Het echt en waar character van den beruchten Doctor Carl Friedrich Bahrdt, naar het Peven geschilderd met gepaste verwen, die aan den Rhynstroom, in Holland en Engeland vergaderd en afgewreeven zyn. In brieven van eenen Nederlandschen burger aan zyne
None
Babird vroeger bemerkt, en voort daar op fun C £ 5 ; 'F 8 r 4 8 4 Po Soo © So COR. ß . C21) ne Kinderen te rug genomen, en 20 ik U raa- den zou, myn waardſte Heer, neem dan uw Zoon, om's Hemels wille, hoe cer hoe lever terug, want daar hy nu is, is alles bedorven en vergiftig. De Kinderen, voor welker onder- houd en oppas?ing s Jaarlyks een goed Capitaal betaald wordt, zien van het hoofd tot de voe- ten zo ongeredderd morsſig uit, dat ieder wel- zind Burger tot medelyden, en ieder Aan- f * tot walg en verachting bewoogen word. Dat gy geen Vriend van den Hr. Babrdt zyt, dus brak de Hollander het geſprek af, hoor tk; maar py doet, op myn eer, den goeden Man onrecht. Van alles wat gy daar yerhaakd hebt kan ik U het tegendeel bewyzen. Spreekt gy niet van de Kleedaadje der Kinderen die de . Bahrdt onder zyn opzicht heeft? Die 1s immers goed, net en zindelyk. Hebben de Kinderen niet 2 Uniformen? -— . Wat zegt gy _— twee? De twee Engelſchen en de drie van den Beneden-Rhyn hadden voor 14 dagen die Unformen niet. „ Hoor myn Heer, antwoordde de Vreemde- ng verder, gy moogt Babrdt 20 goed verde- digen als gy kunt; wat ik U van hem gezegd hebbe blyft echter waar. Voor de 3 Kinde- ren, die Babrdt uit den -ſtreek des Neder- Rahyns bedrieglyk gekreegen en medegenomen heft, is hem Cen half Jaar, of honderd en twin- tig Dukaaten contant vooruit betaald, en bo- ven dien nog drie en dertig Dukaaten om de Reiskosten goed te maaken, kunt gy dit loo- chenen? In Rotterdam, alwaar ik my in de 5 „ jongst * Pro Ze LS wm = 4 > etre N. Ex yp. pee ne = hd 222 * * I — o o UV . £xr2t 2 * n er 3 3 = 1 ry © 8 [© 5 fs | 4IL 1 + N F. 1 gt: Dn no er LT  E * — 2 2 = 2 * — 3 n ye 2. * = 5% l — S* = 51 — _ = F 855 * — * o CRT Ih EOS: Ep D n. . 7 8 n IRC n * C22) Longstleden angene Lente ophield, ver- haalde men my ook de zeer listige ſtreeken die deeze eerwaardige Magister in Londen zou ge- ſpeeld hebben; alwaar men onder andere Zeld- naamheden ook eene byzondere Philantropiſche uitvinding van hem vertoont, die alzins ver- diende in een Kabinetje van Rariteiten ter be- Zigtiging rond gedragen te worden. Maar wat toch zou met dit alles uit deezen fluwen vin- dingryken Kop in Engeland geworden zyn, indien niet zo wel daar als in Amſterdam een edelmoedigen Vriend zich over het entfernd had? Het is indedaad de moeite niet waardig, een enkel woord ten voordeele eenes Mans te zeggen, die het op zyn eigen rekening mag ſchryven, wanneer hy van alle beſchaafde Volken veracht word. In Bonn en 20 verre gy den Rhyn opvaart, zult gy hetzelfde van hem verneemen, wat ik U gezegd hebbe. Gy, myn goede Heer, neem het my niet kwalyk, zyt te sutter met den Hr. Barden ingenomen; en als ik my niet bedriege z0 heb ik de eere, met zijnen Vriend in Amſterdam, den Heer Trieſt zelf, te ſpreeken. En dan kan ik im. Mens van heut anders dan een verdedig voor den Hr. Babrdt. verwagten; want . rondom Heidesheim weet een ieder, dat gy zuist die Weldoender zyt, van wien zyn zoge- -naamd Philantropin zo krachtig onderſteund a se toen * 3g lag te- zieltoogen. En wat wilt gy dan daar mede zeggen? vroeg de Hr. Trieft. | * Wat ik daar mede zeggen wil, hernam de Dat moest gy veel beter wee | ten (23) ten dan ik het weeten kan. Heeft niet de Hr. Babrdt, 20 lang hy zich twee maal in Am- ſterdam opgehouden heeft aldaar op uwe kosten geleefd; is hy niet door U onderſteund, overal vry gehouden, hebt gy hem niet in de st van den Eerw. Hr. K. aanbevolen, en niet de grootite moeite van de Waereld ge- geeven om voor hem de vryheid te verwer- ven in gemelde Stad eens te mogen prediken? Gy, myn Heer, hebt meer aan Babrdt gedaan dan de eene Broeder aan den anderen doet; want gy hebt hem overal uit den nood ge- red. Om wie Flechts van eenige uwer prys-waardige handelingen, ten opzichte van den Hr. Bahrdt te spreeken: Wat deed gy, toen gy den Brief geleezen had, dien zyne bekommen verlaaten Vrouw hem korts te vooren had geſchreeven, en dien hy's morgens op de trap van zyne Slaapkamer, uit onachtzaamheid had laaten vallen: Wat deed gy, vraag ik, toen gy dezen Klaag- Brief, die zo roerende geſchreeven was, geleezen had, en wiens inhoud gy aan niemant openbaarde? een inhoud: die aldus luidde: „Wilt gy U over de Kin- deren, die men U toevertrouwd heeft, niet „meer bekommeren, zo verlaat toch ten min- „ſten my en uwe eigen Kinderen niet. „In hoe veel ongeluks gefort gegen?" — “Wat heeft myn goede Broeder is gedaat?” — “Wat zullen de Ouders der Kinderen, ehe „die gy zo Godloes verlaat, van U zeggen?” — Hier is alles verloren, en ik zal het de „gegen agt dagen meer kunnen goed maaken, ehe v 20 gy. my geen Geld suurt. — Alles komt NERR: TER --—) WEE. bh * "4 ; 0 14 4 "Wi 7060 NI. Y * [ ty fie "" 'Y NZ WO 1 39 1 1 (24) 35 6p de been — en de:Intelligenz-bladen will 5x niemant meer hebben — was ik maar 20 35 gelukkig; dat ik 1000 Guldens Contant van „ U ontving; want Asſignatièn will niemant 33 meer -aanneemen.” — Wat deed gy, myn waardſte Heer, toen gy den inhoud van zul- ken Brief geleezen had? O! gy verrichtte toen de lofwaardigſte daad, eene daad,; die U eeu- wig tot eer zal ſtrekken. Gy gingt sütilzwygend ter zyde; en zonder U lang te beraaden, pak. te Gy, op uw Comptoir, zonder den Hr. Babardt daar van iets te zeggen, twee honderd Dukas-ten in een zakje, schreef er een Brief by aan de Doctors-Vrouw in Heidesheim, en ständige het den vertrouwden uwer Bedienden ter hand, om Brief en Pakje naar het Arnhemer Post. Comptoir te brengen. Het was juist Saturdag toen dit gebeurde; en alzo de rechte tyd om Brieven daar Geld by is op dat Post-Comp-toir te bezellen, dewyl zy dan des anderen daags morgens vroeg naar Duitschland afgezonden worden. Uwe Brief en de daarby gevoegde Dukaaten zyn ook voort daarop, door bet Keizerlyke Post-Ampt, in handen van de Doctors-Vrouw wel bezorgd geworden. De Heer Babrdt wist, als gezegd is, niets van deeze edele daad. De omſtandigheden wil- den echter niet dat zy hem lang zoude verbor- gen blyven; en gy moest hem zelf zeggen wat gy. gedaan had. Want als uw ganſche Huisge- zin des Sondags- middag daaraan volgende zich naar de Amſtel- Kerk —— „en gy met uwen Vriend alleen te huis bleeft;: zo ſpraakt gy hem aldus aan: 33 Kom, myn goede Vriend , = EW I z kel wy 6p het eeuwig groeijen en bloeijen 5, van k Heidesheimſche Philantropin een glaas- 43 je Conſtantia-Wyn drinken, wees maar wel 3j gemoed en treur doch niet.” —— — Ach! — Ach! — z, Waarom zucht gy toch 202 „5 ik heb reeds eenige dagen beſpeurd dat gy 3 verlegen zyt, wat mag toch wel de oorzaak „ uwer onrust zyn? Laat U niet geheel en al „ door uwe zwaarmoedige gedachten overmees- N =_ 1 7 ' = 7i }) 5 * of 7 1 4 Fi — J ; Ce i» "Rf wh £3 Ta; "= * "1 7 WM, 1 2 id 1 1 * 0 | on *. „ teren; kom, wy zullen een glas Wyn drin- 9 „ ken. Uw lang leeven! Hoe ſmaakt U de 9 „Wyn? Ik geloof dat men er met vergenoe- g „ gen een Glas van drinken kan. Laaten wy, „ om dit r e ook by U te bevorde- „ ren, onze Glaasjes nogmaals leegen; Alsdan z Zal ik U iets vertellen dat U alle zwaarte „ van t hart afligten zal. Drink eerst eens. „Dit Glas worde op uw vergenoegen en te „vredenheid zuiver uitgedronken! — Gy be- „gint toch wat vrolyker gelaat aan te nee- „„men! Laat ook uwe droefheid en alle uwe 5 Zorgen vaaren; want gy hebt indedaad geen 55 reden om droevig te Zyn. De toeſtand van I 4 „ uwe omftandigheden — ik ſpreek rondbor- „„kütig met U — is my bekend; en 't geen U W vroeg of laat eenige droefheid veroorzaaken „konde, heb ik reeds lang uit den weg ge- „ruimd. Beter dan ik het U zeggen kan weet „ gy » dat de Mensch niet voor zich zelf, „„maar in Gezelſchap en altoos voor een an- „der leeft. Hierom is de eene verplicht, „de andere, wie hy ook zyn mag, overal by u te ſtaan en te helpen, waar de gelegenhe- yy den van wederzyden het toelaaten. Maar een TP 35 „Man, N „ 1 * = * e & * - - - ( 26 P) 2 Man, die in 8 N „ 1 * = = * e & * - - - (26 P) 2 Man, die in 8 N „ 1 * = En aanzen leeft, heeft eens anders hulp niet zeer nodig. Ik voor my geloove dat de beste en grootſte 5x dienst den verlaaten, noodlydenden en ver- „dicken kan beweezen worden. En ziet, „wasardſte Hr. Doctor, om my aan dit Voor- 5 ſchrift „dat een 20 waare als edele grond- „regel is, te onderwerpen:z 30M: zelf dat te * 10 wat niemant verzuimen moeste, wan- * neer zich de gelegenheden daartoe aanbie- „den; 20 heb ik gisteren met de Post twee „honderd- Dukaaten aan uwe Vrouw gezon-  te redden, en deszelfs 20 zeer nadeelige nederlaag te verhoe- den, vond zick evenwel genoodzaakt alles toe te siemmen, wat ten nadele zyns Vriends ſtrekken konde. ee e tor EE Al praatende waren zy intusſchen aan de Kerk der elf duizend Maagden gekomen; en dewyl de Hr. Trieſt zynen Reisgezel, de Hr. W. den voorſlag deed, om hier de Oudheden en het merkwaardigſte te bezigtigen, zo bewil- ligde deeze daarin en. hield op den Baard verder in te 2eepen. TONES $630 Wat geloofd gy nu, myn zeer waarde Vriend, welken inffruk dit op den Heer T. maakte? Zou zulk een Bericht, als ik U zo; even voor- gelegd hebbe, hem niet bekeerd, en wegens den Hr. Babrdt. tot andere en betere gedachten gebragt hebben? Men zou het vermoeden. En. evenwel is het, met de zaak gansch anders gezetteld. Want de Hr. T. wierd in zyne goede, eens opgevatte meening voor den Hr. Babrdt in geenen deele anders gezind; veelmeer volharde hy ſtyf en ſterk in zyn geliefde voor- oordeel, ging des anderen daags op de Postwa- gen en reisde wel te vreede naar Bonn. Naauwlyks was hy daar aangekomen of bem ‚ onmoette een waardig en in dien ſtreek zeer aan- zienlyk Heer, die hem aanſtonds aldus aanſprak: „ gy reist zeker naar Heidesheim om. uwen „ Zoon ook af te haalen? Maar hoe draalt gy „ 20 lang? Uwe Landslieden hebben hunne „ Kinderen reeds voorlang wechgenomen en „ naar Stuttgard gebragt. Het veroorzaakte 9 hen 4 .* ; Ag” yur" - Z S > ? I DD ous mY RR r - , **. — - — - 1 4 1 n = g 2 & : ; — * ”. - 2. _ — - 2 8. — © 4 ba — os £0 ry N ? c. 4 * ae 8 - — © ER. * — ; 1 my * — N 1 1 * "Ty x n 2 "7.20 52.1 he 1 Nn r n r * _ TER wes. ma oy RAS rye 5.590 K. Y — N As = —_ A y —. N 1 eo 4 4 2 32 2 A 3 K 1 WT ua woe tc SE x \ 3 93 „„ GBs whe ; / ; b 8 ;, hen zeker geen kleine moeite dezelve uit „Heidesheim wech te krygen; en 2) hebben, „ gelyk men denken kan, niet weinig Geld „ moeten dokken voor deeze ftoute ondernee- „ ming. Een bekwaame Rechtsgeleerde uit „Frankfort heeft dezelve wechgehaald; maar 32, eer het 20 ver komen kon, moest hy zich v getroosten eenige Reiſen over en weder te | „ doen.” Gy doet wel dat gy zelf uw Zoon r De Heer 7. antwoordde: „F het is waar, „ myn Heer, dat ik naar Heidesheim reize, V maar niet om myn Zoon af te haalen. Ik „ weet wel dat van dit Inſtitut, als mede van 5 deszelfs Stichter, allerlei nadeelige geruchten „ veripreid worden; maar ik vertrouw dat men „ Van beide gansch anders zou ſpreeken, als „ er niet zo veele booze en nydige Menſchen „ in de Waereld waren. De beste en voor- „ treffelykſte aanleg kan van Lastertongen in „ kwaaden naam gebragt, en door boosaardige 5s handen bezoedeld werden; dat leert de daag- v5 lykſche onder vinding. Ook is het juist niets „ vreemds dat de edelſte en pryswaardigſte „ Mannen voor de gruwelykſte lastering van „ Weetnieten allermeest blootgeſteld zyn. „Ho!“ antwoordde de Heer, met wien de Hr. Trieſt de eere had te ſpreeken, 5 ik wensch- te wel dat het waarheid waare, wat gy daar „ zegt. Uwe gedachten, wegens den Hr. Babrdt „en deszelfs onderneemingen Zyn juist de erg- „„ ſte niet, en hy mag, wat my betreft, inde- »» daad die Man zyn en blyven waar voor gy 55 » hem houd, Doch het is zeker, dat indien „ gy de ervaring, waarvan gy 20 even ge- »» wWaagde,. en die alzins gegrond genoeg is, „tot een grondregel maakt, en da., zonder ,» den Man, waarvan thans geſproken word, 3» Nader te kennen, volgens dien grondregel „ alleen ſpreeken wilt; zo kan het niet mis- „ ſen of de Hr. Babrdt moet by U en allen, „ die het met hem houden, de braafſte en „ beste Man van de Waereld zyn en blyven. „ maar hier is evenwel de rede van eene „„ Zaak, die op de ervaring gegrond is, en die „„ men te vooren moet opgemerkt hebben, eer „„ men te vooren moet opgemerkt hebben, eer „„ „Men daar van ſpreken en een juist oordeel „daar over vellen kan, Reis maar naar Hei- „desheim; gy zult den Man en deszelfs aan- » leg, waarvan gy U zulke fraaije gedachten »» vormt, wel van eene andere zyde leeren „„kennen. Ik wensch U verders eene gelukki- e Reiſe.” En daar mede verliet hy hem. e Hr. T. zette zyn Reis tot. Coblens voort, alwaar hy zich twee dagen wilde ophouden. Ook hier moest hy tot vermeerdering van zy- ne droef heid het ſlechtſte en nadeeligſte hoo- ren, van iets, daar van hy niets dan het bes- te en voordeeligſte wenschte te hooren, Men Zou- CL 4 * _— VN * 1 » - 4 — I,” Is 1 232 — f 2 — — CO en. dn ů —˖— 7 e * r r X. . k 5 — 8 1 _ * ty ww ie 777 9 1 2 40S, ee Pea =» £4 3 by U 4 s 1 4 [7 [1 4 * 9 * S. P ; * 4 5. 45 > + 5 © R x! : % | = ” * 's p 3 : TY * 1 4 2M 1 i > 4 4 i I ” ” = < 52 4 6 4 2 +828 * 15 F 5 * © Ke Ft * 2 4; : * Re * "5 . " Par 44 Bb 1 mn 1 „ 3 8 ©” 4. * 1 n PAT >. 4 „ £50) zoude een Boek vol kunnen ſchryven, wilde men alle de nadeelige geruchten byëen. voe- gen, die aldaar tegen den Hr. B. verſpreid Wierden. Intusſchen ging de Hr. T., zich daar aan zat gehoord hebbende, over den Rhyn naar het Dal, alwaar hy de flechte geruchten, die hy overal gehoord had, by zich zelf, in ſtil- te, 20 lange overwoog, tot dat hy eindelyk zelf voor de overmagt derzelven begon te zwichten, waar door zyne goede meening van den Hr. Zabrdt iets verzwakt en verminderd, en hem den weg gebaand wierd, om over het gan- ſche Philantropin wat anders te denken. Wel verſtaande dat hy er min voordeelig over dacht; evenwel kon hy zich niet overreden dat het zo flecht geſchapen, als men hem geſchapen. 's Daags daaraan reisde hy des middags van Coblens af. Onder weg hoorde hy nog ſteeds die zelfde Berichten van de ongeregelde le- venswyze des In. Babrdts; Berichten, die hem bereids zo veel onlust en misnoegen veroor- zaakt hadden, en nog die zelfde uitwerkſels op hem voortbragten. Want hy bleef, in weer- wil van alle die kwaade geruchten, waarmede men deezen Man vervolgde, en waarvan de echo _rondom Heidesheim wederkaatſte, doch nog altoos zyn goede Vriend. Aldus gezind, en geheel geen voorneemen hebbende om zyn' Zoon van het Philantropin wech te neemen, bereikte hy eindelyk die plaats. Het gemelde voorneemen kon ook toen onmogelyk in hem opkomen, veel minder dien trap van ſterkte verkrygen, dewyl hy kort voor zyne afreize : | Van ads. 01M 1 2 (319 van Amſterdam, niet flechts van den Doctor, maar ook van andere geloofwaardige en braa- ve Mannen, die zelf by het Examen © tegen- woordig geweest waren, de beste getuigenis wegens zynen Zoon ontvangen hac. rene was by in meer dan een opzicht, juist ter rechter tyd in Heidesheim aangekommen. Want naauwlyks was hy over de Bru naar het Slot gereeden, of dezelve ſcheurde in 't midden van éen, zo dat de helft der Brug in 't Water sorts. Was nu onze Vriend éèën oogenblik laater gekomen, dan had hy, ſchoon frisch en gezond, elendig zyn leven daar by kunnen inboeten, en de Hr. Babrdt zou dan voor dien tyd van hem niet ontrust geworden Zum. + 0 |. 2 = Dit viel voor juist op den middag. Intus- ſchen wierd- onze Vriend, de Hr. T. van den Hr. Doctor en den zogenaamden Senaat op het vriendelykſte ontvangen. Zyne Landslieden ver- welkoomde hem, en zyn Zoon betoonde hem over zyne tegenwoordigheid en goede welſtand de innigſte blydſchap. Doch naauwlyks kon hy met hem vyf minuten ſpreeken; want kort na dat hy de wonderlyke Complimenten, waar mede men hier gewoon is de Gasten te ont- vangen, aangenomen had, wierd de Klok reeds gelaid Om ter Tafel te gaan, het welk eene al- 1 opſchudding veroorzaakte. Onder den Maaltyd had hy het vergenoegen, niet alleen uit den mond van den Hr. Doctor, maar ook van de andere zogenaamde Profesſoren, tot lof van zynen Zoon veel goeds te hooren. Aan- ſtonds naar den eeten wierd hy in een Kamer ge- * — * *, * 7 Yo 5 _ > F Y a 2 * « 1 * n as " Py 4 a 1 * 4. — 1 *. + Be 1 r 8 *. Pe 97 - = — 5 5 r n >; — r mann to > = G TOR rr. 0 NY 4 th vn eee hs wk =>, ff — LE ab nh 0 es D 4 r GARE IE:. Es ist es r + — 2 — 9-4 > % n+ 9 1 N * 1 5 ay wor 22 : a 8 * p  met agt Dukaaten. Vergelyk nu eens, myn Heer, dit Bericht met het Bericht dat de Hr. Babrdt in zyn In- telligenz · Blad mededeelt, en gy zult hem op heeterdaad als den ſchaamteloosſten Leugenaar betrappen. De Hr. Babrdt will het Publick daar in wys maaken, dat de Hr. Triest, na zyn 1 aankomst te Heidesheim, weder op nieuw voor Zyn Zoon geprenumereerd heeft. Vergelyk: tach | AE uitſtrooiſel, ix bid er U om, met t geen gy 20 even geleezen hebt, of nogmaals leezen moet; en dan zult gy niet weeten wat gy van den Man denken moet, die vermetel genoeg is om de Waereld zulke Leugen- Berichten voor te zwetzen, die hy enkel uit zyn eigen duim egen  te dee- len, Zo als ik ze van heb. Dan zal het U zo veel te gemaklyker zyn om over den Hr. Babrdt recht te kunnen oordee- len. De Hr. Trieſt drukt zich aan my aldus . | i OLE e | „ Myne aankomst in Heidesheim was onver- wagt. Ik vond myn Zoon gekleed, maar zyn . uitzigt mishaagde my. Zyne gezonde kleur , <e hy mede nam; toen ik hem heen bragt, was ' merklyk verminderd, en de levendigheid van zyn' geest bykans uitgebluscht. Tyd , om lang met hem te ſpreeken; wierd my niet ver gund; want ik was naauwlyks aangekomen en ontvangen, of de geheele vergadering vervoeg- de zich aan tafel, en — het ſpreekt van zelf — ik moest ook myn plaats neemen, 20 dat iK geen gelegenheid had, vyf minuten alleen met myn' Zoon te ſpreeken. Na de maaltyd Was daar toe ook nog geen gelegenheid, want de namiddag wierd in den thuin doorgebragt 5 tot dat men zich 's avonds weder aan Tafel plaatſten. Men geleide my overal heen, om my qua veel respect te bewyzen. Na het avondmaal rookten wy een pypje in het ge- zelſchap van eenige Heeren, en redeneerde, ik -weet thans niet meer waarvan. De ſlaap, die my overmande, na dat ik plaats genomen had, verhinderde my, dat alle geleerde gefprekken geen indruk op my As <a Ik ging daarom ſchie- 322 S 8 » 6 OY OT . * 4 b- * - * * * 4 * > > * * * 7 — OS 5 -. OS as = * 5 _ 4 —_ 1 2 — 1» Shes ER Br Vn, * * FE roy nn FS OT Loo r > 5 „ 8 2 - 4. SL Bobo. = E 10 FW ; 13 We © 9 * * 7 * 51 {48 * 45 1 pit 1 ry * 0 DS 4 q 5 * 4 4 4 Par 2 Donn # —— ( 34 ) ſchielyk naar myne- aangeweezen fſlaapkamer, ontkleedde my, blies het licht uſt en leide my gerust neder. Maar hoe was ik in myne mee- ning bedroogen ! Want een legioen zwartbrui- ne luchtſpringers, die hun verblyf in myn bed genomen hadden, maakte wel haast een: einde van myne rust. Ik weet niet dat ik ooit van myn leven zo moede geweest ben als ik toen was; maar het hielp my niets, ik moest het bed uit of ik wilde of niet. Voor het bed op de vloer ſtaande wist ik zelf niet, wat my daaruit gejaagd had, tot dat my eindelyk in- viel dat ik misſchien door een' naaren droom moest ontwaakt zyn. Ik verwenschte daarom Ale droomen en leide my weder gerust te ſlaa · pen. Maar ik beſpeurde welhaast tot myn grootſte verdriet, dat het geen ik voor een droom gehouden had, geen droom was. Kost- gangers die ik hier nooit zou verwagt hebben, joegen my ten tweeden maal het bed uit. Ik heſloot daarop den nacht, 20 goed ik konde, aan het vengſter door te brengen. Maar ook hier — wie drommel zou het denken —— was ik niet veilig. Eindelyk viel my na lang beraad in, dat ik misſchien beter zoude rusten wanneer ik op de Tafel ging zitten. Ik deed wat my inge vallen was; want in zulk een be- volkt Vlooijennest moest ik my behelpen, 20 goed ik konde. Ik trok dan de Tafel, die in myn Kamer ſtond, naar de Wand, zette daar- op een ſtoel, en op den ſtoel myn Reisrok, ging toen daarop zitten, leunde met het hoofd tegen de Wand, liet alle verſtrooide gedach- ten vaaren, en gaf my over in de liefelyke U = SS SSS SS ow - - Qu JJ! ²“ Rage. ated bans C armen des ſlaaps. Schielyk was ik in dien toe. Stand, waar in men van zelf onbewust is, en genoot werklyk rust. Lang, evenwel, duurde het niet, Want na dat ik omtrent een uurtje geſfaapen had, wierd ik eensklaps door een schrikkelyk geſchreeuw wakker gemaakt dat voor myn vengfter ontſtond; en dewyl ik teeds in myn Kamer was vervolgd geworden, 20 meende ik nu dat ik hier myn leven niet ze-ker was. Ik ſprong daarom vol ſchrik van myn opgerichte Piramide om laag, wapende my, by gebrek van een Hartsvanger of eenig ander Ge-weer, met myn rotting, en floop zo ſtil my mogelyk was naar t vengſter, om te zien, of ik niet een bende Struikroovers, (want iets anders verwagtte ik niet) ken gewaar worden. In het begin ontdekte ik niets, hoewel het geſchreeuw nog aanhield; maar eenige oogenblikken daarna hoorde ik den Hr. Babrdt, die het gezang zyner Vogels beter kende dan ik, het vengiter opſchuiven, en met eene Philantrop "Ehe zime Professoren en Præceptoren beveelen zich alle te bedeutet, om nie-mant in den Staaten te ftooren." "Met dit alles was ik in myn' daar geſtoord geworden. Maar ik ondernam ook niet weder om te gaan geworden. Ook zouden alle myne poogingen, ten dien einde, vrugteloos geweest gn, Want ik was over de groote wanorde, de i allengs ontdekte, innig bedroefd, en ik durf verzekeren, dat verdriet en onwil over de boosheid en godloosheid der Menſchen my nooit. meer en satterker beheerscht hebben, dan ik toen daarvan overmand wierd. Want niets was my eſterker beheerscht het grootſte gevaar, waarin men hier Ouders en Kinderen zogt te sorts, en niets kon ik minder begrypen dan myn et. en ligtgelovigheid en goedhartigheid, met wel." 1. k voor den Hr. Bahrdt en deszelfs Institut zog yverig gevogten haben. Hoe, dus vroeg ik my zelf, hoe hebt gy het zo lang met dien Man kunnen uithouden? hoe hebt gy met hem 20 ingenomen kunnen zyn? Hy moet U waarlyk betoverd hebben, anders is U dit rasadzel onop- losfelyk. Misſchien heeft hy de Toverkunſten van zyn' ouden Confrater Doctor Faust opge- zogt? Misſchien heeft hy deszelfs zeven Tover- Wambuiſen uitgevonden, waar mede dceze ge- harnascht was, wanneer hy over Doornen en Heggen, in zulk een ſchrikaanjaagende uitrus- ting; gelaarst en geſpoord, op het Renpaard van Vrouw Armida, een Ovengaffel, des nachts tusſchen twaalve en éënen, naar een Kruisweg reed, alwaar hy met de Toverbril op de neus een Toverbril op de neus een Toverbril met Contrabande Schriften om zich trok, en midden in hetzelve ſtaande, luid- keels driemaal uitriep: Ego ſum fimplex homo! Zulke kunstjes moet de Heer Babrdt zekerlyk ook verſta An, anders weet ik het geheim, hoe by my z lang heeft kunnen bedriegen, niet te verklaaren. Maar wanneer ik aan Fausts To- verkunften gedenke; en daar mede- alle (want een Tovenaar verstätet meer dan éën Kunst) de _ Kunften der Egyptiſche Tovenaars verbinde, die niet minder door hun hocus pocus ftreeken de Lieden konden wys maaken wat zy wilden, zeker! dan is het als of my een licht opgaat.— De Hr. Babrdi heeft my Jaaren lang en nog on. langs betoverd: dit is buiten twyfel; ſchoon ik het voor het overige gaarne op de ly laat ſtaan of er Tovenaars in de Waereld zyn of niet. Wat was made dat my? Zu veel ik my thans nog herinneren kan, heb ik eens in myn long- lngsjaaren, niet zonder genoegen, in zekere Duitſche Bibliothek, een Lof- en Dankgedicht geleezen, waarin de oude Wyven uit de Opper- en Nederſânſche en Westphaalſche Kreiſen den Hr. Profesſor Thomasius in Halle, voor zich en hunne Nakomelingen bedankten, dat zy nu in vrede konden oud worden en gerust ſterven, zonder dat zy, uit hoofde van de gruwzaame Inquiſitie en het gekke Hexenproces dag en nacht in vrees en ſchrik behoefden te leeven.“ „ Moet ik my niet ſchaamen dat ik ter goed der trouwe en op goed gelöö zo ingenomen ge- weest ben met een' Man, wiens Character my tot nu toe zo onbekend geweest is, en die ik meer van naby getragt moest hebben te kennen? Wat my voormaals zeker Eerw. Heer in Am- ſterdam ten nadele des Mans zeide; wat 20 veele Schriften, tegen hem uitgekommen, tot zyn ſchande ontdekt hebben: dat alles had geen de min� The nadeelige indruk op my gemaakt. Want in verwagte en belofde my alles goeds van heeft niemant my ooit meer bedroogen dan hy. — Ik ſchat my waar-gelukkig dat ik van deeze blindheid, waar-aan ik ten opzigte van den Hr, Babrds een 20 geruimen tyd geſukkeld heb, eindelyk geneezen ben, en ik wensch niets meer dan dat. alle Ouders, wier Kinderen nog onder zyn opzigt zyn, ook even zo verlicht en van hunne blindheid mogen herſteld worden, 8 2 22 „ Van E 5 UI Rs D 1 Wn a a * _ + * \  9 * 4 3 2 4 £ — > 96” — 1 10 = 27 8 Bs. Za. A 0 N — — 22 — 0% * * — = 1 — - 88 * - PP 44% 2 2 25 4 « 2 2 * 2 l rr wr vo n g EX - — > warns 2 oe <Soh ä — we” — NC, —  een uitge. Maakte zaak, om myn Zoon niet langer onder een directie te laaten, die niet dan zyn 4 ondergang zou bevorderd hebben. Ten vyf uuren Eng ik naar zyne Kamer, en hem nog e vindende, wekte ik hem op, Ontwaa- kende wenschte hy my goede morgen, en vrocg my aanſtonds of ik beter geſaapen had dan hy: want voor middernacht had hy geen oog toege. Daan, En warom dan niet, myn Zoon, vroeg ik zegen, was zyn antwoord, Bezie flechts de lakens en myn hemd; alsdan zult gy wel zien wat my verhinderd heeft te ſlaapen. Wy worden lier gruwelyk van VIlooi- jen gekweld. Maar, myn Zoon, vroeg ik ver. der, wat is de reden dat g ling hier alleen ſlaapt? Volgens het Plan moest er immers een Opzigter in dezelve Kamer by u ſlaapen. — Ja Vader, daarop weet ik U niets te antwoorden, — Terwyl hy zich aankleed. de ging ik naar het vengſter. O Vader! riep hy, dit ziende, gaa toch wech van die plaats, want daar krielt het van Vlooijen. — Maar Zoon, zyn dan op de andere Kamers ook 20 veel Vlooijen? Vader daar zyn overal 20 veel dat men zich niet bergen kan, Peſchouw. de eleven maar een voor Een naauwkeurig, en gy zult de kentekens daarvan, ja niet alleen daar- van, maar ook nog ander ongedierte gewaar worden, Om ons daarvan te ontlasten, bad En wy, on daaglyks, maar al deeden wy dat vyt- maal daags, 20 zouden wy nog gevaar loopen om van dit tuig levendig opgegeeten te worden, zo verſchriklyk veel zyn er hier. Wy wor- den alle, de een na den ander, ziek. Ziek? Geeft met dezen Jonge-. S. T. EE. ea. cot. M4. act. me act. A. e. oe. (39) Ceeft men U dan misſchien niet genoeg te eeten en te drinken? — Dat juist niet, was zyn antwoord, ik zal U een andere hoofdoorzaak zeggen, die wel het meeste daar toe bybrengt, dat wy hier meer dan aan ergens een my be- kende plaats geduurig voor zo veel ziekten en pynelyke toevallen. bloot ſtaan, en dat nie- mant van ons zich op eene beſtendige gezondheid beroemen kan. De buitengewoone ſtank, die hier op zekere tyden heerscht, en de groote morsſigheid die men hier over. al aantrefr, zyn wel de meeste en eigenlyk- ſtte verſtoorders van onze gezondheid. Want hier word niets ſchoon gemaakt, en daar van komt het ook dat de ſtank, die ons overal ver- volgd, by wylen zeer onverdraaglyk en zelf be- ſmettend is. — Vader, ik zeg U niets, dan 't geen gy zelf zien en opmerken kunt. En 20 oy my niet belieft te gelooven, kunt gy het myne Mede ſmettend is. — Vader, ik zeg U niets, dan 't geen gy zelf zien en opmerken kunt. En 20 oy my niet belieft te gelooven, kunt gy het myne Mede ſmettend is. — Vader, ik zeg U niets, dan 't geen gy zelf zien en opmerken kunt. En 20 oy my niet belieft te gelooven, kunt gy het myne Mede ſmettend is. — Vader, ik zeg U niets, dan 't geen gy zelf zien en opmerken kunt. En 20 oy my niet belieft te gelooven, kunt gy het myne Mede ſmettend is. — Vader, ik z ſcholieren vraagen, ik ben verze- kerd, dat alle dezelfde getuigenis geeven zullen. — En wat het oogmerk betreft, waarom gy my hier laat, dit zult gy nimmer bereiken, want hier leer ik, dunkt my, niets, om flechts aleen van my zelf te ſpreeken; hoewel ik ge- | love dat het geene in dit geval van my waar is, ook van veel andere, die om dezelfde reden hier zyn, zal plaats hebben.” | 6 „ Aldus, myn Vriend, ſprak myn Zoon te- gen my, en wat hy ſprak was inderdaad Zo. n thans vraag ik U, wat men van de ganſche Mak moet denken? Loopt alles niet op lompe bedriegery uit? Het plan van deze inrichting s Juist het ſlegtſte niet dat ooęt ontworpen is; Mo C 4 1 E As J SY —_ 1 In. r b a - 2; 2 * 2 =» * _ * r 8 * os "> 2 2 IF - 1 : _ ES. = — IRA «LO + 7 — 3 « 7 * aer A Pac B rb ory 1. we Gag. 4% po — x> | A 4 5 — N gn e ant Sy Sa ;? — . = N : » 1 CO I +4. v1 5 — V * r 2 "Ix "EST 417 J bs th YE IE 2 r ” > 4 2 — K „ 2 3 » > — * Abe þ 1 1 * WY. 1 „ ; C40 ) ] -. - pag a was het onder alle die ooit te vder⸗ ſehyn gekomen 2yn het beste; wat helpt dan een plan dat niet uitgevoerd word. De Hr, Babrdt heeft gehandeld, gelyk veele handelen; hy heeft veel belgoft en niets paargekomen. Waartoe d C40 ) ] -. - pag a was het onder alle die ooit te vder⸗ ſehyn gekomen 2yn het beste; wat helpt dan een plan dat niet uitgevoerd word. De Hr, Babrdt heeft gehandeld, gelyk veele handelen; hy heeft veel belgoft en niets paargekomen. Waartoe d C40 ) "Intusſchen had myn Zoon my verzogt om by den Doctor te weeg te brengen dat hem een ſchoone Kamer ingeruimd wierd; ik beloofe hem myn best daar toe. te doen, en deswegen met den Doctor geſproken hebbende, 20 krecg myn Zoon ecn' andere Kamer. Maar of dezel." ve beter was? — is eene andere vraage, die ik niet ligt met ja beantwoorden kan. Had hy geen flechte gehad, zo wierd hem nu de aller- fechtſte en morsſigſte aangeweezen, een Ka- mer, op welke reeds een Profesſor en vier eleven huis hielden, Ik kan verzekeren dat ik het in Polen by geen Jood 20 liederlyk, zo onordent- lyk en ſtinkend morsſig gevonden heb, als het hier was. Maar wat zou ik doen? Eene ver- andering kon hier niet op ſtel en ſprong ge- maakt worden, en al was die in t werk geſteld, 20 was doch de toeſtand van myn' Zoon daardoor geen hair beter geworden; want overal waar men zich keerde of wendde, wierden reuk en gezicht door de walgelykſte voorwerpen bele: digd. Hierom was ik flechts bedacht om dee- zen oord hoe eer hoe liever te verlaaten, en zogt een plaats, alwaar ik met myn Zoqn de vrye lucht kon inademen.” 125 „ De plaats van t Slot ſcheen my de be: kwaamſte te zyn om dit doel te bereiken. Ik Ppt my dan daar hen en nam myn Zoon * (41). de. Neanwylks waren wy op dezeive, of wy zagen ops van Jongelingen omringd, die ten deale uit Friesland en ten deele van den Ne- der-Rhyn, gebaortig waren. Ik ſprak hen aan, vernim naar hunnen toeſtand, en zogt met hen in geſprek te komen, am te hooren hoe zy te- gen den Hr. Barden en deszelfs Institut gezind waren. Om hier agter te komen behoefde ik weinig moeite aan te wenden, Want zy zeiden my hier over hunne meening vry uit en open- hartig, 20 dra zy merkten dat het my daar om te doen was, en het aardigſte daar by was dat zy alle als uit è&ën mond ſpraken * „, Na dat my onder andere edele Jongelingen de jongſte Hr. Baron yan B. zyn jammerlyk noodlot, dat hy hier verduurde, geklaagd had, begon hy bitter te ſchreijſen. — Ei, waarom | weent gy dan, vroeg ik, Ik ben hier langen tyd aan de heete Koorts doodelyk ziek geweeſt, antwaorde hy ſnikkende, en meer kon hy niet nitbrengen. — Maar Vroeg ik zyn' oudſten Broeder, die by hem was, waarom hebt gy dat niet naar huis geſchreeven? Dat heb ik gedaan, antwoordde hy, maar wat baat hier ons ſchryven? Onze brieven worden onderſchept en te rug gehouden, en wy, die de moeite genomen hebben om te ſchryven, worden daar voor met een goede dragt ſlagen betaald, en daar zyn wy Juist niet op geſteld. — Over het geheel wor-den wy hier recht grof behandeld. — Zo klaag-de my oak ce jonge Heer S. dat de zogenaam-de Muſik-Director (een Man, die beter de Snaphaan kon draagen dan de Viool of eenigander Muſik-Instrument behandelen) hem 20 de. When 2m. g : A 8. D406. do = | _— «ew *3S Pe. £47.05 7 ev 1 4 wp pa — Parma 1 A x * Fe e 28 b 4 fot - k 1.. "$3 -4. 4 1 D 3 — a N X 5 „. POS. - ef ed i Cites wr ens. B+ 2 ou. r reren. SIRE an 2 I”, * ” S  U— SD r —, = Y. — 5 woe ar» ns + Il 5 LO — * # >'4 how cs 2 *. = eg = - = — = #. 2 &ğ * 7, : _ Me * ** — f ᷑̃ reg. aanſtond, naar zich toe. Nu zal er weer ry- F woedend, (het is my ontſchooten, met de vuist of met een dik ſtuk hout) voor het onderlyf geſlagen had, dat hy het ligt had kunnen be- ſterven, zo hy een vierendeel uurs langer zon- der hulp in dien toeſtand gebleeven was. Noch een zeker Heer Z. uit Leeuwaarden, een wakkere Jongeling, bediende zich van dee- ze gelegenheid, en ſchudde zyn hart in mynen ſchoot aldus uit: Wat ben ik blyde, myn Heer, U hier te zien, en dat gy myn Landsman zyt! Hoe elendig en verlaaten myn toeſtand hier is, kan ik met geen woorden uitdrukken. Want hier verlies ik het liefſte dat ik hebbe, myn gezondheid en myn bloed. O die drommelſche Vloojjen tappen my op den duur het gezonde bloed af, en dat deeze my nog overlaaten, dat word 75 a4 de Profesſoren (die zeer 3 voor Ezeldryvers zyn) gruwelyk uitgeſlagen. Beſchouw myn hembd 2 hoe beblocl her is. Myn waarde Heer, wat ben ik gelukkig U hier te zien! Nu zal ik toch eens aan myne lieve Ouders een Brief kunnen ſchryven, en my met de aangenaame hoop vleijen dat zy dezelve zul · len leezen. Wat ik hen ſchryven zal, zal hen zeker bevreemden en verlegen maaken; maar ik weet my niet anders te redden. Gy zult toch 20 goed zyn en een klein Briefje mede neemen, en zorg draagen dat het wel beſteld worde? „Naauwlyks had de Jongeling uitgeſpro- ken, of de Doctor kreeg ons van verre in 't ge- zigt, en riep de my omringende knaapjes, met een ſtem, die duidelyk genoeg te kennen gaf dat het gezelſchap, waarin zy waren, hem niet ke - C43 3 kelyk ſlagen zwaaijen, zei cen van hun, vol verbaasdheid, Kom, kom, zei myn Zoon, die misſchien op myne tegenwoordigheid vertrouw- de, daarvoor behoeven wy nu niet te vreezen, dewyl myn Vader hier is.“ ib „Na dit geſprek droeg men wel zorg dat "wan der Jongelingen my weder " Alleen ſpreeken On e.. LE. | ; | „„ Op denzelfden morgen, op welken ik met de longening voor de laatſte maal ge- proken had) na dat ik Coffy gedronken en my tot de bezigheden, die ik op dien dag doen - moest, voorbereid had, liet zeker braaf Man uit Griinſtad, een Plaatsje by Heidesheim, zich by my aanmelden, dewyl hy van myne aan- komst verwittigd was. Na dat hy zyne zaaken, waarom hy gekomen was, verrigt had, zo ver- zuimde ik geen tyd, maar begon voort daarop van Zabrdts Inſtitut te ſpreeken; want dit maal- de my toen meer in het hoofd, dan zyne en myne zaaken, waar over wy geſproken had- den. Ik begon te meer hier van met hem te ſpreeken, om dat ik eensdeels wist dat hy daar in volſtrekt geen belang had, en uit dien hoof- de onpartydig daar over ſpreeken zoude, wan. 