Newfoundland at the beginning of the 20th century : a treatise of history and development
Harvey, M. (Moses), 1820-1901
Dan eerst zal ook zeker kunnen blijken of het HS. van den Heer Grothe een ander of een excerpt nit dit werk is. Nu komt mij het laatste waarschijnlijk voor om de aanteekening van Lap op de keerzijde van den titel: decs! dedicatoria Upis-tola, en het opschrift ran bl. I, bclium Trajectinum en van den inhoud en het onderschrift op bl. 18 aan het elude: hie desinit Exemplar excusum a 1543. In elk geval, dit stuk bevat, na vier zecr korte aanteckeningen, onder opschriften: loci sitiis — instituta — mores Trajcctinoruna — de ordine magistratus, geheel zonder waarde, eene geschiedenis van het in Utrecht voorgevallenc van Februarij 1525 tot 1528 en eindigt met den overgang van het wcrcldlijk gezag over het bisdom op Karel V en bevat menige bijzonderheid en eene geheel van Hortensius verschillende voorstellung, die ik allezins waardig zou rekenen door het Genootschap te worden uitgegeven, zoo men eerst zich zal kunnen overtuigen, dat hier een ongcdmkt verhaal voor ons ligt, terwiji als het blijken mogt een excerpt nit het gedrukte werk van Van Bommel te zijn,ik een herdrnk van dit werkje zelf hoogst wenschelijk zou rekenen. IntenlarU det boedtU can Trederik Schenk can Tautenbureh. De heer Dr. P. J. Vermeulen brengt ter tafel den oor.spronkelyken inventaris van den bocdel en naintenschap van den Inten aartsbissebop van Utrecht Frederik Schenk van T.iuten-burch, den 25 August 1580 aldaiir overlcden. Deze is inonderscheiden opzigten zeer belangrijk en, in afnachting dat die gehcel zal kunnen uitgegeren wotden, maakt de heei Vermeulen op verschillende bijzonderbeden, die daaruit bly-ken, opmerkzaam. Vooreerst zien wij reeds uit den aanhef, dat de aartsbisschop plotseliiig aan tafel zittende overladen was. Deze toch luidt aldus: >Up huyden den xxi™ Augosti 1580, tusschen ses ende seven uren nae noen, sijn gecompareert opten Eertsbisschop tUtrechU hove die E. heeren Ansoni Galama, vicedomdeecken, Joban van Duvenvorde, domschoiaster ende Engelbert van Bruwesen, canonick ende Thesaurier türecht, die bevonden hebben mijn gen. beere die Eertsbi-schop voors., dezer werelt overleden te sijn, sittende in sgn stoell gecleet, met sijn clcderen ende tabbaert, voor sijn tafell hebbende voor bem schotelen met spjjs ende cannon ende cruykens met bier. Daar wnren made tegenwoordig beer Peter Willemsz. van Vliert, ’s bisschops kapellaan en Jan Beemlss. Zgn secretaris, (vgl. Bor B. XV. II. D. bl. 215) terwijl van bet ameublement in die kamer niets nader wordt opgegeven, behalve dat op de tafel stonden; twee silvere tafel bierbeeckers, twee groote silvere cruykens, drie silvere cruykena wat cleynder, twee noch cleynder, een silvere lepell, twee erde cannen mil silvere leden en een doosgen, daerin was sijn gen. signet ende een golden rinck met een grote schone torcois, en een cleyn silvere cruysentgen. Overigens vin-den wij onder bet geinventariseerde rijke zilverwerk tweemaal vermeld de punt van een boorn met goud beslagen en met bet wapen van Tautenburch, die men gewoon was te beschouwen als een middel om vergiftigde spijzen te onderkennen, enieen silvere vergulde crucifix in een custodie gesloten. Gecommen als men seyde van Duerstede, bevonden onder 't lijck.' Ook verschillende contanten, gedeeltelijk in peperzakskens bewaard. Belangryker echter is bet, na bet reeds b^ Uodt in bet tweede deel des Archieft medegedeelde, te zien hoe bet met de inventarisatie en erfenis ging. De inventarisatie was begonnen door de gecommitteerden der vijf godsbuizen, blijkens speciale commission, >mit beyde die Burgemasters der stadt Utrecht, die men hier toe specialick om meerder mitoriteytanille sail requirereii om aldaer nieile te compareren”, welke j;ecoiiimiUeerilen ook voor de cerlijke eii behoorlijkc begrafciiis en iiitvamt moes-ten zorgen, en nlles docn i dat executoren zoudeti doen. Ende dit all bij provisie totdal Bet testament gevonden sail zijn.” Dit testament werd echler niet gevonden, en deze heeren stellen order op bet doorloopen van bet büshonden, bet bewaren van den wijnkclder en stelden twee stadsdienaars tot deurwaar-ders aan. Zaturdag eebter, den 27 Augustus, melden zicb Jr. Joban Sloot, derost tot Vollenboven, ala man en voogd van jufvrouw Evert de Vos, zijne buisvrouw, en Jr. Henrick de Vos van Sleenwijck, drost van Coevorden, als uiedeerfgenamen aan,en verzoebten dringend dat men tocb ovcral man bet testament mogt zeken. Men antwoordde dat men dit reeds geduan bad, docb vrucbteloos, en dit ook nog verder zoude doen, vsijndc nyette-min als noeli te vredeu, dat die vrinden van den overladen haer in desen assisteren ende in nils goede toesiebt belpen draegen. Den 29 Augustus echler, de dag vodr de begrafenis, was nog geen testament gevonden, en zoebt men weder in tegen-woordigbeid van de drosten van Vollenbovc en Coeverden en ook van Joaebim van den Eoetselacr, vrienden dcs oycrledenen. Waarop de drost van Vollenboven beeft taengegeven ende ge- remonstreert boe dat bij seeckere informatie doen nemen beeft, daer bij genoeg blijcken sail, dat sijn gen. eeiicn testament ge- maeckt ende oock sijn executoren ende bem remonstrant onder anderen aengcstelt beeft. Ende alsoe tot iocb toe geen testa- ment gevonden en is, so beeft de voors. drossaert expresse- lioken geprotesteert ende protesteert bij de sen dat tgene albter int sterfbuys gedaen wordt, bij geen gestandt en doet, moe* gende noebtans lyden dat die gedeputeerden voorts procederen als sij begonst bebben.” Een nieuw, maar even vrucbteloos zoeken, tot in den wijnkelder toe, was bier bet gevolg van. Den volgcnden dag bad nu de begrafenis plaats, waarbij bandseboenen voor de beeren en de kneebts gekoebt werden en ieder der xxxii buylers twee gulden ontving. Digitized by Google Nu (luurje de inventarisntie voort tot den 6 September, toen dezelfde drie medecrfgenamen ccn nieiiw protest en verzoek nan de gedeputeerden rigtten, ora behorlijke inventarisatie enseqncstrntie, iwes ter tijd, dat die rechte ergen. cnde actio op die zelven Iicbbcnde tsamen willen comen ende accordere van alles dat daar toe behoren sal. Ten zelfden dage cchter melddc zich ook aan Adriaen van Bhcnen, procurur, uit naam dor vier naturilijke kinderen van zijne gen., wien men antwoordde »dat sij requiranten haer verzoeck articulatim bij geschrifte sullen doen stellen, ende bun gedeput. ovcrleveren ende daer bij voegen haer redenen ende ben ijs om all tzelvo gesien, le doen nae behoren, zoe sij gedeput. n Yet, anders en begegnen dan den voorser. Kynnderen in alles te respeeteren. De drie erfgenamen, aan wic dit verzock werd incdegcdecld, verklaar den te vreden te zijn, dat men ieder der vier kinderen, mits gader Lodewick Schenck, natürlichen zoon van heeren Caerel Schenck van Tautenburch, elk uitrijke bij provisie vijfhonderd gulden, op afkorting en rekening, tot ter tijd toe dat de vrien-den en regte erfgenamen bij een gekoraen zijn of wel lict tes-tament gevonden is. Danrinede waren echter die kinderen niet tevreden; cr volgde een protest van Jacob Thimans, als in liuwelijk hebliende cene natürliche docliter, die de uitkecring vroeg van een kapital, groot 2+00 gulden, wegens cene hem bij zijn huwelijk verzekerde jaarl Jackschre rente van 150 car. gul-den, en nog omiront 350 gulden voor ’t verloop van dien. Do gedeputeerden echter protesten den van hunne zijde tegen de erfgenamen en beweerden, alleen, naar de regten en costum der kapitelen, ergenamen te zijn; zij bctaalden nan über der kinderen bij provisie 500 gulden uit en bepaalden den 12 September, dat ieder kind zijner gen. zou ontvangen 2+00, dus te zamcn 9600, onder afkorting der reeds ontvangcii golden, en dit wel gedceltelijk uit de opbrengst van bette verkoopen zilverwerk. Tot den verkoop des inboedels word dan ook lx;sloten, den 17 September, dat die den 22 zou plants vinden, ienvijl door de gedeputeerden met advies der kinderen Kop, hebbende een kindje of cupido boven op, met 12 gulden tot een reisgeld. Ook acoordcerden de gede-puteerden een lijfrente aan Cristina Dirck Jansz. dochtcr en an Lijsken Henricx, >dic oock bij sijn gen. twee kynderen gehadt heeft”, en deden nu vervolgens verschillende geschenken, ook aan zijne Excellentie en Frederik Schenck, zijns genad. zoon. Men leefde nu als ergenamen vrij willekeurig met de erfenia, terwijl den 17 Jan. 1581 de verdere beredderingen des boedels ophielden en de inventaris gesloten werd. Men sweet hoe dit later tot een proces aanleiding gaf. Vergaderlnc. 2 FebraariJ 1856. BiblioUtek. — Bijdrage toi de iennie eon den reglødeeland in hel begin der vyftiende eeutc. — Dagelyktche aanteeieid Ingenie van Mr. E. Booth gedügerende het verbliegen der Eranechen le Utrecht in 1672 en 1673. — Charlere van Maximilian, aartehertog van Goetenryk. Bibliolheek. Ten geschenke ontvangen : Van den Heer P. A. Lenpe , te Amsterdam : Cbmelie Sgmonie. van der Veer. Door P. A. Leupe. (Over- gedrukt nit het jaarboekje Zeeland^ In ruiling ontvangen : Van de Koninkl. Akad. van Wetenschappen, te Amsterdam: Venlagen en Mededeelingen. Afd. Natuurkunde. 4' Ueel. 1* Stuk. Amsterdam, 1855. Van de Socidtd archeologique , te Nnmen : Annalee. Tome 4°. 2° Livr. Namur, 1863. Bijdrage tot de kennii van den regUtoeetand in het begin der vyftiende eeuw. Medegedeeld door Jhr. Mr. B. J. L. de Geer. Beide volgende stnkken , op een groot vel papier in piano Digitized by Google 39 met eeno hand der 15° ceuw geschreven, leveren eene bijdrage tot de kennis van den regtstoestand en de regtsvordering in de Betuwe, en bepaaldclijk te Uriel. In hoeverre deze gewcldda- digheden zainenbingen met die vcrmeld bij NijholT, (Sedenka., IV. bl. XI, waag ik niet te bepalcn, noch kan ik allea daarin vermeld , opbelderen. Item dit is dot Stegen ghebroect bad dat hi gesteken ende gealagcn had mijns lieren ricbler van Gcirc, des hi sriuer gc- lijt heeft ende noch lijdt. Ende om die broeken wil so is ilie richter comen tot Dryel ende heeft hem aengetast , ende doe en san hi den richter niet dat hi hem terecht setten woude noch nyemant van sijnre wegen , doe voerde hem die richter tot Gameren in mijns heren stocken voers., doe en scoude die amptman noch die richter den magen die straet nergent off sij hem ennicb lecht sinnende woude sijn. Voert ouer twe dngen sijn die mage comeu ende hebben den richter rechts gesonnen, doe seyde die richter, hi en wist andcra niet dan hem ende cneu yegeliken recht ende vonnys te docn na wisinge dcr sce- penen. Doc bat hem die richter voers. dat sy verbeyden wou- den, dan hi metten amptman hed gesproken, doe sedeu die ma- gen, sij woudent geern doen, ende dancten den richter. Ende die richter voers. sede, hi en soude hem ontgaen noch ontriden. Doe die richter voers. stont ende sprac metten amptman , doe quamen die magen voers. ende sonnen den amptman voers. occ rechts, doe sede die ampman voers., hi woude alle doen dat hi van recht sculdich weer te doen, ende hi bat hem dat si beyden wooden daer weer wat te doen, dair meer machten en lege. Doe seyden die magen voirs. si wildcn dat wail doen , mer aen haren maech leech hem oec macht, Ende dat is bli- uen stacn in deser manieren. Doe bcefl die richter voers. San- der sinen brueder gheseynt aendeu magen voers. off sij Stegen voers. met enen gevoege wouden helpen vauden amptman voers. van alsulcke broeken als hi ghebroect heeft, doe seyden sij, ueen. Doe seynde die amptman voers. den richter van Bo- mel aen Stegen voers. off hi  der scepenen haren maech te recht woude setten. Doe seden die amptman ende die richter si wouden hem doen al dat die scepenen wiseden, dat sij sctddich waren te doen, ende die richter van Bomelreweert maende den scepenen van Dryel, wat hi hem van recht sculdich weer te doen. Doe seyden die scepenen voors. sij cn weren dair geen wiser, maer weren sij ter stat dair sij wiser weren, sij wouden wisen dat sij meenden dat recht weer, ende hier heeft Stege voers. bij gegacn opten straten, ende hi en heeft hem nict gesonnen van enigerhandc saken, raer hi is gaen drincken metten amptman ende metten rechter voers. ende heeft gescecht, hi wil den coep balden ende dat gelt verborgen nn sijnrc niachte tot sulken dagen Als vorwairde is, ende hi gheseget heeft, ende aldussclive voirwairde soe is ghesciet tot Bomel. Ilicr na soe is come die richter voers. tot Dryel , ende dair soe sijn comen die mage voirs. met ses scepenen ende hebben den rcChter voers. gesonnen, datmen ha- ren maech voers. verborgen woude te landrccht in orkonde der scepen , ende sij boeden hacr borgen. Doe segede die richter voers. hi stonde dair oerboych cnen yegeliken recht ende von- nissc tc doen, dies hem sinnende weren, in orkonde der sce- penen, na ingehaut onser lantbrieue. Doc maende die richter voers. den scepenen een vonnisse , so wat hi hem van recht sculdich weer tc doen. Doe segeden die scepenen sij wouden hem beraden met haren mede gesellen, ende wat sij gesamelijc cendrechtelijc wesen , dat soude recht bliven. Doe seyden die Digitized by Google 41 mage voers. den richter voers., dal lii geen rechl cn dedc, cnde dat die scepencn geen rcclit vonnisse en wesen, hoercn maech en worde ycrst bericht. Doe scde die richter, hi en woude nyc- mnnt rechts weygercn nocli die scepcn cn sonde geen vonnisse weygcren, in deser manicren, dat hi dacr oerboych stonde ende verboet liem dair in orkonde der scepencn ecu yegelicke recht ende vonnisse te doen , na wisinge der scepencn. Doc macnde die richter voers. den scepencn voers. een vonnisse, ofhi die rich- ter voers. ende sij die scepenen voers. yeniant enichs rechts weygeren souden off en souden off wat van recht wesen sonde. Pair na is come die richter voers. Voer drye scepenen ende heft gherichts gesonnen na inhant synre scepenen bryevc. Doe bade die scepenen voers. dat sij hen een weinich mochten beraden. Ende doe sy hen beraden hadden, quamen two scepenen voers. tot den richter ende baden hem of hijs hen wilde verdrngen. Doe segede die richter voers. neen, ton weer dat saycke, dat sij hem wooden beraden met haren mcdcscepenen off haren höge nemen. Hier na quam die richter inder dingbnncken tot Drycl inctten scepenen enen yegelijc recht ende vonnisse te doen, ende die richter voers. bandc dat gedinge gelijc recht is. Ende die richter voers. gebode lost, ende vrageden den scepenen voers. een vonnisse, soo wie hem onlost dedc, wat raijns heren broeken dair nff weren, ende Dat voers. Vonnisse plogen die scepenen te wisen, mcr sy en wouden dat tot dier tijt uiet wisen, haeren maech voers. Es weer yerst alinge quijt ende los, ende weer weder op die slat, dair hij hem haelde. Doc segede die richter voers., sij en son den hem met recht des vonnisse niet weygcren, by dien dat hi ghegiet had, dat hij mijns heren ricliler gesteken ende geslageti had, dair hi hem vanden broken gecoft had, sij en souden hem vonnisse wisen, dies hi hen manende weer. Doe segeden die scepencn voers. Sij en wouden gheen vonnisse wisen, mer weert dat zayck dat die richter voers. Manen woude een vonnisse soe dat hi haren maech voers. Quijt ende vrij woude scelden ende off die stat brengen, daer hi hem gbchaelt had, doe Sprac die richter voers. Hi en  voera. Sculdich weerte doen, dat wouden sy hem wisen, mer sij en wouden hem anders ghene vonnisse wisen. Ende die richter beriet hem ende maenden den scepenon een vonnisse, so wat hi Stegen voers. van recht sculdich weerte te doen. Ende die acht scepenen weerte dat hi Stegen voers. weer soude setten ter stat, dair hem hnelde. Do braeht die richter voers. Stegen haren maech voers. weder op die stat, daer hi hem hnelde, ende scout hem quijt inorkondc der scepenen. Ende doc vraechde die richter voera. den scepenen voers. of hi ghedaen hed met Stegen voers. als hi sculdich weerte te doen, ende vragede Stegen voers. off hi yet ouer hem kroende otf ouer yemant. Do segede Stegen voers. hi en Crossen niet off hi en woude niet croenen, des hörden die richter voers. Scepenen geben genomen ende begheerde des enen scepenen bryef. Hier nae vraechde die richter voers. Stegen voers. off hij den coep wolde halden, dair hi hem aff geeoft had vanden broeken, die hi ghebroct had aen mijns heren richter, doe segede Stego voers. Ja hi, ende daertoe woude hi alsulc gelt gelouen daer hi hem afgecoft heeft. Ende des heeft die richter voers. Enen scepenen bryef. Ende die richter voers. Mynte, dat hi hier nyemant ghecus rechts gheweygert en heeft, mer hi meynt dat die scepenen voers. hem vonnisse hebben gheweygert te wisen. Item, so sijn mijns genadigen heren gruytmeystcr van Dryel Comen cnde hebben gesonnen mijns genedigen heren dagelix richter tot Driell, dat hij Jan Loyen panden soude voir alsuicke gelt nla hij van mijns genedigen heren gruten sculdich was; dat die richter voerscrenen hem uytgcpant hadde aen een peert in tügcniss der scepenen, welclt peert alie richter bestaede in een herberge vanden gruytmeister wcgen. Des anderen dage quam Jan Loyen ende wolde dat pert weder halen als hij dede. Doe segede die weert, Jan Loyen, dit pert hebben die gruytmoesteren an mi bestaedt milten richter; dnr Jan Loyen op antwoorde, hij en vrugede na gencn panden, liij wolde sijn peert en wech leydcn. Doe segede die weert, so laet mij Doch den richter hier bij halten wildyt binnen nemen. Doc segede Jan Loyen, haelt dan bij den richter off wye gij wilt. Doe haclden die weert den richter ende doe die richter quam bij Jan Loyen, segede hy, Jan Loyen wildy dit pert nemen dat ik gepant hebbe vender gruyt-meyster wegen sotider gelt of sonder betalinge, dat gij den gruytmeyster sculdich sijt? Doe segeile Jan Loyen, hy tonde sijn pert dair stain, dat wolde hij thuys leyden, hy en wist van geene pandinge noch hij en was hem niet sculdich. Doe segede die richter, wildijt binnen nemen, so en wil ic dair niet ovi vechten, mer des tteme ik te orconde dese ende desc, die dair by waren, dat gy dit gewant doct aen mijns genedigen heren giiede. Ende Jan voirs. Nam dat pert ende Leydent nu wech. Ende dit heeft die onderrichter brachlende ende geschen den ampte manende ende den hogen richter; dair die hogc richter heeft inder banken tot. Driell voirden scepenen, ende al dese voirs punten betuget mit scepenen, ende al dese voirs punten betuget mit scepenen, so sij al geschen, dair hij borgen voir geset heeft op sijn lijf ende op sijn lijf ende op sijn guet, reebts te verwachten der scepenen van Driell; ende die richter tichdende hem, dat hij die gewantgedaen hadde an die pande, die hij genomen had mit gewant sonder gelt of sonder pandeeringe of enich littelagie van mijns genedigen heren hoge gedan ende gruten. Ende Jan Loyen antwoorde weder den richter mit sinen voerspreken, dat hij geen pande genomen en had noch geen gedain en bad. Lijf of giert ora verboerdt hadde, ende boot dair sijn conscout voir te doen. Eode die riebter segede, bij cn soude dair geen ooscout voir docn, bij dien dat hijt bera ouertugen soudo dair liij niet tegen seggen moclit. Ende die tuge sijn geschiet indcr banken mit eden in alderraatcn, als voorscreuen staet, ende dit hebben die scepenen uytgegaen ende bebben hem bier cn bouen gewijst tot cnen onrecblen acnvanc. Dagelijk aanleekeningm van Mr. E. Booth gedurende het verblijf der I'ranschen te Utrecht in 1672 en 1673. De Heer Mr. J. A. Grothc brengt een HS. ter tnfel getitcld : Dagelijk- eche aanteekeningen gedurende het verlgf der Franachm le Utrecht in 1673 door Mr. Eo Erard Booth, Raad-Ordinarii in den hoee proointial oan Utrecht en Oud-Raad ter Admit aliteyt. Dit HS., waaruit do Hccr Grothe cenige belangrijke bijron-deren inedelt, wordt gesteid in banden der Comraissie van redactie. Chartert van Maximiliaan, Aartshertog van Ooetenrijk. Jhr. Mr. A. M. C. van Asch van Wyck brengt ter tafel deze na- volgonde stukken : 1’. Het oorspronkelijk vredesverdrag van JIaximiliaan, aarts- hertog van Oostenrijk, geslotcn den 13'" Sept. 1483, waar- van bet zegel ontbreckt , wclk merkwaardig charter van ecnen vrode, waardoor de driejarige oorlog tusseben Maximiliaan en David van Bourgondie en de stnd Utrecht ivcrd geiiindigd , ten gcschenkc zal worden aangeboden aan de stnd Utrecht. 2’. Een charter, wanrbij dezelfde aartshertog aan zijn raad, kamerling en kapitein der stnd Yenlo, Frederik van Egraond , heer van IJsselstcin, wegens zijns vaders zaligers bewczene diensten in des vorsten »reyzen, wapeningen ende oirlogen ende andersins in diuersc manieren , ende sint den zeluen ons met grooter arbeit ende diligencic tzijnes grooten ende zwaren costen doet dagelicx ende hopen iiij nocb doene zal van meer te meer”, ter belooning gcefl het huis en hof te Coelbeek in den landc van Geire gclegen , met alle renten , Digitized by Google 45 tiendcn, pachten en visscherijcn , vroeger in bezit van Rainier van Brouckliuizen, die als openbaar vijand en rebel daarvan is verbeurd verklaard. Gegcven te Arnhem 10 Aug. 1481. Het zegel is vcrioren. 8°. En charier, waarbij dezelfde aartshertog aan zijn schildknaap Michiel van Niergen, op diens verzoek en volgens belofte wegens zijne grootc en getrouwe bewezeiie diensten, gefl bet dorp Hekendorp, Linscholcn en Wecrdo met de hooge, middel en lage heerlijkheid, gelegen in den lande van VVoerden, met de renten, voorts het huis te Linschoten met 20 morgen lands en de ambachtsheerlijkheid van den Nuwenveen bij Delft met alle renten en opkomingen, van alle welke goderen de burggraaf Jan van Montfoort bij zijne verbanning is verbeurd verklaard als vijand en rebel. Geg. te Dordrecht 26 Aug. 1481. Get. Numan. Het zegel is verloren. 4 Vergaderlng. 16 Februarff 1656. Bibliothek. — Afgrvaard'igden near Hory in 1576. Bijdrage tot de iermis der rtglagebruikm in de middelwein. — Bezoek can de Koningin van Engeland te H'yk by Duuretede in 1642. Bibliothek. Ten geschenke ontvangen : Van den Heer J. H. van Dale, te Sluis : Cadtandria. ZeeuKtch-Elaamtch jaarboekje voor het uhrikket-jaar 1856, verzameld door J. H. van Dale. Derde jaargang. Schoondijke, 1856. Van den Heer P. F. X. de Ram, te Leuven: Annuaire de I’univeriite' catholique de Louvain. Annde bissextile 1856. Vingtierae annde. Louvain. Van Jhr. Mr. M. C. Paspoort van Grijpskerke, te Middelburg; Bijdrage betrekkelijk het outtaan en de Irreuwen uilbreiding der slttd. Middelburg in vrorgere reuwen, door Jhr. Paspoort van Grijpskerke. (Overgedruck uit het Archie.) Digitized by Google Àfegängnagd in der letzten Jahre in 1576. Medegenfeld door Mr. J. A. Grothe. Oelijk menigmaal in de letzten Jahre van menschen en volken, zoo bragt ook in Juli 1576 onder hooger bestunr, cene bij den cersten oogopslag onbeidende omstandigheid eenen verbazenden omkeer te weeg in den toestand dea vaderlands. De Landroogd Requeaens, die door zijn zachtheid bet vaderlaod meer dan Alva door zgn bloeddorstig bestuur onder Spanje had terug gebragl, kwam op 5 Mei 1576 plotscling te overlijden. Zeeland en Holland vereenigd, waren onder den Prins van Oranjc bet laatste bolirerk dor vrijheid. Door de inname van Zierikzee door Mondragon, dreigde ook deze band verscheurd te zullen worden. Daar slaan de Spaanscbe soldij aan bet muiten, op rich zelf niets ongewoons. Zij kiezen zich eigen bevelhebbers, trekken naar Vlaanderen, en overvallen iroordende en brandende de wel-varenden stad Aalst en hare omstreken. Men vreest ben reeds te zien, en geeft de schuld aan den Baad van Slate, die bij ontstentenis van den landvoogd bet. Bestur vort. Deze verklaart de krijgslieden voor rebellen en werft troepen tegen hen, en de andere Spanjaarden voegen zieh bij hunne krijgs-inakkers. De Prins van Oranje trekt van de omstandigheden partij om de verschillende gewesten, met ter zijde stalling van bijzondere gevoelens, te vereenigen tegen de Spaanscbe benden. De afgevaardigden van Braband en Henegounen in Brussel nog door Requesciis te zamen geroepen, noodigen nu weldrn, daar de leden van den Raad van State waren gevangen genommen, de andere gewesten uit om door bunne afgevaardigden te beraadslagen over den toestand des lands'). Men trad in overleg met den Prins vati Oranje. De plundering van Maastricht (20 Octob.), maar vooral de Spaanscbe furie te Antwerpen (4 Nov.) werkto krachtdadig mede om (8 Nov.) De ver- 1) Bhjkens de onuitgegeven nutulen kwom die vergadering te zamen op 4 Augustas. Digitized by Google 47 eniging tot stand te brengen, bekend onder den naam van de pacificatie van Gend, waarvan de uitdrijving der Spaansche soldaten en de besehrijving der Algemeene Staten de hoofd-bestanddeelen waren; terwij de Roomsche godsdienst oTcral behalve in Holland en Zeeland, met ter zijde stelling der plaatesten, behouden bleef. Intusscheii had Philips de landroogdij opgedragen aan zijnen natuurlijken breeder, Don Juan van Ostendrijk, die juistop den dag van de plundering van Antwerpen te Luxemburg anngc-komen, door veien, niel bet minst door don Prins van Oranje, werd gewantrouwd. Men begreep dat, bij den eenstemmigen weerzin door de plunderzucht van het krijgsvolk opgewekt, nu of nooit de tijd daar was om zich tegen over den vreemden landsheer in l>eter toestand te verplaatsen, en het was op aanraden van den Prins van Oranje dat men de aanneming eu erkenning van den land-voogd van zijne ratiheatie der Gendsche pacificatie afhankelijk stelde, De onderhandelingen werden gopend met de voordragt 1) Zie den boogst l^langrykcn brief, door deo Prioi gesebreven uit Middelborg, 80 November 1576, aan de Statcn*Geoeraal, vei^aderd te Broaae), in de Analit Bel^iquet ^‘c. par L. P. Gachard, Brux. 1830, p. 301, alwaar de prina under andcren schrijft:.... Maia, voyant que, par vostre facility et bonte accoustumce ( trop précipité en telles ocurences vous commencez à preter roreille anx belles paroles et projets du diet donn  sainte assamblee des états generaux, feront tout ce qu'y sera en él pour voui dreo-venir et atteindre à leur but, comme j'ay de faict ces ambitieux et avaricieux ministres qu'y desirent (comme diet est) on absolut et tout ce qu'ilz portent en vous, appercevans vostre intention ou s’en doubtans, ont cherche tons moyens pour rabattre ce coup, niyans pen trouver meilleur expedient pour tourner. Ce fure, que par la soudaine venue de dump Joan d'Austria" Deze gebeele brief, die besebouwd kann worden de voorlooper van de beroboden. Over de komst van Don Juan zie men ook de Brieven, niedegedecld in de Collectione Document inediti coneemani l'hiitoire de la Belgique publique par Gacbard, torn. I. p. 354 seq. Van (le punten die aanleiding gaven tot het tractaat van Luxemburg ons, door Bor X. 205, bewaard. Don Juan aehlte bet noodig om door persönijk zamentreffen met de algemeene Stateen en den Baad van State tot een vergelijk te komen, waarvoor de stud Namen door hem werd natigewczen. Vreea voor verraad deed echtcr vele edelen en de burgerij van Brussel, die nu hefiig anti-spaanscbgeziud was, zicb bier tegen vcrzetten. De afzending van eene deputatie uit de Staten, die in ast had om vier dagen en niet langer, te zamen met den Raad van State met Don Juan te handelen. Was daarvau het gevolg. Ook dezc zamenkomsl die te Hoey plaats greep, had nog wel niet terstond den gewuschten uitslag; de nadere vereeniging eehter die weinige dagen vrocger (9 Januari 1577) op de grond-slagen van de Gendsche pacificatie plaats greep, en die onder den naam van de Unit van Brunei bekend is, drong weldro den landvoogd om bij het eeutcig edict, (11 Februnrij) aan de wenschen der verbondenen gehörte gewonnenen gehörte. De instructie voor de afgevaardigden naar Hoey, die ik hicrmeide heb iigelcid, is wel is waar door Bondam, II. p. 64, uit het Zutphensche archief ons medcgedeeld, naar naar eene gebrekkig vcrtaling en zonder het hier voorafgaande advies aan de Generale Staten. Het verbaal van deze bezend, in een oud gelyktijdig hand-schrift dezcr dagen mij mede ter hand gekommen, hoop ik later tafel te brengen. Pour acheucr sans ulterieure dilation ce qu'on doibt traicter avec le S. Don Jehan, consistant principalement en deux poelons ass", en laggrealion de la pacification et prompt renvoy des Espagnols; conviendroit a correction que les états se éclaircissent et resolussent  a mis en auant à son Alté, que si icelle ne pouvait si promptement faire partir les diets Espaignolz les feisse du moins régulière des fortes. Si d'Alteze sy accommodoit, connuent aduiser ou quon les mestroit pendant qu'on traît seur leur partement, tellement qu'ilz fussent aseuurez de nestre ny oultraigez ny affamez. Secondement, si son Altéze se resolut de faire promptement sortir les diets Espaignolz, connuent scavoir si les estâtés sciont aussi près de faire réponsement sortir les estraingiers estant en leur seruice, ou de leur estomme ilz ont promis par le traît de Luxembourg. £t pour ce qu'il y a dispute du d'partement si se fera par même on par terre, si on persistera que ce soit par terre non obstante tons bons. Moyens que son Alteze pourrait proposer pour là l'âge par mer, et en ee cas quel ordre on y dourner pour leur seure conduite et passée par terre. Tie agreement, puis quon entend que les d’Éspagnez en partant entendant estre payez apres leur descompte faite et que les Allemans considérèrent aucun demandent le mesme, conseillant Bâlion si les estât pour se délivrer et deschanger de ce mal et de la despense qu'il seront contrainé de continuer à l'occasion de la retardée de leur partement, ne vouldront entendre a faire offre du moins d’une partie du d’payement pour en ce assister à son Alteze qui peut être n’aura bien le moyen. Et en cas que non pour ce que son Alteze se funde eomme il semble sur quelque offre par cy devant par les estât àus d’soldât pour les faire sortir, conviendra du moins aduiser quelque excuse fondée pour pouuoir donner raison en payement à sa dicte Alteze. Quartement Au regard que sa dôle a este requise des estats de faire deliurer les prisonniers reciproques sans rancheon; a quoy icelle sest monstre volontaire, ayant mandé que l'ait été ou memoriale fust faite à telle fin de tous les prisonniers; sera bien si la dôle a este dresse quelle soit envoyée à son Alteze et ordonné ce qu'on aura à traiter aucun jélle. XII. J. 4 Finalement, pour ce que sa d'Alteze se fonde tout sur la promesse des Estats en droit de la conserration et seurte deux points ass', de la religion catholicque Romaine et de la deux pointz ass', de la religion catholicque Romaine et de la deux points ass', est plus que ne cessaire d'abord, en quelle maniere les estats en tout ce asseuer sa d'Alteze mesmes que en leur assemblée generale ne sera riens traite en prejudice de la voix deux points, tellement quelle en doibue ou puisse auoir raisonnable appaisement. Et pour traiter sur lout ce que dessna et aultres choses que peult ctre de se pourroient offrir, seroit bien requis, si les estats ne sera acheuer la negociacion el ouver touc d'il dilation, de conseil destat de déterminer. Ancuns personnages de qualité, si comme le s', de Champaigny, le s', de Swevegem et le s', de Villenial et aultres des ecclesiasticques et de Ponsionaires que bon leur semblera pour traicter auecq son Alteze. Ausquelz ceulx du d'. conseil employant avec eulx les deputes de lempereur Évesque de Liege et du Due de Cieues ponrront seruir pour mediateurs et assistens affi que bonne et bricfve conclusion au contentement des estatz se prende. Et sans ainsi proceder en donnant asseurance a son Alteze des deux pointz susd ponr auoir anssy contentement reciproc que des deux pointz dicelle pretenduz faiot grandement a craindre que la negotiacion tombera en quelque renvoy et ainsy en dilacion tant odieuse et prciudiciable aus d'estatz. Par quoy convient despescher incontinent ceulx du conseil destat et deliberer conjointement sur oeuix que les d'estats de leur part vouldront déponder. Instruction  messes, du Conseil destat se vouloir employer vers son Altéze afin de donner à donner à loelle plaine satisfaction et contentement sur le point encoires demeure onuert, savoir quit ny à rien au traite de la pacification contre l'écite de sa Maître. Dont étant son Altéze satisfaître requérant que icelle véuille faire effectuer le traite faict à Luxembourg entre sa d'Alteze et les deputes des esttitz et speciallement daggreer et approuver la d'écitation en tons ses poinets et articles. Or s'avant ce feire promptement et effectuellement sortir et marcher la gendarmerie espagnolle tant de cheval que du pied et Bultres estrangiers leurs adherens bors le Pays à Paris par terre pour les grandes difificultes qui se represeolent par mer. Et n'ont même pourraît traiter de  les faire sortir prestement sans d'avance bore le ébasteau et ville d’Anvers, Liere, Mastricbl, Utrecht et autres fortz, les consignaiit étant mains des naturelz de par cha par laduis de mess, du Conseil destat et des d'estats pour le service de sa Mn. faisant marcher les d'espagnolz. Op. cit. p. 70. Op. cit. p. 45. Op. cit. p. 76. Ten le pays de Luxembourg et Bourgoingne comme Ucux plus propices et asseurcz, et aussi clémiti qu'il doibrent tener ou seroiit accommodez de virres et aultres necessez pour leurs denien. Si pour leur asseurance les estate feronz reculer les gens de guerre estrangiers estaus en ocs meismes quartiers accommées de lettres. de saufif conduict in forma et de mesmes addressantes faict au Duc de Loraine qu'au gouverneur et estât de Bourgogne, les requerrant de leur donner libre passaige, sans leur faire aulcun moleate, ce que pourra sufir pour leur assurance. Attendu mesmes que marchand en troupe ne doibvent craindre que aulcun lea assaille. Suppliant son Alteze vouloir prefiger brieff jour arresté en demandant le quel ilz ayent à partir enthierment hors les d'Pays-Bas. Offrant après icelluy partement efféctuel hors les Pays-Bas suyvant le traîte de Luxembourg, faire aussy partir hon lea Pays-Bas toua les estrangiers gens de guerre estans en aeruice des estatz. Et ou se feroit mention que les désertes de  que au contraire la raison vult que son Alteze et sa Maît facent faire non sculement restitution de ce que tant excessivament ont desrobbe, mais atissée condigné position des crimes et delictés en ces entrefailles perpetrez et designez, joint que par les d'accagemens. Si qu'à la promesse et payement était leur poorroit auoir été devant les d'saccagemens et brant-schatz, et na oncques par eulx este acceptée, quant clle leur a esté en effet. Et oires quelle est écrite par les sujetes crimes enormes par eulx perpetrez et quilz ont été déclarés a sa Maîté. Servants des raisons précédents aussi contre les allémands pour auoir est complices et adherens des désagréables, et que plus est en pluisieurs poinclées contre leur beste et régles on stutz du St. Émépêque si que se pourra faire appareissent tant souffisant que pour les faire déclarer au bau de Léopêque comme schisme et par paijures. Neantmoiens, en ou les d'événements depuis trouveront ctre imposable incliner son Alteze à faire sortir les désagréables et adherens sans quelque payement, olfreront finablement à recueilles par forme de don gratuit, libéralité et present la somme de cent mil escuz de quarante par picche, somme conforme au présent faict par iceulx estatz à la joyeuse entree en ces Pays-Bas de la royne despaigne, à payer incontinent que son Alteze sera recevé au gouvernement des Pays-Bas. Si avant néanmoins que son Alteze les face sortir en dédans vingt jours, do l'accordement. Quant aux prisonniers quicenlx puissent estre délivré dung, Costec et d'avoir sans payer ranchon comme en faict réciproque. Et signament que le conte de Bueren jouysse du benefice de la pacification, le faisant retoumer par decha librement poor jouyr de ses places et biens. An cas que son Alteze requist plus ample satisfaction pour le maintenement de la religion calbéléque Ronainc et obeisance de sa même, pour l'avoir pourront préservoir les assurances qu'on pourroit humainement donner à tel faict. Finablement sy epres auoir faict tons debuoirs possibles et Dig- 64 apres nuoir employe lintcrvcntioii de mess'*, du Conseil destat, monsr. Ic R">'. et III™'. Evesque ct prinche de Liefse et mess'*, lambassadeurs de Lempereur et ducq de Juilliers aux fins que dessus son Alteze ne y vouloir incliner, ioeulx deputez apres lauoir reqiiiz et somme de satisfaire , de leur part protesteront comme devant Dieu et les bomme; que a eulx na tenu , et quilz se tiennent bien dechargez de tout ce que se pourroil ensuyuir du deseruice a Dieu, sa Ma'* et detriment du pays, faict a Bruxelles a lassemblee generals des d* estate le xriq de Januyr 1677. Bgdrage tol de ieitHU der regltg^muken in de nudddeeuueit. Mcdcgedeeld door Jlir. Mr. B. J. L. de Geer. De Heer de Geer deelt bet volgende stub mede , niet onbe* langrijk voor de kennis der regtsgebruiken. Zonder tydsbepaling wijst bet sebrift naar bet begin der 15' eeuw; jammer eobter is bet, dat bet aan bet einde meerdere gapingen heeft, waar bet papier gebeel verteerd is. Cum in eenre sebouwen vvaegjcbgben Maesdijek, daer die riebter van mijus genedigen beren wegen van Ghelre etc. die sebounre mit recht gebannen bad, ber Jan Spijsen, pryester als een dienre ‘s greuen ran Megen mit meer gueden mannen, ende beeft getoent opten voors. Maesdijek en vytscrift van enen bryeff ende deelue dieselue Tytscrift den gesrroeren clerck opten voirgenoemden dijek daer lesen. Ende doen die vytscrift gelesen was, doe begbeerde die sueuen vynder die bocr eede gedaen badden, een vytscrift daer aff te bebalen; doen en wilde ber Jan Spijsen voirgenoemt geben vytscrift hem daer aff geuen, doen die seuuen vyuders des vytacrift nyet gekrigen en kosten doe (beghe)erden sij aen den Ryeber dat bij hem die vytscrift doen besetten wilde, want hij eeu dienre were mijns genedigen beren voirgenoemt, ende sij bem mit der cedulen beraden moesien ende doen enen yegeliken, dat sij bem van rechtswegen sculdich weren to doen. Doen beset die riebter die voirgenoemde vytscrift voirgenoemt. Do nam Floris vander Duasen die Tytschrift her Jan Spijscn vyt der hant, doe die rychter also beaet had voir die voirgenoemde dusent schildde, ende nam sijn sweert in siju bant ende steket voir hem ende segede, hy bedde die vyUcrift ende die cedcl daer bracht, bij wolde se weder thuya vueren, ontbreke yemant yet, dat die aentasten, ende ruerden die cedcl alao Die daer mit den recht beset wäre als voir. Item voert so sijn die ondersaten van besorgt om dcs reebts wil, dat ag opten waedycbgen Maesdijek gedaen hebben , woe wael aij nyet gedaen en hebben anders dan sij (van re)cbta wegen nae hoerre alder gewoenten ende hecrc(omraen gewoon) waren le doen, gelijc alsmen dat indcr wacrheyt bevynden sal dat dykrecht bouen en beneden deagelicx also hanteer Bezoek vau de Koaingin van Engeland le M'ijk by Buunlede itt 1642. Medegedeeld door Jbr. Mr. L. H. van Ascii van Wyck te Wijk bij Duarstede. Tocn Henrietta Maria van Bour- bon (dochler van Hendrik IV), gemalin van Karel I, Koning van Engeland, hare doebter Maria, nadat deze op den 12™ Mei 1641 tc Londen met Prins Willem 11 in het huwelijk verbonden was geworden, berwaarts overbragt, bezocht zg met de jeugdige cchlelingen ook Wijk bij Duurstcdc. In de no- tulcn ran den magistraat dier atad vindt men daaromtrent het volgende aangeteckend : 22 May 1642. De sccretaris gecommitt. om op morgen te gaen naar Utrecht om met de hecren gecommitt. te spreecken over de reanntie bij do regierders deaer stede gedaen , over ’t inhalen van de Coninginne van Engelandt en de logementen voor mitsg'. veraoecken cruyt ende piecken. 23 May 1642. Bij de secretaris rapport gedaen van sijn gebesoigneerde en wedervaren van Ed. Mog. beeren Staten tUtreebt , en volgena d’ordre van hare Ed. Mog., op morgen wederom derwaerta te gaen , omme finale resolutie mede te Digiti^ori Cloogle 66 brengcn , raitsgaders eenige poincten tot het tractement van bare Mnj*. He Coningitme van EngclanHt nodig cn bij de re- gierders deser stede bij advies gestelt haer Ed. Mog. te com- municcren. 