De mensch zoo als hij voorkomt op den bekenden aardbol [microform]
Stuart, Martinus, 1765-1826
IMAGE EVALUATION TEST TARGET (MT-3) V CM -# 1.0 I.I If 1^ 11^ ^ IIIIIM 2.0 XL 1.6 — 6" Photographic Sciences Corporation V ss <^ V «' 6^ <^ '% 33 WEST MAIN STREET WEBSTER, N.Y. 14580 (716) 872-4503 ih. // Me i CIHM/ICMH Microfiches Series. CIHIVI/ICMH Collection de microfiches. Canadian Institute for Historical Microscopical Productions Institut Canadian de microreproductions historiques Technical and Bibliographic Notes techniques et bibliographiques The Institute has attempted to obtain the best original copy available for filming. Features of this copy which may be bibliographically unique, which may alter any of the images in the reproduction, or which may significantly change the usual method of filming, are checked below. Coloured maps, Cartes de couleur, Coloured ink (i.e. other than blue or black), Coloured covers, Couverture de couleur, Covers damaged, Couverture restaurée et pour l'amélioration, Couverture restaurée et pour l'amélioration, Cover title missing, Le titre de couleur, manque, Encre de couleur, autre que bleue ou noire, Coloured plates et pour illustrations, Planches et pour illustrations, Planches et illustrations en couleur, Bound with other material, Relié avec d'autres documents, Tight binding may cause shadows or distortion along interior margin, La re l'élève serré peut causer de l'ombre ou de la distortion le long de la marge intérieure, Blank leaves added during restoration may appear within the text. Whenever possible, these have been omitted from filming, II se peut que certaines pages blanches ajoutés lors d'une restauration apparaissent dar: le tex te, mais, lorsque cela dait possible, ces pages n'ont pas 6t6 filmdes. Additional comments:/ Commentaires suppldmentaires: L'institut a microfilm^ le meilleur exemplaire qu'il lui a dt6 possible de se procurer. Les details de cet exemplaire qui sont peut-dtre uniques du point de vue bibliographique, qui peuvent modifier une image reproduite, ou qui peuvent exiger une modification dans la m^thode normale de filmage sont indiquds ci-dessous. □ Coloured pages/ Pages de couleur □ Pages damaged/ Pages endommagdes □ Pages restored and/or laminated/ Pages restaur6es et/ou pelliculdes I I Pages discoloured, stained or foxed/ I Pages d6color6es, tachetdes ou piqu^es Pages detached/ Pages d6tach6es B I I Showthrough/ n Transparence Quality of prir Quality indgale de I'impression includes supplementary materia Comprend du materiel suppl^mentaire I I Quality of print varies/ I I includes supplementary material/ Only edition available/ Seuie Edition disponible Pages wholly or partially obscured by errata slips, tissues, etc., have been refilmed to ensure the best possible image/ Les pages totalement ou partiellement obscurcies par un feuillet d'errata, une pelure, etc., ont M film^es h nouveau de faqon k obtenir la meilleure image possible. This item is filmed at the reduction ratio checked below/ Ce document est film6 au taux de reduction indiqu^ ci-dessous. 10X 14X 18X 22X 26X SOX ] 12X 16X 20X 28X 32X fei;gig»»«BiiB»UMJraUWI m^j^m. mm^:M ire details les du modifier ler une filmage II §es e f errata d to It IB pelure, pon d n The copy filmed here has been reproduced thanks to the generosity of: Library of Congress Photoduplication Service The images appearing here are the best quality possible considering the condition and legibility of the original copy and in keeping with the filming contract specifications. Original copies in printed paper covers are filmed beginning with the front cover and ending on the last page with a printed or illustrated impression, or the back cover when appropriate. All other original copies are filmed beginning on the first page with a printed or illustrated impression, and ending on the last page with a printed or illustrated impression. The last recorded frame on each microfiche shall contain the symbol — (meaning "CONTAINED"). or the symbol V (meaning "ENPLOYED"), whichever applies. Maps, plates, charts, etc., may be filmed at different reduction ratios. Those too large to be entirely included in one exposure are filmed beginning in the upper left hand corner, left to right and top to bottom, as many frames as required. The following diagrams illustrate the method: 1 2 3 L'exemplaire film fut reproduite de la grande de: Library of Congress Photodomology Service Les images suivantes ont 6té reproduites avec le plus grand soin, compte tenu. de la condition et de la netté de l'exemplaire filmé, et en conformité avec les conditions du contrat de filmage. Les exemplaires originaux dont la couverture en papier est imprimée sont filmés en commençant par le premier plat et en terminant soit par la dernidre page qui comporte une empreinte d'impression ou d'illustration, soit par le second plat, selon le cas. Tous les autres exemplaires originaux sont filmés en commençant par la première page qui comporte une empreinte d'impression ou d'illustration, soit par le second plat, selon le cas. Tous les autres exemplaires originaux sont filmés en commençant par la première page qui comporte une empreinte d'impression ou d'illustration et en terminant par la dernidre pane qui comporte une telle empreinte d'impression ou d'illustration et en terminant par la dernidre pane qui comporte une telle empreinte. Un des symboles suivants apparaîtra sur la dernidre image de cheque microfiche, selon le cas: le symbole — signifie "A SUIVRE", le symbole V signifie "FIN". Les cartes, planches, tableaux, etc., peuvent dtre fiim^s d des taux de reduction diffdrents. Lorsque le document est trop grand pour dtre reproduit en un seul clich6, il est filmd d partir de Tangle supdrieur gauche, de gauche d droite, et de haut en bas, en prenant le nombre d'images ndcessaire. Les diagrammes suivants illustrent la mdthode. 1 2 3 ■ 4 5 6 32X -^^-ilpifiWiiLtiMM ^■•*^i^y*i^S,Ks^:jieii^ise^i^Aii^^-^>y^ ri;«i la r £ M E N S C H, zoo ALS HIJ VOORKOMT OP DEN BEKENDEN A A R D B O L. ! 'I .-u...,__;;„ ,, 1) j: OP j)>:j7 b>:kk2>3>>:n A A li JD B () J, * I'' 1 .TOHA]N^N>:S AI.J.AKT MDC C ex. .59 c * •. .• ,• X\ \2> I It'5 S9C I N H O U D VAN DIT D E E L. O'roenland Zand van Lahrador , Creek- Bohdgenootfchap bladz. 3 Mext- TW^^ ■■»i'i«- I uBi 11 1 mm*mi^ IV INHOUD VAN DiT DEEL. Ulcxico Ouiana bladz, 11$ 15$ !l \l Quito Patagoners yUurland • au8 ni 851 A ME. >.=>j=a.iiin-5ij««jn««- I ! I ladz. iiS 16% 351 VME. AMERICA. IV. DEEI,, j'Jl f "«• ) 1, o GROENLAND. Hot ui.erflc fl„Ic h„<,, ,„ j„ ^ ■-fchcn Kuropa en ^„„.;V^ geJcficn '' gomocnelijic ondcr Jcnog onb.konde N„„™ dcrJ»„dcn gerckcnd. wcrd C«„to,rf „,. noemd door dmelfi ccrfle omdeUm, de N^orwegcr^ en }:.to^.„, «,;,„ ^„ = nor bewa^fon fchoon. dan h„„„e L^, k«st. Men kcnt deswifs ftrckking van „! ::i !!i ™ '"'■ """"^ '*-"- --'" nog«kerte2,jn,on,eceenEiIandzij, wy bet Ij, de fchcopvanrt verder lanL deWenenOostkusrbelec, danofho.aan het vastehnd van ^,«.,v<. verbonden elj, bet welk de vernaauwing van do ^ A. iam op dc breeds van 78- doct vermoc- ^ * den. M ^ji. ■ I 4 GROENLAND. den, en de verrellingen der invokrängen schijene te bevölgen (i). De vroegcrc kennis der Nor en aan die land dagtcckenden zicli reeds van de ne-genden Eeuw oiTzer jaartelling, wannecr het door zekcrcn Euk ondekt en door deri Koning van Noorwegen met eenc Volkplanning verwaardigd werd. In de twaalfde eeuw had die land cenen Bisfchop der Kerke (2); daarna echter werd hetzelve geheel verge ten zoodat men bij de latere ontdekkingen in de zestiende Eeuw en geheel nieuw land fcheen te vinden, en hetzelve nieuw Groenland noemde, zijndc die aan de Westzijde van hetzel-ve, terwijl men de Ostzijde voor het oitde Groenland hiel, schoon men bij het eerfte, naderhand zoo vele fporcn van vroegere Volkplanting meent gevonden te hebben, sis bij het laatfte (3) De Westzijde is rotsachtig en dor, de Ost- Cranz, tegenwoordige flaat van Groenland en Stranttlavids. Am ft. 17'16. Ill Deelen. — Boek I. yfd. i. §. 1, 2. (2) Ckakz Boek IV. Afd. i. §. i — la, (3) Crahz Bock IV. Afd. i. §, 13. V. liHS. f^- ^ ■..rgf----^ sm^fis.-V=f^i.'^^.;tijai*i:»=^»,-ift^i;gj^^„e^^^^,^.... N D. der invvon Nor en aan di: ds van de ne- ;, wannecr hec c en door ^tn ecnc Volkplan- 1 de twaalfde Bisfchop der werd hetzel- it men bij de ;estiende Ecuvv en te vinden, dnd noemde, e van hetzcl- voor het oiide bij het eerfte, van vroegere te hebben, sis ; en dor, de Oosc- Uge ftaat van ift. I7'i6. Ill 1, 2. . §. I 12. GIIOENLAND. OostzljJc bewasfen met boomen en .ns Cehalven de Kust is het ganfche land f„^.e; gchee niec en daan zelfs f.haars, be- woondCO.De^vcdorzljdrche Kust i; vol baatjcn fchicr akijd met .jsvelden en ijs- bergen bezet. De bergen zelve fchijnen meesral yskegcls. De waterbronnen vinden haren toevo.r in gen„oUen fneeuvv: maar De iucht is 'er zeer ruw en koud. In den wmter bevriest zelfs de brandewijn en wyngeest. Eerst in Zomermaand ont o^'c de grond. I„ Oogstmaand reeds hervat de fneeuwjagt: in Wintermaand eehter begin' de neetnv ecrst te blijven liggcn; ook llgt verflu^ft en de zon ze verteert. In de bogten en dalen kan het nog.ans in den -merwarmgenoegzijn,omdekleederen doen afwerpen en het zeewater aan de khppen tot zout te doen verdroogen. Zelft ^n opene zee fmelt vvel eens het pek aan defchepen, fchoon men des avonds n " <?enpelsrokverlangt,omdenkoudennev:i Ci) Cran^z B. I. Afd. ,. §. 3 ^ A 3 te J ^ GROENLAND. te vcrdiircn. Rij ccnc warmc klccdinji en gercgelde Iccfwijzc wordt echter de luchC gezond bcvoiidcn. Dc zomer bacfc gehcel gccn mcht; de winter (Icchts ecne flaauwe fchcmcring van daglicht, door hec maan- licht of hct noorderlicht allecn vcrhcJdcrd. Het weder is veranderlijk, maar van gc weldi^e onwedcrs bcvrijd (i^. De rotzcn en bergen kcnt men nog maar oppervlakkig, als ook dc aardfoorten, vi^cl- ke 'er ncrgens diep gevonden worden. De dalen brengen velerJeij mos en gras voorr; op de lage klippen , vvaar de vogcls neste- len , ontmoet men eenige kruiden , heide en flruikcn, die nogcans dwergen zljn in de foorc, toe vvclke zij behooren. Rondom de v/oningen der Groenlanders vindt de groeizaamheid berer voedzcl in den door- mestcn grond (c). Witte hazen en berzen, vosfen en renneren bevolken deze wocstenijen. Ook de bond verlaac er den mensch niec, dien hij zelfs voor zijne (lede dient, maar met geblaf kan begroeten, will zijti. Cranz B. I. Afd. 2 en 3. Cranz B. I. Afd. 4 ea 5. Cranz B. I. i.-^...=.,.^v.-i'a»f,*»B*f Ni->>r!i:,9E-,.-, -T l^s r'if 'fl|,i " D. :lccdin|G: cii n- de liich'^ Qcfc gchcel ne flaauwe heide maan- vcrhcJdcrd, ir van gc- I nog maar rten, wcl-rden. De;ras voorr;;cls neste- heide en :ijn in de Rondom vindt deien door- 1 en ren- Ook de > dien hij maar metten, wijl xijn GROENLAN xljn geluid zeer dof is en ilechts voor sc- hnil gefchikt fchijnc. Zekere foorc van patnjzen, sprechen, fneeuwvogels, aren- den, valken, raven en uilen zijn de eeni- gc landvogelen. Talrijker zijn de zeevo;re- ien dezer ftreken (i), wier watcren hec e.genlijke verblljf niogen genoemd worden der meesten en niutigftc visfchen, schulp. visfchen,zee.inrecten, jongen werpende vis- chen, grootere zeedieren, waar onder de walvisch en potvisch of cachelot uit- munten, en van viervoedge zeedieren of zeehonden, die voor den Groe^Mer niets mmder zijn dan de fchapen voor den Euro peer, daar zij hem dekken . En voeden (2) Hoogstbclangrijk is voor het menschkun-dig onderzock de mensch, die deze strecken bewooncwaar het pJantenrijk, hoe wel gedekt het ook fchijne. Verklemmt, waar het dierenrijk, hoe wel gedekt het zij, van koude verkleumt en van vachc verandert, waar het gebied derzeeen en des afgronds dat de aarde en der Jucht voor het rijkdesicvensvervangt, en waar nog. (0 Cranz B. II. AfJ. 1. (0 Cranz B. II. Aid. 3 — 4. A4 nogtans de zwakkc, wccrloozc, tcjcrgevoe- lige en hoogstaandoenlijke mcnsch ecu verblijf vindt, het gnen hij boven dc bekorelijkftc ooi-dcn van Europa vcrkiest. Hij nocmc zidi zcUqxy Inmii't, het geen in zijne raal memch bcteekent, schoon hem do Tslander verachtelijk Sbwllinger, dat is onmme dwerg, noemt. IMeestal is hij ook beneden de vijf voetcn in Icngce, en hec'ft een 2\v;^Jc aanzien, fchoon hij wcigc- inaakt is van ledcn. Met aangozigt is bij dc Groenlatidcrs gemcenelijk breed en plat, met bolle ronde waiigcn. De oogen zijn klein, zvvart en dof. De neus is wel niet ingedrukt, nnar kicin en weinig verhcven; de mond ge- meenciijk klein en rond, de On de lijf en weinig dikker, dan de bovenlip, De kleur van het gcheele lijf is donkcr graauw, die van het aangezigt bruin, bij zommigen met doorfchijnend rood, het welk een blijk is, dat morfigheid ulleen de huid dus taant, gelijk ook de kürders geheel blank ter wereld komen en enkclenden zelfs eene redclijk witte huid behouend, schoon die nog zeldzaamer is, dan langwerpige aangczigten onder hun aante-tref.  aante- tref. GROENLAND. träff-en, die dan we! mnr.ommige berbe. won.s van Z.VV..W ge^^ e ^^.rohng van.onnehitce en van koUde '" den zomer, en het veeivuldige gebruik van eraanaebtige fpjjs, die.eJfsL^w naarr.^nd.etrieken,wonlennogtansgJ h«nekle„r,d.ezieh dan ook door devoorc- teing n^ededeelc, als hunne onreine ieef- wijze by den walm van dampige olielampen. Meestal heben. Wart, hard,  Kalachtig en zwartgallig en zwartgallig ondcr hunoncmoct. Nooic zijn zij zij zjer Icvendigof uirgchucn, echter wakker en vricndeJijk; wel zondcr angstvalligc zorg, maar ookzon- dcr guile medodeclzaamheid. Zonder eigen- lijken hoogmoed veracluen zij nogtans den Europaan, om dac zij zij zijn meerderheid in beschaving nice wetcn to waardcren, en hem onbekwaam zien, om hunne verrigingen naar te volgen. Zij zijn voorts eenvoudig zonder domhcid, schrandcr zonder overleg. Ilunne zeden hebben in hunne eigene oogcn alle die waarde, welke er de vergelijking van de onbefchoftheden der Europeh'rs, die zij dikwijls zien, aan geeft. Zij zijn Gedul, wünken liefst, maar schon vuurnoch water, wanneer zij in de engſchre zijn gebragc. Hunne bezigheid verandert van voorwerp bij de minstere zwarigheid. Vijf of zes urgengeven zij in den zommer, in den winter agt uren, aau den. Ir'-'p, dicn zij den ganfchendagvervolgen, wanneer zij den vorigen zwaar gearbeiten. Ook hefte weder grooten invloed op hunne gest, wijl het zecr grooten invloed heeft op hunne kostwinning. Gaarne ont- venn- igen- tans den ?rheid in , en hem igtingen snvoudig over leg. e oogcn ^elijking h'rs, die > gedul-. lurnoch gebragc. werp bij :n geven ren, aau 'volgen, tid hcb- loed op invlocd ne onc- vcin- GROENLAND u vein/en zlj ccht.r In.nnc hartsto,^ren. Zij.ijn ook bedanrdin ran^rcn^zachtmoedigin ongc iijk: niaar morren en wrecken zich op hunnen njd. (i; Ilunne klcedcrcn 7A]n uic vcllen van rcn- d.eren, zochonden en vogelen gcmaakt, en met ecnen kap voor- zien die bun bij nut en gu.r weder bet hoofd dekc. Den mans hangt die kleed toe overd^heiitderheupcn: bij de vrouwen is het.elveopderchoudcrsl.oogcrendekap langer, tervvyl hee van voren en van agteren eandigt in eencn flangcn flip, die toe de knieen hange. Beide dragen ook broeken, en icderen kouzen En fchoenen, waarvan de zolen voor en achter uitfleken. Van de vollen der rendieren en vogelen. Wier bereidin. Den bescen bontwerker befahnt, dragen jede vor en avanten. Geldenenwärter befahrenen van rendieren en avanten. Gefühltene fpieren van rendieren en avanten. Enfantschrittenenwärter befahren en avanten. De mans dragen heen haar rend en kort, tic vrouwen lung en opébonden in ecn di:bl)cl(icn knot. Do haarband is ecn pronk itiik, verficrd met koraJen, wdke zij ook vvcl om den hals, in dc ooren, aan den zoom <3er klecdcrcn, ja zclfs op de fchoencn dra- gen. Ook vonlcrt dc grootfle praal cene zckere Iniidfchildcring door middcl van ec- nen draad, in rocd zwart gcmaakt en onder de opperhuid aan de kin, de wangen, de handen en voeten doorgetrokken. (i) In den winter bewonen zij huizen: in den zomer tentcn. De huizen zijn twt,' vade- men breed; naar gelang der bevvoncr, van vier tot twaalf vademen lang; en zoo hoog, dat men even overeind in de Zelven kan llaan. Hoogten en klippen vooral Ihckken tot derzclvergrondflag; daarop bouvven de Groenlanders, na eene onderlaag van fteenen en zoden gelegd te hebben, hungetimmer van balken, met riemen aan een gebonden, en met dun hout gedekt, waar-over zij heide, zoden en aarde fpreidcn, betwelk (land houdt, zoo lang het vriezen- e weder duurt, maar met den zomer door den (0 Cranz B. III. Afd. §. 3. i-h«,-ia«!(S«(BSiS!*at»iss^*» j,^_j^j K en koir , in ecncn n pronk- i ook vvcl en zoom ;ncn dra- raal ccne 1 van ec- en ondcr sen , de ) : in den t ,' vade- vvoncrs, en zoo iezelvcn al Ih-ck- bouvven wg van n, hun aan een ) waar- >reidcn, ^iezen- er door den CROENLAND jj dcnregcn en droogtc inflort. IIcc gcbouw hceft deiir nocli fchoorllccn , maar in plnat3 van beide een voorporiaal, hec vvclk mid- den in eenen gcwelfdcn gang brengt, vvaar m de ondcrlclieidcnc verblijven uitkomcn , in wcJke zulk cene woning verdccld is Eene bank van ccnen voet hoog, Jangs den ganfchen achccrwand van het huis gepJaat^t ftrekt tot zic- en flaap - plaats , waarop de vron w met afhangende. de man met kruisii„g ondcr zich gcOagenc , beencn is gczeten. DcVdieid- muuren dler vcrblijven, die eer ftallen kun nen heten , zijn vcllen van dicren. Aan cike affchutting is cene viuirftede, beftaande in een groote fteenen bak met traan gevuld waarm zij, als in een lamp, mos, in plaat/o van eene pit, branden en vvaardoor zij hec ganfche geboiiw helder verliduen en ee noegzaam verwarmcn , ja vvaar bovcn zij h„n- ne kleeders droogcn en hiinnc fpijs koken Wannecrhu nne lampen zijn uitgegaan , ma- ken zij vuur, door een rond hoiu, als ee„ dril , fnel rond te draajen in een ander. Te- gen over de onderfcheidene verblijven heefc de voormuur van het huis ccnige vengflers ruim twee voeccn groot, met nan een ^e' naaide zeehonden • darmen zoo dicht ge/loten , dac 14 GROENLANJ). dnt wind noch n cuw 'cr doonlringcn, fthooti hct lic-lu cen vrljcn doortogt hccft. Oo liiclit in tk/.c vcrblijvcn is y.ccr bcdor- vcn door dc tranniampcn en door lictdikwijis vcrrottevlcosch,Iict;;ccn 'cr bovcn gekookc wordr, maar ook vooral door dc vatcn, wnarin zij hun cif^en waccr bcwaren , ten gclmiikc liiinncr icOrlooijcrlj. litiitcn's huis hcbben zij kleinc voorraad- fchurcn van (Icen gcbouwd. Naast dczclven liggen hunnc vanrnii^cn omgckccrd op Ihkcn en ondcr dczclvc hun jacht- en visch-tuig. Zij bctrckken hiinne wintcr-woningcn , wier bonvtrcc^ters dc vrouwen zijn , met wijn- maand, en verlaten ze, naar gelang van hec weder, van lentcmaand tot blocimand. Met laat- ftc docn zij met groote vreugde , om als dan bun werkzaam levcnsgenot tc hcrvatten van ondcr los opgenagene tenren , met zeehonde- vcllen bedekt en met ecn voorbangzel van te zamen gevoegde en doorfcliijncndc darmcn van dczelfdc dieren afgcfloten. Achtcr dit voor- bangzel isal dc pronk uitgcftald van bet biiis- raad, bet welk in den winter ingcpakt blijft. Voor bet zeive en in bet voorportaal der tent ftaan de ftinkendc watervaren en bet riiwe gereedfchap, tervvijl nu buiten de tent - -^.v "*»«**«=**tws*^i.*«,,,a»ei^,;,^^^ feas^Sffi: ). in, fthooti er bcdor- •tdlkwijls gekookc ; vatcn , ren , ten I'oorraad- dczclven r>p Ihkcn :h-tuia:. ;cn , wier let wijn* van hec Met laat- n als dan tten van ehonde- j1 van ce men van t voor- ict Iniis- ct blijfc. caal der :en en liten de tenc G H O E N L A N n. Tent met brandhout wordt gellookt. Elk ko- ztn hccft nu ook.ijn cigen zomcrvcrbhjf; h.t- zclvc nc.mc cchter ook vvcl nuastbefhanden en armcn in, joodat 'cr mccnnalcn ^vd twin- ".t; mcnlchcn i.nvoncn. Pel^cn.ij„ ahijd dc beddcn, die, even als dc klccder.n, vol 2ijn van ongcdicrtcn, hcc-.vclk dc wcder- wraak bij hiin verflindr. CO Daar de grond zeer wcinig vocdzel voorr. brcngt Icvcn de Groc!aKders van vlcos.h env,ch Uctvlceschdcrrendicrenishunnc Ickkerny:.eedieren, vi.fchen en vogclcn ftrckkenhuncotgowonerpij..,,igebn'ken deelve met raauw,fchoon.ij ahijd ccnklcin tejeraauwvlceschnurtigenenookweleen wem,g warm blood drinken van Henneprooi het uit bijgeloof, hoc zlj un (n^pen^. Het oofd en de borst van don Jj, wordt,n den ^omer ondcr her gras en her" ganfche dier in den winter ondef de hL'; begrayen tot dat het vieeseh half bedorven of half bevrozcn is. Het overii^c vicesch wordt zonder zout, i„..ewat^r S ,' Vcelv,schwordtenkeldindenwi„dgedroogd en dus gegeten. De kieine gedroogde haring iO CRANa B. III. Afd.,. §. ^. li' < sr, CROENLAND. firckt daaibij tot brood. ])j voile manf^ der rciuiicrcn is vooral dc wcllust van Iiuniicn disch; tcrwijl VfrCche, vuile en zclfs ulrgc- brocidc cicTs, met kraakbezicn en awrelica. In einen zak verzählt, die met traan isaart gevuld, hunne winterverkwikkini; uiimaakc. Hunne drank is zuivcr water, liet welk zlj f^aarnc kocl houden, door 'cr een kloinp ijs in to wcrpen. Do  houten schönen, het ongekookte op den grond of op een vel, het welk niet vccJ rci- ner is, Houten of beenen lepels dienen hun bij hinne af kookzels: maar vingers en tan- den vervangen nics en vork voor vleesch en visch. De honger regelt hünen maalijd. De voornaamfte is's avonds, wanneer de man te huis komt met de vangst, en daarop zijne buren noodigt of 'er hun een deel van zendt. De mans eten vooraf; de vrouvven echter zorgen wel, geen gebrek tclijdcn en vullen vooral de kinder tot berstens To the op. De zwelgerij duurt zoolang, als de voorraad: Bij mm". C R O E N L  zij met vogelpjlen van eencn vadem lang. (0) Zij heben tweederleije vaartuigen, de groote of vrouwe boot, en de kleine of mans boot. De eerfte is van zes of acht vademen lang, lusfchen de vier en vijf vötteren vi'ijd en drie diep, van onderen en vanachteren fpits, van onderen plat, uit latten te zamen gefteld, met balein verbonden een met getouvird zeehondenleder overtrokken. Alles is met honten nagels vastgehecht. Ecn kleine zaag, een beitel, kleine boor en puntig mes is al het gereedfchap, waarmede zulk een vaartuig, zonder fnoer of winkelhaak, in jiiiste evenredigheid gebouwd wordt. De man verrigt het timmerwerk: de vrouw overtrekt en herftelt. Het. Ook de vrouwen roeijen en fturen dit vaar- tuig, het welk een zeA van zamengevoeg- de darmen voen, het geen alleen v66r den wind gebniikt kan worden. Ganfche liuisgezinnen met al hun huisraad varen met deze boot van honderd tot twee hon- derd mijlen ver, ten noorden en ten zui- den, (i) Cranz B. III. Afd. I, §. <J, -.i'rii;S«ti/.>;,^,ii«i,,^ N D. zecvogels tref- n eencn vadem vaartuigen, de 1 de kleine of ran zes of acht ner en vijf vore- 1 voren en van plac, uic latten n verbonden e« ;r overtrokken. astgehecht. Ecn no boor en pun- lap , waarmede loer of winkel- ;heid gebouwd et timmerwerk : ■ftelt het. Ook :uren dit vaar- n zamengevoeg- en alleen v66r rden. Ganfche huisraad varen 1 tot twee hon- [en en ten zui- den, S. <f» tVrj/' '''" "^^ ^'J"^ ^^'--ne boot B^nrL ' r'^^'^'^'^S-alvannoo Bynachtwordenzijopflrandgchaalden Ide ?r "" ''' -Swaaijen'bewaard eijnde, fchoon zi] wel Pf»n« ►.„• • boot ofKajai h drie yademen I,„r, maar in .'"™^^™»'-'yksand.rhalve„foe?Ld ic wevers ipoel , is van Jatten m. Wd e„ ..de „,« .eeho„de,,led.r „v!> wakt naar di« van 0=,™to*« (j). Bewon *rens«ardig is de behendigheid , Jr «.«^e zich de Gne.!.„,er van die vaaTZ bed.e„ Hij leg. -e, «,„ „f ,„^,f S medeafopeenendag, envreestinheid. vegeenenftorm. daar hij, ah ee„ v„ge,, over h« water dobbert, of, geheel bedolven, van onder hetzelve weder te voorfchijn koml Met„j„endubbelde„riem,die„ hijpaglaijende gebrmkt, houdt Mj het , wonder omkanteltag. Ihande eegen aJIen golfllag, of mislukt h4 de.T* (0 «'« D. in. bl. 135. B. groenland. ' ) ■i-^mim^, ii 80 GROENLAND. deeze handgreep , hij bezit eene andcre* oni zich onder hct water terftond wcJcr om ce wentelen: het verlics van zijn riem alleen is het verlles van zijn leven. Maar weini- ge Europe'e'rs bragten het ooit ver genocg met deze boot, om 'er in vlak water mede te kunnen varen, maar konden 'er nooit in visfchen , of zich uit het minfte gevaar red- den, van waar den Groenlander^ bij wien deze kunst de kunst dcs levcns is , om dat zij hem zijn ganfche onderhoud ver- fchaft, gecne geriiige kleinachting voor den Europeer eigen blijfr. (i) Hij gcbruikt f'.c blaasharpoen tcgcn den ceehond en gaat geheel alleen op die ge- vaarlijke jagt , die zoo veel beleid , als vaardigheid, moed en kracht vordert, en door hem selven met eenen naam vvordt on- derfcheiden , welke zijn eigen inzigt van het uiterfte gevaar bij deze jagt kenmerkt. Mcer- malen valt de zeehond, wanncer hij jon- gen heeft, den Groenlander woedend aan, bijt zijne boot aan ftuk en doet ze zinken; of wel gewond, maar nog niet geheel krach- teloos, bijt hij den man zelven op de ge- wel- (i) Cramz B. III. Afd. I. §. I — p. , ♦WSSii • ***«"^'«'«»''*^'«*?**s:**«s>^ le andcre^ wcJcr om riem alleen faar weini- ;enocg met ir mede te • nooit in ;evaar red- ) bij wien ; is , om houd ver- ; voor den tcgcn den 3p die ge- :leid , als •rdert, en vvordt on- gt van het ■kt. Mcer- r hij jon- dend aan, e zinken;. leel krach- >p de ge- wel- — p. 5 m 'i R O E N L A N D. », - de :^; It r^ '''--'"^ r,r^u J '-'"''y"' tone flimmer foorc vm zeehonden voMpre a^ " «<-" vordert daarom eene ffczamenJiJ ken visfcherij, die zii d*. u  lan- zen, fpringen met hunne waterpelzen, die fchoenen, kouzen, handfchoenen en gewaad Hit Un ftuk hebben en om het hoofd vast worden toegeregen, op het lijf, en fnijden hem vaardig genoeg het fpek en de baar^ den af, waar aan de vrouwen en kindera zeive deel nemen. Kleinere foorten van den walvisch vangen zij op gelijke wijzQ als de zeehonden. Cl) Bij die Groenlatiders , die nog den min- flen omgang met Europeh'rs hebben gehad, vcrneemt men in het huislijk gedrag geene oneerbaarheid of onbetamelijkheid. Men vindt zelden bij hun oneerbare vrijsters doch meer ontuchtige verftootene vrouwen en CO Cranz B, It Afd. 3. §. 33. W^, ..#»,'^istH&4!,fjil sW**^ft" 0, >t deszcIfV k de vrout tot herftel n medegfr' 1 mans- en ', en wer- nen in do gehouden, ;emat zien-. kleine lan- >elzen, die en gewaad hoofd vast en fnijden 1 de baar-* en kindcrft >orten van ijke wijz© : den min- en gehad, Irag geene id. Men vrijsters , e vrouwen •a CROENLAND. ,3 en jongc wcduwen , die niet zelden hare kinders aan kinderloozen verkoopen of 00k wel door dozen in derzelver huis aan- genomen en getrouvvd worden. De on- rTnr''';^'T''"""^«^^"S^^^^-cie- ring, welkezelfshetaanbodvaneenfnuine aan eene jonge dochter niet veroorlofr. let aanzoek ten huwdijk, na t^in.g jV ngen ouderdom, gefchiedt door den vriji n.ec zonder voorkennis en raadvraging van bloedverwanten, en kan nimmcr uit baac" ^ucht ontftaan , wljl de bruid nooit nJr danha.kleederen,eenela.p,ee„.e en ketel aanbrengt. Huishoudelijke be kwaamheden zi)n hem eeniglijk van belang dth id te ^^' ''^ "^^" '''''' ^P '^ -a': De ol r -■'^' '" '"'^''^^"Sst aankomt. De ouders zijn gereede toeftemmers voor den zoon Tweed bedaagde vrouwen doen hctvoor. Elbydiedervrijfter. Dezeioopt bij d.e boodfchap weg en trekt zich de altijdgeve,nsdezcdigheidis, maarwe]eenl door wczenlijke onmagc worde gevolgd o nydc zij zich wel eens in eLc hehaar af, waar mede alle aanzoek ophoudr Hec aantal verilootene vrouwen 'en de trotsch- Hi 24 G R O E N L A N D. trotsch- 24 G R O E N L A N D. trotsch- 24 G R O E N L A N D. trotsch- 24 G R O E N L A N D. trotsch- 24 G R O E N L A N D. trotsch- 24 G R O E N L A N D. trotsch- 24 G R O E N L A N D. trotsch- 24 G R O E N L A N D. trotsch- 24 G R O E N L A N D. trotsch- 24 G R O E N L A N D. trotsch- 24 G R O E N L A N D. trotsch- 24 G R O E N L A N D. trotsch- 24 G R O E N L A N D. trotsch- 24 G R O E N L A N D. trotsch- 24 G R O E N L A N D. trotsch- 24 G R O E N L A N D. trotsch- 24 G R O E N L A N D. trotsch- 24 G R O E N L A N D. trotsch- 24 G R O E N L A N D. trotsch- 24 G R O E N L A N D. trotsch- 24 G R O E N L A N D. trotsch- 24 Crs vrij, de dochter te over-reiden, die haar opzocken en naar het hins van den vrijiir llepen, waar zij gevangen gchouden en door minnekoozerijen of ook wel door flagen gedwongen wordt van llepen; (hande zij bij eene ont-vuchting bloot voor de herhaling van het zielfdc geweld. Zomtijds befchikken de we-dcrzijdfche ouders vroeg over hiinne kin-ders, die zich dan ook daar naar voegen. Zcldcn vercenigen zich brooders- of zusters-kinderen, noch ook vreemden, wanneer zij uls aangcnomene kinders in e^n huis zijn opgchragt: wel eens vindt men eenen man, die zich twee zusters, of eene moeder met hare dochter, tot vrouwcn neemt. Echter wordt dit voor onbctamelijk gehouden. De veelwijvcrij is er geoorlofd, maar niet gemeen, wegcns de moeiliikhcid der koitwinning. De fchande der kinderloos-heid doet wel eens naar eene tweede, der-de of vierde vrouw zocken, waartoe, schoon. GROENLAND. a, fchoon hoogstzeldzaam, de onvruchtbare vrouw den man fomcijds annfpoorc, i„diea hei haar niec mag gebeuren, hare vruchtbaarheid bij ecncn andercn Groenlander of Groenpeer te beproevcn. Hunne echt is niet ongerecht, schon de Vrouw een bJaauw oog bcloopt: mar de vaardigheid der verlboting maakt bei huwelijk onvast. Met een norsch geaat uit te gaan zonder in eenige dagen te rrugtekcercn,ishctbIijkvanverfloocing, bei welk de vrouw zoo wel vcribat, dat zi zeh tcrilondnaarharevricndenbegeft maar z.chdaarbij,tenrpijtvanharennJindenbe" tendosfteekt. Ook de vrouw looptfomtijds weg wanneer haar de heerfchapplj vande Jnsmoeder ondragclijk wordr. Kinders en zoen bovenal maken de banden des huweliiks onverbrekeIijkcr,wijlzlj bij echtfcheidingde moeder volgen. Bij het overJijden van de vrouw zorgt de weduwenaar, om zich, „a eeni. tydverloop,zeer welgedaan Schnell treu-rig te vertoonen, ten einde na cen jaar tijds en tweede huwelijk aan te gaan. De tweede de vrouw troete de kinders der eerfte meer dan haare eigene, zich toeleggende, on, B 5 de i.f. GROENLAND. De vruchtbaarhejd der Groenlandsche vrouwen is niet groot (zclden baren zi) meer dan zes kinderen, De verlosfing kosthaar gecnen zwaren arbcid; zij gefchiede Ichier zonder verfügen van bezigheid. Het kind ontvangt terflond deszelfs naam en wel van den groovader of grootmoeder, tea zij dczc I er.onen aan ein ougelukkig ein-de zijn gekommen. Zij verand Oren dezen wam, Wimmer dezelvere treurig herinnen, of kwaadfpellend wordt; ook nen men zij na-men aan naar een of ander eigen uitlo-kend bedrijf. Overgroot is der ouderen kindermin. Do moeder draagt het kind, bij al haren arbeid, op den rug, en zoogt het tot in heer vierde jaar of langer, om dat zij geene gefchikie fpijs voor het tedere geftel kent. De kinden großen op zonder eenige tucht, maar tevens zonder eenige grove gebreken. Van zelve volgen zij de otiders na en schikken zich nanr eenigke bebandeling. Hun onwil, dien de ouders ver dra- (i) CIANZ fi. III. Afd« 2. $. 13. "^^**^^^s*:*^^#4*«ia^'SHy¥sffls.?'^gft?- EN FRANCISCO Grenland 2;, Grenland, duurt niet lang; hunne dankbar Händen en liefde daartcgen. Im beftendg for dat zij de afgeleefde ouderen diensivaardiff cndemcunen, ° Een kleine pljl en boog i, het cerlle spéd. gocd en oefentufg van den jongen einlender 2ij„ vierde jaar heeft hij reed, ^.jne  jaggen of visselien, wann zij zich over nicts bekommern. Do vruiMvcn Hachten, kokcn, toiuvcn hot letler, makon Uc>'iicrcn, bouwcn en hcrflel- kn hiii"'!! en tcntcn. Over het gcchcl is der vrouwo lot bij den Groetlandcr hec oni,u:-sti}rst. Rij den vrnegcn dood van ha- rcn vad<'r,moc: /.ij bij an.'crcn dicnen voor de kost a'k'tn; Hj kinder! )o^h'.'id loopt ztj gevaar van vcr(l.)o:ing; verdootcn is zij veracht en tot onmcht vcrwczon; jongc weduwe wacht haar dienstbaarheid of oncerbaar gewin; oud en hiilpcloos moec het bijgeloof haar vocdon, niaar loopt zij gevaar, op de niinfle vcrdcnking van tovcrij vermoord Te worden, als moeder van eenen zoon alleen is haar leveren, en haar geluk tot aan haren dood verzerkenden geniet zij een gezag, het welk zij als huis-vroiiw nimmer voerr. Met dat alles over-creffen de vrouwen meest al de mans in ou-dom, dien zij tot zeventig en tachtig ja-ren rekken. (i) Ongefchikc en walgelijk korat In den er- eerflen opnag de hiiishouding der Croen, tam/crs voor, wannccr men ann hunne pel;:cn, vol ongedicrte, en himne, van vet en lmcerglin,mcndc,aanRczigten en handea denkt: maar, ccnmaal huisgenoot gevvord En van hun winter. Men, vcrwondern men Sich over de zorgvuldige wegduing him, Der beste klären, over de kemighcld en Remheid hunne, drinkvaten, over hunne Zonderlingc kieshcid tcr ontlasringc, over Hunnen verregaanden afkeer van allc kriiid door eenc llof gcmest, waarop de Chil neefche landbouwcr eenc zeer hooge vvaar- de ftcit, maar boven alles, over den vrede en de stilte, welkc 'er heerfchen ondcr de vcle huisgezinnen,,\\o dikwijls onder Un dak te zamen wonen. (i) Reichenhcid, ingetogenheid en ;jcd,V. Holding mögen bij hun de cdele bronnen geacht worden van hunne stille zamcnwmg. Schoon vreemd met valfche schon, verbergen zijn gaarne huile befreitet. Hunne gefprekkcn zijn l-vendig en nlej entblooc van fijne scherts. Gnarnc läcke zijn l-vendig en nlej entblooc van fijne scherts. Gnarnc läcke zijn l-vendig en nlej entblooc van fijne scherts. Niet te mishagen is hot docl hunner wellevend, welkc zlch minder op elgulijlc hoch, van anderen. Tielegt. Hunne taal kent viock noch fcheldwoord. Da een valt den ander noort in de rede noch overfchreuwt hem: zlj lagchen ligt, maar niet luidruchtigCi). Gazanne gaan zij ten bezock uit, en brengen dan fteeds hunne gefchcnken mede. Mec gegang worden zij verwelkomd, en daarna belcefd en goed onthaald. Voor den maal-tijd gaat een horentje met fnuiftabak rond, waaruit elk een neusvol ophaalt. Drie of vierderlei geregten vullen den disch, ge-droogd harlng, gedroogd, gekookt of half raauw en (linkend zeehondenvleesch, gekookte alkefié van een ftuk van eene half ftinkende walvischftaart, gedroogd rendierenvleesch, kraakbez I den uit den maag van een rendier en kraakbezien in traan bereid, maken de rijkfte ta fel uit. De tafelgeprekken duren lang, schoon meestal eeniglijk over zecondernne- Cranz B. III. Afd. t, s« ip« CROENLAND. 31 «emingcn, doch ahijj onderhoudonde door «ckere naauwkcurighcld en gcnaklijichc.d. Waarna dc jongc iuidcn aandacluf,. en befchci- oen lulstcrcn (i;. Bellevo„ Jczc bijzond.ro.»-:,onkomrten. "ol-bcn j,j h„„„e da„,bijccnkom(kn en ff" '""""■'■' »P den ««.. van Win- «m»a„d,wan„eer-crcc„cal6cmcc„oon. derlmge vergastin^ plaa„ hecft. „aar •evens een. .,ge™cene brasferi . d e door fpel en dan, word, afgewisfe d Het '7*r': • "J *'"■» Sebruik hot g.„. fche Lgchaan,. op elken flag, de ^isfe^jk. ft. fprongen maak. en houdingen aa„„ee™c. De« ,ro„,melOag. die bij elk vierde van «ne voile niaat rweemaal wordt gchoord ««geldd. het gezang, be, w.lk .I,w da' jagt of visfcherij ten ondcrwerp hceft en in I»ide den lof dcr vnderen vermeldt. Flfc vers wordt door de toehoorders beantwoo, J. me. een geroep van am„a, ajah, ajah. «*-*/ dat i,, „ de eon kon,t .0. on's te 'Ug. 21J trcngt ons goed wcder. N, een I ^ ' i; I' I II , I f* GROENLANDj n mm '"'1% ecn vierde uur wordt de cerfte zanger ver- vangcn door eenen anderen, het welk den ganfchen nachc door afwisfelt. Met den dag hcrftelc men zich door den (laap. De avond vernieuwt het feest, het welk niet eindigt, zoo lang 'er eenige voorraad te verzwelgen valt. Het balfpel is het vermaak bij helderen manefchijn. Gaarne oefcnen zij zich ook in worfteling en vuistflag. Ook (lingeren zij meerraalen aan de flappe koord. Liefst flijten zij den ledigen wintertijd in ge« zellig vermaak. Opmerklijk is onder het- zelve hun zangftrijd , waarin een beledigde zich tracht te wreken over den belediger. Hij geeft daarvan vooraf kennis aan de naburen en daagt daar bij den belediger uit, die verpligt is, eenen hekelzang, tegen hem verväardigd, zoo dikwijis te hooren herhaften, tot dat het ganfche gezelfchap den-zelven van biiiten kent, doch van welke uitdaging en tusfchentijd hij tevens gebrulk kan maken, om zich door eenen tegenzang te verdedigen. De aanval wordt daarna nog maal herhaild en afgeweerd; die het laatfte woord behoudt, wint den strijd doorgaans, bet geen echter het gezelfchap befist, en waar- 3rd. Liefst tijd in ge onder het n beledigpr. 5 aan de na- lediger uit, , tegen hem oren herha* Ifchap den- van welke ens gebruik :egenzang te iaarna nog* het laatfte doorgaans, bcflist» en waar- GROENLAND. wanman zich de parcijen ondcrwerpen wier -are befchaafdheid van geest zoo v r v"n het woeste tweegevccht der E.ro^nZ vemee.d, dac hun hekelzang zcCenl -.aardigheid noch dHfc.ag' iaten'bl-'! Opmerkelijker wordt dezc bewonde- renswaardlge befchaafdheid der NoorJ re e poollanders, wanneer n,en let op d r i-ilv vader dcs huisgezins is de eenfge wet^e- ver, regteren befluurder derzijnen on! -gende.elf van n i-ilv vader dcs huisgezins is de eenfge wet^e- ver, regteren befluurder derzijnen on! -gende.elf van n i-ilv vader dcs huisgezins is de eenfge wet^e- ver, regteren befluurder derzijnen on! -gende.elf van n i-ilv vader dcs huisgezins is de eenfge wet^e- ver, regteren befluurder derzijnen on! -gende.elf van n i-ilv vader dcs huisgezins is de eenfge wet^e- ver, regteren befluurder derzijnen on! -gende.elf van n i-ilv vader dcs huisgezins is de eenfge wet^e- ver, regteren befluurder derzijnen on! -gende.elf van n i-ilv vader dcs huisgezins is de eenfge wet^e- ver, regteren befluurder derzijnen on! -gende.elf van n i-ilv vader dcs huisgezins is I. and wet. Dij de zmmwcmag der huisgezinnen "e"ftege"jkheidvanreg,e" Debes,ew r. Keenner e" to"d,gftc jager word. Ilce" aL "ad". "gevolgd. Hij bewoonc hel "oor- deh,ks, gedeelce der wo"i"g, e" 1 "de goede orde v." h" jp"fch, ^^^ Dewederfpannigei, aa"gee"dL4"f flraf onderworpen, maar wordt flechtfal, "genzmn.g ontweken bij eene volgende za- >»enwon."s, enhecfc, bij gelegenhcid, de" he- (O Cranz B. III. Afd. 3.5.22-^,4. : I V. DEEL. C I I- f? I I 34 GROENLAND. Hochlässig van den verfraaten Raadsman te verwachten, Gelijk de kfnders hunne ouders niet verlaten, schoon ziel getrouwd zijnde; zoo blijven ook gaame de leden van 66nen (tarn bijeen toe onderlinge hulp en bijftand, volgende zij bij verre togten de verstandigften onder hun, zonder van heer-schappij of eigenlijke onderwerping te weten. In plaats van wetten gelden hunne oude gewoonten. Derzelver overtreding (laat voor den hekelzang bloot. Elk heefc vrijheid om te wonnen, waar hij wil: maar in eensanders buurfchap behoort hij eerst aangemam te zijn verklaard- de visfcherij en jagt ftaan onbepaald voor elk open: die deceive door onkunde bederft, wordt flechts entweken. Al, wat g evonden wordt, is een fteen, op het gevondene gelegd, bewijst de aanmatiging daarvan. De zee-liond, schoon door eenen anderen gedood, is het deel van hem, die hem den eerften Werppijl in de huid jaagt; maar met harpoen en blaas getroffen wordt hij de prooi des geenen, die hem verder afmaakt. Zelfs die hem doodvindt, gecfc de harpoen aan den GROENLAND. li I! eigenaar en behoudt I,c. dier. Am de v.r ge, dec kruid en good heefi- h,™ nn vcel gefchiis verwckt ml, met hecit oi,gezet, verlicst zljn „fft °P den vo., dicn een ander in J"„'lll gevangen hecft. De rch. de an lleend goed ko™.voo.rekeningv.nden'^ ner. Rouw van eencn gedanen koop ver- «.e..gc d,e„. Men borgc, wanneer deMj ling n.et gereed is. De fehuld word, n, r loop kan men ^Ijn eigendom uuJZt h".s «reder,ot zieh nemen : wanneer helTJe -cmeerofgebrekkigvoorhandent : Udetr Zr^"''" ^^'"■^'"■^ -n v! jcii uczer initellinffen weJ In r»o„- •• *"'""'™'""eso>voontenaftegCa> Schoon \^0"' 3^ GROENLAND. Schoon alzöszösens levenden in Burgen, verkeren zij in zekercn Staat van maatfchappij, verre van dicn der wild-heid onderfcheiden. In dezen Haat behoiiden zij viel van de vrijhejd der natur, welkc de goedheid van hiinnen eigen aard geenszins misbriiikt, en gcnieten zij zoo volkomen al, wat zij wenfchen, dat zij de Europeers van harte beklagen wegens alle derzclvcr kunstbehoeften, terwijl hunne armoede in begecrten meer, dan in verzadiging, him vrij waart van alle die haat-lijkheden, welke de wangunst, de nijd en het gebrek elders voortbrengen. Bcdrog, dieverij en geweld zijn meestal vreemd aan hunne z. Eeden. Even vreemd zijn zijn zijn met dronkcnfchap en met derzelver gevolgen, vechterijen en ongebondenheden. Dartele onkuifche taal is hun zoo ergerlijk, dat zij dozelve bij de£t JjOf^rjtoefchrijvenaan verstandverlies door het dolwater, gelijk zij altijd den fterken drink noemen. Hunne vrolijkheid zelve is deftig. Daartegen is hunne welwilendheid meestal baatzuchtig, hunne dank-baarheid onerkentelijk, en gaat hunne onerkentelijk, en gaat hunne onerkentelijk, en gaat hunne onerkentelijk is. GROENLAND 37 Tegens wieden en weczen is hunne on-barmhändig hec haucht, daar 7½ zeuichd, en hulplos laten. De oidernen kinder - licfde daartegen is bij hun no veel to vuriger en trouwer, als mede hunne gegenwärtig voor bloedverwanten. Halftarri^rhcii en trotschheid behoorcn, bij al de zachtheid van hunnen aard en de armöde van hunne, onder hunne bijzondere gebraten. Dczc algemecne fchets heefc echcer zijne uitzonderlngen, daar men ook enkelde leugenaars, dicven, ja moordenaarsonder hun gevonden hoefr, en hunne uitwendige kieschheid wordt beantwoord. De wreedheid der jagt fchijnt zeifs bij hun fomtijds eene moordzucht te ontwikkelen, welke maar gering of schier geene aanleiding behoefc, om wreedaardig te woeden. De doodstraf vervolgt wel den nioordenaar, doch onder de gedaante der naduipende wraak, die fomtijds na een tijdvcrloop van dertig jaaren door den bloed wrecker genomen wordt; eene wraak echicr, die geene wederwraak voorc-brengt, wanneer hare gegrondheid algemeen erkend wordt. (i). yyg, (i) Cranz B. III. Afd. 4. §. 2<f — 34. (i) Cranz B. III. Afd. 4. §. 2<f — 34. 