None
None
Bij deze fichriften was noQ yan denzelfdeu 10 Augustus een brief Tan Oranje aan Badus gerigt, waarin hem gelast werd, aan Lumbres, Bergues en Tseraerts en al de anderen op zijne schepeu, op straf van zijne hoogste ongenade tc bevelen dat zij- Anna van Ooetenrijk, de biuid Tan Philipst ODgdunderd haie reu naar S^^je zouden laten voortzetten. Wdk eene moette lieeft bet Oranje {jekost, altijd toe te zien dat men zijic laslbrie- vcii niet te buitenging, en hoe wein^ baattc zc bcm! — Of de Walei^zen het 'jeoaden gewai^ hebben de Tloot, die de Vontin orerroerde, aan te tasten, geloof ik niet; Oranje echter vreesde bet. Zeker warcn zij stout genoeg, docb, al waren zij naar wenscb geslaagd. Hadden daardoor bun bestan wanhopig gemacht. Philips doen ontwaken en gansch Boropa tgen zieh in harnas gtjaajd. Sommijjenn nieen dato-Oranjes bezoigdheid en zijn bevel om de bruid Tan Philips te ont-aden, de atrekking had om baar, kon bet zijny te hewegen, dat zij bet barde hart van Phib'ps, door de geno^cns des nicuwen buwelijks vert coder d, (ten opzigte der Ifederlanders) mcgte Terzachten (91). Door alle deze Terordeningen kwamen de zaken der Watejeuzen op eenen eenen eenigjährigen voet, en bet was te verwachen dat er nu met kracht eenige po-giQgen zouden gedaan worden, tot Termeeatcfring Tan de eene <tf andere der zeesteden. Enkhuizen, Tlissingen, Dordrecht, Rotterdam en de Briel warcn daartoe aan-gwezcn. Reeds 1 Feb. 1670 hadden zich twee broc-den van den liekUiaflt%a& fievdhebber yan Haarkoif WffhoiU Ripperda, Pieier en AHnga Ripperda, met Poppo Ufketis ten Dam, Omnielandcr Edellicdcn, aan Sonoy aangeboden, om ten diensle des Vaderlaudb binikt te irorden. Zij zouden driehonderd man in de wqienen brengen, ▼aardi{}^ tot den een of anderen aanfliagf. G Cidrjehrek ioodzaakte Oranje en Sonoy (lit aan-bod, Yoor als no^j, af te slaau (92). Uf kens echter be-xwedL niet. In Meij 1570 waren twee aanafaqien op Vlifsingfen en Enkhuizen Toorbereid. De eente was aan Ufkcns, dc andcrc aan Sonoy toevertrouwd. Dal het Oranje in die steden aan geene verstandhouding ontbrak, laat sich begnjpen. Ufkena bad te Emdenkrijga-lieden en schepcn Tcrzameld; aUes was aan boord; de?lQ0t lag op stroom, tocn de Drost van Emdem, Oem fV0M(93)9 alles in bealag nam en niet eer vrij liet, toot de flohippen liem met eede badden gezworen, dat de geheele lading naar Engeland moert worden TeiTaerd. Door dit vertoeven liep- de aanslag te niet. Ein zoo liq^ bet af met die van Sonoy op Enkhuiien » aan wien Uf keos flchreef, dat de stad geen krijgsrolk wilde in- nemen, van wdke partij dan ouk. Dit niaaktn de wcl- gezinden nioedeloos en het plan werd opgegeven (94). Tot dexe zei£de plannen bdioorde no^ een Oferral van Dordrecht of den Brid, waartoe GyMhrteht Jamz, Co-ninck^ een der Watcrgeuzen, de liand lecnde. Hij waagde bet, ten dicn einde, zelf naar Dordrecht te rauen, en vertoeftle in bet buis zijns vaden, Jon Gyj hfrtchM9z, CSimin^y die Tan den aanalag wist, en gelofr-brievcn van Oranje had. Een zekere Pieter Jannm, oom van Gysbrecbt, dcelde mede in hunne pogin-gen. Ook deze aanali^ werd Yerijdeld, en de oude Digitized by Google 62 Goniock moest cr te finiasel op dea brandstapei Yoor boeten (95). Eea later ovenal Tan Bnkhuiien werd den Watow g^cuzcii belet door den vreeslijken storm en water vloed Tan 1 Not* 1570. Deze OTerstroomii Digitized by Google 62 Inr, gewöhnlich do Allerbeiligen Tloed geöönen, omdat hij op dien feest, dag Vorviel, was een der algemeinen en Tcrmelendste rampen welkc deze landen immer ondergaan hadden. OoBt- en West-Friesland werden jammerlijk geteisten. Wd twm% duizend menachen sonden in deze strdDen zijn vcrdronken (96). Hocwcl de gctalcn dikwijls over-drevcn wordea, blijkt Let uit naauwkeurige opgavendat de aobada onTeigdijkelijk was. In Emderland werden df Terdronkenen op drie duisend begroot: in andere strckcn van het tegenwoor(li; zoo geheelen Oost-Friesland kwamea er zeTen bondcrd cm, en van Harliii^ferland meldtonisGKOTainiSy dathetgetalderomgekomeDen zeren honderd zes en ncigenti^ had bedragen, volgens goede opgaven; in dc onistreken van Dockum twee en T\jftig bonderd (97). Zeer vele scbade li^te ecbter de stmn onder de schepen der Geozen niet aan, maar Teibhiderde hen in den aanTal op Enkhuizen. Op deze stad was het gemunt, en te gelijk op Hoorn. DeAdmi- raal de Lumbres bad reeds vencbeidene schepen in England gereed toot den aansl^g. Op de Eems hadden zehn eigene Scheepsbevelhebbers tot den togt uitgemst. Het Tijf of zes honderd man rekende men zich slerk geno^, niet tw\jieiende of de barten der iogeietepen Tan beide steden waren den Geozen genegen, Het zeifde tci^ trouwde of wist men van den Briel en Dordrecht, het eiland van Yoorne » Rotterdam en Delft, die alien in genoemden aanali^ bcgrepen waren. Kaaipen» Zwoi, Digitized by I 63 Denreatcr, Zutpheu moeBteu te gdijk beproefd wordea, ea Qianje liad daartoe zyne maatregden te land geno* men. Deaanral op Knlthnixen  zee met Mennincky Aibrecht Benningerhof en anderen, als l^j 9 envenaagde zeelieden en oorlogainannen. In het laatst van September kniisten we reeds voor onze zeelieden en nadere bevden Tan Oranje, eer men tot den aanfal ofoging. Dit wachten was hun niet onfOordeei%. Terwijl ze in liet Vlie zich opbidden, liepen hon lien hulkea met stokvisch, dne Theboolen en even zoo Tele lootabooten in den mond, behaWen een bodjer met baring. Van daar gezeOd Termeesterden zij, in eene andere streek, twee Spaansche schepen en twintig haringbuizen (98), Doch doze was niet hunne eigenlijke bedoeiiD; wat zij beoogden Yerkn^gen zij niet Entens Tan Mentheda was met RnychaTer en andere sdiepen aangdiomen, en men wacbtte den {^^czetlen tijd om Enkhuizen aan te tasten9 toen de vernidende storm bunne vloot uit een slocg; E?enwd cij ontkwamen bet gewdd das stonnSy met het kloekhartige beahnt, om op nieuw de liiterste krachten in te ^nnen. Maar fiasius, die alles bestürmte moest, en de nadere bevelen Tan Oranje aanbrengen, Tertoelde; de Prins zei werd door den tto^ inTallenden winter verhinderd, en toen op nieuw alles gereed was, dwong bet ijs ben tot zoeken van een vciliijer reede. Vurig om ztjn last te Tolroeren, beproelde Lancetot Tan Bredesrode bet efland Tezd te orermeesteren, maar tag zijne schepen door hezct en ontkwam ter naauwernood bet nijpend ge?aar. Voor RuycbaTer en Entens was bijna alle hoop reeds a^esneden, toen ze gdukkiig den nood ontsnapten. Des c^rstcn ramp slroklc lieni tot geluk. Ill liet Vlic belioudea aanjjokomcn, onderacbepte hij ykt of vijf koopraardm, die hij plimderde En Führerne der deutschen. Entens zeigt man amond, nam opnicuw het slot van Kamminja op dat eilaiid in, m het laaiste van Januarij gHriumfterd, tegt Bor (99), ons latende gi* aen wat die moedviUige en yerbitterde Overate aldaar hebhe uit{jcvocrd (100). Aniclaiul eu liet slot Jjchoordeii, zoo ab aang^enirkt is, aan Pieter van Kainminga, eea der Terbondea Edden, eea mend Yan Oranje en zijn Vaderland. Hij wordt no^jtans onder de door lilvS op-{▼croepen en gedoeuide Edelen iiict g-enoemd, {jclijk dit met niccrdcren, zoo als m(*t Duco Martena, bet g^eval waa. Deze konden in hun Vaderland nc^ Teil^gheid vin-den ; hetz^ dat ze voorzigtig^ waren en Hanne Terr- tiu{jen niel ter kennisse des JIertojs warcn {jekomeu; hetzij dat ze bij de Spaaoschgezinde Edelca beseher- wa^ Tonden om der oude Triendschap en Yiglias ▼an Aytta betoonde zich, zoo Ted zijne Trees dat toe liet, ook voor hun, buiten twijfel, als eea regtschapen Fries. Dit geluk waa editor bet ded Tan wdn^en, en een ongduk atond er tegenorer, dat ze bij hunne noe- jere bondgcnootcn, die het in het land nicl kon- den harden, in vcrdenking kwamen als of ze de zaak Tan Godsdienst en Vaderbuid hadden Terraden. Van daar vaarschijnlijk Entens onnadenkende Teibittering tc(ren Kammin{ja, en liel {^.Aveld aan zijne {joe<lercn {jcplecfrd. Wie der Edelen in bet land, wie onder AlTa's beerachai^\| Kon blijten, zonder het zwaard te ontblooten, die moest de trouw Tan het Terbonden het bcbt des évangels hebbeii vci*gelen, bij mocsL Spaansch Digitized 65 Verkocrd oorded, zoo als later block. Het groot de groot de müde was mislukt, doch de mörden niet verioren. Frauenland en orden-Holland werden in gestaadige Trees gebunden, unen den den kloosler offenen, den stins jedeplünder, en den hörener der räumerende, den groenen, den hörener der räumerende. Bij den Graaf van Ende von den Wächter, onder voorgehenden, den zijnne streuen en land badden bescbadijgd. Ket onwaanchgnjky ab wij hnnne dpoigaande liiui- ddwijze nagaan. Aan der Geozen moedwil yalt niet te twijfelen, maar het is toch zonderling, en zou zeker het bewijs zijn geweest eene vrij domme roekebosheid, em zich tokens met honnen bait in eene haven te wa- gen, waar ze zoovel den Graaf, als de koophandeldrij- ¥ende inwoners zich tot vijanden nioesten maken. Dit maakt bet mij gelofbaar, dat bun geweten ben hier^ emtient TnjspraL En moge bet gemeene acheeptvoik zich aan rooverij of geweld hebben scbuldig gcmaakt, de Oversten konden den moedwil der soldaten en ma- frozen niet altijd tegenbouden; Oranje bad den Graaf toch lets lee ite geven am de krij^jsgebniiken en de buitensporigheden van een oorlog Die hij voor het het heboud des verdrukten volks ondernomen bad. Edzard wist zich te dekken met de bevelen des Keizen, die niet töteten dat het rijk door vreemde wapenen beleedigt werden (102). Hij liet dan nu Hopman Dirk can Bremm gerangen zetten, omdat bij mincbien bpn voor den schukli(jslc liicld, cn vcrloste twee gevangcne Groninger Edellieden, Joan stepsehe en Rempt Jcnsema, beneveos Hjeolaas Landensisy den Abt Tan Hemelum, die door de Geoien gegangen varen en naar Emden oteqjebragt, op hope van een gocd i antsocn, ten minste vai vier k Tjf duizend gulden, Tan hen te trekkcn. Hier docg eiger ongeluk toe. Be soldaten, eene hoo p Tan ovenl opgeraapt folk, werden opro eng, liepen sommige schepen af, die le Emden waren aangehouden, en verklagenden openiijk, op hunne eigene bestelling, die de beste was, te willen oonig Toeren (103). — > Het is ee belangrijkc opmerking, dat in weerwfl Tan al deze rampe, het verijdden van zoo Tele plaunen, en de kwaad-willigbeid?an hen, wier trouw onwankeliMuur bad mo^tenign, toch nieniandTandedeelDemen aan de fdaniieii Tan de bevrijden desTadeiland, den Spaanschen regen-ten bevrd; want duizenden op het land en in de steden droegen er kennis van, en hadden bunne BeSicgaren voor het Yadeiland Tolgaarne gegeren, wetende dat Oranje niet rusten zou. Let me minder werd die haat onder de Herronnden aan'gemtard door bet fennoorden der Tier Priesters te Gravenliage. Vreessehjk was de indruk door dezen moord op de harten der Hollanders gemacht. Men zag bet, gado im er niel te iracblen. Bad Alra wdeet de gedoemden naar Broasel gesleoid, hij dorfde bet nu wagen, zelfe in het hart van Holland zijuc vonnissen mit te Yoeren, en zijnc verachtii. Toor het onderdrukte folk betoonde jdcb in dien moord, als ten top gestegen. Hij vreesde de Nederlands niet meer: zij waren Terpletterd. En terwyl hij woedde, groeide de verbittrig we% op. Men wist die door allerlei Verhalten te rameerderen en aan te hitsen. Tot die Terialen behoorde dat van de zameukomst te Bayonnc in 1565. van -welke berigt werd, dat Karel IX, Koning van JErankrijky en ajnemoeder, de benicbte Gatbarina de met de Koningin van Spanje en den Bertog Tan AIva aldaar tot de uitroeijing der HervanDdea, met eenparig^en rade, hadden besloten. Ook de Koniiigni van Schotland, de bekeiide Maria Stuart, voeg^de zich bij hea(106). De Predikantea, die door het land zma* Tea, om gdd toot den Prina te yenameleay en hier en daar, in geheime bijeenkomsten, met vurigen ijver zijne ea des Yaderlands zaak Gode aanbevalen, en de geloo- T%ea tot getrouwbeid aan den woorde Goda aanpoor- - den « hidden dei^geiijke Teibalen lefendig en mzen hen op de woedc der Keizers, Koning^ en Vorsten, legen de verdruktc llervormdea za. amgespaunen, met Rome an het hoo£d. Ze vrma?an rondsom in gefaar, le gerodden den druk, ze zagen het bkied atroomeD, geen' andcren slcun naast God, dan Oranjc en EL'sabeth. Krach- tige moed bezielde vooral de herders der Terstrooide kudde. FranciscuaJoniua* eendergdeerdsteenwaar- digste mannen van. Tot dit alles Toejde zich, als om al die jammeren nog een geheimzinniger en akeliger aanzieren, bet bijgeloof dier tyden, het Terhaal Tan ontiettende voorteekenen aan den hemd gezien, niets drei(j(>nde dan hend gezien, en hlocdstortingeu. De geschied-aefarijT6n Termelden le ons met getrouvheid. Genunc Kriahit en ajn loon Gorneliaf » beroemde AatrologiBten en Mathematici, gaven hunne voorspeUingen uit de verachyning?an de komcet van 1556| die hange woeliugeu unondigde toot het?ierde» zpraide, ncgende en elide jaar na hare Tenchijnuig. Zel£i aan Karel Y had deze komeet nog hevigc angsten gebaard. De Gouvernaute, Maigaretha van Parma, was door die voorteekenen ont-niat geworden. De Hine! had, in 1664, iksh neenelijk embformd fertoond, achrikkelijk gapende als of hij aarde en zee dreigde in te zwelgen. Hongersnood, pest en harde winter waren daarop gevo^d. Ongewone monsten. iraren gdxiren; Fiiedand wis ramld van voorqidlingen eener bange toekomst Men had in eene bloedroode lucht legers zien strijden, uit het Oosten en Westen teg6n een hortende. Bit gezigt, in 1568, had Lodewijks nederlai^ b^ Jen^g^ Toonpeld. Ook de watervloed Tan 1570 kwam niet onverwacht Later nog 'vonden deiigeiijkc beaugsUgendc voorteekenen, vooral der kometen, g^eloof, en onze gcsduedachrijTcrs zijn niet vrij van dat bijrjcloof, zoo weinig^ toen nog bestreiden door de meer Hcldere iLeonis eeoer sterrekunde, die nu naauwkeurig der kometen loop bepaalt,. en har Ten tijdkring sender falen afineet (108). Het is gemakkelijk uit dit alles na te (j^aan, in "welke apanning de g;cmoederen der Ifederianders zich be?on? den. De taUooze ballingea iristen nuot bnitemdands die spanning te onderhouden: op de duinen en dijken ran Holland en Friesland zag men de vlaggen wapperen van de atengen der Wateiigeuzen, en het gedonder van hnn gescbut Terkondigde honnen landgenooten, dat de heid nabij was, en zij ieder oogenblik haar mogten verwachten. Maar uitgestelde hoop krenkte de hartent encoofdeawerden dea wachtena moede, en zonken weg in moedooaheid en wanhoop. De nood moeat nog hooger klimmen, eer de Almagtigc redding gcbood. Alle andere pc^ingen werden ijdel hevonden. Dit jaar eindigde met den nutteloozen aanslag op Loevesteuiy door Herman de Ruiter. Zijn atoutheid was met soo wanhopig als men soms gemeend heeft, want hij hundelde niet zonder met Oranjes zaakgeiastigden, van den Eomeliey Weaembeeky Sonoy en ELant, te faehben genadpieced; niet zonder verwachting van (mtzet van de benen van den Graaf van den Beqj; maar ijs en sneeuw deden alles vertragen, en Loeiealfin bezweek met zqne faddbaftige bezecten. Digitized by 71 VAN EE! BEGIN VALL 1571 TOT AAN 1572. Onder alle deze ellenden en bange verwachlingen was bet jaar 1571 aang^ebroken. Behalyen bet altijd Uy-wade plan am yn^hmM" en Hoom te yemieesteren, dat men bet noodfakdijkste rekende, hidd Onmje nog vol met het voomemen om de steden aan den Ussel in beat te nemen » doch niets g^ehikte. Het emdeloot tq^eokanten van Gnaf Edaard en a^jne firosten te Sdh den, was eene der ooraaken Tan het midukken der door Oranje overlegde raadslagen. Altijd bleef de klagt des Gomm over de oogeregeldbeden der Ti^jbuiterSt ocdt toen self des PrintenGomnunam, JohanBaaus, goede order had gesteld. Wat Oranje ook inLragt, het baatte bem niets. Dirk Yolkertsz. Goornberty naar £mdea geaonden, iirendde met Sonoy alle lijne pogingen Aan, em het utdoopen der vloot, door *b GraTen krijgsfdk bezet, te verkrijg^eu, eu beiden bragten het zoover, dat ten mirnte de vloot voor Oranje bebouden werd. Alio aandiq m hepea echter te niet Sonoy was gedwoDgen de vloot te veriaten, en nch naar Emnierflt te begeven, waar hij zich, door Alva's aanhitsing, in levensgevaar zag gebragt, ter naauwemood door het iMkad ayner noiiw* Maria Tan Malaen, gered (109). DenseiMen uhslag hadden de waagstukken Ym Jay u€§ van Megen en Jacob Blommaert, die zich aanboden om yiaanderen Toor Oranje in opstand te breogea, door middel der achatten, welke men in kloosten en ab-dijen meende te zuUen yeroyeren. Wei Terxanidden zij een boop yolks Warmede zij de bosscben bezet biel- Digitized by Google 72 den en herhaaldc uitvallcn dedcu, doch zij verliepeo eerlang, door Alva's krijgsrolk verstrooid (llO), miettegeiutaande de yerijdeliDg fan al deze Toorne- mens, hadden de Watei^euzen reddijken voonpoed. Friesland en Noord-Holland llevi altitud de punten Tan Aanval voor de zwervers op de Zuiderzee, de Wadden en het Vie, dat zij geheel bezetteden. In Biaait machen zij zich meester van eene koopvaardij-Hoot van Nassau en dertigp schepen, schoon er acht bodems onder wareu, met brieveii van vrijeleidei door Lodewijk van Nassau, Toorzien. Zij landdea vervolge BB op Xeiel en Wenn- Qen, zetten, 12'llaart, Toetaanland, bij Monnikendam, welke stad zij iimamen, gedeeltelijk plunderden en in brand staken, en eenige ryke bai)gfen ter rant- aoenerini^ met zich voerden. ffier ferlosten zij eenea (jevangene om het gdoof nit den kerker. Bj hidden de omstreken van Medemblik in gestadige onrust, en  ovcrk^am. Hij behield het bewind ak Kapiteiiii en Elinf van Rudam^ oaderhand in deZieeiiw- ache ooriogen beroemd gewordm, weird tot lijn Luito- nant aangesteld. Aha had eerst later van dezcn afval kennis gekregen, en wel uit de bekenteuis van Jan Gijabrecht. Goninck (zie hL 44), met meai m dua ia ▼erbrndtenis achijnt gefftaan te hebben. Ze^er Tnosnaa werd injjedaagd, en zijne goederen \erbeurd verklaard, den 16 Febr. 1572 (113). Onder deze OTerloopers ibehoorde waanchijnlijk een wAere Jon Joattm^ een dapper man, die onder PhOipa reeda te water had gediend (zegt Win- semius (114), en later als Schecpberellicbber tegen En- Tens van Mentheda gebruikt is. Bei Tenneerdering Tan der Wächtergeänger magt lieben zich herder te ferne den deutschen. De Ahdij te Egmond ontsprechen naauweiijks hunue plundering, schoon se reeds eenige fadzen Tan het dopp hadden in brand gestoken. Tot an *8 GraTenhage toe drong de adirik bunner atontheid' door. De ingezelenen vloden met hunne gocderen naar Teiliger atreken, want er was geene de müstige bescher-nuDg Tan eenig kqjgsrolk te wachten. Haar Bobu had door het doen nitloopen van eenige schepen, den verachrikten ingezetenen weder eenig konig (115). — Zij wai^gden zich eindeiyk op de Zeeuwfdie atroomen. Te Odtgensplaat, op het eiland Ofcrfiakkee, plunderden zij een biersteker en haalden de kokken. Uit den kerktoren (116); in November 1570, mächtigen zij, onder Rwfekaoer, zich meester Tan het marktschip Tan a Hertogenboech, dat mit Antwerpenkwam, en litten daaniit cciie som van 4500 dalers. Behalve Auychayer wareu aan dit stuk handdadig. Digitized by Google. Nyeuicenhurg, benevens Andrie Pietmz, Bid of de Bie, en een schipper toegenaamd Calvesvei, denkelijk bebooraide tot bet schepsfolk fan Hopman Euycharet (117). Tot meerdere en [;cwi(jtiger aaodagea moe-ten ze, in dit jaar, 1571, nog niet zijn in staat geweest. Hetblikkt, in aliealeyalle, dat het niet tot het doel TO de Genzea der luideraee bdioordei een rwslm voet aan land te krij;en, hoewd het zdcer nn de ge« 6chiktste tijd was. Holland en Zeelaud waren van krijgs- Tolk ontbloot, en hunne Terschiikking bad hua den we^ bereidy terw^l de gemoederen?an de meesle ingeiela- nen zich hun geneig^ betoonden* KaBchiien bestond er nog verdeeldlieid genoejj tiksschen de Opperhoofden, en foerden de Watecgeuzen, op ouzc strooiuea» meer den ooriognaar eijg;engoedvinden: ik Tind ten minste geen blijk dat het gezag van den Admiraal deLmnbra sichhier bijzonder deed gelden.. E?enwel, nadat hij eene vrij aaniieDlijke iloot bad uitgenut^ moet er eene Nadele To Greeniging hebben plaats gegrepen. Men was de moei-jelijkheden, te Emden ondervondea, moede geworden; bouwde meer op de gunst van Frankrijk, Tan Engeland ca Eliaabetby en nam meer zijne toevb, te Bocheliev in Bnins en Doums. J^twaBhetgenlnMetFokkejAeU^ Dirk Duivel, Jan Klatuz, Spiegel, Dirk Geerlofsz. Roobolf NiUaas Ruyehavery Egbert en Jurrien Pf^ij^ ik«ii«#, irier flchepen te Rochelk toqferaed Hctzelfde had plaati in Engeland. Be magt der Gaizen groeide merkelijk aan. Lodewijk van Nassau had , met sijne getnmive helperBiLumbresy Tseeraerts en andereut aitei opgecet tot bdi van bet Yaderiand. WeLwasBow op nicuw uaar Holland gezonden , om ter ?eided%ing Digitized by 76 fan dat laud, cenige Taaitaigeu iu zee te bren(jen, maar de Hedcriandachft zeelieden waren reeda zoo magtig ge- vordea, dat men twijl^ aan den goedeaoHdi^ ym denstrijd. Zijapeeldeadenmeesterterzeeeii nanientre* dereenig^e bodems, {jereed om naar Spaiijc te zeileii (119), la April was men iuZieeland voor eenc landing beducht* He fidel mB op zgne hoede. Te ttddeUniig werd de flchatterij in de wapenen gebragt, bet [reschut op de wallen^ deHertog van Alva werd om bijstaud van kqjgft- folk fenocbt; een^e jagten iradea gewapend om acht te geven op de Genzen en hmne zehepen, die, naar het gerucht meldde , ten getale Tan vijftig , omtrent Duiiia op de £ngebcbe kusten lagen , en niets auders voor bad- dm dan eene landing op Walcfaeien (120)« Yweget leeds had Antonii van Bomgondie, Ganternenr van Zee- land , het vcrsterkcn der Zeeuwsche stedeii bcbartigd , gd^k een brief te kennen geeft , door bem gescbreren aanBniininck fan Wijngaaiden, Rentmeeiter tan Zea- land, Beocvlendidde, waarin gesprolran wordt van eenige Ylaamsche en Waalsche rebellen , die zich met sommige KngeJariien en Franscben iu KngeJand badden te scheep iMgeven, om zieh met de zeenwmiTanFriealand te veiw «en%Bn tot een aanval op Holland of Zeeland (121). Buiten alien twijfel bielden al deze maatregelen van vei^ dediging de Wateigeuzen terug van een Aanval, weiks wade uttkomst hun een gewigtig niederomst hin een gewigtig niederomst hin een gewigtigen. Meep tot orerval en verrassing ingerichtet, konden zij, naar bunne en Oranjes berekening, zich niet toieacnialjgenea aanhoadenden knjginstaatachten, ear Oranje eene landmagt geiforvoi had tot ondenteo-ning van hunne pogingeii. Latere gebeurtenissen bebben wei de ydelheid dezer berekeningen getoond, maar wy mocten erkennen, dat ze, in die omstandigheden, met voorzigtighcid gemaakt waren. De vloot der Geuzen was Diet in sulk een toestand dat men er groote gedachten für tovmen vrng^ en Tobtrdit met ing^erig^t om met kacht een daad tc wagen. Während huune schepfärte vele Ochade kondea lijden. Men denke meer aan genomene ogekochte koopfaarders, Tan minge geichut vooniea, tot de luapfaart, 200 Ted mogelijk, gewapend. Vooral kommen hierinaanmerkiiig de zoogenoemde Vlie-of Vliesche booten, dus geheeten migschien, naar de piaiats waar ze Gemwodverden, afliegen, nniraarieuitfoeren, het Vlie; schrepen met twee marten, een somt Tan Itoflien ef smakken. Dezc waren de vaartuigen waarmede men de ^(oordzee bevoer, en onder welke somt van verschiliende grootte, op de Zuiderzee en Haar- lemanermeer; 100 Or en andere baardaen (barken, ba jagten, boeyen, waarmede de Zuidervee bevaren werd en de Zeeuwsche en andere stroomen; in ZLeeland vooral damloopersy heuden, karvelen en aile dei^elijken, voor de acheepTaart op atroomen en rnierea gescbikt: ^ xiet daar de arme bfgniaeien dier <mtsacbelijke Tloten, die later de zeeen beheerschten en volk (122). Onder de bodems te Rochelle uitgeruat, mqgengrooteregeweestnjn omdatmen, mdeaee6QTan Arankrijk en Vlaanderen, meer groote Spaanaehe adiepen, assabres en kraken, ten buit maakte, maar ze warren voor den krijg te water grootendeeb ongeschikt. Oaarenbotto waren de kiden alecbt bemand. Het bier en daar zamengeraapt. Tolk Tan dlerlei natien, onder gegenwärtigt te bringen, verliep, zoodra het ge- Oigitized by legenheid vond. Weinfg^ der Bereltätigkeit fevdep^ deJa%8biiid%e]DeiiiiUy iioe Imk^ noodig ook totliel belegeren van steden, en ter hwmin^ der eens yeroTer' den. Yandaar ook, dat Oranje ccTst geen genoegea loonde in het innemen van dea BiieL Hy kende hea en wilt dat xijn bdeid Iniiiiie gangen moest bertarai, of aDes in duigen. En toch, hoe zonderling! zijne pkunea en aanslagen (en wij zagea het, hij had er Tele en aangdegd) Ikpen alien op nieti nit, en een oih Oferdachte stap Toerde tot de eentdingen der n^heid. Nemen wij echter in anmördern dat Oranje naar de i^gelen der wijsheid niet anders handelen kon. Wij knnnea odb slechts ferwiiieren over zyne bedaard. lieid, zijn geduld en, bij zijn krachtig vertrouwen op God, zijn onuitputtelijke niiddelen om de Vorsten van Europa voor ^jne zaak en die der Gcuzen te winnen. Eet fennoeden kan met memd »jn dat Oranje, hoe naaaw ook aan Frankrijk Terbonden, den Koning en zijn neboden niet volkomen vertrouwde; het zou ook moeijelijk in hem te begrijpen zijn, dat zgne fldiranderbdii niets tan de listen Tan Gatbarina de He- dicis, die gezworene tijandin der Henronnden, zou hebben ontdekt. Waarom anders meende hij aan de baven van Rochdle, 100 gdcgea roor igne ontveipen, en waar men adjne TkrteUngen met 200 Tele toegen^fen- heid begunstigde, niet genoeg te hebben, tot uitnisting ea berstelling zijner schepen? Moest hij niet vreezen, by de £[eBteidheid van bet Fransche bof, zoo by bet •eenigzudl^kende (en irie twij^t er aan?), dat die steun hem ontvallcii koii? Wij behoeven nog Niet te stellen, dat hij de gruwelen van den Bartholomeuacht voorntag: bet plan daartoe ms mpgelijk mog niet eens Digitized by Google 78 bcraamd; maar de zamenkomst van Bayonne, en zoo ?eLe andere lagea te^ea de Herrormden warea hem niel onbekeDd, 100 min als de zviklieid van het kfr- rakter Tan Kard IX (123), de ijzeren standvastigheid zijncr boosaardige moeder in het doorzetten van hare beaiuiteQy en de gebeime aanhitsingen der Cruises ea hiiiiiiB medestandeny onTetzoeol^jke hatets van Goligny en aDen, die met hem een een ereii dierbaar geloof hef hadden en beschermden. Van de Konin^in Elisabeth "wachtte Oranje evenmia blyTende hulp. Of, yfoanug hij het me^f dat xij welhaast weder met Aha en Spanje Triendschap zoa Digitized by Google 78 beauid; maar de zamenkomst van Bayonne, en zoo ?eLe andere lagea te^ea de Herrormden warea hem niel onbekeDd, 100 min als de zviklieid van het kfr- rakter Tan Kard IX (123), de ijzeren standvastigheid zijncr boosaardige moeder in het doorzetten van hare beauiteteQy en de gebeime aanhitsingen der Cruises ea hiiiiiiB medestandeny onTetzoeol^jke  ontzeggen? (124). — Wij Yerklaren odb eene viyze, waarom hij bij Zweden en DenemarlleQ eene hulpe zocht, die hij' van andoren niet niet nomeQ vertrouwde of te vergeefe hoopte. Een der getrouwste en geringste. vriendea van Oranje en Vaderland, IMderik Scmoy weid met Hennan van der Meereea Jean del'Eclu^ naar de Kensingen dier beide rijlteQ beeogeKonden, met den last niet alleen eene haven in een der twee Koningrijkea te vragen, ter bemanning en hersteilingp van der Geuwea acfaepea, of tot Terkoop Tan den buit, maar ook den bistigen beiden mogt. Dit was vooral het doel faimnerzeodiDginDenemarken. Te gehjk moesten ze, in Zweden Trachten om de Scbotache addaten die aldaar hadden gediend, in Oranjes soldij te nemen, om met deien iets te wagen tot heii des Vaderiands. 0 Digitized • 79 Andcre rampen vocgpden zicli bij dit mislukte g[ezant« mhu^ Willem van filois van Treskuig , zwaar gewond uit den Jbg bij Jemgum cmtkomen^ had sich aedart bij dcQ Graaf Tan Oost-Friedand in dienat bqieven. Te £iudei^ zijnde outving Iiij bestelliiifj van Oranje , om .twae acbepen Tin oorlog aan te koopeiu ily Toldeed .aan dit befd door Rooboly ajnen Luitenant. Op eens echter werd hij gcvangen, geboeid, op last des Gra- Ten, en kwijnde, zonder dat men hem regt deed» in de gevangenia feertien ireken lang. Het was de gewone wedentand Tan Graaf Ediard, altijd in Trees Toor Aha, schoon tot de zaak Tan Oranje {jcncigd. Eindelijk op bor{]^to{jt ontfiiagen , en nog veertien weken te Emden bdbbende Terto^, ontflugtle hQ na al dien tijdteTer- geeftop de bedechting; zijner zaakgewaeht te hebben, en Toeg^de zich met zijne schepen'bij de Waterjjeuzen. Men Terbaalde weL dat de reden zijner gevangenneming was,. Dat Roobd roorerijen in des Graren landen had ge- pleegd, doch bij, noeb Rooboi, was er orer beschold, of gehoord (126). Dit was hiet eciiige niet. Gedurende Treakings gerangenschap werd de vloot der Wateigen- sen, TOOT fioEden liggende, door den Adnuraal Boifen besprongen en met zoo Ted kracht aaugcjrepen dat telijke Achepen in zijnne handen Tielen. Met ge?echt was hingdurig en Tan twij^eiacht, uitkomst, tot dat de Teibondenen de Tfaigt kocen. Het grootste deel der manschap Tan de veroverde schepen had zich in zee {je-aiort en door zwenunen gered. Meer dan vijftig waren er geruDgen genomen en opgdiangen, of naar An- slerdam geroerd (127). Dat de Graaf Tan der Monk bij dezen strijd is teg'enwoordig ^ {jewest, komt ons waarachynlijk toot, zoowd als dat hjy zich teJKmden gered Digitized by Google 60 heft; wij leien tooh dat hij, omtrent dezen djd, door de biu^grs van Emdeii zelve uit hunne stad is verja(jd. De berochten zegepraal gaf Bosliuizen moed. Pia dea Jbuit te Eokhuizen te hebbea verdedd, Toerde hij s^ne triamfereade Tloot de Noordzee in om er de viijbuilera op te zoeken. Zcventicn van der Geuzen schepen lagen by de Eogebche kust, onder hct kasteel van Douvres. Ook dezen doeg hij op de vk^, hoewel niet 66ai fero-verd word, en zeQde Tan daar naar de Zeeuwsdie kiulen* na de zee alzoo te hebben gezuiverd. Een bcwijs wat Sponje had kunnen doen Digitized by Google Indien er met erst aan gedacht irom de nyhuiten ait een te drijrau Ra waren ze spoecUg- weAr ytmBmiM en Iieten zich op nieuw geden. Omtrent dezen tijd namen ze vier rijk (jeladen HambuigBche koopTaardijschepen, -welker fiereihehber op last van den Nederiandschen Vlootropgd, gewuigd werd, uit wecrwraak over den dood van een hunner hopiieden, Jan Broek, door de Hambuigers opgehangen. Met dezen buit zeilden zy de deren in; terwijl de vloot Tan Boafasizen in de haven van Eokhnizeny voor den Winter werd opgelegd (128). Treurig voorzeker was bet dat bij bet winen ran zoo ved huity Grai, tot het Terzamden zyns kgers, naan- wehjks het noodige gdd kon verkrijgen. ffi} achrijft zdf| 17 Febr. 1572: hadden wij nu {jeld, zoo zouden iritj, met de hulpe Gods, ietsgoeds hopen uit te rigten. Hij meende dat de zaken nu zoo stonden, en hij doelt op zijne verbindtenis met frankrijk, dat men, zdfr met eene geringe som, iet5 {jroots mogt tot stand brengen (129). Sonoy werd dan op nieuw geroepen, om zich troawdijk te kwijten in het venamden yan gdd,onder de Edeleu en buliingen buitendands. En hij heeft er zicb met ij?er van {jekis^'eten. Oraoje had hem voorlien Tan «6Q berigtochrift^ waarbij eene treffelide rede^nerin^ was fyevoegpd tot aandrangp ran zijn Tenoek, dks een iiieuw (jetuiwnis is van zijiie bedoeliiijj met dcii krijjjiegen Spanje, de vcrdedi^jiii^j der ware kerke Gods. la dat stuk worden deHederknders op him eigen en OnuH jes lijden gewezen, op Zijn geduld, zijn moed, opal wat bij gedaan had, tot heil van het zuchtend Vaderland. Zou men dan nu, nu de jammer ten top klom, hem en het Vaderland veiaten? De ware kerke Gods an den moedwil der nanden overjevcn? Wee hem, die zoo alle Christeiijk gexocl had uitgcschudl Vloek en dlende zou hem treffeu! Haar wie ook nu nog gtroQW was, God zou een wdgefalkn aan hem hebhen, in Zijnen Zoon Jeziis Christus, hem verzellea met Zijnne goedheid, barmharti{lieid en genade; onze Yijanden nederWerpende, zal Hij een een einde maken aan onze haUin^schap en diendigheden (130). Deze taal had in-Tloed en eene {joede soni [jelds werd bijccn {jebragt, schoon altijd nog te weinig Toor de hehoeften Van een Kgeri dat Qranje toot de peoningen mt zijne eigene Terpande goederen en voor die Tan eeni{ren zijner Tri«i- den {jeworven had. Het ma(j vrijehjk uurden gelofd, dat onder die vrienden zicb verscheidene lu>o£den der Wateigeozen be?onden» al bekwft er ons het getiiigeilis der geschiedschrijvers niet feel Tant Allen wordt het in het algemeen nagegevcii; maar inzouderheid Eiitens TOOL Mentheda « dat hij veel huit won (hij was een on- Tersaagd zeeroorer^ doch die met altijd met de wijsheid en zijn {jeweten tc rade sin(j), ved geld verteerde, en veel geld naliet (131). Zij moeten zich zeker van veel rykdom  strekte hun te dikwyls tot bederf, en Qnuge moett zich aanhoudend oVer geldgebrek b^k- Qen, en iiien%iiialen nea^ hoe de bait Tan den strijd, aan edele bedoelin{jen geheili(jd, in weelde en dronken- 8chap verteerd werd (132). En toch waren deze Trij- Indlen, naatt Qrai^> de redden van Vader Willem, de grondleggen der vrijhcid, en nadeiband de getrooime dieoaars van Vader Willem, aan vvicIls ook merkeu zij wAetf xeer onyolkomea badden beaatwoord, maar die, grooter dan zg allen» ook de xondeiliogste en meest woeste memchen aan zijne plannen wist dienstbaar te «wltAn^ Had bij zich over Telen hunner moeten he^ droeven, aan iden heeft by Treqgde beleeftl, aan vden die zijn spoor Tol Gedan, en later, als bij, linnne troiiw met hun harteblocd bebben bezegeld. Uet was omstreeks deze tijdeny bet emde Tan 1571, dat, naar bet zeggen van 0, Z. Tan Haren, de Genxen an Tmkadbm bijstand dachten, en bij beroept nSkf tot ondcrsteuningp van bet [jestelde, op de hondcrd vicr en vijftigste brief van Yiglius aan Hoppenu. In dezen brief Tond ik niets andecs dan een Tennoeden Tan Yi* glius, of de Hugenoten en Ifederlandscbe batb'ngen, met de Geuzen, op aanhitsing der Turken, iets mpgten uit* Toeren. (SiGalUaUiqmmeimfU4mtmliga€/oe^ que jaeUmiur^ exuUtqu^ naairi^ ac Migmaiieum Gm^ *tf#, incitante Turca, aliquid moliri ieniahunt). Of uit dit (Tczcgde kan opgemaakt worden dat de Gre Innen werwijk sidi met de Turien Terixipden badden, of meenden teTertHnden, nioetikieerbetwqftilei^ Wat van Haren zingt : Digitized by Google 83 H Zi^a Zeevwen die naar Cyprua liuilen Zidi fetdst ^ Ivy^dwieiMliiif « milan, Mmd tan oarkg on ton katp^ Ora Selim weg naar Veer te banen; ^ he zccmausmats tooot halve inniieii Mfiideonifolirin: liever lurk daaPaap (133). Is louter potitische uitbreidin, van hetgene hij bij Viglius hid gdezcn, of spemeend te lezen. fi^ den zccr bekom-wmr&m PkendoDty irioi de onderdom mesacht, eo do cmtlandig^eden dertijden iieenla(;ji hadden gemaakt, was hct loutere Trees, uit eeu ios geruciit ontstaan, dat in Rankrijky mw^hfen, eenyn grond bad^ Hetumoeijelijk sonderdmdriipkarbeinjzeiite gdoofcndatditdenkbeeU in de hcrsenen der Geuzen is opjjekomen, cii zeker liiet, dat er een plan was (zoo bet dcnkbecld al by sommi-ffm levend^ werd) om de Turkea.tot holp fan bet wokt niet verdreven, na den slag in de golf Willepant, 7 Oct. 1671, was ann de vœuvre de vœuvre de Spanie, Yenetie en den Paris, onder  om de Hugenoten te mialeideii, dat FranQob de NooaiOeB, Bu> ' Schop van Dax, in gezantschap naar Konstantinopel werden gczonden, om de Tiirken te bewogen tot den aauTal tegea Spanje (134). Ooze geschiedschrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsrijycsri Good, een majestig man en een fast cling van den Sultan. De gemelderen waren er door opgebeiird, en in bet Consistorie te Antwerpen werd besioteu eine som gelda, zoo groot mogeiijky te verzamelen, dewijl er nu gdq;eD-heid was, om hunne partij te versterken. Men begon dit %erk met grooten ijver. Daaro[) zou da a ook ge-T(Jgd zijn bet verzoekscIu*ift der Ai^twerpschc Hervormden, door den Graaf van Hoogstratec; doch dit hield de bede in om vrije GodscUeiisloefcniii^j, met aanbod •▼an eene aom van drie millioenen guldens. Het beslaan dan dit lenodudxnSt is iraarheid (137)^ doch kan onmogelijk een {jevolgf van de brieven des Joodschen gunstelings zijn geweest. Men tiad dan beter de, Toor.die tijdeiiy wbasende 8pm ge Ids kuimen gdmukea om eea leger te Tenamden, of ach mendea en boodgeiipotea te winnen. Strada heeft misschien gebeiirtenissen, die aiet bij elkander beboorden, of door onkunde, of door kwaadwiiUgheidy zamengefoq^d. Micbeauis, of Miqiiei, kan -vrd dergelijke briefen geschreren hd>ben; (Iiij had vroeger te Antwerpen gewoond, eu vele vrienden aldaar) maar de iuboud toont dat bij der Uervormden bedoo-linden, volstrekt met kende. Zocht hij in hen begnnat%6n en helpers Van zijne, of djns meesten plannen, daar is geen zwein van blijk dat zij in die plannen vilden deelen, altijd te dwaas en te stuitende \ oor het echt Ghiisteliik gevoeL Haar de Turk was altgd een tehrikbeeld toot de Roomsi^en Yondd profeteerde in zijn tijd nog van dien Tjand des Gliristendoms: Gelijk een ingeborsten 1110001 Zal H ingelaten hair Verdrenken al den Boitsohen boftm, Ea hmisen als een neir. En spolen dea bebloeden toom Te Keuleii ia den lUjn, Die sal syn wedde sijn. Het denken  bij- Btand te denken: het werd hoog tgd dat de Walor- gensea deh Tan eene mte plants meesler maaktoi. De Mooren in Spanje moesten bukJvcn eu werden onder- woipen of verdreren; dc slag van Lepantc had Phiiipa ({dkgenheid gegeven om de Yioot onder den Hertog, van Heduu CSeli gereed te maken en te doen uHieilen. Ze was, na jaren sammelens, waarover Joach. Hoppenis zich zoo roercnd in zijne brieven aan Vighiis beklaa^(139), eindelijk gemd, en zeflde in Maart Un dt, om, h*- kasi in dehandenderdeoien tetaUcik Zgkwam te laat! — Oranje, op nieuw bezig met de verzamcling van een kger in Diiitschland, gdijk zijn broeder Lodewijk in Frankrijk. Zocht met nieuwen ijver, de eene of andere havenstad in het Vaderland magtig te worden, doch het werd quod weder bevestig, dat mefMcbeiijke räddagen, hoe veratandig ook berdkend, menigmalen tot nict loopen, tervvijl onverwachte, ja onbczonncne daden verzeld worden van de gelukkigste uitkomst. Duidehjk is het, dat Qranje de redding in het Zuidan wider beproeven, zoo 'het Ifcxmlerded bevrijden, an aldu5 beidcu Noord- cji Ziuid-Kederland bijeenhouden; war de Voonieniglieid bodukts hel andm Wi j mm het bij de uitkomst dat die vereenijng; niet tnc^elijk was; het Noordea allecD maakte de Voorziei%heid tot een Jtmed jwii Bm inmdatau HMrtoe iras nu haatt de tijd (jeboren; de gevolgen leeren het em; noch de l>eurteiusseii dier dag^en zelve, noch de handelingen der Wateirgeuzea kondea het ona doen vennoedea dat die mesubajwaa. Indieii im, lui al dk Tereen^de pog^ii^ gen, geene redding daagt, is Nederland verloren. Spanje's geduchte oorlogsfloten hadden ligt der Geuzea Schweige fernide of vantrocyea, ea hmme magt (voor hübne plamien veeds Ted te groot) met händig den Engländen ten onderbrengen:  raartui- gen tüchtigen, louter tot de koopvaart toqgenut, «a met acfaeqpsvolk dat deohts koopvaanlen pliin- deide, en naaowelijks tegen de Bundere vleten van Bossu, Boshuizen en Robles bestand was: •— waarlijk dat ware te stout een \('aagstuk 1 — Maar de zware kie- ha van Medina Geli op de Zeenwsche stiwmea aan te grijpen, vraar met 66a ^penjaafd de ondiepten kende, en ter uaauwemood van het getij eenig deakbeeld had; Digitized by Google mmOiV dc Zeeuw aileen en geheel tc huis was, eii uit Ylueiiiffea ea Vere steeds nieuwen onderstand koa out* mqpen: — dat waagstuk was niet rodkeloos; intq^en* deel, de kundi^c zee?«arden van de Zemnehe Eflanp den kondi ziilkc gevol^cn met reden verwachten. Gods wysheid had voor de Geuzen eeu ander strijdperk bestemdy him eu Vaderkod. Baar zi^fen zij de woede der vijanden en stred^A daaromiiietofiTennoeidekracht, door de wraak nog versterkt: daar leerden ze over-rinnen » of hunne ne^riagen onschadelijk maken. Digitized by 69 VAU U£rr BEGIN TAN 1572 TOT EH MET J)£ INFEMUIG VAN DÉN BRI£L V9q naderden tot het jaar 1672, het gedenkwaar- d%!Bte in de geschiedenis des Vaderlands. In het begin dezes jaars was de hoop op redding niet grooter dan in nogere jaren. Want al moQt mm iets gusen of wachten van dcs Primen pogingen, loo Tde en harde te- leurstellingen haddcii reeds docn zien, dat op niets met zekerheid kon gerekend worden, dan op de ontferming del Aimagtigen. ETenwd er was iets gewonnen. Be woeederveiToIginnp, dienochRoomBehnocliQnrooinaeh gespaard had, deed beiden naar verlossinnp reikhalzen. Vooral had het bevel van den tienden penning aller liarten tan Alfa afkäerig gemacht, en de Wateigeo-en Tonden eene nieowe aanporing tot handden in dien maatrejel des Hertog, en eene nieuwe menigte wui aaiihanijcrs in het Vaderland zijn berel zo ten uitvoer brengeny wkon-jdigden zij het den gewenden, dat hij den tien-den penning met de punt des rwaards zou moeten halen (140). Niet dat men het er no eerst toelegde, 4m bet Vaderland te Terloaen om des tienden penmnga wil; men had immers ruim vier jaren roor ecn edeier doel gestreden; dezc dmk was slcchts een toevoegsel, deed de iiiaat-o?erloopen, en de bevrijding yan diea drrak werd hij de Wateigeozen eene belofite die (om Van Harens und unruhigen te gebruiken in alle rwaar belasle landen altijd het Tolk trekt. Zeläi de President. Digitized by Google 90 gelegenheit (van den tienden penning) aangre, om de gemeate tot zich te trekken (141). He muss der Witteigeaiea was sterk BaogemUL Ijq bezetteden altijdnogdelmsteiiderVaclerlandsche zceen, en hidden zich in het Yb'e, hot Kanaal, Lij Douvres ea in de nabijheid van Rochelle op. Ifog in iiet begm da jaan faaddeo dertim mbepm het YUt letUtm^ deds naap "Wieringen, deels de 2Luiderzee dieper instovenende: met welke oogmerken is onbekend. Zij ligt'ten eenige sdiade aan onder de achepen van ttoom, die tot de Vloot van Bodiuiien behoorden (142). Bg deze schtpcn bevond zich Jr. "Willem Blois van Tres, long, en hij toonde bij deze gelegenheid zijne onver- iaagdhaid. Dea 10 Fdbniaqj nit bet ¥lie geiifld^ van mecfiing het naar Tenl te wendoi, werd door deo vorst gedwongen naar Wieringen te loopen, waar bij zoo- daoig rondom in het ^js bezet raakte, dat hij di(ge- Igks met zgn volk bet iioodjge JeveuBoiidtirbood, over liet ijs van Vfksinifm kon baUo. Dodi dat volk ge- dro€g zich daarbij zoo woest en moedwiUig, dat er wd zeveatiea door de Wieiiitgers werdea doodgedi^ieD. Zijne magt was te geriog om dien moerd te wrckea, maar bovendien bad hij zijne manschap, op zijn e^-en echip spoedig van nooden. Jan Siroonsz. Rol kftua met vier veaddea aoidateii qjjn achip bdkgeim, lui bqna hem met al de ^nen te land ofervaflen te UbiMa. Zij reddeden zich nog bij tijds, en verdedigdeii zicli aan boord met zulkeene hddhaftighdd, dat, na een bev% sdmtgevaarty waarby de v^janden niim driebottr dcrd sdioten op zijn sehip deden, Rol tot wijken wcrd gedwongen. Intusscheii had men het schip uit bet ys weten te bevr^den, en met bet smaikjlgk gdadi van den behaalden triomf, zcilde Tredong uit het ge-ligL zyuer vyanden, zonder ander Terlies Dana eeQ ^fw- getoopen Qoattahd en ago doodgenhotennliipper (143). 