A Dutch source for Robinson Crusoe; the narrative of the El-ho "Sjouke Gabbes" (also known as Henrich Texel), an episode from the Description of the mighty kingdom of Krinke Kesmes, et cetera
Smeeks, Hendrik, d. 1721 | Hubbard, Lucius L. (Lucius Lee), 1849-1933
Ik alles oversien hebbende, met mijn roer in de hand, en een blooten houwer met een touw aan den arm hangende, trad tot aan mijn poorte, (zijnde dit een sterk hek) alwaar hy op de hurke zat, drie a vier treeden daar buiten. Ik spraak hem aan, hier Karel, wat wild Oy? Hy zag op, ik wenkten hem aan 't hek te komen; daar komende, begon hy te huilen, en op sijn borst kloppende, wees op de dooden, en dan naa de Zee, waar uit ik besloot dat hy de dooden wilde haalen. Hier op deed ik teeken, dat de andere 156 De Ilistorie die teegen de grond laagen, zouden vertrekken. Hy hem omkeerende, riep haar toe, waar op zy alle opstonded, en liepen by de groote troep op strand. Ik wees hem hy zou stil staan, dat hy deed ; ik haalden Besehuit en Spaansehe Wijn, die ik met hem at en dronk, ik binnen, en hy buiten de poort ; ziende dat hem dat wel behaagde, wees ik hem, dat hy alleen de dooden moest haalen, en wat te rugge gaan, dat hy deede. De Poort los gemaakt hebbende, vertrok in (175) mijnj|B[asteel, gaande binnen mijn deur zitten, mijn^agjfen en roers veerdig hebbende. Hy kwam in de' gang, en sleepten een vor een, een stiHj:wee.gs iuiten de poort, die op een hoop neer smijtende. Wanneer hy de laatste haalde, en buiten was, kwam ik weeder met Wijn en Besehuit uit, hem wenkende te staan, sloot ik mijn poort zeer vast toe ; teiken doende dat by my zoude koomen, dat hy deede. Ik beschonk hem met ses Beschtiiten en een boutelje Wijn. Hy dit aan- neemende, zat weeder op sijn hurke; en ronkte als een slaapend mensch, stond op en ging by de groote trop [sic]. Ik bleef aan de poort om dit alles aan te zien, wat zy zouden aanvangen. Daar kwamen ses-en-dertig geschilderde helden met haare spiessen, al huilende tot by de van den El-ho 157 dooden, welke opneemende, droegen die tot by de groote troep. Daar komende, verheften zig een yselijk gehuil en gekrijt. Zy marcheerden al krijtende naa de rivier; dit duurden den ge- heelen nagt, dat zy by beurten huilden, altemets by twee vuuren te gelijk, dat ik alles zien en hooren kon. Den dooden-haalder kwam des morgens tot voor mijn poorte, daar hy hard op begon te huilen. Ik door mijn kijk-gaaten rondom geen ander Volk verneemende, kwam nit, met roer en (176) houwer. Hy zat als vooren op sijn hurken, met sijn beide handen op sijn hoofd. Ik deedleiken dat zou zitten blijven, en my omkeerende, wilde hem wijn en brood haalen; Draager blaften, en als ik om zag was dien kwant al boven op het hek; maar ik dit ziende, sehoot hem van boven dat naar buiten neerbuitelden, waar op weer een algemeen gesehreeuw en groot gehuil by de rivier op ging. Een geverfden kwam uit den hoop, even als den dooden had gedaan; ik wierp hem twee Beschuiten toe, laatende hem den dooden weg sleepen ; onderweege ontmoeten hem verscheiden anderen om hem te helpen draagen ; deese by den dooden koomende, balkten zoo hard als zy konden, en daar meede by de troep komende, schreeuden zy alle eeven hard, als of haar het uitterste verderf was naakende. Bindelijk trok- 158 De Historie ken zy Boscliwaard in. Elk kan denken of ik blijde was: mijn poorte, deur, en kijkgaaten geslooten hebbende, leide ik vuur aan, en kookten en braaden als een Prins, maakende met Draager goede qier; ik zettender [sic] een victory-beeker op, gaande gerust leggen slaapen, tot den vol- genden morgen een gat in den dag weg. Naademaal ik papier genoeg had, schreef ik alle (177) voorvallen aan, die haast door 't dikwils leesen van buiten konnende. Om plaats te winnen, brak ik mijn leemen vloer, die weg werpende ; groef de Oly-potten in de grond ; voegende alles zoo kort op en aan een als my doenlijk was. Ik haalden nog kruit, schroot, en koogels uit het "Wrak, met nog veel Besehuit, en al dat noodig agte en bergen kon. Vier sebietgaaten, twee naa 't boseh, en aan elken zijde een, deese maakten ik met breekysers en beitels, die wel beleemende. Rondom mijn Fort maakten ik boven aan scberpe paaltjes in de grond, twee treeden breed. En nu kon my niemand als door mijn gang het Port genaaken. Eens op een nagt begon Draager geweldig te blaffen, dog ik hoorden niet ; maar des morgans ontwaakende, zag dat al mijn paaltjes met zoo- den bedekt waaren ; waar door verschrikte, den- kende dat zy sterk zijnde, wel mijn geheele Fort zouden begraaven. Rondom uitziende, vernam niemand. Draager uitgelaaten hebbende, was van den El-ho 159 ook gerust. Den geheelen dag zag ik sneedig uit, niemand vemeemende; savonts stak ik ligt aan, en begaaf my te kooy. In de voornagt begon Draager weer te blaffen. Mijn ligt bedekt heb- (178) bende, opende zagt mijn schietgaaten, mijn bas- sen stille aanbrengende, gaf ik rondom vuur. Daar op volgden een yselijk gesehreeu. De schietgaaten terstond weeder stoppende, laaden ik mijn bassen zeer wel, en bragt die weer te boorde. Naa ontrent twee uuren begon Draager weer te gnorren; ik verbood hem 't blaffen, en gaf voort rondom weer vuur, daar al weeder zulk een gekrijt op volgde. Ik stopten mijn schiet- gaaten, laaden mijn bassen weeder, en peurden te kooy, alles en de Wagt op Draager laatende aankomen. Dag wordende, ik en mijn Hond niets ver- neemende, traden naa buiten, met voorneemen naa de Uit-kijk te gaan, dog derfte niet, nit vreese van verrast te worden, bleef darom dien dag by en in mijn Fort, sneedig oppassende, en met Draager de wagt houdende. Mijn poort en deur des avonds wel geslooten hebbende, maakten ik vuur en ligt. In de voornagt gromden Draager als voren. Door mijn kijkgaaten uit- ziende, zag zeer veele vuuren, jaa zonder tal, zoo aan de rivier, langs de strand, als over al in 't bosch, dat my wat ontstelde; dog bedaarden 160 De Ilistorie haast, denkende, God had my zoo veel maalen bewaard, hy zou my nu ook wel bewaaren. Alles klaar gemaakt hebbende, dat tot een (179) aankomende Batailje dienen kon, en twee Lont- stokken gereed staande, gaf Draager maar weinig eeten, om niet slaaperig te worden. Ik nam fijne Beschuit met wat wijn, en begaf my naa kooy, zoo lang slaapende, tot Draager my wakker blaften. Ik ontwakende, hoorden veel getier, ge- schreeuw, en geroep, somtijts als of zy zongen. Uitziende, zag het Wrak in voile vlam, dat my zoo ontstelde, dat ik niet staan kon, kruipende naa mijn kooy, wierd flaauw ; doch weeder by my self komende, en alles overdenkende, bad ik God al schreyende om hulp, als naa een weinig unren vuur in de Kruit-kaamer kwam, dat een ver- vaarlijke slag gaf, waar op een yselijk gesekrey opging. Het geheele Leeger was omtrent het Wrak vergaderd, daar danssende, springende, en singende. Ik my stil houdende, verwagten wat daar van koomen wilde; en stelden my geheel gerust, denkende dat eeten, drinken, kruit, en loot had, in een sterk Port, daar zy my niet konden doen. Dag wordende, en niemand vernemende, trad met Draager welgewaapend uit, rondom mijn Kasteel gaande, en met een verrekijker overal herom ziende, zag niets. van den El-ho 161 Dagt teegen de middag eens naa 't Wrak te (180) gaan, en te zien hoe het geschaapen stond. Naa ik mijn middag-maal gedaan had, stapten ik met Draager derwaarts, ik had een gelaaden Roer met een ton op mijn schouder hangen, en een Houwer op zijd. Daar koomende vond wat stukken en brokken, eenige nog brandende; de traanen bedauden mijn oogen op dit gesigt. Gaande met een bedroefd hert op den Uit-Mjk of nog Mensehen ontdekken kon, zag niemand, daar op needer zittende, raakten in slaap, ontwaak- ende, zag Volk by mijn Kasteel. Ik wierd geheel versehrikt, afkoomende, trad langzaam der- waarts, my ondertusschen bedenkende wat my te doen stond, naader koomende, zag wel dertig geverfden by mijn Kasteel, dat zy ingenomen hadden. Elk kan denken hoe ik te moede was. Ik dagt kort beraad goed beraad, neemende voor te sterven, of mijn Fort te winnen, mijn moed was meerder als ooit, ik agten haar niet meer als honden. Regt op haar aan treedende, kwam een van haar zonder spiets naa my toe, gaande op de hurk sitten, als voor deesen, ik wenkten hem op te staan, dat hy deed: zaamen stille staande, kwam nog eene uit haar troep, met een spiets naa my toe ; omtrent ten half weegen smeet hy zijn spiets van hem, by de eerste komende, ging op (181) zijn hurken sitten ; ik wenkten hem op te staan ; hy opstaande, wees my naa zijn Volk, klopten op 162 De Historie zijn Borst, doende teeken dat my geen kwaad zou gesehieden ; dus staande, en denkende wat ik doen wilde, wierd ik van agteren omarmt en ge- vat; die twee welke voor my stonden schooten ook toe, my met hun sessen mijn geweer ont- neemende, en mijn kleederen uit trekkende ; doen was ik zoo naakt als zy, denkende niet anders of zy zouden my dooden, te meer, om dat die geene welke by 't Fort waaren, met een gekrijt met hun spietsen kwamen aanloopen ; dog een van die my gevat hadden haar teeken doende, wierpen zy al haar spietsen van haar, en by my koomende, zaaten alle op haar hnrken needer. En straks weer opstaande, vatten malkander by de hand, dansten dus al zingende om my heen. Ik wees na mijn Kasteel, denkende waar ik daar in, ik zou u anders leeren dansen. Die ses welke my uitgeschud hadden, en by my stonden, vatten my meede aan, en moest ook met haar dansen; waar op de anderen in haar handen klapten, en sehreeuwende zoo hard zy konden. Ik dansten met een droevig gemoed, nu wel merkende dat zy my niet wilden dooden. Het dansen ge- eindigd zijnde, wees ik haar weer naa mijn (182) Kasteel; waar op eene een schreeu geevende, kwamen nog wel twintig uit mijn kasteel te voor- sehijn, welke haar daar in tot nog toe verborgen hadden; deese by ons komende, nam elk sijn houte spiets weer op, my in 't midden zettende. van den El-ho 163 en begonden de strand langs te mareheeren; ik geduurig na 't Port ziende, en dat passeer^nde, begon te sebreijen, dat zy haar niet eens kreun- den. Wy passeerden ook de Staak daar ik mijn Kist &c. uit gegraven bad, welke ziende, wierd mijn bert boe langer boe meerder beklemd. Dus ontrent [sic] ses uuren langs strand voortge- trokken zijnde, keerden zy baar links bet Bosch in, en bielden naa een half uur balte, eenige wat vrugten haalende, daar wy alle van aaten; zy rukten wat takken van de Boomen, die tot bun beddingen sebikkende rondom my been, my eenige meede deelende, die ik onder een grooten Boom needer leide, daar naakt op leggen ging, en zoo koud wierd als ys. Zy laagen rondom my, slaapende gerust, bebalven ses die altijd wakker bleven, en de wagt al zingende rondom my biel- den, die t'elkens door anderen afgelost wierden. Ik kon door haar zingen en koude niet slaapen ; zy dat merkende, maakten vuur ; my daar by leg- gende, bekwam ik wat. Ik beval my aan God, (183) en verwagte geduldig wat my weedervaaren zou, denkende geduurig om mijn Kasteel. Des morgens gingen wy weer aan 't marcbeer- en, en raakten naa een uur uit bet Bosch by een poel, alwaar wel duisend korfjes van dunne rijsjes gevlogten stonden, van fatsoen en groote als mijn Konstaapels lantaarn ; bier van nam 'er elk een, aan my ook een geevende ; ik bezag dit, 164 De Historie vindende het van binnen den bodem, en half weg de hoogte met leem of pot-aarde bestreeken, daar bast van Boomen in lag; ik konde niet weeten wat dit beduide ; maar naa een unr gaans de Zon wat hooger rijsende, zag milioenen muggen en vliegen uit het moeras opkoomen, als wanneer zj straks vuur maakten, en elk sijn bast in de korf deed rooken; deese rook had een aangenaame reuk, en deed alle muggen en vliegen van ens blijven. Dit moeras gepasseerd zijnde, kwamen wy weeder teegen den avond in een Bosch, daar zy terstond vuur maakten, en rondom gingen leggen, my als voren bewaakende. Des morgens weer voort trekkende, kwaamen weer aan strand, aan een grooten inham ; omtrent twee uuren langs strand gegaan hebbende, ont- moeten een rivier, die langs gaande, raakten weeder in een Bosch, daar veele vrugten stonden ; (184) ontrent de middag halte houdende, kwam nog een Troep by ons, die eerst alle op de hurken gingen zitten; daar naa opstaande, zongen en dansten als gekken. Zy bragten vrugten meede, welke omgedeeld hebbende, trokken weer voort; naa omtrent twee uuren gaans vonden veele vlotten in de rivier, met touwen aan boomen, op 't strand staande vast gebonden, met welke wy ons alle over zettende, toogen al voort, tot weder aan een rivier kwaamen, doende weeder met de daar leggende vlotten als te vooren. Dus wel van den El-ho 165 ses a seeven rivieren gepasseerd hebbende, kwaamen aan een zandige vlakte. Nu hadden wy al seeven ofte agt daagen gemarcheerd. Ik was moede en mak, hoe wel zy my alle dienst deeden die zy konden. Deese vlakte overtrek- kende, kwaamen weder in een Bosch, als wanneer zy alle begonden te zingen, eenige al zingende voor uit loopende, zag ik van verre veele Men- sehen, en hutten. Welke naaderende, kwamen zeer veele van de zelve ons teegen om my te zien. Nog vorder gaande, kwam ik voor een groote hut, daar een oudagtig Man in de deur zat, daar voor wy alle op de hurken moesten zitten; hy my nauw besiende, deed my by hem komen : hy hield een lang discoers met die, welke my gevangen (185) hadden; doch ik konde hun niet verstaan. Het discoers ge-eindigt hebbende, moest ik in de groote hut gaan, alwaar vier naakte Jonge- lingen, en ses naakte jonge Vrouluy sag, deese alle naa my toe koomende, bezaagen my zeer nauw, over al mijn lichaam tastende en voelende ; ik stond onnosel toe te zien, niet wetende wat men met my zoude aanvangen. Naa een uur begon- den zy alle in de tent te singen en te te [sic] danssen rondom my; en den Huis-heer ook wat gedanst hebbende, kwam een der voornoemde Vrouluy voor my op de hurke sitten: zy wees my dat ik ook zoo doen moest, 't welk doende, stond den Ouden op, ons elk een hand op 't 166 De Historie hoofd leggende, begon zoo hert te schreeuwen dat ik verschrikte, waar op die buiten de tent waaren antwoorden. Weeder beginnende te zingen, en te danssen, deaden die buiten de tent waaren het zelve. Dit naa gissing een half uur geduurd hebbende, stond het jonge Vrou-mensch op, my by de hand vattende, trad met my buy- ten, van de anderen gevolgt; brengende my in een daar bystaande leedige hut, daar deese Dogter en ik in gingen : de andere slooten de deure; daar naa al zingende weg gaande bleven wy met ons tween alleen in de hut, daar in zag ik (186) Hooy, gedroogde Blaaden, en biesen Matten. Ik was verkoud kuchende en hoestende ; zy deed my in 't Hooy ter needer leggen, en my met matten van biesen overdekt hebbende, kroop zy by my onder, om my te verwermen, dat zy op een aange- naame manier wist te doen. Deese Heidin had een zeeker Toover-character, daar zy my zoodaanig meede betooverden, dat ik al mijn ongemak, Kasteel en alles quam [sic] te. vergeeten. Naa eenige uuren malkander zoo verwermd te hebben, dat wy zaamen wel sweeten, was ik van mijn verkoudheid geneesen. Wy opstaande, voelden ik de koude lugt weeder, en bevond doen eerst als een anderen Adam dat wy naakt waaren. Over al de hut doorsiende, zag daar een mand met gebraten Vis die nog werm was; van den El-ho 167 zy een Haaring met haar hand daar uit krijgende, maakten die op, my die aanbiedende ; ik vatten die gelegentheid by 't hair, denkende ik zal de tijd waar neemen, en my daar van bedienen, en brasten zoo veel ik kon. Hier naa wierd de deur van onse hut geopend ; en ik haar volgende, bragt zy my weer in de groote hut, daar my gebraaden vlees, vis, en eyers wierden voor geset. Wei gegeeten heb- (187) bende gingen wy in de rivier vis vangen. Avond wordende, moest ik met mijn Heidin weer naa onse hut, daar wy tot den morgen bleeven slaapen. Mijn grootste ongemak was dat ik naakt moest gaan. Dus een maand of twee geleefd hebbende, ont- stond op een nagt en [sic] vervaarlijk geschrey, dat zig hoe langer hoe meer verheifende, mijn gesellin ook deed schreyen en krijten; ik ver- schrikte, zy omarmde my al krijtende; my los- laatende ging op haar hurke zitten, slaande voor haar borst ; ik de deure van onse hut opstootende, zag ontelbaare vuuren rondom, zoo verre ik beoogen kon, niet weetende wat dit beduiden ; zy wees my dat het onse Vyanden waaren, welke ons wilden dooden. Ik wees haar weeder dat wy zouden vlugten. Zy deed teeken dat wy rondom beset waaren. Wy gingen zaamen naa de groote hut. Den Ouden zat bedrukt en zugte. Ik een houte spiets neemende, verzogt manschap om de 168 De Historie Vyand op te zoeken ; maar den Ouden sijn hoof d schuddende, kreeg een hoorn, gaande in de deur der hutte, en blies zoo hard als hy kon ; daar op volgde het geluit van wel honderd hoorens. Ik niet weetende wat dat beduiden, ging naa mijn hut, een houte spiets meede neemende, met voor- (188) neemen van my te verweeren, wien ook op my aan mogt komen. Mijn Gesellinne volgde my naa, kermende en krijtende; het wierd met 'er tijd dag, en zag van verre verseheiden Troepen, gekleed en gewaapend Volk, dat my kragtig ver- wonderde; hoorde ook schieten, dat my nog vreemder voor kwam; vattende mijn Vrou- mensch by de hand, wees ik haar dat zy met my daar naa toe zou gaan, my dogt zy zouden my niet dooden; dat zy niet doen wilde; ik dan alleen den Vyand te gemoet gaande, kwam by een troep Paarden, den Kapitein mijn ziende, hield stil; ik op mijn knyen vallende, leide mijn handen te saamen. Hy wenkten my by hem te koomen, dat ik deede, en wierd van hem nauw besigtigd, als zijn leeven geen blank menseh gezien hebbende. Hy deed my een Rok, Broek, en Muts geeven, ook een Paard daar op ik klom; maar mijn leeven niet veel te Paard geseeten hebbende, kan men denken hoe dat toeging. Ik reed in 't voorste gelit. Dus zagt voort rydende, kwaamen by onse hutten. Ik wees den Kapitein mijn hut daar ik woonde, bid- van den El-ho 169 dende hem met gevouwene handen die te willen verschoonen. Hy zetten voort eenige Ruiters voor de deure, daar ik meede onder was. Van 't Paard in de hut treedende, begonden zy alle te schreeuwen, zittende op haar hurken; ik hem, hemden; waar op zy stil sweegen; dit had ik van den Ouden geleerd, welke dat deed als hy gehoord wilde zijn : zy my aan mijn blanke aan- gezigt kennende, en mijn handen en voeten ziende, schoot mijn Vrouwmenseh naa my toe, my omarmende al schreijende : ik hem, hem zeg- gende, sweeg zy stil; zy gaf my gebraaden Vis en Eyeren, die ik aan mijn gezelschap te Paard, nevens wat Fruit omdeelden, dat zy aan naamen en nuttigden. Het was wonderlijk dat alle deese mensehen haar zoo gewillig lieten dood slaan, zonder de minste teegenweer te bieden, even als 170 De Historic (ISO) of zy alle tot een Goddelijke Offerhande gedoemd waaren. Het moorden geeindigd zijnde, reed ik als een gevangen nieuwen Ruiter met mijn troep weeder te rug, zonder te weeten waar heen. Naa eenige daagen marcheerens kwamen wy aan een arm van de Zee, daar meenigte Vlotten laagen, eenige met twee, andere met drie en vier zeilen; hier meede wierden wy alle overgezet. Onse Kompagnie was hondert man sterk, rijdende in tien gelederen, elk gelit had een Offi- eier of Korporaal: in haar Standaards was op blaauw satijn een gouden Sonne, waar in den Bngel Baloka in een pnrpere rok zat en schreef ; deesen had meerder oogen als van Argus ooit verdigt is; sijne gedaante was zeer wonderlijk, als geheel bestaande nit oogen, ooren en handen, dat my vreemt voor kwam. Wy waaren de eerste Kompagnie die weeder keerden van drie duisend Ruiters, zijnde Hulp benden, welke dit Biland Krinke Kesmes aan haare Nabniiren geleend hadden. Ik aan Land koomende, wierd in een Boeren huis gelegt, tot order van Kesmes kwam, dat ik daar zou komen. Daar komende, wierd ik in een Scholastique vergaadering gebragt, alwaar vier-en-twintig zeer agtbare Mannen zaaten. Den (191) Voorzitter deed my aan een klein taafeltjen zitten, daar papier, pennen en inkt op was ; men wees my dat ik sehrijven moest, 't welk doende, van den El-ho 171 ging mijn sehrift rondom, elk van deese Heeren besehouden het, tot het een aanzienlijk Man in sijn.liand krijgende, dat overluid las; hy op- staande, vroeg my in goed Hollands, hoe ik by de Natie Kaskes (welk woord beteekend Strand- ers, of Strand bewooners) gekomen was? Ik ant- woordende, verhaalde het geene my weeder- vaaren was; waar over zy haar alle zeer ver- wonderden. Hy gebood my dit alles op te sehrijven, dat ik vaardig deed, alzoo ik het zelve als een A. B. C. van buiten kon. Dit overgeleeverd hebbende, wierd het voort in deese Land-taale overgeset. Des agtermiddags kwaamen my tien Jongelingen, in die Hol- landsehe taal begroeten, die zy vry wel spraaken, leezen, en sehrijven konden. Naa drie daagen wierde ik uit de Hoofd-Stad Kesmes, naa deese Stad Taloujael gesonden, cm alhier geduurende mijn leeven, eenige Jeugd de Hollandsche taale te leeren, dat als nog mijn werk is. Men geeft my hier zeer eerlijk onderhoud, mijn Schoole is nooit starker als ses jonge Lui- den, die ik in de Hollandsche Taale onderwijse, (192) en doe verstaan, spreeken, leesen, en sehrijven. Deese Zuidlanders meenen, dat het geluk van haar land, en haare goede en zeer heerlijke regeering, alleen afhangd van de goede opvoe- dinge der jeugd, daarom moogen hier geen todden 172 De Historie van wijven, School-matressen nog geen dronkene snipers, of kwaalijk gemanierde mannen, School- meesters zijn; de zulke worden veragt, zoo wel als die haar natuurlijk verstand ontbreeken neevens, de talmers en teemers, die niet glad van tong zijn. Zy gelooven hier, dat alle, of de meeste fouten, welke veele mensehen als eigen zijn, zy die in haare Jeugd, van haare Opvoeders, en Onder- wijsers ontfangen, en dat de zelve dan door gewoonte haar by blijven. Daarom moeten hier de Sehoolmeesters verstandig, zeer opmerkende, voorsigtig, en welleevende zijn. Ik heb my naa haare wetten gevoegd, en leeve nog daar naa zoo eerlijk als ik kan; daarom ben ik besehonken met deese roode Rok en roode Muts, dat hier een kleed van eere is. Het teeken op mijn Borst geborduurd, is in deese Landtaal El-ho dat is vryman. FINIS. 