Volksleesboek over schadelijke en nuttige insekten: nagelaten werk
J. Wttewaall
"Zu menne, het gebit van eenen mol beschouwt, zal men Kvinden: in de bovenkaak zes en in de benedenkaak acht I scherpe voortanden, en daar achter aan alle vier zijden hoektanden. Daaruit volgt, dat het geen dier is, dat aan planten knaagt, maar een klein roofdier, dat andere die- sren vreet." Ibij het tweede voorbeeld is het noodig dat men den buik opensnijdt en de maag bekijkt. Wat de mol vreet, I moet hij in de mafllg hebben en wat hij in de maag heeft, I moet hij gevreten hebben. Nu zal men, wanneer men die proef neemt, nooit wortelvezelen of zoo iets in de maag van den mol vinden, maar altijd de overblijfselen "van maden, regenwormen en andere insekten, die onder vde aarde leven." "Wanneer men nu den mol vlijtig vervolgt en met allerlei • middelen wil verdelgen, zoo doet men zich zelven de • grootste schade en de wormen het grootste genoegen. vDeze kunnen alsdan zeer vreedzaam de weiden en velden • ver-woesten en voorspoed" Gruen en gedijen, en daar- enboven ziet men dan in het voorjaar de meikevers zegevie- rend te voorschijn komen en alles kaal vreten'*). Men zal mij gaarne toestemmen, dat de woorden van HEBEL meer ingang verdienen dan tot het van den het vooral het nut van den moll dikwerf ter sprake gebragt, doch, vooral onder de landlieden, worden tegenwoordig nog de grootste verdel- gers der mollen aangetroffen. Vooral in de provincien Noord- en Zuidhund is het mollenvangen in het vooraar an de orde van den dag, en wordt het aanwezig zijn van moUenhoopen in eene weide door de veehouders onder elkander tot eene schande gerekend. Als gevolg daarvan stellen zij er eene eer in van veel mollen gevangen te hebben en worden de gevangen dieren niet zelden aan een gespan- nen touw naast elkander opgehangen om den voorbijgan- ger te doen zien, hoe ijverig men bezig is geweest. Het is dien boeren nog onbekend, dat juist daardoor de weiden, van mollen ontbloot, dikwerf luttel gras opleveren, omdat de emelt al de wortels uitzuigt en de graspollen v66r de ontwikkeling doet doodgaan, waardoor menige kaas en menig Vat bot er minder gemacht wordt, dan zou plaats heben, wanneer die maden door den mol waren achter-volgd geworden. De vraatzucht van den mol is bijzonder groot en zeker is het, dat hij het dubbel van zijn eigen gewigt aan voed-sel verslindt, terwijl hij geen twaalf uren kan vasten zonder den hongerdood te sterven. Gewonlijk gaan zij. 160 drie maal per dag op voedsel uit, namelijk des morgeal vroeg, ten twaalf ure op den dag en tegen den avoncL Nagenoeg alle soorten van larven en maden en ook regen*' wormen dienen den mol tot voedsel, alsmede veenmoUeii. Dit laatste werd meermalen in twijfel getrokken, dock werd door eene proefneming van den hoogleeraar g. vbolik allezins bevestigd. Hij plaatste in een kuip een' mol en achtereenvolgens eenige veenmoUen in dwars tegen elkander overstaande rigting. De mol en de veenmol maakten, toen zij elkander naderden, op eenmaal eene snel achterwaartsclie beweging, doch weldra schoot de mol pijlsnel op den veenmol aan, wiens af stand hij waarschijnlijk op den reuk af gemot en had. Hij ontweek de gewapende voorpooten van het dier en viel het.van achteren aan, waarvan hij spoedig den geheelen omvang naar binnen had. De bij- zonder harde romp en de kop maakten geen bezwaar voor zijne begeerlijkheid; men kon het knarsen van tanden en kaken, onder het kleinb Jeden van de prooi, duidelijk hoo- ren, en zeer spoedig was de geheele veenmol verslonden. -. Ditzelfde tooneel werd in den tijd van ongeveer anderhalf uur tot zes malen herhaald. Uit deze mededeeling van den hoogleeraar vrolik blij^ voldoende, dat ook de mol onder de ergste vijanden van den veenmol te rangschikken is en hoe verkeerd veto tuinlieden doen, wanneer zij, in streken waar veel veel veel mollen gevonden worden, tevens aan de mollen den oorlog verklaren, en niet minder wordt door de grondeigenaats gezondigd, wanneer zij door premien dat vangen bevordereti De wijze, waarop de mol onder den grond leeft, hee> veel merkwaardigs, waarvan de uiteenzetting ons te ver^' zou leiden. Onlang werd dit onderwerp door den hoogleeraar HARTING op populaire wijze behandel, en wij geloove- onzen lezers geene ondienst te doen, indien wij hen aanrade- G. Vrolik, Aanteekeningen over de veenmolUn, ia de Verslagen ei Mededeelingen van de Kon, Ahademie van WeteMchappen, deel YII, blftdz. 51 9xa die beschrijving van de levenswijze dezer dieren door te lezen, terwijl zijn dan tevens in de gelegenheid zijn om hunne kennis, wat de huishouding der dieren in het alge- meen betreft, aanmerkelijk te vermeerderen i). §6. DE VOGEIA Nadat wij de reeks van de reeks van de insekten binnen zekere grenzen houden, blijft ons nog over om uit dit oogpunt den werk- kring van de vogelen na te gaan. Daaronder zijn soorten of liever afdeelingen, die niet minder dan de sluipwespen, de parasiet-vliegen, de graaf- wespen, de roofinsekten en Je mol, door de natuur bestemd werden om eene te groote vermeerdering van insekten weder binnen §6. Zekere grenzen terug te brengen. Het spreekt van zelf, dat men hier geen volledig over- agt zal vinden van al de vogels, welke van insekten leven, daar alien, alleen de soorten van duiven uitgezonderd, nu en dan althans zich met insekten voden. Wij zuUen, even als wij dit bij de insekten deden, sleehts enkele af- deelingen van vogels vermelden, wier nuttige strekking ons vooral in het oog valt. Volgens den hoogleeraar dr. h. schlegel werden er tot ') Zie p. HARTiNO, De bouwkunat der dieren, in het Album der Natuur, 1860, bladz. 289. Ook afzonderlijk uitgegeven onder den titel van: p. harting, De ioitwhmat der dieren; Een boek voor alien j die de natur lief hebben; Gro- i, erven c. m. van bolhuis hoitsbma, 1862. drie maal per dag op voedsel uit, namelijk des morgens vroeg, ten twaalf ure op den dag en tegen den avond. Nagenoeg alle soorten van larven en maden en ook regen- wormen dienen den mol tot voedsel, alsmede veenmoUen. Dit laatste werd meermalen in twijfel getrokken, doch werd door een proefneming van den hoogleeraar a. vbolik allezihs bevestigd. Hij plaatste in een kuip een' mol en achtereenvolgens eenige veenmoUen in dwars tegen elkander overstaande rigting. De mol en de veenmol maakten, toen zij elkander naderden, op eenmaal een achterwaartsche beweging, doch weldra schoot de mol pijlsnel op den veenmol aan, wiens af stand hij waarschijnlijk op den reuk af gemeten had. Hij ontweek de gewapende voorpooten van het dier en viel het.van achteren aan, waarvan hij sp Oedig den geheelen omvang naar binnen had. De bij-zonder harde romp en de kop maakten geen bezwaar voor zijne begeerlijkheid; men kon het knarren van tanden en kaken, onder het kleinbijten van de prooi, duidelijk hoo-ren, en zeer spoedig was de geheele veenmol verslonden. Ditzelfde tooneel werd in den tijd van ongeveer anderhalf uur tot zes malen herhaald. Uit deze mededeeling van den hoogleeraar vrolik blijkt voldoende, dat ook de mol onder de ergste vijanden van den veenmol te rangschikken is en hoe verkeerd veel tuinlieden doen, wanneer zij, in streken waar veel veel meullen gevonden worden, tevens aan de moUen den oorlog verklaren, en niet minder wordt door de grondeigenaars gezondigd, wanneer zij door premien dat vangen bevorderen. De wijze, waarop de mol onder den grond leeft, heeft veel merkwaardigs, waarvan de uiteenzetting ons te verre zou leiden. Onlang werd dit onderwerp door den hoogleeraar p. HART IN G op populaire wijze behandeld, en wij geloven onzen lezers geene ondienst te doen, indien wij hen aanraden om die beschrijving van de levenswijze dezer dieren door te lezen, terwijl zij dan tevens in de gelegenheid zijn om hunne kennis, wat de huishouding der dieren in het alge- meen bet G. Vrolik, Aanteekeningen over de veenmolUn, ia de Vertlagtn m Mededeelingen van de Kon. Akademie van Weienaehappen, deel Y 11, bladx. 61 om die beschrijving van de levenswijze dezer dieren door te lezen, terwijl zij dan tevens in de gelegenheid zijn om hunne kennis, wat de huishouding der dieren in het alge- meen bet G. Vrolik, Aanteekeningen over de veenmolUn, ia de Vertlagtn m Mededeelingen van de Kon. Akademie van Weienaehappen, deel Y 11, bladx. 61 om die beschrijving van de levenswijze dezer dieren door te lezen, terwijl zij dan tevens in de gelegenheid zijn om hunne kennis, wat de huishouding der dieren in het alge- meen bet G. Vrolik, Aanteekening reft, aanmerkelijk te vermeerderen. § 6. DE VOGELS. Nadat wij de reeks van de reeks van de insekten binnen zekere grenzen houden, blijft ons nog over om uit dit oogpunt den werk-kring van de vogelen na te gaan. Daaronder zijn soorten of liever afdeelingen, die niet minder dan de sluipwespen, de parasiet-vliegen, de graaf-wespen, de roofinsekten en cfe mol, door de natur bestemd werden om eene te groote vermeerdering van insekten weder binnen zekere grenzen terug te brengen. Het sprecht van zelf, dat men hier geen voUedig overzigt zal vinden van al de vogels, welke van insekten leven, daar alien, alleen de soorten van duiven uitgezonderd, nu en dan althans zich met insekten voden. Wij zuUen, even als wij dit bij de insekten deden, sleehts enkele af- deelingen van vogels vermelden, wier nuttige strekking on vooral in bet oog valt. Volgens den hoogleeraar dr. h. schlegel werden er tot Zie p. HARTiNO, De bouwkunat der dieren, in het Album der Natuur, 1860, bladz. 289. Ook afzonderlijk uitgegeven onder den titel van: p. hartxno, De bouwkunst der dieren; Hen boek voor alien, die de natuur lief hebben; Groingen, de erven c. m. van bolhuis hoitsbma, 1862. 11 heden 280 soorten van vogels in den wilden staat bij ons aangetroffen. Daaronder behoore echter 45 soorten, die eigenlijk in andere landen wonen en slechts in zeldzame gevallen bij ons verdwaald raakten en dan gesehoten of gevangen werden; zoodat he Geheele getal van inlandsche vogelen eigenlijk 235 soorten bedraagt. Van die 235 soorten van vogelen zijn er 165 soorten, die in ons land hunne jongen groot brengen en er dus broeijende gevonden worden. De overige 70 soorten broeden in meer noordelijke of noordoostelijke streken, en trekken dan door ons land om in zuidelijker streken den winter door te brengen, terwijl zij, hetzij op de been- of op de terugreize, langer of korter in ons land vertoeven. Van de 165 soorten, die in ons land hunne nesten bouwen, zijn er maar 17 soorten, die het geheele jaar door ongeveer in de streken blijven waar zij geboren wer- den, en daarom standvogels genoemd worden, zoo als b. V. drie soorten van kraaijen, de ekster, de museh enz. Voorts tellen wij 28 soorten van vogels, die na den broedtijd wel in het land bly ven, doch een min of meer zwervend leiden. Zij vf or den zwerfvogels of strijkvogeb genoemd. Daartoe behoore bijv. despechten, demeezen, vier soorten van uilen enz 2). Wanneer men nu de stand- standvogel 3 zijn de yolgenden: 1. de kerkuil. 10. de geelgors. 2. » winterkoning. 11. » huismusch. 3. » -waterspreeaw. 12. » ringmusch. 4. » zwarte lijster. 13. » patrijs. 5. » raaf. 14. het korhoen. 6. » kauw. 16. » zilvcrmeeuw. 8. » ekster. 17. » kleine zeem eeuw 9. » vlaamsche gaai. *) Die 28 soortea van zwerfvogeU zijn de volgenden : 1. de hayik. i 3. » vischarend. 2. » sperwer* | 4. n bosohuiL 163 vogels en de zwerfvogels van de 165 in ons land broedende soorten aftrekt, dan blijven er nog 12Q soorten over, die alien tegen den herfst of den naderenden winter naar zui-delijke streken de reis aannemen om in het voorjaar, soms zeer vroeg in de lente, terug te keeren. Bij het beoordeelen van den werkring der vogels in het algemeen en vooral uit het oogpunt van het vernielen van schadelijke insekten is de naauwkeurige kennis van den tijd huns verblijfs van groot belang. Zoo bijv. wordt in versehillende vertaide werken van sommige vogelsoqrten gesproken, also zij voor ons land zijn, terwijl dit wel het geval is bijv. in het noorden van Duitschland, doch niet bij ons; wanneer diezelfde vogels later in ons land komen, zal van die nuttige viverkzaamheid niets bespeurd worden. Een voorbeeld daarvan leveren de gewone vinken; slechts enkele individuen broeden in ons land, doch de grootste massa komt in eene noordoostelijke rigtung uit zee tot ons over en wordt dan in de duinen en nabijgelegen lande-rijen bij duizenden en duizenden gevangen. De vinken nu behooren tot de musehachtige vogels, waar van alle soorten de jongen met insekten groot brengen en in den broedtijd zelven veel insekten gebruiken. Later echter worden zij zuiver plantenetende vogels, die zich vooral met allerlei zaden voeden. In het land dus, waar zij de ateenuil. 17. de koolmees. 7. • ve 18. de koolmees. 7. • ve 18. de koolmees. 7. • ve 18. de koolmees. 8. • ve 18. de koolmees. 9. • ve 18. de koolmees. 10. de koolmees. 11. de koolmees. 12. de koolmees. 13. de koolmees. 14. de koolmees. 15. de koolmees. 16. de koolmees. 17. de koolmees. 18. de koolmees. 19. de koolmees. 20. de koolmees. 21. de koolmees. 22. de koolmees. 23. de koolmees. 24. de koolmees. 25. de koolmees. 27. de kool IduiL 19. » pimpel. 8. • zwarte specht. 20. » zwarte mees. 9. » groeno specht. 21. » kuifmecs. 10. » kleine groeno specht. 22. » zwartkop-mees. 11. » bonte specht. 23. » staartmee. 12. » middelste bonte specht. 24. » ijsvogel. 13. » kleine bonte specht. 25. » roek. 14. het boomkrupertje. 26. » kuifleeuwrik. 26. » kuifleeuwrik. 26. » schollevaar. 11 164 gedurende den broedtijd vertoeven, doen zij tijdelijk veel nut, doch als ze bij ons komen, 13 dat tijdperk voorbij. Welke soort van voedsel de vogels gebruiken, is tot beden nog veel te weinig onderzoeht. Wanneer men de boeken over vogelen rädle, dan vedt men meestal slechts vermeld, dat deze of genoort zich voedt van inskten, larven, maden en ook bezien, zaden en dergelijke gebruikt, doch zelden worden de soorten van inskten genoemd, die dezen of genen vogel bij voorkeur tot spijze dienen, en toch worden er vele vogels gevonden, die voor den landbouwer, den houtteler, den warmoezier juist uit dit oogpunt belangrijk zijn. In den regel kan men stellen, dat bijna alle vogels inskten tot voedsel gebruiken. Zelfs de roofvogels, die van kleine zoogdieren, meer of min groote vogels of van kruipende dieren leven, gebruiken ook nog inskten, terwijl hetzelfde ook bij de watervogels het geval is, die in den regel van visch zich voeden. Er bestaat echter een groot verschil in de hoeveelheid van inskten, die de vogels verslinden en den tijd, waarop dat plaats Wanneer men de duiven, de roof- en de zwenavogels uitzondert, dan kan men aannemen, dat nagenoeg alle overige vogels hunne jongen met insekten groot brengen. Na dien tijd echter zijn er velen, die  nu en den planten zijn en slechts nu en den blijven. In de eerste plaats komen hier in aanmerking de meezen, het boomkruperte, de boomklevers en de goudhaantjes, die alien tot de kleinere vogels behooreen en ongeveer de- zelfde vijze van leven hebben. Zij alien namelijk ge- bruiken bezien en zaden, doch slechts op enkele tijden en bij uitzondering, terwijl Imn eigenlijk voedsel bestaat in kleinere insekten, jonge rupsen en bij voorkeur eijeren van insekten, om w^elke laatste eigenschap zij hier bijzonder onze aandacht verdienen. Al de hier opgenoemde kleinere vogels behooreen tot de zwerfvogek en blijven dus den v^rinter zwervende in ons land doorbrengen. Men vindt hen meestal in eenige sooiten bij elkander vereenigd en in troepjes de bosschen, boomgaarden en tuinen bezoekende, waar zij zeker als de meest welkome g-asten moesten besehouwd en behandeld worden. Wij hebben zes soorten van meezen, die als zwerf vogels den w^inter doorbrengen. De Meine heben alien korten spits toeloopenden bek en pooten, die zer geschikt zijn om zich ook aan de dunste takjes vast te houden. Zij klauteren zeer behendig en weten zelfs de knoppen der boomen van insekten-eijeren te bevrijden en zoeken ook die eijeren op, welke met een donsachtig vilt overdekt zijn en die door alle andere soorten van vogels onaangeroerd gelaten worden. Zoo als bij v. de eijeren van denjorn, die, gelijk wij zagen, door de moe- dervlinder met het dons van haar achterlijf overdekt worden. Evenzoo halen zij de kleine rupsen uit de winternesten van den hastaard-satijnvlinder en van den donsvlinder, De koolmees is de grootste der meezen, doch kleiner en ranker dan de musch en zeer kennelijk aan de kleuren. De kop is zwart, alsmede een gedeelte van den buik, terwijl de wangen wit zijn. Van onder en boven aan den nek is zij geel en op den rug groenachtig geel, terwijl de vleugels en de staart blaauwachtig grijs zijn. De pimpel of blaauwe mees wordt bij ons het ge- Eigenlijk ook nog eene zevendo soort, namelijk het baardmannetje of de baardmeea, doch deze behoort tot de vogels, die in het najaar weg- trekken. lieele jaar door, zoowel broedende als zwervende, menig- vuldig gevonden. Zij heeft de grootte van een sijsje en gelijkt op de koolmees, doch is door de blaauwe tinten aan den kop en den hals dadelijk te herkennen. Vrij algemeen wordt ook de zwarikopmees of het ossenkopje in ons land aangetroffen. Het bovengedeelte van den kop tot aan den rug is zwart en evenzoo de keel. De zijden van den kop en ook bet onderlijf zijn wit, in het geelach- tig bruine loopende. De kuifmees komt minder algemeen voor en zoekt haar 166 voedsel bij voorkeur in dennenbosschen op. Door hare in het oog loopende puntige kuif is zij dadelijk te herkennen, welke kuif uit zwarte vederen bestaat, die wit gezoomd zijn. Nog wordt in de dennenbosschen de zwarte mees zwertende aangetroffen, die gemakkelijk te herkennen is aan hare geringe grootte, sombere tinten en haren zwarten kop met witte wangen en eene witte vlek aan den nek. De vleugels en de staart zijn vaal zwartbruin. Ten laatste moeten wij nog melding maken van de staartmees of het langstaartje, die in ons land vrij algemeen aangetroffen wordt en ook in onze tuinen broedt en later in kleine troepjes rondzwerft. Zij wijkt van de overige meerzen af door haren buiten- gewoon korten bek en haren langer is dan het vogeltje. Behalve de meezen zijn er nog drie soorten van zwerf- vogeltjes, die in haren werkring op dezelfde wijze nuttig zijn. Onder dezen wijzen wijzen in de eerste plaats op het boomkruipertje, dat wel bij ieder bekend is door zijne ge- woonte om met rukken de boomstammen op te klimmen. Van boven is dit vogeltje rosachtig bruin en van onderen witachtig ; het heeft eenen verlengden wigvormigen staart, die rosachtig gekleurd en van krachtige vederen voorzien is, welke den vogel bij het klimmen tot steun verstrekken. Voorts heeft het een' betrekkelijk langen, eenigzins gekrom- den en puntig toeloopenden snavel, die zeer geschikt is om de eijeren of kleinere insekten uit de reten en de spleten van de schors weg te pikken. Het boomkruipertje nestelt in holten van boomen en ook wel in houtwerk, en zijn de eijeren of kleinere insekten uit de reten en de spleten van de schors weg te pikken. Het boomkruipertje nestelt in holten van boomen en ook wel in houtwerk, en zijn de eijeren of kleinere insekten uit de reten en de spleten van de schors weg te pikken. Het boomkruipertje nestelt in holten van boomen en ook wel in houtwerk, en zijn de eijeren of kleinere insekten uit de reten en de spleten van de schors weg te pikken. Het boomkruipertje nestelt in holten van boomen en ook wel in houtwerk, en zijn de eijeren of kleinere insekten uit de ret Bestätigt werden vedere bestätigt, vedere bestätigt werden, die meisten bekannten bedeckt zijn. Bij het eerste broedsel leggen zij 8 tot 9 en bij het tweede 6 tot 7 wit-achtige eijeren met bruine stippen en grijsachtige vlekken geteckend. Nach den broedtijd ziet men hen tot het volgende voorjaar in kleine troepjes rondzwerven en dan niet zelden in gezelschap van meenen en goudhaantjes. Ongeveer van dezemme strekking is de levenswijze van den boomklever, die ook blaauwspecht en in Duitschland spechtmees genoemd wordt. Hij heeft de grootte van een musch, is van onderen roestkleurig, terwijl de rug en de staart blaauwachtig groen zijn. Hij is een uitmuntende klimmer, die boven het boomkruipertje voor heeft, dat hij in alle rigten den stam kan beklimmen en dus ook van boven naar beneden. Hij heeft een vrij grooten dikken en regten snavel, ongeveer gevormd als die der spechten, waarmede hij ook schorsdeelen verwijdert, die het verkrijgen van de insekten of de eijeren in den weg staan. Van de zwerfvogels moeten wij ten laatste nog op de goudhaantjes wijzen, waarvan twee soorten in ons land voorkomen, namelijk het goudhaantje en het vuur-goudhaantje. Beide zijn het vogeltjes, die door hunne gedaante en den tamelijk korten snavel aan de zangvogels doen denken, doch die in de levenswijze met de meezen overeenstemmen. Deze vogeltjes behooreen na Last winter konnte de kleinsten, die in ons land aangetroffen worden. Op den rugs zijn de goudhaantjes groenachtig, terwijl de kopve-deren meestal eene fraai gele of roode kleur hebben. Even als de meezen zijn de takjes en looten, benvens de knoppen, van insekten of eijeren van insekten, en worden in gezelschap met deze en andere zwerf vogeltjes, vooral in dennenbosschen, aangetroffen. Eindelijk meenen wij hicr ook nog van het wirUerkomnkje gewag te moeten maken, dat, ofschoon een standvogel, en dus niet met de genoerade vogeltjes rondzwervende, echter zich op de wijze der meezen voedt en een even nuttigen werkkringheft. Het eeriige verschil bestaat hierin, dat de meezen de takken van bosch- en vruchtboomen zuiveren, terwijl bet winterkoninkje zich meer in hakhout, struiken en kreu-pelhout ophoudt. Het zijn vogeltjes, die zeer algemeen in ons land voorkomen en door de kleinheid en den opgewipten staart dadelijk in het oog vallen. Zij zijn bruin gekleurd, met donker-bruine dwarsstrepen en hebben een vrij langen, elsvor-migen snavel, die zeer weinig kromgebogen is. De winterkoning maakt e En fraai, bolvormig nest, dat zijdelings eene ronde en naauwe opening heeft. Het is uit bladeren, mos en vezelen te zamen gesteld en van binnen met vederen en zaadpluis belegd, waarop 6 tot 10 kleine w^itte geelachtige eijeren liggen, die met eenige roode stippen en vlekjes versierd zijn. Om verschillende redenen heben wij ons bij deze vogelstjes wat lang opgehouden: P. Omdat zij tot de nuttigste vogelsoorten behoore, aangezien zij zich nagenoeg uitsluitend van insekten voeden en slechts nu en dan, en meest bij uitzondering, plantaar-dig voedsel gebruiken; 2°. Omdat zij vooral de eijeren van insekten opsporen en daardoor bijzonder nuttig zijn; 3°. Omdat zij in ons land broeden en in ons land blijven en wij dus de vermeerdering of de vermindering, voor een gedeelte althans, in onze hand hebben. Bijna alien nestelen in holen van boomen, meestal niet hoog boven den grond. Bij eene verbeterde houtteelt worden de boomen, v^aarin zich gaten bevinden, zeldzamer; en dat is ook zeer goed. Er blijft echter nog gelegenheid tot nestelen voldoende over, zoo slechts de jeugd die nesten wat meer met rust liet het ware van belang, dat de ou-ders daartegen meer waakten, en dat der jeugd betere denkbeelden dienaangaande ingeprent werden. Doch o Ok de aankomende jongens en vooral jeugdige jagers maken dikwerf jagt op deze diertjes, die en door de makheid en door de kleinheid eene gelegenheid aanbieden. om zicli in het gebruik van het gewerte te oefenen. Zeker is het, dat onder deze omstandigheden jaarlijks eene groote menigte dezer vogeltjes gedood wordt. Geluk kig heeft de natur tegen geheele uitroeijing gewaakt, door aan al deze vogeltjes eenen dubbelen broedtijd in hetzelfde saizoen te geven, gepaard met een groot aantal eijeren. Wij hebben er ons met voordacht van onthouden bet nut, dat deze vogeltjes doen, in getallen uit te. drukken. Daarvan zijn de Duitschers groote liefhebbers, wij willen ter beoordeeling er een en endet staaltje van laten volgen. Dr. GLOZER, bij voorbeld, zegt in zijn werkje over de vrien-den van den Land- en Tuinbouw *), idat de meezen en soortgelijke vogeltjes vooral nuttig zijn, omdat zij het ongedierte reeds in de eerste kiem, of wanneer het nog zjer jong is, ver-nietigen. Zij ruimen het derhalve op, voordat het nog schade doen kan, en wegens de kleinheid er van hebben zij er een oneindig aantal van noodig. Ten tvv^eede wordt deze behoefte nog daardoor vermeerderd, dat zij in aan-ioudende beweging zijn moeten om de noodige hoeveelheid eijeren op te zoeken. Eene zoo rustelooze werkzaamheid is natürlich de oorzaak, dat zij ongelijk meer voedsel behoeven dan wanneer zij een gemakkelijk leven leidden. Men is daarom ver beneden de wezenlijkheid gebleven, toen men vroeger aannam, dat iedere mees jaarlijks ten minste 20,000 tot 30,000 stuks insekten-eijeren verslond ^). Dr. c. w. GLOZER, Die n'utzlichtaten Freunde der Land- ufid Forsi-ioirihschafi Unier den Thieren. Berlijn, 1856. Ook yertaald door dea heer e. c. enkla. ab, onder den tille van: de Vrienden van den Land- en Tuinbouw onder de dieren. Sneek, bij van DRUTBN en BLEBKER, 1860. Dr. GLOZER, in de Vrienden en, bladz. 89. Dat getal is dus niet juist en wordt door glozer op de volgende wijze verbeterd : »De insekten-etende vogels van alle soorten verlangen proefondervindelijk reeds in de ge- vangenschap', derhalve bij zeer weinig beweging, dagelijks on ge veer zooveel voeder als zij zelven wegen. In de vrijheid kunnen zij daarmede zonder twijfel niet toe en vooral in de lange dagen van den zomer. Een der genoemde vogels van middelbare grootte, bijv. de boomklever, weegt doorgaans niet minder dan 15 wigt^es. Aangenomen nu, dat bij in de vrijheid doorgaans niet meer voeder behoert, dan verbruikt hij toch in een jaar tijds 5.5 Ned. pond. Maar laat ons, om vooral niet te hoog te rekenen, sleehts 10 wigtjes aannemen. Alsdan behooreen biertoe van vlindereijeren van middelbare grootte, bijv. van den beruchten nonvlinder, indien een boomklever sleehts een dag alleen daarvan leven zou, reeds 10,000 stuks, want er gaan zelden minder dan 1000 stuks op een wigtje. Derhalve zou zelfs dan een boomklever in 20 dagen 200,000 stuks van die vlindereijeren behooreen om sleehts even te kunnen bestaan. Deze 20 dagen zijn echter sleehts Vit van het jaar. Derhalve zou zij die 200,000 stuks reeds verbruiken, indien sleehts het 18* gedeelte van haar voedsel uit zoodanige insekten-eijeren bestaat. Inderdaad echter zal het in 't algemeen niet minder dan Vs in den herfst en den winter, echter zeker */$ to* V* ©r van uitmaken." Die voorstelling noemen wij overdreven en daaraan maakt zich dr. glozer veel schuldig Wäar in de wereld zouden de meezen steeds in gewone tijden en on der gewone omstandigheden zooveel vlindereijeren vinden, en waartoe moeten die getallen dienen, daar het voldoende is te weten, dat de meezen de beste vervolgers van insekten-eijeren zijn en dat zij daarin bij voorkeur gedurende den winter hun voedsel zoeken. En om nu nog een staaltje te geven, waartoe zijne redener hem bragt, deelen wij het volgende mede. Bij het vermelden van de schade, veroorzekaakt door het vangen van de meezen en soortgelijke vogeltjes, laat GLOZER er op volgen, und men nu het geheele aantal inwoners van Duitschland in eene ronde som ook slechts op 40 in plaats van op 50 millioen stelt (want glozer doet altijd voorkomen, dat hij bang is voor overdrijving), zoo zTillen er 20 millioen dezer vogels vernield worden (een vogel gerekend op 2 zielen). Indien men nu slechts wilde aannemen, dat er door ieder gevangen vogel 10,000 ins sekten, larven, slakken en wormen voor het volgend jaar in het leven gespaard worden, welk een ontzettend getal zou dit bedragen! Laat ons, hoezeer dan ook veel te laag, dat getal van 10,000 eens aannemen, zoo verkrijgen wij toch het hoogst aanzienlijk getal van 10,000 maal 20 millioen stuks gedierte, dat voor het volgend jaar gespaard wordt. Op nieuw daarlatende, hoeveel millioenen en millioenen jongen deze onverdelgde stam zal voortbrengen" '). Het Beobachtnungen vermeldet, dat deze redenering met de berekening geheel uit de lucht gegrepen is, daar in de eerste plaats het getal eijeren, die een mees in den wilden staat gebruikt, en er ten andere ook zooveel eijeren in den regel niet aanwezig zijn. Glozer heeft hier de groote verwoestingen van rupsen voor oogen gehad, die nun en dan in Duitschland plaats hebben, en in zoodanige jar en is het best mogelijk, dat de meezen een verbazend aantal eijeren kunnen wegpikken. In het algemeinen kan men niet verder gan dan te verzekeren, dat het voedsel van de kleine zwerfvogels voor bet grootste gedeelte uit insekten bestaat, en dat zij vooral ook de eijeren vlijtig opzoeken, terwijl zij zich slechts nu en dan, en meest uit nood, met zaden en pitten van bezien voeden. Men kan er nog bijvoegen, dat zij zeer zeker de nuttigste vogels zijn, die ons land oplevert. In betrekking tot den nuttigen werkkring kan men in de tweede plaats de zangvogels noemen en dit te meer, om dat er ook velen onder zijn, die op den akker verblijf houden en dus ook dezen van insekten zuiveren. In het dagelijksche leven worden onder de zangers allerlei soorten van vogels geteld, doch de man der wetenschapelten in ons land slechts 31 soorten van zangvogels, die tot de navolgende geslachten behooren, namelijk: de grasmusschen, de boschzangers, de spotvogel, de rietzangers en de nachtegaal-zangers, terwijl ook nog tot de zangers ge Krekend worden de tapuiten, de piepers en de kwik-staarten. In eene noot zal de lezer de soorten vinden, die bij über geslachten voorkomen. Hij beschäft daardoor een over- * Tot de zangvogels behoore de volgende soorten: Geslachten. Soorten, 1. de zwartkop. 2. » tuinfloiter. 3. » graamusch. 4. » braamsluipcr. 5. » fluiter. 6. » fitis. 7. » tjif-tjaf. III. Spotsvogels 8. » spotvogel. IV. Rietzangers 9. » karakiet. 10. » kleine karakiet 11. » bosch-rietzanger. 12. » rietzanger. 13. » sprinkhaan-rietzanger. 14. » nachtegaal-rietzanger. V. Nachtegalen 15. » nachtegaal-rietzanger. 16. » blaauwborstje. VI. Tapuiten....... 16. het roodstjaar. 17. » blaauwborstje. 19. » blaauwborstje. VI. Tapuiten....... 16. het roodstjaar. 18. » blaauwborstje. 19. » blaauwborstje. 20. » blaauwborstje. 21. » blaauwborstje. 22. » blaauwborstje. 23. » blaauwborstje. 24. » blaauwborstje. 25. » blaauwborstje. 26. » blaauwborstje. 27. » blaauwborstje. 28. » blaauwborstje. 29. » blaauwborstje. 30. » blaauwborstje. 31. » blaauwborstje. 32. » blaauwborstje. 33. » blaauwborstje. 34. » blaauwborstje. 35. » blaauwborstje. 36. » blaauwborstje. 37. » blaauwborstje. 38. » blaau 20. de gewone tapuit 21. » blonde tapuit. 22. het paapje. 23. de roodborst-tapuit. 173 zigt van de zangvogels en kan er dus ook uit opmaken, Vreelke soorten hier niet toe behooren. Al de hier genoemde zangvogels brengen den winter elders door, terwijl er velen bij zijn, die reeds vroeg in den nazomer of herfst ons land verlaten. Allen hebben een' bek, die min of meer fijn en meestal regt is en korter dan de kop, terwijl zij ook alien insekten en wormen tot voornaamste voedsel kiezen en bij uitzondering plantaardig voedsel gebruiken, en dan in de eerste plaats zich op bezien en kersacbtige vruchten vergasten. Hieruit blijkt reeds, dat zij ook de jongen met insekten groot brengen, gelijk zij dan ook op dat tijdstip eene groote massa van insekten weten op te sporen. De bastaardnachtegaal, na aan de zangers verwant, gebruikt hetzelfde voedsel als deze, en behoort ook, vooral door zijn menigvuldig voorkomen, tot de nuttigste vogelen. Het behoort naauw Elijks betoog, dat al de nesten dezer vogelen zorgvuldig moeten gespaard worden, en dat het vooral in den broedtijd van het hoogste belang is, zoo-veel mogelijk zangvogels in den omtrek vereenigd te hebben. Ook de spreeuwen zijn zeer nuttige vogelen, die vroeg in het voorjaar tot ons terugkeeren om zich over de steden en dorpen te verspreiden en daar onder de pannen, in de gooten of in reten en schoorsteenen te nestelen. Zij voeden zich en hunne jongen met insekten, die zij allerwege in de omliggende weilanden weten op te sporen. In Junij vliegen de jongen reeds uit en worden dan gedurende eenigen tijd zwerfvogels. De kersenboomgaarden liggen Geslachten. Soorten. VII. Piepers 24. de groote pieper. 25. » duinpieper. 26. » oeverpieper. 27. « graspieper. 28. » boompieper. 'III. Kwikataarten 20. » gele kwikstaart. 30. » witte kwikstaart. 31. » groote gele kwikstaart. 174 dan het eerst aan de beurt en van daar begeven zij zich naar de hooilanden, terwiji zij zich later langs de boorden van onze rivieren verzamelen en zich dan in zulke talrijl^e vlugten kunnen vereenigen, dat deze in de verte gezien dikwerf eene zwarte wolk schijnen. Nog later in den tijd trekken zij meer zuidelijk op. Toen in 1845 in de Geldersche en Utrechtsche zand- streken de gestreepte dennenrups zulke geweldige ver- woestingen aanrigtte, kwamen groote koppels spreu'wen in de aangetaste bosschen het mos omwoelen om er de poppen uit te halen, en werden er op die wijze eene massa van aanstaande vlinders vernield. Wij noemen het eene gelukkige gewonte van den Zuid- en Noordhollandschen stedeling, wanneer hij aan de ge-  gebakken te laten nestelen. Zelfs vindt men er potten, die daarvoor gebakken worden. Die spreeuwen-krui-ken hebben ten doel om het stille leven op eene aehterkamer eenigzins op te vrolijken, doch zij geven de gelegenheid om menige spreeuwen met hare jongen te huisvesten en daarvoor moet men die bewoners dankbar zijn. Het ware te wenschen, dat vooral op het platteland de gelegenheid tot het nestelen voor de spreeuwen bevorderd werd, en dat men in stede van ze te verdrijven, zoo als thans dikwerf plaats heeft, hun meer broedplaatsen verschafte. In het algemeinen zou eene dergelijke wijze van handelen okop andere soorten van vogels toege past kunnen worden, en vooral zou men die soorten, welke in boomholten broa- den, gemakkelijk kunnen lokken, door hier en daar in boomgaarden en in tuinen stukken van zware takken op te hangen, waarin of naturlijke of door de kunst ge- maakte holten aanwezig waren. Men zou in de vermin- dering van insekten en vooral van rupsen die moeite tiendubbel vergoed krijgen. De heer baron van der heyden van baak, in de graaf- schap Zutphen, heeft voor de kleine vogelsoorten ronde potten laten bakken, met zeer naauwe opening, deze in zijne menagerie opgehangen, en kweekt daar jaarlijks eene massa van kleine en bijna uitsluitend insekten-etende vo- geltjes, voorwaar wel een voorbeeld, dat navolging verdient. Ten laatste zullen wij nog met een woord gewag maken van de muschachtige vogels. Daartoe behoore de vinken, de keep, de distelvink, het sijsje, het kneutje, het frij- tertje Hebens, de appelenden, en de goudvink. Al deze soorten van vogels leven voor een groot gedeelte van zaden, doch brengen de jongen uitsluitend met in-sekten groot. Na den broedtijd zijn er velen, die onze graanvelden aan-tasten of den moestuin tot hunne strooptogten uitkiezen. Zijn doen veel goed, doch ook veel kwaad. Het schijnt echter, dat het goede de overhand heeft en dit kan te eer het geval wezen, omdat er vele middelen uitgedacht zijn, waardoor de schade, welke deze vogels doen, kan afgeweert worden. Althans is het verkeerd om van wege de gemeente- besturen verordeningen te maken op het uithalen van nesten of premien te gven op vertoon van gedoode vogels, zoo als dit ten aanzien van de mussehen hier en daar nog plaats heft, en om dezelfde redenen zijn ook de zoogenaamde musschengilden af te keuren, die in sommige plaatsen van ons land bestaan. Die premien en die musschengilden zijn voornamelijk te wraken, omdat zij het dooden ook van nuttige vogels in de hand werken, terwijl meestal bij het dooden van de musschen en het leveren der eijeren de ware vijand niet wordt verkregen. Er bestaan namelijk in ons land twee soorten van eigenlijke musschen, die zeer op elkander ge- lijken, waarvan de een de gewom huismusch is, die in steden en dorpen wordt aangetroffen, en voorn amelijk in de moes-tuinen zich te goed doet, terwijl de andere soort de ring-musch is en geheel het uiterlijke van een huismusch heeft. De ringmusch, ook wel boom-, berg- of veldmusch genoemd, is kleiner dan de huismusch, en heeft eenen witten doarsband om den hals doch in heggen en struiken nestelt en zich in min of meer groote vlugten vereenigt en dan de graanvelden aantast. Zij kan dan vooral in die streken lastig worden, waar bij uitzondering tarwe verbouwd wordt; dewijl men daar niet zolden een zoodanigen akker geheel ziet vernielen. Nu zal men bij het leveren van musschen of van hare eijeren in den regel veel meer huismusschen ontvangen dan ringmuschen, terwij het zeker is, dat de ergste vijand dan het minst wordt verminderd. Wij mogen het geduld van onzen lezer niet langer op de proef stellen en wij achten het voldoende, zoo hij den indruk verkreeg, dat het sparen van vele soorten van vo-gelen tot de wezenlijk nuttige zaken behoort, en dat de kennis van de levenswijze der vogelen van veel gewigt is voor alien, wier belangen bij den landbouw, de houtteelt of de warmoezerij betrokken zijn. Vele van de vermelde bijzonderheden hebben wij aan de werken van den hoogleeraar h. schlegel ontleend *) en daaruit is een schat van kennis, in betrekking tot onze inlandsche vogelen, te verkrijgen, ofschoon wij hier nog-maals moeten herhalen, dat er nog veel is, dat niet vol-doende on derzocht werd, en dat vooral de soort van voedsel, die iedere soort van vogel gebruikt, nog als een weinig ontgonnen terrein beschouwd moet worden. en is van hier tot over dea geheelen bovenkop vaal roodbrain ; de zwarte keelvlek is klein, en cr is, volge den leeftijd, de sekse en het jaarge- tijde weinig verschil in de kleuren. ') Zie prof. h. schlegel, Be vogeh van Nederland beachreven en af- gebeeld. Te Leiden bij p. av. m. trap, 1854 — 1858. Voorts van denzelfden schrijver, De vogeh van Nederland, uitmakende een gedeelte van De dieren van Nederland. Te Haarlem bij a. c. kruseman, 1860. HOOFDSTUK IV. HOE DE MENSCH SOMWIJLEN REGTSTREEKES DE VERMEERDERING VAN INSEKTEN IN DE HAND WERKT. Wij heben gezien, dat de natur al heilige wersten middelen bezigt om de overmatige vermeerdering van een of ander unsekt weder binnen bepaalden grenzen terug te brengen. De mensch echter verbrechen dat verband gedurig en moet dus ook telkens de nadeelige gevolgen daarvan ondervinden. Vroeger hebben wij er reeds op gewezen, hoe door het uitroeijen der bosschen, het outginnen van woeste gronden, het droogmaken van waterplassen en het in kultuur brengen van moerassigen grond aan de eene zijde het terrein, waarop de insekten hunne verwoesting aanrigten, steeds uitgestrekter wordt, teywijl aan de andere zijde de mid-delen verminderen, die het in bedwang houden van nadeelig einnekten bevorderlijk zijn. De mensch echter gaat nog een stap verder en in zeer vele gevallen werkt hij de vermeerdering van schadelijke inskten op direkte wijze zeer in de hand; wat meer is, hij doet niet zelden een of ander insekt Zeer vermeerden, dat hij er groote schade van ondervindt, alleen omdat hij niet met de levenswijze van zijne vijanden voldoende bekend is. Wij willen deze bewering met een paar voorbeelden staven en zullen in de eerste plaats ons bij een kevertje. ophouden, dat onder den naam van dennenscheerder bekend is en dikwijls den houtteler aanziellijke schade berokkenen kan. Den naam van dennenscheerder heeft deze kever verkregen, omdat de boomen, die eenige achtereenvolgende jaren. Door hem zijn aangetast geweest, een' geheel eigenaardigen vorm verkrijgen. In plaats dat die boomen regelmatig in de hoogte zouden toenemen, krijgen zij een' platgedrukten vorm, die zoo regelmatig kan zijn, dat zij het uiterlijk aanzien hebben alsof zij geschoren waren. De kever wordt op Plaat I bij fig. 2 vergroot voorgesteld. De vleugelschilden zijn nu eens bruingeel, dan weder rood- achtig bruin en soms zelfs geheel zwart, naarmate van den onderdom, aangezien eerstgenoemde kleur hun alleen bij de versche ontwikkeling uit den staat van pop eigen is. Bij goed weder beginnen de kevers zich te vertoonen in het begin van Maart, doch verschuilen zich, bij later invallende gure dagen, nog eenigen tijd, totdat zij in het midden van April weder te voorschijn komen. Het wijfje zoekt dan de plaats op, waar zij het best hare eijeren zal nederleggen, en kiest daartoe een' dennenhout, of wel een' stam, die zeer k Wünte de vrouwelijke kever boort dan eene opening door den bast tot op het hout en maakt voorts tusschen hout en basteenen regten gang van enkele strepen breedte en 9 tot 16 Ned. duimlengte, welken wij moedergang heeten zuUen. Wanneer die gang de behoorlijke lengte heeft, brengt de kever, ter wederzijde tusschen het hout en den bast, opzeer kleine afstanden hare eijeren en boort daarna meestal en ander gat om naar buiten te komen. De kleine larven, uit deze eitjes geboren, begeven zich dadelijk regts en links van dezen moedergang en vormen ieder een afzonderlijken gang, die in den beginne zeer smal is, doch die langzamerhand breeder wordt en in dezelfde verhouding als het ligchaam der larve in omvang toeneemt. In de af belding, fig. 3, is een dergelijke moedergang met de gangen der larven, uit de eitjes geboren, afgebeeld en tot op de helft der grootte teruggebragt, zoo als die gangen zich in den bast vertoonen, nadat deze van het hout is weggenomen. De larven, vergroot bij fig. 1 afgebeeld, zijn bleekgeel met bruinen kop en hebben zes zeer korte borstpooten. Zij liggen meestal gekromd in haren gang. Volwassen 12* zijnde, maken zij aan het einde van den gang eene kleine holte, waarin zij zich verpoppen, om in Julij of Augustus als kever naar buiten te boren. Door het groote aantal van gaatjes, die daarna buiten aan den stam zigtbaar zijn, heeft een dergelijke boom of stuk hout het aanzien also zijnde, maken zij aan het van gaatjes, die daarna buiten aan den stam zigtbaar zijn, heeft een dergelijke boom of stuk hout het aanzien also zijnde, maken zij aan het van gaatjes, die daarna buiten aan den stam zigtbaar zijn, heeft een dergelijke boom of stuk hout het aanzien also zijnde, maken zij aan het van gaatjes, die daarna buiten aan den stam zigtbaar zijn, heeft een dergelijke boom of stuk hout het aanzien also zijnde, maken zij aan het van ga He met fi jene hägel beschoten was. Het aantal moedergangen, die door deze kevers gemacht worden, kan zeer aanziellijk zijn en ter longte van een half el, bij een matig dikken stam, somwijlen over de honderd stuks bedragen, terwijl men bij iederen moedergang somos 50, somos ook over de 100 larvengangen kan tellen. Wanneer men nur bedenkt, dat er dikwijls in een dennen- bosch vele boomen geveld liggen of op stam doodgegaan zijn, en dat die stammen over de geheele lengte met der- gelijke moedergangen bezet zijn, dan zal men zich een denkbeeld kunnen vormen van het verbazend aantal kevers, welke hieruit geboren kunnen worden. De nadeelige werkzaamheid van den kever begint nu eeri aanvang te nemen. Naauwelijks de poppenhuid uitgetrok- ken hebbende en naar buiten gekomen, vliegt hij niet on- besuisd de wijde wereld in, maar begeeft zieh onmiddeUijk naar een der zomerlooten, waar hij op een afstand van 3 tot 8 duim van den eindknop een gat boort tot op het merg, en dan doorknagende een gedeelte van het pass ge- vormd hout wegvretend. Somwijlen keert hij dan terug, doch meestal en vooral wanneer hij het gat op een ge- ringen afstand van den eindknop gemaakt heeft, vreet hij ook dozen geheel uit en verlaat dan het lot of door de opening waar Hier is ingekommen, of hij maakt digt bij den eindknop eenen nieuwen doortogt. Men weet, dat een den steeds een hoofdscheut en eenige zijscheuten maakt. Is de hoofdscheut aangeboord, dan sterft deze, maar blijft zoo eenigen tijd aan de boomen zitten; doch zijn de zijscheuten doorboord, dan knappen deze, daar zij teederder zijn, bij den minsten wind af en vallen dan op den grond. Aan het heirleger van scheuten-, die in den nazomer of den herfst op den grond liggen, is het dadelijk zigtbaar, of de dennenscheerder hier heerschte en in welke mate dit plaats vond. Nadat de gestepte dennenrups in de bosschen van Gelderland en Utrecht in 1844 en 1845 duizende boomen deed sterven, waren er een aantal grondbezitters, die deze boomen op stam lieten staan of wel geveld in het bosch lieten liggen. Hier was dus overvloedige gelegenheid voor de dennenscheerders om zich te ontwikkelen, gelijk zij er dan ook ruimschoots gebruik van maakten. Bijzonderheden daarvan werden opgeteekend door nar. H. VERLOREN in de Kunst" en Letterhode n". 9, van 1847. De boomen waren in 1846 zoodanig door de dennenscheerders aangetast, dat men te Driebergen in een bosch op de vierkante el gemiddeld dertig looten op den grond zag liggen. Het nadeel, door de dennenscheerders veroorzaakt, is anzijnijk. Ten eerste worden altijd de jongste scheuten en bij voorkeur de eindscheuten met den hoofdknop door de kevers uitgevreten, en daarbij is aan de boomen de gelegenheid benomen om eene geregelde verlenging van den stamte doen plaats hebben. De jongste en nog overgebleven zij looten nemen nu eene meer Regipgaande rigtige, doch in dat geval zijn er meestal twee of drie, die om den voorrang strijden en regtstandig in de hoogte gaan. Bij eene opvolgende schade van meer jaren krijgen daardoor de boomen eenen geheel eigenaardigen vorm, welke dade-lijk doet vermoeden, dat hier de dennenscheerder aanwezig is geweest. 