Willem Christoffel Berkenmeyers ... de onveranderde a. c. toegedaan, getrouwe herder- en wachter-stem aan de Hoog- en Neder Duitsche Lutheriaanen in dese gewesten, eenstemmig te zyn vertoont met twee brievan en andere redenen Lutherscher Heologanten: ... 1728
Berkenmeyer, Willem Christoffel.
$ meen ik, geen Litherſch Predikant, noch wettig beroepen, | LR e maar 4 a : I * : 0 * : . 8 1 : Y —_— 8 N »» 2 S r ——_—— * 3 9 2 1 CI bd oder Papiſtiſch. Dex derjels iſt k. iner fur dich geſturben, noch dein 4 © M:iſt r, ſondern allein Curiſtis, und folt dich Cariſt n bekennen. Aber g en dudafur Het, das des Luthers Lehre Evangeliſeh, urd des Papites 5 un- Euangeliſch ſey; ſo miſts den Luther nicht / gar hinwerf'n, du | * wirfft /or ft ſeine Lehre auch mit hin, die du doch fur Chriſtus Lehre Be : kenn. Donn du fithſt. das die Tyrannen nicht damit umgelen, das fie ; den Lather ubrigen, ſoderm die Leiv. wollen fie vertilgen, und 091 der l ehre wogen taſt en ſi dich av. und fragen dich, Ob du Lutheriſch ſevil ? ; Item, Wie wonl ichs nicht! gerne habe, dis man die Lehre und die Leute ; * Lutheriich rennet, und mus von inen leiden, das ft: Gods Wart g « mit meinem Namen a'jo ſchend:n, (hy verſtaat wanner Gods Woord en 5 © Waarheit oder den Naam van Latnev {ch verſmaad word.) fo /ollen fi: . doch den Luther, die Luther /che Lelr und Leute laſſ n bleiben, und zn , * Faren komen. [y3} So brengt D. Sontag [23] mede uit Lutherus deeſe | VWoorden by : o Timotheus ha7te geſagt, ich halte es nicht mit Paulo, © noch mit Petro, ſondern mit Chriſto, und wt: doch, das Pet rus und | *© Paulus Cr iſt m lehreten, helte er doch Ciriſt im ſeliſt damit verleſguet. Viel minder pitt het een Leer, den Luer von Naam te schonen en afkäuren; zynde een onfeilhaar teeken van naaby zende Bedrückgery, met de Religie te willen sie nach als Jan Potagie met sie nach als Jan Potagie met sie nach als Jan Potagie, wie sie sie sich zu op deeſe Taal, wie  von A. U. N. 1724. P. 277. De ſuivere G. Arold, den welke 0 D. Feil waardig te wezen groordeelt heeft, om van alle Luther, che in Ban 1 worden gedian, seit in 't Forum vom Sekten oe sien, N. 11. fen kan mich so. 9 einig fur einen Lutheraner, in generalen Verſtande, als fur einen Turken und 0 | © Barbaren bekennen. Een. gruuwelvke Taalk Zyn niet alle Luther |che den Engelen te evenaaren ; Zyn 't alle Christenen? Fr. Ridderus b. v. heeft een Traftaat geſchreeven: De beſchaamde Curiſten door 't Geloof en Lee- wu Ar Bcid:nen en andere vatuuriyke Menſchen, tot Kotterdam, 1669.8. Zou men daarom beſchaamt wezen ſich eenen Chriſten te noemen ? Dcefelve Tal vazrt meds J. C. Shade in werveſſeruny des Brichtweſens, noch een ; 5 95 lo od je 3 TE nts 7 4 : : + " 8 4 +» at; , 4 L RY 4 | ! AN $64 ets eee ene ie e ee eee n e e 4 e eee It API eee ee e 1 1 . , . t * 1 : : #1 1 * . * 3 * - "5 " : '$ ? ; 1. 1 ITY „ : TY 1 29 ; maar een openbaare ma was.  Kirche! wasgb. Der Herr Leiget mir * das thr famt euren Kirchen, davon ihr euch ruhmet, zur Hure geworden, * und das nicht nur, wit ihr Lutheriſche und Reformirte Kircher-preifer lehret * und haltet, die Papſtiſche Roemiſche Kirche, sondern mit und nebft der ſelben Aer euſſe ro Ha 'Fe aller aus ihr en tandenen Seften und Trennungen, Luther- b [che Reformirte Sur groſ-n Babyloniſcken Huren mit ge ren. Iu te- Sende Zn andere. die deeſe Nomina diſcreti va niet verwerpen. Self die Arminiaanen toonen ben beter; uit welker Naam Clericus [a4] bekent, Git te ten cent maal noodig zyn. En zal ik hier ter plaatſe met VI 51 aanwerken, dit de Koningk van Swzeden Carolus XII. Godzaaliper Gedach- fouls, in vn Ed ictaa l- Religions- ker Sende Zn andere. die deeſe Nomina diſcreti va niet verwerpen. Self die Arminiaanen toonen ben beter; uit welker Naam Clericus [a4] bekent, Git te ten cent maal noodig zyn. En zal ik hier ter plaatſe met VI 51 aanwerken, dit de Koningk van Swzeden Carolus XII. Godzaaliper Gedach- fouls, in vn Ed ictaa l- Religions- ker Haltung, Abg. meer mals van my aangehailt, den Theolovanten binne en von Majeſteits Ryke en Landen gebooden heeft, niet te schroomen voor den Naam van Lutherſche; dus luiden dic Woorden: © Unjere Güsse Vater und Seel-ſorger, wie fie sich benevenſſen i:ren ann r. 5. Junoerern Wieder alle eirmichug in der Lehre, ohn des Luther- © fchen Nahmens Eckel und Verkleinerungdy gater Ordnung b xeugen foller. 't Geen dan aardſche Mogentheit den Teologanten haarer Ryke beeft irgeprent, dit ſelle eiſch mede van ons de opper Koaingk aller Koningen, dat wy hem belyden zullen voor de Menſchen. [48] Dit bedrog is openbaar wit het verbergen en bewimpelen der Naa- men van Onderſcheidinge. Want elke Geſintheit van Chriſtelyke religien heeft haare openbaare Bel»d-nis, dewelke eenigliis beſwceren moeten, die Leeranrs van die Geſintheit willen wezen. Eu dit is fo min aen te ſien als een Dwingland-e over de Conſcient ien, dat deeſen uit vlucht met recht aan den ſwarten Duivel word + togze'g nt, Damit man ſich weis und * [chrinhaar maclen wil, wie able die heutige Irrgeiſt-r thun, welehe unter © folehem ſehein und eingriffin, Scrift und Prcd, gam?. Obrigkeit, Cariftum und Heiligen Geift, Glauben und Fi, ig“ eit x 5 Kirenen fucken uber einen haufen 2.4 © werff-n; dagegen thr wort, "Fare kherr/chaf', ihren geil einzudringen ſich © bemunen. * Tea) 8 wie dan deunt op de Comm ſſie van den Bybel. ie geeſt te kengen, niet aan S»mboliche Bos ken gebonden, maar vry te willen zen, den Bybel, Gods heilig en algemeene Woord tot een waſcben Neus te konnen miken, en alles te vormen en draajen ſo als 't hem van iyn belang toeſchynt. De Fooden worden niet onder Chriſtenen getelt; nocfitans anrg lande hunne onpeloofs Fel ydenis, ſo gee ven fe daar voor uit de 13 Artykelen door Maſes Maimonides opgefielt. [dg] Der Catholy- ken Symbolſche Boeken zyn het Trident/che Concilium, en de Komaan/che Cats echiſmus. Hy die ds Sociviaaten en Armitiaann kent,“ zal weeten, - dat van deeſer Gevoelen die ſo genoemde Remo trantia of vyf Artykels, alamede Confeſfio Repro n ſtrantium en derſelver Apoligie getuigen, en van geeaer. TA « 300 ® Bybel op ſulke wyſe Authorité geeft van Predikanten te wezen; ſo ware, wie 'er machtig is, eenen Bybel te betaalen, geautlioriſeert tot het Præsidentdom, al zou - hy hemook geſtoolen hebben. En wat Commiſſie heeft hy te prediken gehad, eer hy den Bybel in Ylak-boſch, gekocht had? Ja of  om het Bedrog van deefe nieuwe Euängeliſt fe beter te konnen toonen, ſo ſtaat my noch te ſpreeken van diegeene Ee- Iydeniſen, die een wettig Beroep tot het Leeramt vereiſchen, onder vour- waarde van ſich aan de Belydenis yan die Kerk te verbinden. De Gerefor. "wmeerde Kerk haar Belydenis in een Syntagma Confeſtorum te Geneef onlanys bebbende doen herdrukken, neemt bynaa dovrgaans t Synode van Dordrecut b en den Heidelberg-chen Catechiſmus: beudende daarover fo heil iglyk, dat niemand een Kerk- of School-dienſt aanneemen darf, dan by Eid op de- Ive Confeſſie; wordende ter contrarie uit het Amt geſet, so hy flechts in ivn Gemoed iets Verfchillendes te koefteren betrapt wierde. Want ſulks is een Getuigenis der Kerk; volgens de Aanfpraak der Staaten General aan de Monarchen der Chrétienheit., (Edit. Dort. 1621. 8.) *. 111. ff. T. 5. a. “ Deeſe overeenſtemminge ſullen de overlangs uitgegeevene Canones, in welke Falle Leden des Synodi tot een toe, (als by cens ieders onderteeken inge blykt) * overeen gekomen zyn, voor alle de Wereld betuigen, zynde deeſe even ſo *© veele Handſchriften der Kerke. 1 ö dan bedenkelyk is, t geen geſchreeven word van die 't Concilium bygewoont en onderteekent hebben, in dien befaamd e Er ief aan die Sw7?/ers. [vg] Noch- tans heeft 't laatſte met Getuigeniſſen van Sam. Mareſius, Jac. Capellus, 5 Jo. Jac. Hottinger, en Jacob Leydekker, beweert D. Maſheim te Helnſted. | ha!] Aangaande de Geloofs-belydenis van de Frgel/chs Kerk; ſchoon | dat uit cen Brief van Perrus Martyr, [ia] men beſluiten wil, dat op t \ 5 E. ontfutzelt te worden; was dan niet ook de Predikant i le 2 e ot voor 2 Na. eren. Ech- ſehe Kerken-Reformatie, t welk den prys van Geloofwaardigheit eigen heeft, en met ſv veel hoogacht ing van de geleerde Wereld is opgenomen, als de Verdienſten van dien Heer denſelven vereeuwigen. Eebalven dat men. eenige Genegentheit daarontrent zoude beſpeuren konnen uit die woorden p. 176. Die van Switſerland hadden aan ander ſyde geleert, dat het Sacra- ment ter Gedachtenis van het Lyden van Jeſus Chriſtus, enz. geen- fins overeenkomende met de hooge uitdrukſelen, die in de Schriſtuur ge- vonden worden van te zyn de Gemeenſchap van het Lighaam en.Blocd van. Chriſtus. [k4þ By gevolg is bekent, dat de Enge!/che Kerk haar Belyde- nis grondveſt op 42 Artykels, A. 1552. onder Koningk Eduard VI. P. M. door 30 perſonen opgeſtelt, [14] en niet alleen van de Koningin Elizabeth p.m A. 1559. eenigſins verandert en tot 't Getal van 39 door een Parliaments Acte vatit geſtelt ; mg.] maar ook A. 1662. van Carolus II. op nieuws ge- revideert. Tot myn Oogmerk dient, dat hierin fo wel een wettig Be. roep van een Leeraar vereiſcht werd, als de verbinding der Leeraars tot de Belydenis punten. Dat cerſie is klaar uit Artikel 26. Wiemand. mag in de Kerk prediken, dan die daartoe wettelvk. beroepen., Het is gegen Menſch geoorlooft om in 't openbaar het predikamt of de Sacramenten. in de Kerk te bedienen, voor en aleer hy tot de uitvoeringe daar van. wettlevk is beroepen en geſonden. - En deefe behoort men te er kennen voor wettelyk beroepen en geſonden te zyn, die daartoe Verkoren en geroepen worden van ſodanige, wien openbaare Authoriteit in de Kerk is gegee ven, om Arbeiders in des Heeren Wyngaard te ſenden. Een Jong Voorbeeld hiervan beeft men aan wat met D. Welton te Philadelphie ge Beurt is. [ind] 't Tweede zal hiernaa No oz blyken uit 't Vaſthouden o-ver de Kerk-Cerimonies en Gebeden; tegen wordig my genoegen laatende met de Woorden van Mylord Wake, Artsbiſchop van Cantelbezrs (04) ſulks te bewaarheiden; die van veele Vryneit, nochtans van de Kerkelyke Ver-Lindirg: tot de vaſtgeſtelde Artykels duidelyk fpree ken: Ec clifia Angli-cana (legt hy) optim cofilio (wat het Geheim van deeſe Aanilag geweeſt is, is uit Mr. Burnets Werk p. 654. te fien.) O exemplo ab omnibus imitando, ru. tins conſcientiae his in rebus jugum imponit. Q que, de illis in Articulis ſuis Statuunt, talia ſunt, ut ab omnibus fere ex &quo admittaniur. His contenta ne. ip/a aliquid amplius requirit, nec permittit plus a. quovis exigere, aut de iſtiuſmod: gue ſtionibus atiquid curioſius ſtatutre. Hinc ſumma: inter nos pax, cum ſo5ria ſen» tiendi liber tate conjundta. oven dien vereiſcht de Ade in XIV Jaar, van, Carolus II. gepaffeert, en voor alle Engel/che Liturgien gedrukt, an alle, die cenig Amt of Beneficie verlangen, binnen twee of drie Menden an. 0 [5 £. 0 voor de hoenderen, ten minſten de Commiſſie verlooret? Hoewel ÞY beoogde met die Commiſſie den ſchyn van een Gereformeerd Domine te wezen; en noch vry wat , . 1 ſe J 7 : : o o 5 4 4 L x q 0 A te ee tn - 2 ” >, = 4 — y com Ro mn too und . 0 * rr - 1. CLEPSEY „ —S tt. „ . „1 ern n — Fr „* de, niet -herroepen willen, na datſe van den Artsbiffchop zullen zun 8 knibbelt zyn gebleeven, gelyk oudstyts de Ariaanen en Macedoniaanen het Niceniſche, de N-floriaanen het Epheſini/che, de Futichiaanen het Chalcedonenfiſche hebben aangevochtenz nochtans zyn ſe en blyven maar de taal van Maximus Taurinenſis by uitneemendheit (r4)) een Schiboleth, waaram wy onderkent worden de Waarheit recht uit te ſpreeken. So mogen wy mede niet ont kennen, dat in der Pietiſten Oogen deeſe fymboliſche Boeken altoos een Doorn geweſt zyn; als de welke ongebonden zyn willen van wat Gefintheit fe ook mogen afdruipen. Want deſelve klagte word ge. Hoort, waar men van Pietiſten hoort. In Switzerland is onlangs dit Ce-puis bekend geworden. (14) En men kan uit een Gere formeerde Leer-aars fraaie uitdrukking Hen, dat sie deeſen aart alle aan hen hebben, van kerkelyke Orders te verdrecken, ſymboliſche bocken aan kant te helpen; "folve waardig zynde, Gods en alle Christel yke Orders overtreedende, uit de Christel yke Orders overtreedende, uit de Christel yke Orders te worden uitgebannen. (14) Wat inwendingen dit ret der Duiſterlingen tegen onſe Sy mbolſche boeken voor heeft gebracht, is te leſen in D. Loeſchers Timotheus Verinus, P. 1. p. 93. De Mond hen detdig geſtopt zynde van die Vermaarde Gods. Mannen, Albert, Fecht, Werngdorf, Sontag, Edxard, Schelguig, Schroer, en andere. Want so de Aug Sor gſche Con feſſie niet Goddely ke Grond had, hoe zou t mooge ly E geweſt Zyn, deſelve tegen Vuur en Swaard te hebben verweert en ſtaande gehou-den. Eccius, felf en met hem die 20 Doctors, hebben de Aug sborg ſche Con feſſie dit Getuigenis gegee ven: Mit Propheten und Apôtel-Schriften unſten die an 5 Conseſion niclit xuruk xu treiben. (v4) En wat klem hunne wederlegging ex Patribus zoude gehad hebben, is hen elders getoont. (wd) So wie dan toeſtaat, dat cen en deſelve waarheit in de Schiftmur en in onſe Symbolſche boeken ver vat is, zynde deſelve Gods middelbaare Kerken-boeken: (x4) 80 wie deeſe waarheit van herten is toegedaan, niet meer, te weeten; niet alleen den Gerefor: neerden, oh a of alleen den. Liuberſe ben, waar in de geheele Wereld het Eu. angelium te mogen prediken, ſonder door jemand belet te konnen worden. Daar ſchuilt  wyſe geen Belydenis gedaan hebbende, zeeft te kennen, geen Religie te. hebben. Want alle Gevoelens toegedaan zun, beet fonder Religie le wezen: En celvk bet belachelyk is, twee Heeren te willen dienen: alſo heeft men cenen Mantel-draager niet hgo- ger te waardeeren dan als genen Bedrieger. (yq) _ * | (49): Een Bedrog daar van alle Chriftenen walgen moet; waar van gruuwelyke Zielen- moordenary afhangt waar door veele Gemeenten konnen komen. verſtoort, en alle Religie omverre geſtooten te worden. Want dat 15 by uitneementheit ſcharde en gruuwel, wanneer men met de Religie pot dryft. Nihil enim irreligioſius videtur, quam ipſa religions quemper circumvucire; * A ware ber jemand, die, geen grond Van Religie veſtaen- de, of alle Religien even veel achtende, dus waande; magdit 't onder- icheid van 375. opheffen, of de waarheit aan alle toceigeren? Wien moet niet de lever doen ſchudden, wanneer men Leſt, dat de Feſuyters de lie-den te Peru diets maa ken, Hune grootſte Cod Pathacamac, en der Curiſtenen Tod 2% ea en cent, en 2 lieden waren van Pachacamac geſonden, nieuwe Xeden den 5 ruwaanen te ve Ykordigt n. (24) Wat flaat ons dan te denken, wannzer 'er zun die onbewimpelt uit ſeggen: Socrates, Senech, en andere Philoſophen en bykans so goed. flo als, Paulus, en hunlieder Gewozlen æy overeen-loamende met de Leere van Christus. ferenix W L 34 Hierop ſtuurde 't Eerw. Conſiſtorie van Amſterdam door inſluit van onſe Heeren Correspondenten een Antwoord- ſchryven, waarin niet alleen in 't byſonder een voorval ontrent die Dieren ſche Kerken- diſciplin op Hackinſack ge- oeffent, in t' weigeren des Doops aan een onecht Kind, af- gekeurt is met deſe woorden: Dat geen Predikant, op eigen geſag, ſulk een Kerkelyke tucht mag oeffenen, 2ynde * felvde alte bard, al wierd it beſlooten by de geheele Kerken- Raad fulks te doen + Maar ſyn Beroep en geheel Anit word ten eenemaa! verklaart voor onwettelyk en verwerp- lyk. De Brief behelſt menigerley dingen; daarom heb ink een uitreckſel, dies noed zynde, medegedeelt aan die 't verſochten. Hoewel dan ſulks begin, noch beſluit, noch onderteekening teonende, van onnooſele Bloeden voor een Paſquil is uitgekreten worden; nochtans be- kreunt my dat n Die zu den zweiten transt optevolgen, voor oor-. Deelkundige. Aldus luit het - De onlußten door Vall Duuren Deroor ſaa xt, | hoo pen wy dat VE. ſullen ie bowen gekommen wn. x 1 0»  ob man eine Kuh eſen mage © oder nicht. dieweil, ſagen fle, in unſern Geleimniſen und Gebotten wif mit einander, uberein kommen. Die Ghriften beten einen einigen wahren Gott an; BE © Wir. auch. Die Ohriſten glauben, das er einig in weſen, aber dreyfaltig in oo © per /onen. wir glauben auch nicht anders. Die Chriſten nenen dis d rey per ſonef. WJ Vater Sohn und Heiliger Geist, uir nennen fie Rame, Viſcu, und Criſma. Sie nehmen eben dieſelhe gebote in acht an welchen wir es nicht ermangelen laſen, den wir ehren Cott, wir ſeres nicht, wir arbeiten nicht an unſern feſt- dagen, ir ehren Vater and Mutter, wir nehmen das leben nicht einmal einer amei. Uir ehren Vater and Mutter, wir nehmen das leben nicht einmal einer amei. Uir ehren Vater and Mutter, wir nehmen das eigenen Bedürfnis; tis cortoogen tegen eigenen Euangeliſche Waarbeit, dewelke dar onder benaadeclt work. Aljo wy Voor:chtig gedrag pryſen, wyl gy belet hebt, dat (nlk een ongeleerd, en uit alle omfländigheeden blykende een onbequaam (50) Man, die geen grond van Religie werſtaat, en die hot eden veel is, wat, waar, en by wien h predikt * by V E. den Prediktienſi aciter Ns acitey No. niet heeft waargenomen, en ook belet moet worden, om in abſentie van den Heer Ber- kendemer ſulks te doen. Wyl een Man die niet weltig (51) beroepen, - - = = = = I.» Re niet — cc 4. adhd. — IY _—_ 3 „ ä "A. 9 * * nd oo] Een Man, die een Predikant heeten wil, betaamt aldus geſcha pen de wezen, dat hy niet ent de na volgende ſtukken en hoedanigheden in gebrek blyve; is 't dat'hy anders eenen Dienaar Gods, eenen Knecht van Christus, en Leeraar der Kerk met Eere wil toonen: 8 toe behoort als een Predikatie van andere ont leent van buiten te ſegyen. Das een Ereignerung zu heben, ohne Godgelte re, Calov, Fe lertxer, Hunnius, het driestädniſche Minifterium, en meer andere, in Systemat-bus Trea'ogicts, als mede in beſondere Tractaats getoogt, tegen die Anabaptiſten, Photinienen, AYminiaanenen andere Vrygeeſten. “ Hier sall ik alleenlyk die woorden van Carfpzov. {d$ | aanhaalen, die ook eenvuldige overtuigen konnen van des Feroeps noodirakelykheit, gelyk zynde aan die des Gefoefs ter Zaalipheit. Want uit Kom. X. 12, 14 15. befluit hy woflder wel, dat den Apôt! (dus vioeien ſyne woorden op ſyn Hoogduitſch) © fonder- lich die Beruffurg und Sendung der Prediger, als die eerſte fluffe au un- * ferer Seeligkeit recommendiret, und so nöthaend ig machet. das wenn dieſelbe * überireten werde, man in die Seeligheit selten nicht gelangen konne. Die © ſeeligheit erfordert das anruffen welches er mm grunde aus Joe) II. 32. © {etz,et, Sol man anreffen, so man glauben. Sol man glauben, so man glauben, was man glauben hat. Sol man heeren so so mus gepredigt werden. Sol gepredigt werden, so muß man gepredigt werden. Sol gepredigt werden, so muß man gepredigt werden. Wo keine Sendung für, da ist keine Predigt, wo kein gehoer des Gottlichen Words, wo kein gehoer, das ist (ordentlicher weiße) kein gehoer, v. 17. Wo (ein glaube, da han) keine So dat meer daar- OY oF AN 04S W N e ds U 364 „ Niet wellig bevonden in de Leer, (52) - - = - EIT , y. 4 © keine rechte anruffung ſeyn. Wo kein anruffen i, da iſt di © verſchertzt. © Sehet, so noetig its, das Lehrer und Frediger ordenitlich be. dureh cinen unttiedertreiblichen Sor ięten (wit man i Schulen rede df fee. lia leit der zukeerer an, den Beruf, dex Preuiger fanget, „ Vry, web i,e-!t cok Reeſe noodzsakelykheit beweert Konirgius, uit 't algemcene ge. bruik in de onderlinge tfaamenleeving, en onder andere redhen dit hy des brockt, dat cen Leeraar fich al ſlonds verdacht maakt, aan ſyne Gemeente, ecen beroep toonen kommende, (es). als of hy geroepen-was van Onrecht- iſt die ſeeligheit. ſelaſt » * ow ' p 0 3 * . . * , , . - auen und geendet werden, das endlich und ind ultima, anal yt ganige, en ſo mede niet rechtſinnig ware. Hier dan de vraag zyngo. van cen wettig of owetülg Beroep; To word tot een wettig Peroep ver- eifcht, Ut rette je habeat: Vocandus, Voraus, Vocations media, C9 Formula. 159 In tegendeel die meenigerley ſorten van een onwettig Beroep worden anders naar de caſus obi in het Donat opgetelt. [a5] Noch beknopter wor denſe overgebracht als af hangende à munere manus 9bſequi; e Einguæ (id. 40.) Maar byaldicn dat heilige Eecramt so gering geacht word, dat men aan Kinderen van ſeven jaaren flellen will, van een wettig Pe-roep te cordeclens ſoſtaat my aantemerken,. dat ten opſichte van de Beroeping hy een een onwettig beroe pen man is, I. wiens Beroeping niet gedaan is door aanreeping van God; voor al, ſonder Gods Eer en der Ziczen Zanzibar bedoelt zynde van alle, die tot bet Kerken-regiment beho- ren; te weeten, de Geeſtlykheit door 't cardcelen, 't Volk door kiefen, die Overneit deor tot alles vrymacht te geven. (hi5) Of anders, de Patroon het beroep opſtel lende, de Bifchop beprosfende en beveſtigende, Miniſterium en 't Volk conſentee rende, om te voorſten dat niet een Lecraar opſtel wronged worde van d' eene Partye; andere Deelen met reden Haar daartegen aankantende:. (i5) II. Wiens Feroeps Brief niet is over- eenkomende met onſe Symboliſche Boeken en Kerk- orders; 6. v. ſyn be- roep geen ſekere pla At beoogende, [x5] of op ſckeren tyt van jaaren, {15} of van ſyn leeven abſoluit [m5] bepaald zynde; of onder voorwaarde van hem ne gevallen te konnen dimitteeren. [n5] III. Wiens befoing vedaan is ſonder door een Lutherſch Conſtorie geexamineerd en getoetit te worden; of getoetſt zynde, niet beprocft gzyonden, maar afgekeurt is. Jos] IV. Wiens beveiliging niet gelocht is by cen of meer Leeraars : onder de band van onſe Kerk ſtaande, en van deſelve daartos geautoriſeert zynde. [p] En. gelyk cen wettig beroep van God te wezen geacht - word: alſo is ſodanig-onwettig beroep even ſer Ichadelyk als wat van den Satan komt. [q] Alle dingen toeſchynen den gene n kinder werk te wezen, die on- - bedreven darin; echter laatdunkende daarby zyn. Dus mogen er licht ivk ve voden wolden, dic. benvande Rechtfinnigheit des een por 20 TIDY. | jg Op Ter OW jp ce len- 4* * - mw” * —”. A. ©. i _ _ * 2 : 3 * >.. 5 7. _. WY —_ ts * 8 _— OY A a T e PEE IO II,. — 55 2 als nen as n declen even fo bequaam laaten voorſtaan, dan als met wat hand men den Ploeg ſlieren moet. Sy letten daarop, of de Catechiſmus en de Tien 8 op ſyn Lutherſch met Argiſtinus af declen gedeelt; of in plazts van Orſe Vader, Vader, onſe gebeden; of _ akzkaks de Euangeliſche Texten iv onſe Kerk Februikelyk, de Gemeente voorgeleeſen worden; de Verklaa-inge mag. genouren Zvn, war men ſe vind; en uit val len, deter ten 1 yindl; an; - dan als * honderde van andere niet doen zouden, die e min ale cen ander geleerd hebben. Voor et everige flaan ſy, niet- acht, ie naar ſyn eigen Hooſt handelt, goet- en af. keurt, invoert en af btengt, 5 * oy en! bchaagt; „ voorwende men, volge den regel van Gods Woord op. For en so tä verſtaan zynde. Die ook van de Ang sborgsche Confeſſis gehoort, 3s kan niet ſeggen; of ing2keeken hebben, willen geen onrecht finnigheit tclaaten, dan wanneer van de Letter derſele ontrent Kerkelyke Orders ge weeken word. Hoewel t wil my befwaarlyk vallen, de aanleiding Artoe ſo cen: -uldig te geven, dit iedereen van des Leer aars Rechtſinnig- heit moge konnen vonniſen. Een Leeraar, aleer hy van de Gemeente Yoor Recht- of Onrech!t finnig mag ver klaart worden, moet alrecds in de beer wettig bevonden zyn. So lang als de Gemeente daarvan geen o- perbaare' blyken heeft; ſo is ſodaanig Leeraar te achten als onrecht fin- 15 Dat is in 't bort, veel en bynaa genoeg gefeyt. Edoch noch duide- der ſulks te bet oogen, en op vaſte blyken voorteſtellen, zal ik t op Lelen boeg wenden. Ouſe Kerk de onveranderde Anghorzsche Confeſſſie toa- cdaan in de Nederlandeu, is gewoon in haar Formulier-boz * "Ta, en aan een door nen wett ig 8 op Leeraar te doen: Dann * * 3. 4. en 5. aanhaalen most. 99 1·Ö[ö derden, zraag tk U, of gy oordgelt, aut die Leere, bow greepen in d onveranderde Conſoſſi⸗ 7 901 Augſbors Anno. 15 30. adn den Reyſer Carolum over geleeve rt, en derſelver 2 ie, 112 de Smalkaldiſche Articulen, in beide Catechiſmi. Lutheri. en in het Cbriſtelyke Concordien-bork, met Gods Hejlig Mord over een komende : Of gy deſelve van | dll zjt tegen. en een atkeer hebt van alle Duaaligen, 6 die in ſoda; nige 1 brif- . Ten cerwor pen worden. Ten vierden, waag ik U, of / de reine Leere, die ons made heylige ſchrift voorgeſtelt, en berbaalt is. in ade voor nec mde ſehbrifien, waardan haar one Acrken verbin- den, wen | toebody getrouwelyk © "wilt woordraagen, en diſelve ernftelyk waarſcbounen-vaor alle wallſche mee- ningen. Dit is overeenkomende met onſe Kerken-order ontrent 't Beroep der Predi kanten. Siet Generale Kerken-Ordination, bladſ. 11. Artic. 2. Daar- * benevens zullen ſy byder ſyds be loven en toeſeggen, deſe Kerkelyke Or- * dinantie, na haaren forme en inhouden, en dier volgens in de Doope, Abſo- lutie, Avondmaal, Inſegeninge des Houvelyken ſtaats, en andere Stukken, geen * nieuwigheit te ſullen invoeren, noch gebruiken Oe. Van den ſele in- houd zyn ook by na de 1. 2. en 3 vraage p. 63. in t VII. Formulier van Af. Dankage, Verkiefing, en Inſegening der Onderlingen en Dialonen; byaldien niet alleen een Leeraar, maar ook andere Kerken-dienars verplicht zyn over de ſuiverheit der Leere te waken en houden; is 't dat ſy Vaders van de Kerk en Voorſtanders der Gemeente, en niet Verraaders van Kerk en Religie zyn willen. Hieruit is te beſluiten, dat die geene Leeraar wet-tig bevonden is in de Leere, die dufdaanige belydenis in 't Examen ge-toont, en die Belofte in 't openbaar gedaan heeft, en voldoet. In tegen-deel is hy als in de Leere onwettig bevonden, die voorgeeft by Eede belooft te hebben, te doen zullen en doende 't geen hier tegen is ſtrydende; die buiten de Schrift uur geen richtſnoer der Leere, en Hypothypun ſanorum verborum aanneemt; wien 't al even veel is, wat, waar, en dy wien hy predikt; die in der daad de Orders van onſe Kerk verbreekt; en 't geen onſe Leerars met algemeen confent hebben afgekeurt, eigenmachtis invoert, en Valſche Leeraars verklaart, die and ers gevöelten en handelen. Vergelykt hiermede was hier voor No. 44. is betoogd, so zuit gefüllt en Man die niet wettig bevonden in de Leer, naar 't Leeven geſchildert. Maar met recht en reden gegen den Großgebauern [f5] van ſodanige, Dat ſe Molven en geen Herders xyn. Es "werden (dit zyn ſyne Woorden die Ehr- © aviurdige Profeſſores Theelogia /eiten, oder gaar nicht geſucht, x eugnus 2 geben von dieser oder jener Perſoen, welches doch Paulus erfordert 1 Tim. III. 7. 10. and gant. notwendig id, damit die gemeine Christen nicht Seitrogen werden, und zu ihrem hachsten Seelen schaden einen WOLF an Statt eines HIRTEN bekemm on. 53. De bevegte, of oplegying der banden in sich is nicht  no opens dit gedray fyn gevoelen in een brief aan P. Spiegel de 29. November. 1592. dat hy de nuttigheit uit 1 Timotheum, IV. 14. beweeſen hebbende ſeyt, * vecie wilden Lutherfe welen ſonder de voetſtappen van Lufnerus op te volgen; mits de leeraars 't amt quamen aanvaarden, fo als de iwynherders: maar de Overheit ſoude daarvoor ſien. (ws) Schoon dan onder die onfe ſien deeſe Cerimonie indifferent houdende. (x5) alevenwel ſtaan ook deeſe dien aan d' ander ſyde toe, Dat hypothetice die beveftiging noodſaakely k {y, de natur aanneemende van tgeen noodſaakelyk is. (55) twelk even eens is met *t geen Hulſeman en andere beweeren; teweeten: *Al is ſe niet noodig ad eſſentiam worationis; echter toch is 't beveſtigen " noodig tot dien berocpen perſon wettig te verklaaren, van We? * reldfe tot geeſtely ke beſigheeden te wyen, en aan God opte offeren in * *f aangſicht der gem eente. Nademal deſe cerimonic van opleggen der handen: (z5) ooit en ooit aan Gods kerk eigen geweſt, en niet ſonder Inuttigheyt te achten is. [ag] Dat eindelyk een algemeen gevoslen der Lutherſe ſy, dat /o min /onder beveſtigning als jondtr beroep, aan eenio menſch vry ſtaat opentlyk. te- leexen; daarvan beft uit naam van alle, voornz Koningius getuygt. [54] ſchoon de beveſtiging door eenig dienaar Gods, naar 't voor beeld van de Apôtoliſche kerk voorgenomen, ſo wettig is als cent ſyn mag: (c) Want dat hebben onſe godſaligen Belyders in de Smalesldiſche Art. 16 onder andere tegen de Papiſten kat“ anthropon bevteſen. Faſquetz, naamentlyk geſchreeven hebbende: Miniſtrus erdinationis ufic tenlem eſſe Epiſcopum etiam hareticum, excommunicatum, Ot ſuſ ber ſum im Aeg. e * 1 —_— th. Det. Mah int a 4. att ——— _— 6 9ÒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒŒ 2 7 I a * 4 Y O 4 4 ; & — N a * — 4 — * Lo _ g g » 7 *. * * 6 „ * aw * — — * _ py _ 2908 OT) py wes ths, — \ 4 i — * % - oy * a: A [2 0 " 4 a 4 *. Kt * + *.. was wo — f y * 1 B my PE uy ;. \ R * N | | Fe — 7 1 — 4 s 3 2. JE EI "FIR „ 1 I" ” —— 1. 1 : — — — =," 5229 © naw * md * „ P * * 2 9 r'J * 0 4 x R * i 4 Ry Tz 0. „ 2 —_— nt — + — _— ny a. 9 a ROI, | 4 33 * e — A — cam on e VEE tn —r was. Gr. ants. 4 <2 8 *\ſthen Biſſchoppen en Paſoren, ſoo is 't buiten twyffel. 7 dat, wanneer cen fatrheer in ſen kerk cenige bequaame perſoonen tot IT kerkenamten ordineert, dat ſodaanig ern ordinatio (infegening) volgens het | ___ © goddelyk recht, kracht i gen recht is, [e: 6.] Boven dien ontkennen wy, dat die macht leeraars àanteſtellen en van, Christus aan de geheele kerk gegee ven, Dermodum radicalis influxus Q radicaliter penes eccleſiam fit ac reſideat: /waar- uyt 't Opper-geſag van een paus verbeeld is; If. 6,] maar Wy gee ven toe, . dat ſe permodum * - delegationis 3. commiſſariorum, by gevolg den drie Standen van de kerk pemeen zy. [v6 | Want wy belachen ſommige Geern Grooten, bas deeſe kerkelvke drievuldigheit -belachelyk houdende; als onder andere G. E. Titius, in Probe des Teutſchen Geiſtlichen Rechts, p. 157. 259. en D. Jo: Laur. Heiſcher, in 't eerſte deel van Einleitung X um Geiſtlichen Kirchen recent, ſiæt. Saml.. van A. u. N. 1724. p. 265. Alſchoon wy ook die verichl'ge Voor-rechten van de kerk dienaaren onſer kerk ain de kerkelyke order door. Menſchen ingeſtelt toeſchry ven, geenſins afhangende en vioeyende uit de gaddelyke wet. [h. 6. ] tienſy ten opfichte van de verſchillende gaaven en. verſchevde. verrichten, alsmede van de welſtand der kerke, die ven- God ſyn. [i. 6-] Nochtans volgt onſe ker k die loffely ke en buiten twyffe!“ God bebaagelyke gewoonte op, van ſodanige voor rechten der Biſſchoppen-staande te houden. Onſe Belyders in de Apologi? der Aug sborgſche Conf: fie, Art. 16, Verklaaren haar uitdrukkelyk ten hoogsten genegen te Wiken, 4e oder Kerken-Order in 't Regiment der Biſchoppen, i well men een Policey waar Rer-den- Order noemt, te helpen onderhouden. [k6] En onder deeſe e waa munt uit de Macht van Dienaaren Gods te beviſbigen, t zy onder wat ver- Ichilige Naamen van Biſchoppen of Superintendenten ſy de Kerk voorflaa n. 16) Naademaal ſulks ten allen tyden den Eifchoppen eigen is geweſt, 40 als Crhy/tomus getuigt. [m6] En igt my zyn de Woorden van on- fe Eelyders [ns] wat doet een Biſſenop meer dan een jeder Ireſbhyter, uitze- nomen dat hy andere tot een Kerkenamt ordineert, c. — Want het. Ar 4 en, Heveel is geheel eenderly, en heeft aden alleen de Ordinatie, de Iyſeſegening, het onder ſehei: tuſchen Hi ſchoppen en Farleeren gemaakt. Nan ſo lies ft men e daar naa ztordineert, dat een Biſſchop ook in andere Kerken, luiden tot het Pre- dikamt inſegende. Dit vooronderſtelt zynde; ſo is gewis, dat de macht, van.cenen Leeraar te beveſtigen "ſich aanmaatigen, ſonder daar toe geauto- riſeert zynde, ſo wel eenen Ingreep is in een Vreemd Amt, als het Leer- amt opvatten, ſonder Beroep, Carpxov. in meer aangehaalde La Satura ſchryft, p. 91. Penn im Kriege keine Subordination gelten sich, und einer 5 | © ſo viel wolte uw fagen haben als, der andere, wurde nimmermehr dem ©. © Feinde Abbruch geſchehen. Aller maßen nun das Ampt, das allen Büschen. DE. gr | B 13 z 15. 45.. WA is 3 W 2 * 5 3 # 4 R 74 x n $3 ws =. : " gt WEL”. a : 4 : *. 2 * h 8 1 — 4 * 8 arne W +» $5 "7 roh $% W332 \ " + £ 7 Darren 4 Ge RES. & e #4 4 247 4% * * AY : Ma 5 L, Ws 7 ” 7 2 FOE TE. FI © A 9 7 I |'WAY 2 g. ** 33 N 2. 75 1 2 * z : 73 3 *., *�GM. g no . 4 — M * r — 6 e 2 _—_ — * 0 * y : * 8 - q - of pe 4. 5 1 — on : N **. d 7 4 8 . — 3 a . \ | ; s # a * foklen ird: Alſo wenn auch Obrigkeit, dami? alles ehrlich und ordentlich « z,ugehe x Cor. XIV. 14. einem auftraget, über vorige Ampte-yerrichtungen auch auf andere Kirchen und Schuler acht X haben, so if folche Ordnung nicht zu tadeln, das vielmeer ein jeder, wie er berufen ißt, als sollte Ordnung nicht zu tadeln, das vielmeer Lu warten bis ihn Gottruf. By gevoly ie dit een Man, onwettig beveftigt zu finden, die de Beveretigung sofort, I. Sonder een ordentliche Beroef „Worten baiten dien heeft by een Hoeren Gewiffe. [O! II. Tegens bet gebruik en regelen zan de Kerk. Deſe heeft ten allen tyden over een opentlyke Beveretigung met vorgängende Beprochung gebouden. Van de beveretigung, die in de Apôtoliſche K Kerk doorgaans is gewöhn gewöhn gewöhn, volgens AF. VI. 6. XIII. 3. 1 Tim. IV. 15. V. 22. 2 Tim. I. 6. feyd Brochmand 1. c. p. 971. In ſodaanige acht ing tielt de Heilige Geeſt het opleggen der handen, dat *© ſelf Paulus onmiddelbaar beroepen zynde, deſe Cerimonie heeft moeten ondergaan. AG, IX. 17). Naamentlyk door Ananies beveustigt worden- de, dewelke even ſowel onmiddelbaar van God aangeſielt wierde, deſe Biſcopplyke Verricht ing waar te neemen, Act. IX. 10, 12, 17. En de Beproe ving ſtaat niet minder vaſt: Volgens 't geen Kortholt (p) en Mublins [946] betoogt hebben: Op dat niet, een Biſchop de beveſtigir g, ſonder be proeving voorneemende, aan God een blind Dier yeoffert wierde. III. Met een Toomloo ſe Ariftigheit, eenen Leeraar die God vreeſt in 't geheel nier paſſende, dat hy fich aan God opdringt, ende als tegen God aankant. (r6) > 7 er Huik „ t welk der dieven gang is: Komt daortoe eenig Ge- welt, ſo ist Kerkroverye. ((ö) V. By cen Perfon die geen Au- torizatie beeft welt, ſo ist Kerkroverye. ((ö) V. By cen Perfon die geen Au- torizatie beeft welt, ſo ist Kerkroverye. ((ö) V. By cen Perfon die geen Au- torizatie beeft welt, ſo ist Kerkroverye. ((ö) V. By cen Perfon die geen Au- torizatie beeft welt, ſo ist Kerkroverye. ((ö) V. By cen Perfon die geen Au- torizatie beeft welt, ſo ist Kerkroverye. ((ö) V. By cen Perfon die geen Au- torizatie beeft welt, ſo ist K Predikanten, voor al Lutherſche, i: Verklaaren en Bereſtigen. De Nat uur leert ons dat, dat niemand geeven kan, 't geen niet in ſyne Handen en Macht is. En elk een wys man onthoudt hem van wat Tyn Amt niet is: Voornaamently Leeraars aan te sätellen, t' welk 2] de wereldſche Macht te boven gaat, (t6) Voor al de Infegening, dic can de Piſſchoppen eigen is. VI. Gewaarſchout of afgeweſen zyn-die vun ſodaanige die t aanſien hebben. ern want Sodaanige Beveſtigung geeft blyken van opgeblaſen Jaatdunkenheit des gene die er beveſtigt, en Eenfjunigheit en, driftkoppigheit des gene die beveſtigt, maar do verfoejelyk is Todanigen Aart der Leeraaren in Gods Oogen | Tit. I. 7. II. 7. III. 10, 11. En wat beſwaard Gemoed zal niet titwerken een duſdaa- gegen 5 Predikant * kan, 5 de e (56) Sa- eramenten = = — ce 55 „ — — nt, ts th. —— n ——— ii At.  te heeten: Want cen oawettig berozp is niet Gods Werk, maar des Satans bedryf. Is hier niet de Vraag, Of het Woord das niet even crachtls is en blyft, 't zy dat 't gepredikt worde door een Geleert of Onge leert: Man, door een Geeſtelyk of Vleeſchelyk geſinden Perſon, door een Wettig of Gepretendeerde Domine? Want daar voor ſtryden alle rechfinnige Lee- raars, so als t blykt uit de Syſtemata van onſe Theologanten, voorna- mentlyk tie Geſchriften vergely kende, die aangaande het Verſchil De- Theologia regenitorum O irregenitoram t licht geſien hebben, en noch geduu- rende voort ſien. Eenvuldige mogen Genoegen neemen in de Woorden van D. Dietericus [cy] aangehaalt te leeſen: S 3. © Wie nun die Kraft allein won GOit, als ijt auch die Erbaulichkeit, so durch das gepredigt- ordi reſchicht, nicht von dem Prediger, der FR predieet Änder auch allein vos Ott. Und dem nach wie es einem Werkmeister gleich Lili, durch  brauſen, anfæhet und auf horet, Joh. III. Das aber wüſen wir, wo das Wort Gottes gelehret und gepredi- ws wird, es geſchehs von "was fur einem es welle, ſey Gelehrt oder Un- zelehit, Brreat oder Uaberedt, des es so wenig leer omit als wenig Lein fruchtständig verwendet werden. An. © $33 " * 2 ah.” : * 7 N *. 8 N. . F 92 5 $a ' ET SALE ; ——— T—HG—GFP i, fo Ao ood 0+ — 2 — 3 2 22 * = * * e — id 39, bedienen. SS og * ken; ſeſ. LV. 10, 11. Des wogen auch die uenige Cabin im reli. gen nicht zu verachten, neck & verwerfen, ſandern auf Coftes Vordt, © so or durch e eben jo wohl, als durch andere verrichtet, A ſehen., Deſe Kracht des Woordes uit God ken op ons werken, ook waanneer het de cenvuldigſte Boer leeſt, of men van iemand ſyns gel y ke hoort leeſen. Doch dat peft niemand cenige Vrymacht tot het leeramt op te vatten; noch Veyligheit en Vrymoedigheit eenen onwettelyke Leeraar te hoorende of aanhangen. 80 veel minder voegt 't ons, eenen Leeraar op onredelyke vyſe te ſoeken en aanhaalen. Is t Woord Gode krachtig, behandelt wor- dende naar Gods Order; zouden wy dan niet konnen de Kracht hinderen, eenen onwettigen. Leeraar hoorende, waar van one Gods Voorwendſel vind dan hierin een onwenden, een Leeraar het Woord in den mond neemende. 't welk hem God niet heeft in den mond gegeeven, loopende ſonder geſonden to zyn? Wat Voorwendſel vind dan hierin een onwenden, een Leeraar het Woord in den mond neemende. 't welk hem God niet heeft in den mond gegeeven, loopende ſonder geſonden to zyn? Wat Voorwendſel vind dan hierin een onwenden. etig Leeraar? Wat Verſchooging is dat voor die eenen Looper naaloopen. 't Was immers Waarheit en overeenkomende met Gods Woord 't geen de Satan ut die beſeten Maagden sprak; maar heeft daa- rom Paulus deſelve prediken laaten? Of is Paulus 78 betichten van quaaly k en uit nydigheit gedaen te hebben, geb iedende den Duivel te ſwvpen, in Plaats van ſyn Getuigenis op te pronken. 't Woord Gods door David uit geſprooken blcef+en is Waarheit, doch ook hg eens in fen Mond van den Verſocker, die 't averrechts te pas bracht, n boven dien ver- baausterde, - Daarom hoe krachtig het Woord Gods 43 nochtans is de Leeraar onwett ig be vonden, die 't ſonder Beroep predikt. En ſelf in- dien hy onwettig is, ſo is hy een valſch' Leeraar, verkeerende Gods openbaare Wil nopens 't Beroep der Dienaaren Gode, naar ſyn Sin en Voordeel. Mag die cen Leeraar zyn, die openbaarlyk Gods Woord ver- draait, en in der daad tegen ſpreekt? Zou men die gaan hooren? 80 -openbaar Wil nopens 't Beroep der Dienaaren Gode, naar ſyn Sin en Voordeel. Mag die cen Leeraar zyn, die openbaarlyk Gods Woord ver- draait, en in der daad tegen ſpreekt? Zou men die gaan hooren? 80 -openbaar Wil nopens 't Beroep der Dienaaren Gode, naar ſyn Sin en Voordeel. Mag die cen Leeraar zyn, die openbaarlyk Gods Woord ver- draait, en in der daad tegen ſpreekt? Zou men die gaan hooren? 80 -openbaar Wil nopens 't Beroep der Dienaaren Gode, naar ſyn Sin en Voordeel. Mag die cen Leeraar zyn, die openbaarlyk Gods Wo Is ook hier niet de Vraag, of de Kracht der Heilige Sacramenten, die een al onwettig Leeraar, te weeten, volgens de Goddelyke inſtellinge bedient, vernietigt word; 't welk Fe mag voorgeſtaan worden. 