A Class-book of Botany : Designed for Colleges, Academies, and Other Seminaries : in Two Parts
Herman Christiaan Hall, Jan Willem Moll , Alphonso Wood , Johannes Marinus Geerts
Uit de stammen ontwikkelen zich dan ook wortek ($ 32 en 88), uit de wortek knoppen, die weder aan nieuwe stammen het aanzgn ge?en, zoo als men bg het geheel en al omkeeren van boomen, door de takkeo in den grond te bedelven en de wortek aan de lucht bloot te stelleU duidelgk zien kan. RiCHAEO I Planien Aimde, bl. 127-128; uxk, EL ^ p. iz-iia, laS en laB; bcrkhkt, NatuurUfke Hisione van Holland, II, bl. 4^4 9 duhamel, t. •« pKf 11, p. z 1 6- 1^3; MAATiifBT, Caieekismus dtr Naiuur, lY, bl. 43a-433; unxun, Eedefoertngen, IV, i,bl. 173-174; H. c. TAir Hikix, Bi/dr», YI, bl. 199 ; jutsnn, t. a. pi., p. lOX. $ 40. Deelen, welke wel tot de onderaardsche deelen der plant behooren, maar niet henedentoaarts (§ 29) groetjen> zoo als de zoogenaamde worlel van den Kalmut [AcortM Calamus), yan Aspidium Filix mas^ Polypodium vulgare, Canvallaria multijlora enZo zgn e igenlijk onderaardsehe voortzettingen van den stam en worden als warteUtok (rhizoma) be-schreven. De ware wortels (de wortelvezeh) groegen uit dit, meer of min waterpas zich Tcrlengeud, deal in eene benedenwaartsche rioting uit. De, Org^,, I, p. 144 en a4o volg ; auo. de st. hi- LAiAE, t. a. pi., p. 106- zia. Door sommt het rhizoma als caudex intermtdius beschrete; de wortel als c* desemdeRs; de stam als Cm adscendens* ForteUtok. Knol. 31 § 41. Hen onderscheidt nog de warteUpruit (sobiH les), zynde een onderaardsche, meer of min waterpas groe^ende uitlooper van den wortel, welke aan nienwe planten het aanzijn geeft, b. t. de radix Graminu (z^nde worteUpruiten van Agropyrum tepens), de onderaardsche nitloopers of loopers Tan de Fratnloo^ [Rubus Idaeut), Tan de F'aleriaan {Valeriana of- JU^nalU) enz. De Tforteipruit komt in natunr ook met de onderaardsche stengdeelen OTereen en staat al- zoo tot den Trorlelstok als een tak tot den stam. § 42. Tot de Trortelstokken kan men mede brengen de knollen (tubera), zgnde dikke Tleezige, Tan bin- nen ^^nTormige Terdikkingen van worteldeelen, of b^ Tele gewassen eigenlgk Terdikte onderaardsche takken, in welke Toedsel Terzameld is, hetwelk To Tele gewassen eigenlgk Terdikte onderaardsche takken, in welke Toedsel Terzameld is, hetwelk To Tele gewassen eigenlgk Terdikte onderaardsche takken, in welke Toedsel Terzameld is, hetwelk To Tele gewassen eigenlgk Terdikte onderaardsche takken, in welke Toedsel Terzameld is, hetwelk To Tele gewassen eigenlgk Terdikte onderaardsche takken, in welke Toedsel Terzameld is, hetwelk To Tele gewassen eigenlgk Terdikte onderaardsche takken, in welke Toedsel Terzameld is Or de Toe- ding Tan nieuTre steng- en wortelkiemen, die op de- zeWe geTonden worden, bestemd is, b. t. de aardap- pel (Solanum tuberosum) ^ de aardpeper [Belianthut iuberotus), de knoU-kers (Tropneolutn iuberotus) enz. Onder het T^oord iuber z^n dikwgls gebeel Terschil- lende deelen Terward, zoo als verdikkingen Tan de schors Tan den wezenlgken Tvortel, b. t. de aarda' hers [Lathyru* tuberonut), Spiraea Filipendula enz. y waarom avg. de st. hilaulb (t. a. pi., p. 121-125) Toorgeslagen heeft, zoodanigen tuber ^ die niet is een Terdikte onderaardsche tak te noemen tu^ herosiias, Anderen beeten dien tuberidium. Verg. MULDEB in richabro, Grundlage, pi. II, fig. 9 en 10, en Letterbode 1836, 21, bl. 85-a54; het Institution, 1 84 1, bl. 84; tan ball, eerste Beginnelen der Plantkunde, Gron. 1826, p. 1, fig. 1; sghlei- DEV, Grundlage, 11, p. aia~ai6; en oTer den wortel in het algemeen: tt. h. de tbosb, Cammeniaiio de forma J direeticne, Struciura et fancthne radicum, in Jn^ naiibus Acad. Gron, 1826-1827. 32 De siam. HOOFDSTUK U. De stam of Stengel (caulie.) § 43. Hen noemt den eiam dat deel der phnt, hetwelk, op den wortel, op den worielstok of op de grondschyf ($ 36) steunende, meer of mia naar hh venwaarte groeit en de spil is, aan weike bladeren, bloemen of Truchten zyn Tastgehecht. Hg Terleont, meestal £eer geregeid, geheele of gedeeltelgke knoopen {nodt) (§ 29) 9 nit welke weder nieuwe deelen, knop- pen, wortels (§ 38) enz., zich ontwikkelen. De afistand Tan knoop tot kn Opo wordt iuesehenlid [intemodum] genoemd. AUG* Di ST, Hixjjaay t. a. pU, p. a8 | 9a en ia8-i34* § 44. Slechts in weinige onvolmaakte gewassen wordt de stam te Tergeefs gezocht; dock in alle planten met zigthare bloemen [Phanerogamae] wordt hg gevonden, hoewel hg in sommigen zoo kort is, dat deze daarom ongeetengeU {plantae ataulee) gehe-ten worden. Daar het echter de stam (of de wortelstok, § 40) alleen is, die bladen draagt, ontbreekt deze nooit in al die gevalien, waarin hladen gezien worden. § 45. Overigens yertoont de stam de menigroldigste gedaanten. Hg is boomachlig, kruidachtig, omslinge-rend of klimmend, in de Cactussen en eenige Euphorbias dik, vleezig en yeryullende de verrigten der bladen, die bier niet of naauwelijks aanwezig zgn. Bg vele schröder warden onderscheidene soorten van stammen met de Tolgende kunstwoorden aangeduid: eteng (caulie)^ als de stam kruidachtig » is, zoo als in onze meest gewassen, b. t. de zonnebloem De ^$am. 33 [Helianthus annuiu), de gele Iris (Iris Pseudas corns) eoz. ; trank {truneus), wanaeer de stam houtachtig it, als in oDze gewooe boomen ea beesters; halm {culmuij, da dikwijis gelede of knoopige steng, bctzg kruidachlig, hetzij houlacblig,?an de Gramineae^ b. v. de granen, bet Spaansche of Hen-gelriet [Arundo Donax]^ dc Bamboes {^Bambusa arundtnacea) enz. ; hieshalm (calamus, volgens sommigen ook culmus genoemd), de doorgaans niet gelede steng van de Cyperaceae ^ b. v. Carex, Scirpus en van de Junceae; palmtronk [caudex), de houtachtige stam der Palmen » en der meeste andere eenlobbige planten [Monocotyledoneae); steel {stipes), de steng der paddestoelen en Gegenwärtigke möglich vor dem vorigen, gewärtigt, gewärtigt. Overenkomstig on den Nordlandschteilen wordt bewohnt, bewohnt, steel ook viel gegebzigt ook viel gegebzigt ook viel, b. v. glandula stipitata, pappus stuttatus, zoo als in Leant oder Taraxacum, enz. — De zoogegenaamde stipes der kruidachlige varens is in de meeste gevallen niets anders dan een bladsteel (petiolus), b. v. Polypodium vulgare en aureum, Aspidium Filium m.as enz. ; hloemsteng (scapus), eene steng, die wel bloemen en vruchten, maar geene volkomene bladen draagt, en die alzoo in vele gevallen met even veel regt een uit den worlel voorlkomende bloemsteel (pedu7iculus) zoude kunnen genoemd worden. Daar deze kunstwoorden echter niet alle soorten van staxnmen omvatten en er zeer vele tusscfaensoorten onder dezelve zouden moeten worden bescbreven, b. v. Musa, Dracaena, Cactus, Cyperus articulatus, de bootvarens enz., zoo virordl daarvan thans geen algemeinen gemäß, en is bet ook inder. Das ständige regehnatiger, alieen bet zeUstandig naamwooni eaulis, statn, als kuiistwoord le behoaden en de zenchiliende wgzigiogen van dien stam alieen door bg- Toegelgke naamwoorden te omschrijfen. Yerg. EiGHAED, Elemens, p. LXXYII-LXXXI; aug. § 46. Rank (sartnenium — flagBllum volgem LiiTK, jussiEu enz.) is een dunne uitlooper uit de plaot, die even boven den wortel ontspruit en, over den grond zich uitslrekkende, aan nieuwe planten bet aanzgn gefest, b. V. Fragaria vetca, Saxifraga sannentosa, Hieraeiutn Pilosellay Finca minor enz. — Sommigea enderscheiden stolo (worlellot), als eene rank, die overzijne geheele oppervlakte bladeren of wortels uitschietf welk kunstwoord ons echter overbodig loeschrjnt. $ 47. Wat de zamenstelling van den Stengel aangat, deze is in kruidachtige gewassen meer eenvoudig dan in houtacbtigen. In de eerste, allhans in de meest gewone DicotyhdonUche gewassen, merkt men op : 1®. de uitwendige opperhuid; 2®. bet schorsaehtdeel, dat nit gewone cellen beslaat en waaraan zich soms eene, meer *ecandaire, vorming, eene soort van bast (§ 49), aan bare verlengde y meer buisvormige cellen kennelijk, aan de binnenzijde aansluit, zoo als in bet vla^ en den hennep ; 3®. bet houtachtig deel, aan zyne vaatbundels of vezels te onderscbeiden, op bet eind van den zomer dikwgls eene houtacbtige bardbeid ver- krggende en in zijn midden omsluitende; 4®. bet merg, dat weder louter uit gewoon celweefsel gevormd is. Spbehgel, JrUeiiung, I, pi. I, fig. 9. I 48. De boutacbtige stam onzer meest gewone (Du cotyledoniiche) boomen bestaat uitwendig uit de of- perhuid [epidermic], die alieen in jengdi'ge stammen of takken van eenig aanbelang is, en zicb alsdan vertoont als een dun glad vlies, uit vlak-aaneengevoegde. De Mtam, 35 eoogenaamde tafeWormige, cellen bcstaande. Bij tennemenden onderdom verfaardt en verdroogt dit, en Valt af, of bl^fl als een werkeloos dood deel aan de bui- lenste opperfiakte van den stam zilten. § 49. Het Iweede deel, van builen af gerekend, is de schor* {cortex^ stratum parenchymatoMum), welke uit gewone cellen bestaat en reeds vroegtydig aanv?ezig is y in de meesle boomen aan de binnenzijde over- gaande in de, meer secondaire, vorming van den bast ijibevy stratum Jibrosum), en uilwendig som- Igds (b. V. Quercus suber ^ Ulmu* suberosa) in eene kurkachtige stof (stratum.suberosum) uitwassendc. Dit kurk bestaat ook uit g § 49. Newone cellen, maar de bast is, even als in de kruidachtige Stengels (§ 47), herkenbar aan de verlengde, buisvormige cellen, die hem zamenstellen en in welker tusschenruimten de gewone cellen der schors indringen. De zoogenaamde oogjes of lenticellae (zie Ann, nat. Janv. 1826 en 2^ s^rie, X, p. 33-38), zitlen ophet buitenstände deel der schors en zijn dikwijis met eene meer of min kurkachtige stof aangevuld. Leuwenhokk, Ontdekkingen, 29^ brief, fig. 7 en 9 ; SPREKGEL, Phys., p. 4^ i ^^i 9 DUHAMEL, Physique des arhres, 1, p. 6-149 p'* I) fis* 9» '^> '^9 ^* MORL, Untersuchungen iiber die Entwickelung des Korks und der Borke, Tübingen i836, ook vertaald in de ^jin. nat. J 2* s^rie, IX, p. 290-Sio. § 50. De aanwas dezer deelen heeft nict bij aile boomen op dezelfde wijze plaats. Bij sommigen vormen zich gestadig nieuwe cellen in de eigenlijke schors, die hieroor zeer lang e^en en ongeschonden blijft. Bij anderen heeft die voortgaande wasdom mede plaats, maar vallen de buitenste schorslagen, bij de toeneming van den boom in dikte, meer of min geregeld af, vanneer zich reeds andere schorslagen daaronder gevormd hebben, b. v. in den hierom in het Neder-duitsch dus genoemden tw^ehast-wilg (Saluf triandra en amygdalina) ^ io de soorleo Tan Plat anus em. De aanvras van het kurk heeft ook by voortdnriog plaats, zoodat dit, afgeschild zijnde, zich weder, eo wel' bg herhaling 9 Ternieawt. H, MOHL, t. a. pi. § 51. Meer geregeld en alle gewone boomen, beeft de vorming van de nieuwe laag basi aan de binnenz de Tan het geheele schorsdeel, naar de zijde yan het eigenlijke hout, plaats. De oudere basllagen worden, bij de jaarlijksche toeneming van den boom in dikte, naar buitep gedreven en moeten daar wel meer of min yan een splglen, daar zij die wijdere ruimle niet gehcel en aanvullen, maar jaarlyks vorrot zich aan de binnenzijde des basis eene nieuwe, effene, welzamenhangende laag bast. In sommigen, b. v. in den Itndeboom {Tilia europaea), kan men door eeno eenyoudige rooting of maceratie die jaarlijksche basl-lagen van elkander afnemen en afzonderlijk aanwen-den, b. v. de MoskovUche mat. DuHAMEL, t. a. pi.; Bijdr, III, Ber, bl. 4^* § 52. Het hierop volgend houtachtig deel bestaat uitwendig uit het *pint [alburnum), dat is het jooge hout, aan zijne bleekere kleur, of alihans aan zgae mindere z Waarte, in de meeste boomen, van het ou-dere of wezenlijke hout [lignum, duramen] wel te enderscheiden. Beide bestaan niet alleen uit gewone en uit Terlengde cellen, raaar ook uit vaten, en wel uit de zoogenaamde geHippelde van wezenlijk hout of spint behooren* § 53. Dasseh noemt dit spint en dit hout eene ie- condaire vorming, maar geeft den naam van primair hout aan de allereer Hout aan de allereer ontstaande hout velles, die niet uit gestippelde, maar meer uit gewone spiraalvaten bestaan, die zich vormen uit yafitbundels, welke van andere deelen, b. t. bij de Torming van een' zijtak, afgegeven worden. Werkelijk heeft dan ook het hout, dat het merg oomiddellijk omgeeft, de zoogenaamde mergMcheede of bet dtui fnidullaire der Franschen, eene andere analomische zamenstelliDg, dan de opyolgende, secondaire houtforming. Verg. SPRENGEL, Aidele, aus gewählt, I, p. VI, fig. 3i 9 en darauf van hall, eerste Beginnelen der Plant- kunde, Groningen 184a, pi. II, fig. 14; jussieu, t. a. pi., p. 51-58; heußh, Phys., I, p. 35a-358; H. DASSEH Onderzoekingen oder de vencälle, tweil den Stengel vormen, 1q Tijdschr, XII, bl. 51-76. § 54. Het zgn deze primaire vaatbundels, die den wasdom in lengte te weeg brengen en den grondslag uitmaken, waarop later andere secondaire yormingen nedergelegd worden en den wasdom in dikte doen plaats bebben. Dit laatste geschiedt, doordien er zicb jaarlijks buiten op het reeds aanwezige spint eene nieuwe laag spint Tormt uit eene eerst geleiaehlige stof, die sommigen camhium geheeten bebben, die zich vormt tusschen bast en spint, Yooral in het Toorjaar, om welken tgd men dan ook den bast het gemakkelijkst yan de hout- achtige deelen kan afligten. De geyormde spintlagen yeranderen in hout. Bij den eenen boom yroeger dan by den anderen, na ^^n of na meer jaren, doch in bet algemeen zoo yeel te spoediger, naarmate de yoe- ding yan den boom beter is. Vandaar dat het aantal en de dikte der spintlagen zelfs in een' en denzelfden boom afwisselt, zoo wel naar de yersehillende weders- gesteldheid, als naarmate er grooter of kleiner takken Tan den wortel of stam aan de eene of aan de andere zijde yan den boom geyonden worden. DuflAHEL, t. a. pi., I, p. 30, p. 44-49) pl* I^ » ^S* XI ; sPRBIFGEL, p. 445 volg., Jnn, nat. ^ XXX, pl. 6, 7 ; DC., Org., I > P- 176-178. 40 Ds siatn. dier stralen natr den omtrek loe steedt grooter is daa digt bij bet inerg. SmEiiGEL, Jnleittmg aus uitg., I, pi. Villi fig. 36 ; dc., Org., I, p. 187 eD an, pt. y, fig. 3 ; iossieu, p. 68.70. § 60* De mergstralen loopeo» even als de stnien van eeneo cirkei, uit het midden des stains naar deo omtrek en bestaan gebeel uit cellen, die ecbtc(, bij bet dik- ker worden der houtyezeis, meer en oieer van ter sgde worden zamengedrukt en bierdoor eenen naau^eren za- menhang onderling en overlangst in de lengle-rigting ▼an stam of tak, eenen duidelijken glans? erkrggen, \Taarom zij in het iimroerhout Teelal onder den naam van Mpiegeldraden bekend zijn. KiESEE, MdmoUty fig* 71 « 76 f 799 84 en 86. § 61. Wat van den hoofdstani gezegd is, geldt ook van de takken, die denzelfden bouw hebben en dezelfde opvolgende veranderingen in jeugd en. onderdom Ter- toonen. Zij ontstaan door bet afgeven van vezels uit de reeds bestaande houiachtige deelen ; bij de boomen aan de oppervlakie van het spint. Aanvankel Women zg iu stand volkomen overmet de bladen, in wier oksels, of aan den top des stams, de knoppen gevonden worden, uit weike de lakken geboren voorden; doch niet alle knoppen komen tot ontv?ikkeling; sommige takken sterven jong af, tenvijl de overige al bet voedsel tot zich trekken. De blijvcnde takken worden jaarlyks dikk^r, even als de stam (§ 66), en bet tegen elkander indringen van dien tweederlei wodem veroorzaakt eene meerdere hardbeid aan den Toet der takken, betwelk de knoesten of knoopen in het timmerhout zgn. DuHAUEL, t. a. pi., I y p. 92-98; link., El., p. iSo-iSi; DC., Org,y I, p. 157-161 en 197-101. De Ham. 41 " 62. Eyen als sommige knoppen niet, of niet (e geiyker tgd, andere wel tot ontwikkeling komen; zoo ziet men ook sommige takken lang op eenen geringen trap yan onlwikkeling bl^ven staan, zoo ab in de Larix en in de Gincko [Salithuria adianthifolia] ; tenyijl andere hunne geheele ontwikkeling dadelgk yer-krjjgen. Somtyds yvorden ook de reeds aanwezige jeugdige takken door de daaroyer heenliggende boutmassa of door andere oorzaken, in bunne ontwikkeling be-lemmerd en yormen dan die zonderling in elkander gedraaide rondacbtige, knoestige deelen, welke ivel eens eronder den naam yan liouijeM zonder end^ in yerschil-lende boomsoorten, bekend zijn. Yerg. LiiTDLET, Grondbeginselen der HorticuUuur, s Gray, en Amst. 1842, bl. 102-i63. § 63. De boutacbtige stam der Palmen, weike tot de MonocotyUdonen behoore, yerscbilt yan de tot dos yerre bescbreyene yorming bij de Dieotyledonen (§ 48 yolg.), tnzonderheid doordien • de yaatb undels of houtyel, tot in den hoogsten oderdom des booms gescheiden blieben en niet tot zamenhangend bout zamenhangend bout zamenhangend. Bout zamenhangend is niet in eenen afzonderlijken koker (de mergscheede § 53) besloten, raar meer door den ganzen stam, tusschen de boutzels door, yelke zg yan elkander gescheiden boudt, yerspreid. § 64. De aanwas yan deze boomen beefl dan ook niet in geregeld jaarkringen (§ 56) plaats; maar de boutzels, die eerst meer of min geregeld door bet meer of yerspreid stonden, yvorden bem opyolgenden groen naar buiten gedreyen, zoodat zij aldaar bet talrijkst zgn en door de bardbeid, die zg aldaar yerkrijgen de yerdere toeneroing in dikte, als de boomen eenmaal tot zekere dikle gekommen is, beteilige hardheid niet zoo groot wordt, is de boomer nog voor verdere dik wording vatbaar, zoo als bg eenige andere Monocotjledonische boomen, Alltris Dracaena enz.| die zich ook Taker in takken verdeelent dan de Palmen, by welke dit daarentegen meer bg uitzondering op den regel plaats beeft, b. v. bg Cucifera* ihehaiea (de 2>otim-palni), of alleen aan den Toet des stams, b. T. Rhapii flabelliformis, bg wie ook zgdelingache knoppen geenszins ontbreken. Merkwaardig eindeigk is de doidelgkheid, waannede bij de Palmen eenige boutyezels yan de loodignige rig-ting naar buiten uitwgken (meestal naar den Toet der bladen toe) en alzoo met eenen meer of min scherpen boek de oyerige loodregte vezels sngden. De, Org, p. 219-aao, pi. 6| 7 en 8; ksuku, Pkys, j, p. 33 1 -3 5a; MiaBKLy Recherches anatomiques et physiologiques sur quelques wgiiaux monocotyies, Ann, nat. 2"^ s^rie, XX, p. 5-3 1, en daamit Zeit, z843, p. 6a3-63i| eD 3*^ s^rie i845, III, p. 3ai-337, pi. i3-x5, eo Zeit. i845, p. 164-168; yah haxx, in jydschr, VI, p. aao-aai, en hei l/utituui z845, bl. X 97-1 99; jnssiKU, t. a* pi., p. 84-89. $ 65. Behalve bg de Palmen vindt men de gscheidene boutzels ook bg de Graven, welker stammen zicb, ook de bo stomachtige soorten, b. v. Bam-buea y meermalen in takken verdeelen dan de Palmen, maar toch ook yaker aan den voet des stams (bet uit^totten), dan meer naar bovenwaarts, zich yertakken; voortsbg de Pandaneae, Liliaceae, Asparagus, Jettuceae enz., in welke laatste de kruidachtig bladyende slam uitwendig bestaat uit een menigte oyerblijyende blad-schaeeden, inwend^g uit den eigenlgken stara, die een overgroto aantal ware spiraaWaten beyat. De Org* J I, p. aia-a34 9 nrssiEu, t. a. pi., p. 8x<-84. De stam.'43 66. De merkwaardige stain der Boomvarens word! door sommigen beschouwdf als uit rele boulachtig geordene en zamengegroeide bladsteelen gevormd te zgn. Andcren vcrgelijken (op gelgksoortige wijze) dozen stammet bo lien ($ 75); waarmede men ook de merkwaardige stammen der Cycade A gelijk gesteld heeft. LiKKy ID Uanaeay I, p. 4i4"4i7> ^o ^^ wieomahn, Archw fikr Naturgeschichte, 1836, 2,, p. 1 59-1 6a; B^dr. II, Ber, bl. 160 eo 273; dc. Org,, II, pi. a3 en 24; jus6Ied, p. 91-94; w, b. db teibse, Opmerkmgen wfr den stam van Cycas circinaUs en Cy^ COS rei'oluta, io ket Instituut 1841 9 1842 en i843, eo Itjdschr.y XII, p. 1 58- 162; o. yrolik., de Cycas "Stam met bolUn vergeleken, in de Niewtfe Ferh, van tie 1^ klasse van het tnstituut ^ XII, 2 (1846), bl. 193-201, met afbeelding. HOOFDSTUK HI. De knoppen (Gemtnae). § 67. Knoppen zijn beginselen van stammen of takjes ; hetzg eindelings geplaatst, wanneer de stam zich door hen geregeld verlengt, helzg zg-delings en dan gewonlgk geplaatst in den oksel {axilla) van bet blad, dai is den hoek, dien bet blad met stam of tak maakt. Op ongewone plaatsen ontstaande, b. v. op den stamzelven van eenen ouden boom, op de kanten van bla-den enz., noemt men ze bijkomende knoppen [jgem-tnae adventitiae). 9 Herbae compendium gemma est et extenditur in infinitum, donee Fructificatio imponat ultimum terroinum antiquae vegetation! L. Phil, bot. § 79. 44'Dm knoppen. 9 Vein, DC., Org'f pla 9^2 ; Mmm » Pkjs., IIIi p. 4^-53; nssiBo, U t, pUy p. i6o; j. x&HTUy Beoba e h i m mg tn Aber besondere EigentkAmlkhkeiien in der Ftrmekrmnp' weise der Pflanxen dutch Knospen^ io Zeii» i845, p, 537-539, 56i-568| 593-598 en 689-697. § 68. Be sind elingsche knop behoort eigenlgk tot eene iels Troegere iregetatie, dan de zigdelingsche. Vodaar dat de eindeiingsche knop dikwijls veel meer onnikkeld is dan de zijdelingsche, b. v. A^scutui^ Syringa^ of de zgdelingsche in den rege in bet geheel niet tot ontwikkeling komt, b. t. in do Palmen (§ 64) en in vele Gra^sen. Oogen {oculi) zLjn knoppen, die in eenen staat van stilsland yerkeeren en daarom 00k wel slapende knoppen genoemd worden. Deze komen op bgna edcren tak Toor en ooiwikkelen zich niet f66rdat de omstandigheden daartoe aanleiding geven, b. y. door bet afsnijden Tan de borenste knoppen; bg bet zoogenaamd St. Jan^ lot enz. Knoppen, en dus ook takken, Tormen zich bekommen even als nieuwe wortels, builen op het spint (§ 38 en 61). Vandaar dat het merg niet on afgebroken in de takken overgaat, en met de knoppen alleen door middel der mergstralen (§ 59) gemeenschaft. DuHAMBL) Physique des arbrea, I, p. 36, p. 13, fig. 13 en 14. § 69. Men vindt doorgaans 66nen knop in den oksel van ieder blad; somtijds echter 2, 3 of 4 boyea elkan-der, b. v. Lonicera tatarica, Guilandina dioiea, Juglan* cinerea, Laurus Benzoin enz. Bg sommigen is de knop eerst okselstandig en komt naderhand boogerte staan (gemtna eupra - axillaris), Bg den Ain't koo^ {Ptumu armeniaoa) staan dikvrijis 2 of 3 knoppen naast elkander. Ban eens vrordt de knop tloor een klein steeltje gedragen {gemma Hipitata, b. r. Lirio-dendron tulipifera, Ainu* glutinota); dan weder is hy binnen in den bladsteel yerborgen, b. v. in de so orten van Plaianus, meer of min ook in eene eingele soort van Rhtu; dan weder Tindt men eenen zeer kleinen knop in eene eigenaardige holte, met fijne haartjes bekleed en gelegen in de schors, Ylak coder den bladsteel, b. y. Rohinia, Pielea; dan weder zyn de knoppen met eene eigenaardige harsige, kleyerige stof bedekt, b.?. in yele soorlen yan PopuliS^ bg. Aesculu* fftppocastanum enz. Met ^^n woord, de knoppen leveren yele yerscheidenheden in gedaante, kleur enz. op, zoodat men de meeste boomen 9 ook's yvinters, aan de knoppen gemakkelgk kan onderscheiden. L. Jm. Jc*, II9 p. i82-aa3 ; Phii^ bot, ed. speehgbi*, p. 1 84 ; DC., Org,y II, pi. II, fig. I — 2 ; I. G. zvccAhun, Characteristik der deuischen Hotzgewachse im blatitosen Zeitungen, mii Jbbildungen j MuDchen 1829, 4^0* jcssnu, t. a. pi., p. iSg. § 70. De knop is of onecht (gemma spuria), dat is zonder eenig bedeksel, b. y. de steeds voortgroei-jende eindelingsche bladknop in Muga^ Pandanut ^ Dracena $ 6f bet is een echte knop [gemma vera), en deze laatste of ongesloten, zoo als bij Lontcera Caprifolium en Rhamnus Frangula, >yaoneer de hem bedekkende schubben meer of min openstaan, 6f gesloten, wanneer die schubben digt oyer elkan-der been liggen, welk laatste bij de meeste boomen in onze luchtstreek plaats heeft. Zjj ontstaan doorgaans le gelyk met de bladen en bevatten, op faun middelspil, (dat is bet beginsel yan tak of bloemsteel), bladeren, of bloemen, of bladeren en bloemen te gelgk (gem Ma foUifera, g. Jlorifera of g. folii^florifera), De beide laatste zgn meestal 46 De knoppen, aan hunne gedaante te ondencheiden van de bladknappen, en komen dikwgls reeds zeer yroeg te Toorschgn. In den zomer ziet men in den Hazelaar [Corylui Avsllana], den Berk [Betula alba] en andere ^tnen- iaesae de mannelgke bloemknoppen, in den Hazelaar reeds op bet einde van Jung; in den EU [Alnu9 g'lu' tino*a] zoo wel de mannelgke als de vrouwelgke bloemknoppen, welke zich eerst in bet Toigend yoorjaar zullen openen,'s zomers en's winters gebeel onbedekt. § 71. De schubben (q. M. of, Torgens sommigen 9 tegmenta, perulae), weike de ware knoppen bedekken, zijn, wat hare ware natnur aangaat, waar-schgnlgk veranderde of misdragene (jgeaborteerde) orga-nen en ontslaan: 1^. uit bladen, hetzg nit bet blad in zgn geheel, b. t. Daphne Mezereum, Rhododendron pontic um, Hydrangea nivea, hetzg uit den blad steel alleen, b. y. Aesculu*, duidelijk Yooral in Aeculue macrostachya, mx. of de *truik-ka*tanje onzer tuinen; Acer, vooral Acer striatum, Ribe*enz.; 2^. uit eteunbladen {ftipulae, § 92), b. v. Tilia ^ Liriodendron ^ Ficue ^ Magnolia^ Cunonia capeneis enz. ; 3°. uit den blad steel, Tereenigd met de daarmede zamengegroeide steunbladen, zoo als in Tcle Roeaceae ; 4®. bg de bloemknoppen, waarschijn-lijk dikwijk uit schutbladen {braeteae § 100), dat dan toch ook bladachtige organen zgn. Dc, Org, II, p. 213-ai4, pL 20 en HALL, eerste Beginnelen der Plantkunde, Gron. 1842, pi. I, fig. 2-4. § 72. Inwendig in den knop zgn de bladen op de meest verschitlende, maar biedere plantsoort stand-vastig dezelfde, wgze in een eng bestek opgerold, opgeplooid of overeengelegd, doch doorgaans zoo, dat hel ondervlak des blids, hetwelk meestal ook door talrijke haren, meer dan het bovenvlak, bedekt is, binnen in den knop het buntenste?an het nog opgeploide blad uitmaakt, hctvrelk hoogstwaarachyniijk veel tot deszelfs goede bewaring gedurende den winter ioebrengt. De wijze, waarop de bladen in den knop op elkan- der zijn gelegen, beste hladplooijing [foliatio] of welligt beter nog prae/oiiatio, Tolgens anderen ver- natio). Linnaeus faeeft yerschillende soorten van blad- plooging onderscheiden, welke men echter Tolgens DEGAHDOLLE on anderen in drie hoofdvormen kan* on- derscheiden : 1**. wanneer de jongo bladen alleen op elkander zgn aangedrukt, zonder gepiooid of opgerold te zijn ; 2**. als zij z66 opgerold of toegeplooid zgn, dat bun top tot hunnen Toet is toegebogen ; 3**. als bun middelnerf regt is gebleven en tot spil dient, waarop het overige des biads is opgerold of opgevouwen. L. Phil, hot., § 1 63, p. 184-187, pi. IV; dixteicv en DE TUESE, pi. XVI y fig. 48-55 ; schleideh, Gnmdz&ge, ^» P* 199-203 ; AUG. DE ST. ULAIAE, t. a. pi., p. 219-220 ; jussisu 9 t. a. pi., p. 147-149* § 73. Dikwijls Tindt men aan den voet der knoppen het zoogenemd kussentje {pulvinus § 73. Reeds door EUGENEZ alzögen genoemd), een kleine dikte, waarop Troeger ook het blad vastgebecht was en het blad vastgebecht was en het blad vastgebecht was en het blad vastgebecht is, als rustpunt der Tegetatie (§ 29 en 35), waarin *s winters eenig voedsel is opgehoopt en waarop nieuwe deelen naar boven, ja soms ook wortels naar benedenwaarts zich ontwikkelen. Als de sappen in het Toorjaar in den stam oprgzen, zwelt dat kussentje door dien nieuwen toevoer op en verwijdert alzoo de schubben aan haren voet Tan elkander, het, yolgens SENEBIE {Phy*, vigdt., IV, p. 208), de naaste oorzaak is van het openen der knoppen in het voorjaar. — Zoo zuUen ook de schubben ran eenen dennekegel Xich openen, als men een späker of wig in dea Toet van zgne middekpil iodrijft* Spe., p, 478, 497; mil, EL, p. 176; DC., Org., II, p. a23-aa5. Zie verder over de kooppen der boomen: malfiohi, Opera, L. B. 1687, p. ^-49; ^- >» Jmoen. Jcad,^ II, p. 18a-aa3; Dmuvsi., Physique des arbres, I, p. 99-105; Linnaeus, in Linnaeus, XI, p. 63a*64o; a. HmvET, ui ^ Nova acta Acad, N. C, XVIII, i, en XIX i, en HBUBN, Phys., III, p. 5-a6. § 74. Fortelhnoppen {turioTies) zgn kooppen, die onderofaan de oppervlakle der aarde ontslaan, hetzy op den wortelstok (§ 40) Tan overblijvende kruidachtige planten, b. v. jisparagus, Paeonia, AUhaea enz., hetzg op digt bij de oppervlakte des gronds kruipeode wortels van boomen of heesters, b. t. de meeste soorien van Rhus. — Yeel van betgeen over de schubbeo enz. Der ware knoppen gesegd is, is ok op hen toepasselijk. De, Org., pi. a I. § 75. Tot de knoppen kan men 00k met regt de hollen (hulbi) rekenen, welke even zoo beginselen van stengea, bladeren of bloemen in zich bevatten; welke even zoo bedekt zijn met schubben, hoezeer dan 00k dikwyls vleezig en voedsel bevattend, h.r. Liliium; en welke even zoo, niet alleen onder den grond, maar 00k somtijds boven den grond voorkomen, b. v. Liliium bulbiferum, vele soorleo van Allium enz. Spa., Inleiiung, i« uitgave, I, pi. Ill, fig. a5-a6;spft. Phs.y Eq, 65-68; aug. db st. hilaiae, t. a. pi., p. Il3-I2I. In den Hortas te Groningen zag ik, bij Orniihogalum luteum, in de plaats van bloemen, een aantal kleiae digt op een gehoopte boUen. — Zuike gevallen komeo meermalen voor. I 76. De gewone zamenstelliog van eenen biA is: an de benedenagde een digte en vaste, met den war-teUtok (§ 40) te Tergelken en niet tot den eigenlijken knop behoorende, grond-sehyf [eollum y of, volgens anderen, lecus] genoemd wordt, waaraan van onderen de wortelvezeb ign vast-gehecht, van boven daarentegen de schubben, dan eens alle gescbeiden, dan weder tot 6^n vleezig of meelacbtig deel zaoiengegroeid, b. v. Tulipa, Colchicutn enz., en in bet midden van welke schnbben de beginselen van stengen, bladen of bloemen gevonnden worden. Jonge bollen, bolletjes of klisters (Jmlbilli) wor-den alleen aan de grondschgf gevonnden, betzg aan haren buitensten omtrek, faetzy boven op dezelve, tusschen de schnbben, die den Bol zamenstellen. L. c. TBEYRANUS, iiber das Fermägen der Zwübeln und Zwebelnen, sich zu Jedem Vegetationsahte zu rücken, in Femüsschte Schriften, IV, p. 1. Bremen 1881; o. vkolik, over dt veranderwgen, ppelke de bhembol, siaande desze, wasdom, bif Tulpen ondejatU in Nieuwe Ferh* van het Kon, Ned* InstUuut, 11, bl. 207- ai5; verg* Bijdr, y, Wet. ben, bl. iSS^iSg; link., Ei., p. 217*2x8; DC., Org., II, p. aa3; meijen, Phys., III, p. 31-43. § 77. Knollen (tuber a) daarentegen bestaan niet uit schnbben en dragen hunne oogen of knoppen roeer an hunne oppervlaktei Oyerigens komen zg, (veranderde takken § 42), obk veel met knoppen (beginselen van takken in schnbben besloten) overreen en worden ook wel  gedärten, schatbladeen ($100), kelkbladen (§ 112) enz., tot de zijdelingsche deelen van den stam. Verg. SCHLEIDER, Grundstück, II, p. 167-168 eo 196- 197- § 79. De hladjsn zgn gewoontijk dunne, breede, grpengekleurde deelen, geplaatst op den worlelstok, of op den Mam of een van zgne deelen. Zg ontbreken slechts in zeer weinige, altbans onder de meer yolko- mene planten, b. v. in sommige soorten van Cactus (§ 45), Stapeliay Casuarina Ephedra enz., in welke men evenwel derzeWer beginseien nog kan her- kennen. In Tele woekerplanten (§21) komen zij 6i De bladen, 51 in het gebeel niet, 6f slechts als een zeer kldn bogin* sel eens blads, Toor, b. v. Cuseuta^ Orohaneke^ La^ thraea enz. Onder de onyolkoniene gewassen zijn er meer, die dezehe missen^ b. v. JEjui^eiunn^ en rooral de Fungi en Liehenes, § 80. Wanneer echter onder de Aeotyledanen de bladen aanwezig zyn, b. y. bg de Bladmo^sen {MuMei)^ zgn zij in den regel zeer eenvoodig getormd. Bg de lets yolkomener Monoc Otieden zijn de bladen meer entwicklende, maar foch nog allos onterdeld, met uit-zondering yan de Filices, yvaarbg het zeer ontwikkeld blad, dat bij deze planten loof (fron^) genoemd wordt, meestal sierk yerdeeki is. Bij de Dicotyledon en eindelgk yertoonen zog de allergrootste yerscheiden-heid yan gedaante en zijn zeer dikwijls zameng' steldy dat is, dat yele blaadje^ (foliola) op cenen gemeenschappelgken bladsteel zijn yastgehecht, b, y. ^e*culu^ ^ Robinia^ Cannabis enz. § 81. De voet {basis) yan het blad is naturlgk de plaats yan zijne aanheehting aan den stam, de top {apex) het daartegenovergesleld uiteinde. Het is dit laatste gedeelte, hetwelk het eerst geyormd y?ordt y zoodat de wasdom in lengte yan den top des blads naar den Toet toe yoortgaat, in tegenoyergestelde rigting alzoo Tan den yvasdcmi der yrortehezels (§ 36). L. c. TEKYiBASTO, ZtUschiift Juf die Physiologie, II, a, p. 21 4; J* F. HonrMAiiN, in Tijdschr., VII, bl. 32a, 329 en 35o; steinheil, in Jnn, not*, 2^ s^rie, VIII, p. 257 - 304; B. BBOWN, in Schleiden's Bei^rdge, I, p. 27-28; en jussieu, t. a, pi., p. 124- 125. § 82. De yaatbandels (§ 53-54) uit den stam of de takken geyen naar het blad toe enkele zijtakken af, die, met bet daar tusschen geplaatst celweefsel of eelmoes (parenehyma) y het blad yormen. Als deze yaalbundels 4^ &2 De blatUfi. * dadelgk bg hoooc uittrediog oit den stam zicb tiilspreiden, wordt bet blad angesteeld (folium sessile). Wanneer die buodeb echter eenigen tgd bg elk- ander blijven (in den bladsteel^ psiiolus) en sicb oiet Toor aan den top des bladsteeb meer in de breedte uit- spreiden of Tertakken, wordt bet een gssteeld blad en bet breedere gedeelte des bl Adres de l'ordre des bords (limbus) ook wel lamina of discus, Meermalen ziet men aan den Toet van den boofd-bladsteei, zoo wel als aan dien der bgsondere bladstelen Tan een zamengesteld blad, kleine aanzwdlingen, welke met de bewegelgkbeid der bladen en met bet aanwezen van gsledingen (artieulatiSn) aan derzel-ver voet in verband staan. Verg. G* c. B. sumnrOARy Commentatio de JoUorum ortu, siiu, fabrica et funetione, in de Jimales Acad, Lugf. Bat,, i8ac, p. 6-8; oiaou db buzarughes, in Am. nat,, XXX, p. 8i-8a; mssnc, L a. pU, p. 105* 107; verg. M, DASSBRy Ferh* over de bewegingen, die men aan de bladen van vele planten waameemtp in Nat, Ferh, der Maatsch. van Wetensch. ie Haarlem, XXII, vooral bl. aai - aa6 en S04 - 307. § 83. De hoofdrverlenging van den bladsteel maakt de middelner (raohis) tan bet blad uit. In de Mo' nocotyledonen, 200 men de AroHdeae, de Filiessy de Dioscoreae en bet grootste gedeelte der Smilaceae tlitzondert, loopen de, niet in takken verdeelde, vaat- bundels even'w^dig met elkander, hetzij overlangs, b. f. de Liliaceaecy Gramtneaey Palmae enz., beUJ schuins, eenen scherpen boek met de middelnerf uit- makende, b. v. Canna^ Kaempferia en andere Set- tamineaej hetzg eindelijk gebeel dwars, dat is eenen nagenoeg regten boek met de middelnerf uitmakende, b. V. Musa 9 en worden in alle die gevailen nervi (nerven) geheeten. In de Dicotyledonen zgn de vaatbundels meestal in zgtakken verdeeld en beeten dan Dicotyledonen, 53 aderen (venae) b. v. Mahay Salvia j Solanum enz. De algemeene gedaante der bladeo hangt inzonder* held af yan de plaatdng der neryen en aderen, die als het ware het geraamte des blads uitmaken. Zie DG.y Org., I, p. 289-298; XULDBR, ID Tljdsckr,, m, bl. 78-87; jussiEU, t a. pi., p. iio-ix8« § 84. Het blad bestaat alzoo uit nerven of aderen, uit daar tusschen liggend celweeisel en uit eene opperhuid, die het boyen- en onderylak des blads bekleedt. Het boyenylak is by de meeste bladen meer glad en meer onbehaard; het ondervlak daareotegen losser, ongelgker yan oppervlakte, meer behaard en 00k dikwgls bleeker yan kleur. Aan het boyenylak is het celweefsel meer geregeld, met digter opeengedrongene en loodregt op de opperhuid gerigte cellen. Aan het onderylak is het daarentegen holler, meer sponsacbtig, met grootere en kleinere meer onregelmatig geplaatste cellen en daar tusschen dikwyls met lucht geyulde holten, aan welke laatste dutroghbt de oorzaak der bleekere kleur yan de onderzgde der meeste bladeren toesebryft. Eenige bladen wagen von den hier beschreibenen bouw af, 'ZOO als de meer eenyormige bladen der meeste JUon nocotyledonen^ eenige dikke, yleeiige bladen en de onder water gedokene bladen yan andere gewassen. In sommigen ziet men eene mergachtige zelfstandigheid, diploe genoemd, tusschen het boyen- en onderylak. Als deze yerdwgnt, wordt het blad inwendig hoi, b. y. Lobelia Dortmanna enz. THEYEAIS, Fermischte Schriften (1821), IV, pi. I; Phys. I, p. 436-44?; Ai>* BROFFON, Jnn, nall, XXI, p. 420-457, yooral pi. XII, fig. 3; XIII, fig. 4; XIV, fig. 3; XVI, fig. 2; duthochet, aid., yol. XXV, p. 242- 259. Verg. unk, EU, p. 189- 190 en 197. $ 85. ETen ak de bladde zonder bhdsteel ($ 81) kan toorkomen, zoo ook soms de bladsteel zonder scfagf. Er sgn planten, in welke die bladsteel eenigxins de gedaante van de eigeDiijke scfagf aanneemt en in hare plaats aannezig is, b. v. Ac A. heterophylla ced. Dit zgn de zoogenaamde phyllodien welke gewonlijk ook aan haanen Tertikaleo stand herkenbaar zijn. Bladfonnige bladstelen, sender scbgf, zgn waar- schgniyk algemeener dan men oppervlakkig cleokt, b. T. Lathynu NUsolia (aug. be st. hilaiev, t. a. pi., p. 144). Verg. DC. I Org* 9 pi. i6| en dietbtch* en de tbusk, pi. Yy fig. 30-40. § 86. Menigwcrf Terbreedt de bladsteel licb to( eene de steng gedeeltelgk of geheel omTatteode hlai' eeheede (vagina), b. v. bg de Umhelliferae en Tooral bg de Gramineasj in welke laatste dan aan den top der bladscheede dikwgls een klein, afzonderigk Terlengsel der bladscheede, of eene soort van steon- blad (§ 92), als hindsel {ligula)^ beschreven wordt. Bg Equisetum^ Casuarina en bg yerseheidene Cype- ra^eae Tindt men eene bladscheede sender blad, welke door sommigen perioladium genoemd wordt. Lufk., Eif p. 178 en an; i>c., Org., I, p. a8a- a89. $ 87. Overigens wisselt de gedaante der bkden, oA in eene en dezelfde plant, aanmerkelgk af, van de, dik- wijls dikke en meelacbtige zaadlohben (cotyledonei), die als de allereerste bladen kunnen beschouwd worden, af tot de wortel en stengbladen en tot de bladen of bladachtig deelen, (§ 100), die digt bij de bioem ge- Tondeo worden, b. v. Nicotiana Tabacum, ffedera Helix y de soorten van Moruen en Brotissoiwtia enz. i>tf bladen. 55 Dh terschil wordt te weeg gebragt, deels door eene onderscheidene Toediog der bladen beneden of boven aan de plant,  er een nieuw paar bladen nit hunnen schoot zal Toorl- komen, hetzij door zamengroegingen der blaadjes van edn zamengesteld blad onderling, b. v. GlediUehia, ^aardoor degaiidolle zelfs de zonderlinge openingen in de rigtning der dwarsnerven van Drmcontium per- ttuum getracht heeft te verklaren en bet gevoelen Toorstaat dat yele enkelvondige bladen nit de oorspronkelgk zamengestelde (§ 80) zouden ontstaan zgn; deels door de ongelgke drukking van de midldelstof » lyaarin de bladen voorkomen, zoo als bij vele moeras- en waterplanten, b. welke de bladen raak anders zgn in stroomend dan in stilstaand water en aigemeen de onderste, in bet water wassende; bladen reel fijner zgn ingesneden dan die op bet water drgven of daar boyen iiitkomen, b* y. Ranunculus aquatilis en vooral Sagittarid sagitti^ folia. . Dc, Org,, I, p. 307, 34X-348, pi. la en pi. 25, fig. 2 ; VAW HALL , Flora BelgU Sept. , I , p. 678 - 679 ; Flora Batava, n^. 285, 474 ^^ 47^9 wijdler, in Zeit. 1844, p. 625-634. § 88. Eene bepaalde yermelding yerdient ook de zonderlinge gedaante der bladen in de soorten yan bet gaalacbt Nepenthes , waarin de bladsteel , als een phyllodium (§ 85) , bladacbtig yerbreed is en aan den 66 De hladm. top uitloopi in een Eoogeoaaind kruikje of bladhuis (aseidiumjy waarin waterdeelen afgescheiden wordeo en betwelk van boven van een eigen klepje of deksel^e Yoorzien is. Dit dekseltje is, Tolgens sonunigen* de wezenlgke bladschgf , even als het botenste deel des blads in Sarracenta j Dionasa muieipula enz. , het benedenste daarentegen een gevleugeide bladsteel, even als in vale soorten yan Lathyru^^ in Citrus ^uraii- tium^ Citrus Hystrix ens. Ruthius, Berh. Jmboimenset V, pi. 69; i. vamaus, Tkesaunu Zejflanica, pi. 17; catesbt, II, pi. Bisi, of Carolina etc., II, pi. 69 en 70 fSarraoudaJ; uhk., BL, p. aoa; dc. ^ Org., I, p. 278-279 en3ao<->3ai; p. w. KORTBALSy io FwkandeUngtn ever de Nat* Gt- scAiedenis der Tfed» ooerxteesche biMittingem, Leiden 184^ v Batanie, I, pi. 7<-44> '* HonMAHH* in Tifdtckr., VII, bU 3i8-357 9 pi. 9, en auo. de st. hilairk, t. a. pi., p. 141-143* %• 4<~4^« § 89. De stand der bladen, opdat dese van alle zgden aan lacht, licht enz. zoo veel mogelgk zonden zgn blootgesteld, zonder elkander in hunne working te belemmeren, is yeelal meer geregeld dan dit opper- Tlakkig schijnt; niet alleen bij de tegenovergestelde en kransTonnig geplaatsle, maar 00k bij de meer yerspreid staande bladen, weike laatste doorgaans in enkele of dubbele (|) schroeflijnen of spiralen, meetkun Stig gelegen geplaatst zgn, b. y. Pandanus, Dracaena brasiliensis en de meeste der zoogenaamde folia sparsa. De regelen, i/velke bg de plaaising der bladen op de steng gelden {Phyllotaxis), heben in den laten tijd het onderwerp yan yele en uilgebreide onderzoekingen uitgemaakt. Bosins, Recherehes sur Fusage des feuilles, Croett. et Leid., 4^, 1754, p. 1^9 yolg.; dc, Orgi, I, p. 33o volg.; DUTBOCHET, Observatique sur les événements accidenlés du mode sumtni kquel ks fiuilles sont déserts. De hladen. 57 Tributes sur les Uges des véaux, in New Jumas du Muset d'kisi, nat. Ill, p. 16i--aoo; scma und BRAUIR, in Fiora, oder Boi. Zeii., x835 i x 4^ "* 191, en 2y p. 737-758; L. und 4. brayais, u6er die geometrische Jnordnung der Blatter und der Blätterstande, Breslau 1889, zijnde de Hoogduitsche vertagene van bet sink voorkomende in de Jum. nat, van 1837, 2<>s^rie, Vn, p. 4^ volg.; mabtihs et bravais, Disposition des organes appendiculaeiis t in Aim* not,, a' s£rie, VIII; aug. de st. hilaibb/ t. a. pi., p. a58-a74; iussieu, t, a. pi., p. 129- x45; VAVMAHiiy liber den Quincunx als Grundgesetz der Blattstellung vieier Pflanzen, Dresden und Leipzig 1845; s. p. uios, Diss, de spira in piantis conspicua, Gron. 1845, p. 77-ii5. 90. Men ziet de bladen z ich op gesette tydeo aan de boomen ontwikkelen en op hunnen tijd weder afraUen (defoliatio). Uitwendige omslandigfaeden : wannte, koude, storm enz., mogen deze tydperken Teryroegen of verlaten, maar zij zga daarvan niet de eenige oorzaken, zoo als men aan de geregeld afval- lende bladen Tan eenige onzer warme kas-planten en aan de 00k's winters aan den boom biy^ende bladen Tan eenige gewassen op den kouden grond, b. t. Pinnus^ BuaniSy Ithododendrum enz., zien kan. L.y Fematio arborum, in jimoen» Acad,, III,  G. yaoLiK, Diss, sisiens observationes de difoUattone vege- tabilium...,, Lagd. Bat. 1796; yAUCOEBY M^m, de la Socie de Gené (1821) 1| if p. lao; raOBiir, Noiixen, XV, p* 289-297; molds 10 BiauBDy PUmtemkunde, bl. 245 -25o; bg., Oiy.y I, ]»• 355- 358 1 45i 9 454, 460; 6D PBBSLy in J^iora^ oder Boi. Zeitung, x834> p. x32-i35. HOOFDSTUK V. Aanhangsels van den etam (Fktiera L.)* § 92. Men yindt de eteunbladen (etipulae) in yele planten als bladacbtige aanhangsels yan den stam, doorgaans ^6n aan eike zgde yan den yoet des blads. 