plaats; ik ijlde naar de legerstede van de prinses en vond haar volkomen rustig, doch alle aanwezige vrouwen in eene groote gemoedsbeweging. Zij zeide mij, dat zij zoo even haren echtgenoot had vermaand om Catholijk te wore den. Ik verwijderde mij en bad. Van dit oogenblik af aan, tot op dat van haren dood had het gelaat der stervende een bovenaardsch voorkomen verkregen, z00- dat allen haar in stille bewondering aanschouwden. Zij zeide tot allen die haar omringden, de uitmuntendste godsdienstige uitdrukkingen en verzocht met de vieijendste en dringendste gebaren en uitdrukkingen herhaaldelijk haren gemaal, haar te beloven Catholijk te worden en aan hunnen zoon eene volmaakte opvoeding te gven (1). Tot den hertog van Nemours zeide zij, met bij-voeging dat hij het ook aan zijne broeders mogt mededene, dat zonder Godsdienst geene gelukzaligheid en geen aardsch heil bestaat. «Gij, die niet vroom mogt zijn (zeide zij tot alle aanwezigen), ziet wat de Godsdienst is. Ik was gelukkig, ik ben vijf en twintig jaren oond, maar ik weet te sterven en ik sterf tevreden! God zal mij mijne begane zonden hebben vergeven en Hij zal mij de eeuwige zaligheid schenken, want ik heb Hem altijd bemind.” Omtrent drie uren lang bleef zij vervolgens, te midden eener onbeschrijfelijke beweging der omstanders, bedaard en veelal met eenen hemelschen lach op de lippen rustig liggen; zij wilde mij aanhoudend. Bij hare sponde hebben en zoo vaak al haar gemaal haar wilde toespreken, wees zij zulks zachtelijk van de hand, daarbij het heilbrengende tee-ken des kruises makende. Zij drukte haren Jaatsten kus op den Gekruisten; haar laatste blik was ten Hemel gerigt; zij vroeg mij of zij zeker konde wezen bij God te komen; en toen ik daarop antwoordde, de overtuging te hebben, dat de Hemel zich tot hare opneming opende, rigtte zij in verrukking de oogen omhoog en bleef in die houding tot aan haren dood, die een kwartier na acht ure plaats greep. Ik heb nimmer een zoo stichtelijken dood bijgewoond. De rust, de zielkracht, de engelachtige lach der hertogin konden eeniglijk voortspruiten uit een diep Godsdienstig gevoel en uit’ een bijzondere genade van God voor eene Hem ten hoogste welgevallige ziel, — Pisa 2 Ja- nuarij 1839. Fanreria kapitulairen Vicaris der dio- - Wij zullen in het volgend No, ons, betrekkelijk dit merkwaardig afsterven eenige aanmerkingen veroorloven, die ons van het hoogste gewigt toeschijnen. NIEUW PRUISSISCH MANIFEST. a (Vervolg van dladz, 30). A. oz (Onder deze letter geeft de Prussische Staats-Courant eene vertaling van de allocutie des H. Vaders, van (1) Het laatste was reeds voor het aangaan van het huwe- lijk beloofd en, op dien grond de verzochte dispensatie tot hetzelve, door den H. Vader verleend. — Dat ook het eerste reeds vroeger beloofd was, blijkt uit andere berigten, die wij in ons volgende N.° zullen mededeelen. “Rep. 7 van den kant der verloofden. — 13 September 1838, die aan onze lezerg reeds be- kend is). i In de QOostelijke provincien der Prussische monarchie, door Protestanten en Catholijken bewoond, zeigenden de Catholijke Priesters de gemengde huwelijkken in, zonder van de echtgenooten de beloften te vorderen, van hunne kinderen in de Catholijke Re- ligie op te voeden. Die principes zijn erkend en opgevolgd geworden, bepaaldelijk voor de Aartsbisdommen van Posen en Gnesen, niet alleen door de overledene Aartsbisschop Mgr. von Du- nin zelve 13 September 1838, In zijn hoedanigheid als Kapitulairen Administrator zu als blijkt uit een document van 28 Jahre 1830. Nu, daar er geene landswet was, die de Geeste-lijkheid verpligtte tot het inzegenen van een gemengd huwelijk, volgens het gebruik der Kerk en men niet kan veronderstellen, dat eene misdige onverschilligheid aangaande het nakomen van de voorschriften der Kerk de grondslag ware eener praktijk, die door de Geestelijkheid der geheele aartsdiocese werd gevolgd, moet men wel aannemen, dat de Geestelijkheid volkomen begend zijnde, met en wijselijk gewogen hebbende alle betrekkingen die bestaan kunnen in de landen, al-waar eene gemengde bevolking bestaat, heeft gemeend, an het heil der zielen en aan den voorspoed der Catholijke Kerk meest bevorderlijk te zijn, door zich te onthouden van het vorderen eener soortgelijke belofte op die wijze, vestigde zich, door de vrije uitoefee ning eene praktijk, die, te allen tijde en in alle landen alwaar de afgetrokkene algemeenheid van het voor schrift, mo Et worden overgängt met een bij-zonder en tegenovergesteld belang of met den toestand van het volksleven, in gebruik is geweest. Het ministerie kon noch het een noch het een noch het andere dier verzeichneten toestaan. Be 5 Het kon het eerste niet toestaan, omdat die Breve echtes voor de Westelijke provincien der jonarchie was uitgevaardigd zoo als het insgelijks geenszins de be-doeling van den Paus was geweest, om zekere verzachtende voorschriften dier Breve tot alle landen der Christenheid uit te strekken; het kon aan het konink-lik gouvernement geenszins yoegzaam toeschijnen, om op het eenvoudig verzoek van eenen Bisschop de afkondiging der Breve toe te staan, in een provincie, in welke tot dientijdtoe, niet de geringste reden was gewest voor de tusschenkomst van het hoogste kerkelijk gezag in eenen soortgelijke zaak (1). Het tweede verzoek kon even weinig in overweging worden genomen, omdat reeds bij gelegenheid van deonderhandelingen, welke de Breve vooraf gingen, se-dert den jare 1828 te Rome, aangevangen, was gesproken geworden van de praktijk, die in de Oostelijke provincien in gebruik was, zonder dat de Paus, die gelegenheiten had aangegrepen, om het zelfs in questie stellen, of die praktik zou blijven bestaan. Veelmeer nog, toen naderhand de Aartsbisschop van Keulen, graaf von SpieceL, in zijnen herderlijken brief van 13 October 1834, bij welke hij de onderhavige Breven, an de Bisschoppen zijner aartsdiocese zond, zich uit-drukkelijk grondde op de praktijk die reeds in de Oostelijke provincien gevestigd was, het Hof van Rome, nadat hetzelve kennis genomen had van dien herderlijken brief niet de minste aanmerking had gemaakt, tegen die praktijk. (Het vervolg hierna). AANKONDIGINGEN. Bij den Uitgever A. P. van LANGENHUYSEN te °s Gravenhage, is van de pers gekommen en mede bij J. R. van DIEREN te Grave en bij J. J. ARKE- STEYN en ZOON te ’s Bosch verkrijgbaar gesteld: Overwegden van het Lyden van Jesus Curis- tus, door wijlen den Hoog Eerwaarden en wij d- beroemden Heer J. CRAMER, Protonotarius A- ostolicus, Aartspriester van Holland en Zee- land, Pastor in het Maagdenhuis te Amster- dam. Buieenverzameld en uitgegeven door J. BrinKMAn, Professor in het Seminarie te Warmond. Eerste deel, 19 vellen dräkkes, 12.0, prijs f 2.00. De bovenstaande overwegden verdienen alles zijn empfinden, zijn om derzelver zakelijken inhoud, als om dat zijn de vrucht zijn der veelomvattende godsdienstige kennis eens mans, wiens nagedachtenis, onuit wischbar is, niet alleen bij hen, die zijn herderlijke zorgen in de hoofdstad des Rijks, gedurende zes en vijftig jaren ondervenden, maar ook bij allen, die hem gedurende zijn dertienjarig bestuur als Aartspriester van Holland en Zeeland gekend, en het zijter zijn er en hunner eere gezegd, hooggeschat en geerbiedigd hebben. De naam van Cramer blijft dankbar leven bij de Roomsch Catholijken van Veder/and, wier godsdienstige belangen. het gestadig voorwerp zij-aes a - : Die reden bestond er wel deelijk, daar die provincie Mey de algemeene discipline der Catholijke kerk ss afgewehrt. Aangenaam zal het dan ongetwijde den geloovigen zijn, dat de Zeer Geleerde Heer Brinkman, aan wien die Overwegigen, volgens den uitersten wil des achtbaren overle- dene, uit zijnne nalatenschap toekwamen, tot de uit- gave derzelve eindelijk besloten heeft en daardoor de gelegenheid te erlangen, om nogmaals de nadrukkelijk- ke taal te hooren van den beminden Herder en eer- biedwaardigen Aartspriester, die bij zijn leven, zoo meenig stichtend woord tot veler zielenheil uittee De- ze Overwegigen kenteekenen geheel’s mans gemoed en leveren de ondubbelzinnigste blijken van zijnne een- voudige, maar diep uit het hart opwellende godsvrucht; zij spreken tot het verstand maar nog meer tot de ziel, en wekken beide met onweerstaanbare kracht op, om de smartelijke bejegingen en pijnlijke ligchaams- en zielefolteringen te overwegen van Hem, die als God- mensch voor ons leed. Bij de Kerkelijk Goedkeuring aan de uitgave verleend, worden deze Overwegden, voor allen standen onderdom geschikt, den geloovigen ter lezing en overdenking aanbevolen; hebbende de Uitgever zich toegelegd, om door eene netté uitvoering op veldn papier met duidelijke letter, het uiterlijke te doen beantwoorden, en daardoor iets toe te brengen tot het doel van den geleerden Verzamelaar, om den onvergetelijken CRAMER op eene waardige wijze te doen here denken. eee Het tweede Deel zal in den aanvang der Vaste volgen. — Door bovengemelden uitgever is ook aan de respec-tive Inteekenaren van het 2.de boek pes Canrors, afgeleverd de 1.¢, 2, 3 en 4 afl, Degenen, die op de Orcenrartiy van het eerste boek des Cantors, ‘niet hebben ingeteekend, in hetzelve nog zouden verlangen, kunnen hetzelve nog zoo lang de voorraad strekt bekomen. Het bevat 20 vellen groot format. De prijs van het blad is bepaald op 40 cents. MAGAZIN voor — 3 ROOMSCH KATHOLIJKEN, é TER VERBREIDING VAN NUTTIGE KUNDIGEN. Toen, nu vier jaren geleden. de eerste aflevering van het Magazijn voor Roomsch Katholijken in het licht verscheen, was de Uitgever verre van te verwachten, dat  anvang van den vijfden jaargang van den vijfden jaargang van het Magazyn, gaarne de verzekering wil geven, dat zoo het tegen- woordig getal inteekenaars hem bijblijft en hij al- zoo in staat gesteld wordt dit werk in stand te houden, alsdan op nieuw alle pogingen zullen worden aange- wend, om het in belangrijkheid van inhoud te doen toenemen, De aanzielijke kosten, welke de uitgave vordert, mogen intusschen doen verwachten, dat men door ruime deelneming, den Uitgever ook in staat zal willen stellen om zijne taak voort te zetten, en daardoor te kunnen voldoen aan het verlangen van ve- len, bijzonder van Heeren Geestelijken, om dit werk instand te houden. Hij neemt derhalve de vrijheid, zijne R. K. Land- genooten te verzeeken de uitgave van het Magazin door hunne inteekening te willen bevorderen, terwijl Heeren Boekhandelaars. en Postdirecteuren worden uit- genoodigd om wddr den 31 January 1839 te doen kennen, of er eenige verandering in het getal. hunner exemplaren is voorgevallen, zullende anders hunne inteekeningen geacht worden voor het geheele jaar 1839 te zijn voortgezet. VOORWAARDEN VAN INTEEKENING« De prijs blijft niettegenstaande de groote kosten, welke aan dit Werk besteed worden, vastgesteld franco p. post, tot aan het naaste posthantoor, f 5,50, yoor een boekdeel van ruim 5U bladen of 400 kolommen druks, fraai velijn papier, met 200 steendrukplaten. xg Van de vorige vier jaargangen, met meer dan 800 platen, zijn-nog complete exemplaren te bekomen. Brieven franco. *s GRAVENHAGE, 5 January 1839. A. P. van LANGENAUYSEN, Drukker en Uitgever. — Bij denzelfden  esteld: HANDLEIDING voorden ORGANIST en de LIEF- HEBBERS der ZANGKUNST, ten dienste der CATHOLIC kerken of Verzameling van stukken, byzondert gecomponeerd of ingerigt voor het Orgel als einige gekommen, met verscheidene Motetten, Missen, Benediktionen en andere Solo-, twee-, drie- en vierstemmige stukken, met accompagnement van het Orgel, 1.¢ Jaar-gang, 1.¢ Aflevering.. -YORWAARDEN VAN INTEEKENING. 1. Het: geheele Werk zal in formaat en drink gelijk we es Spirit. f 2.00. — Pie Morrens f 1.85 — zijn als de proef aflevering, en elke aflevering gal 10 bladen muzijk bevatten. 2. Men teekent niet minder in dan voor eene geheele Jaargang of 12 afleveringen. De prijs van ieder abonnement of 120 bladen muzijk is in het. jaar £13.00, franco. op het naaste Postkantoor. 3. De voldoening geschiedt per drie månden, na de ontvangst van drie afleveringen. 4. Zoo men dubhele Zangpartijen måt begeeren, zule- ‘Jen dezelve tegen 20 Cents per blad af 10: Cents per pagina verkrijgbar zijn. ; pe Men abonneert zich bij de Uitgevers: Te ’s Gravenhage, A. P. van Lancennuysen. Te Amsterdam, WD. Guino.. En verders by alle Postdirecturen, Kunst- en . Boekhandelaars. NB. Indien een Geabbonneerde verlangt eenige Stukken in dit journaal geplaatst te helben, verzoekt men hetzelve aan een der Uitgevers te zenden, en zal na goedbevinding worden geplaatst, en. anders onder de stipste geheimhouding terug gezonden wordens ** Bij P. VN. VERHOEVEN, boekh, te Uden, zijn te bekomen de volgende werken: Offcium Parroc. STi. Josepar ad 15 Cts. DAm- Berri, /Ecipit, LamBperti.abb.; Leonanor. Perri Dawtaxt, Joan. Canris, Kidelis a Sigmaringa ete. ad 71/, Crs. formaat aan de kleine Mech Brevier in rood en zwatt — Analogia Becani f 1.85. — Here meneut. Scere aLadeBO, —a Preoyxio Ff 5.75. => ‘Ca oes Bouvier 6 vol. f 8,00. — van DE Warr d'onsel 3 vol. f 6..— Geographie por pe Surr f 2,25. — Histoire de la Belg. par pe Suet f 2,50. — NUEL des Confesseurs par GaumE f 1,85. — Histoire Critique et lifteraire de léloquence Sacrée f 1,00 — Wiseman discours ete f 3,00 — Okuvres de §,TR THERESE par p’Anpiuy. f 4,00 — De lnunité de Véglise par Moeuter f 2.00 — Meditations par Cuae LoneR f 3,50. — Pensées de Lempyirs f 2.00. — Histoire abr. de Croisades f 1.75. — Voyage de la Trappe a Rome f 0,80. — Traité de la proprieté des biens ecclesiastiques par VAbbé AFrre f 1,00. — Pras tigue de la perfection Chret par Rovricure f 5,25, — OKuvres compl. de Js ne Maistre ff 10,50. =e Le Brun uitl, der H. Mis £ 1,90. — Dictionnaire a@hist. naturelle 2 vol. f 1,50 avec figures. — Ba col One Chretienne 2 vol. f 1,80. — Voyage autour du monde 4 vol. f 2,00. pada H. Boekhandelaren worden verzejekt. Enfanten enfanten, de heer Ce L. VAN LANGENBE te Anster. : i ays Leguwar DeENn, den 7 January 1839. ma B. MULDER. — Leas.’s pay fod: yh Spy Fee tig (i eo Nummer 6. — 9 FEBRUARTIT 18390 CATHOLIJKE NEDERLANDSCHE STEMMEN. OVER GODSDIENST-, STAAT=, GESCHIED= EN LETTERKUNDE Als JESUS dit gezegd had, hebbende de oogen ten Hemel opgeheven, reide Hj: s+ +s gelyk WHevcroee Heilige Vader bewaar hen, die Gy my gegeven hebt, in uwen naam; opdat xi één zy En ik bid niet alleen voor hen, maar ook voor degenen, die door hun woord in my geloove sullen: opdat zy allen één syn, zelyk Gy, Vader, in my en ik in Us dat «i ook in ons mogen én zijn, opdat de wereld geloove, dat Gi my gegeven hebt. En tk heb hun de heerlykheid gegeven, die Gy my gegeven hebt: opdat 24 touden één zijn, gelijk wy ook één syn. Ik in hen en Gy in my, opdat zy volkomenlyk één zijn: en dat de wereld wete, dat Gi my gezonden hebt. Joann. XVII, Op dit blad ’t welk alle Zaturdagen met een Nummer wordt vervolgd, kan worden ingeteekend aan alle Postkantoren, en bij de voornaamste Boekverkoopers in het Rik. Hetzelve wordt met den Post verzonden voor den prijs van f 8-50 in het jaar; het half jaar Op dit blad ’t welk alle Zaturdagen met een Nummer wordt verzonden voor den prijs van f 8-50 in het jaar; het half jaar Op dit blad ’t welk alle Zaturdagen met een Nummer wordt verzonden voor den prijs van f 8-50 in het jaar; het half jaar Op dit blad ’t welk alle Zaturdagen met een Nummer wordt verzonden voor den prijs van f 8-50 in het jaar; het half jaar Op dit blad ’t welk alle Zaturdagen met een Nummer wordt verzonden voor den prijs van f 8-50 in het jaar; het half jaar Op d Of kwartaal, naar evenredigheid ; zullende de betaling bij kwartalen moeten geschieden. Alle abonnementen kunnen worden opgegeven aan het Postkantoor te Grave ; geene andere dan gefrankeerde Stukken en Brieven sullen door de Redactie worden aangenomen. — Aankondigingen worden tegen betaling van 15 Centen den Regel geplaatst. Voor Belgié kan men abonneren aan het Postkantoor te Antwerpen. GESCHIEDENIS DER AERVORMING IN NEDERLAND. (Vervolg van bladz. 20.) §. VI. Vervolg van de wreedheden en razerny der Geuzen. Du het voor een bestek als het onze, niet moge lijk zijn zou, alle de wreedheden, verwoestingen en buitensporigheden eener onmenschelijke razernij, welke de Geuzen overal pleegden, te vermelden, zullen wij ons, slechts tot eenige, soms weinig bekende derzelve en. [pis - Ne Hollandsche steden vielen alle, Amsterdam en Schoonhoven, die den koning getrouw bleven, uitge- ionderd, den Geuzen in handen: sommigen werden geweld, anderen door verraad ingenomen; eenige var de nieuwgezinden talrijker of stoutmoediger wa- ren dan de Catholijken, vielen hun van zelve toe, Zoo ging ook in de meeste andere ‘Noordelijke provin- wees Be Vie, bladz 279 verso; ee Ps cien; doch in Vries/and vonden zij meer tegenstand, ’t welk vooral de arme kloosters bezuren moesten, die meest allen verwoest en verbrand werden. De ge- schiedschrijver Bor, zegt dienaangaande (1): » Aldus hebben de Geusen ende Walen (die in'sko- nings dienst waren) daghelycx malcanderen in Fries- landt » Aldus heben de Geusen ende Walen (die in'sko- nings dienst waren) daghelycx malcanderen in Fries- landt beschuldende ende syn veel Dorpen ende Cloosteren verbrandt gheworden byde Geusen, als Oldeclooster, Oegheclooster, Thabor, Nieuclooster, Aelsum, Achlum ende verscheiden Molens, enz.”” Intüsschen hiel graaf Lopewux van Nassau in de Zuidelijke provincien, Bergen in Henegouwen bezet, De Prins van Oranje, wiens doel blijkbaar was, om al de Nederlanden aan de gehoorzaamheid des konings te onttrekken en tot een geheel te vormen, ondernam, met zijne gewapende bende eenen tocht, om zijnen broeder ter hulpe te komen en te ontzetten; en het was aan dien tocht, dat Ruremonde, ’t welk tegen den asanval niet bestand was, de aldaar gepleegd wreedheden te danken had. Het naauwkeurigste ver- slag dienaangaande, inzonderheid betrekkelijk den gruwzamen moord aan de Karthuizers aldaar gepleegd, -— AD — is, naar het handschrift van een der Religieusen van die Orde, die aan de slachting ontkomen was, opge- teekend door Joannes Knippenpercu (1). I. Marruias van Keven, een stok oude man, is door de soldaten in zijne cel vermoord, II. Vincentius van Hercx, Koster of Bewaarder der Kerksieraden, werd, met menigvuldige smaad- en schimpwoorden overladen zijnde, midden door de stad gesleept, terwijl hij zwaar gewond zijnde, den geest gaf en door de burgers begraven werd. III. Erasmus van Maasrricut, werd, terwijl hij zich op zijnen stock leanende naar de Kerk voort- sleurde, aangegrepen en doorboord, IV. Joannes van Luix, gaf in het koor den geest, nadat men hem met eenen kogel doorboord en zijne hersenen verbrijzeld had. Hea Peet ees 8g é V. Winnetmus WELLEN, Klooster, werd, met eenen hellebaard zwaar aan het hoofd gekwetst zijnde, op de straat gesleurd en door een pistoolschot gedood, VI. Severus, die voor het Altaar van de H, Maagd, zijne gelofte had afgelegd. werd in het koor der Leeken, met zulk eenenschelijke wreed- heid vermoord, dat zijn Bloed den nabijzijnden muur, vwevveuvwvvevwvvevwvvevwvwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwevwev In Joannes Gressen, Diaken, is met een de gegen de long doorstoken, evenwel ontkwam hij door de vingt en bereikte Ma-seik, alwaar hij echter onder de handen van den wondarts bezwecken en zijnne ziel Gode terug gaf; hij is in het Klooster der Kruisheeren begraven, weervrv. Joannes KnippensercuH, Historia Ecclesiastica Ducatus Gelria, etc. fol. 184 — 185, Bruxellis, 1719. Procurator van het zijn aangetast, Ook zijn drie leekenbroeders door de handen van die zelfde woedende soldaten omgebragt, te weten; X. Srepnanus, de portier, is het allereerst, zoodra hij de deuren geopend en de sleutels overgegeven had, onmenschelijk vermoord geworden, XI. Broeder ALBertus, kok, is door eene lang durige ziekte uitgeput zijnde, in zijn bed vermoord. XI. Broeder Joannes Sittant, bakker, die zich onder eene houtmijt verborgen had, is, van onder de zelve uitgehaald zijnde, gruwzaam vermoord. En zoe is deze heilige Karth. Über-offerande, uit » een twaalftal martelaren zamengesteld zijnde, tot » den Heere opgegaan. » Voorts is de eerwaarde vader Joacnimus,. Prior » der Karthuisers, een eerbiedwaardige grijsaard in » die beroerte gevangen genomen en na wreedaardig » mishandeld te ‘zijn geworden, voor een aanzielijk » losgeld, vrijgelaten; hij begaf zich naar Keulen, » waar hij spoedig daarna stierf. s Ook werd insgeltjks Joannes Vorren, ondereprior, » door de soldaten gevangen genomen, doch na vele » gevaren doorgestaan te hebben, ontkwam hij zijn deze korte » bijzonderheden ontleend. |. Insegleich, zijn nog eenige andere geestelijke personen door de woedende soldaten gegrepen en mishandel, doch door losgeld of de vlugt aan het le vensgevär ontsnapt.” e b Eene fraaije schilderij, diem moord voorstellende, bevindt zich nog in de Parochiale Kerk van de H. Exisazetn te Grave, welke stad immer onder het Bismarck van Aruremonde tot aan deszelfs suppressie heeft behoord. Vervolgens trok de Prins van Oranje in Braband. Hij nam Mechelen, zoo als sommigen beweren, door verraad, vervolgens Dendermonde en Oudenaarden in. In welke laetste stadt, zegt Rosweypus{ 1), de Geue sen ock seer wreedelyck ende onghenadelyck met de Geestelyckheydt geleeft hebben. Indervoegen dat in dit jaer in dese Nederlanden meer Martelaers syn ghestorven, dan in eenighe der vooregaende Eeuwen.” Intüsschen had Bergen in Henegouwen zich moeten overgeven; doch graaf Lopewijk van JVassau had voorzich en de zijnen, eenen vrijen aft Ocht bedongen. Nade overgave van Bergen kwamen alle de Brabandsche steden achtervolgens, weder onder de gehoorzaamheid des konings. Ts saashale “Oa EPIDEMIESCH DELIRIUM DER HERVORMING. : vagal of Van den aanvang der gewaande hervorming af, werd door eene soort van ijlhoofdigheid, waaraan vroeger nog nooit eene ketterij) was onderhe- vig geweest; doch die in deze nieuwe ketterij wezen- : oui ae. - rey Pe i 1. aay. (1) Kerkelijke Historie ean Nederland, bladz, 192, te hi] lijk besmettelijk is, en zich van tijd tot tijd even als de griep, of de Cholera Morbus vertoont, veler hersenen aantast en van het eene-land naar het an- dere overslaat. — Wij bedoelen de waarlijk onbe- grijpelijke zinneloosheid, die, op grond van de Pro. 