Herinneringen uit de loopbaan van een Indisch officier
Willem Adriaan Rees
De ergste slagtoffers ziet ge echter niet op dek ; zg liggen om- laag , regts en links op den vloer. D^r vertoont zich de ziekte in al haar kracht en ellende. *t Gelgkt er wel op een cholera-slagveld zonder Igken. Brakingen , stuiptrekkingen , jammerklagten zonder I. 2 26 einde. Onze Luganer ligt met het hoofd buiten en met de be^en binnen het onderofficiersyertrak ; ^ zoudt deii^en dat hg , by een laatste poging om lucht te kr^en, was bezweken, als ge hem ^iet nu en dan een klagend geluid hoordet slaken en een: q DIq! o madre di Dio! stamelen. Bij de bewoners van ))achteruit" is het niet veel beter gestold. Het gesprek loopt over de veiFw«.chte ongesteldheid. Bm jeugdig passagier drinkt uit een achtkantig Soachje mat e^n bri^j^Q beplakt , waarop met groote letters gedmkt is:))Eem^de centre le mal d e m e r'* en met kleine : de wij^e hoe men het mid4^ moet aan- wenden. Het sch^jnt niet slecht te sn^L^^ken en in 't gebmik nog al gemakkel^k te zijn , al kost het vocht wat veel ; althans het jonge menseh proeft er dikwijls van , en verklaP>rt te villen wedijeu dat hg schotvrg is. Daar niemand lust heelb de wedcHngschap i^hou- den , wendt h^ zich naar de verschaosing om . . . het bew^ te le-* veren der feilbaarheid van zgn onfeilbair^i drank. *— De komman- dant legt het ook af , en biyft de drie vo)gende cUitgen in zgn but. Wij luitenants houden ons goed , waarsch^aa^l^k door ons <^ raad van stuurman Leendert , een echte Amstei^Ammer , van alles te onthouden behalve van dcharretjes. Voor een zaak was evenwel de zeeziekte goed. Hoor aLec^its! Toen de Dankbaarheid danslustig begoja to worden, was ook in de kajuit de vroljkheid tenjggeerd, te oordeelea alt^ilflJis naar het gelach dat nu en dan door de kap opsteeg. Seilert een paar ur^d was er nogtans geen vrouw^]^ geluid meer gehoord, toen w^ eeos-klaps een doodsblee dame bove^ aan dent trap z^igen vess(^neii. Of schoon hare oogen wod openstonden, was het moeglijk te weten of zy iets zag. Styf aan de leuning geklemd, deed zy een paar malen een bewegjen, doch zg scheen den moed niet te hebben zich los te laten en drie, vier passenover den bewegjen bodem te doen. Wat was naturallyker dan dat lutenant Pienema toeschoot en, de kluizenaars-principes der dames vergetende, haar zyn arm aanbood! Die arm werd aangenomen en niet meer losgelaten. Ik betwgfel 't of de dame een woord heeft gehspeld; maar dat zij ten laatste meer dood dan levend, half g>edragen en half loopende, naar de kajait teruggevoerd werd, dat alles kan ik getuigen. In een adem kan ik er bij vertellen, dat wij elk op onze beurt en soms alien te gelijk gelegenheid hadden om ons verdienstelijk te maken; dat de vrouwelijk dankbaarheid op de 'I)ankbaarheid Zeer in het oog viel en spaedig den slagboom ^wegnaja, die ons tot nu toe van het dameskwartier scheidxle ; en dat w^ binnen veertien dagen de zeereis zoo heel onaangenaam nief meer vonden. Pienema vooral had reden om de zeeziekte te loven. Want voor wg de keerkringen ^^esneden hadden, liet hg eens aan tafel de glazen der dischgenooten door den hofmeester vol- schenken nit een extr^ mark, en maakte zijn engagement bekend met mejufv^rouw Leonie van S. VIII. Discipline moet er wezen. Was een het er morgen. De wind verflauere verfahren. De wind verflauere verfahren. Het kann ich leverde het schoonste tooneel op, dat mäne oogen oogen aanschouwden. De groote watervlakte geleek een uitgestrekt plein, regts door blanke krgtbergen omgeven, die zich voordeden als marmeren paleizen van engelsche aristocraten, links door de minder trotsche wgk van Prankgks lagere. kusten. In een der hoeken verhief zich het schilderachtige eiland Wight, een trotsch monument gelijk; verschillende vaartuigen bewogen zich groepsgewössige of ook afzonderläk over het monsterplein. Een engelschöpfende oorlogs-escader, dat zich nicht den schweren een weinig verplatzte, vorge möchte met de meeste orde op het eflfen exercitie-veld de verschillende manoeuvres uit, die door middel van seinvlaggen van het admiraalschip geleid werden. Nu eens van front veranderende, dan weder een nieuwe slagorde aannemende, zag men de vartuigen op het onverwachtst alle zeilen ontrollen, een onzigtbaren vjand te gemoet gaan en eenige salvo's op het onverwachtst alle zeilen. Enkele stoomschepen (ik spreek van twintig jaren geleden) deden de dienst van edaireurs en ordonnancen. Een menigte kleine vaartuigen schenen als straatjongens naar het exerceren te staan könen; meer nabj bezien waren het visschersjmiken. TAwg^uLTn en statig y dikwerf met een vermoeid uiterlyk y kwamen zwaar beladen handelschepen uit zee opzeilen en giugen over het i^eia de bestemde havens zoeken. Ontmoetten z§ onderweg een kennis, dan hield men een streekje hooger of lager aan om een paar woorden door den roeper te Wissen; de bruine gezigten der opvarenden, een aap of een papegaai die nieuwsgierig uit het want in de rondte keek, toonden duidelijk genoeg dat het schip terugkeerde van een verreifl. Veel hooger op het water liggende, net geschilderd en met nieuwe ziele het onze werd een oogenblik be-dwongen om den loods te laten overgaan op de loodsboot, die op zijde was geschoten; en toen wy, onzen weg veiwolgende, die boot nastaarden, zagen wij haar weinige minuten later op een vollen Ost-Indievaarder aanleggen, waar Jan de Duffel op overstapte, om ))met Grods hulp" den volgenden dag weder bij ))moeder de vrouw'' te zyn. Prachtige yachten met uitgelezen gezelschap bewogen zich bevalig over de vlakte, coquetteerden en wiedjverden met elkander in sierlgke wenden en sierlgke wenden en sierlgke wenden en sierlgke wenden. Te midden van al die leven-digheid en al dat gejoel dartelden honderde zeilsloepjes, onbezogenen als kinderen, van het eene schip naar het andere. Onbezogenen zeg ik, want veel te speelsch om ergens gevaar te zien, zeilden zu stoutweg vlak voor den boeg der grootste schepen en waagden zich honderdmalen roekeloos aan overzeiling. Aller oogen waren op dat heerlijk schouwspel gevestigd; 't was als wilde men zoo lang mogelg van die afwisseling genieten. Maanden toch konden verloopen voor dat de eentoonigheid weder door een dergelijk schouwspel werd afgewisseld. Spoedig reeds werd onst van dat heerlijk gezigt ontroofd. In den namiddag sloeg de wind om, de lucht betrok, de baren zwollen. Nu over bakboord, dan over stuurboord liggende, kruisten wij tien etmalen achtereen van de engelsche naar de fransche kust en van de fransche naar de engel. Sche. De Z. W. wind woei vrij fel en scheen Oen storm toe, doch de zeelui noemden het maar een stevige bramzeilskoelte. Zij was evenwel krachtig genoeg om alle wande- laars van het reuzenplein te verjagen ; want uitgezonderd een twin- tigtal zeilen die met ons denzelfden weg opgingen, waagde geen schip zich buiten de haven. De dienst van het detachement was nun of meer geregeld, maar kon uit den aard der zaak niet reel beduiden. Appels, inspection over equipement en theorien werden gelast en ook werkelk gehouden, maar eigenlijk alleen voor den vorm. De helling waaronder het schip lag, de regenbu^'en en de scheepsmanoeuvres beletten de geregelde uitvoering van eenige dienst. Buitendien had zich, vooral b^ de geaboleerde Leidenaars, een slechte geest geopenbaard ; zg betoon-den zich onwillig om de bevelen uit te voeren, vonden gedurig in den ongewonen toestand eenig voorwendsel tot ongehoorzaamheid en wilden geen zeemanschap gebroiken. Dit gaf natuurlgk aanleiding tot menigvuldige straffen. De helft der manschappen had al arrest tusschendeks ; doch velen violeerden dat arrest, voorgevende dat zij zeeziek waren en naar lucht snakten. Den meesten onderofficieren ont-brak het aan takt om met zulk onwillig volk om te springen, en de officieren — waarom zou ik het niet bekennen — aan on-dervinding om zich te doen gehoor Zamen. Eigenläk was de kom-mandant — die, zoo als wij sprengen bemerkten, niet gediend was met raupporten over het voorgevallene, en die liefst veel, zoo niet alles, door de vingers zag, — oorzaak van de slechte tucht, die er heerschte. Bezem, de jongste maar tevens de onhandelbaarste soldaat van het geheele detachement, veroorzaakte ons den grootsten last. Ont- ving hj een order, dan deed hij juist het tegendeel. Ongehoorzaam- heid scheen hem een behoefte, wanorde scheppen en twist maken een tweede natuur te z|jn. Daar hij naauwelgks negentien jaren telde en een zeer jei^dig voorkomen had, vergenoegde zich de kom- mandant met zgne fouten te berispen, wanneer hg hem had kminen bestraffen ; maar Bezem wilde als m a n behandel worden en liet de een overtreding op de ahdere volgen. Hij kreeg nu arrest op arrest, en violeerde het opzettelgk om het eerst met den provost kennis te maken. Het duurde echter niet lang of hij wist zich te bevrgden door een plank los tebreken. De onderoiEcier van de wacht kwam m^ dit rapporteren. Luitenant Robert de arrestant is van nacht ontvlugt." "Hoe kan hj ontvlugt zgn, hj had toch geen vleugels?" "Neen, luitenant, hg is tusschendeks bij zijne kameraden, en zegt dat hij niet meer in den provost gaat, en de andere manschappen zegen dat het een schande is zulk een jong meusch zug meusch zug streng te sträffen." "Het schgnt wel dat gj dit ook gelooft, sergeant, anders hadt ge aw pligt gedaan. Breng hem dadelijk weer in arrest, en laat de baas-timmerman de plank vastspgkeren." "Maar hj dreigt ieder die hem nadert met een mes. De man-schauen der wacht bedanken er voor een por te krggen en ik..." "Die kommandant stood nevens mij toen dit rapport ink warn. Ik zagem hj dreigt aan; daarop nam hij meer zijde, zegende: "Die beroerde kerels trekken zijn partij. Laat Bezem nu maar loopen en als hj aich rustig houdt... U duldt dat een arrestant zich ongestraft an zijn arrest onttrekt, dan zal de discipline spoedig geheel weg z^n, en kan ik even goed mgn degen ophangen." Die ellendige blanda's! (Hollanders). Met een kompagnie Javanen heb je nooit laat. Weet je wat, neem maar een korporaal of drie, vier ; laten die hem oppakken en in den provost brengen. In voile zee zal het wel beter gaan. Vertel m^j straks eens hoe het is afgeloopen." Meteen ging de kommandant naar zgn hut, om met het sgemaal" niet verder te doen te hebben. Was dubbel verkeerd om het werk der wacht door korporaals te laten verrigten; hoe ligt kon de zaak aanleiding gevierten tot feite-li^ke insubordinatie? Ik handelde even wel volgens den ontvangen lasten ging zelf naar het tusschendeks. "Bezem," zei ik, ))volg den sergeant. Als ge op die wyze voortgaat, zal de reis voor u niet aangenaam zgn. "Bil wie niet meer in dat donkere stikhok." D't Is uw eigen schuld. Uit moedwil wierpt gede waterton om, en gg weet dat er 160 menschen aan boord zgn, die daarmede een dag moeten gedrenkt worden. Ik neem aan dat het een kw^jongens-streek is; maar gg z^t bovendien bg herhaling brutaal en onwillig geweest. De kommandant nam uw leeftgd in aanmerking en strafte u slechts met arrest tusschendeks, dit hebt ge gevioleerd. Wilt ge een man zijn, gedraag u dan als een man. Onderga uw straf en beter u. Volg nu den sergeant." Diat verH.. ik." Deter uw pligt." Op een wenk Vien dezen will de korporaal Ludwig, Bezem aan-yattcn, maar hij krijgt een vuistslag in het gelaat. De andere korporaals schieten nu toe en worden hem met moeite me ester. Bezem moest in de boejjen geslagen worden, opdat de timmer-man zgn arbeid kon verrigten. Hg leerde evenwel spoedig het unter den konverteilen, en dauwierphij ieder die hem naderde met de schakels. Een duivel geljk, wist hj van iedere gelegenheid gebruik te maken om zijn meinkers aan te zetten zijn voorbeeld te volgen. Als er nog maar tien vraren die wat durften, dan zou die geele kaptein met zijn blankbeks van luitenants wel wat minder te zeggen hebben. Jelui durven ze niet aan; en ik, de jongste van alien, moet het maar bezuren." De scheepskaptein begon in ernst bezorgd te worden, en verklaarde dat er voor de veiligheid van zgn schip andere maatatregelen moesten genomen worden; en na veel sprekens bragt hij het zøver, dat de we^rspannige soldaat in het kabelgat gebragt werd. Eegts en links van den grooten mast bevinden zich vierkante kokers van circa drie voet in doorsnede, waarin de ankerkettingen gedurende de reis opgeborgen worden. Gelukkig waren, bg ons an boord althans, die hokken z66 diep dat er boven den ketting nog een ledige ruimte van 6 a 7 voeten overbleef. In een dier hokken nu werd de halsstarrige Bezem spalatst. Vier-en-tachtig dagen en even zooveel nachten bragt hij er in door, even stijfhoofdig en kwaardig. Nu en dan beproefde men nog eens hem met zachteid tot rede te brengen, ten einde zijn arrest dragel, konnte men nog een uur op het dek om lucht te scheppen, dan verwekte hij dadelk weder onrust, en hitste de heethofden tot oproer aan, en vermits de gemoederen maar al te zeer daartoe geneigd waren, was men wel verpligt hem weder in het kabelgat te sluiten. Tot het laatst toe scheen Bezem verwacht te hebben, dat zijn makkers hem zouden verlossen. Hij liet geen middel onbeproefd om moedwillig zyn ell Endigen te verslimmeren, en zoo doende op het gevoel der anderen te werken. Gedurende de laatste veertien dagen v66r onze aankomst op de reede van Batavia, wei-gerde hij zelfs het gebruik van een houten bakje, dat telkens wan-neer het noodig was door het kabelgat werd nedergelaten. Een paar malen sloeg hij het aan stukken, en voegde bg het genot van een jjzer bed, van een ondrageljke hitte, van volslagen ge-brek aan frissche lucht, nog dat van een verpestenden stank. Toen korporaal Ludwig een slag op het aangezigt ontving, was het mij als had ik dien zelf ontvangen. Nu meet gj weten dat de gepensioneerde majoor Robert, mijn geachte vader, altgd den xnond vol had van discipline, en mij als kind reeds van discipline sprak, lang voor dat ik kon gissen wat dat eigenl^k beduidde. By elk vergrijp, by iedere bestraffing of vermaning, was aijn stop-woordje : » discipline meet er wezen," en wg kenden hem genoeg om ons gesloten te huden en niet meer te kikken als dat woordeenmaal was uitgesproken. Was ik dus »in de vreeze der discipline" opgevoed, later leerde ik het onmisbare der discipline in de soldaten-huishouding nog beter begrypen. M y kwam het dus voor, als- of die slag op Ludwig's kaken reeds het begin van een oproer constateerde. Geheel doordrongen van het ernstige der zaak, begaf ik mg naar den kommandant, rapporteerde het gebeurde, en verwachtte niets anders dan dat er terstond een krijgsraad zou belegd worden, die Bezem ter dood zou veroordeelen. Maar de kommandant was zoo crimine El niet. Hij haastte zich geeuszins, presente de me en sigaar, en stak die zelf op, toen ik bedankte. Och, weetje, Robert!" sprak hy eindelyk, )aan boord van transportschepen hebt ge altyd van die standjes. Daarom had ik liever gegen detachement gehad; maar de duiten waren op, en ik m o e s t wel. 't Is zoo blikskaters duur in Amsterdam, en ik heb nog een paar bylagen (zoo noemde hy zyn natuurlyke kinderen) op school moeten leggen. Ik was al 1 e k k e r met het voorschot van...." Maar, kommandant! ik voorzie oproer. In alien geval is het een krygsraadzaak, en ik zal u een klagte indienen." I. 2* 34 ))Ta, ta, ta, ta, ta!" riep m^jn chef, terwijl hij zijn knien tot aan de kin optrok en, met het gemak van een gom-elastieken man, de hielen op het zitvlak van den stoel plaatste, — 't was zijnge-liefkoosde positie, en waarlyk zij is aan boord, waar de ruimte schars is, wel aanbevelenswaardig — ))steek toch eens op; in ))de noost" (zoo betitelde hj Indig) gaat het anders dan in Holland. Een soldat kost te veel geld wanneer hij te Batavia aan wal stapt, om hem zoo gaauw voor den kmkker te blazen. Wat aan boord geburt, willen ze in de noost liever niet weten. — Weet ge wat ze er met Bezem zullen doen? Ze geven hem veertien dagen pro- voost, om den anderen dag te water en rijst en gesloten, ze zenden hem daarna naar een buitenpost en daarmede is 't uit. — Wilt ge liever een ma.nilla? ik he1> lekkere, hoor! — Daarom moet je maar niet te streng zijn. Eigenlijk kunnen ze toch niets uitvoeren, want zoo lang de equipage op de hand van den scheepskaptein bl^ft, weten ze toch geen raad om het schip te besturen." ))Wie verzekert u, kommandant I dat zg geen gedeelte der equipage zullen overhalen? Maar ook zonder nog z66 ver te gaan, moet er dan geen discipline zijn, moeten uwe orders niet opgevolgd worden? Hoe zal het gaan als de ongehoorzaamheid veld wint? Binnen veer- tien dagen doet ieder man wat hij verkiest, en als zg heel gena- dig zijn, dan komen z J hier logeren en jagen o Allah tobat! Z6<5 ver zal 't wel niet komen, hoop ik. Laat ze van avond maar een extra oorlam geven, weetje! Als ik terug ben in de noost, dan vraag ik dadelijk weer om Javaantjes te kom- manderen.' It is a naturalization onverschillig, lezer wie de schädig ver is van de bladen die ganze, in de hoop dat er iets aardigs en boegends zal ko-men, inziet; en van uw standpunt als lezer hebt gy gelijk. Door-voed met diepzinnige lectuur, hebt gg thans behoefte aan een liflafle tot versnapering; 't gaat u niet aan wie het opdischt. 't Is u reeds meer dan voldoende te weten, dat' ik de zoon ben van den ouden Robert. En toch wenschte ik iets te zeggen wat mij zelf be-treffc. »0 hemel! zucht gij, als de menschen over zich zelven han-delen zgn ze doorgaande langdradig en vervelend." Vrees niet; 'k wensch n niet mede te deelen, dat ik my zulk een belangrgk per-soon acht, dien gij volstrekt moot kennen; 'k zal van deze gelegenheid geen gebruik maken om mij als een miskend genie, als een verongel^kt slagtoffer of als een verdienstel^k krijgsman aan u voor te steUen, noch om u mjn bruin, gerimpeld, vermagerd uiter-mk, m^'ne z Warte onden gedendet en meest in het oog vallende karaktertrekken af te schilderen. Fori neen ik ben te veel militaire, om schrugver van beroep op dien weg te kunnen volgen ; ik ben te weinig schrugver, om iets meer dan het hoog noodige van mij zelf te* zeggen. Dat is het eigenl^k wat ik u wilde mededeelen. Wäarom of ik dan schrjf? — Wei, ik denk mij twintig jaren terug. Had ik toenmaals een dagboek van een indisch officier in handen gekregen, ik zou het van a tot z doorgelezen hebben, al was het ook nog zoo onbeduidend geweest. Doch er bestond niets van dien aard. Om dug bijzonderheden van het intieme militaire leven in Indi te vernemen, moest men afgaan op monde- linge overleveringen, die enorm veel hadden van fabels, even als de oude geschiedenissen van elk volk. Die mondelinge mededeelingen hadden bovendien altijd zulk een vreemde tint, dat er al spoedig twjfel ontstond aangaande de waarheidsliefde van den verteller. Wat was daarvan het gevolg? De osterling, ondekkende dat men de waarheid niet gelöde, bedacht leugens, en smaakte het genoegen die als waarheden te zien aannemen; — ik het zelf bij endervinding. — Wei is waar is het geheimzinnige kleed dat vroe-ger over de kolonie hing, thans geheel weggenomen: integendeel ieder verbeeldt zich nu de Cost te kennen; maar dagboeken, herinneringen vooral van oud-militairen, zijn nog even zeldzaam als in mijn jeugd. Dit, geachte lezer! is de voornaamste reden waarom ik — Robert — die nooit anders dan dienstbrieven en administratie stukken expedieerde, thans mgne herinneringen de wereld instuur. Beschouw ze s. v. p. als een gepensioneerd restantje van een indisch ofilicier, die tot het sehryven gekomen is omdat hg met niemand behoefde te concurren; maar die ook dadelk zijn bajo-net zal afstaan, als bekwamer pennen — zoo drukken zich immers de schrijvers uit, al bezitten ze soms ook een onbegrensde verwaandheid — met gloeijender kle uren, scherper tügen, rückkere schakeringen, enz. dat gefallen, wat ik zonder veel omhaal van woorden, op mijn manier, uit het geheugen zal opschrjven. Zal er een enkele nuttige les uit geput kunnen worden. Ik be- twijfel het. Gewonlk wil ieder door eigen ondervinding leeren, en daarin heeft ieder wel gelijk; alleen kost het soms veel. Het eenige waarop ik reken, is dat de jeugdige militair, die Indi^ tot tooneel kiest waarop hj debuteren zal, met denzelfden lust tot het lezen mijner Herinneringen zal zijn bezield, als ik in der tgd die van anderen, toen dergelijk lectuur niet was te vinden. En nag ik voort — niet met mijn reis te beschrjven, maar met uitreinde van Bezem mede te deelen : 'k heb reeds te lang over zulk een vagebond gesproken, en ik begrjjp uw verlangen om het uiteinde te vernemen zijner geschiedenis, die al walgelk begint te worden. Ik spring dus voor een oogenblik een tijdyak van negen maanden over, en infcroduceer u in het kampement te Weltevreden, offioierspavilloen n. 86. De korporaal der orderweek heeft mij het boek der garnizörenders overhandigd, waaruit ik lees dat er morgen executie-parade zal gehouden worden ; een lange order, die ik met mijn paraaph vergk. Daarna geefb hg mg het bataillons-orderboek, dat o. a. in-houdt : dat de 2^ luitenant Robert het peloton zal kommanderen, betwelk den veroordeelde uit de gevangenis naar de strafplaats zal leiden. Een executie-parade was niet meer nieuw voor mij. Ik had reeds een paar malen zien afstraflfen met slagen ; ik had eenige inlandsche soldaten. In den klagen zien klinken om daarna vyf en tien jaren dwangarbeid te verrigten. Maar morgen zou er een Europas opgehangen worden, een europesch soldaat, die een vrouw vermoord had om haar van eenig goud te berooven. De galg was reeds opgegricht op het executie-veldj geen schavot met galg, geen nieuwerwetsch valluik, dat een veroordedelde bij verrassing onder de voeten weg-zinkt en het ontzettende der laatste oogenblikken verzacht; maar een ouderwetsche galg, die alleen langs een ladder kon bestegen worden. lemand om 't leven te zien brengen, is altijd iets verschriftkelijks ; hoe veel te meer wanneer het een makker geldt, die kortte voren nog liw nevemnan in het gelid wus, met wien gij onder een kameraadschappelijken omgang hadt. *t Is w4^, gij hebt hem meermalen voorspeld dat h^* slecht zou eindigen ; de gruwelijke moord, die een tijger beschamen zou, heeft uw hart voor alle medel^den gesloten ; ge vindt het vonnis zeer regt- vaardig, — toch gordt ge met een bekleind gevpel de wapenen aan, marcheert in diepe stilte naar het paradeplein en rangschikt u met plegtigen emst in een vierkant. Daar roert de trom. — Jet is de opper-officier met zijn staf, die bij het werk der geregtigheid tegenwoordig moet zijn. De oogenblikken duren oneindig lang. Naast het paradeplein staat de gevangenis. Ik heb mijn peloton voor de poort gerangeerd en wacht. Eindeljk brengt men den gevangene buiten ; het is Bezem, met denz'elfden onbes chaamden blik van weleer. Hij gaat tusschen den provoost-geweldige en een geestelijke. De laatste weent; zijn bidden en smeeken het hart van den verstokten booswicht niet vermurwd; nooit zag hg zooveel ongevoeligheid, nooit ondervond hg meer de onmagt zijner liefderjke woorden. Kom, oude schroederendraaijer, leuter me niet langer. Ik moet een nieuwen pas gaan leeren en daar hebt gg niet bij noodig. — Zoo, luite- nant Blankbek! moet g J mij naar het bal geleiden? Kom aan dan maar!" Ik wil het wel bekennen, ik was te veel bedremmeld en ontdaan om eenige order te geven, Maar 't was onnoodig. Bezem had te- genwoordigheid van geest voor mij mede. Hg plaatste zich tus- schen het voorste rot van mijn peloton, en wij marcheerden af. Hg droeg een fijn lakensch mouwvest, engelsch lederen pantalon, witte sokken en dansschoenen; 't was zijn bal-toilet. Met het hoofd in de hoogte speelde h^ zijn voorgenomen rol ))om zich ferm te hou- den" meesterlijk. Hij sprak evenwel niet meer. Op het plein komende, begon de stafmuziek een treurmarsch te spelen. Wie kent niet de uitwerking der muziek in zuike oogen- blikken? Ik zou geen eed durven doen, dat ik niet beefde. Het gelaat van Bezem betrok, maar h^* hield zich goed. Het was alsohet vonnis niet aan hem moest voltrokken worden, maar aan den geestelijke, die met gebukt, ontbloot hoofd weenende achter den verordene liep. WJ z^jn op tien passen van de galg gekomen en houden halt. Bezem komt v66r het peloton. In tegenwoordigheid der leden van den krggsraad leest de auditeiu: het vonnis voor )>In naam des Konings!" leder ontbloot zich; de troepen presenteren de geweren... De lezing is geeindig. Heeffe de veroordene nog iets te zeggen? TT) wenkt, neen, met zijn hoofd. Hij is bang dat dit e^ne woord hem in de keel zal blgven steken, en hij heeffc al de kracht van zjn geest noodig ))om zich goed te houden." Nu wjkt de krijgsraad eenige schreden terug. Bezem is vervallen verklaard van den militairen stand. De provost-geweldige rukt den veroordenelde de knoopen van het mouwvest, scheurt de uitmonstering van kraag en politiemuts, en slingert de das weg. Hij heeft op- ^ehouden soldaat te zijn ; het kleed dat de Koning hem schonk, is vemield, onkenbaar gemaakt. Daar slaat de beul de bruine hand op zgn schouder ; Bezem wendt het hoofd om en ziet den grijnzenden lach, de zwarte tanden van den javaanschen scherpregter. Wat moet hg toen hebben gevoeld! Bggestaan [door twee knechten, bindt de beul hem de polsen bg- een op den buik, scheert het touw tuBsohen de beenen door, om daama de ellebogen op den rug vast te qorren. Ook de beenen worden bijeen gebonden. Nu werpt hij het de koord om den naakten hals en sleurt den ongleikige naar de ladder. De beul gaat voor, en sleept het slagt-offefer reeds half geword met zich; de beulsknechten tillen den misdiger van onderen op. Het uiteinde van den strik wordt om de pin slagen — het ligchaam in de ruimte geslingerd; de beul springt sds een aap op zgne schouders.... met een doodsbleek gelaat Ugt de geestelflke op de knie§n te bidden voor de ziel van den zondaar — maar genoeg! wenden wij den blik van dit ontzettend tooneel af. Het indisch leger telde een schandvlek minder. Een menschenleven was vemietig. Door wiens schuld? Men had een misdiger de porten zijn er gevangenis geopend, hem de vrijheid geschonken en met het soldatenkleed getoord. Men had het vonnis der regtbank doen vervallen ten behoeve van een monster, dat ongetemd in de maatschappij terugkeerde en den stand ontheiligde waarin het was opgenomen. Men had er vruchten onder de goede gemengd, en daardoor het gevaar eener algemeene ontsteking in het leven geroepen. Men had hier de kerkers geledigd om ze elders te vullen. En al wat in het tropisch klimaat door schromeljke onmatigheid en schandeljk gedrag geen vroegtijdig graf vond, werd grootendeels door de geregtigheid tot het schavot gedoemd. Tot geluk van het leger in Indie, tot geluk der kolonie, ja tot geluk van Nederland is men sedert lang teruggekomen van dien verderfeljken maatregel tot aanvulling. Men is zelfs tot een ander uiterste overgegaan, en heeffc den overgang naar het indisch leger al te moeijelk gemaakt, maar met de wispelturigheid van het barometerk. Wirk in deze gewesten, vervalt men af en toe weder tot het oude euvel. Hollanders, zoo wordt ergeredeneerd, moeten vlekkeloos van gedrag zgn, rein in handel en wandel. Van vreemdelingen kunnen en willen wij den vroegeren levensloop niet nigaan. WQ verlangen slechts dat hunne papieren in orde zijn; wat niet weet dat deert ook niet. Vergeef my, dat deert w e 1! Grelöö Robert, die jaren lang onder de soldaten leefde. Hy heeffe het kwaad van naby gezien. Hy weet dat er by een korps, groot of klein, zelden een persoon is, wiens vroeger leven niet bekend wordt. Heeffe die persoon eenmaal een misstap begaan, men aal hem dien te eeniger tyd voor de voeten werpen. Kleeffc er nog een verborgen vlek op zyn naam, zy zai vroeg of laat we^r zigtbaar worden. Twist, verwijtingen, haat en tweedragt ontstaan dan in den boe-zem van het korps, tusschen menschen die verpligt zijn zamente leven, die door kameraadschap slechts gelukkig zijn, en door een-dragt alleen iets grootsch kunnen wrochten. Bekleedt de bevlekte persoon een graad, een rang, wee dan den oongelukkige, wanneer hij zijn gezag wil of moet laten gelden! Met eenkel woord zal de ondergeschikte op de smet wyzen die hem aankleeft. Dit is genoeg om hem tot laauwheid te stemmen en, uit vrees voor verwijtingen, de gevorderde dienst minder goed te Doeh uitvoeren. Houdt hy daarentegen vol, toont hy zich ongevoelig voor zinspelingen, dan barst er gewonkelte een stortvloed van vernietigende scheldwoorden over hem uit. Hy moge dan degewone genoegdoening van zyne officieren verkrygen, de brutalite van den soldaat moge met provost gestrafborden, — in de oogen zyner makkers en ondergeschikten is hij op nieuw vernederd ; de oude wond is andermaal met geweld opengescheurd, zijn moreel diep geschokt, en zijn onbruikbaarheid nog meer in het oog gevallen. X. De l)ron van veel kwaads. De opmerking is volstrekt niet nieuw, dat het scheepsieren voor hing der menschen geen prikkel tot werkzaamheid bezit. Nergens is het niet doen een meer algemeene kwaal dan aan boord. Ik zal niet trachten het vraagstuk op te lossen: of de oorzaak moet gezocht worden in het onophoudelijk wiegen, dat den mensch meer tot droomen dan tot werken stemt; in de lucht, die hem meer ge-schikt maakt tot handenarbeid dan tot hoofdbreken; in de onop-houdelijke verplaatsing zonder zijn doel te komen, in hoogen graad nieuwsgierig maakt en deel doel doet nemen in de geringste bgzonderheid die zijn reis betreffend of het vaartuig waarop hij zich bevindt. Misschien werken die verschillende omstandigheden zamen om een luiheid aan te kweeken, die niet zonder aan te kweeken, die niet zonder aan te kweek is. Kweekt luiheid nooit iets goeds, voor den minder beschaafde is zij doorgaans de bron van veel kwaads. — Als b Ich het aanbreken van den dag het tusschendeks gereinig denn er geschaft was, bleef er een gansche dag over, die gedood moest worden met in zee of naar de lucht te Iqjken. Een paar appels liepen in weinige minuten af; theori^n met de manschappen beduidden niets; er was zelfs gegen infanterie-gewer aan boord. Muziekinstrumenten, schermgereedschappen, boeken, enz. ontbraken ten eenemale. De vervehng was dus algemeen onder de soldaten en gaf, bij de reeds bestaande slechte tucht, dadelyk aanleiding tot reclames van allerlei aard. Nouit was het eten goed; de schaffeljst zou aan varkens mogen bevallen, maar niet aan soldaten." Was zuurkool met gort en stokvisch nu een eten voor hen! Waarom mogten ze den oorlam niet verkocht, waarom werd de wijn niet bij de flesch verstrekt? Waarom mögen de luiken toe, als er geen enkel golQe over de verschan-sing sloeg? Waarom dit, en waarom dat? enz. Het ongeluk was, dat er voor iedere reclame eenige grond bestand; want al schafte men zuurkool met gort, ingevolge de re-glementaire schaftorde, het was en bleef toch geen fijn eten. Maakte de kommandant op verzoek een wijziging in de schaftlgst, dan reclameerden anderen weder, en dan kon hg niet meer naar het reglement vervqjzen waarvan afgeweken was. Liet hij den wyn in flesschen uitgeven, b. v. ien flesch voor drie man, dan verkocht of verdobbelde men zgn ration, en werden er eenigen beschonken. Talrgke reclames volgden, wanneer tot voorkoming van daaruit voortspruitende ongeregeldheden, de wijn per oor I am uitgegeven werd, en de weifelende bonding van den kommandant, die het gaarne le- der naar zijn zin gaf, bedierf de zaak nog meer. Het sluiten der luiken geschiede, gelöt ik, ook wel eens uit plaagzucht van stuurman Fortaf. Die man had een brommig humeur dat met de jaren niet beter werd; grijs geworden in de dertig-jährige dienst op koopvaardgschepen, hadden telegraphieren die hj van de reeders had ondervonden, zijn leven verbitterd. Als een goed zeman, was hij een natuurlijk vijand van die )}landkrabben, die zijn schip tot een trekschuit verlaagden, en bij iedere gelegenheid gaf hij in vrij ruwe termen zijn ontevredenheid lucht. Sloeg er maar enkel golfje op het dek als hj de wacht had, dan moesten de luiken toe, en toen hij eens op het gepruttel van een paar soldaten gezegd had jistikt dan maar, beesten," was de oorlog verklaard. Onder een hoop ontevredenen plaatsen zich al spoedig de brutaalsten op den voorgrond, en worden deze van lieverlede de representanten, de leiders der menigte. Zoo ging het ook aan boord. Een vjffcal geaboleerden maakte spoedig de kern van bgna het geheele detachement uit en trad bij iedere gelegenheid op, om voor alien het woord te voeren. Daar zij beter spraken dati de kommandant zelf, ontzag deze hen meer dan hij had moeten doen, en dit ver- hoogde hun invloed bij hunne makkers, die er uit afleidden dat de kommandant hen niet aandurfde. Hoe meer toegevendheid men van de eene zijde betoonde, des te aanmatigender werd de toon van de andere zijde. De overeenstemming der leiders werd dagelijks groo- ter, en voorspelde een onweder, dat dan ook reeds zamentrok en spoedig dreigde los te barsten. Erst scheen, man het plan gemacht te heben om Bezem met ge-welden, maar de uitvoering werd verschoven toen de denkbelden van openlijk verzet rijper werden of grooter uitbreiding kregen. Dit maakte ik althans op [uit de mededeelingen van mgn oppasser, een brave jongen, die mij nu en dan, als ik eens naar hem hooren wilde, vertelde wat er alzoo in het soldaten-logies voorviel. Beeds waren w^j eenige weken in zee en hadden op een helderen dag dis piek van Teneriffe gepasseerd. De zoele, heldere keerkringslucht die de koudere temperatur had vervangen, week op hare beurt'voor de tropische warmte. Gelukkig werd de linie zonderwindstilte, zonder feestvierring, zonder offer aan Neptunus gesneden; de scheepskapitein achtte het niet raadzaam in deze omstandigheden de banden der orde zelfs voor een halven dag los te maken. Steeds Z. W. sturende om de West-passaat te krijgen, naderden wij iederen dag meer het vaste land van Zuid-Amerika, in de rigt van Rio-Janeiro. XI. Vertrouw geen Dunn wanden van een noodhut. ))Neem me niet kwalijk , Luitenant /' zeide n4jn oppasser op ze- keren dag , terwijl hij een kleedingstiik in mijn hut bragt en ik in de kooi lag te lezen , ))neem me niet kwalijk ; vindt u dat de pisto- len goed zjjn schoon gemaakt?" ))Z6(5 , hebt ge die schoon gemaakt ! waarom dat ? Ik heb ze met opzet in het vet staan , want ze roesten dadelijk in deze vochtige lucht." ))Neem me niet kwalijk , Luitenant , maar ik dacht dat u van plan was er mee te schieten." ))En waarop zou ik moeten schieten ? Op den boer met zgn varkens (bruinvisch) of op vliegende visschen?" ))Ik weet niet, Luitenant , ik dacht . ... . zoo . . . ." De jongen was verlegen , stotterde , en wilde zeker iets zeggen , maar durfde er niet voor uitkomen. Kom, biecht maar op, Witte! ik heb niet aan mijne pistolen gedacht; waarom zijn ze gepoetst?" Neem me niet kwalijk, Luitenant, maar ik meende zoo, dat het toch geen kwaad kon, als ze geladen waren. Men kan nooit weten wat er gebeurt; en als ze dan noodig zijn en ze staan in het vet, dan is er geen tijd meer." Maar wat drommel, wat leutert ge toch. Begint ge weer bang te worden voor zeeroovers, even als onlangs op de algerjnsche kust toen de matrozen ouder gewoonte van het afloopen van schepen spraken, dat, jammer genoeg, nooit meer beproefd wordt. Wij mögen wel een schietgebedje doen om nog eens wat te zien dat maar naar een rooverschip geljkt; mij dmikt wj zouden het warm kunnen ontvangen met onze bemanning, al hadden wij ook geen andere wapens dan messen. Dat zou nog eens wat verandering geven." Zijn de zeeroovers niet, Luitenant, waarvoor ik l^ang ben, maar erder de roovers die wij aan boord hebben." Ge wordt raadselachtig, Witte! Dänner, sprechlich flüchtig mit. "Nu, Luitenant, als 't u dan permitteert, dan moet ik u zeggen dat wg den dag van overmorgen wel niet meer zullen beleven." Hier zuchtte Witte diep en begon er romantisch uit te zien ; maar hg meende het opregt, en vervolgte : "Morgen avond, als alles in rust is, zullen de officieren, een paar enderofficieren en stuurman Kortaf, opgepakt en in zee geworpen worden. De kaptein wordt gevangen gezet in zijn kajuit ; de tweede Fituurman zal gedwongen worden het schip naar een vrjje haven te sturen. leder die niet." "Ik gelöst dat ge rjjp voor het dolhuis zijt, Witte." "Neem me niet kwaljk, Luitenant! leder die niet met de oproer-makers mede doet of^ zich tegen hen verzet, zal er met zijn leven voor boeten. Maar de meeste zullen wel me doen ; vijf-en-twintig man zijn al in het complot." "Hoor eens, Witte! ik schenk u de rest. Omdat g^ n zulke stukjes op de" Mow laat spelden, zal i k nog zoo mal niet zijn om er aan te geloven. 