None
None
Wij meriiten reeds aan dat de eente Wateigeuzen onder de Friezen moeten gezocht irorden, en wd, zoo al niet vroeger, ten mimtc in hot befjin van 1568. Wid is waar dat de naam Wateigeuzen eerst ruim eeu Digitized by Google 30 Jaar later van hiui ^cbezigcl is, doch zij ])estonden in de daad vrocg^cr. Jan AbeU wordt geooemd als eea dergenen die, inMei 1668> een werkzaam aanded luunen in de lumdagen ran Lodewijk Tan Njmmu op Groninger- land (44). Hij woonde te Dokkum en stond als eon uit- muntend zecman bekend. Uit dien hoa£de word hg door den Raad van Friealand oipgeroepen en hem het bevdliel>benBchap op(jedrag;cn Ofereen^eschepen, \¥e!ke men lejjen de zeeroovcrs in zee wilde hrcnijen. Hij, reeds lang aan de zaak van Nassau Terixuidea, veinsde wd te sullen komen en het bevel te aanyaarden, maar ontwedk eh Tocgde deh bij de Tri Digitized by Google 30 Jaar later van hiui ^cbezigcl is, doch zij ])estonden in de daad vrocg^cr. Jan AbeU wordt geooemd als eea dergenen die, inMei 1668> een werkzaam aanded luunen in de lumdagen ran Lodewijk Tan Njmmu op Groninger- land (44). Hij woonde te Dokkum en stond als eon uit- muntend zecman bekend. Uit dien hoa£de word hg door den Raad van Friealand oipgeroepen en hem het bevdliel>benBchap op(jedrag;cn Ofereen^eschepen, \¥e!ke men lejjen de zeeroovcrs in zee wilde hrcnijen. Hij, reeds lang aan de zaak van Nassau Terixuidea, veinsde wd te sullen komen en het bevel te aanyaarden, maar ontwedk eh Tocgde deh bij de Tri Digitized by Google 30 Jaar later van hiui ^cbezigcl is, doch z Bütten, wie hij grosen was te bestrijden (45). Dat dit voor Mei 1568 moet (jeschied zijn, is duidemk, want in die maand was hg reeds in dieust van Graaf Lodewijk; na de midukte tejt van desen, was het Abds buiten twijicl onmoryelijk (jeworden in zijn Vaderland terii(j te keeren, en nog minder zal men stellen, dat hij toen nog door bet l^paansche bestnur tot het herd over eenige zeetogt tegen de zeeroorera kon worden opgeroepen. Deze oproeping dus, tot het bevelhebberschap over eenige schepen der Spaanschgezinden, moet zich dagteekenen voor Lodewyk inval, en het bestaan der Trijbuiters npg noe-ger. Na Brederodes vcrtrek uit Amsterdam, en het gevangen nemen van Beima, Galama, en anderea, in 1567 Begrepen de Friezen dat hun Vaderland geene Teilighdd meer aanbood, en het is meer dan waarsdiijn-lijk dat ze toen reeds de hand aan het werk sloegen, en zich Uerer waagden aan de golveu der zee dan aau de woede van den tyran, die hun de tanden reeds zien deed. Het blijkt ook dat er te Yoren op zee gelopen hadden zouder commissie van Oranje; terwijl Alva, in April 1568, die van Medemblik had bevolei tegen een overval uit Finesiand op hunne hoede te zijn, en in Au-gostiu 1567 J reeds eenige bassen op Tencheidene toreng Tan den - Briel, «i op de Zoidpoort gcbragt wafen m oorlogseliepcn uilgerust om de visscherij te beveilijcn en de invcuie der piraten te ijeietten (40). Onze Geschieden- Schrijven maken echter eerst Biddings Tan hen, nadat zij Tan Oranje Tolmag, hadden ontTangen, in 1569, en de Hcer van Dolliain lot hun Admiraal was aan(;csleld. Bij den inval van Lodewijk van Maasau in de Omme, landen, Met 1566, waren de eerste Tiijboiten reeda werkzaam. Francois Tan Boshuizen, Admiral van Aha's voor de Lodewijk den Iccftogt af te amjden, met acht schreppen Tan oorlog voor Delizijl geplaalrt, met dat geTolg dat er werkelijk gebrek in zijn l(^er bejyon te ontstaan. Lodewijk jjeeft dus zijne bevelen aan Souoy en Hendrik Thoma^Zy dat ze de vijan^ delijke achepen zouden aantasten en Termeesteren, hun al den buit latende, mits ze hem dechts het TeroTerde geschut overleverden. Zij vertoefden niet, maar namen met behulp van ccnon Bo*ke of Jtosch en een anderen Tiijbuiter, Gerrii Sebasiiaamz, wm Goreum^ een Groingach achip Tan honderd lasten Toor de atad Embden, en werden daarin door de Embdenaars troiwelijk bijo^e-ataan. Doch men had het voornamelijk gemuat op de Tkx>t Tan Boahuizen. Jan Abeb en drie anderen ont-Tmgen Tohna{]^t, met hen die Ddfzijl bezetteden, zoo zij best konden, om te sprin{]pen. Zij nemen lu L op zieh, Terecoigd met de (ycnoemden, waarbij zich ecuige ka-piteinen Tan Lodewijka l€g;er Toegen, onder welken een Berehem wordt genoemd, denkelijk Peter van Berehem, Na het verzamelen van eenige schepen en schuiten, zet-teden zij het den 7 Julg op.de vioot der vijanden mbu Boahuizen wachtte hen niet af, maar heeich de zeilen op en zeOde hen in *t gpemoet Ifaauweltjin echter hemerk te hij, dat men lie todejde o[) ciitereii, of hij koos de ▼lugt naar de Tolle zee, door de Piederlanden yervoJ^, tot idnd en d j het hun hdette. Deze wierpen het anJcer tilt in af\vachtin(]^ ran den morgenstond. Ook toen was de wind niet zeergunstig, en de Mijbuiters weigerden om Torder te zeflen. Daarop vondt Sonoy zijne anken, alleen door Cierrit Sebastiaann. gerolgd, met zalk een goeden uitslarr, dat zc met Tier g^nomen schepen en twee hulken weder hinnen iiepen (47). Met deze kwam Souoy Toor Delfisijl, toen Lodewijk het hdeg van Gronipgen reeda had op(;ebroken en zich te Jemgfum of Jenuningen aaii de Eeins had verschanst. Dit was het treonig uitande der eente poging vin Giaaf Lodewijk, om het Yaderiand te ontrukken aan het juk van Spanje. Ilij hield desniettegeikstaande moed, en de van alies beroofde Watergeuzeu Helen evenauA den moed zinkea: zij haddea buime krachtea ter lee beproeld en gezien dat het hon mogelijk was daar te overwinnen. Bejjrijpende dan dat or vooreerst mocijelijk iets te land koa ondemomen wordeu, begavea zich ver- acheidene rai de Quittkomenen uit dea slag te scheep. Jan Banga, Orietman Tan Bongeraded, een Rapitein van Graaf Lodewijk, missohiea vroegcr reeds een zee- ▼liijbaiter, was eea der eenteiL Uij was de ramp van Jemgam zwenuneade oatkomeo* Op gelijke wijs had zich de Ommdander Eddman Bariel Bnim* ihed A gered en zich bij de Geuzen gevoegd, die roiidom de zeqfaten Tan Oost-Friesland hengelden tot opneming der Tlugtdingen. Weoageai met hen, na geene andere iitkomst welende, en bevroedende wat hun thans van Alva's beerschappij wacbtte, volgdc Bonga's en Enteus Yoorbee&d. De hooiden van Hoome en Egmond waren gevaUen, van Galama en Beuna en van zoo vde anderen, met wien zij eeiunaal den ccd haddcn gezworen. Digitized 66 om het Vaderland to hovrijden. Hun was iiu die taak toevertrouwdy de wraak mo^t him ten ipooralag strek'^ken. Tamm§ en Fokkt AbeU (de eerati de broeder« de ander de zoon van Jan Abels), Homme Hettinsa. desgelijks Kapitel van eon vciidd soldaleu onder Lode vijk, waarschijiilijk met zijoe twee zonen, Dueo en faeo^ Jeiie of Jeiie EeUma en toen^ of later, HerQ MeHinga, Douwe Glifu, IFijhe Sfoierd* en underen; vail de Hollanders, Jan Broeck een Amsterdammer » ei| ealgen tijd daarna Jr. fViUem van Bhis^ gtzegd Trtflang een Brielenaar: ziet daar de eereten, vien bet gelukte eenige schepen bijeen te brenjjen, waarop de eerstelin^jen der naderende vrijheid, onder veel moeite. enbezwareii, werden aangckweekt. £mden, dat ZOO Ted goeds gedaan had aan de zaak der Heironning en der gevlugte Nederlandera; wear ze met Ixliulp der goedoezindc iiiwoners hunne sehepen hadden uitgeruftt bleek bun geeue plaats van Vieligheid te zyn, zoo, ten minsten, ieta tot hunne Terdediging tegen Alva doen wilden. Het gebeorde met Sonoys vrijbuiters was er bewijs van, en de bchandeling Jr. Willem van Rlois aangedaan door Graaf Edzard van Ooat-Friedand (60), hm niemand aanmoedigen om Toor de zaak yan het zinkend raderland van hem iets goeds te hopen. Doch het kan wezcn, dat Edzards barte goed (]^ezind was^ flchoon zijne uiterlijke daden andere getuigden. Men besie nicht zijne uiterlijke daden andere getuigden. Men besie nicht zijne ausgeben, zodra hij zich met de vijandelijkheden der Geuzen inliel. Philipps II meende zelfe eeuig regt op bet Graa&cbap van Oosi-Friesland te bebben, en bad aan^Viiglnis Tan Aytta het onderzoek dier r^gten he-last (51). Mischien was de Graaf van deze maatäl selen, en hoezeer hij den ballingpen een, en hunne belangen soms door oon lukikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikikik Ook dit werkte mede om de Geuzen hunne tocTlugt alieen op de QoUm te doen loAea, naar andere havens te doen stevenen en yan daar het faderland de hoop op redding aan te brenjjen. Intuflüchen während Alva het land te heben in rust gebragt, en ging over tot die mächtigen die het juk to klicken lender moesten maken, en de harten Tan alien, ook zu van hen die anders onverschillig waren, geheel en al Tan de Spaansche heerschappij Terreiden. Let getal der ballingen en Teroordeelden nam toe fan dag tot dag. Zijn wreedheid Termeerderde het aantal zijn er vijanden. Eene menigte begaf zich naar de vioot der Watergeuzen, waar, in het verboigen de Terlossing werde Toorbereid. Bij dat alles achijnt eene onTerklaap-bare onachtzaamheid en zoqjeloosheid hem bendd te hebben. Juan Baptista de Taxis berispt Alva ten sterkste dat hij de zeeplaatsen niet versterkt had, en.de heer-schappij over de zeeplaatsen niet had hewaard. Al waren dan de binnenlandsche Fpovincien opgestaan, hij had terzee er weder kunnen inkomen (52). Waarlijk Taxis had gelijki Spanje was Terre de grootste Leemogheid, en Philips heeft zijne dwahng te laat ingezien. De Watery euzcn vermeesten juist het eerat de zeesteden, en dit maakte het berouw van Philips tot een vruchtcioa berouv. Alva schijnt zijnenKoning in den waan te hebben (ehronden dat alles in zijne landen Van Nederland in rust en  bestuur cou twijdeay is onzdLer. Het kan ookzijn, dat hij te vergcefe uaar hulp ter zee uit Spanje wachtte: de loot van Medina Celi vias lang gereed geweest, om naar Hederiand OTer te steken, maar kwam eent in 1572, en toen, toot Spanje, juiat eene maand te laat Had men de zaak, Tan den bignen af, als ernstig be-scbouwd en de Watergeuzen poo^en te vernielen, loon le hunne roaveryen b^nnen, het was zeker tot dat tiilente niet gekomea (53). Haar van de inTaDen in England, te Hinlopen, was in de brieven aan den Konig van bier a%ezonden, uiets gemeld. Hopperus, die te Madrid bij den Koning; was, zou het hem te kennen ge?en, opdat hij niet Meenen möchte dat alles zoo in rust was, als sommigen hem poogden te doen geloo-Ten (54). Ze drongen zeile landwaarts in, en i%tten gewonlijk huQue strooptogften tc^en kloosters eu kerken. De hei- lij^ fchatten, zoowel ak de uit^elezene "wi^nen en bieran der Uoosteiiingen iraren hun buit» eo de numniken, priesters en nennen, zoo zij eenige waarde hadden, ■werden iiaar Terscliclling' en Ameland, waar ze zich reeds tfo^ nestelden, heen^eToer4» om voor eengoed rantM)en te worden los gelaten. Een ataal^e luinner wijze Tan handden Tol3e hier, uit J. Gurolus, een bit- tereii vijand van den opstand, Antwerpenaar, en Fiscaal Tan den Raad?an Friesland; wegens zijn ambt wel met de zaken Tan Friedand bekend, doch ook daarom, en wefjfens zijne Gatholicinnus, yooral niet als onpartijd% te beschiouwcn. Men Neme zijn verhaal zo als hot is, Fokke Abels, de zoon van Jan, een joog meoach, die in vreedheid, de onmeoflägelijk Troede der Turken niet alleen evenaarde, maar zd6 vele mijien overtrof (56) (z^t de ijverige Fiscaal met eene vroonie ^ eronlwaardi- ging, die ieder zijner woorden acherpt), Fokke Abels gebruikte op zijn acbip, bij zijne drinkgdagen, nooit anders dan heflige drinkbekers, en vrd rijkelijk gevuld met bier of wijn. Een kostbare hostie-kas werd aan de steog Tan den boogsten mast met spijkers Tastgebedit, en 9 warden de priestere gegrepen, men wees hen op dat allerheiligste, zqjjjende: dat hoe boog zij bet ook ver-  te boven gaat, 80iiiiii%ea lieten de gevangene Geerteiijkeiiy in Inm dienstgewaad^ de plegti^j-heden hunner Godsdienst uitvoercn, onder het dole gach der ^meene scliepeling^en. De dood door bet swaard of la het wator, werd him» bij we^geriiy be- dreigd. Of er eenige Ikra* martdaais irerden, zegpt onze schrijver uiet, en dit geeft mi} reden cm er vol- strekt aan tc iwij felon : hij zou het niet hebben verzwegen. Zulke booeheden Terdienden straf. Alva wordt gewaanchinrd, doch laat het aan Friedand zelfe ofer zijne kusten te bewaken. Te DoUmm werd eone vloot toegerust, maar veel te zwak zoowel van schepen aU aianachap en de penniq gen ontbraken cm eene andere in seinen anderen, men Teièneoegde duch das om de stranden te bewaken, maar moest den Geuzenden vrij laten, op welke zij, zelä iu bet gezigt der Spaansche Betelbebbers hunne rooyenjen pleegdea. Het was om deze redenen dat hij in 1569, zijne bestehtlichen ter zee gaf aan de genoemde bevelbeben en aan alien die zicb bij hto Toegden, tot welke de vro^er {jemelde Frieseu en andere hunner laiidg^enooten mede beboorden (57). Adriaan de Berguee, gewoon-lijk vma Bergm genoemd» Heer tan Dolhainy die met zijn broeder, Louie deBerguee tot Oranjes maatregelen tot, werd tot Admiraai aan^jestcld. De Engebbe haus gaTen eene goede gd^genheid tot tot toenisting deir oorlogschqpen, wegens de vijandi^je (jezindbeid?an Elizabeth te^jen Alva, en, w^ns de menigte van ver- mogeude lialiiiigeu, uit de I*federlaiidea iiaar gtrdagif die hen getroow met hiume middelea bijstonr den. Over het regt Van Quivie om den KoDuig vao Spanjc den oorlo^f te verklaren, (want dat deed roods l>y zyn ialof^t in de Nederlandeii, en zijn lost g^eveu mh de leerarenden bewijst bet iiugelijkfl) u veelgetwirt, eo door aommigen is bet miakend. Onze geBefaiedscbnj- vers kunnen er over worden nagdezen : het ondcrzoek daar?aa li^ buitea ods bestek, het behoort bij de ge- ichiedenis van sijn eosten krijgstc^ (^7^). leto an^ ders is het, wat Oranje bewoo^ tot het geven Tan kst aan de boofden der Watergeuzen. Gewoonhjk lieeR meabeweerd dat Coligny, Admiraal van Fraiikiijk, hem dieo raad bad gcgeveii. OnwaaFscbijolgk is dit niet; doch dan bestond die raad buiten tw^jlel daarin, dat hij de reeds Bestand vrijbuitere lou aanwenden tot ziju Toordcel. De Herformden te Rochelle Hadden ouk hunne ▼rijbuiten in aee, en Goligny's broeder, Odet de Chatinon, heeft wd d^gdijk zijne bdangstelliog ook in de zaken der Geuzen getoond. Bilderdijk zegt (58), dat het niet geschiedde, omdat Oranje er groote uit-werkseb Tan wacbtte (dit kat zicb bcgrijpen); niet, om dat hij wezenlijk een aanTal?andenzeduintbeoogde, en van Alva's misslag, om de zeekusten onbezet te liou-den, gebruik wilde maken (later echter sehijnt Jjij up dat denkbeeld te zijn gdiomen); nieti om den raad van Coligny te?oIgen, maar Tooreerst, om een hoop be roide mensoheu met ledige handen en urgruik werk te ge\ en, en ten Vivere, om door vrijbuitea bet benoodigde geid aan te scbaffen voor eene tweede ondememing te land. Nog rueer aansporing was er in de vijädige bonding van Elizabeth van England tegen Alva. Vijf Spaansche sehen, met veel geld geladen voor Alva, waren uit vrees voor de Fransche zercovers onder de Sore of Giatellier For- Digitized  bewähren, of in leeinfing, ten l>oIi(X'\e van haar land. De Gezant verwittigde Ai?a van dezen roof, en dezc liet, naUiurbjk nit wedrwraak, al de Eogeiscbe kooplieden te Antwopea in becbtenis set ten, en l^e beslarj op al de Engekcbe schepen en g^oederen. Hij zond wel zijne Gezanton naar £n(relaDd, maar de zaak werd slcpeude (;ehouden. De Konin^ befaield bet geld, en b^nstigde nu ook da vijanden yan AWa (61). Eindelijk, in bet be^g^n ran 1572, verzoonde zij zich wcder eeninr/ins met hem (de Yiede werd eerst later gesloten), en bestemde alzoo, in bare onwetenbeid, den eigenlijken werkkring der Wa* tergfeuzen Zij raiiet de zaak Tan Nederland noort, in haar hart, ons, als Hmormden en tegenden van Philips, zeer toegfencgen, maar niet ais «knechtendie »t^gen bunnen Ueer opaUmden,'' om bet kwade Toorbed, dat zij meende, dat onze Toorvaders aan baar volk graven. Vcel is cr tot haar luf on la>((T te zcg^g^en, maar zij heeft ons, het zij met — bet zij t^en haar wfl, Ted goeds bewezen. Bdiahen deze Toordeden bad Oranjt; uoq eenig^e hoop op Karcl IX, Koninjj van Frankrijk. Lodewijk fail fiasttau iiieid zich op ic Roclielle en had het toefoor^ Digitized by Google 42 dgt Ofer de leeDMfgt der Geuzen. Zij haddm vnjb^ om in de havens Tan firankrijk hinnen te vaUeo, hmm prijzen le gelde te maken, en hunne achepen te kalftr Ifiien (62). De uiuigten werden gunsli{jer, doch (het 4oet ona leed dit te moeten beLyden) hiume Terregaan^ de dwaadieden doten de harten van Oranjea vriendea voor buiine belaiigen en ongelukken. In September 1669, was er eene vloot der Watergeuzen in de Engel- achehaTena toegerust, die, onder denAdiniraal Doihain, apoedig itt zee atak. Door eenen herigen atonn. Die tief dagenden en drie nachten aanhidd, overrallen, wälen zij genoodzaakt in het Vlie binnen te loopeu. Daar unden hun lestig fänger, uit de Ostzee, in bandea, en leort daama nog Teert, veike zy alien rantaeneev, den of bail niaakten. Deze daad atreed lijmtgt tegen hine lastbrieven, waarin uitdrukkelijk bevolen was, dat zq de ond^ten des H. Roomacben Rijks, der Ko-niukliike Majeatdt wn Engdand, Denemarken, Zweden en Frankrijk, en alle andcren, die den Woofde Gods en bem toegdaaa waren, niet moesten aamallen (63). Moeilijk en hard yid het Oranje, op deze w^ze zyne plannen te rien Terniden, en het hleek bem apoedjg dat Dolhain de man niel was om zijne beschikkingen  maken, liet hij dol maken, om ooit eene gerade orde uit al die Digitized by 48 'waiorde te schipcii. Hij was cei man om le sLrijden, niet om kr^jgagebied te voerea en lucht te handtiaveay niet om gridea te tercaiiden «Di te beftum, een oorlogiman eo geenfinftiiewr. Ed iNndenhadOranje noodig. Niet lang, na het vcrovcreii van dicn lijkeu buit, tumilcten de Watcièreuzeu bet plan, om Dellziji aau te tttten. 2iQ baddaa eeaigen tqd de Friebohe en Noord- HoUandsche haTens beset gehouden, en waag^den nch zeL& op de Zuiderzee. Alles in Holland beefde \oor him geweld* Docb men boopte dat de berfst-stonnen lien iveUuwBt Tan onie kuilea louden ▼erdi^Ten. Dit gocbiedde (64). Nu ceilen ze naar Ddfi^ijl, en beiel- ten de Ecms. Zij vonden daar echler den man, die, •meer dan anderen vaakzaam, bunne pog^in^jcn, 200- ?eel hij Termi^, tegeDfitond, Gaqiar de Roblas^ Heer van Billy, een edelen Portu^ees, van wien reeds gesproken is. Door zijn beleid en ijver werden Ze ge- noodzaakt weg te zeiien; buiten dat waren zij ook tot het bekgeren ran steden niet iQger%t Tan hier ver- trokken naar de eihmden benoorden de Friesohe en Groninf;schc kusten, en, gedeeltelijk, naar de Enjjel- sche ba?ens. Die op deze kusten bleven bielden bet hnd in gesladige onmst, leilden op nienw den llallaert in (65), waagden men^ruldige invallen in het binnen- land en sleepten Imnnen buit naar Amelanden Terscbel- ling. Van deze betde eilanden badden ze zicb meester gemaakt, en op het eerste, dat toen aan het geslacht der Kamminga's beboorde, het kasteel yan Pieter van Kamminga ingenomen en bezet. Op TeiM:l)eIling liad- den ze bet huis des Graven van Arembeig Temidd, den BnMs Aard en Fastoor wäggevoerd (66). Rodes het hon geene rust. Figurum vtm Zmkktm um jiyUa, wicn bet Lot zijos vaderiands zeer ter harte gingr, had eindelijk Aha overti^gd Tan de noodzakelijkheid om t^gen de Wateilgeium te wapeii^n, ea Robles ontring Tan Aha Toll6 mag^t om te doen TFat kt meeste tot FHoIandi beschenning kon sirekken (67). Deze gecft terstond berel om oreral op de kusten ^oeden wacht te houden, hem te iraanchai^, ab de Tijand naderde, om zijn aanval af te slaan en gereed te zijn tot zijn terrolgingp. Tot dat oogmerk hield hij vaartuigen gerced, met muslietien bemand, die deGeuzen nazetteden en menig nade toebraaten. Menjgmalen was echter dit TerTolgen vruchteloos, omdat de Creuzen Tele verspiedew hadden, die hen bekeud inaakten met de oogmerkcn der Spanjaarden. Zij vonden overal hunne vrienden, terwyl de I^Munuche dwingelandij aller barten Tan AlTa afWendde en hull {^enegen maakte. Waawchijnlijk was bet in dezen tijd, omstreeks het voorjaar Tan 1570, dat Rohles aoldaten op sonunigen der eilanden bQven dc Friesche küstenToetaanwal zetteden, en de bezetting derGeozen Tersloegen, zoodat bet niemand bnnner ongekwetst ont-kwam, zegt Carolus, die nooit de overwinningen vau Robles Terkleinty maar ze steeds yerheft met uitbundigen lof. Erenwel was de nederlaag niet zeer grpot, de Geuzen schijnen tocb geen bijzonder sterk Terlies te bdiiben erkannte. Bij dien inval suvelde, ouiUt aiidci cii, een edde balling, Fiho Harda. Weleer lid van het Verbond der Edelen, was bg gebannen en bad zicb bij de Watergeuzen gcvoegd. Ben aficbnw hebbende Tan bunne Tovenjen, had hij zich nedergozet op Ameland, om van daar de Taderland hebbe, die bij niet meer mogt betrügen, tocb in de Terte te aanscboiiwen. Toen Ro-bles benden landden, washter zelfverdediging Terpigt; hij voegt zich bij de Ijeiulen der Geuzen en sterft dea heideodood in eene nog bloeijende jeugd (68). Wreed en onmenschdijk werd deze oorii^ geroerd. £en staal daairan is het Tolgende. Yijf Tan Robles sckepeii waren van Harlinfjen onder zcil {jc{jaan oni in het Vlie de Geuzen op te zoeken. Deze vioot door storm Ter* strooid zijnde, geraakt een dcr achqpen daags met twee ▼an der Geuzen Taartuigen. Sen van die achepen , i^et met kj ij{js\olk bemand, v/endde den Steven , maar het andere door eenen Spiering geboden hield stand , en deed xgn gescliut met kracht het Spaansche achip apelen, met dien uitdag dat vden der Tijanden snea* velden. Reeds wilde de vijandelijke bevelhebber wijken, toen hij door zijn volk, onder bedreigiiig van hem an- dera te Terdrinken, werd gedwongen den Holhndachcn Kapitein te naderen. Zijn antwoord was : wat zijne ken- nis vermogt , zou hij aanwendeii om de schepcii bij een te hrengen , waren ze geiSnterd, de duivel, kon hij het»' mgt ze acheiden. Het gerecht ving aanmetireniieawde woede. Nog houden de Nederlandere toI en doen den Spanjaard wijken , tot eindelijk Robles meer geoefend Tolk meester, en Spierings manschap tot OTeiigave ge». dwongen wordt. ffij zelf weigert, uit yrees Tan de galrr , zich over te (jeven , werpt ecu paar zakken {jeld in zee, om deuvijaud denbuit te ontiienien, eiibeveelt een' aoidaat hem met zijn zwaard te doorstekeo. De aoldaat Tohloet aan zijne begeerte. De OTerige werpon zich in zee, doch worden gedeeltelijk frevang^en. De hoofdeu der gedooden werden a%ehuu>ven en inge« zoaten, en de rompen in zee geworpen, en hij denpUg>* tigen ze^etonpt binnenGroningen werden de gevangenen genoodzaakt, de hoofden hunncr medgezellen met zich te Digitized by Google 46 drBgea ea den Vcldhecr (Robles) aan tc bicdeii. Daaroa imden le inetTdeeastreo^pyn^iQ^ (69). — BobldB hngi meerdcro schqmi in iee» laaar kon meb uitvoeren leg^n zijne Tijandeo» Te Amsterdam werd iosg^clijks eeiie vloot vau twaalf schepen g^ereed {^emaakt om de Gwzen uit de Eems tc verdjr\j?eQ (70). Het was nunchien dezdfile Tloot, dock wairbij zich eeo%e te Eiikhuizen en Hoorn toegerurte schepen Tocgden, die in Febr. 1570, ondcr bevel van Jan Simonsz. Rol, £ui^ meester tan Hooni» met de vloot der Geuzen, op de Zuiderzee, alai^ nakte, waarby twee Tan de achcpen der vrijbuiters Tcrorerd werden. Rol kweet zich zoo dap- per in dezen strijd , dat hij door AJva tot Vice-Admiraal werd aaogestdd (70). Uij is later in de zeekrijgen be- rocht geworden. Ook warden er op berel van Alva, • nit Utrecht , eenige benden g^ezonden naar Hoorn en Me- demblik, tcr verhinderiiifj van doii aauval der Gcuzen* Lang reeda bad men bet kwaad dat zjj aanrjgtten tooiw tien, maar de grootheid des geraars was te dikwijls miskend , omdat zij die er op letten moesten van do ^o- legenheid der plaatsen onkundig waren (71), en de treu^gste zoigdoosheid bad aiies onbescbermd gelaten, of te weinig ter Terdediging^ gedaan. De brieren van den bekenden Raadsheer Vijjlius van Aytta, zijn vol ▼an klagtcn over de plundering^cn der zecroovers, en met reden. i^j de nuinpen zijns Vaderlandsbad bij even- zeer zijne eig;ene te bekiagen. Den 2O'Augastu0 1569 waren de ballingen des nachts in de Grieteny van zijn broeder Riotze gevallen , en haddeu bet klouster Weerd geplunderd en in den brand gestoken. Zij badden dik- wijb tegen zijne vrienden en bJoedrerwanten gewoed, maar zijn buis te Zuichem was door de zor^ vau Ro- Digitized by 47 hks en de nabijheid ?an Leeuwarden behouden geble- Ten , boe dikwyk ook bclaag^d. Intusschen, om schepen te wapeaa was geid noodig, 6Q< werden de meesl gepla^gpde geweslen het meat UtL Be jammeren der ingeietenen namen dus Oferal toe. Frieslaiid vooral mocst al de kosten van den vrij- l>uiter-oorlo(j, op zijne stranden, dragen. UieroTer ontftonden kiagten en tweeqpalt tiBwhen de ateden en het platte land; de pest aleepte Tden we^; de Creuzen grept'ii prieslers en aauzienlijken om zc te rantsoeneren; alle handel stii; de Fraxiache vrybuiters roofden even loowel der I9ederlanderen schefieny als de Watei^ geazen; en het juk des tyrans dnikte met onlijddijke zwaarle. Eindelijk was cr aan {jeen teg^enstand mcer te denken, tenzij AIra zicb metkracht deedgelden(7d)« Sn hoewd by het Deed, between was altered flaaaw genoc. Hij had het und in rust, en liet tSjne Tonnisten uitreren over de ong^elukkijje {jevaii{jenen, het ovcrigc zou tan zelf worden ten ondeigebragt. Docb daar was meer dat hem dwoog zoigdioos te scbijnen, tenq hij bet misscbten niet was: hij was magftdoos. Deoorlog tegen de wederspaniijjc Muorcii deed de Spaanschc flchepea terug bUj?en, daar bet noodig werd die te gebniiken t^gen de Tqrken. Oranje lelf bemoedjgde zich zeer met den afval der Mooren. n Die affal (zoo scbreef hij (74)) was ccn voorbci'ld dat God p^af: want konden de Mooren, een niel^ voik, een kuddesdia-pe&, zoored doen, wat zou dan niet een tolk TeranH gen ab de Ifederlanders, dapper en sterk, en Dat van Digitized yj rondsom hulp kon wachten V* ~ Zoo Was hH^eahei waren juist de Mooren en Turken die Oranjes en zijner nienden plaoueii onwetend begimstigden. Het gejuich over de zege Tan tepant/R werd met de jammerea van '8 Koning;s onderzaten, in deze landen, duur gcnocg betaald. Philips za^j de {jevarcn iiiet en do /yedienstige hofeliogea wisten alle JL^gtea der Nedcrlanders den topping tot hem te aLuiten, en xoo brak uit dete nacht de Trolijke dageraad aan. De genomene maalregelen, door Robles en Bossu, xooved ze konden door^ezct, uoodzaakten de Water- geuzen de vijk naar Engeland te nemen. Op deze reize yerloren zij eenige schepen door storm (75), terwijl de Yloothinncr vijanden door denzclfdcn Digitized yj rondsom hulp kon wachten V* ~ Zoo Was hH^eahei waren juist de Mooren en Turken die Oranjes en zijner nienden plaoueii onwetend begimstigden. Het gejuich over de zege Tan tepant/R werd met de jammerea van '8 Koning;s onderzaten, in deze landen, duur gcnocg betaald. Philips za^j de {jevarcn iiiet en do /yedienstige hofeliogea wisten alle JL^gtea der Nedcrlanders den topping tot hem te aLuiten, en xoo brak uit dete nacht de Trolijke dageraad aan. . De genomene maalregelen, door Robles en Bossu, xooved ze konden door^ezct, uoodzaakten de Water- geuzen de vijk naar Engeland te nemen. Op deze reize yerloren zij eenige schepen door storm (75), terwijl de Yloothinncr vijanden door denzclfdcn Digitized yj ronds Storm in de ver-Tdging werd verbinderd. Niet alleen deze storm en de Trees Topr den nand benadenden onze zeelieden. Han Admiraal-scbip was Terioren gqjaan tnet drie an-dere groote vaartuifjen (76), door hunne zorn^olooslieid ^ dronkenschap en wauorde, zoo als Dolliaiiis brieTen aan. Qraiye getuigen. De Admiraal zelf rekende dit Terlies Tan zoorde aang^eleg^enheid niet, omdat het grootste gedeelte van hot (jescbut en ammuniiie er uit {jelijjt was. Deze on(jercgeldbeden, en vooral bet wo{;blijven van alle deel des Prinaen aan den bait, noodzaakte hem Dolhain door zijnen (jcinan^ti^^de, Johan Basins, ter rdtenschap op te rocpen. TreunV stond bet met zijne rckcning gachapen. Basins kwam te £m4en en }iad een ges^rek met Ddhain » maar kon den Admiraal niet bewcgen om weder naar de Tloot terug te keeren. Hij schijnt een te{jcnzin tegen zijn last te liebbcn opgcvat, en vvci(jerde ronduit, hoc men bem uok aanspoorde. Evenmin kon Basins hem tot rekenschap breogen. Hy bdooide op Digitized 49 zijoc terugkccr van Kculeu (waarhecii 1 lij < It ukelij k om ziy iiegexoiidhdd---want hij waskraok — moe^ njne rekeningen open te le^Qca, Geen beter raad was cr (lus clan liem te Dillenburg; te doen komen, waar Oranje toeu zijn verblijf had. Hoe g^root echtcr dc buit • mogt geweest zijn, Dolhain bad nkto mede gebragt, maar »bij (zq^t Bor in zijb eenvoad^ea stijl) le?erde Daan Oranjr allccn over zekere memorie van 5000 da- ))lerSy die hij zeide uitg(']cvcn tc hebbeu, zondcr eeui- » gen ontrang.'^ Waariyk dit liqp in het be^ttdijlue! Ibar hoe (priefend deze dwaadieid Qranje moat getrofien hebbcn, laat zich moeijelijk l)escffen. Hij, met het Digitized 49 zijoc terugkccr van Kculeu (waarhecii 1 lij < It ukelij k om ziy iiegexoiidhdd---want hij waskraok — moe^ njne rekeningen open te le^Qca, Geen beter raad was cr (lus clan liem te Dillenburg; te doen komen, waar Oranje toeu zijn verblijf had. Hoe g^root echtcr dc buit • mogt geweest zijn, Dolhain bad nkto mede gebragt, maar »bij (zq^t Bor in zijb eenvoad^ea stijl) le?erde Daan Oranjr allccn over zekere memorie van 5000 da- ))lerSy die hij zeide uitg(']cvcn tc hebbeu, zondcr eeui- » gen ontrang.'^ Waariyk dit liqp in het be^ttdijlue! Ibar hoe (priefend deze dwaadieid Qranje moat getrofien hebbcn, laat zich moeijelijk l)esc hart Tol zoFQ eu kommer voor bet hem zoo dicrbare llederland, moest bet met eigen oogen zieily hoe de Nederlanden ich, roekdooa, de scbatten TenpfideD, welke hij met zoovele an{yst wachttc, en iii6f zoovele moeite tot lieil des Yaderlands wenscbte aau te wenden. Wie bad bet hem ten kwade kimneii duiden, mdien bij de band bad teruf; getrokken? — Ddlbain yertrok naar Eii^jelaiul , waar hij in hechtenis {jeraakte , dcidve- lijk op Oraiijcs verzoek: Basius volg^de hem daar en bandelde de zaak af met den Admiiaal, die Toorts ont- sla{jen werd, docb van zijn Berelhebben^port ontzet. Hem werd wel het bevel over tw ee of drie sehe|>en aan- geboden, doeh zonder dat het hhjkt oi: bij dit aannam. Dolbaina broeder, Louis de Beipies had bet befel over de Tloot Tan hem oreigenomen, docb gpaf {jeene de miiLsle \('rwachhn(y van beter te zullen sla^jen. Een krachtigcr en moedig;er man was cr noodig en dozen Tond Qranje in Guislain de Firnneg^ Eht wm Lumhm^ een man die dat übertrimmen werd waardi^r {reacbt en iu de iiaauw:»te veibiuteim btond met Oranje en zijn 4 Digitized by Google 50 bioeder, Graaf Lodewljk. Dezc laalstcg^af zljnelast* brievcn voor dc zee le Roclicllc, terwijl de Fransche kapcrs dc ganschc kust van FraiJuijk ouyei% maaktea en dikwijls met de liederlandsche op de Spaansche schi^ pen Imiisten ea aanYiden. Yan de Oosl-FrieKhe stran- den, tot bijna in dc Spaansche Digitized by Google 50 bioeder, Graaf Lodewljk. Dezc laalstcg^af zljnelast* brievcn voor dc zee le Rocliclc, terwijl de Fransche kapcrs dc ganschc kust van FraiJuijk ouyei% maaktea en dikwijls met de liederlandsche op de Spaansche schi^ pen Imiisten ea aanYiden. Yan de Oosl-FrieKhe stran- den, tot bijna in dc Spaansche Digitized by Google 50 bioeder, Graaf Lodewljk. Dezc laalstcg^af zljnelast* brievcn voor dc zee le Rocliclc, terwijl de Fransche kapcrs dc ganschc kust van FraiJuijk ouyei% maaktea en dikwijls met de liederlandsche op de Spaansche schi^ pen Imiisten ea aanYiden. Yan de Oosl-FrieKhe stran- den, tot bijna in dc Spaansche Digitized Wateren was de zee met kapers bedekt, van welken, voor al de Nedcrlandenf niets meer ontsi^Q^ De Priss en zij n broeder garai al meerdere bestdlingen ter zee uit: menigeeD lust lot dit winstgevend werk, en werd er door de om-tandigheden toe gedwongen. Maar de bandelooabeid van bet acbeqparolk nam band over band toe; men onfe-zag friend nocfa yijand en roofde zelfi de acbepen weg die vocren onder vrijfjelcide van Graaf Lodewijk. Den Kjden q£ ^7d«n jm^j i^'jQ voul^yen en eenijge andere zeeroorav» slangs geweest met Tefscbillende Anttterdamaclie scbepen, near bet schijnt, met een geluk* kig gevol{j, want de Anislerdammers drongen er sterk an dat er eeuige booten zouden worden uitge-nist (77). Ten dien e Inde wzoditen ze gkd van de steden Tan Holland, opdat men de zeeraart en Tisscherij » van zulk een algemeen belang, met kracbt mpgt beacbermen. Uit deze ganscbe beraadali^uig blijkt» dat niet aDeen de stranden en zediarens, maar zelfii de binnenwateren door de Geuzen bezocbt warden, ten minste dat men er Toor vreesde, Gouda, Delft en Dordrecbt moerten op hare stroomen Taartuigen honden met gescbut en manacbapt tot verzekerdbeid Tan ds gemeenc passanten (zoo als zij aanroerden) en dat op eigene kosten. Er bleef dus geeu bulpmiddd, dan dat de Koning zelf de kosteadroqptan de Terded^iqgigner hnden. Henigvuld^er werden de Uagten ow de WaltergeiiieD. Van rondoni zag zich hct voik door vijanden otnrf Geduld; (Tdm die nog in hel land konden blijven, hidden die fijanden foor Trienden, want ze wachten vrijhcid van hen) nicmand kon in veilijheid het land uitgaan. In Mcij 1570 liraken de Creuzen to ffinbpen inKnedand in, aUesy onlieil% en men Toor heib'j hi'ddy "wegrooTcnde. Die inY alien namen al meer cn mccr toe, in die mate zei£s datgeea £delmanoi; ceni^ ingczetea van Fnesland, die Toor Spaanad^gesnid gehouden werd (79) aob op bet phtte land durfie op te boaden. Docb de be- schermers van Fricsland maakten bet niet beter. De soldaten van Robles niet betaald wordende, liepen bet platte land af » terwijl uit de landlieden de derde man ten oorlog word op{]^eroepen (80). Of de kerkrooifenj le Leeuwardeu nicdc tot dc dadcn der Waterp^euzen behoorde (81) durf ik niet besUssen, (en * etwijfel het); want dear acbuilde nog een ander kwaad. Eene bende van roofcn achuimde langs het platte land nm Friedand met vreeslijke en {jeheimziiiiii(;e wocde. Aan hun hoofd, (gelijk gemeid wordt (82)) stond een zekere Hartman Gmuma met zijn broeder JVatf (near de wijze dier dag;en, vooral onder de F^wche Sdden, met den La- tijnschen naam f^aler in* gei)oemd) beiden van Akkrum. Hartman was een Friescb Edelman , een jongeling die sieh met Trueht op de wetenflcbappen bad tocgdcgd, en wiens ToortreffiEiijke beg^aaidbeden lets grooti tan hem deden wachlen. Zelft de Poczij had hem met bare gun^ten bededd en zijn hart gioeide voor de red- 4» Digitized by Google 62 9 diiig zijns vadcrlancU. Of bij wcrkeiijk zich met dc rooTonrjea inliet, kan niet worden uitgemaakt: bet ». Hem noch bewegen. Maar bij den Raad Tan Friedand word liij or voor {jelioiidcn. De jammcrcn der tijdcii hadden hem uit zijii vaderland Terdreyen, en hij hidd xieh gewoonlijk te Emden op, Tan waar hg zich telkena in Friedand iraagpde, zonder dat men*hem ooit kcm mag'ti(j worden, welkc pofjinn^cii ook wcrdert aange- wendL Kerken en kloostcrs wcrden geplunderd, der monniken en der aanzienlyken achatten geroofid; geene, waakzaamheid Tan waditers, dag en nacht; geen pijni- gcn, hanjjen of Drandcn van cnkrlen; (jccnc {jroole kosten, Tcrkwist om ze te ontdckken — nieb» mojt baten: het kwaad diong overai door, die schrik des nachts deed aUes beren. Hij, die Toor het hoofii der . banditen word (jebouden, had duizendni van lisiea en bondgenooten. Fricsland word onder die geweide-naars ten roof Terdeeld. Met zulk eene achranderheid en umtersaagdheid werden die eoTden (jeplccgd, dat men eindelijk he^on te bejjrijpcn, dil kwaad was menachjke wijslieid en kracht te bo veil gewassen; het was een geesel Gods. Men wilde zich tegen Croda oordeelen niet yerzctten, niets bleef oder dan de bede om redding. Sommijjcn wmlcn {jcvat en Icr dood [^cbrafj-t, dochwei'nigen. Het huis yan Sixtus [Sytze?) Jatuzoon, hij het doip Oldebom, irerd, als de flchuilhoek der rooven, bij Tonnis Tan den Raad Tan Friedand, Terbrand en des l)ezitlcrs {joederen verbeurd verkehrt verklaard. Het vonnis was uitge verd, maar bij de rookende puiaea vond men, aan een boom, een geschrift met een touw Tastgehecht, waarin de achter zijne baud- Oigitized by 53. Bekjährig (bet was die Tan Hartmänner Gauuia) de uavolgende Twzea toeføgde, die Friesland nog meer weilen em bleed Toonpdden: Bult dor Vonien strifd en stroomen Moeds aanschouwen, De rijkon tegen een zich slolcnde, en de wal Der steden kanach ontvolkt, de wichte landouweo Een wildernis, en hois en tempel tot den val Gedoemd; bedrog, eo wee, en woede in top geiieven, En de Eddsten dea landt H ireidarf ten prooi gegen (83). Het eenige wat er toen oferUeef was over hem en zijn brocder aan de Graaf van Ost-Fricslaiid te klajjcn, en hen op te eiachen. Die klagt en opeischii^ blijkt yetgeeh geweest te zijn: beiden koroen in de gescUe- denis n Og later toot. Ik heb dit eomzim bn'<Mlvoeri»;cr willcn uitecnzct- ten, cm de uit{]^ebreidheid van der Geuzcn wcrkzaani'^ heden te doen »en, want er blijft, dunkt mij » ^;eene twijM Ofetj oP«de bdde Gauma's stonden in vereenn gin{j met dc Waterfjeuzea, indien zij iiainelijk met regt van die mifidaden beachuidi^^d zijn. ^iemand mccne ni^tans dat kNitere roo&iicht hen aanvnurde; zg be- Toofden honne Tijanden, hunne fervolgers, die met op- hielden met vuur en zwaard onder hunnc geloo&genoo- ten te woeden; zij atonden Oranje, op die wijze (mccn- den ze) in zijne pogingen tot *s lands bemjdiqg by, schoon deze zeker de middden niet kendo, en, indien hij er al van bewust was Gewis ten boojsteu af keurde en verfbeide. De Geuzen beschouwden hunnen roof ab ochrkgabtedt; zg Toerden krijg tegen Alra en zijne verwolgende kerk, wdker heiligdommen Yoor hen geenc de minste beiligheid hadden (84). Ein wat ccrst uooddwang schoen, werd cindcUjk, bij hct filagcn hunner pofTtiig;en, en naar mate hun getal toeDAm, Tolstrekte beiioefte. Bet. hart geweode licli aan de miadaML; de dkndea des tijds, de we6rwnak » staken met scherpe sporen, en manen, die in andere omstandigheden, zich aan vrcedzame bez^eden zoudea toegewijdhebben, -wcrdendoor dea nood aaogedrefea om zich aan te aluiten aan de wwanhopige en woeste bestnjders van Alfa en Spanje. Wee dan ook der d^azc vcrvolgzucht, die de eenigc oorzaak was dier jammeren! Had men dea Xiederlander sijne Godfldienst in viyheid laten bdemi» geen foist had naar bet zwaard gegrepen, en foor het heerlijk licht des Evanjjelioms "waren duislornisen sleurgodsdienst In het niet verzonken. Doch dit kon Phib'pe niet io^ bten, 'wilde hg in Spanje het P^madom in eeredoen blijven. Hij Ueef riohzd Yen gelijk, en heeft ten minaten Spaije voor Rome behouden, maar, om, bij de uitting zijner kracbten, te aanschouwea boe dwaas CQ $del het IB het doofbrekende lieht te written oitdo* Intusscben zij het toch oj^emcrkt, dat niet alien regt schuldig staan aan die genoemde daden Tan bandeloot hdd; de hefehbera* adioon er onder hen loshand%en genoeg waren, waren van beter gebalte, maar al te dikwijla builen staat om de uitersteu te vermijden en de woede bunnerfachtenen entwedergenntetooaienmetwij8heidenkracbt Zg When verden aoms de dagtoffera honner hraafheid ea regtst^iiapenhcid (85). Mogleii de Edelen, meer aan krijgs-beleid gewoon, die wijsheid en kraciit bezitten, koop-enambaohtalieden, in acheejMTOQgden herschapen, NOL tot gebieden niet geboren. Tijd, ondervinding, en hoogcr gezag, waaraan ook zij worcu onderworpen, kon- dea hua dat oerst ieerea, cn zij hebbcu het gelecrd« fiet was on Dog gfiOkdiidAtmtdiaiCbmmgengMe orde eo iwebt I^ondm Toortgdwqft'iiiordeiu Hei oogen- biik oaderde. VAN LUMBRES ANSTELLIDIA LOT ADIIRAX, TOT H£T BEGIN VAN ld71. Het waren niet alleen de strooptogtea der Waters geuzen, die Oranje het noodige geld moesten verschaffen. Jh gndemnduiif had hem reeds geteerd, dat sy fmrfdoaide waren: hij feitroawedeEegewi^ti(]^ewerk, laamhcden ook aan andcrea* De te zeer miskende Sonoy die de Tloot» na Lodewjks nederlaag, by ieaifpim had feriaten, was met vurigen yw hei% om^ ael6 met eigen leraugeraar, aBes te doen Yoor Qranjes zaalu Pieter Adriaansz, van der PFerf^ de naderhande zoo beroemde fiuigemeorter?aii Leyden, de Fredikant Jurrimam Epeggom^ Teigaderdea geld* voor dea Frins, en wisten de harten der weldenkenden, die nog vden in het Taderland zich schuil bidden, tot mime gif ten te bewegen. De mocHrd aan de Hermmde Priesten, in den Baau, geple, 10 Kei 1670, deed de Herrniden zijn dat Alva's en zijnner faelperen gemocd niet kon vermurwd worden: men gaf en hidp waar men Tefanogt, om eenmaal vrij en Teiig te djn en dntodl)ereidsels gereed te maken t^gen den dag des strijdi. In dat wefk was Oraiijc bczi;;, door gecne tdeursldling (mtmoedigd, door goenen tt^eq^poed versanigd. Toeo de ongcre^jcUlhctlcn der Water{jcuzenJicm Icr ooro kwamcn, was hij tcrstoad bedaclit op dc (jenezing dier wondeu: was het hem cmiiiQgelijk al bet kwaad Toor te komen, hij deed wat hij hak. Zijn schepen die» behahe aan dc VaderlaiuLsche straiiden, ook aau die van Fraokrijk omzw Digitized by Google 56 Google Irene, befördige, een degeiijk Bevelhebber, die YoUe magt had, om al wat iio(m% was te do^ en, met wiens aanstdliiig^, aDe andere lastbrieren moes-ten ingctrokkcn worden, en daaronder ook die, welke GraafLodewijk reeds in Fricsland had {je<jeven, in 1568. It was de rå van den Kardinal de Châlons (86) schoon die mokkelijk, ja onmogelijk was op te volljen; immer was voor de crænter Waternjeuen noy (jøren ander uitzig) (jøren, zij moesten aan het zørne hlij-Ten, edoch altijd hoq beter onder het gezag TanOranje dan op him eigen. Het is waar, liet hij ze varcn, dan kon hunne wettelosheid hem uiet (jewelen worden, maar zoo wilde Oranje zijne Trienden niet Tjerlaten. Hoe het zij, Châlons meende redenen genocy te hebben, om Oranje tot kracfati(;e maatrøgden aan te sporen. Orde was or op de vloot nict, zoo schrecf liij aan den Prins. Indien de Geuzen zoo hleven handden, al namen zij ook de gebede weield, Toordeel was er toot O Ranje en zijne zaak niet in te halen. En, wat nog erger was, in de havens van Fraiikrijk, waariu hun vrij- beid was ge^reven om de schepen te Toorzien en te her- 8tdlen,haddenzeziohzoo8lechtgednigen, dat, 23April,orde was (ye^jeven Yan wege den Koning, om hen in hechlenis te ncmen, daar ze ecnije schepen tot in de havens en vrijbeden van f rankiijk venroigd badden. Men was el£i genoodzaakt geweest ap hen te schieten, De Ko-ning  quiq de Prins over 'lot het benonen van Gmslam Fimma, Hter van Lunibrew, die te Toren reeds in zijn dienst gegenkt was, en, hoojstwaarschijnlijk, reeds vroe/jer, ter zee bij de Waterg^euzcn zich ¥erdieiistdijk had (remakt. Zijn aanaenlijk eslacht was oonpronkelijk uit Artois; zijn onder breeder, Eu»iaeh€y had, g^elijk liij, het verbond der Edelen ondertcekend, en beiden waren, niaar Tooral Guislain, van Lodewijks getrouwste en werkzaamslo Tiienden. Be fiennes was een mad van moed en bddd. Hen 10 Au^tus 1570 werd hem cmnmiarie geteekend en daarbij gevoegd een brief aan al de vloteliujen, benerens eenige artikden, aan welke 2\j gehoorzaaniheid waren ▼erKfauld igd (87). W^g^ens het wsobre r^g;iment» kleine tocverzijjt en ongpereg^dheden (zoo luidde het win Lumbres bcrigtscbrift) dat daar geweost is op onze Aschepen van oorloge, sedert dat de £dele Adriaan Tan Beii^ieB, H'.?an Ilolhain, van dezdfe Tertrokken is*' (88), w erd Lumbres tot Admiraal aangesteld, alle zeeoversten bevolen hem te geiioorzamen, opdat de voorspood der gemeene saak niet fiden mö, dewijl d$ urt^ dienti mi gloria GoiU^ m de pryhM m verUehiimg van moo menige arme, henaauwdeen verdrukte Chrifimm daar^ an kleeft, Daarom had men allecn Alva eu zijn aan-hangers te beoorlogen, en de Admiraal was rekenschap schuldig aan zijn lastgever, door middel lan dieosCsom- missaris, Johan Basins, den (jetrouwen bezoiigéer van Oranje eu dog Yadcriauds belaogen. Digitized by Google In zijneo brief aan de schlecht, de schlecht, en andere leiulen, werd hun alle de gehoorzaambeid ea orde tan eniit%sle op het hart gedrukt Dit toch was des Godfye ten eenigen tijde, in deze landm herplant tezien; om die redea bad hij schepen uitgerust, maartwistenea {Nurtgscliappea hadden allw in vaoorde em lerwming doen vemUeii. Zij haddea dtis den nieafw aangettddea Admiraal ab zoodaoij te erkennen en zijne bcYden Xjo folgen; Oraiye vertrouwde op hea, om hunnea goedeo wl tot Toiderii, van de gemeene xaak Godi, van hunnen evennaastai en van hun towetL Vei^elding en dank van zijuentwege was er voor den bra>e en {jetrouwe, hy zou bunne goedc diensten met Gods bulp Digitized by Google Digitized by Google Digitized by Google Digitized by Google Belooaeo. De inlidiny dor artikelen hqpaalde da Wateigeuieo op nieuw bij bun hei% dod. iJle eenucfat en ei^fen* baat moest uit bunne zieleu gewerd zijn; bunne zaak giiig de glorie van eenigen van en de rust der arme gelöffen f^gen in Ilederiand. Deze artikelen hidden rader in, *de he?elen om de adiepen bijeen te houden tot onder- bnge hulp, of van afzending van eenigen tot bijzondere aansi^eu; om den eed van Kapiteinen en hootsYoIk af le nemen: voortsaangaande de Yerdeeiiiig Tan den huitt een derde Toor den Prins, waarvan aan Johan Banos re* kening moest gedaan worden, een derde voor de Kapitelnen* tot onderboud der acbepen en voor leTensmidde- kn, en het laatste derde voor de aoldaten en het Overige voik, waarran de tienden nog voor den Admiraal varen. Voorts moost er naauwkeurig toezigt zijn op bet aanne-men Tan volk, opdat geenen die tcr kwader naam en stam atonden, of die door de iustitie gestraft wareoy wden aaogenomen. 8n al Trie te Toren, zonder laat van don Prius had tcr zee gdoopen, had 2ach onder hct berl dee Admi'ranln te ateUen, qpdat alle oiyfcgddhciA maedeOf en geene oneer en aobande hnnne aanirfrilim, Nog wm er een artikd in geTo^y vaaiinj dk Kaphm gelast werd op zijn schip te hebbeii een Minister, om Goda Woord te verkondigen, gebeden te doen, eu de solda tenmeteachippm tehoaden inbefacNxriijkezed^hflUL Of er aan desenlast voldaan is, dnxf ik niet met ae», kerheid te bcslissen. Ik vind wel later cenen Predikant van Lumey (89) die de zoQgeaoemde legtsplqgiog van GonieUs Muaus tegmmMg vm» maar Tuid geen bewijs dat hij op de vloot is geweest » achoon bet waar- ficbijolijk is. Hij verschijnt daar in geeu voortreffelijk licht, en zgne tegenwoordigbeid bij die?erfbeil\jke bandelingt strekte zgner waaidjgfaeid niet tot eer, teniy hij, wat yre van hem hopen, zijne goede dieoaten voor den ongelukkigen gevangcne beeft aangewend, hoewd vruchteiooa. Zijn naam wordt niet geuocmd* — Wy trefien nog eenPlredikant aan,/afiitff^Aai!ft jr, aan de dienst van Jacob Cahbstjaamw verbonden, mede een van der Geuzen Scbeepsoversten. Naderhand was hij in de dienst van Sonoy o?crg(^aan cn werd door dezen in vde zaken, zdfii in aijne gebeime beraadalagingen met den Prins gd>ruikt (90). Hij waa een man van beproefde kunde en getrouwbeid, der Hervormde leer cn bet Va-derland zeer tofegedaan* Van andere Predikanten valt decbtitegiaaen, acboon, buiten twijfel, dezeengene Oranjes befd beeft opgerolgd, en de te Emden tkhophoudende Leeraars, zoo zc niet uit nood met dc Geu- Digitized by Google 60 2en voereOy zeker tot heil van de zidcn der schcpdingeii zjgn werkzaam geweest Wij mogeia dan ook irertroii-wen dat hnnne wbrkzaamheid, 200 niet gd Digitized by Google 60 2en voereOy zeker tot heil van de zidcn der schcpdingeii zjgn werkzaamheid, 200 niet gd Digitized by Google 60 2en voereOy zeker tot heil van de zidcn der schcpdingeii zjgn werkzaamheid, 200 niet gd Digitized by Google 60 2en voereOy zeker tot heil van de zidcn der schcpdingeii zjgn werkzaamheid, 200 niet gd Digitized by Google 60 2en voereOy zeker tot heil van de zidcn der schcpdingeii zjgn werkzaamheid, 200 niet gd Digitized by Google 60 2en voereOy zeker tot heil van de zidcn der schcpdingeii zjgn werkzaamheid, 200 niet gd Digitized by Google 60 2en voereOy zeker tot heil van de zidcn der schcpdingeii zjgn werkzaamheid, 200 niet gd Digitized by Google 60 2en voereOy zeker tot heil van de zidcn der sch Led, dan loch (jcdeeltelijk aanOranjes oofjmcrk lieeft beantwoord. 