De mensch zoo als hij voorkomt op den bekenden aardbol [microform]
Stuart, Martinus, 1765-1826
^ in. Dcct. HA- tMd o HAVEN DER FRANSCIIEN, In Hooimaand van den jaare 1786 vond LA PEROUSE deze haven aan de Noord- westkust van America , welke hij dch ver- zekerd hicld, dat nog door geenen Euro- peefchen zeeman was aangedaan, en aan welke hij alzoo de vrijheid nam den naam te geven , dien zij aan het hoofd van deze befchrijving draagt ( i). D 1 x o n en p 0 r t- LocK, die den Franfchen Zeereiziger tel- kens voorbij zeilden of volgden , zon- der hem ergens aan te treffen , kwamen in Oogstmaand des volgenden jaars eerst in deze zelfde haven , en verbeeld- den zich , haare eerfte ontdekkers te zij". (0 ^oy^S« ^' ^'^ PEROUSE T. II. p» 1 67—169. V II. p. HAVEN DER FRANSCIIEN. 83 tijn, vvaarom zij haar den naam \\n Port- locks -baai toevoegden (i). I'lj JiO Engel- fche Zecrcizigers fchijnt dc laatfte naam in gcbruik te blijven (n) : op dc Fraufchs vvaercldkaart van drion (3) hcbbcn wij dencerrtenontmoet, en daar dc dagtcekening der wederzijdfchc Reizigers volkomen be- flisfchend is voor dc vroegere ontdckking van LA PEROUSE (^4) , hcbbcn wi) ge- nieend, van die beide naamcn het bovcnr llaand opfchrift tc moecen kiezcn. De ligging van deze baa! of haven is op 58** 37' Noorderbrecdte en op 139^ 50' Westerlcngte , zijnde onitrend honderd mij- len van Prins fHUcins baai en twcchon- derd en tagtig miiicn van Nootka verwij- derd (5). De baai zelf is eene der zeldzaamfte gc- le- (1) Reis naar de NoordweUkust van America ^ door PORTLOCK en dixon, b!. 135. (2) Van couver f^oyage autotir du monde ^ T. III. p. 283. (3) Blj J» ALLART vertnald uitgegeven in 1802, (4) La PEROUSE T. III. p. 168. Note du. redalt. (5) La PEROUSE T. II. p. 167. Blj PORT- LOCK bl. 135. en VAN couv. T. III. p. 283» wordt de Breedte op s?*^ 44/ geftcld. Fa 1" \:-. 84 HAVEN DER TRANSCIIEN. Icgcnhcdcn van den aardbol. Om 'cr ecn dcnkbcdd van tc vormcn , llellc men zlch ecne waterkom voor van onpeilbaarc dicptc in het midden » door fpitze bcrgen omringd van ontzcttcndc hoogte , met fnccuw bcdekt en zondcr ccnig kruid of loof. Die diepe water hccfc cenc (like, wclke zich door den adcm dcs v;inds niet laat ontrusten , maar ccniglijk bcrocrd wordc door den val van onczaglijke ijsklompcn, die dlkwijls van vijf verfchillcnde ijsbcrgcn nc- derftorten met een geraas, het welk veel- vuldige maalen wordt wedergekaatst door het omringend gcbcrgtc. De lucht zclf is 'cr zelden in iievigc beweging en de Hike is 'er doorgaands zoo groot en dlep, dat de ftem van eenen mensch een half uiir ver gehoord wordt, even als het gefchrecuw van cenige '.eovogels , die haare cijers leg- gca in de fnu.cccn der rotzcn. Men hield en onderzo^t dcze baai als den boezem van gvoote rivleven , door welken men van deze zijde gemaklijk zoii kunncn doordringen tot in de binnenlanuen van America : maar men vond zich bedrogen door eenc hersfen- fchim, en de ganfchc kust langs de baai condvajende, had men in weinige uurcn reeds HAVEN DER FRANSCIIEN. O5 rccds dczcn gchcclcn togt door het binncn- land van /inierica volbragt (i). Dc luchtftrcck dczcr baai is vccl zachter, dan die van Htidfons-baai op gclijke breedte aan de Noordoostkttst C2) ■> en agter den fnecuw- en ijs-gordel , die haar omgccft , rij- zen laagere bergen van den twcedcn rang, agt of negenhonderd toifen hoog , bc- dekt met pijnhoomen en als met cen groen kleed omhangen , flechts hier en daar met eenige fneeuw op den kruin. Men vond dezc bergen niet wel beklimbaar tot op den top y ook had men geene gclegen- heid, om door te dringen tot dcrzelver ingewanden , maar men merkte uit het geen men in de valleijen vond, dat men 'er vei- lig naar oker , koperachtigen bergfteen , breekbaaren , maar zeer grooten en doorfchlj- nende granaatfteen, krijftallen, granit, kwarts en andcre deJfftofFen zou kunnen zoe- ken , en zelfs hier en daar ijzer- en koper- ertz zou moeten vinden , fchoon men noch het eene noch andere bij de inwoo- ners CO La perouse T. II. p. 180, 181. (2) La perouse T. II. p. 210. F3 'W^"^ i r m ^ I:;!:!, ! : IT 86 IIAVKN UER rilANSCllEN. ncrs bcfpcurdc (i). Tusfchcn dc rotzcn vond men vcrfchcide vcrrtccnlngcn en wcl op ontzaglijkc hoogtcn bovcn dc oppcr- vlaktc dcr zee, waaronder men ook fchul- pcn zag, wicr wcdcrgadc men vrucht- loos zogt aan hct ftrand (a). Dc gcwasfcn op dczcn bodem overtrcf' fen dc vcrvvachiing van dcszclfs noordlijkc ligging. Dc pijnboomcn zijn 'cr van ecno vcrbaazcndc zwaartc. Dc dcnncn hceft men •er gemctcn van vijf voetcn middcUijns en meer dan honderd en veertig voetcn hoogtc (3). Met ganfchc plantenrijk is 'ci ook in voile kracht gcduiirende drie of vier maanden van bet jaar. ScUcrij, zuu- ring , booncn , duizcndblad en cichorij , an- gelicren, goudcn knoopjcns en violieren, hcrkende men tcrllond onder dc grocnten en onder dc bloemci, tcrwijl men zlch gcnoodigd vond op cc-i nic.viigte van aal- bcsfen, flamboozer r.n aardbeziiin, in het wild groeijendc ou^cr onmctelijke bosfchen van (i) La perouse T. H. p. 215. (a) La perouse T. IL p. 213. (3) La perouse T. II, p. 204. Portl, bl. i40> liifik ^«p*i( '■iii ■^v rotzcn en wcl oppcr- : fchul- vrucht- )vertrcf' )ordHjkc ran ecno ceft men iddcllijns voctcn jk is 'ci drie of rij, zuu- orij f an- ioliercn , grocnten icn zich van aal- , in hot bosfchen van PORTL« ''*-V'-«_i«« h IMAGE EVALUATION TEST TARGET (MT-3) 1.0 ■ 50 lie I.I il.25 MUi. mm 'u mil 1.6 6" c -' ■ .,f ^ J'il. *' CIHM/ICMH Microfiche Series. CIHM/ICMH Collection de microfiches. Canadian Institute for Historical Microreproductlons / Institut Canadian de microreproductions historlques 4^ irmufSBsmmm 'smmmmmm^mmmmmwmmMmxKmP'i mmmmmmm HAVEN DER FRANSCHEN. 87 van onderfcheidene populieren , wilgcii en andere boomen, alien aan Europa ge- meenzaam, tusfchen welken de pijnboomen uitftcken, die masten kunnen leveren voor de grootfle fchepen (i). Van het dlerenrijk heeft men de huiden herkend van den eland, den beer, de vos, de los, den marter, het harmelijn en eek- hoorntjen, den bever, hec mormeldier , den zeeotter en de zeekoe, terwijl men 'er den bond als den huisvriend der menfchen heeft aangctrofFen (^ci). De meerlen en nachtegaalen z ;,en 'er verruklijk in het digtbewasfen loot'. De arend met witten kop en de kraai van de grootfte foort doorklieven 'er de lucht. De zwaluw nestelt 'er tegen de rotzen. De cormorans , eenden en duikers bevol- ken 'er de oppervlakte des waters (3). De kleene rivieren , die zich ontlasten in deze baai, zijn vol van forellen en zal- men , terwijl het de baai zelve zoo weinig aan visch ontbreekr, dat de zegcn vijfen- twin- (O La perouse T. H. p. 210, 211. CO La PEROUSE T. II. p. 122, 176*177. ^ (3) La perouse T. II, p. 214. F4 \ '» i (I, t ;1 11 IB-: 88 HAVEN DEii FRANSCHEN. twintig mannen zou gevorderd hebben ont op dc wal tc worden getrokken ; ook hcefe de ganfche kust een menigte van mosfcl- banken (i). Gecne kwaadaardige infcctcn, venijnige flangcn (2), of vergifiig kruid, behaWen de dulle kervel alleen (3), maaken hec verblijf lastig of gevaarlijk ter dezer plaatze, welke la perouse in fchilder- achtigheid en grootschheid heefc diirven vcrgelijken met dc Alpen en Pyrem'dn vau Europa (4). De mcnfchen , die deze kust bewoonen , welke dan toch , even als de Alpen en Pyre^ tieen, fchriklijk fchoon mag heeten, beand- woordden in bet oog van la perouse alzins aan het woeste dcs verblijfs , het welk bun de Natuur aanwces (5). Vijf voeten en drie duimen bcvac echtcr dcrzel- ver gemiddelde lengte (6) , die alzoo mid- denmaatig is en daarom weinig vep- fchil- (i) La verouse T. II. p. 212 , 2»3. ^2) ROLLIN cAf2 I,A PTROUSE T. II. p. 5<J< (3) La perouse T. II. p. an. (4) La verouse T. II. p. 214. (5) La perouse T. II. p. 215, "^6. (jy) RoiiLlN cAfS tA I'EIVOUS-. • P» 7^« en ont : hcefe nosfcl-' nijnigo jhaWen ;n hee dezer childer- diirven e'en van roonen , n Pyrt- > beand- :rouse |fs, het ). Vijf r dcrzel- 500 mid- ig vep- fchil- !I3. II. p. 5<J^ *6. HAVEN DER FRANSCIISN. 89 fchillende voorkwam van de Europsefche in hec algemeen (i). Wat hun cigcnlijk gc- ftel van ligchaam aangaat, wcrden zij zoo zwak bevondcii , dat de ligtlle Franfchs matroos den fterkften hunncr met weinig niocitc zou op den grond gcworpcn heb- ben. Veelen hunner hadden gczwoUcne beenen , hec welk aan fcheurbuik deed denken , fchoon hec tandvlccsch gaaf be- vondcn werd. Ook fcheencn zij over het geheel goenen hoogen ouderdom te bereiken , hec welk misfchien mogt worden toegefchreeven aan het geringc ontzag voor dien Icefcijd, die zich bij de vrouwen zoo wel, als bij de mans, met denzelfdcn arbeid der jeugdige jaaren bezwaard zag,vvijl men toch eene vrouw ontmoetede , die wel tagtig jaaren fcheen bereikt te hebben (a). Bij veelen was hec gelaac niec weinig gefchonden door dc kinderzicktc , die aan deze kust, eenige jaaren voor de komsc van poRTLOCK, meet geheerschc hebben eii CO ^A PEROUSE T, II. p. 22p. PoRTL. bl. 139* (2) La PEROUSE T. II. p. 230. PORTL, W, 12a. ^ F 5 It' I ii .1 f ii- 90 HAVEN DER FRANSCIIEN. en wcl aan dc westzijde van deze baai. Ecn dcr oudftc manncn, dien hij 'er ont- mociede, en ecn meisjcn van vcerticn of vijfticn jaarcn , wclk deze bij zich had , wa- ren zcer zwaar gefchonden. Dc oude man gaf zich veel moeite, om de fmarten uit- tcdrnkkcn , dien hem de ziektc had docn lijden. Hij gaf ook te kennen , dat veelcn zijner landgcnooten door dezelve waren weggefleept, en dat hij zelf tien kinders daaraan had verlooren. Daar men nu aan geen der kinders beneden de tien of twaalf jaaren eenig fpoor van pokken befpeurde, en daar men weet dat de Spanjaarden in den jaare 1775 tot op drieendertig mij- len ten westen van deze baai de kust heb- ben aangedaan , wordt hct hoogstwaarfchijn- lijk , dat zij deze fchrikiijke ziekte aan de kust aldaar zullen hcbben overgebragt, van waar zij fnel genoeg kan verfpreid zijn tot de westzijde dczcr haven. Alleen is hct lie- vreemdend, dat la pe rouse deze bijzon- derheid niet heeft opgemcrkt. Maar hij hield zich eigenlijk op aan den anderen hock dczcr baai , en befchrcef deszclfs bevvooners, wier mindere gcmeenzaamheid met dc andcrcn hun fchijnt bevrijd te heb- ben HAVEN DKR FRANSCIIEN. 91 ben voor dcze befmctting (i). Daar de Spanjaarden in dezc ftrecken midden in den zomcr waren en dc leefvvijze der in- wooners zcer onrein en hun verblijf opcen- gepakt bij elkandcrcn is, was bet in port- lock's oogen fchier een wonder, dat ccn enkeldc befmctte deze ziekte was dborgcko- men. Een ftrenge winter, gischt hij,maakte misfchien een fpoedig einde aan de befmct- ting en bewaarde alzoo deze kust voor eene ganfche ontvolking , van welk gcvaar haare daadlijke dunne bevolking fcheen te getuigcn, wiji anders :.?c tiental kin- ders, het welk iin man vcrJoorcn had, een opmerklijk bewijs mogt geacht wo''den voor de vruchtbaarhcid dezer menfchcn (2). Hunnc huid is zeer bruin van kleur en wel olijf kleurig , het welk echter meer mag worden toegefchreeven aan hunne ge- duurige verkeering in de opene lucht en aan de onreinheid hunner wooningen, dan aan eene aangeboorene donkerheid, wijl hunne kinders zoo blank zijn in derzelver vroeo-- lien (i) PoRTL. bl. 122, 125. La perouse T, II. p. 167. (2) PORTL. bl, 123, 342, % ;i,rt \ \ % i 1 1 , pa HAVEN DER FRANSCIIEN. (len ouderdom, als de onzc (i). De on- dcrfcheidenc tintcn, welken dc kleur dcr huid bij hun vcrtoont, en dcrzclver helder- beid bij zommige perzoonen , vooral op on- derfcheidcne deelen des ligchaams , naar gelang zij min of meer bloot worden ge- dragen, maakcn deze onderftelling on- cwijfelbaar (a). Het gelaat der mans hecft eene onge- ineene woestheid. Hun voorhoofd is nict hoog, het oog zwart en zcer leevendig, de wenkbraauw zwaar, de neus kloek en wel omtrokken, maar een weinig plat en dik aan deszelfs knop, de lippcn zijn nict xeer vleefchig, de mond is middenmaatig van grootte, de tanden zijn fraai en wel- gefchikt, kin en ooren zijn alzins regel- maatig, Het gelaat dcr vrouwcn bezit mcde alle deze eigenfchappen , maar met onvergelij- kelijke zachtheid van trekken, beandwoor- dende aan zckere bevallighcid van alle haa- re leden, welke haar beminlijk genoeg in do (l) La perouse T. II. p. asp. Rollin eiez LA PERousE T. IV. p. 55. (a) Rollin 4/is» la perouse T, IV. p. 55» HAVEN DER FRANSCMEN. j>3 de oogcn der zecluiden zou gcmaakt hcb- bcn , ondanks haare afgrijslijkc vuilhcid en morzighcid, indien zlj haar lieftalig gclaat niet op hct belagchclijkst en of- fchuwclijkst haddcft gefchonden door eene lipdragt, waarbij geene andere van ecnig volk in dolzinnigheid kan haalen. Zij maaken eene doorfncde in den onderlip, cvenwijdig met den mond en doordringen- de tot op het tandvleesch. De , alzoo van de kin afgefcheiden , lip wordt voords van tijd tot tijd uitgerekt , door hec plaat- zen van een ftukjen hout tusfchen de ondertanden en den lip , waardoor hij xneer en meer komt uitfteken buiten de kin. Dit ftukjen houts heeft de gedaante van een kleen fcheerbekken , en wordc al grooter en grooter gedragcn , tot dac het , in die gedaante , de grootte krijgc van een theefchoteltjen. Deszelfs zwaar- te doet den lip een weinig neder- waards hangen , vooral wanneer het zel- vc op eene even walglijke wijze bela- den wordt, zijnde de vrouwen gewoon, onder het eten den tnond op eenmaal vol fpijs te nemen, en dezelve daarna ledig te maaken op dit fchotehjen, van waar zlj ze it «<!■ ■: m 9+ HAVEN DER FRANSCIIEN. zc bij klecnc mondvollen wcdcr met de tong inhaalcn. Dczc lipdragc is algc- meen ondcr de vrouwen , wier aanzicn fchijnt af tc hangcn van de meerdcrc groot- heid daarvan. Twee jaaren oud wordcn de meisjcns daartoc reeds opgcleid. Ecn koper- draad fpant den lip tot hct dcrtiende of veertiendc jaar wit, liet wclk daarna vcr- vangcn wordt door het hout, tcr groottc eerst (lechts van eenen roksknoop (i). Het eenige voordeel van deze dragt, het welk echter in gcene vergelijking mag ko- men met hct walglijke van derzelver on- ophoudelijkc kwijlveroorzaaking , is de ont- blooting van twee regels tanden , zoo fchoon, dat men dezelven voor kunstwerk zou houden, indien men bij naauwkeurig onderzoek aan derzelver verglazing het onverminkte werk der natuur niet befpeurd had (a). Het haair dezer menfchen is min hard en zwart, dan elders in dezeftreeken: men ziet 'er veel karftanjebruin. De mans heb- ben (i) PoRTL. bl. 187. La perouse T. II. p. 224—226. llOLLIN chez LA PEROUSE T. IV. p. 54. 55. (2) RoLLiw chez LA PEROUSE T. IV. p. 55* HAVEN DER FRANSCIIEN. <)S ben ccncn zwaarcn baard. Ook ontblootcn bcidc kunncn zich nice van ccnit^ haair, hcc welk elders in America de Natuiirkiindigen genocg misleid hceft, om aan cene bijzon- derhcid van menfchenfoort , uit hoofde van kaalheid en baardloosheid , to dcnken (i). De mans, die de lipdragt misfcn, heb- ben daartegen hunnc oorcn en het midden- fchot van den ncus doorboord, in de eer- ften koraalen, fchulpen en andere fnuiste- rijen hangende, door het laatfte niet zq\- den eene naald of fpijker ftckende, die door den ruilhandel hun eigendom en kleenood geworden is (a). Ook praalen zij boven de vrouwen door het bepoede- ren hunner lange haairen met meeuwen- dons. De vrouwen zijn de haairkappers van de mans, en verrichten dit werk met zoo groote zachthandigheid als behendig- heid (3). Vellen van land- en zee-dieren maakcn de (O ROLLIN chez LA PEROUSE T. IV. p. 55. La pe rouse T. II. 229. (a) PoRTU bl. 136. La per 0 use T. If. p. 923. C3) PORTL. bl. 131, 137, 138. L,^ p£. ROUSE T. II, p. 223, .. t H,l:^ W i- f| ih:: 3' ^6 IIAVRN DKR FRANSCin- N\ de klccdiiif; dczcr mcnrdicn iiir. In dc grootlle pracht uitgcdoschc is hct haair gc>" poc'dcrd, hot hoofd met ccncn kunstig gc- vlochtcn hoed van ftroo gedckt, of ook wcl vcrfchriklijk gcniaakt door dc huiJ van ccncn bccrcnkop: inaar, in alien gcval, op* getooid met grootc vcdcren. Voords hangt hun ccne dicrenhuid over de fchouJcrs, die hun ovcrigc naaktc ligchaam met los- feii omllag dckc (i). De vrouwcn hcbbcn gccne andcre ftof cot haarc klceding , dan t^e mans , maar dragcn onder dezelve nog ccnc foort van hcmbd , hct wclk zij onder de borsc met ccncn gordel lluiien (a)» Toe bcider cieraad eindlijk moet uok hicr dc oker , hct roec en de looddof met traan gcmcngd diencn, waarmede zij zich het ligchaam en ook het gclaat affchuwelijk niooi fclnldcrcn , wannccr zij op cen ftaa- tig bezock gaan. Onderling te huis vcr- gcnocgcn zij zich met hunnc natuuilijke ge- daante (3). Eind- (i) La perouse T. II. p. 223. (2) PouTL. bl. 137. (3) La perouse T. IL p. 223, Rolliw «/'/« LA PEROUSE T. IV. p. $6. lir. In de ;t haair gc*- kunstij:; <:!;c- t, of ooI( Jc luiiJ van gcval , op" oords hangc fehoiKlcrs , m met los- andcre Aof nans , maar ! foort van I borsc nice )ec uok hicr )f met traan ij zich het affchuwelijk )p cen ftaa- e huis vcr- tuuilijke go- Eind- t. 3. Roi.i.ir» Haven df.r fransciien. 97 Eindlijk vindt men op hunnc armen en op hunne borst verfchcidcne Icedteckcnen, door infnljding of ook door bepiikking vcroorzaakt CO en » naar hot fchljnt, ter herinncrlng of ten rouwtcekcn gefchikt van merkwaardige vcrliczen. Dus vertoonde de man, die ticn kinders vcrlooren had, tien zuike ftreepen over zijnc armen (a). Dczc kustbewooners fchljnen alien voed- zc\ Hit het plantcnrijk te verfmaaden. Zij verkiezcn tot het zelve voornaamiijk den visch, fchoon zij ook van allc andere die- rcn leevcn , die hun flcehcs voorkomcn. Zalm , mosfclcn , zecuttcrs , robben en bruinvisfchcn , vvicr fpck zij zcer hcmin- nen , maaken hunnc gewoonc fpljs uit , waar van men cchter geeiic vcrzameling voor den winter hccft gevonden, wannccr zij misfchien, behalven van de jagt, ook van den binnenftcn bast der pijnboomen leeven (3). Sterke drank of ceniu; bedwel- mend vocht is hier gansch onbekend ("4). Zij (i) La peroose T. U. p. 223. (2) PoRTu bl. 122. Ca) La perouse T. IL p. aitf. Poart. bl. 133. '38. - C4'> La perouse T. IL p. 217. III. DEEL. G I • '■ 98 HAVEN DER FRANSCHEN. Zij weten hunnc fpijs te kooken en te fcraaden; het ecrfte door geduurig heete fteenen te werpen in hunne houte vaten, waarin zij water doen, maar die tegen het vuur nict beftand zijn, het laatlle door in den grond kuilen te maaken, en ds ovens glocijende te ftooken (i). Mans, Trouwen en kinders houden ge- zamenlijk den maaltijd, zonder eenige on- dcrfchciding van fpijzcn of agterzetting aan den disch, anders zoo gemeenzaam bij on- befchaafde volkeren ca) » en was de maal- tijd flechts rein en zindelijk genoeg, des- zelfs gemeenzaam genoc zou alzoo be- fchaafd genoeg wezen. Maar, gelijk zij nira- mer hunne houten vaten wasfchen, waarin zij hunnen visch kooken, zoo verwijderen zij zich nimmer verder, dan eenen voet of zes , van hunnen disch , om hun gevoeg te doen op den open grond, waarna zij terftond weder op hunne voorige plaats komen aanzitten (3). Hun- (i) La perouse T. II. p. 222. Portl. bl. 13$). (2) Portl. bl. 138. (3) La P£R0US£ T. n. p. 221 , 223, j='?4'Wj»it>*(s««s^^^^ NSCHEN. 5 kooken en te geduurig heete le houte vaten, ir die tegen het laatfte door in ti, en ds ovens lers houden ge- nder eenige on- agterzetting aan leenzaam bij on- n was de maal- k genoeg, des- zou alzoo be- r , gelijk zij nira- ^asfchen, waarin zoo verwijderen n eenen voet of om hun gevoeg ond, waarna zi) I voorige pkats Hun- p. 222. PORTL. >. 321 , 223. HAVEN DER FRANSCHEN. pp ' • Hunne vcrblijven gelijkcn van binnen ook meer naar varkcnsfchotten , dan naar men- fchcnwooningen. Dczclven zijn van etliike planken opgeflaagen en vormcn flechts af- dakcn von omtrend vijfentvvintig voeren lang en van vijfticn tot twintig voeten breed. Aan den windkant zijn zij ge- dekt met planken of boomfchors , en ftaan dorpsgewijze bij elkanderen , fclioon nieestal flechts drie of vier in getal bij^dn; Elk dczer afdcken fl:rekt ten verblijf van agttien of twintig perzoonen, waarvan de vrouwen en kinders aan het cenc en de mans aan het andcre einde bijdcn zijn. Zulk een gezin fchijnt onderling naauw verbonden door een algemeen beiang, het- welk geheel cfgefcheiden is van dat der tviree of drie nabuurige verbUjven. Elfc ten minsten heeft zijn eigen Oppcrhoofd, zijne eigene Cam en drijft zijne visfche- rij en handel zonder eenige gemeenfchap met de andcre huisgezinnen. Daar ech- ter deze afdaken geheel onberchermd zijn tegen geweldigen regen en wind, oordeelc men , dat de kustbewooners met den winter den zeekant zuUen verlaten, oni zich meer binnenwaards op de jagt toe te ILofC. Ga !e^ •If ?*i n- i it i it * i , ■-} w 100 HAVEN DBF FRANSCHEN. leggeii en beter te dekkcn tegen het on- guure jaargetijde (i). PoRTLOCK vond mannen, vrouwen en kinderen zamengepakc zitten in een ge- flooten huis, bij een groot vuur, mid- den in eene menigte ftinkende visch. Ten minsten honderd roeden in den omtrek van dit huis en overal aan den oever van cene kleene kreek, die langs deze woo- ning liep , lag roice visch geftrooid , en op veele plaatzen, van wel tien of twaalf voeten in den omtrek, kroopen de maden cenen voet dik op elkanderen, terwijl de ilank rondom voor hem ondragelijk was (a>. Te midden van deze walgUjke morzigheid, die haare befchrijving tot de onaangenaara- fte taak maakt , lag nog alles overhoop •net bumie mandjens en kofFertjens , wapens en visch- of jagt-tuig , benevena al hun ei- genlijk huisraad, anders kunstig en keurig genoeg bewerkt C3)» Hunne mandjens , van twijg gevlochten , zijn (i) La peroose T. II. p. aao, 122. (2) PoRTL. bl. 123. La perouse T. IL p. 22 1. (3) La percuse T. IL p. 3ltf> 133* gaj5mgw»'i!!M<"t. HEN. I hec on- ouwen en een ge- aur, mid- sch. Ten tmtrek van )ever van Jeze woo- rooid , en of twaalf de maden terwijl de jk was (a). lorzigheid , aangenaam- overhoop IS, wapens al hun ei- en keurig ;evIochten , zijn , 122. OUSE T. II. S3S' HAVEN DER FR/VSCHEN. loi zijn dichc genoeg , om i- hunne fpijs in te kunnen kooken. Alle hunne werktuigen zijn befneeden met allerleije beeldcn, in welken zekere teekening en fmaak ken- lijk is (i). Zelfs teekenen zij nice on- aardig. Ook weten zij , het ijzer te fmee- den, het koper naar verkiezing te buigen, het haair van verfcheidene dieren te fpin- nen, en met de naald zekere tapisferij te bewerken; zelfs verftaan zij de kunst, om den ferpentijnfteen te klooven, te flljpen, te polijsten en als Juweliers ten meesten cieraad te bearbeiden Q2'), Het zijn de vrouwen, die de kostbaar- heden en fnuisterijen deeds in bewaaring houden en het gebied voeren over den tooi, waarin zij den fmaak telkens veran- deren en naar welgevallen op eene andcre wijze bepaalen (3). Deze kustbewooners echter weten hec nuttige zoo wel te onderfcheiden van het cnkeld fchitterende of fraaije, dat zij het ijzer zoeken magtig te wordcn met eene geest" (1) PORTL. bi. 141 , 14a. (2) La perousb T, II. p. 333, (3) Poart. bl. i3«. C3 ■< III ly 102 HAVEN DER FRANSCIIEN. gcestdrifc , waarmede dc Eitropccr naar het goud haakt. IIcc zclvc was hun geenzins onbckcnd bij la perousr's korast; alien drocgen zij 'cr zclfs ccnen dolk van aan den hals , in de gcdaantc van eene /«- tUaanfchc kris, waar van ecbter hec hecht flechts eenc vcrkni^ing was van her lem« incr. Zij droegcn hct zelve in cene fchede van leder of van rood koper, doch gaven te kennen, bet eenijj'ljk bij zich te heb- ben tegen bccren en andere beestcn (i). Ook het roode. en zclfs hct geele koper was bij hun in veelvuldig gebruik tot hiiis- raad en gereedfchap, het wclk, daar men evenwel aan hun de kunst niet meende te kunnen toefchrijven , cm ijzererts te zuiveren of cm rood koper door middel van den kalamijnfteen in geel koper te verkeeren , duidlijk toonde , dat zij gemeen- fchap mceten gehad hebben met de fac- torren der Engdfchen aan de Noordoost' kusty door middci der binnenlandfche /«- dianen, of dat reeds de Rusfen ook hier eenigen handcl moeten hebben aangevan- gen (a). Het (i) La perouse T. IL p. 172 , 175. (a) La perouse T. IL p. 173, i/4« 5S93:riErv:^Kje?5^«;^RtBSiKC65S«??^J^>'^^ ^gg;^ss^HSi;»«^M^ latmimmsmma^mm mmtmsm lEN. naar het geenzins ist; alien : van aan eene /«- hec hechc her lem« ine fchede 3ch gaven h te heb- estcn (i). cle koper i: tot hiiis- daar men iz meende zererts te tor middel koper te :ij gemcen- ;t de fac- Noordoost- ndfche /«- % ook hier aangevan- Het K5' 1/4. HAVEN DER FRANSCHEN. 103 Hec vaartuig dezer kustbevvooners is meestal vervaardigd van den fl:am ecnes grooten pijnbooms, zeer net uitgchold en fmal toeloopende aan de bcidc uiceinden : maar zij hebben ook Canoos van vieren- dertig voeten lang, vier breed en zes diep, met welken zij langere reizen ondernemen. Dezelven waren ovcrtrokken met zeehon- denvel en wekten eenig vermoeden, of deze haven ilechts in den zomcr bewoond werd van elders (i),fchoon la perouse cevens beweert , dac derzelvcr bewooners geenzins de Eskimoos kunnen zijn van de Noordoostkust , maar eeniglijk gemeenfchap moeten hebben met de binnenlanders uic Canada (2). Hunne visfcherij heefc geene geringe overeenkomstT met de onze. Zij zetten hunne kleene rivieren af met fuiken van gevlochte twijgen, ter zijde tusfchen kleen paalwerk geflagen , en visfchen in de diepte iQ^c lijneut Aan elke lijn is eene groote * ' blaas (i) PoRTL. bl. 113. La perouse T. II. p. 2o5, 207, 234, 335. (s) La perouse T. IL p. 230, 231. G4 # -*;' ■ r I uhHi u. i \ J04 HAVEN DRR FRANSCIIEN. blaas van ccncn zcchond vastgemaakt , die op hec water drijii en in beweeging komt , zoodra dc visi:h aan den hoek vast raakt. Elke Cam vischt met twaalf of vijftien zulke lijnen , tusfchen wclkcn zij zich vaardig weet te wcndcn tcr plaatze, waar de trekking het fterkst is, zonder ecnigen hinder , dicn onze hengelvisfchery aan- brengt (i). Verbaazend is dc drift dezer kustbewoo- ners voor het fpel , en wel voor een zeker dobbelfpel, waaraan zij geheel zijn over- gegeven. Zij gcbruiken daartoe dcrtig kleenc ftukjens hout, waarvan elke fpeler 'er zeven voor zich neemt, en met de overigon op zijnc beiirt , even als met dobbelftcercn werpt, winnende hij den pri]>, wicns worp het naast komt aan het merk van zljne zeven ftokjens. Daar de prijs op dit fpel door/raands in een lluk ijzer of in eene bijl beftaat , kan men zeg- gen , dat het zeive zecr hoog bij hun wordc gedrceven. Gcen wonder, dat het huii dus zccr ern(lig bezig houdt, fchooq (i) La perouse T. II. p. 204, 232, aii)i^)y^yiij|ji^yji;;iipHfflJJjP»JS«tgj!j;^*ra^W:^Tg^^ HAVEN DER FRANSCIIEN. 105 dc fpelers zicli 00k wel eens zingcndc la- tcn hoorcn (1). v Het ge;5ang fchijnt bij hun zoo wel tot plichtplceging als tot vermaak te vvordcn gehczigd. Het opperhoofd, het vvl-IU r,A PERousE niecrmaalcn bezogt arm zljn boord, voer gcwoonlijk ecrsc het fchip rond al zingcnde en de armen ten rcoken van vriendfchap kruislings in de hoogte hcffende; kwam daarna eersc aan boord; en fpeelde dan met zijn gevolg zeker too- neelfpel, waarin hij zomiijds de rol eener vrouw had, die hij door het gebruik van een vrouwen - masker uitvoerde. Dit mas- ker was zoo wel gelijkend naar een vrou- wcn-gelaat, dat het de kunst der inwooners fcheen te overtreffen en misfchien van de Spanjaards afkomstig was (2). Het ftuJt zclf vertoonde een gevecht , verrasfching of fterfdag , en werd danzende uitgevocrd (3). Bij het zelve werd almede een lied gezon- gen, waarvan wij niet flcchts aangemerkc vin- V till ■ V ■» i \ < W : •'I i \\ (i) La PEROUSE T. IF. p. 235. (2) La PEROUSE T. IL p. 215. Portu bl. 1 17. (3) PORTL. bl. 13a. G5 :,; •.;■<? I I 1 io5 HAVEN DER FRANSCHEN. vinden , dac deszelfs zangwijze aangenaam en wel zamenluidend was , maar ook dac het zelve door zommigen eene ters hoo- ger, door anderen eene ters laager, eo door enkelden zelfs eene oSiaaf hooger of laager dan , de voorzingende ftem , gezongcn werd. Ook vinden wij eene aanteekening der toonen, welken de Rei- zigers mecnden tc onderfcheiden , maar die gcen groot denkbeeld geven van hunne eigenlijke toonkunst. Wij geven dezelven alhier, zoo als wij haar bij la PEROUSE vinden, zonder aan eenige veran- dering daarin te durven denken, fchoon alles 'er geheel in afwijkt van de regelen der toonvolging, welke de aanwijzing van den g toon doet verwachten ; met de ontwikkeling van welke onregelmaatighe- den zich de wijsgeerige Toonkunstenaar bezig houde, wanneer hij eenmaal dezen wildzang voor het tooneel wil naarboot-' zen (0- (i) La PEROUSE T, II. p. 235 » 23^. , »j;i.i_.j;gji^jp>))Mj(twe'j.i:rr3ig.iJiMi^^ [EN. ngenaam ook dac ers hoo- iger, en hooger 2 ftem , vij eene de Rei' n, roaar /en van Ij geven r bij LA ge veran- , fchoon 2 regelen jzing van met de maatighe- [unstenaar aal dezen naarboot- 23^< HAVEN DER FRANSCIIEN. 107 ^^^^^^ ^g^^^^ ^^^(-jiJtJTr^g Hunne fpeelcuigcn , cer geleiding van deze zangwijzc, beftonden in twee ra- tels , twee voeten lang en een paar duitn in de ronte dik, gemaakt van twee op elkanderen fluitende uitgeholde (lukkcn houts, aan de beide einden geflooten en met kleene fteentjens gevuld , in de ge- daante van kokers. Het Opperhoofd zelf hield bij plegtige bezoeken eene dezer ra- tels in de hand, welke hij dikwijis met eene veelbeduidende bonding fchudde, ter- wijl het gezang zich naar zijne leiding rcgelde. Anderen hadden .bij zulke gele- genr ft: t - ': i ;B m !) ill iMi' io8 HAVEN BER FRANSCIIEN. gcnhcdcn groote doozcn op zijde hangcn , op wclken zij met de bandcn irommclden (i). Dc taal dczer mcnfchen is ruw en on- aangenaam voor bee gehoor, evenwel min- der ruw, wanneer zij zingen. Dezclve laat zich lioogscbezwaarlijk door onzc letters uitdrukken. De ^, /, ar , i, d, p, v ko- men nimmcr in liunne uitfpraak voor, en, hoe buigzaam hunne tong ook Is, ver- mag dezelve de vier eerfte volftrekt niet uit to fpreken. De r heerc bij hun eene dubbclde trilling en wordt zeer lispende uitgcbragt: dc chr der Duitfchers fpre- ken zij daartcgen met zoo veel hard- heid uit , als de Zwitzers in zommige Can- tons. Hunne eigene uitfpraak is fchier on- navolgbaar: de vruchtlooze pooging daar- toe verwckt bij hun cen fchaterend ge* lag. Tong en keel beiden mocten daarbij in de moeilijkllc bcwcging zijn, waarvan het woord khlrlelet^ hoofdhaair betecke- nende, een voldoende voorbecld is. De medeklinkers , waarmede hunne woorden beginnen, zijn k, t, n, s, m. Van den eerstgemelden raaaken zij het meesi gebruik. Geen (i) poRTL. bi. 130, 131. ' ipii^iijir^-iiiiffiijini?ia'<»£"* g:4W'Mi^!tJ^..U!b^qiiBrf:rfe4^*^'»^«J"'g^ ■^■r». M^ lEN. mgcn , op (Idcn (i). V en on- iwcl min- zclve laac !c letters p, V ko- oor, en. Is, ver- rekc niec hun eene lispende lers fpre- eel hard- lige Can- fchier on- ;ing daar- irend ge- :n daarbij , waarvan betecke- 1 is. De woorden Van den t gebruik. HAVEN DER FRANSCHEN. loj? Geen hunncr woordcn bcgint met de r: alien cindigen zij met o», ouls , oiilch of met klinklctters. Ilun gelisp, hct veclvul- digc van dc k en het nantal mcdcklinkcrs in hunne woorden maakt dcze taal zecr hard; terwijl de vrouwen vcel meer uit dc keel fpreken, dan dc manncn, zljnde nice in (laat,eenen lipletter uit te brcngen,we- gens de kentaga , gelijk zij haare lip- dragt noemcn. TA] fchijnen geene lidwoor- den in hunne taal te hebben, noch ook koppelwoorden , maar veele tusfchenwcrp- zels, om hunne gevoelcns van verwonde- ring , toorn of vermaak uit te drukken. Ook fchijnen zij van geen meervoud te weten voor hunne naamwoorden : echter hebben zij woorden voor gecallen tot hon- dcrd toe. De armoede van hunne taal blijkt aan dezelfde bcnoeming van onder- fcheidene zaaken , als van opperhoofd en vriend , van hoofd en aangezicht. De taal van nabuurigc kustbcwooners , wel- ke men uit de woordcnboekcn der Reizi- gers aan hun voorhield, was hun onver- ilaanbaar, ook die der Groenlanders , Es- kimoos, Mexkanen en binnenlanders. Het veelvuldige gebruik van dc k fchijnt ech- ter H- t Ni^l' tio HAVEN DF.R FRANSCIIEN. tcr ccncn gcmconcn oorfproni; nnn tc dui« den i tcrvvijl do onvcrftaanbaarheid dcr nohuu- rigc taalcn wel kan vcroorzaakr zijn doorder- zclvcr gcbrckigc uiifpraak in den mond dcr Franfche matroozcn : cvcnwcl bevond ook rouTLOcK hunnc taal gchccl vcrfchillen- de van die dcr bcwooncrs van dc Prins frtllews baai (i). Dlljkbaar gcnocR is het, dat deze men- fchcn geenzins zondcr cenig dcnkbecld van cen Oppcrwczcn zijn , noch ook dcszelfs vercering verwaarloozcn , fchoon men zich met huniic begrippcn , wcgens de onvcr- ftaanbaarheid hunncr taal , nict hceft kunnen gemeenzaam maakcn. Meermaalen zag men de Opperhoofden in hunnc Catms ftaatig oprijzcn , de armcn uitftrckken naar de Zon en hunnc gebcden tot dezelve rich- ten, terwijl dc ovcrigen met alle krachten voordrocidcn tusfchcn zckercn doortogt , waarin men vernam, dat onlangs zcvcn hunner grootfte praauwen haddon Tchip- breuk geleeden (2). Ecnc gelijke Zonaan- bid- "" (i) De lamanon chez la peiiouse T. II. p, 237 — 240. PoRTf.. bl. 113, 140. (2) La perouse T, II. p. 2otf. ' -BgS!S«e?^^S^^gg^gKr^®^?*^^S«?s^?¥!S®SSS [EN. 1 tc dui- ■r nohiiu- door der- nond dcr ond ook rfchillen- dc Ptins cze men- >ecld van : dcszelfs men zich le onvcr- ft kunnen I zag men ws flaatig naar de live rlch- ; krachten doortogt , igs zcvcn Ion fchip- ;e Zonaan- bid- USE T. II. 40. HAVEN DER FRANSCHEN. 111 bidding bcmcrkte men bij de ccrfte aan- komst dcr Indianen aan boord bij la pl- ROUSE (1). Wclkc verwachtlngcn zlj k. "'5teren na den doodjblccf even onbckcnd : maar hnnne zorg voor hunnc afgcllorvcncn was op- merklijk gcnocg. Met blcck ulc cene bc- graafplaats , welke men vond , dac zlj hunne dooden verbrandcn, doch derzclver hoofd bewaaren. Zulk ccn hoofd vond men in vcrfcheidenc dierenhuidcn omwonden, lig- gcndc in eenc kist. Dczelvc Hond in ecn houten huisjen, op vier fterkc paalen rus- tende, zijnde op de wesczijde van hetzelve de gelijkcnis gefchilderd van cen^s men- fchen aangczichc. De inwoonurs toonden vrlj wat ongcrusiheid voor de ontheiliging van deze grafplaats, maar carzelden niec, om *cr de gcfchenken van daan te haalen, ivelken men 'er , ter beproeving hunner ei- gene begrippen wegens derzelver heilig- heid, agterliet (2). Men befpeurde ook zckcre rouwdragc bij de vrouwen, in het korn (1) La perouse T. II. p. 175. (2) La perouse T. IL p. 305. Fortl. bl. lap. i I' sss^s^-rt- 112 HAVEN DER FRANSCHEN. kort affnijden van het hoofdhair beflaande^ het wclk cene wezcnlijke opoIFering aan dc tederheid ondcr haar mag geacht wor- den, daar zij zeer gefteld zijn op lange lokken. Bij de mans durfde men uit het 6<;ne voorbeeld van den ongelukkigen va- der , die het verlies van zijn ticntal hinders door even zoo veele ftreepen op zijnen arm onvergetelijk had gehouden, niet algenieen befluiten (i). ' Veel meer en ondubbelzinniger , dan ^eze begrippen en gewoonten, kwam het charaktcr der kustbewooners bloot in hun- ne vcelvuldige onderhandeling met de Rei- zigers, maar gc: -:... ter hunner eere. La PEROUSE en PORTLOCK beidctt vonden hun echter uitlokkend , daar zij hun terftond voorkwamen met teekenen van vriendfchap , witte lappen ten bewljze van vrede en veelerleije dierenhuiden ten aanbod van han- dei verioonende (2). Hunne denkbeelden wegens de waar- borgen dcs vredes en de voordeelen des han- (i) PoRTL. bi. 137, 122. (2) La PEROUSE T. II. p. 166. PORTL. bl. 121. SCHEN* air beflaande^ pOiTering aan ; geacht wor- zijn op lange men uit het jelukkigen va- ticntal hinders op zijnen arm niec algemeen :inniger , dati ;n, iiwam het bloot in hun- ; met de Rei- iner eere. La beiden vonden ij bun terftond 1 vriendfchap, van vrede en inbod van han- ?ns de waar- oordeelen des han- l66. PORTL. HAVEN DER FRANSCriEN. 113 handcis, warcn rccds zoo ver gevorderd, dan zij zich des nachts nimmcr aan boord dcr vrecmde fchepcn vertroiiwden , zondcr dac de Ettropcers gijsfclaars voor hun aan de wal zondcn (i), en dat hun handel geen blootc ruilhandcl , maar eene mcer eigcn- lijl^e koopmanfchap, genoemd mogc wordcn» wetende zij eenen zoo goedcn marktprijs te niaaken van hunnc goedercn, als de beste opkopers in Ettropa (2). Peltcrljen en ottervellen vooral waren de waarcn , wel- ken zij gcduurig in voorraad aanbragtcn. Ook hunnen visch wistcn zij fpoedig op hoogen prijs te brcngcn (3). Men vend hun niec eerlijk in een ge- maakt beding , maar knevelachtige bedrie- gers, trouwlooze geleiders (43, en van laa- gen , listigcn , ondankbaarcn , diefachtigen aard. Onvermocid werkzaam , om hunne ontwerpen uit te voercn , befpiedden zij alle nachten de gunstigrte gclegenheid, om de vreemdelingen te bcftelen. Zij kroopen daartoe op den buik zoiider het minste ge* . rit- (1) POIITL. bl. 120, 121. (2) La I'RRGUSE T. 1!. p. 172. (3) La pe rouse T, II. p. 176. (4) La perodse T. II. p. 203. III. DF.EL. H * '. f .vJ 1! if.' ft; i4 1 .U.- 3BS5!S®!S?KT!i?i- 114 HAVEN DER FRANSCHEN. ritzel en haaldcn alzoo, door den donkcr geholpen, luinne prooi weg, fchicr tus- fchen dc bcenen der fchildwachten. Zoo tvistcn zij de kleederen van onder het hoofdkusfcn van twee Officiers weg te haa- len , midden tusfchcn cene wacht van twaalf mannen, zonder door de wacht bemerkt te worden of de Officiers wakker gemaakc te hebben (0- ^^ rijklijkfte gefchenken voorkwamen deze dieverijen niet. Een vro- lijk en aangenaam voorkomen werd cerlang voor het kenmerk gehouden van eenen ge- pleegden dicfftal. De minzaamfte behandc- ling hunner kinders en de kleene gefchen- ken , welken men opzetlijk aan dezelven deed, wederhielden de ouders zoo weinig, dat rij gaarne hunne kinders mede brag- ten of ze vergczelden, om te betere gele- genheid tot dieverij te hebben, wanneer men zich met dezelven bczig hield. Even vruchtlQOs waren de procven, welken men nam op hunne edehnoedighcid (2) , en gansch verkeerd verbeeldde zich port- lock dat de kustbewooners om de oost eer^ (1) La perouse T. H. p. 177— '"P- CO La perousu T. II. p. 204, 218, aip. '., IB .a#»»sii^8.)»s<iSJSHS'*agtiBigK^i?.'«ea^^!^ HEN. kn donkcr fchicr tus- liten. Zoo onder het I'eg te haa- : van twaalf he bemcrkt er gemaakc gefchenken . Een vro- ^erd cerlang 1 ecnen ge- le behandc- ne gefchen- m dezelvcn joo weinig, mede brag- betcre gele- n , wanneer lield. Even welken men d (2) , en Sich PORT- om de oost eer« ■ — 179' J, CI 8,2 ip. IIAVEN DER FRANSCIIEN. 11$ eerlljkcr, vvaren dan die om dc west van dczc baai, alvvaar hij vertoefde , en alvvaar hij mede dc doortrapfte dicven vend, daar hct eeniglijk het bclang derzelven bleek te zijn, het welk bun op zijnc goedc gunsc deed tocleggcn tcgcn hunnc nabiiurcn , die zich toch 00k ecrst zoo vricndlijk aU goedhartig hadden voorgcdaan ^i). . Ondanks him woesc voorkomen en hunne onderlinge doldriftigheid .en kwaad- aardigheid, die zoo ver gingen,dat men huti telkens met den dolk tcgcn elkanderen in de weer zag, vooral onder hun dobbel- fpel, de groote bron hiinner twisten en gevcchten , waren zij ten aanzien der £«- ropeers niet mcer dan lalTc bloodaards, Het is wel waar , dat hun ftrijd tegen derzclver fchietgcweer zeer ongelijk zou geweest zijn: maar de woeste dapperheid van andere volkeren ontzag het zelve niet, en meer dan eens lieten zij zich op de vlucht drijven , wanneer zij met een groot aantal het geweer aan flechts eenen of twee Eiiropeers wilden ontweldigen, Zulke vijand- (1) PoRTL. bl. 135, 135. Vergel. met bl. 117, 118 en 127. H 2 H^ .. i'. mmgr^rss.':'" u6 HAVEN DER FRANSCIIEN. vijandlijkc aanrandini^cn fcliccncn cchtcr in hiinnc oogen zoo onbeduidcnd , dat //ij de vrccnidclingcn even gcrcgcld blccvcn bc- zockcn» als of zij van dczelven gccne we- dcrvcrgckling vcrwachtcdcn (i). In den zomer lecvcn zij in dc grootflc ovcrdaad met ecne gulzighcid , die hun dikvvijls, in minder dan cen uiir, voor zich zelvcn den visch doct ten lijvc flaan , die hun ganfchc gCKin had kunnen vcrzadigen. Na de vischvangst lecvcn zij den ganfchen dag in lui- en werkloos-keid , welke zij eeniglijk door het fpel af brekcn , hct geen dc drlf'.en bij lum dermaatc prikkcit, dat LA PEROUSE de voinagcnc vernieling hunner maatfchappij meendc te kunnen voorfpellcn , indien zij eenmaal flerke dran* ken Iccrden kennen en beminnen (2). Het veelvuldigc ongediertc, hct geen hun kvvcit, kenmerkt hunne luihcid zoo wcl als hunne morzighcid op hun eigen lljf. Zij ontdoen 'er zich niot anders v..n dan op dc walglijkfte wijzc , en kccren flcchts (1) PORTL. bl. 139. La PEROUSE T. II. p. 216 — 219. (2) La I'EaousF. T. II. p. 207. * ^'ig'i.aygSfBjK^g' i^msmm^ws' in CHEN. n cchtcr in , dat zij de blccvcn bc- I gccne we- I. dc grootftc 1 , die hun , voor zich c ilaan , die vcrzadigen. Icn ganfchen , wclke zij n , hct gccn •rikkcit , dat ! vernicling te kunncn fterke dran* en (2). , lict geen luihcid zoo • hun cigcn t andcrs vi.n en kccren llcciits ROUSE T. II. HAVEN DER FRANSCHEN. 117 flcchts hunncn mantel om, wannccr hec hun daartoe aan tijd of lust oncbrcckt (i). Zij zljn zccr jalocraii op hunnc vrou- wcn, zoo dar zij dezclvcn zorgvulMi.i; vcr- wijdcren, alvoorcns zij cencn vrcemdeling in hunne hut toclaten (2). Dc vrouwcn zelvc cchter fcbijncn doze ijverzucht maar al tc zeer te billijkcn door haare opmerk- Jijke zucht, om aan vrcemden te behaagen. Gaarne zongcn zij en maakten daarbij aller- leije gcbaarden, terwijl hct fchccpivolk aan wal werkzaam was. Wanncer hct zelvc hier- over begon tc lagchen, bcandwoordden zij terftond dicn lach met een algemeen luid gefchatcr. In afwezighcid haarer mans boo- den zij zclfs gaarne de hand aan de ma- troozcn , om bout voor hun te haalen en over dc braruling in de boot te brengen: maar, de mans op bet mat komende, had alle gedicnsdgheid een einde, daar dezen haar met weinig mocite naar huis joe- gcn (3). Daadlijkc voorftcllen van oneer- lljkcn aard wcrdcn door deze vrouwcn wel in (l) PORTL. bl. 133 , 34. (a) La perouse T. II. p. 205, 2o6» (3) PoRTL. bl. 139, 140. H 3 i 1 tt^.i '4 * ^^^^F^ar ii8 HAVEN DER FRANSCIIEN. in hcc ecrst afgcflagcn, met gcbaardcn cchtcr, welkc mccr gctuigdcn van haare vrces voor den toorn haarcr mans, dan voor hit misdrijf zclF: doch, zich d'enmaal door klcenc gcfchcnkcn hebbcnde laten winnen, wcigcrdcn zij dc ichadiiw dcr bos- fchcn en verkoozcn bet zonlicht tot ge- tuigen van haar ovcrfpcl. Daar zij dc Zon als hct Oppcrvvczcn gcwoon zljn aan te rocpen, is dcze zorAlcrlingc verkiezing mis- fchicn cen blijk , dat zij zulk eene vcrceni- 4 ging als cen twccde huwelijk ondcr hct oog der Godhcid willcn voltrckkcn CO* De mans Ichijnen zicl'i cchtcr tc bcpaa- len tot ccnc vrouw, wijl men bij hun altijd ecnc zag , wclke zij als dc hiinne bchundeldcn. Zij bchandclen haar wel hccrschzuchtig, maar toch met licfde en tcderheid. Ook maakcn zij vccl wcrks van hunne kinders , en bchandclen ze met groo- tc toegevendheid (2}. Men (i) La perousr T. II. p. S28. (2) PoRTL. bl. 13«. La perouse, die een weinig vooringenoraen was tegen deze kust- bewooners, duldt ook deze trekken van verzach- ting niet, in het zwart tafereel van derzelver •adeugden , T. IL p. sop. m If CHEN. c gcbaardcn I van hnare mans , dan dch d'cnmaal bcnde laten luw dcr bos- idu tot gc- r zij dc Zon zljn aan te rkiezing mis- ;ene vcrceni- k ondcr hcc :kkcn CO* ;cr tc bcpaa- icn bij hun Is de hunne 1 haar wel et licfde en cl wcrks van ze n?.ct groo- Men 8. EROUSE, die gen deze kust- n van verzach- van derzelver HAVEN DER FRANSCHEN. 119 Men hccfc wcinig gclegcnhcid gehad, om zich met dc iinaifchaplijkc inrichting dezcr menfchen naauwer bckcnd tc maa- kcn. Zoo ved hcefc men echtcr opge- mcrkt, dat clke wooning, wclkc vcrfchei- dene gezinncn hcrbcrgdc , 6cn Opper- hoofd had; dat verfcheidenc dier woo- ningen , ondcrling wcl onr.f hanglijk voor het gewoonc bcdrijf, gczamcnlijk echter dorpcn uitmaakccn , wier belangen door een a!gcmecn Oppcrhoofd wcrden behar- tigd; dat ook doze klccne maatfchappijcn , hoc zvvcrvend ook van voorkomen, der- zelver grondeigendom gcvoelden, welk allcs cenmaal bijzondor bleek, wannccr aan la PE ROUSE zcker klccn ciland m deze baai vcrkocht en ufgcftaan werd ten prijze van ccnige ellcn rood laken, bijlen, disfels, ijzcrcn ftaven en fpijkers (i). De afbeolding van deze kustbev^rooners is ecne getrouwc naarvolging van de plaaten van LA "1.R0USE, bij wien men den man en f'.c vrouw zeer kennelijk kan vinden, benevens het huisraad en ander tuig, het welk in- do grootilc verwarring ligt op den bij (i) La perouse T. II. p. II. p. 183 > 184. H 4 1,1 ; r P 111 ^^ih^^f' Slil I20 HAVEN DER FRANSCHEN. 