De Oost-Indische Braakloop. (Cholera Asiatica) ... [electronic resource] : Uit het hoogduitsch vertaald en met een aanhangsel naar de laatste waarnemingen vermeerderd door Dr H.H. hageman, Jr
Canstatt, C. (Carl Friedrich), 1807-1850 | London School of Hygiene and Tropical Medicine
§ 77. Krachtige, gezonde individus worden zeldzamer door de ziekte aangetast, dan zwakke en zieke; doch dikwijls vielen ook de krachtigste personen als offers der ziekte. Neiging tot doorloop was een gewigtig voorbe-schikkend punt. § 78. Yan zeer verschillenden aard was de evenredigheid der aangetaste bevolking in verschillende landen en steden. Moreau de Jonnes schat bij beendering de evenredigheid der ziek gewordenen tot de gezogenenlijke bevolking in Frankrijk op 1 van de 300, in Rusland 1 van 20, in Ostenrijk 1 van 30, in Polen 1 van 32, in Belgie 1 van 120, in Engeland 1 van 130, in Holland 1 van 144, in Duitschland 1 van 700. Op sommige  met Avijdloopige und erzählenden der feiten inlaten, die van den eenen of van den anderen kant voor en tegen de aansteke-Ujkheid der cholera worden aangevoerd. De uitbrei-ding der cholera in het algemeen geschiedt zerne niet door eene aanstekende stoff, want de geschiebenen van de epidemie dezer eeuw heeft voldoende. (1) Men vergelijke over het gelijktijdig ziek worden der dieren en planlen tijdens de cholera v. Hildenbunds belangrijke opomming der feiten in Oesterr. med. Jahrb. 1838. Ud. XYII. St. 5 & 4 en Bd. XVIII. St. 1—4. Géleerd, dat de ziekte overal met de quarantaine den spot dreef en de militaire kordons oversprong, dat de sequestratie zelden entscheiden iets scheen le baten, en waar dit het geval was, de ziekte ook welligt zonder dat niet zou doorgedrongen zijn ; artsen, zickenoppassers, nonnen, die zich aan de verpleging der ziekte met zeldzame opoffering toewijdden, werden daarom niet veelvuldiger door de ziekte aangetast, hetgeen toch zeker zou gebeurd zijn, zoo zij aanstekelijk was. Ik heb mij nooit in een tijdvak van 10 maanden, gedurende hetwelk ik op verschillende plaatsen bijna alleen onder choleralijders leefde, van een eenig echt bewijs der aansteking kunnen overtuigen. Want dat de ziekte in een huisgezin verscheidene individus te gelijk Of opvolgenderwijs kan aantasten, zal men toch daarvoor niet laten doorgaan. Intusschen wil ik niet tegenspreken, dat ook in deze smetziekte, even als in andere onder gunstige omstandigheden, door op-eenhooping van zieken enz. eene aanstekelijke stof lean ontwikkeld worden. Doch de zaak is twijfelachtig en beslist schijnt mij alleen dat te zijn, dat de ziekte oorspronkelijk niet aanstekelijk is, door quarantaines niet kan worden afgeweerd, en dat de onwikkeling eener aanstekelijke stof, zoo die alwerkelijk bestaat, in alien gevalle tot de zeldzame uitzonderingen behoort. Voorspelling. § 82. De sterfte van de Aziatische cholera be-draagt door elkander gerekend 50 van de honderd aangetasten. Deze verhouding geldt niet voor alle plaatsen eveneens, op Sommigen bleef de sterfte la- ger, elders werd deze evenredigheid overschreden. Zij verschilt ook in verschillende tijdperken der epidemic In het begin daarvan gelukt het naauwelijks en vierde der lijders te redden, terwijl tegen het einde der epidemie de pogingen tol genezing veelgunstiger uitvallen. § 83. Bij kinderen en hoogbejaarden neemt de cholera meest eene zeer gevaarlijke gedaante aan ; ook schijnen in het algemeen meer mannelijke, dan vrouwelijke individus aan de ziekte te bezwijken , zieke, zwakkelijke personen worden vaker en gemak- kelijker offers der ziekte , dan die vroeger gezond waren. § 84. De ziekte is minder gevaarJijk , wanneer geneeskundige hulp reeds in het tijdperk der voor- boden, de zoogenaamde cholerine, wordt aangebragt. Dan gelukt het zeer vaak , den voorlgang der ziekte te sluiten. Ilierop grondt zich de bewezene welda- dige invloed der geneeskundige bezoekinrigtingen ten tijde der epidemie, waardoor het mogelijk wordt, de ziekte bijzonder onder de onbemiddelde volksklasse dadelijk bij haar eerste ontstaau en in den kiem door eene gepaste verpleging en behandeling te bestrijden. Veel onzekerder wordt het uitzigt op een gunstigen afloop, zoodra de ziekte eens in het stadium algidum is gekommen en de voorspelling wordt des teslechter, ho meer het weggaan van den pols, de blaauwzucht, de asphyxie zich hebben ontwikkeld. Gendrin yerloor 0,653 lijders, wanneer de blaauwzucht volledig, en slechts 0,103, zoo zij in het begin was, en 0,037 wanneer de ziekte zich nog in het tijdperk van den buiklopp (cholerine) bevond. [ntusschen Ieert de on- i 56 dervinding ook hier, dat de meest hopelooze gevallen den arts niet rnogen ontrnoedigen on werkeloos makken, omdat er zieh dikwijls nog terugwerking op-doet, waar het doodelijk einde reeds nabij scheen te zijn. Met Is zelfs der natür alleen, zonder geueeskundige medehulp, gelukt zulke gevallen te genezen; ik heb eene stompzinnige gezien, die in het tijdperk der blaauwzucht alle hulp eigenzinnig weigerde, in eene schuur bleef liggen, niets dan koud water verlangde een toch nog in het tijdperk van terugwerking wam, dat zij zonder verdere toevallen doorliep. Kwaad is het, wanneer nevens de verschijnselen der blaauwzucht ook nog de ontlastingen zeer hevigzijn. Voor een ongunstig teeken houdt men het gedeeltelijk warm worden van enkele deelen, zoo als van het hoofd, van den romp in het tijdperk der koude; het koud blijven van de jukbeensstreek en van de punt van den neus bij algemeene terugwerking; hevige Borstkrampen, als ook het plotseling ophouden van het braken en van den buikloop, zoo er niet tevens andere gunstige teekenen aanwezig zijn; donkerblaauwe vlekken op de ledematen, inzonderheid blaauwe na-gels; koude adem. § 85. De gevaren van het tijdperk van terug-werking zijn niet geringer, dan die van het stadium algidum. Gunstig is het, wanneer onder het volkommen nalaten der eigenlijke choleraverschijnselen al de afscheidingen, bij zonder de huiduitwaseming en pis afscheidingen, vrij worden, wanneer daarbij het hoofd vrij blijft, wanneer de koorts meer een tusschenpoozenden, dan aanhoudenden typus vertoont. Bedenkelijk is de onlwikkeling van een typheus karakter der terugwerking, het droog worden van de long en van de huid, dofheid van het hoofd, gedeeltelijk zweet, voortdurende of terugkeerende onderdrukking van de pis, gebrekkige warmteontwikkeling, ijlen, hik enz. Breiachtige stoelgangen met drekstank zijn van gunstige voor beteekenis, kwaad daarentegen zijn roodachtige, bloederige, chocoladekleurige ont-lastingen. Eene betere voorspelling wordt in dit tijdperk verschaft door een rood, troebel, bezinkend, dan door een raauw uitzien van de pis. Gunstig is het, wanneer de pols zich verheft, ongunstig, wanneer hij klein en menigvuldig blijft, wanneer de tong en de ledematen op nieuw koud worden. Elke zamens telling met maag-, darm-, hersenontsteking of met aandoening der long maakt de voorspelling in een hoogen graad slecht. § 86. Zwangere vrouwen loopen door de cholera veel gevaar; niet zelden heeft de ziekte miskraam ten gevolge; zelden blijft het kind in het leven. Gemeedsrust draagt veelal bij tot den gunstigen afloop der ziekte, terwijl men daarenteg En veelal heft wäargenomen, dat vrees voor den dood en eene opgewondene gemoedsstemming een verergeren den invloed op de ziekte uitoefenden. Behandeling. § 87. Er bestaat welligt geene epidemische ziekte, waartegen zoo velerlei geneeswijzen en geneeswijzen zijn beproefd, als tegen de cholera. Sinds bijna 30 jaren hebben de artsen te vergeefs hun verstand op den pijnbank gebragt en proeven genomen, zonder dat men na zoo vele bemoeijingen en nasporingen. § 58. Een beleren uitsi;i<< en rrieer zekerheid in de behandeling dezer ziekte kan beroemen, dan de En-gelschc artsen, die van 1810 — 20 de ziekte in Oost-Indie voor de eerste maal zagen. Wij staan te"en-over een geweldige vergiftig, waarvoor wij geen tegengift kennen. Is de door de bewerktuiging opgenomene hoeveelheid van het vergiftungen van het verwissen, dan Blijven ook alle werk-adige pogingen van den arts vruchteloos. Alleen daar waar de geneeskracht der naturae zele het beste kan doen, kan hij door eene symptomatische behandeling en als minister naturae medewerken, en den gunstigen afloop der ziekte helpen bevorderen. § 88. Yordat wij de aanwijzigingen nader vaststellen, die naar onze meening den arts bij de behandeling van choleralijders moeten leiden, zullen wij in het konnten van de voornaamste geneeswijzen en middelen, die beproefd zijn, deels met het doel, orn een specifiek middel tegen dezeziekte te vinden, deels om haar langs een anderen weg meester te worden. § 89. 1) Bloedontlastingen. Men kan wel eenig zijn gevoegelijk en met regt de vraag opperen: Kan de aderlating in eene zijn aangewezen, die zich door alle teekenen der grootste uilputting en zwakte van den bloedomloop, door het verdwijnen van den pols, koude, algemeen zinken der krachten, door leegte des vaatstelsels kenschetst? Kan men bij zulk een toestand nog eenig goed van de aderlating verwachten? En evenwel is zij van vele kanten aangeprezen, en zelfs juist in het tijdperk der blaauwzucht nog dringend aanbevolen. Bloedontlastingen passen in het synochaal fcarakter van de uit-bottingskoorts Tan epidemische ziekten; doch dit komt in de cholera in het eigenlijk stadium morbi niet voor, want Het stadium algidum is immers toch waar-lik het vlak tegenovergestelde eener synocha. Alleen in het tijdperk van terugwerking kan eene onstui-mige vaatkoorts opkomen, en dan kan zeker de aderlating op hare plaats zijn. Bloedontlastingen kunnen voorts ten doel hebben, om de opzameling des bloeds in inwendige deelen te werken en eene meer gelijkmatige verdeeling van dit vocht te weeg te brengen. Deze aanwijzing bestaat ongetwijfeld in de cholera; het bloed is als het ware volledig van den omtrek naar de inwendige deelen teruggedrongen, en ik heb zelf waargenomen, dat aderlatingen, die in het eerste begin der cholera, nog voordat er marmerkoude en uitblijven van den pols aanwezig zijn, worden verrigt. En war het gelukt een rijkelijkken stroom uit de ader aan het vloeijen te brengen, verliging voor den lijder, verhemng van den pols, te rrugkeer der ligchasamswarmte en snel nalaten der overige choleraverschijnselen ten gevolge hadden. Doch weinig nut brengt deze enthalten, wanneer het bloed reeds zoo dik en teerachtig is, dat het lang den arm afclroppelt en met moeite uit de ader moet worden gemolken. Men verwacht eindelijk van de aderlating ook eene gunstige werking op de bloedmenging; of deze meening gegrond is, blijft voor als nog onbeslist. Is de aderlating nog aanmerking van den adynamischen aard der ziekle matig worden verrigt; ik kan daaronti de praktijk van Indische geneesheeren, die de hoeveelheid van het te ontlasten bloed op niet minder dan 30 oncen bepalen, geenszins billijken. Ook zal het zelden, en alleen in het eerste begin derziekte, gelukken, om zulk eene hoeveelheid van verkrijgen. Van vele kanten is de aderlating onvoorwärken verworpen (1), doch mijns inziens ten onregte. Is eens het stadium algidum volledig ontwikkeld, dan kan zeker zulk een middel zonder vrucht, en het moet zelfs onmiddellijk schadelijk zijn, maar dat in het tijdperk der cholerine en in het overgangstijdperk in de eigenlijke cholera, inzonderheid bij krachtige bloedrijke voorwerpen de aderlating zich heilzaam betoont, geloof ik uit eene veelvuldige waarneming met vertrouwen te kunnen beweren. Vele andere artsen hebben ook de ondervinding opgedaan, dat wanneer de aderlating in het beginnend rommelen in den buik met waterachtige ontlastingen, bij dofheid in het hoofd, suizen in de ooren, alge Meene afgemähr, en voor het koud worden der ledematen wordt verrigt, de uitslag dikwijls opmerkelijk snel gunstig is. Doch hare werking wordt twijfelachtig, wanneer men slechts door wrijven, drüken, baden en enz. het bloed niet dan met moeite uit de ader kan krijgen. § 90. 2) Kwikbereidingen. Zij zijn door Ost-Indische en Engelsche artsen in eene groote uitgestrekteid tegen de cholera aangewend; op de scru- (1) Verg. Williams, t. a. p. p. 61 peldoses van calomel is men door Annesley, Johnson en anderen oplettend gemacht. Zij zouden eene om-slemming in de vochtmassa bemerken, als tegengift weiken, de verhinderde galafscheiding aan den gangbrengen, de prikkelbaarheid des darmkanaals beda-ren, de vooronderstelde ontsteking tegengaan enz. Oost-Indisclie arisen gaven d'oorgaans een scrupel calomel met 100 droppels opiumtinctuur in een glas brandewijn met water, welke dosis in korte tusschenpoozen werd herhaald. De roem van dit middel heeft zich niet bevestigd. Dat het kwik geen tegen gift tegen de cholera is, blijkt reeds uit de omständigheid, dat lieden, die zich onder den invloed van dat metaal bevonden, desnieltemin door de ziekte werden aangetast. Maar aan al de aanwijzigingen, vraarop het gebruik van het kwik zou berusten, voldeed dit middel in de wezenlijkheid niet. Intusschen verdient naar mijn gevoelen het calomel ook niet onvoorwaardelijk te worden verworpen en in het begin der ziekte zijn er zeker vele omslandigheden, onder welke Het gebruik van dit middel zich even nuttig betoont, als in den beginnenden typhus en in den loop, waar het op eene eigenen wijze eene om-stemming in de werkzaamheid des darmkanaals schijnt te weeg te brengen. De Duitsche arisen gaven kleiner doses, dan de Engelsche (3 — 6 gr. calomel, veelal in verbinding met rhabarber). Tytler zocht door het gelijktijdig gebruik van calomel en kwikinwrijvingen zoo snel als mogelijk speekselvloed voort te brengen, weiken hij voor onbestaanbar met de cholera achtte. Guerin, Ricord en ancleren wenden inwrijvingen van kwikzalf aan, die zij ten tijde der erugwerking om de 3 uren tot 3j— ij op den boven buik, den onderbuik en de binnenvlakte der dijen lieten verrigten. Volgens von Walther duurt het calomel-kwijlen na de cholera betrekkelijk korter dan in andere ziekten. § 91. Opium en verdoovende middelen. Het opium, dat in de cholera nostras zoo heilzaam werkt, en stellig het middel is, waarop men zich in alle gevallen, waarop men zich in alle gevallen, waarop men zich in alle gevallen, het zerst kan verlaten, het zerst kan verlaten, het natuurlijk ook eene uitgestrekte toepassing in de Aziatische cholera gevonden, deels alleen, deels verbonden met calomel en andere middelen. Dat het opium in de cholera dikwijls snel het dreigend gevaar van den overgang in cholera vermag af te wenden, zal iedereen, die de cholera heeft waargenomen, hebben ondervonden; en hier blijft opium steeds een der lof en aanbevellingswaardigste middelen. En het stadium algidum sangewend bevestigt ook zijne het opium niet meer altijd zijne bedarende eigenschappen en zijne aanwend gegen, helaas! met zoo kwade bijwerkingen gegen, dat het geene blijvende gunst heeft kunnen behouden. Al gelukt het ook door opium de terug-werking op te wekken, zoo bevordert het ook regt-streeks den typheusen toestand, de lijders vervallen in sluimerzucht, sluimel, en bezwijken onder de verschijnselen van passive bloedophooping in de hersenen. Ook schijnt het verschillend karakter der epidemie op verschillende plaatsen de werking van het opium te wijzigen, zoodat daaruit de strijdige oordeelen te verklaren zijn, waardoor men op de eene plaats de werking des opiums. Gunstig, en elders geheel verwerpijk vond. Wisgrill verving het opium dikwijls door safraan in poeder of tinctuur. De gift, die men in Ost-Indie toediende, was gemeldijk 2 — 4 gr. extract of 80 — 100 droppels ophthalmologium, die in korte tusschenpoozen herhaald werden, en waarmede men zelfs tot 2 — 3 drachmen (van de tinctuur) klom. In Europa'nam men de gift matiger (3 — 10 droppels laudanum). Bovendien tracht men door stijfsellavementen met laudanum den buikloop te matigen, men legde narcotische omslagen oder den buik, liet op de krampachtig aangetaste le-dematen opiumtinctuur, belladonna extract enwiden, doch zonder zigtbaar goeden uitslag. Ook an het opium komt alleen de eer toe van een krachtig bijhulpmiddel, vrelks werkingen bijzonder in de beginselen en de ligtere graden der ziekte beproefd zijn, terwijl het op de hoogte der ziekte even wer- keloos afstuit, als de overige. § 92. 4) Prükkelende middelen. In een ziekte, waarin de werkzaamheid des vaatstelsels zoo diep gezonken, het karakter der adynamie zoo sterk uitgedrukt is, als in de cholera, ligt het voor de hand, om gebruik te maken van alle middelen, die anders passen, om de verringten des vaat- en zenuwstelsels te versterken en op de been te houden. Daarom zijn ook de zoogenoemde prikkelende middelen veel- vuldig aangewend, om tegen het snel inbrekend verval van krachten bij choleralijders een tegen wigt te stellen. Tot dat einde zijn de aethersoorten, de vlugge olien, kamfer, ammonia, wijn, punch, sterke koffij, mostaard, capsicum, cajeputolie, het galvanismus en een legioen andere middelen aanbevolen. Hierte behoort ook de handelijk de Poolsche Jøden, die den lijder binnen 2 uren 12—16 glazen water lieten drinken, zoo hect, als hij het maar eenigzins kon verdragen. Doch deze klasse van mid-delen vervul ook maar eene enkele aanwijzing, kan onmogelijk noch op alle tijden, noch onder alle om-standigheden passen, en moet meer schade, dan heil anbrengen, wanneer zij ontijdig wordt aangewend. Deze prikkelende middelen zullen ongetwijlede altijd gewigtige hulpmiddelen zijn in dat tijdperk der ziekte, waar het de zaak is, om de terugvverking op te wekken of eene reeds in den kiem aanwezige nei-ging tot terugwerking te bevorderen. Doch dikwijls weigeren de prikkelende middelen de van hen verwachte wer King en wij kermen geen, dat in zijne uitkomsten zell's maar half zeker is; dikwijls wekken zij ook eene onmatige terugwerking op, die weder en nieuwen, voor het leven des lijders gevaarlijken en moeijelijk te bestrijden toestand te weeg brengt. § 93. 5) Zouten. Op grond van de theorie van Stevens, dat in de cholera de hoeveelheid der in het bloed bevatte zouten verminderd is, heeft men aan-geraden, de ontbrekende zouten, zoowel door den mond als door lavementen in de maag en het darmkanaal te brengen, van waar zij in de bloedmassa zouden worden opgenomen. Ik ben zelf getuige geweest van dergelijke proeven, die Dr. van der Linden in het cholerahospitaal in Brussel met middenzouteu nam en het daarvan even weinig goeden uitslag gezien als van andere geneeswijzen. Het getal der door deze behandeling genezenen was zeer gering; eene uitkomst, die zich a priori liet verwachten, om dat de theorie, waarop deze geneeswijze gebouwd is, geen steek houdt. Men heeft wärgenomen, dat waar de cholera nog niet volledig ontwikkeld was, heeft gebruik der middenzouten hare uitbarsting bevorderde. Recaiier gaf zwavelzure soda in sterk purgerende doses. Men heeft de oplausen van middenzouten zelé onmiddelijk in de aderen laten spuiten. Mackintosh in Edinburgh wendde daartoe eene oplossing van 1| oncen zwavelzure en 4 scrupels koolzure soda in 10 pinten water van een warmtegraad tusschen 105 tot 120° F. aan, de inspuiting geschiedde langzaam, zo-dat tot het langzamerhand inbrengen der 10 pinten een half uur besteed werd. Onmiddelijk na de inspuiting komt de pols op en de ligchaamswarmte keert terug, de krampen laten na, de hind wordt vochtig, de toestand des lijders verbetert zich aan-merkelijk, zelfs hervat zich de pisafscheiding. Ongelukkig duurt deze beterschap niet lang, de ontlastingen duren voort en weldra vervalt de lijder weder in den vroegeren reddeloozen toestand. Van 156 deze wijze behandeklijk lijders, die trouvens in een hopeloozen toesland moeten verkeerd hebben, werden slechts 25 gered, eene uitkomst, die niet tot navol-ging kan aanmoedigen. § 94. 6) Chinine. Sommige geneesheeren j die de cholera voor eene onregelmatige, kwaadaardigt tusschenpoozende koorts houden, omdat zij zich op sommige plaatsen in het gevolg van tusschenpoozende koortsen scheen te ontwikkelen, benevens en na deze vorkwam, of ook streken verkoos waar tusschenpoozende koortsen scheen te ontwikkelen, benevens en zwavelzure chiniiie een zeker tegengift tegen de cholera te hebben gevonden. Doch de chinine hielp, hel. Aas! Niets meer dan de andere middelen. § 95. 7V) Dierlijke kool. Biett gaf op grond van de waarneming, dat geen arbeider in de fabrijken van dierlijke kool door cholera werd aangetast, alle uren § drachme dierlijke kool en klom daarmede tot | once. Van 105 aldus behandelde lijders verloor Biett 50. § 96. 8) Ipecacuanha. Men diende de ipecacuanha voornamelijk toe met de bedoeling, om in de werkzaamheid der maag en der darmen eene alterrende werking te weeg te brengen; tot dit einde gaf men kleine meermaals herhaalde doses van dit middel, een aftreksel van gr. vj — 3/? op §iv — vj water of poeder van \ — 4 grein. Anderen geven ipe-cacuanha tot 9j pro dosi alle | — | uren. Bij het sterker zinken der krachten worden kleine giften muskus daartusschen gegeven. Yolgt er op deze behandeling galachtig braken, dan zouden de hevige cho-leraverschijnselen snel verdwijnen. § 97. 9) Salpelerzuur. Thomas Hope prijst rookend salpeterzuur als bijna specifiek in de cholera an, en dat wel in den volgenden vorm: B p. Acid, nitr. fumant. 3j, aq. menth. pip. s. mixt. camphor. §j, tinct. opii. gtt. 40. M. Yan deze mixtuur werd het 4de gedeelte alle 3 — 4 uren in een kopje dun haverslijm in zeer kleine hoeveelheden te drinken gegeven. Hope raadt ook aan uitwendig den geheelen buik met droge heete doeken te bedekken. — De Engelsche geneesheer Bowes stemt ook in met Hopes behandeling en schrijft voor: Rp. Acid. nitr. fumant. 3/? — j, decoct. rad., Colombo ex 3/? parat. M. d. s. a. eetlepel. Het salpeterzuur bismuthoxyde is het eerst door Leo in Warschau alle 2 — 3 uren tot 3 gr. p. d. met bijvoeging van suiker tegen de Aziatische cholera gegeven, waarbij hij nog inwendig een weinig me- lissenthe drinken, en bij zeer hevige pijnen in de handen en voeten deze met een verwarmend mengsel van 1 once liq. ammon. caust. en 6 oncen spir. angelic, compos, dagelijks eenige malen liet in- wrijven, welke maatregel soms 48 uren onafgebro- ken werd voortgezet, totdat zich pisafscheiding verloonde; waar de tong sterk geelachtig beslagen was, zou een bijvoegsel van 3 gr. rad. rhei tost, op elke afzonderlijke gift bismuth zeer voordeelig zijn geweest. Doch daarbij dient de arts zijn geduld niet te ver- liezen, en geen ander middel voor of na het bismuth te geven, omdat dit zijne werking zou Zoodra zich pisafscheiding heeft vertoond, moet men nog eenige dagen lang des morgens en des avonds een poeder toedienen. — De werkzaamheid dezer ge-neeswijze is slechts door weinige geneesheeren beves-tig, in de meeste gevallen bleef zij vruchteloos. Evenwel zal welligt het bismuth in het tijdperk der terugwerking, wanneer maagpijn en neiging tot braken overblijven, tegen deze toevallen van dienst kunnen zijn. Kahlert prijst het bismuth buitengemeen tegen de hik bij en na de cholera. Hij gaf £—1 gr. met suiker afgewreven en heeft zelden meer dan 2 grain toegediend. § 98. 11) Het salpelersuur 7,ilver is door Leveii tegen de cholera beproefd : hij gaf 2 gr. van dit zout In 2 oncen gedestillcerd water. In het Londonderry-hospitaal genazen van de 13 met groote giften salpeterzuur zilver behandelde zware cholera-lijders 7, en van 30 volgens andere geneeswijzen behandelden slechts 4. § 99. De totsing der verschillende tegen de cholere aangeprezene en gebezigcle middelen leidl ons tout de eindelijke overtuigiug, dat er geene geneeswijze of middel bestaat, dat onmiddelijk tegen de vergifting werkt, en welks aan wending een stelligen grond-slag voor de behandeling dezer ziekte onder alle om-staixligheden oplevert. Onze taak bepaalt zich enkel en alleen tot eene symptomatische handelwijze, waar-door bet vaak zal gelukken, de ziekte in hare eerste beginselen te onderdrukken, den lijder door hare ligtere graden heen te leiden en ook over de gevaarlijke klip der lerugwerking behouden te brengen. De symptomatische aanwijzingen zijn de volgende: 1) Beperking van den buikloop en van het braken reeds in het tijdperk der v. Oberboden. 2) Bedaring der lastige en pijnlijke krnmpen. 3) Herstelling der ligchamswarmte en des bloedomloops in het stadium algidum. 4) Bestrijding der typheuse terugwerking. § 100. Ad 1. Tegen deu cholerabuikloop hei't men het aanzetten van bloedzuigers aan den aars of op den buik, opiaten inwendig en in lavementen, braakmiddelen uit ipecacuanha, purgeermiddelen, waaronder calomel, wonderolie, aloe, zwavelzure soda, zamentrekkende rniddelen, als ratanhia, aluin, diascordiam enz. aanbevolen. Tegen de braakmiddelen moet men herinneren, dat zij gemakkelijk de nog niet ontwikkelde cholera tot uitbarsting kunnen aanbrengen; hetzelfde kan men tegen de purgeermiddelen inbrengen; zamentrekkende rniddelen helpen gemeenlijk slechts in de inatige graden der cholerine; wonder de tegen het braken aangewende rniddelen zij n de potio Riverii, het seltersvrater, het inwendig gebruik. V van ijs, opium, morphine inwendig of endermatisch aangewend, ipecacuanha, spaanschevliegen-pleisters of cauterisatie Tan de maagslreek te noen men. Ter bestrijding der cholerine kan men nog met het meeste vertrouwen opium, morphine, kleine gefangen calomel met rheum, ipecacuanha aanwenden. De lijder moet op een strengen leefregel worden gezet. Tot drank rijslwater of andcr slijmig drinken. Is er braken aanwezig, dan geeft men Rivieres bruis drankje. Men late den lijder le bed leggen, geve hem uitwaseming bevorderende rniddelen, om een matig zweet te verwekken Tegen hevige hoofdpijn, suizen in de ooren enz. voetbaden. Dikwijls doet in dit tijdperk eene aderlating ook voortrefl'elijke dienslen en snijdt de verschijnselen Kort af. Tegon braken in het blaauwzuchtig tijdperk kleine stukjes ijs. § 101. Ad 2. Bedarincj der krampen. Men heeft tot overwinning der krampen, bad en, bedarende, alcoholische, prikkelende, epispastische inwirvingen, cauterisatie van de bekleedselen der wervelkolom, bet kneden der ledematen, cirkelvormige zamendrukking der ledematen, aderlatngeii, inwendig toege-diende narcotische middelen aanbevolen. De beste middelen blijven nog steeds: Wrijvingen der krampachtig aangan deelen met de hand, met borstels, met flanel, waarnaar de lijders zelve verlangen. Men kan deze wrijvingen met ammoniaksmeersel, met bals. Fioravanti, met opiumtinctuur, 2 drachmen tot eene once olijfolie met spin camphorat. enz. laten verrigten. § 102. Ad 3. Herslelling der ligchaamswarmte. Bijzonder tot herstelling der ligchaamswarmte en Werkking van den gezonken bloedomloop, zijn specijachtige prikkelende middelen, warme dranken, wijn, punch, kaneeltinctuur, ammonia (1), kamfer (2), (1) A. Steart, een Ost-Indische arts, prijst den amtnoniakgecst als het grootste genecsmiddel; en hij zegt, van 142 choleralijders bij deze behaudeling geen enkelen verloren te hebben. Hij gaf zijne lijders 50 droppels ammonia liquida, in 1 eetlepel gedestillcerd water, en dat wel nu eens met, dan weder zonder pepermuntolie; hij herhaalde de gift dadelijk, wanneer zij werd uitgebraakt, en bovendien ook alle 5 — 10 minuten, terwijl hij de dosis verminderde, zoodra er terugwerking kwam. Daarbij liet hij in de meeste gevallen verscheidenc aderen en alle ligchaamsdeelen ver. Warmen. Den anderen dag gaf hij een ligt purgeermiddel nit magnesia met rhabarber, en het herstellingstijdperk was kort. Ebers dicnt ook in hopelooze gevallen ammonia liquida tot 6 — 8 droppels om het kwartier toe. (2) Dr. Garrison te Louisville behandel voor al dronkaards met pillen uit kamfer O/), calomel Oy) en opium (gr. jv), waarvan hij 8 stuks liet maken en alle 1 — 2 uren eene nemen, en daarbij in zezemme gevallen Spaansche peper voegde. Ook Retzius in Stoknolm zegt den kamfer in latere tijdperken, wanneer de krampen hevig waren, met calomel veibonden, nuttig te hebben bevonden, en Prof. Cederschjold deed inwrijvingen met kamferolie. Ebers prijst de in Silezie gebruikelijke zoogenoemde Lobkovvitzische kamferdroppels, een meugsel van geslolden kamferbrandewijn en de tinctuur van gebrande rog, als een voortreffelijk middel in bijna alle tijdperken der cholera. den, die met mostaardmeel, bijtende potasch enz. geschrept worden, eenvoudige of alcoholische damp baden, koude begietingen, wrüjvingen der huid met ijs, de electricité, inspuittingen Tan zout in het bloed, overtapping van bloed, spaanschevliegen plei- sters, mostaardpappen, prikkelende inwrijvingen, gee- selen met brandnetels enz. aanbevolen. Doch de aan- wending dezer middelen vereischt des te meer voor- zigtigheid en juistheid in de keuze, omdat men van geen daarvan kan zeggen, dat het altijd met zeker- heid aan het doel beantwoordt, en van den anderen kant al wordt ook werkelijk de bedoelde terugwer- king tot stand gebragt, deze dikwijls de voor een gunstigen uitslag vereischte maat overschrijdt en ligt plaatselijke bloedophoopingen, vochtstilstand na zich sleept, die den lijder op nieuvv in geva ar storten. Is de lijder krachtig, volwassen, zijn de verschijnselen van het stadium algidum nog in het begin, voelt men den pols nog duidelijk, dan kan ook thans nog eene aderlating zijn aangewezen; men laat 8 — 10 oncen af. Ook de ipecacuanha, of in aftreksel (tot 9j rad. ipec. op giv), of in poeder tot 2 — 4 gr. alle § uren doet hier nog nut. Men kan in het begin van het stadium algidum dikwijls ook nog door pulv. doch bijzonder tot bestrijding der voorboden: Rp. Secalis cerealis tosti ^iij, alcoh. vini ^xviij, digere ad colat. filtr ^xvj. M. S. Tinctura secalis cerealis. Rp. Camphorae ^jv, alcoh. vin. ^jx, solve. S. solutio camphorae.) Tinctura contra choleram: Rp. Solution. Camphor, secal. M. 0m het kwartier 1—2, bij bedenkelijke verschijnselen 4—5 droppels in water of op suiker. Doveri, kamfer, enz. de terugwerking opwekken. Verscheidene geneesheeren houden dit tijdperk voor het gebruik van calomel, dat zij tot 1 — 2 — 4—20 grein alleen of met i— 1 grein opium herhaald toedienen. Men laat tcr zijde van het ligchaam kruiken met heet water, heet zand ge vuld aanleggen, steekt de voeten in zakken, die met het zand gevuld zijn. Baden zijn niet raadzaam, de lijder is te vermoeid, het voortdurend bra ken en afgaan is een verder beletsel voor hunne aanwenden is een verder beletsel voor hunne aanwenden. Dampbaden kunnen gebezigd word en, zonder de Jig ging des lijders te veranderen ; ik kan evenwel niet zeggen, dat ik eenig gunstig gevolg daarvan heb gezien. Men tracht voorts de werkzaamheid van de huid door mostaardpappen, spaanschevliegenpleisters, door de aanwending van het Gondretsch ammoniak-sineersel, brandeylinders enz. op de voeten, de armen, de wervelkolom, op den buik op te wekken. Deze hulpmiddelen moeten niet vvorden verzuiind, ofschoon zij niet spoedig van gevolg zijn, en dikwijls hardnekkige zweren nalaten. Hevige pijnen in den bovenbuik vvorden van de het aanleggen van eene groote spaanschevliegenpleister op de maagstreek bedaard. Op de wondvlakten der plekken, waar de spaanschevliegenpleisters hebben gelegen, kunnen ook dikwijls geneesmiddelen, die inwendig niet worden verdragen, zoo als b. v. morphinc-zouten enderma-tisch worden aangewend. Tot bedaring van de hevige dorst der lijders past geen middel beter. dan kleine stukjes ijs, die over het geheel bedarend op dc groote prikkelbaatheid der maag werken. Dikwijls schaadt het te veel doen in dit tijdperk der ziektc, de natur wil. Tijd hebben, om de terugwerking te doen opkomen en men komt door het inachtnemen van matigheid en bedaardheid in de aanwending der verschillende middelen zekerder tot zijn doel, dan door onstuiinig doortasten. § 103. Ad 4. De leiding van het tijdperk der terugwerking regelt zich naar algemeene therapeutische grondslellingen. Men houdt zich aan eene afwachteende behandeling, zoolang de terugwerking matig en zonder zamenstelling voortgaat, geeft verkoelende of laauwe dranken, en laat den lijder nog rust en leefregel houden. Wil de terugwerking niet volledig tot stand komen, Id 1 i ] ft de huid koud, blaauw, de pols klein, dan moeten warme dranken, prikkelende geneamiddelen, een weinig punch. wijn, valeriaan-aftreksel met kamfer, serpentaria en kamfer, worden toege- diendj men legt mostaardpappen op de ledematen, maakt wrijvingen danrop. Doen zich Terschijnselen van passive bloedophooping in de hersenen op, dan zet men bloedzuigers achter de ooren, laat ijsomsla-gen op het hoofd leggen, lavementen van azijn zetten; geeft calomel tot 2 — 3 grein 2 maal daags. Bij volbloedige voorwerpen kan eene aderlating zijn aangewezen. Neemt de toestand der lijders een dui-delijk adynamisch karakter aan, dan moet men door een kinaaftreksel, wijn, arnica, muskus, aether en dergelijke middelen de krachten zoeken op te wekken. Duurt het braken nog in dit tijdperk voort, dan doet dikwijls salpeterzuur bismuth tot 1 — 2 gr. met | grein belladonna-extract verbonden en alle 2uren toegediend goede diensten. Andere zamenstellingen moelen naar bekende regelen worden behandel. § 104. De herstellenden van de cholera roseten nog een tijd lang onder het toezigt van den arts blijven, omdat instortingen veelvuldig zijn en de herstelling niet altijd ongestoord voortgaat. De herstelde moet zich nog van Vruchten en groenten onthouden, matig zijn in het gebruik van ligt verteare sparsen, zich warm houden en alle ligchamelijke vermögenis of overprikkeling des gemoeds vermijden. Buikloop, buikpijnen, die zich soms in het herstelllingstijdperk weder verheften, moeten onmiddellijk word en onderdrukt. Dikwijls heeft er een saburrale toestand plaats, de eetlust wil niet terugkomen, de smaak is bitter en. Hier die men ipecacuanha in de gift van braakmiddel toe, waardoor deze verschijnselen veelal snel worden opgeruimd. Zoo desniettemin na het gebruik van dit middel, de dyspepsie niet wil wijken, dan kan men een weinig rha-barber, vin. cort. aurant. compos, of een ander bitter middel, een kinaaf kooksel of iets Der geljährigen aanwenden. Tot herstellt der krachten late men den lijder naar het land gaan, geve kina-, ijzerbereidingen, verordene een versterkenden leefregel, late beweg in de vrije lucht nemen, de huid wrijven enz. ANHANGSEL. De cholera-litteratur heeft sinds het jaar 1838, waarmede Canstatt zijn opgave besloot, voornamelijk in journaal-opstellen eene zoo groote uitgebreidheid verkregen, dat het hoogst moeijelijk zoude zijn, daarvan een rolledig verslag te geven, het is daarom, dat ik mij hier slechts bepaal tot de opsomming van enkele meer bijzonder aan de beschrijving enz\ der cholera gewijde werken. Deze zijn de volgende : Statistical Reports of the sickness, mortality and invaliding among the Troops in the United Kingdom, the Mediterranean and British America. London 1839. James Copland, Dictionary of practical medicine Art. "Pestilence Cholera." R. H. Kennedy, Notes on the epidemic Cholera. London 1846. Alexander Loriher, Report on the epidemic Cholera, as it has appeared amongst the Native Troops of the Madras army etc. from 1820—1844 inclusive. Madras 1846. E. A. Parker, Researches into the Pathology, and treatment of the Asiatic or algide Cholera. London 1847. Gavin Milroy, The Cholera not to be arrested by quarantine etc. London 1847. First report of the commissioners appointed to inquire, whether any special means may be requisite for the improvement of the health of the metropolis. London 1848. Second Report etc. etc. London 1848. Charles Codwell, An inquisition on Pestilential Cholera. London 1848. Spencer Thomson, British Cholera; its nature and causes considered in connexion with sanitary improvement, and in comparison with Asiatic Cholera. London 1848. Bureacd-Rioffrey, Du Cholera; moyens preservatifs et cura, ou pliilosophie des grandes epidemies. Paris 1848. H. L. ton G-uttceit, Die Cholera in Orel im Jahre 1847. Lpz. 1848. J. A. Schubert, Die Asiatische Cholera und ihre etc. hombopathische Heilung und Verhutung. Leipzig 1848. C. A. Wunderlich, Handbuch der Pathologie und Therapie. Stuttgart. 1848. Het is ons plan, 0111 enkele aanvullingen bij den voorgaanden tekst van Canstatt naar aanleiding van bovengemelde schrijvers omtrent de verschijnselen, den aard, de behandeling der cholera te geven, die ons geviglig genoeg voorkwamen om ze tot het volleig ma ken van het door Canstatt geleverde te bezigen, en wij zullen geleidelijk den gang van onzen schrijver in de beschrijving dezer ziekte volgen. Verschijnselen. Merkwaardig is de beschrijving der voorboden van de cholera, zoo als die in Orel door v. Gdttceit zijn waargenomen; het choleramiasma veroorzaakte aldaar de volgende toevallen: 1) romrnelingen in den buik; 2) drukking In de maagstreek; 3) kloppingen in den buik; 4) buikpijn; 5) misse-lijkheid; 6) buikloop; 7) cholerahysterie; 8) cho-lera vera. a) De cholera-buikrommelingen waren het sterkst, toen de epidemie het hevigst woedde, verschilden zierer in graad en werden gemeenlijk in den dwarsen karteldarm gevoel; zij zijn bijzonder sterk na het gebruik van koel drinken; verheffen zich des nachts met het gevoel, alspf zich vocht in darmen bewoog; zij duren den ganschen nacht en er worden des mongens eenige meestal reukelooze wind en ontlast. Deze rommelingen veroorzaken bij sommige bedeckende choleraangst, waarover later. b) Choleramaagdrukking; zij bestaat in een onan-genaam, deels drukkend, deels door Den lijder moei-jelijk te beschrijven gevoel in den hartkuil, met eene waarneming van leegte, doch tevens gebrek aan eet-lust. Cholerabuk lopping is voor den lijder in de maagstreek of meer links voelbaar. De onderzoe-kende hand voelt haar niet. Choleramisselijkheid is in graad zeer verschillend, dikwijls lean men den lijder zelfs door het werktuige-lijk prikkelen van de keel niet tot braken brengen. Cholerabuikloop. No het rommelen in den huik. dat in een gistend of kokend gevoel overgaat, avoi-dqn thans stinkende winden gelosd en er komt aan-drang tot stoelgang en daarop eene meestal breiachtige ontlasting Het rommelen houdt aan, en er volgt eene reeds dunnere ontlasting; de derde is reeds geheel dun en de volgende waterig. Cholerabuikloop. Hierbij is volstrekt geene buikpijn aanwezig, en van daar wordt dit ver-schijnsel dikwijls verwaar Loosd. Men kan vier verschillende vormen van cholerabuikloop onderscheiden: 1) Buikloop, die zeer verbreid is, maar gemakkelijk voor ligte middelen wijkt. Hier is opium het hoofdmiddel. Soms houdt bij van zelven op, maar gaat ook wel in ware cholera over. 2) Buikloop, die niet zeer veelvuldig is, meestal des morgens plaats grijpt, onpijnlijk is en slechts met rommelingen is gepaard. De lijder gevoelt zich zeer aangetast, lijdt meest aan choleraangst, soms an misselijkheid. Het ontlaste is meest eene bruinachtige, of op rijstwater gelijkende vloeistof, waarin zich enkele vlokken yertoonen. Deze toestand kan vele dagen, soms zelfs met tusschenpoozen, weken lang duren, zonder dat er ontwikkelde cholera tot stand komt. Opium is hier meest geheel onverkämpfen. Enkele malen is deze yorm, onder colliquatief zweet en het zinken van den pols, doodelijk geein-digd. 3) Buikloop, die na het voorafgaan van ongesteld-heid en gebrek aan eetlust, of na verstopping en met sterk rommelen in den buik verschijnt, snel waterig w ordt, en bijna zeker, reeds na 5 — 6, of meermaals na 8 — 10 uren in cholera overgaat. Deze buik-loop wordt vaak door opium gestuit. 4) Onbeduidende buikloop, met 2 — 3 stoelgangen des morgens, die zuur rieken en drekachtig zijn. Hierbij voegt zich meestal buikpijn, met rommelin-gen, die het geluid van gistende dranken nabootsen; neiging tot branden van zuur in de maag, een slechte saak en eene beslagene tong vergezellen hem. Opium is hier volstrekt schadelijk en zelfs buiten staat, den buikloop te bedwingen. Deze buikloop, die in Orel is waargenomen, is van het hoogste gewigt, o Mais in de meeste gevallen slechts voor kunsthulp vrijkt, welke den drei-genden overgang in cholera belet. Cholerahysterie is slechts 3 malen door von Gutterett waargenomen. De aanval begon des avonds plotseling met hevige duizelingen, klopping in den hartkuil, benaauwdheid op de borst, hevige koude rillingen met koude voeten en handen. Hierbij wa-ren rommelingen in den buik aanwezig, de pols was weinig versneld en een weinig onderdrukt, de tong breed en volmaakt koel. De verschijnselen bedaarden een uur later onder een ligt zweet. 