Johannes Egede in Mattheus Stach, bladzijden uit het leven der eerste zendelingen in Groenland en Labrador [microform]
None
Daar, aan den overkant van het uitgebreidc water, doolde over de koude, naakte wildernissen van Labrador het volk der Esquimo's rond, in geslacht en taal aan de Groenlandsche bekeerden verwant. Het Evangelic ook tot hen te brengen werd nu de begeerte van zijn hart. Het verhaal 't welk de zeelieden, die de kust van Labrador bezochteu, van zijn bewoners deden, was niet van dien aard om menschen uit te lokken, welke door andere beweegredenen gedrongen werden dan liefde tot God en den naaste. „Dieven en moordenaren /' ziedaar de uitdrukking, waarmede bijna ieder die van dit volk sprak, hun karakter schilderde. Maar hoe meer zij van na- ture  maken." Zijnne breeders in Europa stemden van harte met zijnne plannen in, en gaven hem vrijheid met Engeland te onderhandelen, ten einde verlof te erlangen van de Hudsons-Baai-compagnie, om een zending in Labrador te beginnen en het Evangelie aan de inboorlingen hunner factorijen te verkondigen. Hoewel zijnne aanvraag door mannen van aanzien en invloedondersteund werd, bleef ze zonder goed gevolg. Eenige vrome kooplieden die in den wensch van den zende-ling deelden, om het Woord van God in dat landbekend te maken, beraamden nu een ander plan. Gesangen beförden zijn een schip uit te rusten om handel te drijven op de kust van Labrador. De zendelin-gen meenden zijn, zouden op deze wijze het Volk kun- nen bezoeken en met eenigen van hen kennis maken, en ten laatste zoude er een zendingspost gevestigd worden. Terwijl Mattheus Stach in Engeland wachtte dat dit plan ten uitvoer werd gebragt, vaardigden de Moravische broeders in Duitschland een hunner bis- schoppen, Johan van Watteville af, om de Groen- landsche gemeenten te bezoeken. Van Watteville, die juist teruggekommen was van eene inspectie der zendings- posten in Noord-Amerika en de West-Indien, onder- nam gewillig dezen nieuwen togt, doch verlangde dat Mattheus Stach hem vergezellen mogt j en deze, ziende le meer eid be- en van eid met 3 erlan- zending n de in- Hoewel invloed , Eenige I zende- lat land lan. De reis duarde zes weken. Nadat zij vele dagen door de ijsvelden iligesloten waren geweest, onder-selieidden zij op den l^*^^^" Junij de met siieeuw bedeckte toppen der Groenlandsche bergen: zij waren nuongeveer op twintig mijlen afstand van de kust. Kort hierop werden de reizigers verrukt door Let gezigt van en der luchtverschijnselen der Poolkringen, namelijk drie parhelia of bijzonnen, door zes lichtgevende krinigen omgeven. //Den volgenden dag /' zegt de bisschop Watteville, //kwamen wij in de Baals-rivier en werden bij het verst afgelegen eiland door twee onzer Groenlanders verwelkomd. Daar de wind te lievig was om an boord te kunnen komen, bleven zij ons voor en zwommen op hunne kajaks als watervogels door de golven. En dat met zulk eene suelheid dat zij al-tijd voor liet schip voeren, hoewel zij dikwijls halfonder water waren. De wind veranderde weldra in eenen storm en wij vlogen als een pijl, eiland na eiland voorbij. Ten laatste kwam Nieuw-Herrnhut in het gezigt dat mijn hart met vreugde en dankbaarheid vervulde. Het stond als een hof des Heereu te midden der wildernis. Rondom waren naakte rotsen, schraal met zand bedekt, maar het land om de kerk en de woning der zendelingen, was met groen bekleed dat zer verfisschend en bekörper van zijn zich met het aankweeken van zulke sla-soorfeen en andere groenten, als gekweekt kondu worden in een grond, die gedurende negen maanden des jaars bevroren bleef. Aan beide kanten wareu de hutten der Groenlanders op de rotsen gebouwd die zich langs de kust verhieven. Lepelblad. Bergzuring en Aidere inheemsche planten groenen in den weligsten overvloed rondom de gebouwen; en de vlakte tusschen het kieine dorp en het strand was met gras bedekt en met de zomertenten van het volk bezaaid. Een groot magazijn, dat alleen op eene hoogte stond, diende als baak voor de schepen die de kust naderden. De bisschop maakte al spedig kennis met al de bewoners der volk planting; hij bezocht de verschillende plaatsen waarheen zij zich ter vischvangst verspreid hadden, en met behulp van een der zende-lingen die als tolk diende, onderwees hij hen beide in het openbaar en in het bijzonder, en won volkommen de achting der Groenlanders. Zij waren gewon de menschen te onderscheiden door eenen bijzonder, en hij bleef lang onder den naam van Jo-hannes (Asersok) d. i. de lief hebbende, bij hen in hernering. Hij nam deel aan al de werkzaamheden zijner endingbroeders; hij verhaalt met genoegen van eenige En südlichen Sligsten Dekt en 1 groot 3nde als met al de verhängst zende- n beide . volko- gewoon laam die dgheden van Jo- i in Ker- en zijner ,n eenige der togten, waarop hij hen begeleidet om drijfhout en turf te vergaderen, of ook om de eijeren van de eider- gans te zoeken, welke gedurende de zomermaanden een groot gedeelte van hun onderhoud uitmaakten. Een van deze reizen was naar Kanneisut, ongeveer tien mijlen aan den anderen kant der Baalsrivier; eene streek lands door hooge rotsachtige heuvels besloten en waarin kreupelhout en grasplekken elkaar afwisselden, en vele stroomen en vijvers, helder en frisch water oplever- den. Dit was een gezocht toevlugtsoord der rendieren; maar nog meer waarde Bezat het door den overvloed van forellen die in de beken gevangen werden, zoo-dat men ze wel eens met honderden te gelijk in de netten kon ophalen. De oevers van het water en het kreupelhout waren echter met zwermen mosquito's bezaaid. Maar zij kwelden lang niet zoo, verzekerde de bisschop zijue medgezellen, als die, welke in overvloed te vinden zijn aan de oevers van de Delaware of op het eiland St. Thomas, van waar hij kort geleden gekomen was. De belangstelling en de toegenegenheid der inlandsche Christeneu werden zeer opgewekt door de berigten welke de bisschop van Watteville hun bragt van Amerikaansche breeders, die hun voor weinig jaren zooveel welwillendheid hadden betoond. Bij zijn verhaal van het lijden en de moeijelijkheden welke de bekeerde negerslaven van St. Thomas moes-ten ondergaan, riepen zij uit: "Hoe gelukkig  liet oogenblik geen vooruitzigt om zulks te doen; de middelen der Moravoiselle breeders waren uitgeput door bet onderhoud der vele zendingposten welke zij in de laatste twintig jaren hadden gesticlit. De bisschop van Watteville kon slechts zijne hoop en zijne gebeden voor dit meer verwijderd arbeidsveld met de hunne vereenigen, en bezocht met hen verscheiden heidensche volkplantingen die binnen het bereik van Nieuw Herrnhut waren. Op zijn' raad begonnen de zendelin-gen eenigen hunner bekeerlingen tot meer uitgebreide werkzaaraheid voor te bereiden; zij droegen hun de taak op, om hunne medegeloovigen in het Woord van God te onderwijzen wanneer het volk op. Hunde jagt en visschersplaatsen zijn. Mattheus Kajarnak, Johannan, zijn friend en medgezel op zijn reis naar Europa en verscheidene oudere breeders, wier voorbeeldig jedag en vordering in Christelijke kennis hun. Mogen oeders legen, leu van m waar a. Deze shoorte-en ver-e chris-jBiS vooroen; de Dut door a in de shop van gebeden hunne idensche Nieuwzendelin-^ebreide hunne de cord van le jagt en nak, Jo-reis naar voorbeel-nnis bun regt gaven op vertrouwen, werden tot inlandsche helpers gevormd. Een zeker getal huisgezinnen werd meer in het bijzonder aan de zorg van ieder hunner opgedragen, ten einde toezigt over hen te houden en de kiuderen. Tet orden wijgen. Bij afwezigheid van de zendelingen gingen de inlandsche helpers bij de dagelijksche godsdienstoefeningen voor; zij leiden de gebeden van het volk, en lazen en verklaarden de Schrift. Van tijd tot tijd werden zij ook geroepen om in de zendelingerk te prediken. Tot al deze werkzaamheden werden zij zorgyuldig door de zendelingen voorbereid, en le-dere week gaven zij verslag van hunne verrigten. Men moedigde hen aan om het Evangelic onder de Heidenen te verkondigen waar zich de gelegenheid er toe aanbood. Een of twee proeven hunner toespraken mogen hier aangeteekend worden. Nadat de onder-wijzer tot een gezelschap Heidenen van den Zone Gods gesproken had, die voor de gevallen menschen gestorven was, ging liij zeer ernstig aldus voort: //Zoo dood en dom als gij nu zijt, was ik vroegef ook; maar toen ik hoorde dat er een Zaligmaker is, die zijn le-ven overgaf voor arme ellendige menschen, toen ver- heugde ik mij over die blijde tijding, en bad Hem mij open ooren en een open hart te geven om te hooren en te verstaan. En nu kunt gij gemakkelijk zien dat ik gelukkig ben, en ik wensch u niets beters toe, dan dat ook gij u moogt onderwerpen aan den ik gelukkig ben. I den lieer en gelukkig worden." Een ander helper zeide: //Het is met ons als wanneer een dikke mist liet land bedekt, die ons verhindert eenig voorwerp duidelijk te zien en te onderscheiden. Maar als de mist optrekt, krijgen wij liet eene stuk land na het andere te zien, en als de zon doorbreekt zien wij alles helder en klaar. Zoo is het ook met onze harten. Zoo lang wij op eenen afstand van onzen Zaligmaker blijven, zijn wij in het duister en met ons zelven onbekend; maar hoe meer wij tot Hem naderen, te meer licht ontvangen wij in onze harten, en alzoo leeren wij al het goede in Hem en al het booze in ons zelve ondekken. Dat niet alleeu de vreemdelingen, die zij als geheel andere menschen dan zich zelve beschouwden, maar dat ook huune eigene landgenooten van eenen onzigtbaren, almagtigen Zaligmaker, Mid-delaar en Vrieud spraken, op eenen toon alsof zij Hem kenden in wien zij gelöden, — dit maakte op velen een raagtigen indruk. //Hebt gij dan God gezion van wien gij spreekt?" zeide een heidensch man tot een van de broederen. Deze antwoord de: //Ik heb Hem nog niet gezien, maar ik heb Hem lief met mijn gansche hart, en ik en alle ware geloovigen zuUen Hem eens met onze oogen aanschouwen." De vrager ging peinzend weg en overdacht het antwoord het- welk hij gekregen had. Naderhand kwam hij te Nieuw- Herrnhut terug en verzocht tot de catechisanten toe- gelaten te worden. Na voldociid onderwijs ontvangen te hebben, werd hij gedoopt en leidde een leven, overeenkomstig zijne Christelijke belijdenis. De blij- moedigheid zijns gelofs was opmerkelijk, en zijn voor- beeld te meer waard, omdat hij het hoofd van een talrijk gezin was, en van wege zijn verstand en zijne opregtheid zeer geacht bij zijne landgenooten. Korten tijd na de aanstelling van de inlandsche helpers, brak eene verschrikkelijke ziekte in de nabij-heid der volkplanting uit. Dertig der inlandsche Christeneu stierven, waaronder ook eenigen van de breeders die juist tot helpers waren geordend, benevens vele van de Heidenen die op de eilanden woonden. Boveu alles waren de zendelingeu bedroefd over het verlies van Mattheus Kajarnak, die om zijns vaders, zoowel als om zijszelfs wille zeer geliefd was, "Zijn ijver en zijn helder oordeel," schrijven zij, "maakten hem een zeer gewenscht medearbeider. Wij verheugen ons wel is waar met hem dat hij tot zijne rust is ingegaan, maar zijn naam zal nooit onder ons genoemd worden zonder een gevoel van weemoedige droefheid op te wekken." Zijn einde Gelijk dat van zijnen vader, was vol vrede, hoe-wel het met veel ligchaamssmarten gepaard ging. De leemten welke de dood in de gemeente gemaakt had, werden in de twaalf daarop volgeude maanden meer dan aangevuld. Onder degen den zich nu bij de geoloovigen aansloten was een man, Kainaek genaamd, I ni 206 cen rijke Zuidlander, van een zeer geachte Groenlandschefarailie, daar de mauneii sints drie geslachten robben-vaiigers waren geweest. Maar Kainaek muiitto nog ineer uoor de ontembare hartstogtelijkheid van zijii karakter dan door zijnen rijkdom en zijne bedrevenheid. Ilij was reeds lang met de zendelingen bekend, maar in vroe-ger jaren waren zijne gevoelens jegens hen verre van vriendschappen. Eben jonge vrouw die hij zocht te trouwen, was zoo verschrikt door zijn woeste geaard-heid, dat zijn van hai'e eigene vrienden naar den zen-dingspost vlugtte ora de witte menschen te smeekenhaar te beschermen. De zendelingen hadden medelijden met haar, en gaven haar een toevlugtsoord; dit vertoornde Kainaek zoodanig, dat hij beproefde eenige der inlandsche Christenen van het leven te berooven. Dit boos opzet werd verijdeld, maar na verloop van eeni-gen tijd vond hij gelegenheid zijn beloofde bruid wegte voeren. De verbindtenis met haar evenwel, bleek bet middel tot zijn. Gedureiide haar verblijf te Nieuw-Herrnhut had zij iets van het Woord Gods gehoord. Zij verlangde meer te hooren en verwierte vorwirte op Kainaek dat hij dikwijls kwam lusteren naar de toespraken der zendelingen. Het duurde echter lang, voordat hij zich liet overhalen om de vernederende leer te omhelzen die zij verkondigden. Als een gejaagde en diep ongelukkige trok hij van het Noorden naar het Zuiden , en dan weer van het Zui- 207 nland- )bben- r Tineer karak- lij was 1 vroe- ■re van ocht te geaard- Bii zen- imeeken delijden dit ver- ! eenige ven. Dit m eeni- •uid weg 1, bleek ;Hle haar Woord en ver- Is kwam n. Het alen om digden. van bet Ihet Zui- deu naar het Noorden, maar hij kon zich zelven niet ontvliedeu. Ten laatste, op eenen verschrikkelij- ken winterdag, werdcn de bewoners van Nieuvv-Herrn- hut verblijd door de korast van Kainaek en zijn ge- heel gezin. De reizigers waren als met een harnas van ijs overdekt, maar van binnen was een vuur ont- stokeu, en nu waren zij gekomen met een verbrijzeld hart en eene ernstige begecrte om onderwezen en ge- doopt te worden in den naam en tot de gehoorzaamheid van Christus. Kainaek muntte na zijnen doop even- zeer uit door zijn stil en nederig gedrag, als vroeger door zijne teugellooze drift. Ilij had zulk eene voor- name plaats bij zijne landgenooten ingenomen, dat zijne bekeering bij velen, die tot dus verre nog wei- nig of niet van het Evangelie gehoord hadden, be- langstelling en nieuwsgierigheid verwekte. En nu, gedurende verscheidene maanden, gingen er weinig weken of zeifs dagen voorbij , dat er geene vreeraden te Nieuw-Herrnhut kwameu om naar deze uieuwe din- gen te vragen. De belangstelling waarmede eenige van deze nieuwelingen naar het Woord Gods luisterden, wekte levendigc vreugde en hoop in het hart hunner Christen-landgenooten op. Een van de inlandsche hel- pers, Daniel Agusiua, werd met de vurige begeerte bezield om zijne bloedverwanten en vroegere kennis- sen , die drie honderd mijlen ten Noorden woonden te bezoeken, en hen te vertellen wat hij geleerd had. De zendelingen vorsdeu voor de verzoekingen waai-aan hij zoude blootgesteld ziju wanneer hij door Heidenen omringd en van openbare godsdienstoefening en herderlijk onderwijs verstoken zijn, Maar ziende dat zijn hart er op gesteld was, stemdeu zij toe en gaven hem tot medgezel een zijner medehelpers, Jonas genaamd, die ook zijne betrekkingen in het Noorden had. De twee reizigers vertrokken vol hoop en maakten hunne reis tot eene zijne betrekkingen, waar zij maar hoorders konden vinden, van hunnen Verlosser te spreken. Op sommige plaatsen werden zij bespot en bespot en bespot en bespot en verhoorders; en na verloop van twee maanden keerden zij met dankbare harten en vergezeld van verscheiden hunner bloedverwauten terug. Daniel had al de leden zijnner familie overgehald om met hem naar. Nieuw-Herrnhut te gaan, en ten laatste werden zij alien tot het gelöst gebragt. Hij bezat meer dan ge-wone gaven als onderwijzer, en van alle inlandsche helpers schijnt hij degene geweest te zijn, die den meesten invloed uitoefende en wiens werk het meest gezegend was. Van geboorte een Zuidlander, zijnnde de zoon van een rijk en voorzigtig man, die, volgens de gewoonte des lands, een zwervend leiden leiden, woonde hij het een jaar in het Zuiden, het tweede op Kangek, het derde op Disko, enz. Agusina was de oondste van een talrijk gezin en werd omstreeks den n  meest ;r, zijnde 3, volgens u leidde, et tweede na was de ireeks den tijd geboren dat Egede, de vader der Groenlandsche zending, in het land aankwam; hij was echter tot den mannelijken leeftijd gekomen voordat de prediking van eenen Zaligmaker zijn oor bereikte. Zijn vader werd toen hij eens op Kangek was, door den Deeuschen predikant van Godhaab, den heer Drachart, bezocht, die aan hem en zijn gezin het Evangelic verkondigde. Agusina ontving zulk eenen indruk van hetgeen hij dien dag hoorde, dat hij terstond besloot het eigendom te worden van dien Zaligmaker, die hem verlost had. Maar hij kon zich in dezen tijd niet bij de gelovigen aansluiten, zooals hij wenschte te doen. Zijn vader eischte zijne hulp en Agusina was genoodzaakt hem op verre zwerftogten te vergezeUen. Eindelijk wam het gezin weer op Kangek aan, en Agusina die uu getrouwd was en zelf kinderen had, maakte aanspraak op zijn regt om onafhankelijk te mogen han-delen. Zijn broeders waren thans volwassen en in staat hun vader in zijn plaats te helpen; hij nam dus afsoheid van zijnne bloedverwanten en vertrok naar Godhaab. Hier ontving hij het onderwijs van den heer Drachart, door wien hij in 1747 in de kerk werd aaugenomen, en bij den doop ontving hij den naam van Daniel. Maar een van zijnne ooms had zijn te Nieuw. Herrnhut nedergezet en was Christen geworden, zoo dat Daniel zer verlangde zich bij hem te voegen; dus stelde hij zich met vrijwillige toesteinmiug van den heer Drachart, en met gedvinden van de Mo-ravische zendelingen onder de herderlijke leiding dezer laatsten. Hij ward spoedig daarna tot het Heilig Avondmaal toegelaten, en van dezen tijd af was het zijnne vurige begeerte de goede boodschap die hij zelf ontvangen had aan zijn landgenooten bekend te maken. Nadat hij in het jaar 1753 onder de helpers was opgenomen, begaf hij zich met geheel zijn hart aan het werk. „XJit de volheid zijns harten spreekt zijn mond van den morgen tot den avoud," schreven de zendelingen. „Somtijds ontvingen zijn heid ensche land-genöteten hem met zij een betoonden zij eene bijzondere achting en eer-bied wanneer hij sprak. Want bij het onderwijzen ging zijn ijver met een hoogc mate van bescheidenheid gepaard. Als hij tot menschen sprak die nog noort het woord van God gehoord hadden, begon hij een vriendschappelijk gesprek met hen, toonde belang in hunne zaken, en trapsgewijze een andere wending an het gesprek gevende, lokte hij hunne gedachten nit omtrent eenen Schepper, het toekomstig bestaan, z. op deze wijze bragt hij hen dikwijls tot de bekentenis dat de mensch van nature tot het kwaad geneigd is, en geen genade kan vinden in het oog van eenen volmaakt heiligen en regtvaardigen Heer. Maar dan, met een brandend hart en dikwijls met iranen in de oogen, was hij gewoon hun Jezus te ing de-t Heilig was het liij zelf te ma-pers was lart aan sekt zijii 'even de:he land-^t alge-eii eer-zen ging iidenheid oog nooit hij eeii belang wending edacliten bestaan, t de be- kwaad het oog en Heer. Jezus te verkondigen. „Welk een geluk was het, zeide hij, toen hij stervend aan deze zalige uren terug dacht, welk eene vreugde was het mij, om mijne landgenooten op den Zaiigmaker te wijzen, en hen even gelukkig te zien wordeu, als Hij mij uit genade gewacht heeft.” Hij was bij de Deensche kolonisten en handelaren zeer geacht. Gewonlijk noemden zij hem den „Godsman”, Somtijds was Daniel door noodzakelijke bezig-heid in den drukken tijd van handel en zijn scheepsvolk, Heidenen waren. Bij deze gelegenheren vroegen de Groenlanders gewonlijk, of hij tot hen spreken wilde als hun dag. Werk geeindig was. Dit werde noort door hem geweigerd../Maar' zeiden de handelaars, toen zij dit later aan de zendelingen ver- haalden, „dan outblootte Daniel zonder de miuste aar- zeling van wege de Europeanen, zijn lioofd, vouwde de handen eerbiedig en, na eerst gebeden te hebben, sprak hij op zulk eene ernstige en aandoenlijke wijze tot de Heidenen, dat deze dikwijls tot tranen bewogen werden en tot laat in den avond bleven om met elka^r te spreken over ^t geen zij gehoord hadden. Daniel sprak veel door gelijkenissen, want hij wist dat zijne landgenooten hem dan het best begrijpen kouden. Des winters, wanneer  de boot der zendelingen, bezoeken. Van eenen levendigen, moedigen aard zijide, liet hij zich door geen gevaar afscbrikken, vooral niet als hij wist dat eene ziel ontwaakt was en. uaar onderrigt verlangde. Bij al deze werkzaamheden werd hij door eenen ootmoedigen, nederigen geest bestuurd. //Altijd'^, zeide hij eens tot de zendelingen^ //bid ik den Zaligmaker mij te geleiden en te besturen, want ik weet, dat als Hij niet aanhoudend bij mij is, ik een arm en el- lendig mensch ben. Mijne zonden en zwakheden ziju zonder getal, maar mijn Heer kent ze alien, omdat Hij mijn hart kent : daarom spreek ik steeds als een zondaar tot Hem. Maar de Heilige Geest leert mij op het lijden van Jezus te zien, en ik gevoel, dat Hij die de armste menschen verkiest , ook mij lief heeft.^' Maar, nadat hij gedurende verscheiden jaren op deze wijze met alle zachtmoedigheid en krachtsinspanning voortgewerkt had, dacht Daniel misschien in zijn hart: //Ik zal niet wankelen in eeuwigheid/^ en toch spoe- dig had hij reden om te zeggen : //Mijne voeten waren bijna uitgeweken, mijne treden waren bijkans uitge- gleden.'' //Door eene schijnbaar jeringe omstandigheid ,'' schrijven de zendelingen, //werd de deur der zelfbe- haagzucht geopend. Hij merkte de groote en buiten- gewone gaven op die hem geschonken waren en welke 213 coegan- zoeken. Lie niet als onder- r eenen !\ zeide igmaker , datals n en el- ien zijii , omdat als een eert mij , dat Hij heft/' op deze 3anning u hart : li spoe- n waren uitge- gheid/' zelfbe- buiten- n welke hem tot dusverre gelieel onbekend schenen gebleven te zijn. Spoedig werden wij gewaar dat zijn liefde voor Christus en voor de zielen, iets verloren had van haren vroegeren ernst en eenvoudigheid, en dat zijne toe- spraken niet langer, zooals vroeger, tot de harten der toehoorders doordrongen/' De Meester, dien hij, niet- tegenstaande alle zwakheden en gebreken in opregt- heid diende, liet niet toe dat hij in dezen staat van geestelijk verval voortging. Door beproeving bragt hij hem tot inkeer. Zijne eenige . Dochter Beata, eenzeer gehörigen van vijftien jaren, stiern na een ziekte van deen paar dagen, tot bittere droefheid van haren vader, wiens hartelijk geliefde gezellin en helpfter zij was. De benaauwdheid zijns harten was zoo groot, dat hij zich afzonderde en geen deel nam aan de godsdienstoefeningen, die vroeger zijne grootste vreugde uitmaakten. Maar na eenige weken was de onrust van zijn gemoed bedaard. Hij erkende de regt- vaardigheid en de genade van Gods handelijk met hem, vernederde zich onder de kastijdende hand van zijnen Hemelschen Vader, en vond vrede. Want zijn toorn is slechts voor een oogenblik, zijn genade duurt eeuwig. Niet lang hierna werd Daniel door een doodelijke ziekte aangetast. Maar He vooruitzigt van den dood benaauwde hem niet meer, en wanneer de ziekte  in gemeenschap met hem bewahr heeft, — o, hoe zal ihr dem daarvoor danken en prijzen!" Terwijl wij de geschiedenis van Daniel Agusina voortgezet hebben, zijn wij een tijdperk van acht of negen jaren overgestapt, gedurende welken tijd het werk der zendelingen over het algemeen voorspoedig zijnen gang ging. Het ontbrak echter niet aan vele telegraphistellen; eenige ontstonden door den dood van inlandsche bekeerlingen, die ais trouwe broeders en zus-ters van Christus geleefd hadden; andere door Spoedig verdwijnen van godsdienstige indrukken uit harten, die door de goddelijke genade schenen geretten te zijn. "Ik weet niet hoe het komt," zeide eene vrouw, willen altijd bekeerd worden maar bet komt er nooit toe; wij verkiezen nog steeds andere dingen boven onzen Zaligmaker." Gelijk de mannen die weigerden tot de bruiloft te komen, zoo hadden ook de Groenlanders vele verontschuldigingen in te brengen, welkc hen verhinderden op het Evangelie acht te gevven. "Ik wilde wel gaarne tot dezen Zaligraaker kom, zeide een jongeling, "maar mijne betrekkingen houden mij altijd terug." Een ander had eeue groote hoeveelheid hagel en kruid gekocht, "die hij eerst" in? ten nu toe 0, hoe I voort- if negen et werk y zijnen J teleur- van in- 3 en zus- Gor liet :ken uit nen ge- " zeide en maar eeds au- de man- 0 hadden te bren- Le acht te aker ko- ekkingen 10 groote eerst/' volgens zijn zeggen,,/m het Zuiden wilde verschieten, waar vele rendieren zijn." Sommige maunen die zich gaarne in de nabijheid der zendelingen hadden neder- gezet, werden hierin door hunne vrouwen verhinderd, die er niet toe konden besluiten de feesten en dans- partijen op te geven, welke zij gewocn waren met hare buren te houden. Eene dezer vrouwen kwam later in groote droefheid tot de broeders. Zij beklaagde het nu bitter dat zij zich tegen zijne wenschen verzet had, en bad de zendelingen om haaronder het getal hunner catechisanten op te nemen. Over het algemeen ontvingen de jongeliedeu het woord met de meeste bereidwilligheid, en waren deze dikwijls het middel waardoor hunne ouders bewogen werden zich bij de geloovigen aan te sluiten. Een m„an, tot wien de broeders op hunne zendingstogten dikwijls gesproken hadden, maar die niet besluiten kou zijne geboorteplaats te verlaten om meer volledig en Christelijkonderwijs te ontvangen, ontmoette bij de caplins-vischvangst toevallig zijne dochter. Zij was voor eeni-gen tijd van huis gegaan en eene Christin geworden. Hij verweet haar heftig haar vader en bloedverwanten, en zich bij iieuwe vrienden aangeloteu te hebben. Zij beantwoordde zijne verwijtingen door met bescheidenheid de redenen op te gven, die haar tot dezen stap bewogen hadden en nadat zij gesproken had van den vrede die verkregen werd door het gehoorzamen aan Gods Woord, zeide zij:,/Gij ook, mijn vader, kunt in dit geluk deelen; raaar als gij niet wilt, kan ik niet blijven en met u verloren gaan." Deze eenvoudige woorden bedaarden zijnen toorn en verzachten zijn hart. Niet lang daarna trok hij naar Nieuw-Herrnhut en bragt zijne twee zoons en de overrige leden van zijn gezin mede.,/Ik wensch dat mijne kinderen gedoopt worden. Zeide hij tot de zendelin-gen, //Want zij zijn jong en verlangen Jezus toe te behooren. Wat mij zelven betreft, ik durf aan zulk eene genade niet denken, want ik ben slecht en ook ook ook. Maar ik wil bij u leven en sterven, want het verkwikt mijn hart van den Zaligmaker te hooren. Er waren echter ook verscheiden gevallen dat de ou-ders niet overreed konden worden, en dat zij trachtten of hunne kinderen door geweld van den zendingspost weg te voeren, of in toorn alien verderen om-gang met hen te vermijden. Enkele van de jaren waarover wij thans spreken, enderscheiden zich door strenge koude en groote schaarschte. In 1757, toen alle zeevaart gedurende eenige maanden door het ijs werd gestremd, heerschte er een m Ill te c met ir tot roken 3t ge- ,mijn ij niet gaan." )rn en ] naar le ove- t mijne ndelin- toe te m zulk en ook mt het Er m. de ou- traclit- idings- ;n om- >rekeii, groote eenige, er een zware liongersnood, waarbij de oude treurige gewooii- ten der Heidenen weder aan den dag kwamen; grijs- aards en hulpelooze menschen werden levend begraven, terwijl velen van honger omkwaraen, vooral weeskin- deren. De breeders hadden veel aanzoek om hulpelooze van huger omkwaraen, en niets oefende zulk een invloed en was meer bevorderlijk aan de uitbreiding van het Evan- gelie, dan de edelmoedige vriendelijkheid welke zij van hunne bekeerde landgenooten onderv^nden. De chris- ten-Groenlanders varen door hunne maatregelen van voorzorg en verstandige zulke tijden van gebrek gewapend, en te spaarzamer voor eigen g'^. bruik, opdat zij van hunnen voorraad konden mededeelen aan de arme en hongerige menigte, die dagelijks naar de volkplanting toestroomde.,/Het bevalt ons hier goed/' zeide een van de Heidenen, //want de menschen hebben elkander hier zoo lief/^ Ook beperkte ich de hulpvaardigheid en de milddadigheid der bekeerlingen niet tot hunne eigene landgenooten. Niets trof hen zoozeer als het verhaal der verwoesting van eenige der zendingsposten in Amerika. Toen zij hoorden dat een troep wilden plotseling een der stations aange- vallen en volgens hunne wreede gewooute, dadr ge- moord en geplunderd had, — en dat de arme Christen- Indianen, die hun leven gered hadden. Van al hunne bezittingen beroofd waren, barstte de gehele vergängerung in luid geween uit. //Ik heb een mooi rendieren, vergängerungen, zeide de eeu;, en een paar nieuwe schoenen, riep een auder. //En ik wat olie/' zeide een derde, en. Allen droegen naar vermogen bij, en het geld dat door den verköp hunner gefangen was verköpfen, werd behoorlijk verzonden naar de arme vlugtelingen in Pensylvanie. De gedachten van Mattlieus Stachle bleven aan den eenen kant nog altijd met Labrador bezig, en aan den anderen kant met de vestiging van een zendingpost op Zuid-Groenland. De armoede van de Moravische gemeente stelde wel is waar aan een nieuwe onderne-ming vele hinderpalen in den weg, maar met geloof en gebed waren zij vele zwarighedeii met meed tegengegaan en te boven gekommen, en hun lang op de proef gestelde zendingswerk gaf hem goede hoop dat ook in deze zaak de weg voor hen effen gemaakt zoude worden. De zending op Nieuw-Herrnliut was goed van arbei-ders voorzien; nieuwe zendelingen waren uit Europa aangekomen en zijne eerste medgezellen, Johannes Beck en Frederik Boehnisch zetten het werk voort met onverflaauwden ijver en een naarstig Held die hei als verjongde. Het scheen Mattheus Stach toe dat hij zich met regt voor de dienst op een ander veld in gereed-heid mogt houden; en ua een en twintig jaren arbeids op Greenland, keerde hij naar Duitschland terug, om zich ter beschikking van zijne broederen te stellen. Kort voor zijn vertrek hadden de Denen eene andere III 219 handelsplaats gevestigd in de Visschers Baai, een smallen zeeboezem omstreeks zes en dertig mijlen ten Zuiden van Godhaab. Aan den mond der baai' zijn twee eilanden, van twaalf tot zestien mijlen in omtrek; op dat, welk meest ten Zuiden lag, hadden de Denen hunne factorij gevestigd. Toevallig moest Mattheus Stach op zijne reis naar Europe van deze nieuwe volki)lanting uit onder zeil gaan. Hij nam eer hij de kust verliet het omliggende land in oogenschouw, en merkte onder zijne bewoners vele liuisgezinnen op, die nu en dan den zomervischtijd nabij Nieuw-Herrnhut doorbragten en dus den zendeling hadden leeren keiinen. Zij ba- den hem om ook in hun land onderwijzers Te mogen ontvangen, en hij belöffde hun dit verzoek aan zijne breeders in Europa over te brengen. Dientengevolge maakte hij, bij zijne komst in Duitschland, deze zaak aan de gemeente te Herrnhut bekend en daarop werd de verguuning van het Deensche gouvernement aan- gevraagd om de voorgenoraen zending te vestigen. Deze werd spoedig verleend; maar de Moravische broeders waren niet bij magte hieraau binnen den tijd van twee of drie jaren, iets te doen. De inwoners van de Visschers- Fiord echter, drongen zoo dikwijls op hun verzoek om onderwijzers aan, als zij gelegenheid daartoe hadden, wanneer ieraand de zendelingen bezocht. In het jaar 1757 werd eindelijk besloten dat Mattheus Stach deze nieuwe zending zou ondernemen, en terstoud met be- hulp vau eenige inlandsche huisgeziem dier plaats eene kleine christen-volkplanting vestigen, gelijk die van Nieuw-Herrnhut. Onder de breeders in Duistland die zich met hun gansche liart aan den zendiugs-arbeid hadden toegewijd, behoorde Jens Haven, die, even als Stach, eene vurige begeerte koesterde om het Evangelie in Labrador te verkondigen. Maar daar het alsnog ondoenlijk was ten dienste van de Esquimo's van dat land den arbeid te beginnen, stemden Jens Haven en zijn breeder Peter er gaarn in toe om Mattheus Stachte begeleiden. Zij konden geene groote toebereidselen maken; — eene boot was bijna het eenige voorwerp dat zij tot hun gebruik en gemak medenamen. Zij vertrokken in Maart 1758, kwamen ongedelder door bet terrein van den oorlog en voeren naar Kopenhagen j maar het schip dat daar lag, bestemd naar de Vis-schers Baai en Godhaab, was reeds zoo vol dat zij er geen plaats op konden krijgen. Dus naren zij geondodzaakt eene maand te wachten, tot dat een ander schip naar de Deensche factorij te Zukkertop bestemd, (honderd mijlen ten noorden van hunne bestemming) zoude uitzeilen. Te Zukkertop schepten zij zich op eene open boot naar Godhaab in, en bereikten, na eene onstuimige vaart op den vierden dag veilig deze plaats. Hunne aankomst veroorzaakte groote blijdschap te Nieuw-Herrnhut, waar men weldra zamenkwam om over de voorgenomen vestiging te spreken. 2?1 [schap I om Vier ialaudsche huisgezinnen, twee eu dertig zielen in getal, werden uitgekozen om met de zendelingen, de stichters van de nieuwe volkplanting te zijn, waar- toe het geheelc gezelschap in Julij uitzeilde. Hunne eerste zorg wis de baai te onderzoeken om de meest geschikte plaats te vinden. De onmiddelijke nabijheid der Deensche factorij scheen zeer begeerlijk voor de Europeanen te zijn, er werd veel water en welig gras gevonden. Maar de zendelingen wisten dat, hoe be- koorlijk deze plaats voor hen was, zij minder aangenaam voor de Groenlanders moest zijn, dewijl ze niet geschikt was voor hunne bezighcden. Zij trachten eene plaats op te sporen waar deze beide voordeelen vereenigd waren; eene Bron die noort tot op den bodem toe bevroor en een strand dat in den winter open bleef en niet te ver van den Oceau verwijderd lag. Dan zou- den de Zuid-Groenlanders, die meestal gewoon waren bij de open zee te leven, niet uit vrees voor honiers-nood weerhouden worden, om de nieuwe volkplanting te bezoeken en het Evangelie te hooren. Zulk een plaats werd aan de gansche baai niet gevonden, behalve te Akonemiok, een eiland op ongeveer drie mijlen afstands van den Oceaan. Hoewel het zoo zeer doorbergen ingesloten was, dat het geen zonnestralen opvan-gen kon, kozen de zendelingen met hunne gewone zelfverloochening deze plaats uit ter wille van de inboorhngen. Den 24^'^" Julij sloegen zij daar Hünne J: tenten op, en ailer zorg was nu om meer stevigt woningen te bouweu. Onderwijl stelden de zendelingen zich vrij lang met een Groenlandsch huis tevreden; want zij hadden geen hout om er een naar Europesche wijze op te trekken. De plek was zoozeer van bouw-stoffen ontbloot, dat zij geuoodzaakt waren zelfs de stee-nen naar de bestemde plaats te rollen, de aarde in zakken van de eene plaats te halen en de graszoden te water van eene andere streek aan te voeren. Zij hadden echter eenige latten voor het dak uit Nieuw-Herrnhut mede genomen, en de zee spoelde twee stukken tim-merhout aan, die zij noodig hadden om hetzelve te voltooijen. Behalve een klein huisvertrek bevat te de woning eene kamer van vijftien voeten in ^t vierkant. Deze moest zoo lang voor kerk en school dienen, tot dat zij zich beide konden verschaften. Het dak was omstreeks zes voeten hoog, zonder zoldering en door twee pilaren gesteund; de latten waren met eene dubbele laag zoden bedekt, verder met aarde aarde aarde aarde aarde, en oude tentdekken waren over het geheel uitgespreid; de muren waren ook met vellen gedekt. In het begin hadden de Groenlanders moeite in hunonderhoud te voorzien, maar later ontdekte, zij, niet ver van huis, eene kreek, waardoor de robben in eene naauwe baai liepen en zij in groote getale konden gevangeu worden. Het duurde niet lang toen reeds eenige der heidensche bewoners van den omtrek de nieuwe volkplanting. Kwam bezoeken, sommigen door nieuwgierigheid maar de meestei' door begeerte naar het Woord van God gedreveii. De meesten van hen woon-den op zulkeu afstand, dat ze genoodzaakt waren en togt van verscheidene mijlen over woeste rotsen te maaten, voor dat zij den zendingpost konden berei-ken; tv, h kwamen zij gedurig vooral op het Kersfeest. Dan kwamen de Christeninboorlingen en hunne onderwijers dibrijls tot gemeenschanpelijk gebed bijeen en vierden feest met vreugdevoUe liederen en lofzangen. De erste winter was zoo zacht, dat storm noch ijs Getuigen van deze inlandsche Christenen bleef ook niet zonder zegen. Vele personen, ja zelfs huisgezinnen werden daardoor bewogen om van woonplaats  als zij dien behoefden. De zendelingen hadden hunnen post Lichtenfeld, LIGHTENINGS. 225 D. i.,/lichte rots, geiioemd, iiaar de kleur der rotsen die hem omringden. „Niemand/' zegt de geschied-schrijver der zending, „Zoude gedacht hebben dat zulk een uithoek, eene geschikte woning voor menschen bieden kon." Ook was er geen overvloed of afwisseling van voedsel in dit land te krijgen; reudieren, eider-vogels en. kwamen Tiiet in de nabijheid. Maar de zee gaf kabeljaauw en heilbot, welke de inboorlingen tot wintervoorraad inzamelden. De tweede winter was zeer lang en streng. Wanneer men op liet einde van Mei van de bergtoppen rondzag, aanschoiiwde men, zoo ver het oog reikte, niets dan ijs. De zendelingen zoowel als de inboorlingen werden daardoor zeer op de Proef gesteld, en hoewelzij, dank liunne verstandige spaarzaamheid, niet geheel zonder voedsel bleven, waren zij zelden bij magte hunnen honger te stillen. Maar niemand klaagde en de een bielp den ander zooveel liij kon. In den loop van dit jaar werden alien zeer bemoedigd toen verscheidene heidensche huisgezinnen, te zamen vijf en dertig zielen, zicli op Liclitenfels kwamen vestigen, ora, zoo als zij zeiden, bekeerd te worden." In het derde jaar na de vestiging dezer volkplanting bedroeg de be- volking honderd zeven en dertig inboorlingen. Deze vermeerdering van menschen deed de zendelingen verlangend uitzien uaar eene kerk, waarin zij hun volk konden onderbrengen, daar hunne vergaderplaats niet groot genoeg was en het s Je nehmen weder het dikwijls 15 .fn 226 belette de dienst in de open lucht te houden. Hunne borden in Europa hadden lügen nood in gedachte geliou-den en zonden in den zomer van 1761 eene hoeveelheid bouwstoffen voor kerk en woonhuis, naar den zendigpost. De kapitein van het schip die deze overbragt, leende eenige van zijn mannen om aan den opbouw behulpzaam te zijn, en toen alle Groenlanders van hunne visscherstogten teruggekomen waren en zich voor de winterrust op Lichtenfels nedergezet hadden, werd de kerk den l^"^" November, den 34'^" Zondag na Pinkster, plegtig aan de dienst van God toegewijd. Nadat de godstoefening geeindigd was, werd een feest ge-verd, waaraan alien deelnamen. De opgeruimde stem- Ming, de hartelijke dankbaarheid en liefde welke änder, vergössen de eenvoudigheid van den maaltijd, die hoofdzakelijk uit gedroogde caplins bestond. Een danklied, voor deze gelegenheit door Johannes Beck vervärdig denn en met geestdrift door de Groenlanders gezongen, besloot de feestelijkheden. De kerk was grotter dan die te Nieuw-Herrnhut. Een woonhuis van zog men entschulden, en met veel moeite hadden de zendelingen een moerassig stuk land in een tuin herschapen. Van voren zag men op de huizen der inlanders; op eenigen afstand, op eenigen afstand, en was verder een muur van bergen luet ij s bedekt. Het volgende jaar toen de zending op möglich, en was verder een muur van bergen luet ij s bedekt. Het volgende jaar toen de zending op möglich, en was verder een muur van bergen luet ij s bedekt. End. Dhannes König erk ik ik van let veel ,uk land 1 op de 3 hoogte rondom jen met Hng op Lichtenfels door Gods zegen voor goed gevestigd, en Johannes Beck gekommen was om Mattheus Stach in de verzorging der gemeente behulpzaam te zijn, legde Jens Haven zijne taak neder. Er scheen nu hoop te bestaan om eenen zendiiig op Labrador te beginnen, en hij keerde naar Duitschland terug ora zich voor te bereiden op de oontginning van dit lang geweld. Op zijne reis naar huis werd hij verrast door het ongewone gezigt van eenen regenboog, die niet dezelfde kJeuren had als bij ons, maar geheel wit was, behalve een licht-grijze streep in het midden. Kort voordat het schip van Groenland uitgezeild was, vertoonde Zich een even ongewöhnen maar nog schooner gezigt aan de breeders bij de Kookornen-eilanden, in de Baalsrivier. De eilanden schenen eerst zier vergroot, also zij door een teles- koop gezien werden, zoodat alle rotspunten en alle spleten met ijs gevuld, diidelijk zigtbaar waren. Na eenigen tijd scheen het alsof alle eilandjes zamen ver- bonden werden, en den vorm van boomen aannameu; toen veranderde het tooneel nog eens; een tooverach- tige verschijning van schepen met voile zeilen en vlie- gende wimpels, van bergkasteelen met vervallen torens en eene tallooze menigte van andere voorwerpen, verrukten het oog, beelden die, na Hebt gezigt voor een korten tijd met hare grillige vormen bedrogen te heben, of opstegen of zich in de verte terugtroken, tot dat zij uit het gezigt verdwenen. Niet voor den zomer van 1763 veroorzaaktede dood eene ledige plaats in het gezelschap der breeders, die zich acht en twintig jaren geleden plegtig verbonden hadden tot de dienst van het Evangelie in Greenland. Toen werd Frederik Boehnischi van zijnen arbeid afgeroepen. Zijn leven was gekenmerkt door onvermoeide volharding. Wäkende over alles wat betrekking had, 't zij op de tijdelijke, 't zij op de geestelijke belangen van het volk, kon men hem naauwelijks overhalen om eenige van zijne gewone bezigheden na te laten, zelfs toen de ziekte zigtbaar zijne krachten sloopte. In de laatste maanden van zijn leven werd hij grootelijks opgebeurd door de nabijheid en de hulp van zijnen zijn. Deze was, nadat hij in Duitschland zijn voorbe-reiding tot het zendingswerk volbragt had, teruggekeerd om under de leiding van zijn vader deel te nemen an het werk. Een geduchte val van eene rots, verhaastte den dood van den ouderen Boehnisch. Toen hij zijn einde voelde naderen wenschte hij dat men om zijn vriend Mattheus Stach zond. Dezen gaf hij de zorg der kudde te Nieuw-Herrnhut over, tot dat meerder zendelingen uit Duitschland zouden komen. Nu hij zijn laatsten aardschen pligt volbragt  die zich hadden en werd Zijn le- ig. Wa- jdelijke, :on men gewone zigtbaar van zijn labijlieid It hij in voorbe- terugge- ,e nemen )ts, ver- n. Toen men om hij de meerder hij zijn aatst het Boeh- inderen, het vier ootelijks beweend door de Christen-GroenUuiders, en velen beklaagden het te laat, dat zij niet meer voordeel getrokksn hadden van het onderwijs van iemand die zoo aanhoudend voor hunne zielen gezorgd had. 