Algemene konst en letterbode
None
6cn< Digitized by Google C *33 3 pen, als de lejaarde Vrow» befchonwd. Eigenaardig ver% toont ons de plaat cene Vergadering van Regentesfen van een Weeshuis, die eenige kinderen da*r in opnemen; gaarne ont- leenen wy uit die befpiegeling de aanfpmk ter vert roosting, welke de Schryver der Voorzitfter In den mond legt : „ Wat „ fchreit gy lieve kinderenl wat fchrnomt gy ons aan te „ zien. — Komt wat nader by. — Vreest niet voor ons; „ wy zullen de plaars van uwe afccftorvene moeder, zooveel 9, mogelyk, bekleeden. Zoo gy u wel gedraagt, zyn de wet- 9, ten, waaraan gy in dit huis verbonden zyc, z^cht en ge- 9) makkeiyk, en ftrekken uit haren aard zelven , om u voor 99 bet vervolg getukkige menfchen te maken. Zyt gned 9i moeds , en denkt vooral niet , dat de ftaat van een Wees- 99 kind, opgenomen in een Godshuis, tot vernedering ver- 99 ftrekt. — Schuldeloo"ze armoede , zoo als 6s owe , is gee- 9, 0e fchaode. Meent ook niet , dat deze Hand een hinder- 9, paal is tegen de bevordering van uw geluk. Denkt, hoe- 0i vele Weezen gelukkige huisvaders en huisrooeders gewor- 9, den zyn; en denkt gy, dat zoo owe talenten uitftekend 9) zyn, die misfchien verftnaad zouden worden, omdat gy 9, Weezen zyt: laat ik u dan dat mogen zeggen , dat immers „ de beroemde Conrad , die zooveel achting verworvea 9, heeff, als Wees in de edele ftichting der Vrouwe van t, Remwoude is groot gebragt. — Bedenkt, dat Agatha 9, Deken, die door bare bevailige gedichten en aangeoame 9, gefchriften zoo vermaarde Vmuw , in bet Weeshuis dc 9, Orsnje jfppel te Amflerdam is opgevoed geworden '* Ook vindt men in deze befpiegeling eene uitlokkende befchry- ting van eene gouden Bruilo/t , dan ons be fie k verbiedt ons meer over te nemen. Wy vertrouwen , dat de aangenaalde proeven genoegziam zollen zyn , < m onze lezers met bet oog- jnerk van dit Werk , en de wyze van bebandeling der onder- werpen, bekend te maken. Bebalve de acht Kunsrplaten , waar van wy in den loop van dit vcrflag melding muakten , wfieren twee zinryke Vignetten beide de tiiels, welke, zoo wel als de ptoren, de vinding en het graveeryzer van den on- Vermoeiden Vinkelbs lot eere verHrekken. Ph. Goit van Heu de Oatio de antiqua Eloquentia fum tecentiore comparaia. Ti, j. au ko. 1*05. P 5 Na .ffa een kortf doorgaans toeftemraend en przend tiff trek* fe». vefvolgt de Receufenr L*7*r. Z*//. Erg. Bl. 1809. N*. 27. f. 215.) „ Uit dezc kone, bekrompeh ;anwy-zwgen zal men reeds zien, dat de Schryver zyn ftuk meester w«s: vok toont de geheele behandeling en nette taaJ het door-zigt, het juisi doordenken, de belezenheid en de hefchaafde-forming van den Schryver, te meer daar hy, vddr het uit-geven dezer redevoering, dezcJve zorgvuldig herzien beeft. De boui* meester van een pebouw behoef wel de stigers niet ie toonen; want het spreekt van zelfs. Dat hv buite dezelve jiiet korce bouwen: evenwel geeft het 00k genoegen en neten Fontana den Obeii.sk te zien oprigten. Zoo hadden. uy dan cok gewe?scht, dat de Schryver, naar het voorheld fan zyn* votrtnfTeiykenLeermeester, Wyttbnbach, in Vit a Ruhnk.* ceo b)voegfeI van aanteekeningen had gegeven, onv ▼ele Itcliingen der redevoering naaer toe te iichten, te (tavea en te wyzt^en, en van verl de gebruikte bron aan re wyzen, Hy ktinde dit zoo veel te eer, daar hy zelf in de Voorrede Zegt, dat hy de redevoering eerst weeV geheel omgewerkt beeft. Dan had veel, dat in de redevoering menig een te algcmetn kon tpcfcnynen, op het byzondere en op de erva* Ting kunren t'nuis ge Bragt worden, waar uit het getrokke is. De DF.MUTHi nessen, Saurins, Bossuets en. die de Schryver in oe red: vöngend is gegen den deizetvtn, zouden daar eene gepaste vermeiding gegen, en het nfVcnikkene, in verfcheiden tegen elkander overgeltelde voorbee*den upheldering en beuys omvangen h< blien. Te meer, daar ook de Scr.ver, wel reeds gunttig bekend * mär die hicr in ceil r.ieuw vsk a is Leeraar en Schryver opinedt, zich teveiis ais geieerd keni.er en beoordeelaar der broonen moest becoonen. Wfarfcbyniyk heeft hem flechts beicheidenheid dr.ar in vt-rhbeerd : wiu.t het gene zyne vrien-den in de, nasr oud Hoiland^h gebruik, vooraan geplaatfte voortrerTclyke Lofdrchten of Byichrii'fea van hem roenv?n, onderfcnryfc de Rec. volvaardig. Sebaldi Ravii Orationes dnse, una de difficult at i&us auibus premitttr fiuriivm antiquitatis jfudai, - ic aUtera, 4e benejhiis a Deo opt* max. inde a juventute im je coilaiis. Tr;;j. ad Rn. 1805. Nötte beknopt tmnkfei van elke dezcr rede voerin pen, zegt de Rec. (a Id, N°. 28 f. 224.) van 62 eerrte: „Het ware te wenfcheu gewesr, d-t Oe eerwasrdige, en voor de be sere geu^ai.ie der Osieriche Leiterkurde i:> Holland gelukkig mittel me Scnr>ver, de bewyzen, aarmerk*gen en byvoegfe-Jf, die meii vmi zyi e geleerdheid by u»tftek coed te wuchle rrtd, ops met uir belche'd* nheid onthonden had Zy z«m- de » zeker elk beminnsar cer Ooiterfche Letterkunde aa:'geh*n\ en liutiig gcweesc zyn.*' — Van de tweede: „ wy |wyr feiea C aft 1 /cleft Wet, of de I/e*ett inllen nW tf efl ited deilnemiftgi ai« de hoarders der Red evoering, by dit verbaal verwylen." Van de DU put at to philologica 4fi hiftoricit Polybii lat dibits 9 door den bespbeiden en zeer bekwamen (taUntvoU I en ) Heer van Goudoever, thans Re&or der Latynfche Scbolen te ZwoI9 gefchreven en in Lenteniaond 1809 onder voorziiting van den Hoogl. van IIeusde te Utrecht verde- digd, worde aan net Duiiscb gelecrd publiek een breed ver- flag gegeven in de neue Leipz. Liter. Zeit. August. 1809, St* 104. en aan \ einde aileen de aanmerking gemaakt, „ dat de Schryver de plaatfen van Polyb. mcest flechts volgens de Latynfche, door hem hier en daar verbeterde over- zstting gegeven, en noch grammatifche noch kritifche aan- merkingen over eenige plaats, offchoon daar toe wel hicr en daar Aanjeidiog voorkwam, heeft medegedeeld. NIEUW UITGEVONDEN WERKTUIGEN Men weet, dat de kunst der perfectie daarin bestaat, dat men op eene platte oppervlakte de voorwerpen vertoont, in den Hand, zoo als net oog die ziet. De belchryvende geometric geeft daartoe rniddelen aan de hand; maar de wyze, welke zy leert, onderltelt studien en vordert tyd. De Schilder, zonder toevlugt tot de Meetkunde te kunnen nemen, teekem op het bloote gezigt af, volgens zyne gewoonte en oefent zy-ne kunst. Hoe geefend zyn oog 00k zy, hoe be-kwaam men den Kunihnaar 00k onderftelle, hy kaa zich niet vleijen van tot Meetkunltfge juis heid te zul-Jen geraken. De Hjer Rog;ezo, behnorcnde tot het Conservatoirc dcs arts et metiers, te Parys, heeft een nieuw we'rktujg uitgevonden, waar door elk teekenaar, 2onder de regelen der perjptctief te kennen, gemakke-lyk en naauwkeurig alle foorten van onderwerpen, op aller Lei fchalen ken teekenen, onder beding, dat zy niet boven de vyf decimetres in het vierkant befällen. Onder eenige werktuigen, welke reeJs vroeger het vin- dingryk vernuft ten de/.en zelfdein einde imvord, onderlcheidde zich voordeelig dat van George Ad ams. Maar 00k in di: on stenden uit het groot aantal gde- dingen, waaruit &: K*we: ktuigirg befiond, naJee'en, Waaraan dat van Rcgcf.zo niet omfeihevig is. Hy hseft daarehboven in het/elve vastheid en juistheid in den overgang der beweging we ten daartefte Hen, en zyn wetktuie van een Achroraatifchen kyker, door middel van welken men de perfectie kan trekken van voor-werpen op eenigen atlUnd geplaatst, voorzien. K U N S T E N. Napels. Om de jonge Heden, welke fmaak voor de Teekenkunst hebben, de middelen te verfchsffl'n, om onderrigt te worden en zich te volmaken, heeft de Kuning van dit Ryk een befluit genomen, waarby de hier beftaacde Teeken- Akademie, nu genaamd dp Koninklvke Scholen der Teekenkunst, voortaan onderluauw toezigt der Koninklvke Akademie der schon konklinik, voor welke ieder in het bzonder een Protestor op's lands kosten zal aangefteld worden, in gegeld orde onderwys zal aangefteld worden. Rome. De Heer Philippe Visconti, broeder van den beroemden Ennio, hetft eene verklaring van de Schillerkken van Massaccio publiek gemaakt, die de Kape! van Sr. Cathar In de Kerk van Sir Clement alhier verfieren; welk werk zijnen Schryver eere aandoet en zeer gunltig omvangen is. HANDEL en ZEEVAART, HUISHOUDKUNDE en wat daar toe betrekk.iing heeft. Nieuw Middel, om de Schepen voor wormen te bev jiligen, van den Hr. d u c r e s t De Genette, Het is bekend, dat de kiel der Schepen, die verlcheide Zeten, vooral de Amenkaanfehe en Indifche, sevaren, aan den (leek van verlchillende soorten van wor* women is blootgefteld, die haar voedfd in bet Hnut vioden, in hetzehe voorttelen. cn tot /.ulk eene menigte aangroeijn, dat de Schepen, welke men daar-tegen met beveiligd heeft, naauwelyks ecnige maanden Digitized by C *37 3 women is blootgefteld, die haar-tegen met beveiligd heeft, naauwelyks ecnige maanden Digitized by C *37 3 women In deze wateren kunnen vertoeven, zon Jerbyn geheide daar door verniede. Men kent roc nu tvveederlei middelen, ora die gevaar te ontkomen. Here, ere tout het vielle, het vielle is, de Schepen net koper te befängt is, de Schepen net koper te befängt is, de Schepen  vordert wel minder, maar echter nog altyd aarmerkelyke onkosten, een is echter niet zelden ontoe-reikend. Ik (la dadrom een veel eenvoudiger, beterkoop en veel krachtiger middel voor, ora de worinen van de Scheptn afiehouden, en onderwerp het aan elks be-£roeving en ondervwding, daar ik het openlyk bekend roaak. Dit middel is als volgt: Men beflaat de buitcnzyde der Schepen met dunne planken van wit hout, by voorbeeld, dennen, linden-of popelhout, maar vooraf worden dezj planken in opdroogende olie (huile fiecathc)* met eene hitte van 75 tot 8c° Reaumur, gekookr. Een heviger graad van hitte, dan die van kokend water, zou het hout be- Nadeelen. Myne genomene proeven hebben, dat, gedurende twee uren kokens, de dennen planken van eenen halven duim dikte een drachma olie op eder Kubikduim inzuigen. Deze hoeveelheid, die gennige ganz is, beloopt dus op ederen kubiekvoet ache pon den olie. Digitized by Google C 238 > De kiel van een proot Koopvanrdvchip heft ora- trent 6000 vierkan'e voeren opp-rvlakte. De kubiek van eenen halven duim dtkke Schecpsbckleeding, zou dus 280 kubiekvoeten beloopen, die, acht ponden olie voor icdccn voet geekend, twee defend pnndenolie, tcgen 20 0»ls (ruim negen lluiv. H^II.) het pond, zouden naar zich nemeo. D * geheele onknsten zou dus op zcoo Livrts komen, terwyl rr»r het beflaan met ko- per 10,000 Livrts meer zouden benondigd zyn. Daar de olie alie foorren van w*>nnen tegenflaat, 2f»udt*n zy zich nooit aan die bekleedfel ungen; daar- enboven kan men, om van de uitwerkin^ veizekerd te zyn, de olie met rottekmid of k Digitized by Google C 238 > De kiel van een proot Koopvanrdvchip heft ora- trent 6000 vierkan'e voeren opp-rvlakte. De kubiek van eenen halven duim dtkke Schecpsbckleeding, zou dus 280 kubiekvoeten beloopen, die, acht ponden olie voor icdccn voet geekend, twee defend pnndenolie, tcgen 20 0»ls (ruim negen lluiv. H^II.) het pond, zouden naar zich nemeo. D * geheele onknsten zou dus op zcoo Livrts komen, terwyl rr»r het beflaan met ko- per 10,000 Livrts meer zouden benondigd zyn. Daar de olie alie foorren van w*>nnen tegenflaat, 2f»udt*n zy zich nooit aan die bekleedfel ungen; daar- enboven kan men, om van de uitwerkin^ veizekerd te zyn, de olie met Opergroen vermengen, dat ik eclrer onnoorli, acht. Daar vonrts de olie nnk de vegentie belemmert, en door een pnar urcn kokens, in het denntnhout by vooib. zoo ver I olie indringr, dat dezelve aan een vyf- de iteel van deszelfs uirgebreidheid gelyk is, en van bet pnpelhnut byna een derde, rtken jk het overtollig dit bekleedfel met banden te beflaan, dewyl noch de chaaldieren, noch de pi m ten *er voedfel op vinden en de kiel in de Zee even zuver daarvan blyven zou, als ware dezelve met koper beflagen; en dus zou dit voorgtflagen bekleedfel voor de beweging van bet Schip even voordeclig zyn, als het koperen beflag. PlTZBH D E * EniCTSU. Op Maaodag den 9 van Grasm. 18 10 In Amsterdam. BUITENL AND CHE. A deed by Hope & Crap. «nz. • 101 fa 103 Ru stand 5 prCt. . 7^ ' 77* Zvrtiicn 5 prCt. 7 > > 77 Demmarken, Toll. 4 £>xC,l. 84 f • y3 "dito l.cenen Wi^etb. 4 prCt. \ ; <v7j dito Krocn 4 p- t t. / $ Keixtr van Oostcuryk 5 piCt 44 » 46 J dito 4§ prCC* • 38 1 S Spcnje$\ prCt. byHopc & C» 51 1 5a dito dito nicuwe. . 474*48 Pvrtupali by Hope&C 8 199 tirtgeUinu. Amiuiieit. 3 pCt. 6y | frankryk Gtcoololid, rcuteo 5 prCt. . nlet gen. Diio Cert. Uy V. 7?*j 80 Wisiclcours. dito 4 J prd. . 38 M I WisiclcoUTS. dito 4 prCu ( 37^4 JJJ Op Londcn. • ukt genot. 1 Faryu t 5°l Digitized by Google X *3$ ) Bl WmilLANOtCKL NsriomJe Schuldbrieven a s prCt. • 26 a I Hio a aj prCt. • 25 ■ 4 Losrenten ult dehcflingvan Dko uit de fcefiing van t#oo. a 3 prCt. • aS ■ | dko i8oif a 3$ piCt. . 294 a 3c | Mto Dorecmen. 4 prCt. Co] a 6"i | -Uto Vryvvillii» a 5 nCu 43 « § Kon. Negoc. van 1 3o'. fi> i>Ct. met oploop. premie by Af. losG • • 79! a 8 1 * Refcnprieg Losb, na den Vrcde . 3I i 9 Agio van de Bank. pari. STERRE- sn WEERKUNDIGE WAARNEMINGEN. WEIRIUNDICE WAARNEMINGEN, BUITSN MAAILEM. f l8 IO. f RARO- , Gras> < mm- mnaiid tfu. 1 THER- MOME- TER. • 1 3TRREK 1 LOOmi | drr \ gsstrld- ! wind. | heid. f*9» 4 1 49 J 4 < > 4i f 48 (39. 5I I 43 J Z. Z. 0. I Vfx>nnidd bcwolkt; rencnbu jca; z. w. j verders repen; w. 1 *savonds met harden wind. 5 <*9- 7§ 45 48 3« w. z. w. 1 iheldcr. z. w. > .29. 6 ; 42 19 1 * 4* 1 , z. 0. 1 0. z. 0. J bewolkc; *savond> w:ndrig. 1-9 41 7 <29 5 1*9- 5< 48 5* 47 o. z. o. 1 { betrokken ; regenachtig. O. N. 0.| v 6 8 ^9.6 faq. 6 44 50 | 45 1 O. j voonnidd. oniuent bm- K ;u; j verders bcwolkt ; 's avouch » tusfcbfii beidc ten vvcin'c ir-en. p9 6* 9 <2i> 6 (29. M 1 47 j °* 1 2ecr win«irii»; vuonnidd. 5& 1 omt»ent helrfer ; 1 5o 1 . verder bewulkt. CaV- 5 1 45 . 0. N. 0. otntrcnt bctiokkcn ; 10 <2t|. 5I 1 51 jo. c n. ( hardc wind* C29. <5| 1 40 ' 0. N. 0. » GEBOORTE-, TROUW- en STERFLYSTEN. Het getal der Dooden , pednrende de Jaatstverloopcne Week, is geweest : te Am ft er dam 157 ; en te Haarlem 12 , welke iaatftea a beneden de ia Jareo en i Miihair. Digitized by Google C a/? 3 Lyst der Geborsnen en Ovfrledenen, gedurendb het jaar i8c0, in onderscheidene $te- DEN EN 1,ANDFN. ri«d ien. fleboren. OeHeden. - / v 664 A mi re roam ■ • • « 4iC04 * 7i«;02 /Mipsnurg . . •. 997 45^ ~«7 Jr 4,676 6,907 P.  j6 2>5I5 Kop^nnagen 3^57 4 «?5I jL,^UMi<ne 209 220 1 i< M HJi 11 A. Cl. LlMlcl. 05 Jit ' L. BA. &A. IMt ur niDjrg. 771 $89 CI J< nice 206 206 -retersburg 7,81a t 14,504 s Regerburg 6C7 719 K anipgcn 372 247 KoTterdam 2,079 2,120 R ushnd 891,602** Schlecswyk (bet Hertogdom) 6,759 0,»*7 S( refund 40 v 434 Siuigard (zonder de Katholyken). 771 6S8 Dim. Utrecht 12,266 9.0 Weelen 20,818 Zurich 444 1 Dit zyn allecn de gedopte in de Creformcrde, Lutherfche en Hcf. fcelde Luther.richc Gcraccnicn. Hicr onucr u-3 oik clue! Hicr vau 10,414 van hot mannctyk en 4,09Q van het vrouwelyk Geflacht, Waur imdci win v-u 16b jaren. IK hAARLIM, MX A. LUUdjJb.^ t Digitized by ALGEMEENE K O N S T- EN LETTER- BODE, VOOR HET JAAR 1810. — 1 — N°. 16. Vrydag den so van Grasmaand. B E R I G T E N. 1NLANDSCHE. ^ age. De Befiuurders van het DichtlievendGenootfchop -i\h\tT * onder de Spreuk: Kumtltefde fpdafi zten nyt.9 berigten, dat het voor den laatiten vzii Wintermaand 1809, ingekonien Dichtwerk* op de uit-gefchreven Prysltoffe: Nadman de Syrief* met zoo voldoende bevonden is, * Om er den uitgeioof-den Gouden of Zilyeren Eercpenning aan toetewyzen; ynde ingevolge daar van, het bygevoegde Billet, in de gewone Vergadering des Genootfchaps, op den 5deri van Grasmaapd dezes jaars, ongebpend verbiand. Terwyl als ou wordt aangeboden een Gouden Eercpenning aan den Dichter van een voldoend Dicht-ituk, behelzende: Onze Zedekern vergeleken met die van otize 4 Voorouderu cij een Zilveten van gelyke grootte voor den Dichter, L D £ l. Q wiens Digitized by Google wiers Vers met fict bestgekeurde in aanmerking zal ko-men, om bekroond te worden. Deze Dichrrtukken moetcn (met een Zinfpreuk ge-teekend, en daarby gevoegd verzcgeld billet, raec dezclfde Spreuk, waarin des Dichters Naam en IVoon- $laatO voor. of op den laatlten van Win'ermaand de* zes Jaars i8ro> ingezonden woiden aan J. M. Sobels, Secietaiis dtzer Maatfchappy. B Sedern Lycurgus, die het einst de Dichtwerken van Homerus by een verzamelde, weet men, dat Votrten, Overbeidsperfonen, Geleerden en Kunrtenaren van alle leef.ydcn, zich beyverd heben, om aan den Vader van het Ht-ldendicht hunnen tol van bewondering te betalen; deze hunnen naam met dien van den groten man vereenigende; gene wedyverende in onderzoe-kingen en poginen, om zyne Werken met meer naauwketirigheid en luister in het licht te brengen. Dezer dagen heeft de beroemde Boekdrukker Bodo-fii, van Parma, het voetfpoor van vele zyner vorgangeren gedrukt, en eene nieuwe uitgave van Homerus Iltadc enderen, welke aan Keizer Napoleon opgedragen is, en alle vorige in pracht en schonheid overtreffen moet. Heefc de Uinde in drie Deelen gefplitst; elk be vat, in omtrent 370 bladzyden, acht boeken enkel tekst; het Werk is in groot folio, en de letters 2yn van zulk eene grootte, dat zy allen in dusdanig en fornraat dienen kunneo. Het eerfte Deel be vat daarenboven de Opdragt van den Heer Bodoni aan Z. M., gedrukt in drie talen; de Italiaanfche in Italiaanfche of Curfyffche; de Franciscan in Romeinfche en de Latynfche in Kapitale Letters. Hierop volgt eene Latynfche Voorrede van tien bladzyden, met groote Romeinfche Letters, door den Ridder Lamberti, Dire&eur van de Koninklyke Boekery Van Brera, te Milaan. Deze Geleerde houdt zich bezig met de philologische uitgave en het naz. Iren der proeven. Het Titelblad voert het volgend Opfchrift, ut Theocritus onleend: "Opijpoi" (fotis omnibus Homer us). Om een denken van de schoonheid en volkomenheid van dit Werk te gven, is het genoeg, dat het befchomvd knn worden als het meester-fluk van deszelfs maker. Zes jaren werks zyh zoo aan het Letterkundig gedeelte als Typographifche toeberidfelen befteed. Het is in achtien maanden gedrukt. De Letters, die de bevalligftc gedaante hebben, zyh gefneden en gegoten alleen voor deze uitgave; en de uit-voering is zoo keurig, dat zy het fhik meer naar geplaat-drukt, dan naar een werk met beweegbare karakters gedrukt doet gelyken. Men heeft er flechts 4o Exemplaren op gedrukt; dat, het welk aan Z. M aangeboden werd, is op Velin, van zulk eene Grote, dat, hoewel men eene byzondere Pers tot het drukken hiertoe heeft kunnen fekken. Deze uitgave, die ten opzigte der Typographic is pracht alle vorige te boven gaat, is echter ook belangryk, wat het innerlyke betreft, te weten, de lezing. Men heeft zoo veel moge!yk, den byna algemeen aan-genomen tekst van Clarke, verbeterd door Ernes-ti, gevolgd; waar dit niet mogelyk was, nam toen zyne toevlugt tot de Varianten, door Heyne (Uitg. van 1804). In de raoeijelykfte plaatfen heeft men zich nu met het gevoelen van Heyne, dan met dat van WoLfr (flde Uitg. van 1804) vereenigd. In verfcheidende andere heeft men de lezing der eerfte Uitgave (Florence 1488), ten onregte door latere Uitge vers verlaten, herfeld. Ook heeft men van de andere meer aanmerkeltgaven, zoo als die van Eustatholos, benvenetiaanschhandfchrift, door Villoison, en zelfs van alle de Commemarien en de geachtlle Scholiast gebruik gemaakt. Q a Wat Digitized by Google C M4 > Wat de Orthographic betreff, byna overal heeftner die van Wolf gevolgd, die zeer naauwkeurig en over-eenkomftig met die der eerfte Uitgave is: maar men verwierp de verwierp de verwierp de verwierp de manier door Rejz voorgefteld en door Wolf gevolgd van het accent, acut. voor de enkele comma te plaatfen; ook liet men de halve maamjes of paremhelen weg-en verving die door punten, onder aan de verzen geplaatst; die welke de eerfle Uitgaaf door het woord v69wg (fpurius) aangewezen zyn, kent men hier aan en starrretje. Overigens zal de Heer Lamberti ons binnen korteen, commentarius ten voordeele der aangeoomen lezing, geven. De Heer Morali, Hoogleeraar in de Griekfche taal, he Eft mede de drukproeven nagezien, weik werk met zeer veel naauwkeurigheid verrigt is. Sorts LEVENSSCHETS VAN AUG. LUDW. von SCHLOZER. Een der waardigfte fieraden van de Duitfche geleer-de Republik, de voortreffelyke Schlozer, werd aan de Wetenfchappen, in Herfttmaand van den verleden jare, omrukt (!). Den 5den van Hohenlohe Kirchbergifche, geboren, en werd van zyne burgerly-ke ouderen, eene brave Fredikantsfamilie, zorgvuldig opgevoed. Hy ftudeerde te Wittenberg eerat in de Godgeleerd-heid, en vooral oefende hy zich daar in de Oosterfebe en  welke hy van yver brandde, voortebereiden. Zweden, waar been hy eerst verplaatst werd, maakte hem tot Schryver, want daar gaf hy in het jaar 1758, in d'eZwecd-che taal, zyne Proevc ccncr Gefchiedcnis van den Kooj-Handel uit. Van hier begaf hyr zich naar Gottingen, om zich tot zyne groote Reis, door de beoefening van de Medicynen, geheel te bekwamden; en ging, door Busmngs bemiddeling, als Adjunct van den Rusifchen Gefchiedsbyver von Mulltr, naar St. Petersburg. Wat hy daar voor de Rusifchen Gefchiedsbyver von Mulltr, naar St. Petersburg. Wat hy daar voor de Rusifchen Gefchiedsbyver von Mulltr, voltooide het geen Achcnwall reeds voor hem aaugevangen had, te weten, bet schon gebouw der Staatkundige Wetenfchappen, en vooral van de eigenlyke door hem juist bepaalde en verbeterde Staatistiek. Door de Theorie dezer Wittenfchap, van hem in het licht gegeven en 00k in het Nederduitsch vertaald, heeft hy zich groote Verdienst verdienst verworben. Zyn werkenring te Gottingen was schon en schüttelender; stoutmeedig, krachtig en rusteloos poogde by door zyne leer, gefchriften en daden, gefchriften en daden, verlichting, verlichten van denken en denken en de ontmaskering van alle bedrog en heerschzucht zu te bevorderen, dat Duitschlands nakomelingfchap, waarop hy door duizend zyner Leerlingen invloed had, hem Dimmer zal vergeten. Zyne Bricwisfling en daarop gevolgde Staatsberigten, onderfcheiden zich daarin vooral; gelyk 00k de door hem begonnen Levensbefchry-ving van zich zelven, byzonder merkwaardig is. Later befteedde hy byna alien zynen tyd aan de voortreflelyke Oordeelkundige bewerking en uitgave van Nestors Rus. Führe Kronk, die heutigen Russen Adel en de Wundimir Orde, der ersteren Wunderwerke ersteren, führen een  en in daden zoo ryk leven, tot in zyn 75fte jaar, uit; C a46 ) by overleed den gden van Herfstmaand 1809. Euro? pa vereert zyne gedachtenis. Duitschland is trotsch pp hero. NIEUW - UITGEKOMEN BOEKEN, AKADEMISCHE EN ANDERE SCHRIFTEN. Naturkunde. Proefondervindelyke Per hande ling over, de onlangs betwiste Waters eegkundige ft tiling; Water weegt in Water, vervat in twee voorlezingen, by de Ma at [chappy voor Natuur- en Letterkunde, onder da Zinfpreuk: Diligentia, in den Haag > door A. v. Linden van den Heuvel, Eejluurdcr en Werkend Lid by deze/ve Mm at [chappy. In den Haag by £. ScheurUer Junior M 19 10 in gr» 80. 80 bladz. De Heer Linden v. den Heuvel bepaalt de aandachr der Leden van de Maatfchappy Diligentia op een enderwerp, dat Voor eenigen tyd een twistaprel order fommige Natuurkundigen geworden was; namely k of Water in Water veegt : ieder, die Diet geheel vreerad is met de gefcbredenis der Natuurkunde van onzen tyd, zal  kon niets, dat eenigzins met de Waterweegkundige proef van Boile in* verband ftond voorbygaan, en moest dus, wilde hy voor een Ieder duidelyk zyn , van de eerfte gronden der Water- weegknnde beginnen : hierom maakt by vooreerst eene naauw- keurige bepaling, wat men door zwaarte , gewigt en wegen moet verfaan , en toont aan het onderfcheid tusfcnen zwaar- fe en gewigt , tusfchen zwasr zyn en wegen. Ten tweede bewyst by met bekende proeven, dat ieder Iig- cbaam, in het water gedompeld een gedeelte van dcszelfs ge- wigt " terliest , en wel zoo veel , als een klomp waters van dezelfde gtootte met cLtt ligch ^m weegt , welk verloren gewig t echter niet vernietigd wordt, maar asn het water, waarin het ligchaam gedompeld is, wordt toegevoegd. — Vervolgens leert hy het onderfcheid van foortelyk en betrekkelyk ge- wigt. — En emdelyk toont hy, wat fer plaats beeft , wabnter eeti ligchaam foottelyk even gewigtig als water in deze vloei- JUf wojcU ingedgmpeW. • ~ - ' * Digitized by Google C *47 ) Ten derde volgt de ftellir* met de pr(>ef van Boile , Hisr ontwikkelt ; deSchryvcr uiivoerig bet gevoeien van den H »og- keraar '4G»avezande , die door zvr.e eenvoudige proof alieen aamoonde; dm Water in Water weegt , daar de W\s?eer Bule noe daarenbnven bifboi . d it zekere hoeveeiheid v/oei- ftofs even veel weegt in de vloeiftof, alt daar buiten. Eindelyk bevar ten vierde deze eerlte voorlezine de b-den-Jing, welke de Hoog'eeraar H£>elink in zyne Hydrostatic fche Verhandeling tegen de bekende ftelling in 't midden breogr, met zyne proeven; uit dar oogpunt overwogen, w^ar* uit die Natuurkundige de zaak befchouwt; wiens gevoeien, oontrent de Boileanfche proef hier op nit komr; dat de toe-iteming der zwaarte van het Fleschje meet teegefchreven warden aan de vermeerderde digtheid > en niet aan het water, het geen in 7 Fleschje geloopen is. In de tweede voorlezing beproefi de Hr. L. v. d. H. of by nit de bekende bepaiiogen en verfcbynfelen eenig meerderlicbt over den waren (last des gefchils kan verfpreiien; waar door men tot een wettig bed uit ter beflüssigt of vereffering van befüssigt zu bet zu kunnen gebragt worden. De eerste aanmerking, hieromtrent door den Schryver geworden is, of bet verfchil der twist en de Geierden waarlyk wel zoo groot is, en of vt niet?oor 't g root ft e gedeelte op een9 woordenjlryd zoo uitkomen, welke aanmerkiug, nadewoor-den van beide de party en uit bunne fcbriften aangehänd en met eikander vergeleken te bebben, de Schryver atdus belluit — dat het hem toefchynt, dat men by dit gefchil eikander niet begrepen heeft, of uit eene niet genoeg bepeftemd noch aangenomen zyn. Eeoe iweede aanmerking is de volgende: Hoe zeer men geene andere nocb meerdere oorzaken der naiuurlyke ver* fchyi felen moet aannemen, dan die waar en ter verklaring Yoldoende zyn, is het ecbter zeker, dat vele natuurlyke ver* fcbynfelen uit meer dan 66nc oorzaak verklaard kunnen wor- den naar bet oogpunt , waar uit men de za&k befchouwt : ecb- ter tnoeten de oorzaken met eikander in verband ftaan, of wel de eene uit de andere voortvioeijen , zoo kan men de uitwerkfelen van een nedergevallen ligchaam verklaren , of wit de fnelheid, of uit de doorgekx>pene ruimte.— Deze aan- merking past de Schryver toe op bet gefchil : bet Fleschje met water gevuld zinkt — de meeste Natuurkundige zeggen dit wordt veroorzaskt door het gewigt van het ingeloopene wa- ter — de Hr. Hesselink versiaart du , uit de veranderde digtheid van bet ingedompelde Fleschje door het ingeloo- pen water: dus waarin verfcoiilen de partyen? alleen in bet oogpunt | waaruit zy bet gelieven te befchouweo; imusfcbea Q 4 tM Digitized by Google f 24s * gaar de Hr. Hesseltnk, naar des Verhandebsrs gedachten, re ver in zyne pev*U trekking , wanneer hy zegt , de teeneming van zwaarte moet warden toegefchreven a an de vermeer- derde dig the id en geenszins a an het water , dat in ket Fleschje is. De ;;erdt» aanmerking bet reft de mogelykheid derzaak, kaa men Water in Water wegen — de Hr. Hesseunk ont- Jcent zulks, en toont in zyne proef met bet wasfen emmenje (door hem de beflisfende genoemd) dat men niet bet water, maar in der daad niets aoders gewogen heeft, dan deftof van het Flischje. De Heer  door wegneming eeniger oorzaken, waarom zulks voetftoots niet kan gtfchieden, door byvoeging van een of ander middel, door byvoeging van een of ander middel, door byvoeging van een of ander middel, ondervoeging van de Boileanfche proef. In de vierde en laatfle aanmerking, vraagt de Schryver, na de proef van A. van G ppenaal aangebaald en de wederlegping van den Hr. jEnejC op dezelve bygebragt te hebben, wat is er eigeniyk van de zaak en wie heeft er nu gelyk, voldoet de proef van Buile aan het oogmerk of niet — wa irop fn zgt: Water weegt in Water, dat is, het behoudt zyne zvanrte in en op de dee/en, die het onder fiennen, en „ werkt daar met zyn geheel ge*igt even ats buiten da vioeiftef; maar » ok. Water in Water in zyn* natuur* v tyk*n l*<*at zynde weegt niet op of aan een ander /ig-chaam butt en hetzelve. •* Jelyk kom* de Schryver tot Het laatfte gedeelte zyner Verhandeling; wat moeten wy oordee/en over de proef van Boile? bewyst zy, wat zy moest bewyzen, of moet zy, foo ats de Hr. \ Esseelink meent, uitgemonsterd wordea? w r p de hchnv.T antwo »rdi, in die n de proef moest be* vyzeri; of liever zinnelyk aanfoonen, dat het Water weegt in het Water, in zyn kigene plants, seder deel daar ter piaatfe y waar het zich in de mas fa berindt, dat het daar weegt m$t zyn geheel gevrigt, dan hnode ifc staande, dat de proef daartee yotdoende y en aliens ge- schikt is, mits wel bsgrepen en in haar verb and ge- plaatst %ordende; dns is net beflnit: Water in Water Digitized by C 24$ ) veegt in het Water veget in zyn eigen p/aats. Der nadere bevestigung wordt er nog eene proef door den Hr. L. v. d. H. in bet werk gefteld, die zer schoon is, raaar re omtlagtig, om bier by te voegen. Wy v erwyzen dus alle roinnaars der Natuorkonde tot de Verhandeling zelge; en swy twyfelen niet, of ieder zal dezelve met genocgen lezen, daar zy in alle opzigten duidelyk, grondig, en, noe men eok pver de zaak deoke, onpartydig gefcbreven is. Beoordeeling van Vaderlandsche Geschriften, IN fiUlTENLANDSCHE JoURNALEN. C. C. Plinius Secdndus, door Mr. M. C. van Hall. Te Amsterdam 1809. Ist en vindt weinig menfchen, die de lezing der werken van den jonpen Plinius geene gevoelens van genegenheid en achting inboezemt voor dezen Schry ver, zoo groot door zyne talent ten, als door zyne gezellige dengden en openbaar leven. Vooral zyn bet zyne Brieven, die ons zyn zacht en beinen nekenden karakter leeren kennen; en hoe wel men van tyd in dezelve eene te levendige begeerte opmerkt, om niet allecn aan die genen te behagen, waar aan zy gerigt waren, maar ook aan alle zyne medeburgers, is men te wel over-tuigd, dat deze begeerte nit eene te zoivere bron onifpringt, dan dat zy verdient gewraakt te worden. „Het zyn Brieven, z*gt de Heer de la Harpe, aan de nakomelingfchap gefchreven; zy heefc die gelezen en de Schryver heeft haar nog meer behaagd." De Hr. van Hall bekent in de Voor reds van her Boek, dat wy aankondigen, dat hy na de lezing de-zer brieven zich van eene zucbt doordrongen g Evelde, om een Gedenkteeken voor dezen vermaarden Romein opterigten, die, de vriendschaft van den grooten Trajanus waardtg, in de acnting van zyne tydgenooten geheel zyne eerzucht stelle, en nergens aan dacnt, dan lor anderen bet geluk uii te breiden, dat bem de zachtzinnigheid van zyn karakter en de gezelligheid zyner zeden verfcbaften. Maar voorziende, dat de vorm van een Lofrede bier te eenzelvig zou zyn en hem geene gelegenheid zou geven, om zich met alle byzon-derheden intelaten, die echrer noodwendig moesten behandel, woide hy Q 5 wil- Digitized by Google C 250 j wHde fchilderefl, verkoos de Hr. van Hall liefer de fchefs van ceo tafereel te on t we r pen, welker vry Q 5 wil- Digitized by Google C 250 j wHde fchilderefl, verkoos de Hr. van Hall liefer de fchefs van ceo tafereel te on t we r pen, welker vry Ostgebreid beftek alle de voornaamtte voorollen en de merkwaardigfte trek ken uit bet leven van Plinius bevatte. Men heeft dikwyls beproefd, om bet leven van beroemde mannen der Oudheid tot den grondftag van een Gefchiedkundig tafereel te kiezen; maar om byzonderheden, welke de Gefchiedenis met tot ons overbragt, te vervangen, was men genoodzaakt, in deze ibort van zamenftelling, zyne toevlogt tot de verdichting te iiemen, en deze open vakken met bebulp der verbeelding aantevullen; dit is eene kiip, waar op bet talent des Schry- vers meestal fcbipbreok lydt; want, om bunnewerken beJang. jerkt te maken, zeken zy te dikwyls met vreemde fieraden de waarheid op te fchikken, en dit mengfel van waar envalsch brengt gemeenlyk, bet geen men in de laatfte tyden Historifche Romans noemt, voort; eene foort, welke de goede fmaak met regt afkeurt. De Heer van Hall poogde dit gebrek te vermyden, door zyne fcbets alleen uit trekken zamea te ftellen, ontleend uit de werken der Ouden zelve. Om hier in, (zegt by) zonder van de gefchiedkundige waarheid, in eenig boofdpunr, afewykeo wel te Qagen, en tevers overial, door verfcheidenheid zoo veel raogelyk te behagen, heb ik getracht eenige zyner Landgenooten, korten tyd na zyn, door my verooderfteld, ov erzönte, zonder wezenlyke verdichting, over hem te doen fpreken, hon noeens derzelver eigene woorden, dan wederom die van andereo, of die zy, naar myn gcvoel, in de omstandigheid, waar in ik hen geplaatst had, zouden hebben kunneo bezigen, in den xnond leggende. Dit g-jf my van zelve en t-elkers aanleiding, om niet alleen befchryvingen en gebeurtenisfen, die tot bet leven van Plinius en de zeden van zyoen tyd betrekking hebben gebad, bier en Eiders in te viebten; tpaar 00k, om het goede en voort reffelyke, het geen zyn uitmuntend leven ovct-al ainbiedt, voorteftellen, op eene wyze, voor welke de stattige gang eener gewone lofrede voor zeker niet vatbaar is: — in de laatfte. vindt men overa! den Redenaar, die zynen toe-boorders het bedd van zynen held, met kunst afgemaald, anwyst; in de eerfte bewerking verliest men den Schryver geheel uit het oog, om zic.i alieen met zyn onderwerp teonderbouden. De Lezer sal, om die reden, in mynen arbeid vruchteloos dien fchroomvallig- regelmatigen zomenbang zoe-ken, welken men van eenen Schryver, die zyn onderwerp in eenen meer kuns matigen vorm vordraagt, vorderen kan: de naturlyke loop en let Ding van gefprekken is afwislelende en gemeinen; het eene denkbeld brengt fcet andere ongezccht voort; de eene gedaohte voort ongemeinde tot eene an- dere, en gelukk is het dan, wanneer daarby de eenheid van belang en bet boofddoel der zamenfteiling niet verloien gaat; Digitized by C «5l ) jerwyl eindelyk de grnotfte konst In Jbortgelyke tafereeti is, het verbergeo fan alles, wat den Lezer aan eeoige kunstbe- werking zoude kunnen herinneren. Het eenige, dat wy by de woorden van den Schryver te voegen bebben, is, dat by;n den loop van geheel bet werk zyn plan getronw gebleven is, en dat hy het op een verstandige en voldotnde wyze heeft ter uhvoer gebragt. Om een denk, beeld van den ftyl van den Hr. van Hall aan hun te geven, welke bet oorfpronkelyke niet kunnen lezen, zulien wy eene vertalfng van bet begin des Boeks, zoo getrouw ons dieinogeiyk was, geven. Hier volgt een gedeelte nit het Werk, welks inlasfbing wy voor den Hollandfeben Lezer, die het oorfpronkelyke verftaat, mio noodig geacht hebben; waarna de Rec. voorN Men ziet uit deze aanhnling, welke het ons onaangenaarn is, niet verder te kunnea uitbreiden, hoe ve Men ziet uit deze aanhnling, welke het ons onaangenaarn is, niet verder te kunnea uitbreiden, hoe ve Men Cl be'ang de Schryver over zyn onderwerp weet (e verfpreiden, <*n hoe gun dig zyne wyze van handelen voor zyn pLn is. Ten lloue merken wy aan, dat byna alle de Hoofjftukken even belan^ryk Zyn, ais dat het geen wy overnimeti, Het typograpnisch ge-deelte van dil werk Is zeer keurig, en dc vigaetten zyn be-val- Digitized by Google i ▼allig; over bet gebeel, het werk van den Hr. van Hau ftrekt der in Fraokryk te veei wronachtzaamde Holiandfche Letterkunde ioi eer. Magazin Encyclopedique. HANDEL en ZEEVAART, HUISHOUDKUNDE EN WAT DAAR TOE BETREKJCING HEEFT. DE KAVIAAR EN DERZELVER BE* R EI DING. De Kavinar (Rusf./for/), die men als eene lekker-ny eet, Digitized by Google beftaat in gezouten Kuit van den Stcur (Act- fcnfer Sturio) was van men in Bloch's Okfomifchcn Naturgcfchichte der Fische Deutschlands (8*. sde Deel 1785. bladz. 1 ix PI. 80.) eene getrouwe afbeelding visdt. De Stetir bhoort tot de grootfte Vischen, die dikwyls van 8 tot 10 ellen lang en van a tot 3 ellen breed zyn. In den vkschrykenOby, in Siberie, komen Steuren voor, die dikwyls iaoo flj wegen, en van welke een enkele onrent 200 8£ Kuit of 150 f£ Horn bevat. In den Winter houJt zich deze Visch in dediepte der zee op; des Zoraers kfeert hy uit de rivieren naar de zee terug. Zyn rydtyd valt in Gras- en Bloei-maard in. By de Grieken en Romeinen was de Steur in grootan zanzen en maakte Jezelve by alle gastmalen het voor-naar de zee terug. Volgens Plinius (Hist. Natural L. 9. c. 7O liec men denzelven by feestelyke gelegenheiten met kranfen en bloemen verlierd, door bekransre. Bedienden, under een harmonisch vreugdegejuich en vonrafgaand muzyk, op prachtige schottels oprai n. Dat deze Visch zeer duur verkocht werd 9 kann men uit Ovinias afleiJen, die in zyhe Fragment v. 132 zegt: Tuque percgrinh Acipenfcr nobilis etc. en hem een edelen nocmr, en uit Cicero (de Finib.lU 8.) als liy zegt: Praaclare Laiiu, £? recte Sophosy it* ludque verc: 0 Publi, 0 gurges* Quiloni: es homo mifer, inquitio Cenasti in vita numquam bene cum omnia in ista, Confumis jquilla, atque acipenferc cum decumano. en Digitized by Google C *Sl 7 en zoo de lekkerbekken bet nuttigen van denzefaen verwyt. Ook nog in het jaar 1713 werd een pond voor i Thaler en e en En geheelc door dea Kardinaal Gualtieri voor 80 Thalers gekocht. Tegenwoordig komt de Sieur in de Wolga, den Dpn, in de Donau, de Weixel en ook in de Norden en Oostzee voor. In Rusland, waar dezelve Beluga heet, bereidt men van deszelfs Kuit de Kavar. Ten dezen einde word de Kuit, zoo ruw zy is of gezuiverd, gebruikt, met zout ingezouten en dan in vaten gepakt. Naar mate van de meer of inindere hoe- veelheid zouts hierby gebezigd en eenigzins andere daarby te werk geftelde behandelingen, onderfcheidt men verfcheiden ioonen van Kavar. Daar onder behoore: u) De fyne geperfte Kavar (Rusf. Mefchcfchnaja* ikra), welke de fynfte en lekkerfte foort is, uit geheele ligchamen fchynt te beftaan, en niet ligt flecht van fmaak wordt. Tot de bereiding van deze Kavar worden lange fmalle zakken van linnnen ter helfe met verfche Kuit gevuld, hierop geheel met opé lost keukenzout volgegoten. Is de zoutoplosfhig Vr geheel doorgedroogen 9 dan worden de zakken met de handen uitfewrongen; latende men dezelve echter nog 10 & lauren, om te droogen, bangen, wanneer de Kavar in vaten geftampt wordt. a.) De korrelige Kavar (Rusfisch Scrni/laja-ikra) die echter wegens de mindere zoutheid niet van uier bemind wordt. Om dezelve toetebereiden wordt de Kuit over zeven gewreven, daarop eder pud of 40 kmet 8 of 10 8 zotu ingezouten, tertfyl men alles wel door een hutfelt, en vervojgens het in hogpen op zeven of gefpannen digte netten schudt, om dezelve te laten uitdroppelen en dik. In laten worden, waaroa zy ook in vaten geflagen wordt. 3.) De gemeene geperfte Kaviaar (Rusf. Pannfaaja) het welk de flechtfte soort is. Om dezelve te bereiden, wordt van de grofte draden gezuiverde Kuit voor elke pud met a té zout gezouten, denn op raaten, om te droogen, uitgefpreid, en eindelyk met tfe voeten getreden, waarby de treder de voeten met leeren kouien bedekt. Men onderfcheidt voorts zwarte en witte Kaviaar, maar geeft aan de eerfte den voorrang. De laatite worden Digitized by Google C «4 3 Urordt gewonlyk van de Kuit van den Zalm gemaaffen en Krassnaja-ikra genaamd. Ook bereidt men dezelve uit Kuit van Snoeken, welke laatfte aan eene faar het joode htllende kennen is. De aloude Kofakken hebben zich Door hunne berei-ding van de Kavara een grooten naam gemächt. Zy wordt in vaten van een, twee, drie en vier maten verzonden, en er zyn jaren, waarin de uitvoe'r naar Engelurid, Italic en Duitschland 125,000 pud of een Mililien ponden beloopt. Van de Wolga wordt's Winters ook veel Kavara ingezouten vervocrd. Die, welke men daar zelf inzout, wordt, na dat zy gereinigd is, in kisten, met een' doorboorden bodem, gepakt en met gewigten bela-den, did dezelve te.Iaren uitdroppelen; of zy wordt in linnen zakken uitgewrongen, daarna in vaten geperst eo met vischvet overgoten, ten einde haar voor bederf te bewaren. P*t2ew dei Effects w. Op Maandag deo 10* van Grasm. 1810, in BUITENLANDSCHE. 