Anglo-Belgica. The English and Netherdutch academy. ... 1698
Richardson, Edward.
3 Ta p tot d Engelſche Taal. wy 3. This ende that dit / deſt ende dat / met J. bon, he,zijn Bewyſehythe ( Demonſtrativs) Vor- namen genoemi dm dat ſ een Perſoon oſte ſaack too- nen: als thok art rhemanghp — man / thzs'is rhe cauſe dit ofte deſe i dÞ-007 A 4. Opfithtigh ( Relative ) Voor namen, die tot yets dat nu even is voor · gegaen behooren , zijn who die oſte wie / wien en bien / what wat / which het · welcke / who/e wieng / whereof waar van: als be is now m friend, who befire was my enemy hp is uu nijjn vꝛiendt / die te vooren n bpandt wag ball let you know who hath ſaid hat , ick ſal u laten weten wie dat geſept heeft: they are il natur'd people which are irrecuncilalle, ſy zijn quaat - aardige lieden de welcke on ver ſoe⸗ nelick zijn: wa 4 poor man whom he helped, het wag een arm menſch dien hy geholpcn heeft: 4 md neighbour whoſe love I _ acknowledge , een vꝛiendelick biunman / wiens liefde ick etkenne : # was juſt cauſe whereof be "4 de ſaack wag rechtvaardigh waar van hp.ſpzach. , 5. De Yragende-otte Ey(chende ( Interrogations) zijnde Voorſtellingen van Vragen, zijn de ſeltde met de voorgendemde oplichtige , allecn!ijk on- derſcheyden door het actiter ſtellen van dit teec- ken [?] ſoo who isthere i Wie iS daax ?. which is 54% Wache ip het beſte? wier i rhat ? wat ig t 6 th Nota. Veel die onder de Voor-namen gereec- kent werden zijn eygentlijk By voeglicke Naam- woorden :. Maar alle —— Voor- namen wer- den begrepen in het volgende Voorbeelt. E 7 Voor- their.theirs - whoſe | whereof — 11. AF: dot d' ngelſche Tal. | 167 II AFDEELINGE. Van de Geſtachten (Gtndeys) Getallen (Number:) en - Buyginge (Declenſion) der Vornamen, D E Voornamen hebben, gelijck de Naam- woorden, drie Geflaitten, en twee Getallen : Allede Voor-namen konnen gebruyckt warden in alle Geſlachten door de Gerallen daar ſy van zijn, ende Perſoonen daarſe toe behooren , ſon» der verandering in de nytgangen : Gelijck i ick thou ghp / be hp in *t Enkel Getal; en we wp / ye hy- l. hey ſp· I. in't Meerder Getal, zijn van dat Geflachte als die gene die ſpreeckt , ofte aan ofte van wien men ſpreeckt, uytgenomen alleenlijk he hp / ensheſp/ die niet als van t Mannelick of J Vrouwelick Geſlachte konnen zijn. ; h Sommige Voor-gamen. hebben geen Roepelyke | Gevallen, anders hebbenſe alle de Gevallen gelijk N een Naam- woort, doch verſchillen wat van de i gemeene manier van de Buyginge der Naam- i woorden : gelijk voornamentlijk te ſien is in de | volgende Exempelen van de Voor-namen J. how, he, the, this, who, my ofte mine, I my ſelf. I „ Ach - Singular Enel: No. Jen Gen. (Baar,) f of me Dan my Dat. (Ger) »Ts me nan mp J Ac. (Aankl.) e my Abl. (Af.) » Fromme Dan mp E 6 Plural 2 F "9.06 TA. 0. of | Roe chan If Of thee To thee Han u. Ac. Thee Ab. *: Fromthee Dan u Plural, Meerder. N. Teofte you Ghp-liedcit: G. FOf50 Dan u - l. D. 5 you Aan u-1. r r ee Ac, n Wieden Ab. ® From you Bent leden He Hp r Sing. Enh.. C6... Þy * Hi⸗ — 2im Ant ofte van hem D. Nein - od. + : Ac Him Sich o Ab. From him m N. 0 They 8 ber ofte hummer Ac. | Them Heu lieden NN G. TL Of them ofte theirs D. YN Tochem Han haar Fromthem Pan hen-lieden,. „PP Nota. Het'Meerder+Get even eens. | | | 'This-Deſe/ en That Dat. Sing. ; Enn N. . This Weſe / en a Ont G. {| Of thizen that Dan deſe en dat D. Þ Te rbiserrrbat Han deſe cn bat Ac. \ This en that Veſe en dat rb Ab. v Erom this en that Dan deſe en dat. | Plural. . « Meerder.. N. , Theſe -- | { , G. 07 ma- | We D. 3 Totheſe A Ac. N Tbeſ⸗ Meſe Ab. From thiſe Dau deſe. Nora. Thar heck gern meerder getal. BY al van hep en e ſp in " KW Zuc kel. Hier Nor- 2 voeght. Sing. Enk. N. y Garden mijn Cupn G. | of my dien van mijn Tupn D. Sto my Garden aan mijn Cupn oe my Garden Tupn | | — —— 8. / ada, Ban n D. Sto my Gardens _ n Cupnen Ac. | my Gardens t upften | Ab. frim wy Gariens 1 myn Cupnen 1 any ſelf) Ack fs. 1” 1 75 55 mijn felven Mme my je "I 40 me y, Agen n ſelven Me my ſolf Mijn felven | 8 We . ». Of us our ſelvs ins ſelben To us gur ſeſvs Ad . |} Ourſelvs Ong 2 f V From us and Ban oup felven, Nota. Het Megrdet ore yan who is geli jck het cen Veorbeele van een hefrilicks k E — | Sys ey of " -— © >” A — tot PEnpelſche Taal. 111 Nets. Aldus kan men gock you your felf / ghp ſelfs / en he his ofte bimſelf hp fats buygen &c. Nota. , My en mine ziju een cn.'tielve , alleen- lijk is er dat ondericheyt, date gebruy kt wert als het volgende woort met een Conſonant be- gint: gelijck my table mijn tafel: ende mine als cen Vocaal volght : als mine adverſary mijn tegen- partp: oock, dat men my niet gebruycken en kan ſonder een Selfſtandige Naam-woort : maar mine kan wel alleen ſtaan: als blijkt wanneer men een Vraage beaptwoorden ſal, als whoſe writing is this { wiens ſchzift.is dit2 het ant w oort is mins. Diergelijk kan geſeyt worden van thy en thine. Nota. Voor-namen en .werck-woorden worden meeſt te ſamen gebruyckt, om de ſin gelament- lizck volkomender te maken. F4 4 — —— — — V. CAPITT. EL. J Vu Hercl-woorden ( Verb.) E En Werck-Woort (a Verb): is een deel des Spraaks dat men buygen kan door wyſen ofte manieren ende Tyden ; en beduydt weſen, db,. otte lyden: als I am ick ben / 1 give ick gebe / I am beaten ick ben g i * N Werck · woorden zijn of Perſponelicke of onper- Joonelicks de Perſaonelicke woorden in de huy · ginge verndert doot 3 Per ſeonen in beide getallem gelijck 1 hear, thou hrareſt, he heareth, ich hooz/ gp hoozt / wha we hear , ye hear, they hear, wp hooren / hooret / ſy- l. hooren. | De Onperſonelicks Werck-woorden worden ſoo niet verandert, alleenlijk een Perſoon e - | 8 uin -"DL Wir de als i rainerhet c. gelijck hier . ee —— eee wesen worden geconlidercert in ba # ix Sciiacheeuayhwygiogen: | 6 * 1 — —_— _ 8 * E AFDEELINCE. 1 Parte Geſtathten der * Werck- "| woorden. | Perſonelicke Werek-woorden ( Verb. Poij { nal) zijn werekende , ; lijdende enonzijdige Aaiv Paſſio en Newters. De werckende' (47s) beteeckenen alle cen doeninge, overgaande oſte geſchiedende ain een ofte ſaack. en um de werckende Per ſoon te onderſchey den worden hunner eygen Vooi- a namen, gelijłk ook de Naam - worden daar voors ' - geſtelt: als I tearh the youngman ich onderwyſe 1 | gh. Thou perſecureft rhe righteous chp | t deHechtbeerdige. He'feederb rhe pear n Arme. The Soldiers ruin the Citie de L 1 de Stadt. | Ne (Paſir) bereekenen alle een lijden: 1 en konnen niet uytgedruekt werden ſonder he. F 0 Selfſtandigo Werk · Woort ; falſbo genoemt) Ian. ich den / als fn deſpiſed ick — 7 they NY were mruyFed ſp wierden onderwe ewe | © amended wp w d De Onfijdige ( Neutral). ijn eee 1 * werckeride noch 1ijdende: als 1 furi: h ich bioche? | 8 doe ſoo dat die meer na de eene kant ofte de an- 4 ; ſo werden daar toe ſoodanige bebulpe ſame * : - = — * 7 4. S =© =» Shears im. ˙A ode N e Ts wt F be. | 2. De Gebiedenge (Imperativ) waar door m yets gebiedt ofte belaſt, als write tou, ſchofft * "dts, tot & Engelſche Taal. 113 ſame were E. woordlen oeght « daar noodighſt toe tijn ; gelijck ſommige beduyden gen loſſe docninge , als 1 faridich ſtag / I cum ich kome / Twalt ik waudcle / tot deſe behoort N ben / en die doch / als 1 food ofte did aud ici ſtondt / 1 have food ick heb geſtaan. Som mie beteeckenen cen lijden, en die ne- men wettot haar een helpende lydende werk- woort (an Auxiliary Verb) to be, 3iju1 :. gelijk 1 am weary ien beu morde / he ix 7oeli-h , hp ig mal. — — — —_—_— —— I. AFDEELINGE. Van de Wyſen (Moods ) en Tyen (Ten ſes maar dow de Werck-woorden geboogen morden. I. D Werckh-worrden warden geleyt 6 Wijſen ofte manĩeren (moods) te hebben, maar het is onnodigh om meer als 5 te reeckenen, te weten, Ve Toonende wijſe ( Indicatiu Mood) waar door men ets te kennen.geeſft: als I write, ith , obp. | 3. De Onbepaalde ofte Onendige wiſe ( Infini- uv mood) waar jn men van een fake ſpreeckt ſon- der eenige palen van tijdt ofte yets anders; en tot deſe wijte , in plaats yan het achterſtellen van en 2 1 het 575 4: voor het woort t, als fo write (te) chi beu. Die men de hc ads, Vermoogende en On- deroveghlicke wijſe noemt, verſchillen weynigh one 4 | NP 114 otte niet van eee dan alleen dat De Wegb-wyſer wor de wynſc bende (Optati v) het Rulp· woort ofte n yan roepinge, oh that ! otchaft eſtelt wort. En dat de Permogende (Potential) deſe woor. den voor zich heeft, might mochte / could hon de &c. dewelcke gebogen worden, en het werk. woort ſelver niet. | 8 En om dat de Onder woeg hlite w ijſe ( Subjunctig . oo!) het help- dort whey walter / ofte that op dat / voor ſich heeft In 't Dzyts noemt men deOnbepaalde wijſe het Wortel - woort, en ſao oock in t Engels: doch van de eerſte Perſoon yan de egen oordige tijdt- der Toonende Wijſe, werden andere Wij ſen en Tijden gemaackhk. * ; att be Tyden werden gereeckent delf 5. te 1 * 5 1. De Tegenwoordige Thdt (Preſent Tenſe) de welke ſyreeckt van de ſack die nu is, verhandelt oͤſte gedaan wordt: als 1 bour ick arbepde. , De Onvolkemen (Præterimperfet) die van n t geen noch niet voſkomen voor y is: deſe Tijdt wort gemeenelijck gemaach van do Tegenwoordige door t achter by yorga van 4 ofte ed; ofte anders door aid te heſſen vor de eerſte Perſoon van de Te enwoordige T1z4t: als I laboured ofte did labaur ich grhende de. | 3. De Polkomet(Preterpetfert) deweleke vat detijt ſpreeckr'die vyg)]komen voorby 13: deſe ar weft geformeeft door't voorſttſen' „in het pende woort have hebbe voor de eerſte Pet ſoon van de Onyolkomen tijdt,maat niet door 't _ cre A - : * - - 6, f * * | 1 F — ſetten van gebfte een ſoodanige Sy llabe gelijk in t Duyts ofte Griecks : als 1 have laboured ich hebbe gewercht. Ti 4. De Meer als Yoorleden (Preterpluperfect) die handelt van de tijdt die meer als voorleden is:deſe tijdt werdt geformetgt door 't byvoegen van het helpende woort had voor de eerſte Perſoon van de Onyolkoimen Tijdt : als 1 2ad labegred icli gearbepdt. Ne. F. De Tyekomend: (Future) handelt van de tijdt die noch te komen ſtaat: en werdt geformeert door t voorſtellen van hl ſal ofte will wil voor de eerfle Perſoon van de Tegen wocr lige that. : als 1 :hall ofte will labaur ich ſal ofte wil arbepden. — — — III. AFDEELINGE: — Jan ſalen die te mercken æijn amtrem de Buy- inge der wercł · woorden. D E Verroegingen (ofte Buygingen) in t Engels Conjugations zijn de veranderingen der werk- woorgen , welcke door Whyſen ofte manieren, Ty* den, Ge uallen ende Perſoonen geſc hieden Van de Wyſen en Tyden heeft men in de voori- ge Afaeelinge geſproocken: door alle Wijſen en Tijden zy nder drie Perſoonen in beyde Getallen; behalven in de Gebiedende wijſe, Je geen eerſte Perſoon in *t Enckel Getal heeft, en ock d' On- | epndige wijſe, die geen Getallen of Perſoonen eft. Het onderſcheyt is alleenlijck in de tweede en derde Per ſoon vau het Enckel Getal; alwaar in de Toonen« rot d' Engelſche Taal. 115 | . * - 2 3 : CES TS 116 De Wegwijfer Toehende en Onderworgeliche wihſen , en de Te f genworraige Tijdt de tweede Perfoon eyndight iu q ende de derden in th, oſte, om de lichter ut 4 aack, in /: ende in den Orvollomen Tijdt, in a A: en in t Meerder Getal eyndigen alle de Pe- ſoonen gelijck de eerſte igt Enckel Geral: als 1 beat ick flag / then beateff ghy ſlaat / he beatath C ofre-beats hy ſlaat / Mecrd. we beat wp ſlaan / ye beat ahn lieden flaat / ey beat ſp- lieden flaan, Y * In de Onvollomen Tijdt ; [beat ofte did beat ich 1 ten bear:aft , beatſt ofte'didft bear h ende ſoo voort: ſonder veranderinge Y 7* van decerite berſoon-— l Dar zijn vier Vervoegingen , in de welke de | ** voornaamſte veranderinge gevonden wordt in den On voltomen Tijdt. 8 F De Eerfle Verwoiginge is: als men tat het werk h woort van de Onbepaalde manirre d ofte ed by» l I b — * % © vocghr;. ſoo heeft men een woort dat den On vo- komen ende den Pooribeden Tijt uytdrukt? als I love . Iloved ick beminde / van zo love be Hier volgen eenige werck woorden, welcke , onder de eerfte uervoeginge be hooren: * ? to banich eaten bamhed gebaruien * 8; to beguile gen Sura il # 5227 —— Ei |. to bridle temmen bridled 1 10 brush boꝛſtelen brus hed to delight 11-del/ighted ti many ain on maintained 9 f to moderate Matigen moderated 1 Fo p to ſignify beteetkenen fen. yea 11 re /rengthen bet ſtercken frengthened deo — WT © - * * * = ' paalde wyſe een kligcker nalaat, en cen : achter „er * www (© = - © 4 % De T weede Vergqeginge is als men aan de Onbe- aan ſtelt, ſoo heeft men cen woort, dat den On- vollomen that, er oock den Yoorleden uytdruckt, als van to ſweep begen / / [wept ick veeghde / / have ſwept ick hebbe 5 ; — Onder deie er voq inge behooren de navolgen- de Werck · woorden. 1. feu boelen fel: geboelt to keepbewaren kept to lea v berlaten 4% ro fleepſlapen /iept fo creep epe + to weep Wweenen wept &c. De Derde Vervoeginge is als men van het woort der Onbepaalde mamiere een klincker uytlaat , ſoo * heeft men een woort dat den On vollomen en Bor- leden td uytdruckt, als van 0 bleed bloeden / 12 bloedde / I have bled ick hebbe ge- dt. : Onder dele Yerweginge behooren de volgende Werck-woorden.. to breed bzoeden bred gebzoedt jo lead lijdeu led ofte lead : to feed —— =, j to ſpread ſpzepden [pre wy hy haaſten ſped &c. De Viera: Cans neemt 7 uyt de leſte Syl- labe van de Onbep manier, ende ſtelt os in laats daar van, en dan ſoo heeft men de Onvels — en Yoerleden that : als 3 f to grind tot Engelſche Taal. 217 in find binden fund | * e Pound &c. —_ — — — Iv. \AFDEELINGE. Van de Buyginge der Helpende woorden. | D E Helpende Werck-woorden-zijn have help ben / abe doen / en am ben / let laat met der ſelver af-komelingen had, did, shall en will ke. lijck blijckt door de navolgende buyginge der _ſelver; en voor eerſt van 'Y 7 1have Ich hebbe.. _ Indicativ mood Coonende wiſe. Preſent Tenſe Tegenwoozdige Tijdt, $ Singular. Gnchel. | : \ Fhave Ick hebbe | E Thou haſt Ghy hebt | He hath p heeft. 5 Plural. Meerder — - We have My hebben 2 Ye have Ghp-4, hebt 1 They have Sp - l. hebben, Type prærerimperſect Onvolkomen C ijdt. Singular. 1 : Enchel. | £ 1had Itch hadde 75 Thou hadft Ghp hadt Ht had Pp adde. He Plural. Plural. Ow We had Thad... They ad f The PrajergerfetPolhomen Cijdt- / Sing. a 112 Enk. | I hav6had--' Ick hebbe gehadt Thouhaſt had! Ep hebt gehadt p He hath had Ppheeft gehadt. . Plural. | Meerd. = er He have had | mp hebben gehadt Ye have had ; Obhp|1. hebt gehadt They have had ©y-l. hebben gehadt Preterpluperf. Meer als voozl. -.. Sing. | Enk, 33 I had hte Ick hadde gehadt Thou hadſt had Ghp hadt gehadt He had had Jp hadde gehadt. pl. | Weerd, ©... ie had has My hadden gehad Ye had had Ghp-1, haddet gehadt They had had = Sp- l. hadden gehadt -" The Futur TCocho mende. Sing- Enk. I :hall ofte will have Ach ſal hebbey Thou chaift ofte wil? Gphy ſult hebben lave | He thall ofte will have pp ſal hebben. 4. | Plur. % 2. They 490 Tb unperat wee Gebiedende Wye Sing. nk, Hoviolee Jave ther ofte hebt ghy Let him baus | wn Ree Pk... Lee, ohe low haw — wp ofte laa Have sse Vebbec ghp l. Lit them have by -. ofte laat - 2 The Preſent e# Tenſe Den dig! — woe Sing. Euk, del tor Sf « : hebad E: x Plur: Meerd. | Te had Oh that þ, Ye had @chof( Hr: hav ' Albeyhad $6-1.padden, De Yolkemwen en Yoorleden Tjat zijn al cens in dels tle in. ho Thenende Wyſe, 4 een dat b char och of dar v yoor ſtaat. In A tot d Engelſche Taal. 121 In de Ondervoegblicke en Moogende Wijſe Zijn oock alle de Tijden en Vetvoeg ingen al eens, ter halven dat voor de Oudervoeglij ke Wijſe vvben als ofte that op dat / geſtelt wort , en dat voor de ) Moogende wife deſe woorden ſtaan, mightmoch- te / could konde / en vvauld woude / welckers tweede Perſoon in ſt eyndight, en daat doot vetoorſaackt dat het'Werck-woort altoos in de Onbepaalde manier e ſtaat; om dat die geboogen worden en t woort niet: als | i Sing. Enk. 3 Imigbt, could ofte would Ak mochte / kon de ofte t have woude hebben - Thou mighteſt , coulleſt Ohp mocht / kond ofte ofte wouldeſs have woud hebben He might could ofte p mochte / kon de ofta, would bave woude hebben. Plur. 3 Meerd Nen We might , could, oſte My mochten / konden would have oſfte wouden hebben Te might , could, ofte Ghp- l. mochtet / kon- would have det ofte woudetheb- pet's * ben | They might , rand ofte Sp-l. mochten /-kows would ha ve | den oke | . | hebben. n The Infinit iv mood Onbe paaldt Ehe. þ Pre ſent Tenſe Cegenwoozdlge Chdt. Have Pebveu. | N | ' 22 F The - * 1 bet * — — ' "02s. * De Weah-wiicer | f The Praterfed Dolhomen. 1% Have bad Geh adt hebben. The Participles Deelnemingen. : Preſent Cegenwoozdigh- Havi | Hebbende. | 7 Frater id Dolhomen. wil Gehadt. inge van het Helpende ( Auxiliary] Wend woort; ofte anders 2 ( aha tive ) genbemt, te weten * I am Ick ben. | The Indicative mood Toonende wijſe. The Preſent Tenſe Cegenwoozdige Cijdt- Singal. Enkel. 7 am Ack ben 1 . - Ypig. .. Meerd. We are y zin Ter Shp4. t They ware Sp-l. zun. The Pr aterimperſe# Guvolkomen. Singul. | Enn. T was -. was Thox wall | bp waart We wks «a 3 . 4 %- MW tf > 0 fro Ae $, The Prater fe Poikomen- Sing. 'Enk. 1 have been Ic hebbe geweeſt Thou h̊ aſt been Oh hebt gcwceſt He bath bees Ey heeft g eweeſt. i Plur. , Meerd. | We have been Mp h⸗bben gewerſe Ve have been Ghp-l. hebt geweeſt They ba vs been Sp-l. hebben geweeſt -- The Prater up er Dooꝛzleden Chit. Sing. I had been T bou hadſt been He had been Flur We bad been Ye bad been They bad been | The Future Cothomende. © = ing. Enn. Ishall oſt e uill te Ick ſel zin oſte weſen Then hall ofte wilfbe ECfy ſult tu He aball oſte ui be ; Ep ſal zun. z Pur Plur. —Meerd. | > 22 INTE om g 3 * , . * . ” + „ o . . * * 4. . : [s © 124 De Wegh wier Me shall ofte willbe Mn ſullen zijn Fe ball oſte will be hp - l. ſult zijn. _ They bail ofte will bee Sp. ſullen zun. Tho Imperativ mod Gebie dende whe, n Enk. Be Thou Weeſt ghp Let him be Dat hp zy. Plural. Meerder Be ax let s { Zijn wp oſie dat wy | zijn | Be ye © Iii Sijt gh y lieden Let rhe bo | Laat haar-l. ziju. Toe Subjunftiv mood Qunderboegheltzcke manier. g Preſent Tenſe' Tegenwooꝛdige Cijdt. - a. 10 Eu. N | Ich 55 That — "wy op dat \ Oh ʒiijt Ae be Ep zy. e "Ie Meerder. new + 4 Wy zijn That 1275 ; dp dat [ Ghpy-1. zijt p- zijn. 2 inpe:ſed Ouvolkomen. b Sing ; Enk. 5 Al were Jeck ware That \ Thou wert op dat Ghp waart ou, Ht were y ware. Plar, - 4 4 tot d*Engelſche Faal. 125 Plural, . ©: Meerder T — e were Wy waren That (Kr. op datt hp I. waret They were A ©Þ-l. ware The Preterperfe# Dolk omen. bing. Enk. | { I have baon Fc Ick geweeſt heb⸗ When 2 aP\y: 8 \ Thou baſt been Op geweeſt hebt (Ac bath been (E geweeſt heeft. (We have bees (Wp gewe eſt bebt ben W hen Ye have been als J un $ 1a wen he ; Ibey have been J. 4 hebben. SraterpluerſeB Meer als Boozlidens - 7 Sin Ts - Enk. 0 If 1 were or bad been, . Indien ich hadde 40 ware geweeſt | If thou waſt or haſt bern Indien ghy waart oft . 5 haddet geweeſt If he wert or halbem Indien hp ware oſte hadde geweeſt. Plural. Meerd. If we were ot had been Judien wp waren of.s hadden geweeſt If ye were or bad ben Indien ghp-l. waart ofte haddet geweeſt If th:'y were or had been Indien ſp-l. waren one haddeneweeſt. F z | The * 146 De wegh-wijfer. a The Future Tot komede Sing. | Enn. When 1 chall or will be Als ich zyn ſat hes thou chohe oc wil Als dy zn ſult hen be-shall or will be Alg hy zijn ſal. When wu ball or will ls Als wp zijn fullen- When ye ball ot will be ghp-I. zn ſult E shall or will Alg ſp- l. zijn ſullen. De Fenſthende en Morgende Wijſen zijn ten naaſten by af ecas , Behalven hunne Vootſtel- n The Infenitiv mond We onepndige Wijſe. Preſem & Imperf. Cegenw. en Ouvolkomen go Bo Weſen oſte zijn. "> _ Preterperſef Bolkomen. ; , Have been. - _Geweeſthebben. . 'Preterfluperf. Meer als Doo zledew Tse bus bade Oeweeſt hadden; TNurieiplas Deelnemingen. Er. ſin CTegenwooꝛdigh. re * » Zijnde. tot Engelſche Taal. - 127 Prep. Dolkomen Fern Geweeft. Prater du. Dooꝛzl. N Having been Geweeſt hebbende. Hier volght een Voorbeelt van de Buyginge van de Tegenwoordige en Onvolmaakte Tijden van 't helpende Werck-woor: I do ick doe / want in de Tijden wort het niet gebruyckt als cen Helpende Werck- woort, maat als doen ofic ma- ken in t Duyts, - | The Indicativ and Sub- Ve Coonende en Ow _ jundiy moods, dervoeghlicke Preſent Tenſe Cegenwoozdige Cijdt- > Enkh. | I do Thos de Kt: doth Pur. | Wi ds ; _ . 4 | wm | . E CE 4128 De Wegh. wi ſer Plur. 6 Meerd. We did . Wy deden Tie did Ohp- l. dedet FTheydid .: &p-b-deden. | De Bayginge van might mochte / could kou- de / en would woude / kan de Leſer viuden in de Wenſchende wijſe van de buyginge van have heb- be - a Dit 2 nu genoegh geſeyt van de Helpende Wer! 3 loca de ſe K op*t gebruyck det ſelver: te weten: 8 1 do wordt geſtelt voor den Tegenwoordigen Tai van een Werck-woort. - | _ Idid ſtaat voor den 0nvolkomen Tijdt. I have voot den Volkomen. a 15d voor den Veorleden. | I ball ofte will voor den Toekomenden Tifdt van t Werckende cusort. I am met deſſelf Af komſtige Ti den yoor het | Lydende woer t. | Hier volght cen Afbeeldinge van de buyginge van cen Werckende en Lijdende Werck-wootr , eerſt yan het werckende: als $1397 4-245 J call Ich r oepe. The Inis ne Coduende wijſe. Preſent Tenſe Cegenwoozdige Tijdt. ing. N Enh. I call or d. call Ick roepe * Thoucalleſt or doſe call Gh roept Ke callerh or doth call Pp roept. REY * Plun. a ad 129 Mur. Meer d. f Wee call or do call Wp roepen Te call or. da cal! +, Ghp-l. rodepet They call ot do cal! Sp-l. coenen. I. Imperfett Onbolhamen. dig. Enm. T called or did call Ick riep Thou calledſt or didſt hp riept call. | 3 3 He called or did cal! p tiep. Plur. Meęrd We called or did call Wpriepen: Ye called or did all. Ghp · l. riepet They called or did aa Sp-l. riepen. The Pratenper fe De DBolkomen Sing. Enk "5M Ihave called Ick heb geroepen - T hou haſt called Ghp hebt geroepen He bath called y heeft geroepen. Plur. Meerd. We have called Wy hebben geroepen Ye have called Oh · l. hebt geroepen Theyuuve called Sp-l- hebben geroe- tot d Kngelſche Taal. - pen. Bie Wegbwöſer N Oe meer algDoozledetr. Sing. " Enk, Thad called. Jen hadde geroepen * Thou bad aal hadt geroepen —— p hadde geroepen. Plur. Weerd. | Wt had called Wop hadden geroepen Ye had called Ghp-l- haddet geroe- pen They had called Sp-l- hadden geros pen. The Euture Tenſe den Cockomende Cijdt.. I al call Ich ſal roepen \ Theu-1halt call Shy ful toepen Me ball call. 41A. Plur. Meerd. ae - Wp ſullen roepen Te ball Shy. l. ſult roepen They chall call Sb - L. ſullen roepen - The Imperativ mood Sebie donde wife. The Traſeni Tenſs Cegenwoozdige Cijdt.. Sing. | Enk-. Call tho Noept ghp La him call Laat hem roepen. — 5 Mur. Meerd. call we ot let us cal Roepen wp Call ye Aoept ghp-l. Let ther cal! Dat ſp-l.roepen - * The Infnitiv mood Gnepudige Wijſe. = Preſents Cegenwoozdigh- —. ts Call Noepen 10 Have ot had calld SGeroepen hebben affe hadden. Participles Deelnemingen. Preſ. Cegenw. Calling Koepende Hier volght cenLijdende Werck-woart Lam called Ick ben oc wojde 0 &- roepen. The mda * Toonende wijſe. Pr aſend Tenſe Cegenwoozdigs-CyYdt. Sing. Enk. Lam called Ick woꝛde nme | * * N _—_— 7 g : W @Enpelſche Tul 2 _—_ 7 = "5 . - . 6 — r . :, : p b. * - Perfect & Plupar ſ. Bolkomen en Bool. Thou art called He is called Plar. We are called Ye are called - T boy ar called * ad -. 5 De Wegh-wij 7 The Tenperf. Onbolkomen. Enk. ; ua ret Ack wierde geroepen; —ç ale Shy wierde geroepen Hewaggalled, - x wierde geroepen. 7 \ Plur. 5 — Mecerd. ne were call! Wy wier den geroepen Ye were called . Ghp-!.- wierdet geroe- F os pen. b "They were called Sp l. wier den geroe · 4, oo | By Preterf. Polkomen.. ; Sung. Eun. I have been.called Ick ben geroepen ge- weeſt ? | Thoi baft been called Shy zijt geroepen ge- 15 b weeſt . uin e Pp is geroepen ge⸗ | une, ae on, weeſh Plur = IBeerd. We have been called Wy zijn geroepen ge- iii. 5 weeſt a re have beencalled Ghp-. zi geroepen . geweeſt* | theyhnue fern called; pl. . zijn geroepen ge· | ceſt. 1 tot d' Engelſche Thal. 133 The Pluferſt De Bbozleeden. Sing. Enk. I had been called _-, Ick hadde geroepen x geweeſt, Thou badſt 7 been Hes Ghp or SLAP A dio ge: 1 He hat been called . Ny hadde geroepen ge- „„ pla Meerd. us bad been called Wy hadden geroepen Ye had been called Op- I. haddet gerde⸗ pen geweeſt They bad been called Sp-l. hadden geroepen *geweeſt. - Future (Cockomende, Sing. Enk.. . o I shall be called Ack ſal gerdepen wo}- den T hou 5halt be called Ghy fult gheroepen woꝛden He hall be called p ſal geroepen. woz- den Plur. INeerd. We shall be called — mp ſullen geroepen X wozden Ye 5hall be called Ghp-1. ſult geroepen | | wozden They hall be called S Ffullen geroepen en Im- — HT" Syte app gerbepen Let bim by called Dat hy geroepen zy. Nax. | Meerd. Let u, Ir called - Taat ong geroepen wozden Be ye call“ Oat ghp-l. geroepey wozdet Let them be called: Laat haar. I. | | | — | geroepen De Onderveecbelicke ,, Wenſchelicke ,. en M 2 VVijſen zim al eens met de Toonende VVijſe, halven bet kleyne ondetſcheyt van de Voor- ſtellige woorden, waar van te vooren genoech — is geweeſt. The Inh mood Onbepaalde Wijſe: ' Prof. Cegenw.. to Beralled - Geroepen wozdeu: reid & Pluperf,, Dolhomen en-Doozl. % Have or bed been SGeroepen geweeſt yeb- called | ben ofte hadden. 9 » 4 ue” "I — „ ' A 4 & 9 * ye | ba * —_ e 4 * ” tot d Engelſche Taal. 137 a. er Bolkom-- en Yoozl} = ——. 12 — V. AFDEELINGE: Vaude Onzeregelmatige Warck-woord en, V Oorbeelden van ſoodanige Werck-woorden die geheel ofte ten deeſe ongeregelt ziju, en worden in 't Engels anomalous genoemt van t Griecks: &v6juzog. Doch onder deſe Ongeregelde kan men deſe drie Aanmerckingen in acht ne- men, fe been, - 1. Dat Werck- woorden die eyndigen in end : hebhen haarer Volkomen Tijdt ofte Deel-woort in ent, als Bend hupgeu bent gehoogen - Lend leenen lens geleent Rend ſcheuren rent geſcheurt Send ſenden ſent geſonden Spend berteeren ſpent verteert.. 2. Die in ing eyndigen, maken huuner Yol- komen Tijdt en Deel - woort in ung; als Ring lupen | Sing $ling flingeren Spring ſpzingen Sting ſteen ring wzingen 3. Die in owey men Tit in , eu * - 286 De Weg witer | ; Blow * BU - blown: - * 74 Blaaſen blies geblaſen Crown treu crown Krarepen kracpde gekraept: Grow gran (grown: Gzoepen groepde gegroept Know" "knew known: Weten wiſte geweten Throw threw' t#hrown Smpten ſmert gefmetett: or =" - ” Sw „ 8 : - . - Dock ſommige woorden zijn ſoo ongeregelt,, dat die tot gecue regel gebracht kunnen werden-, van welcke hier een Lijite volght | De tegenw Tijdt ofte 3 Onvolkemen Tijde ofte "Olibepaalde Wijſe. J Deel-woerr. - 14 4 Abide Abode -Derblijven | -verbleven. Ariſe æroſe Opſtaay opgeſtaau TIRES Dzagen gebzaaght Awake awoke ofte aal: _ Ontwaken outwagkt Bear . bore oſte bare born Dꝛagen dzoegh gedꝛagen beat beat & braten Slaan geſlagen | Baer | bogot & begotten 15 Teeien geteclt | Begin begun ofte began Beginnen begonnen - Bobold. beheld ofte behold mn: Aanſchouwen aanſchouwt. HD Doe — 3 —ꝛ . aA. , üUIʃ oa aro. ies: ]ͤ ũͤe;, wö . i 5 oak. a> ̃7²—˙Uß Ü] co a ef oa. coca --—c- Be/eech. Beſeech beſought Bidden gebeden Bid bad en biddew Gebieden bevolen Bite- bit, bitten Bhten gebeten Break broke Bzeken gebzoken Bring brought. Bzengen gebzacht Build Built Bouwen gebouwt Buy bought Hoopen ' gekocht Can could. Ick kan ick konde Caſt caſt Smijjten geſmeten Catch catcht ofte cenght Dangen gebangen | Chide chid chidden Bekſjvent bekeef bekeeven Chooſe choſe choſen Kieſen koos gekooren Claas relowen en cleft Klooben geklooven Climb clomb climbed tot E Engelſche Tal. 1 37 Klimmen klom geklommen com came come Komen quam gekomen Cut cut Snijden geſneden Dare durſt , dared Dozven dozjte gedoznen Nahen raackte geraackt Hold held helden Bouden heeld'gehouden Knit uit knitted \Bzepden byepdde en gebzepd Cock knokt 22 * en geklopt Loſe Derlieſen 1 en verlooren Ly lay layn en laid Leggen lagh e Lie lied lied Liegen loogh geloogen Make made Maken maahte en gemaackt Mow mow'd mown *' | — maapde — J ovg ht Schuldig — ick was {chuldigh — en — Ride rode ofte rid ridden Ni den reede gereden Ry T roſs riſen. Ovftaan ick ſtoud op opgeſtaary Ring rang Ofte rung Lupen lupde en gelupd Run ria vun Loopen liep geloopen See — 2 * ſagh gefie ien thake ho fie bal — Et od; tot d Engeiſche Taal. 1 De- Wegh-wijſer- Shine thone bined Schiſnen _ gcſcheenen Done * en Crſtozl shot shot bote Schieten ſchoot geſchooten Shrink thrunk shrunken pen! — gekrompen abnt hut Slupten / gefloten funk fſankofe ſunk ſunkew Sincken ſonch geſoucken (ir ſat ſitten Sitten ſat gezeten flay I eu Hain Doot flaan ick floegh doodt door geſlagety flide ſlid ofteſlode ſlidlen Glpen gleedde gegleen * ſmits ſmote ofte ſmit ſmoren oſte frittn- Slaan floegh geſlagen ſpeak ſpake ofte ſpoke ſpoken Spzeken ſpꝛack geſpꝛoken ſpm ſpan ſpun Spinnen ſpon geſponnen ſpit ſpar” ſputten Spuwen ſpoogh geſpogen ſpring fprang ſr ing. Untſpꝛunten aptſpzuptede u2tgeſp2ooten tand ſlaod Staan — en geſt aan ſteal ſtole ſtolen Steclen ſtal geſtoolen ſtick ſtuck vfeackenofte ſi dle - Streekon ſlack geſtecchen 2 K ö re ring 58 tot d Engelſche Taal. ling ſtung ſtinged Prickelen pꝛickte gepꝛickelt frride ftrode ſtredden Wijdt-ſtappen ſtapte geſtapt Arive ſtrove ſtrive Strijden ſtreedt geſtreden flrike ftroke firucken Slaan floegh geſlagen {wear fware ofte ſwore ſworn Sweeren ſwoer geſworen ſwell fwel'd ſweld ofs ſwols Swellen ſwol . geſwollen ſwim fwam ofte ſwom ſwwom Swemmen ſwom geſwommen Take took taken Nemennam genomen Teach taught Onderwjjſen ouder wees en en Tear tear ofte tore torn MICE {cheurde geſcheurt e pg — / bertelde en gedacht Think thought Dencken dachte cn gedacht Thrive I throve thriven Welvarenichk'vaardAel! gebaren + Treall "© tvrode ©... troden Treden tradt getreden Hir ware ofte wore Worm Perſſijtenverſleet * vberſleten Weav node woven Weben weefde geweven Whit > whipt © * Whip eeſſlen geefſelde en«.gegceſſelt. * © : Will would Willen wilde e : Via Waror wor wn : = VFork wrought mochte en gewerckt of oewzoche Vyrit⸗ wrote ot write written Schrijben ſchzeef * geſchzeven. | n.. VI. AFD EELINGE. van de over. een - komſt der Werck woordew met Anders Deelen des Spraacks. 1 FF rw kan men beſpeuten van wat woorden 4 veele Engelſche Werck- woordeu uytſpruyten, - als medle bare re gelijchigheyr met de ſelve. e veele Naam-woorden , foo wel Byvoc — als Selfſtandige Werck-woorden $ KF _— het welck geſchiet op rweedetly ma. - | 1. Voor Fer. Door t verlangen der Vocaal F en e, van de Conſonant: als van 8 a Howſe Hups to Houſe in Pups veſte- 2 len Braſi Kooper rar: Derhooperen Gla/s Glag to GlazeDerglaſen Graſ: Gzag to Gr. l Mepden Price Pꝛijs to rice Waerdeeren Breath Adem to Breathe Adem ſchep⸗ pen i |; bid Beſcha⸗ ö "hd <Shaduive © dee duwen lb een Diſch | Further - Forward Hinder Achter Ol Olie Rule een Regel Love Liefde Life Lebe Strife Strydt Derder ofte te belettom 2* Door het Leben en in 't eynde by te voe- gen: als Haſte Spoedt to Hen Berſpoeden Length Langhte to Lengthen Verlangen Strength Ster ekte to Strengthen — nen Short Kozt to Shorteu Der | Soft Sacht to Sofi en — a4 Eaſt Daft to Faſten Daſt make White Mit to I biten Mit malen Black Swart to lachen Smart ma- Herd Qardt Derhavdtu. En veel meer — b — vn. AFDEELINGE.” =—y van d'Onperſoontlicke Wrrck-woorden. OD Nperſoonelicke Werck-woorden ( in * Zinguls 8 rt gens — 4 als 2. —. „ De Wegh-wäler perſoon van t Enekel Getal , behalven als men voorgaat, en dan ſtaanſe in de derde perſoon van t Meerder Getal : Sy worden verdoelt in Mercſen- de, Din en On ſij dige. De Werikende hebben deſe Ledekens voor haar, men ofte one : als Nen ſay Men ſept Men work Men werckt One wwretes Men ſchꝛi ft one raades N Men leeſt. | — De Lidende hebben voor haar there is: als There is much don Daar is veel gedaan There it vorought Daar is gewzocht. De Sax dige volgen het Ledeken if: als It m. Het regent It blewus + Bet waapt : If pleaſerh Pet behaaght It delighteth Det bermaackt Irbeboverh | + Het is van nooden. Tot yerder verklaringh hier in, ſoo neenit een voorbeelt van de buygihge van cenige Oupetſoo- nelicke Werck-woorden : als Het Werckende woort,”_ One ſaith Men ſept One ſaid * Men ſepde One hath ſaid ! Men heeft geſept One had ſai: Men hadde geſept One #hall ay Wen ſal ſeggen. - 9 Het —_ _ wc r E. 7 * * 8 3 It pleaſeth - It 1520 oſte did pleaſi "= Hache There hath been wi ought 8 Daar is gewz ge⸗ 7 here bad been wrought ip had gewzache | gew There shall be wrought ' © ®aar ſal gewzocht Het Oſage woort. It hath pleaſed ' 1t had) . a bead It hall pieaſeſ ve ſal eng t It may plea It wigit 1" Het Her moche rage. VI. c A P 1 T TE ; bs Van de Deel woorden. i Eel-woorden (in t En noelſch Pariiciplos) zijn af. komſtigh van Werck-woorden, en worden gebruyckt gelijk By voegelicke Nagmowobrden , de ſaack die ſy betecckenen uytdruckendey c- vens de tijdt daar die in i geſchict, * * De Deel · woorden zijn tweederley ; het:cenc is van het werckende woort;handelenge van ſaken in den Tegenwoordige Tijdt, en ey ndight altoos in ing, als wishing wenſchende / readeng leſende / + kearing hoorende / teaching leerende, Het IE is van het - woort, hande- lende 5 of 7 _ ' by 1 - - | Net Lij tends woort: There it wroug he - Ogar wozdt gewzt There was wrong bt os wiert g N * * Gy . "7 l 3 « : +> * = * ** = 4 Pos 146 De Weg wier lende van ſaken in de Volkomen Tijdt en ey dight in d. e, often; als A* * 2 5 be geleert / rt 55 4 4 werel ende Deel<woorden die in iy ey u, kounei dock door het voorſtellen van a $2: Ledeken 2 ofte an ofte the, voor Seltiian- dige Neam-woorderi gerekent worden: als ſteing hearing . Feeling, taſting , ſmelling, zijn Deelwoor den, beduydende, ſiende / hoorende / voelendy ſmakende / rupckende ; en wanneer toe dar voor geſtelt wort, als the ſeeing, the bearing Rc. 8 geſicht / het gehooz / het gevod/ you en ſoo in meeſt alle andere woordeni., Fi n Nota 2. Door 't byvoegen van / ofte er int _eynde van de Onbepaalde wijſe der werck· woc den, heeft meg een ſelfſtandige Naam-woort,al give geben / a g ver cen geber /teach leeren /a teac een leeraar / /ove beminnen / a lever een liefhels ber &c. gelijck ing het Deel-woort maackt. 1 _— —_— 4 VIE CAPITTE L. Van Help-woorden ( Adverbs.) 2 En Help woort ofte Bywoort (an Adveri) i A — des Spraacks , dat niet — — worden, gemeenelijck by een Were - wort ſtaande, om deflelifs hoedanigheyt meerder te drucken: als ke ſeerh clearly hp fiet klaarlijth/ Tran ſpeedily ich liep ſpoedi as Paar zijn verſcheyde By-woorden,en die hebe oock verſcheyde beduydinge, getyck blij kt door hunne verſamelinge: als yolghts --- © tot © Engste PR 147 bs 1. Des Tijdts: als to day hupden / new nu / imme — 7 » preſently , by and by , fert h- [48 / ſiracks/ flur/ terſtout / "never. noypt «ldom \elden / quickly , ſpeedily ſnellijch /r / yeſter= giſteren / ereyeſterday cergiſteren / late | lent / lately onlanghs/ heretofore boammaeli/ early vzoegh | often en oftentimes dickwilg / to morrow moꝝgen / hereaſter Hier na / when wanneer / then dan / fnaly- epndelijck / E. daagelijchs / always altijdt / ver- J 12 immermeer / till ibat tot dat / ere cer / ler a little ſooner wat cerder / after chas daar na / | o_ altemets / before — * } many times BoEEIS STOR / long ago ober lang / at noon 07 5 Im Matt &c. * 2. Der plaatſe ( Place) als here hier / there daar / where Waar / ſomwhere ergens / no- where nergens / beſtaes neffeng / everywhere overal / el:where elderg / whit her mara: wers = / hitherwards herwaarts / hence ier van daan/ hence dau van daan / within | / without bupten / nighnabp / neer dichtbp'/ far verre / further veerder / 4 ſide ter 3jjde / round about rontom / before vooz/ after achter / under onder / above hoben / beneath beneden / inwards / | ymaer ginder / to and again ging en weer. 3. Vraagende (asking) als where fore ofte why waarom? how hoet bew ſo hoe ſoot not niet} what wat + why not wagrom niets 4. Toeſeggende (affirming) als ſurely, cer- tainly voogſeecher / truly, verily 2 in der daat / /o ofte 2 Sommige zijn * D * be ee ( ofte atleaſt ſo — {4 without Abs fonde | + . twijff, Fel. . Ontkennende (Pays ) as zoneen/ 2 9% niet / n no wiſe ing / not at all iu etminſte niet. | | 6. Des Getals ( Number ) als once ecumaal twice lweemaal / thrice dziemaal / &c. 16 / many times ſoo mecnighmaal / firſtly serſte hen 4econaly ten anderen / thuraly ten der; den / &c. ä 1 7. Des Quantiteyts ofte veelheyt (Quay tity} als enough geuocgh / abundantiy overs A vlocdigh / wee or /e/5 meer ofte min / 7% auch te veel / too little te wepnigh / at leaf ten nunſten / very much ſeer heel. fl R 8. Des Hoedanigheyts (Quality: ) als wel <+ Bb wel / 77, evil , badly qua / wiſely Z\ E : | wijſeliick / p»-orly armelijck / 000 bzo- melijck / learnealy geleerdelizck / Hout fot telijck / en veel meer Byworgelyche Naam woorden die door 't aannemen van h in't eynde des woo! ts Nulp. woorden worden. 1 9. Lan gelijckeniſſe (Likes ſ ) en verge- lijckinge (Compari/on) als ſo al ſoo/alſe ooch / A liks 4s gain oftc als / in like manner deg gelijcks / wnequaly e dif- rently ver chenden according bolgeus / 12 o ehen foo / ben dan / as well alſo wel/ 445 well ſoo Wel / bon hoe / more meer / {es min / better beter / worſe erger / eſpecial H voomnamenclycl. hier toe ſoude men alle £4ajeFiua.van de Vergelijckige Trap kon- — brengen 10 Aaumanende ( Exborting ;) als got * tot & Engelſche Taal, 149 wel aan / fall on fa ſa / ſpeedily flucks / cou- een / 2 nioedighlych_/ quickly ; hvely , * n:mbly Wacker aan / luſtigh / gauw &c. 11. Verinanende (Warning: ) als hook 10 it, wy beed, beware, fict toe / wacht u / hoed 12 "verfachrende( Aſſwaging {As ſweets der; ſofily , prettily , ſoetjeng / ſachtjens / " | fs { tenderly tecrkcup } [caftely nauwe⸗ ar Den 13. Wenſchende (1 3ching :) als ob i ! of = | that ! _—_— 40 L bu 14. Twijffelenge (Doubt ing) ofte by ge- 4 f val: als j 2 haps en / 1 n — 4 wil am / peradventure by Avontunr / per 2 8-| chance bp geval. 1 8 15. Scheydende (parting:) als apart, aſim- 2 80 der, der . malnander / or herwiſe, an- . E / particularly beſonderlijen / intl * © lijck / before and uſter boo en na / hitherwaras ana thit her ward herwaertg ge· en der waerts. 17 ch / 16 Vytſluytende (Excluding :)] als onely Th 1 ol not onely tet alleenlych / but alſo fe |. maar Bock. * 17. Van T — inge ( Permitting : ) als 0, though alhoe allbeit al is t / not with- els ang niet te tint ily 18, Verkieſende (chooſing: Yals,rather than, lle lie ver dan / better then beter dan / chiefly vooz⸗ 0s *. 19 Van geen volle ack: als almoſt b 700 kang / well neer or nig h bywna / hier * ad C20. Toonende (Shewing* ) als behold , los G 3 ſee» | 2.5% 3 1 De Weg-wijfr. 5 lee, look thither ſiet ſiet daar / &c. 