Algemene konst en letterbode
None
loof dat zulks niets vreemds voor hem was(*)}cit ,, ,, mijn zoon dien ter kwader uur trof en velde, en aaar- ,, „ bij uitricp: ,, Zie daar, ik heb in eeue jagt.tweemaal ,, ,, ,, na elkandeieR,t geworpcii ,, en telkens her wild ge- „ ,, „ veld;” toen ken die fn oodaard* zij n’ nijd niet meer „ „ bedwingen, maar ontruktc een’ van zijn gevolg een* „ „ dolk ,* ftootte dien mijn’ eenigen en dierbaren zoon in ,, ,, de bom, en ontroofde hem het Ieven. En ik cllen- ,, ,, dige heb, in dezen rnijnen ouderdom, mijn’ alierbrnaf- „ lien en geiiefden zoon , die na&uwelijks de mannelijke „ „ jaren bereikt had, in plaats van als bruidegom, dood ,, „ naar huis gevoerd en begraven; terwijl zijn moorde- ,, „ naar, als of hij een’ vijand verflagen had, ’er nimmer „ ,, eenig heron w over getoond, noch voor deze euyel- ,, „ daad aan den begravenen eenige eer bewezen heeft. „ „ Doch' zijn vader beklaagde ntij en toonde zijii leedwe- „ ,, zen over mijn ongeluk. Indien deze nog ieefde, zon- ,, „ de ik mij, tot zijne fchade, nooit bij u vervoegd heb- ,, ,, ben, want hij heeft mij vele blijken van vriendfehap „ ,, gegeven, en ik heb hem wedrkeerig dienften bewezen. „ „ Doch nu de heerfehappij in de handen van den moor- „ ,, denaar mijns zootis gekomen is, kan ik omtrent dezen „ ,, nooit welgezind zijn, en hij zou mij zeker ook nooit: ,, ,, voor zijn’ vriend houden, want hij weet, hoe ik over ,, „ hem denk, £n hoe ik, die te voren vroiijk Ieefde, nu. ,, „ vcrlaten in nedrflagtigheid en rouw mijn’ ouderdom „ „ doorbreng. Indien gij mij dus nanneerat, en ik eenige ,, ,, hoop verkrijg, dat gij mijnen dierbaren zoon zult wre- . m » ken, C*) f-iever zou ik (lit vcrtnlcn: ( hem kwam , gcloof ik , niets vreemds f of ongewoons ] over ). Zoo als dc Hecr ten Brink dc ze wooiden ver- * taalc, behcJzcn zij eeue befehimping dcr onbedrevenbeid van den Vorst in het werpen, die, inijns oordeefs, met dc genjocdsgefleldhcid van derj ■ fpreker kwaljjk overeenkomt. Het oorfpronkeljjke duldt onze veitaling even zecr, als die van den Heer ten Brink , weike als eene verklaring van den grtmdtekst kan bel'diouwd worden. i Digitized by Google , • ( 43* ) • • * • 4 « f‘, ken, dan zal ik weder verjongcn, enbijraijn tevenges ,, „ nefcbande cnbijmijn fterven geenc fmnrt ondervinden." Ieder oplectcnd lezer z;il voorzcker de krachtfge uicdrok- king van den bnrtjtogt, in deze aanfprnnk van Gobryas al- omme kenuelnk, met bewondering hebben opgcmerkt. Zeer gclukkig heeft de oorfpronkclijke Scbriiver ten dien einde onder anderen in eenen volzin eene aanmerkefqkc verwar- ring doen beerfehen, welke de keurige Verta’er op eene voortreflclijke wijze nagevolgd en waarop bij de aandachr zijner lczeren in eene korte aanteekeniifg gevestigd heefr. Wij vertrouwen , dat deze proeve genoegznam zijn zal ter bereikinge van ons oogmerk , en eindfgen met de betuiging van ons verlangen naar de in het licht verfchijnrng van her Ilde Deel, waarop nog in den loop van dit jaar hoop gege- ven is , en met <lcn bartelijken wensch , dat de knndige Vertaler, als leeraar der letterminnende jongelingfchap, en als openbaar Schrijver, nog lang het uitgebrefdfte nut moge ftichten. STERRE- en WEERKUNDIGE W A ARNE MIN GEN# WEERKUNDIGE WAARNEMINOEN, BUITEN HAARLEM. f baro- TITER- I WIND- LLTHTS- *813 « l ME- MOVIE- STREET! • gesteld* Nov. l TBRe TER. 1 HF.1D. C30. Oi 38 N. U 0. • 24 * <30. o| 45 § N. N. 0. bewolkt ; *s avon da Iieldcr. (30* »i 29 N. t. 0. po. 1* 3<> N. t. w. bewolkt; (HI; 25 '44 N. t. 0. *s morgens war buijig. 130. i| 33 K. f3°* U 33 0, r. z. bewolkt; *s morgens en ' 26 <30* U ?.8 ’s avonds hclder. C3o» I* 28 0. u N. j f30. H 23 N. 0. 1 voormidd. holder, toch damp?*; 2? <30. i* 38 ’snamidd. mist; C3°- lj 33 . — — 1 *s avonds bewolkt ; mistig. fay. 9< 34 l 0. * t. N. betrokken ; ’smiddags belder; * 218 < 29. 94 37 0. ’savondi bewolkt ui wincing. (30* 0 33§ ! 0. t. N. • f33- °S 32 0. 29 < 30. oi 33 0. t. N. bewolkt. C3o. 04 2 7\ f30. 0 24 0. t. Z. * 3° <29. 9i 33 0. z. 0. lielder ; *s avonds zeer windrig. I29. 7\ 26 , • Te Haarlem, bij A. LOOSJES Pz. Ter Drukkerijk van V. Loosjes tc Haarlem. ' * (Lange Vcerftr^at W. 3. N. 6*) , * * « Digitized by Google A L G E M E E N K O N S T- EN.. LETTER - BODE* ' J r M i < VOOR HEt I AAR 1813. • ♦ m * - «i _ , i L— — N®. 57. Frijdag den lodcn December. B E R I G TE N. r Petersburg. Op voorftei van Vorsf GAlit zw$ Minister der buiteniandfclk Eerdienfteti, heeft Z. M. Keizer Alexander de vestiging eener Biibel - Maat- febappij alhier met zime goedkeuring bekrachtigd, irt iiaVolging van die, welke te Londen aanwezig is, wiec oogitierk is, om de heilige Schriften in alle talei* en alle landftreken te verfpreldea. DeZe MaatfchappiJ is voornemens gratis aan alle vreemdelingen , die in de onderi’cheidene Provincien van Rusland women exem- plaren van den Bijbel in hunne verfchillende taleu uit te deelen. s * 1 LEVENSBERIGT » . > it 1 1 * * VAN DEN BEELDHOUWER .JOSEPH CHINARD, . Eene Stad een’ harer medeburgeren verliezende, die fjezelve tot luister verltrekken, heeft te meer reden lot iiroefheid btj dat verlies, naarmate hij, dien zij misfea II. Dee l. Ee moitj Digitized by Google C 434 y , ft ft * f ttoet, ititmuntte in eene kunst, door een klein getaf • lieden beoefend. Uit dien hopfde raoet Lyon diep be- treuren het overlijden van den Beeldhouwer Chinard , tvelke aan hetzelve in een’ weinig gevorderden ouder- dom ontrukt werd. Chinard laat flechts verre uit- zigten achter, dat zijn vcrlies ons vergoed zal worden. Zijn ‘ddod is ceti onheil voor die Stad* ^osBPir ChinArd \tf2rd te Lyon den* ia Febmar# 1756 geboren van Etienne Chinard, een Koop* man , en Benoitr Lapierre zijne huisvrouw. In hunnen Z0011, dien -zy eerst den kerkelijken (land wilden toewijden, eenen geVestigden tmaak voor de Ku listen vroegtijdig ziende ontwikkelen, verzecten zi) zich nict, gelijk ongelukkig vele oudcrs doen, tegen dez*e eertle en vermogcnde aandrifc der genie, die al- tijd over het volgend geheele levens-lot beilist. In z'y- ne oefeningen door de~zorgen en ijver zijns Meesters, den Hr. Blake, geleid, zelf een bekwaam Beeld- fiouwer, in welks bezit deze kunst zich nog mag ver* heugen, maakte Chinard fnelle vorderingen, en was - tveldra in ftaat , om naar Rome te vertrekken , waar in 1775 den eerften Pvijs der Beeldhouwkunst , flechts den ouderdom van negentien jaren bereikt heb- 6>ende , verwierf. Van dien tijd af ftaagde frij hoe langs lioe ineer. Hy |eerde weldra naar Lyon weder , waar hij zijne werk- Ilaatfen inrigtte ; hierin vele bekwame Kunstenaren niet avolgende, die verre van hun Vaderland de talentea uitocienen, die zij aan hetzelve moesten toewijden, out hetzelve te doeu roemen , van hun het leven ge- * fchonken te hebben. Naauwelijks had zicii Chinard m Lyon ter neder gezet, of zijn roem cn fortuin begonnen zich op de hechtfte gvondflagen te vestigen. Hem weklen onmid- dellijk verfeheiden uitmuntende werken opgedragen , die deze S|tad tot -eere verllrekken. Hij deed, l>ij tusfehen- poozen, nog drie reizeu naar Rome, om ’er op zijn cernak de meesterftukkeiv van Grickenlaud en Italie te bewonderen ; eu aan dit herhaald bezoek was hij dien gezuiverden fmaak , < dien grootlchen ltijl .verlchuidigd, die hen> zoo bij uitilekendTieid altijd onderfeheidden. r Wetora? betwistten elkander de Akadeniien de eer. Digitized by Google / < % Verrrmrden naam, de lijst h tinner Leden of (jofrespons den ten. ' Reeds wees cen groot aantal merkwaardi* ge 1 werkftukken hem eene vereerende plaats: onder de Standbeeldho invert aan , toen de orasventeling uic^ t?arstte. Toen lag op eenmaal de heitel werkeloos in. de hand van Chinard. Na de opheldering van den ftaatkun- digcii gezigteindcr herleefde dt ingefluimerde Verbeel- ding van Chinard, eit htj gaf zich weder aan hare ingevingen over. ZijfT zoo hrng vcronachtzaamde bei- tel bernemende , vemikte hij de Stad Lyon en verfehei*' deif andefe Steden met nietiwe gedenkteekenen van zij* inen.roem. * Zijne vorige geest ^ zijne leveridigheid cn de Vefwonder- iijke Inelheid , ' waatrmede zijn bloed onfliep , gaven wel- dra tot eene flagaderbreuk aanleiding , welke ecliter langeii tiiij cloor de voorzorgen van een’ bekwaatu Geneesheer "\yerd • tegepgehouden^ Maar Chinard' zou, had hi| zich willen behouden , verge ten moeten hebben , dat hij Kunstena*r was en aan eene. volllrekte werkeloosheid v zich overgeven. Dit ging boven zijn vermogem Zijn ge- nie optwierp. altijd en zijne handen moesten het uit- voerenr leiindcliik putte zijn moed zijne krachten uit^ de natiuir, wcrJ genoodzaalct voof de kunst onder te doen; en Cuinard overleed den 20 Mei h 1. in deit oudevdoui van 57 jaren , eene troostelooze weduwe halatende, .en kvveekelingeri • die hem met minder als trieiki dan als leermeester betreuren. Velc fchittcrende hoedantgheden , afgefeheiden van de kan$t , welke hij beoefende, vefeenigden zich in Chi* nard 9 en maken zijn verlies des te , gevoelfger voor zijne vrienden. In den omgang was hij levendig ea getstig; im tfen woord verfchalte hem zijn talent de achtiug van het aigcnieen , zijne deugden en goedaardig- heid tieden hem de liefde van alien , die hem van nab# kenden, verwerven. Chinard, die Asfocid van het Keizerlijk Infti- tuutr Lid dcr Akademie van Lyon eu van den Let- terkundigen Kring dier Stad was, heei’t vele werken* die van zijn talent getuigen , nagelaten. Men haalt onder a n vie re n als zoodanig aan: een Standbeeld van den V re- el-, hetwelk de Scad Marfcille bezit; een haiabimet^ g.-plaatst op een’ der hoeken vau dcu Tnawiboog, te Digitized by Google ( 43* ) Parys op de place du Carroufcl opgerigt; en eeire groo* te menigte afbeetdingen van perfonen , waaronder men die des Keizers, der Keizerin Jofephina , van de Prin- fesfe van Lucca , van den Generaal Dcfaix , van den Graaf Baraguay cTHiiliers en van den Graaf de Bondy , Prefekt van het Deportement dei Rhone r onderfcheidu Vcrjlag wegens eeruge nooctzahtUjkc maatregcUn 9 te Bordeaux genome n ten opzigte der Doof- ftommen, die het Injlituut , aldaar aanwczig , verlaten hebben. De Maine van Bordeaux , van de Befhiurders des Kei- Zerlijken Inlliiuuts voor de Doofftonrmen aldaar een vcrllag ontvangen hebbende, betrekkelijk de noodzake^ Kjkheid, om een reglement daarteftellen , maatregeleii van Policie bevattende, omtrent de Kweekelingen der . Inrigting voor Doofftommen , na derzelver vertreKuithet lnftituut, heeft, na dit verflag rijpelijk te hebben over- wogen, aan den Heer Prefekt van het Departement der Gironde een Befluit voorgedragen , voorafgegaan van de redenen, henr daartoe bewegende, welke voor het algemeen behmgrrjke biizonderheden bebelzen. 99 Strekt het het menfchehjk geflacht tot roem,” tvordt daarin gezegd, „ dat een mensch het denkbeeld ontwierp 9 om aan de Maatfchappij ongelukkigen te Iiergeven * die ’er van uitgeiloten waren ; aan den gods- dienst menfehen van de kennis der waarheid orrtbloot; aan familierr leden, die haar bijna geheel vreemd wa- ren; heeft het onde'rwijs der Doofftommen zulk eenen graad van voikomenheid bereikt , dat zij, die hetzelve mogten genieten, voor de beginfelen der zedekuude vatbaar zijn geworden* en in itaat gefteld, om nuttige beroepen trittedefenen ; ter gelijker tijd zrjn de Doof- ftonnnen meer onderhevig geworden aan het aannemen van flechte indrukfelcn , in welker bijzetting zeer ondeu- gende lieden een wreed vermaak fclnjnen te vinden, tervvijl anderen ecu misbruik maken van het voorregt, dat huu het bezit yan alle de zintuigen oplcvert, om dft \ Digitized by Google C 437 ) de ongelukkigen , die van het gehoor en de fpraak be-** roofd zijn, te bedriegen.**’ ,, Intusfchen warden de Doofftommen , bij het ver- laten van, het Inilituut, na daarin met eene bewonde*- ringwaardige zorgvnldigheid te zijn opgepast, na \t bet volledigst oudenvijs, waar voor zij vatbaar zijn, te hebben genoten, na ’er tot de jarep van huwbaar- heid onder het toezigt van een wys en oplettend be-> ituur geftaan te hebben, als te midden der zamcnle- ving op ecus geworpen, zonder (lean, zonder raad- gevingen, zonder gid$ en zonder befeherming.” „ Door deze noodlottige .overlating, ter prooi aan al de opbruifuig der hartsrogten, is het niet te ver- wonderen , dat zij tot de verfchrikkeliikfte buitenfporig- heden vervallcn, dermate, dat, terwijl men, door mid- del eener goede opvoeding , gepoogd heeft , om hun een* eervollen rang in de Maatfchappij te bezorgen , zij door omftandigheden , die niet van hun afliangen, zich in- derdaad geplaatst vind^n in de eerlooze rijen van on- zedelijke menfchen, van losbandigen en oneerlijken. Het ware voor die ongelukkige Doofftommen wenfehe- lijker geweest, in hunne onkunde voortgeieefd te heb^* ben, gelijk het voor alle menfehen beter was, nooit beftaan te hebben , dan in eerloosheid het leven door* tebrengen.”. ,, Het is maar al te waar, dat de Doofftommen , uit het Inftituut vertrokken, ligt de lesfen vergeten ,. die zij ontvangeu hebben; want men heeft zich genood- zaakt gezien, om hun alle gemeenfehap met de kwee- kelingen te verbieden; zoo vvordt de intrede van het huis , dat voor hun het ouderiijke geworden was , voor altijd gefloten; nog ongelukkiger zelfs dan de verloren Soon , wiens berpuw het huis zijos Vaders weder voor openftelde.” „ In den tegenwoordigen ftaat van zaken vergeet de Doofftomme, die de fchool verlaat, weldra den vriend dien hij ’er achterliet, terwijl hij den kweekeling niet meer herkent, die ’er voor henf uitging, en inderdaad misfehien voor hem onherkenbaar geworden is; toen .was bet een jongman van zuivere goede zeden; veel- ligt is hij een lichtmis vol listen en bedrog geworden.’*. : „ ’Er zijn andere verbindtenisfcn , welke de Doof- .ftommea moeten aangaan; als met de bazen, die hen Ee j ‘ to \ I Digitized by Google \ C 43* ) 0 te wrk ftcllcn in de bcroepen, welker uitoefenlng zi| geleerd hebben , cn met do werklitden , die met hun bij die bazen arbeiden; maar deze verbindtenisien heb- ben voop hun tweederlci gevaren in. het grpotfle be- dreigt hunne zeden, waarop de kwade yoorbeeiden van andere werklieden eenen verderfeHjken* invloed hebbeufr liet ander is het misbruik, dat de bazen dikwijis make® van de voordeelen, die zij genieten, om zich den on- gelukkigen toeftand der Doofilommen ten nutte te ma* ken, die in dit dubbcld opzigt de raadgtvingen van • lieden , die belong in hun ltellen , en de bc&hermiug van de overheii, behoeven.” ,, Men moet niet uit het oog verliezen , dqt de Doofc Homme, het veiiig dak, waaronder hij opgevoed wcidy verlatende, ecn vreemdeling is bij alle de individus der Maatfchappij , waarvan hij ecn deel zal pitmaken. Ult dir alles volgt, dat men een middel moest uit- denken, om de DQofftommen, die zich buiten dc fchoot bevindeti, te verbinden; om betrekkingen tusfehen 'hen en hunne oude lotgenooten blijyend te doen tland pen , die voor hun niet nadeelig ktmncn zijn ; om Well Vo or de gevaren te behoeden , waaraan zij in de Zartven- leving zijn blootgefleld, het zij met betrekking tot hun* ne zeden, bet zij ten aatizien ftuniter belangenyeti eiil* delijk, om dezelyc aan een beftuur en leermeesters1 ta verbinden, met wien de darikbaarheid en welbegrepca belang hen ten pligt maakt hi eene goede verftandho ti- ding te blijyertj” • ' ' 'l li * Ten einde deze Kefdetfjfce rbogmerken te bereiken* werden de volgeiide Tchtkkingen -voorgedragen. De Dooflftbmmen van beldeflei fekfe, zieli in de Stad Bordeaux buiten de inrigting yoor de Doot’ftommen onthoudende, tnoeten zich binnen acht dagen na de uit* vaardiging van dit befiuit vervoegen voor een’ Comm is* faris, door den Maire daartoe uit de Hoogleeraren der Doofllommen gekozen, om dezen bekend te maketl met hunnen naam , ouderdom , woonplaats , beroep , midde- len van bellaan en bloedverwarit^n. ’ ledcr huisvesting aan Dooffloitimen verleenende; hun- ne baas eii vrouw, indien zij rwerklieden zijn, zijn me- de gehouden binnen denzelfden tijd aan denzelfden Com* misfaris optegeven, welke Doofftommen. bij hen Wbneii of weTken, en om tevens derzelver gedrag enbehoefteii te leeren kennen. » • *—.* - s Indien de Commisfaris het voor de belangen de* Doofftommen : of voor de bewaring hunner zeden dien- ftig oordeelt, om hen van wohing te doen veranderen, of een’ werkwinkcl te verlaten* zalhtj hen van een ert jnder voorzien ; en ingevalle van weigering of moeije- lljkheden aan de eene ofandere zijde, daarvan den ’Maire verflag doen. : * - ' ' Hi) zal gemagtigd zijn, om de rekeningen van het geen hun geleverd is, te eifehen, en zoo het noodig Is , dezelve naauwkeurig te onderzocken. * • Liedeu , die met de Doofllommen Yerlchil over 2akedf Ee 4« • -van? < 440 > Van belang mogten htbben. of klagten tegen hen, zul- len zich terftond tot den daartoe gekozen leerraeester kunnen wtnden, die *cr aan den Maire, naar vereisch van zaken , vcrflag van doen zal. Een berigt in de Tijdfchriften geplaatst, zal alle de burgers van deze fchikkingen omlerrigtcn., Ten tinde in hunne buitengewonc behoeften te voor- zien, zoo als ziekte of flaking van den arbeid door noodzakeliikhcid, zal *er eene gemeene beurs gemaakt worden, waarin ieder Doofllomme alle weken een go. deelte zijner inkonisten zal Horten , waarvan de hoevtel- head door den Maire*,, op voorilel van den Commislaris, Zal bepaald worden, • . , VVanneer cen Duofftomme zich zonder werk bevindt, zonder ,dgt men dit aan zijn flecht gedrag kan wijten, zal de Commisfarls - Inftituteur in zijne behoeften, tea koste der gemeene beurs, voorzien, totdat hii hem be- zigheid vvrfchaft heeft. Indien de Doorftomme wei* gerde werk aan te neroen, zou hlj zijn xegt op dezen onderftand verliezen. Deze beurs zal in handen van den Commisfaris blij- ven hij zal naauwkeurig aanteckening hpudui der oa- vangst en uitgave en daarvan alle drie maanden rckuj. fchap doen. , . , Om in de ontoereikendbeid der ontvangst zoo wel als in de kleine onkosten enz. te voorzien, zal de Maire aan den Municipal^) Raad eene fom van 300 francs vragen, waarvan echter ioq francs tot een andcr chide zullen afgezopderd warden ; te weten de belft danr via bii wijze van prijs of gratilicatie gefohonken warden aan den Dooftlommen jongeling, welke zich gedurend^ een jaar bet best zal gedragen hebben; de andere helft aan een der incis es. . De Doofllommen, di$ driemaal dezen Prijs behaalden^ zullen de derdemaal, bchalve den Prtis, ter vvaarde van 50 Franks, ten onderfeheidend teeken ontvangen , waar- uit hunne verdknfte zal bUjken, en dat hun de achting hunner njedeb urge rs zal verfcbafFen. l&ze Prijs zal in eene ziiveren Medaille bellaan en met veel plegtigheid* ia tege^iwoordigheid van dui Prefektf wojden uitge- *eikt., . 3 De Doofllommen ,..aan d^ze fchikkingen onderwor* zullen eenmaal ’s weeks bij den InHitutenr- AaU ^M^zeuier bijeenkomen , om ’er onduvvijs te bdWomen. Vie Digitized by Google C 441 ) r- Die elders bun beroep willen uitoefenen, moeten eeit Certificaat van den Commisfaris- Inltitutcur vertoonen , 0111 een paspourt te be k omen ; dan zal hun 00k hun aandeel uit de algemeene beurs worden toegereikt. Eia- delijk zal ’er van het gedrag der Qoofltommen maande- lijks geregcld en tlaauwkcurig vcrllag worden gedaan, zoo met betrckking tot hunnen arbeid , zeden als onder* gefchiktheid, De Prefckt van bet Departement der Gironde heeft deze voordragt zoo aannemeUjk gevondcn, dat hij het daarbij voorgcitelde- beilait met zijnc goedkeuring heeft bekrachtigd. 1 UITTREKSELS en beoordeelingen. ' • / Natuurlijke Historie.; Hijloire Naturelle Gintrale des Pigeons , et des Gallinacis par C. T. Temminck , Chevalier de POrdre Imperial de la Reunion , uirecteur'de la Societc da Sciences d Harlem et membre de P/ufieurs Societis cT Hijloire Naturelle . Tome Premier avec ae Planches Anatomiques. k Amfterdara chez J. C. Sepp & Fils et & Paris chez G . Du * four 9 1813. in gr. 8°, pag. 500 et 1 <5. De beoefening der NntuurJijke Historie was reeds finds Jange eene !ieveling,sftiidie van de Nederlanders ; onweder* fprekelijke getuigen daarvan ftrekken de menigvuldige Ka- binetten, met onderfcheidene voorwerpen uit de drie rij- Icen der natuur opgevuJd, In ons Vadcrland voorhandeiif Dat daar onder de Vogelen eene niet onaanzienlijke plaats beflaan, kan niemand bevreemden , die zich ooif inderzelvec ©neindige verfcheidenheid , zoo in foorcen, kleurcn, ve? deren enz* verlustigde; ieder werk dan, dat ons naauw- keuriger met dezelve bekend maakt, moet den beminnareft dier beoefening welkom zijn. Dit Is 00k het geval met het voor ons liggend eerfte Deel van een Werk, dat in drie Deelen volledig zijn zal en over de Duiven en Hoender- achtige Vogelen mzonderlijk handelt. Dit eerfte Deel loopt jiileen over de Duiven; de twee volgende zullen aan de be* fchrij ving der Hoenderachtige Vogelen toegcwijd zijn* Wij zouden aan den iiver en de naauwkeurigheid des Ilee* ren Trmminck te kort doen, indien wij van aeze zijne wel* geflaagde poging , om de kennis der natuur uittebreiden , geen eenigzins oinftandig verflag gaven, en dezelve het pu- pliek kenbaar maakten. Om hier aan te voldoen, weteii Wij geen’ beteren weg inteflaan , dan hier eene vertaling.te geven der in ki ding , wejke, behaive dat zij veie wetens* £ e 5 waar« Digitized by Google t 44*) # WtHircflge zaken in het algeineen bovat, eene bijzondere trekking heefr, om onze lezers te onderrigten, wat hi) hier vindcn kan. „ ’Er zijn Vogelen, /die door hun prachtig gevederte ea fchitterende kleuren ten hooglte onze vervvondering op- wekken, en in welker aanfchotnving het oog zich naauwe- lijks verzadigen kan; anderen, door de Natuur, zoo het Ichijnt, minder bedeeld , hebben llechts donkere kleuren, «n misfen die fraaije verfjertngen , die onze oogen boeijen^ on tevens in ons die hooge verwondering doen ontftaan, welke de verfcheidene voortbrengfelen der Natuur, dier •lgetneene moeder, altijd inboezemen. Het zijn vooral de hoenderachtige Vogelen, in de befchouwing van weiker fchooaheiid eo Geraden de Natuurkundige vermaak fchept; even zeer bewondert hij in dezelven eene bevallige , fier- lijke eenvormigheld , oflchoon dezelve ontdaan is van die fchttrerendc fieraden, waardoor de eemgenoemde Vogelen onze oogen vestigen; hij ontwaart eindelijk bij anderen van dezclfde familie eene befcheidene eenvoudigheid van een over het algemeen eenvormig, ja foniifijds eentoonig geve- derte. Deze vogelen, ais ’t ware het beeld van ons leven,* vertoonen ons in dc verfcheidenheid van hun liverei het onderfcheid van (land , waartn de mensch geplaacsr is, De eene, trotsch op zijne goederen en op zijvc kennfs, is g:e- lijk aan den Paatrw, die, zich zelven bewonderende, ver- maak fchijnt te fchcjpcn in dc pracht , welke hij ten toon fpreidt; terwijl de Awartel, in een belcheiden gewaad , in een verborgen verblrjf, zich voor allgr oogen verbergen- de, bet beeld van dren nedcrigen middelftand vertoont , die alien betoon van weclde cn ijdelejiglans vcrrc yan zich fchijnt fe vcrwijdereu. ' ‘ / De Panuwen, Hanen en Faifant^n vertoonen in de ver- fcheidenheid van hun pluunaadje de fchitteretidrte kleuren, dc cdclgefteenten geven niet meerder glaas van zich af, de Psauwiefen , de Hocco’s eo de Prvrhpcs , hoewel van cen d^nvormig liverei , hebben echtereen fterk fchitterend cn weCrfchijnend pluimar.dje. De ongcvoelfg gefchakecr- de, oflchoon cioffe kleuren van den Argus- Faifant en van den gefpoorden Paauw doen ons zien, op welfc eene ver- feherdeue wijze de Natuur hare voortbrengfelen kan verfie- ren en ons daardoor bekoren. Het grootfte ged eel re der Patrijzen en Kwartelcn hceft donkere kleuren; niettemm fcijn zij zeer bevallig door het aangenanie mengfcl der tin- ten, waarmede hunne vederen verfierd zijn. Het talrijk gc« flacht der Duivcn biedt ons de fchoonfte, helderfte kleuren ter verwondering aan, het blanke wit, het zachte rozen- tood, het paarfehe en het fchftterendc groen boeijen onze uplectendheid. De tooifels en fieraden van een groot aantai Duiveu’ c* : Hoeo- 4 Digitized by Google < 44S > Hoenderen vcrmeerderen het bevalligfe , hetwelk wij in && bewegingen dezer dieren pnt\yaren, en maken dezelve tof voorwerpen, die onzer venvoudeiing 'ten hoogfte waar* % *i . • » • I • . * * * dig zijn. Doch deze Vogelen verdicnen nog meer onze oplettcnd- heid, wanneer wij hen befehouwen met opzigt tot het nflt en het vermank hetwelk wij ’er van trekken kunnen; flecht* eene ons natuurlijk eigene zorgelooshcld is oorzaak, dat men niet reeds federt lang alle middelen heeft in het wert gefteld , om die fehepfelen tam to maken , die , aan den meilseb zieh wennende, onder deszelfs heerfehappij zouden treb- ben yoortgeleefd ? en voor hem hoogstnuttig gewordea /ffrijn. ' '• * x Welk een aanzicntijk aantal foorten van Buitenlnndfche Hoenderen, zouden ter vervtillfng van onze voornaamlid behoeften hebben kunnen dienen, indien wij daartoe eeni* ge moeite hadden Wilien belteden; is daarin dan znlk c<?t¥ grootc roem gelegcn, wanneer men gcfjaagd is, de wiU de inborn van den Leeuw, den Tijger en antfere ver-* fchetirende dieren in naauwe gevangeuisfen te buigen; die- ren , welken de befchaafde mensch zich verhlijdt verre vad zijne woning vervyijderd te hebben. Eene veiliger zege* praal kunnen wij behalen in de getaa'kkelijkere overwiiming. ▼an zachte en tamme dieren, welker aard , reeds tot huis* felijkheid overheliende, verder zoude kunnen verzacht worden. Zij zouden kunnen nhttig zijn voor onze medo* menfehen, een fiernad onzer hoven en een nangenaam ver? maak voor den rijken, en*, bij gevolg, nieuwe bronnetl yan beftaan voor den fpaarzamen hulsvader en voor dc« Jandman kunnen opleveren. Het lijdt voor het overige geen’ twijfel, dat men, indien men daartoe pogingen wilde aanwenden, men gemakkelijk vcle Uitlandfche Hoenderen zoude kunnen tain maken. Holland, doorzijneti vochtigen en moerasfigen grond zoa weinig gefehikt ter - voortplanting van Vogelen, die in warme landen rehuis hooren, is, evenwel het land, al- waar men daartoe het eerst het voorbeeld gegeven heeftj cn het gunftig gevolg heeft doen zien, dat ae Paauwiefen, tde Penelopes en de gefpoorde Paauwcn en Faifanten ge* tneenzame huisdieren kunnen worden; dat deze Vogelen $n den cammen ftaat voorttelen, even zeer alk de gewone Paauwen* de Kalkoenen ende Peintades , welker oorfproir- kelijke foorten even min als dc andere foorten, omt refit welke \yij geene mpeite befteden, aan het klimaat van Europa vreemd zijn. • ' *Er zijn tot hiertoe in de Vogelkunde weinig geflachten van Vogelen zoo arm aan befchrijvingen vanuitwendigefoor* yen, dan die der Duiven en der Hoenderen. Bitfon haalt ilvchts ©mtrem 34 foorten aan, daarondcr mode de Inland-* fche Digitized by Google C 444 ) fch t en tamme begrepen, Latham mcikt melding van ecu weinig grooter aantal , eu het getal der afbceldingen , door ©ndexfcheidene Schrijvereu uitgegeven, bedraagt op zijn hoogst 30 afbeeldingen van vreem.de Vogelen; hierbij komt nog de wein ige orde, welke onder deze familie heerscht, cn dc weinige naauwkeurigheid , die men in de befchr^J- vingen ontwaart. Inderdaad, men kan niei zonder bevreemding zien, dat de geftachten der Duiven enHoenderen zoo flecht in onder- Irlajfen verdeeld zijn, vooral, dat de latere Schrijveren flandvastiglijk de gebrekkige, en aan de Namur zoo wei- nig beantwoordende ranglchikking van Linnaeus gevolgd hebben. De geleerde Latham heeft, wel is waar, die wij- ze van benamang eenigzins verbeterd, door het geflacht Tetrao van Litnutus te verdeelen, cn het geflacht Perdrix vast te ftellen; maar deze Schryver had dit laatfte geflacht nog weder in twee anderen kunnen veideelen, zoo als flechu de .befchouwing der gedroogde velien genoegzaam duidelijk ftrhijnt te kennen te geven, wanneer men zeifs niet ceos wilde letten op den verfchillenden aard deze r Vogelen. Aile de latere VogelkuHdieen rangfchikken de jHancn nog altijd onder het geflacht der Faifanten, ( pha - fianut} zij maken van den Sporendrager, ( Epcronnier ) eeoen Paauw, en van den Argus een Faifanr; zij vinden go ed, de Hocco’s onbepaald met de Penelopen te verbin- den, en dozen wordeo fonuijds onder de Faifanten ge- plamst; zij maken de Patrijzen tot Duiven. en plaatfen bet wijfje in een geflacht, onderfcheiden van datgene, waar- ©nder het mannetje begrepen is, enz. Het fchijnt, dat de Duiven en Hoenderen bij voorkeuc de warmere fuchtflrekeu bewonen; het zuidelijk Azie, de Eilandeu van den Indiaanfchen Archipel, het uitgeflrekte Chinefche rijk , en het tusfchen de keerkrlngen gelegen gedeelte van Afrika zijn hnnne voornaamfle verblyfplaat- fen; nergens anders zijn zij in zulk eene boeveelheid, en zij veriBenigvuldigen zi.ch daar het meest. Europaen Ame- rika bezitten 00k verfclieidene dezer vogelen; Amerika vooral echter heeft wcinjg vogelen, die men met onze Fai- fanten en Patrijzen vergqlijken kan; de Paauwiefen en de Penelopen zijn in dat wereiddeel die dieren, welke het meest met de ware Faifanten overeenkomen , terwiji de F/- n amour en de hoenderachtige Duiven ( Cvlombi-Gallines ) al- daar dc Patrijzen vervangen. Deze voiiedige Verhandeling zal alle hoenderachtige Vo- gelen ( Qallinaciz _) bevntten, de drievingeringen of het ge- flacht Tumi mede daar onder begrepen. Deze laatften flui- ten de keten, waardoor alle de kleine familien met elkan- der verbonden worden. De Duiven, in eenen anderen rang geplaatst, maken eene familie uit, die door haren aard ep • ; j. OH' Digitized by Google C 445 5 ffiderfcheideire libedanigheden, met de talrijke famftfe der oenderachtige Vogelen verbonden fs. Deze fraa’ije Voge- len hebben tot hierroe de opmerkzaamhefd der Natuurknti- digen flechts wernfg tot zfch getrokken. De rangfchikking van dezelven in ©nder-afdeelingcn Is nag zeer gebrekkig, Eene volledige afzonderlijke befchrijviiig QZIonographie') der Duiven, dfe her eerfte Deef van dft Werk zaF uftnrr- ken, zal doen zlen* dat deze Vogelen met de hoenderach- tige in vele opzigten overecnkomen; dat onderfcherdeno klelite familien of oiTder-afdeelingcn na aan dezeive gren- zen, en dat ’er zelfs Dulv'en zijn , die. In hare uftwendr- ge kenmerkei»y ongetwijfeld tot den rang der Duiven be- hooren, dochr dfe In bare levenswijze meer met de hoeir- derachtigen overeenkomen. Wij zullen deze belangrijke familie in onder-klasfeir verdeelen, welke onder-afdeelfng voornamelijk op den aard en de levenswijze dezer Vogelen za! gegrond zijn, waaromtrent een grooter verfchfl plaats beeft dan men vooronderrtellen zonde, vo oral wanneer men zich flechts boudt aan hec geen men aan hunne gedroogdo vellen heeft waargenomen. • Wij zullen in de rangfchikkfng het ftelfef van Latham volgen, zoo als dft fn den Index ornithologicus vnnr diem SchriJveT gevonden wordt, waarbi! wij echter eenfge irood- zakelijke veranderingen zullen maken, tevens met rerbete- ring drer dwalingen, welke wij meenen in het werk van dien Natuurkundrge gevonden te hebben. In de opgave der eens-beteekenende namen ( fynontmie ) hebben wij ons flechts aan de befchrijvingen der meest naauwkeurigeScbrij- veren gehouden; van dezufken, die den Vogel we! doen kennen, en zich niet vergenoegen, met flechts den Vogel onbepaald te noemen. De Schrijveren dus, die wij aanha- len , zijn: Latham , Limit, naar de uitgave van Gmclin9 Bufon, Brfs/oh, Edwards en Sonnerat. Het zoude te wen- fchen zijn, dat alleNattturknndigen dit voorbeeld volgden* en dat zij eenftemmiglijk beflote^i, in hunne fchriften niec meer de nietsbeteekenende compilatien van een aantal Schrijveren aan te halen, die niet dan gebrekkige befchrij- vingen, verwarringen en dwalrngen veroorzaakr hebben. • Dit Werk zal uit 3 Declen beftaan; het eerfle zal de Dui- ven behelzen, en in de beide volgende zullen wij alle hoen- derachtige Vogelen befchrijven. In de uitgave in grooc formaat, vergezeld van gekleurde platen, zal het getal der laatstgenoemden niet over de 250 bedragen. Daar hec grootfte getal der inlandfche hoendcrachtige Vogelen zecr tiaauwkeurig befehreven is in de Natuurlijke Histone der f^ogelen van Bufoti, en daar alle klasfieke Schrijveren ver- „volgens hunne waarncmingen drar bij gevoegd hebben, zoo Jiadden wij fomcijds flechts weinige nieuwe waarnemingea ifaar bij te voegen; in $ulk een geval zullen wij de naauw- keu. * Digitized by Google <T 44<* > Irenrtgfte befchrijving kfezerr, met opgavc van he* Wcrky wanruit wij die ontleend hebben.. Hec Werk, het welk ik bij dezen aan het publiek aan* tied, bcheist Pile bekende loorten van den rang der Dniveff *n Hoenderachtige Vogelen. Ik heb tot dgt einde de voor* baamlte Kabfnetten van Natmirlijke Historic, die in Euro- pa namvezig zijn, bezocht, en aldaar zorgvuldi^ alles verw znmeld, hetgeen mij tot miin oogmerk konde dienftlg zijn, De teekeningen zijn door de bekwaamfle Kunstcnaar# naar de natuur vervaardigd. Iiet talent van MejufVr. de Cwr- cclles , than* Mcvr, Kuip , is reeds van de voordecligfte zu- de bekend door de gekleurde platen in het Werk over de Tnn«ara't en Utanaquim, welke naar teekeningen van die Knnstenaresfe vervaardigd zijn. Alle de.Duiven van hec ecrfte Deel van dit Werk zijn door haar geteekend of oro- geteekend. De teekeningen voor het sde en 3de Dee! zyn alien voltooid,* ter aanbeveling van dezelve behoef |k flechts den Vervaardiger van dezelve, den Heer Pritre te noemen ( * ). Bii de onmogeiijkheid , wnarin ik foil bevond, om alle verzamelingen te zien, en evenwei wenfchende eene alge- peene en volledige ^efchfedenis der Hoenderachtige Voge- len te geven, heb ik geoordeeld, dat het noo dig zoude z^n, van elk geflacht eene afzonderlijke Verhandeiing te geven, en de Nommers der platen en die der bladzijden van den tekst niet flechts bij elk geflacht wederom op nieuw te beginucn, raaar dit ook bij elke afrieeling van een geflacht te doen; op deze wijze zal ik alfiid niemve Vogelen kun- nen inlasfchcn, die gectorende de uitgaye van het werkiuog- ten ter mijner konnU komcn, waardoor dus vermijd wordt, om byvoegfels tot dit werk nit te geven,. • , Een groot gedeelte der afbeeldingep van cfe nit gave ia greet formant is naat Vogelen van mijne eigene Verzame- iing vervaardigd; de Verzamelingen , waaruit ik de overige voojwerpen ter befchrijving ontleend heb, zal ik telkens gaauwkeurig opnoemen. . Onder de Geleerden en Liefhebbers, die mi/ hunne bii- zoudere belangltelling in de volmaking van raijnen arbeid hebben doen blijken, heb ik voorai zeer groote verplig- ting aan eenen bijzonderen Vri.end en achtingswaardigea Geieerde, die, voornemens zijnde verfeheidene- Afrtkaa«- fche Hoenderachtige Vogelen in dit mijn Werk nu be- flehreven, te befchrijven en te doen afbeeiden, door eene geidzame opolfering, alle zijne belangrijke waarnemingen * aan ( • ) De flechte djMsnmflranduiliedcn bclctten voor het tegenwoordlje da . Uit^avc der twee Inatfle dcclen in groot fortnaat . alle de bouwftoffen je* • teed zijiKic, zoo zal ik by tic eerfle gunlli"^ gelegenhoid dit vervolgj hetwelk de Hoenderachtige Vogelen behelsc , uitgeven* * Digitized by Google c w > I g&ri tilij fieeft medegedeefd. De Heor le Fatllant , a*n wfe# de Natuurlijke Historie reeds eenen zoo grooten. fchat van nieuwe ontdekkingen te dankeii heeft, is die gedienftige vriend, van wren rk aile zijne voor dit werk beiangrijke aanmerkingen ontvangen heb. Hij heeft raij vergiind, alle Vogeien te laten afbeelden, die hij op zijne reis In Afriktt ontdekt heeft en die ik niet bezat in mijne Verzamelfngz deze uitmuntende Natuiirkuildige heeft zelfs de goedheia gehad, aan mij zijne op de plaats zelve gedane waarnemin- gen mede te deelen. Met genoegen noem Ik ook den Heer Laifchen/mlt on- der die genen, die getracht hebben, mijn werk vollediger te maken. - Deze Reiziger,. een deelgenoot der expedicie, door den Kapitein Baudin gecomandeerd , te Timor bij he* vertrek van de Korvet IcNaturalittc ziek geworden ziinde* is onlangs wederom In zijn Vaderland teruggekeera , na eene afvvezigheid van vijf jaren, welke hij gedeeltelijk be- fteed heeft to c reizen op het efiand Java; hij heeft van die gewesten eenige nieuwe foorten van Iloenderen en Duiven niede gebragt. Hij heeft mij niet alleen vergund, dezelve voor mijn werk te doen afbeelden, maar hij heeft mij ook beiangrijke aanteckeningen aangaaude de levenswijze dier Vogeien mede gedeeld. De rijke Verzameling, tot de Onrleedkunde betrekkelijk* van den Hoogleeraar Brugmam in Leyden en vooral do tiitftekende verdienften van dien Gcleerde , aismede do luedewerking van den Hoogl. Reitiviardt te Amfterdam heb- ben mij in ftaat gefteld, nieuwe Ontjeedknndige waarne- mingen bij mijn werk te voegen. Ik herlnner mij al ver- ier met een levendig gevoel van erkentelijkheid de vele blijken van welwillendheid en dienstvaardigheid, welke de Hoogleeraren van het Mufeum te Parys betoond hebben. Verfcheidene vrienden van Ietteren hebben zlch beijverd mij den vrijen toegang tot humie Verzamelingcn en Biblio- theken aan te bieden. De Hn. Raye van Breukelerwaard en Calkoen , ijverige beoefenaren der Natuurlijke Historie, beb- ben eene biilijkc aanfpraak op mijne erkentenis; zij zullen mij wel wiilen vergunnen, dat ik hun chans openlijk mijnen dank betuige. - Eene bijzondere neiging voor de beoefening der Natuar- lijke Historie; — een tijdsbeftek van verfcheidene jaren, waarin ik de geflachten van Vogeien, welker befchrijving ik thans uirgeef, ten naan wkeurigfte heb nagegaan; — era de regel, welken ik mij altijd heb voorgehouden, om na- melijk niets te befchrijven, hetgeen ik niet gezien heb; dit, zeg ik, zal mfsfchien nan het werk, hetwelk ik thans aan de liefhebberen der Vogelkunde aanbied, eenige waar- de geven. Wanneer ik door betzelve tecs ter uitbreidfn^ dice * ( • i f Digitized by Google ( 44« J . dler Wetertfchap heb kunncn bik'ragen, dan zal ik voor fflij- ne moefte dubbel beioond zijn.” Behalve dezc Inleiding, ganc een welgefchreven Voof- redc dit werk vooraf, en voor tot de befchrijving der bijzondere foorten van Duiven te treden, geeft dc geleerde Natuurkenner ons ecue befifchouwing in het algemeen van het gcflachtdcr Duiven. Na de bijzondere foorten befchre- ven te bebben, Inat hi! tot (lot een’ Index volgen , die zicb door naauwkeurigheid en gepaste nitvoerigheid onder- fcheidt. Ook eene Ontleedkundige plaat, welke ons de bekken der onderfcheide duivenfoortcn en hare pooten voor- ftelt, is bij dit Deel gevoegd. Wij hopen, dat het zulk een goed onthaal in ons Vaderland en elders moge ontmoeten, cat de Uftgcvers zich toereikend in Hast gefteld ziende twed ^rolgcnde Deelen in h^t licht te doen verfehijnen* STERRE- en WEERKUNDIGE WAARNEMINGEN. WEERKUNDIGE WAARNEMINGEN, BUITEN HAARLEM. 1*13 « f BARD- THER- \ WIND- LOCHTS* C ME* MOMR* STREEX. crsteu>- Dec. l TER. TER. HR1D. 1 (29. <«9. 7 U9. 7i •5 30 »9J 0. t. z. omtrent helder; *s avonds wolken ; zeer windrig. f 29» <5| 5 4 30 34 i8| 0. z. 0. zecr windrig ; toormkkl. betrokken; venters omtrent helder. S < f*9- 3 <29- 3 (29. 3I 30 36 31 0. t. N. 0. z. 0. O. bewolkt. 4 f29- 3* <29* 3< U9* 4 30 3f> 34 0. N. O. O. t. N. | betrokken; mistig. 1 5. /ss1 33* 36 35 0. N. 0. z. O. z. z. 0. betrokken; mistig. 6 f*9- 7i is 5! 34 38 33 I«. t. w. W. N. W. z. voormidd. regen; nwnidd. bewolkt; 's avonds omtrent helder; dampig. * 7 izn 129. 1 III | 0. t. N. bewolkt; omtrent betrokken; *s avonds mistig en windrig. $ Te Haarlem, bij A. LOOSJES Pz. ■ Ter Drukkrrije van V. Loosjes te Haarlem* C Lange Veeiftraat W. 3. N. 6.) ( Digitized by Google f A L G E M E N E K O N S T- EN LETTER-BODE VOOR IIET JAAR 1813. ■* ' * — — - ' - — — — ■ — - - ■ ■ ■ - N°. 58. Vrijdag den Vjd.n December, B, E R I G T E N. JJai/ssEL Deze Stad heeft ecn’ van hare verdienfle- iijklle burners. vo rlo fen door het overUjd.n van den Heer Charles Antoine he la Serna-Santander, Cor- •respondent van het Fransch Keizerlijk Inftituut, ea voorheen Boekbewaarder dcr Stads Bibliotheek alhier. Deze. acbtingvvaardige man werd den ecrllen Februarij 1752 te Coltndres , in Biskaije , uit cone zeer goelie familie geboren , waarvan velcn in de Nederlanden, on- der het Spaanseh beltuur, ambten beklecd hebben. Hij - leerde de t’choolfche weteidehappcn in het Kollegie der Jeiiiiten , in de Stad Villa-Garcia , in Oud-Kastiiie , geves- tigd , waar hij het kleed der Jeiuiten aantoog, maar na. elr maanden proeftijds, dit klooster opgeheven zijndc * 11am hij zijne toeviugt weder tot het vaderlijk liuis. Hij behicld levenslang eene groote achting voordie ver- -maarde Orde , en betaigde dikwijls zijn leedvvezen van *er zijn dagen niet in te hebben kunnen doorbrengen. Hij oefende zich vervolgens in de Wijsbegeerte aan de Univerfiteit van Valladolid, en twintig jaren oud zijn- de, te vveten in 1772, kwam hij in Belgie, oin zijn* Ooin van moederszijde Don Simon de Santander y II ad a , Secretaris van Z. K. M. en ledert lang te Brus- fel wonende, gezellchap te houden. , Hij bclteedde al zijnen ledigen tijd en werkte mecr dan 30 jaren lang aan het bijeenvergaderen van eene der fraaifte Verzarae- 1 ingen Boeken , die ooit een kijzonder perfoon in dit land bezeten had. Deze Boekerij breidde zich over al- ls takken van menfchelijke kunde uit; een groot aanul il. Dell . Ft hand* Digitized by Google * « C ) handfchriften en werken, in de ijde eeuw gedrukf, VermcerdeVde hare waarde. Alle beoefenaars der lette- fen hadden tot dezelve vrijen toegang. Bij den dood van zijn’ Oom tot deSZclfs geheele erfgenaam be- noemd, wildc liij evenwel deszelfs goederen met zijne brooders deelen, en meende in deze omftandigheid zij- ne Bibliotheek te moeten verkoopen. Een Parijsch Boekvcrkooper bood voor dezelve honderd duizend francs, maar hij verkoos dezelve liever voor twintig* duizend francs minder aan een* Brusfelsdi particulier te laten, die bcloofde dezelve ten gebruike van het al- gemcen open te ftcllen en na zijn’ dood aan de Stad natclateh ; deze , cchtcr eenige jaren later van denk- beeld veranderd, gaf liaar aan den eerflen eigenaar te- rtig en deze kostbarc verzameling werd , in het begin van 1809, ftukswijze, in het openbaar verkocht. In 1795 tot Bibliothekaris der Brusfclfche Boekeri} benoenui, fpaarde de Hr. de la Serna Santander noch kosten noch nioeite , om dezelve te verrijken en eenigermate de verliezen te vergoeden die zij geleden had; bij de Bocken, die in de Boekerij van Bourgon- tfre overgebleven waren , voegde hij die der opgeheven kloosters , der Staten van Braband , van den Raad van Mechelen cn der Leuvcnfche Univerfiteit ; hij deed, op 'eigen kosten * eene reis naar Parijs, en werd daar door deh toenmaligen Minister van Binnenlandfche zaken, 'den Hr. Francois de NeufcihVteau , gemagtigd, om \iit de bevvaarplaats der Franciskanen verfeheide fraaije Werken te nenien , die aan de verzameling ontbraken en naar Brnsfel gevoerd werden. Alle deze letterkundige fehatten werden in zeVcn groote zalen van het oude liof geplaatst, het welk, door toedoen van den Sena- teur Lambrechts, toen Commislaris van het Uitvoe- rend Bewind bij het Departcmcntaal Beftuur, aan het openbaar onderwijs was afgeftaan. De Hr. de la Serna wist, in dit zelfde lokaal, bij de talrijke Boek- verzameling , een*- Botanifchen Tuin , een Kabinet der Natunrlijke Historic , ten van Natuurkundige Werk- tnigen en een Muftum van Schilderijen te voegen. Hi) had het geluk van in deze onderneming wcl te Hagen, en vormdc door deze vereeniging eene der fchoonlle In- rigtingen in fret Franiche Keizerrijk ten dienfte van het Openbaar onderwijs. De Hr. de la Serna was zeer bedreven in de Bi- . Wiographie en Letterkundige Gefchiedenis ; hij was •* . . . voor- Digitized by Google C 45« ) Voomemens genteel eene nieuwe leerzame Bibiiograptne opteftellen 4 maar de veelvuldige bezigheden , waannede hij . vervoigens overladen werd , noodzaakten hem dit plan optegeven. Hij bepaalde zich dus tot het gemeen- maken eener Bibliographifche, befchrijving , in eene al- -phabetiibbe orde, van de zeldzaamlle en meest gezoch- te uitgaven vail de i5de eeuw, in 3 Dn. in 8°., waar- van het eerfte eene oordeelkundige Geichiedenis van de nitvinding der BockdrukkuriSt bevat ; hij toont daarin duide- iyk/» ^ 9v% tjtMberg deze kunst te Strgatsburg uit- vond, :dat "dezelve Vervoigens te Mentz'door hem f Faust en Schoeffer VQlmaakjt werd, cn dat al wat men nopens de voorgewende ditvinding. te Haarlem door Laur ro Koj^ter verhaalt , enkel een herfenfchimmi- »man’ is -(♦). * Dit werk is Clastiek eh tot heden hebben vvij gecn beter over deze ItofFe. De Hr. de la Serna heeft de volgende werken in het licht geg^yen; ‘ i°. Den Catalogus ziiner Bibliotheek met Bibliogra- phifche eh -Letterkundige Aanreekeningcri , Bruxelles 1792, 4 Volv ill 8°. edition augmentde 1^03, 5 Vol. in 8°. 2°. Note additionnelU a P ex trait de P In ft ruc- tion fur l (i jnaifUrc d' invent a rier la depofs lilt dr ai- res , Bruxelles an 3 in 8°. 30. Praefatio historico- critica in reran et genuitiam Colh'ctioncm reterum canon urn ecclefiae Hispanae a Diro Ifidoro , hispalcnfi Metropolitan a do mat am etc . Brux. an 8 in 8°. 40. 