De mensch zoo als hij voorkomt op den bekenden aardbol [microform]
Stuart, Martinus, 1765-1826
^'" J'ffgcnde , om bij begroetingen en openbarc feesten gebruikc te worden CO- 1c veld is bet krijgsvolk in tenten gcle- gerd, naar bijenkorven gciijkcnde.voor tiert ot twaalf man ieder gefchiki (»)■ Do flaff wordt in geregelde orde geleverd: bcleid cnmoednietflechts, maar ook list wor- den bij dcnzelven aangewend C3). 'som- tijcls hecft hec tweegcvechc bij uitdaging van wederzijdfche Bevelhebbers planes r^! Zonncfchermen zijn de vaandeJs, aan wier behoudofverlicsdeovenvinningofneder laag verknocht is C5). De tijding eet; overw.nning wordt door den KonI,g Z alle mogelijke beruigingen van vreugde beantwoord;zijneBeveJhebbersenaIlede Cal^oceers ontvangen groote gefchenken en vieren verrcheidene dagen iang .egedanzen waarbij geen mondkosc gofpaard en bran! dewijn ,n overvloed wordc gefchonken ^rwijl de hoofden der verwonLen wo"! den O) DALZELGefch. bl. a,<j, a,^ ^ 0)^D..z..Gerch.b,. 55. Pa.v'os. a (3) Dalzel Gefdi. bJ. 9$ «« „-„ , (5) DAfczr.L Gefeh. bi. 391 C3 lillf It M 1 iiafiih i 38 D A II 0 M Y. ■u den ten roon gefteld. Wtircn dit nu (lochts tlo hoofJon dor verdngcnen in liet veld , maar liier vcrtoont zich wcdcr de wreede bloed- dorst d::r Daliowans in dc gruwzaamftc ra- zernij. Men vcrgenocgt zich nict met de rompen dcr gefncuvelden aan boonien op te hangen en de hoofden voor den Ko- ning tc verzamelen , roch 00k met de krijgsgevangenen op de onmenfchclijkfte wijzc te behandclen; men ftelt zijnen roem in liuizen te bouwcn en gronden te pla- veijcn met bckkeneelen en beendercn, en men flucht daartoe honderden op de graven der Koningcn, waarhij men nog lionderden opofFcrt tot dank voor de overwinning. In 1785 zong men zich fchor nan 's Ko- nin^s krijgsroem; Catiris en dock vi^aren de gcfchcnken voor Bevelhebber en krijgs- mnn , en cen bouwmeester wcrd gelast , de nuircn van hec paleis met bekkeneelen te verrijkcn. Dczc , ecnc jiiiste berckening verzuinid hcbbcndc bij den aanvang, was reeds vcr daarmede gevorderd , wanneer hij zijnen voorraad te klein vond ; hij ver- , 2ogt alzoo zijn work te mogen hervatten, om de bekkeneelen wat wijdcr van een te plaatfen, ten einde gcregeld uit te ko- m D A n o ]M Y. 3p I^omcn , maar do Koning wclgorde zij„o tocllemming , zcggcnde : „ nog hoofdcn gcnocg cc zullcn vinden, om hec wcrk op den gczcttcn voce tc vervolgen." En nu de maat behoorlijic gcnomcn hebbcnde bevond men nog honderd zcvcn en tvvinti? hekkeneelen te kort te komen ; de hok! ken , waarin dc krijgsgevangcncn warcn opgcnoten, wcrdcn gcopend, en hot vcr- eiscluc getal flagcolTcrs daar uit gcnomcn , die alle in koelen bloede onthoofd wer- den, na dat hiin aangezegd was, waarroe men hun noodig had CO. Zij, die in den fl^g of nadcrhand den dood ontkomen, worden gcvangcn gchoudcn, om als flaven verkochc te worden en alzoo een lot te verbeiden , hetwelk voor den mensch , die 2ich als mensch in den hoogen adel zijncr redchjke natuur govoelt, oneindig fchrik- kehjker is dan de wreedftc dood en door dc onraenfchelijkheid van handelaars en meestcrs dikwijis zoo duldeloos gemaakc wordc zelfs voorhun, in wien men dat hoogc gcvoel .van menfchenwaarde naauwclijks vooron- der- 35, 4(?, 6i en 62. ' * C4 -ill !-,'*■( J • ii ! h-1 I- 1 1 r f mm 40 D A II O I\I Y. IS, w % If. ■ dordclt, dat dc mcnschhcid p^flve zicli cbar- ovcr niet min ontzctrend liccft bcgonnen tc wrckon in /tmeiicti , als zij hare Item riijiukkcljik tc;:;cn dicn griiwol hccfc docn hoorcn in J'.inopa. Oni die flcm te be- iliijdcn bcliauccde bet abson ccne lange rcdcvocring medc tc declen , die Koning ADAHooNzou tcgen bcni ;^oii gcboudcn licbbcn , na dat hij hem ccnige plaatfen vcrtaald had uic gcfcbriften voor en tcgen den (laveniiandcljtoen tcr tijde in Engeland uirgckomen. De korte inhoud dcrzelvc is dczc. „ Dc blanken kenncn den aard der Zwartenrntty waarin zij niet minder, dan in fe'ei^r verfchillen; — men bcrvormt bun nic: door Europefchs vastflcllingcn ; — de volkeren van Africa zijn door de gefteld- lieid des lands te wcinig van cen gefchei- dcn, om buiten krijg tc leven; — hunne flaatkunde duldt bet leven niet van vcrwon- ncne vijanden midden onder derzelver ovcr- winnaars ; — ze te verkoopen , om ver wcg te worden vervoerd , is eene mensch- licvcndheid , die zelfs vcrderflijk zou wor- den, indieu hot vorftcliik palcis niet bleef pralcn met cen gcnoegzanm aantal bekke- ncclen , om den Koning gcducl.' te maken voor I D A II O M Y. 41 voorziincnalnircn; — net ophoudcn van den flavcnhandcl zal den krijg nict doen ilaken, die gecnszins oni hct gcwin ge- voerd wordt van dien liandel, maar hct zal den dood doen aan al, wat dan krljgsgevan- gcn wordt; - ook cischt dc dienstderafgc- ftorvcncn altijd vele fchimmcn, waarvan de bJankcn gcen begrip hebben ; - en de krijgsgevangen , die verkocbt wordt, ze- gcnt op het oogenbiik altijd zljn lot. (i)" Dus rcdencerde dan, volgends abson, deze Vorst,op eene wijze , zijner gruwzamc rcgcring vvaardig, maar wcinig den lof vcr- dicnende des gezonden oordcels , door den Schrijver aan dczelve gegeven en veel min- der nog alJe dc onmenfchcnjkheden ver- fchoonende, welke zicli de gewinzockcnde handeiaars of wreedc nieesters tegen hun gowaand eigendom veroorloven Cs). Hct is zcer twijfe.'achtig, of de Daho^. mans zich wel ontiiouden van het vleesch hiinner krijgsgevangcncn : in hunne fpreek- wijzen ten minrte zijn blijkbare kcnmcrken van «»; CO Halzel Gefch. bl. 370— 3-^5 O; Da,...l Gefch. bl. 3CJ, 3;/,,3 „ C5 lite m h'A\h 4» D A II O M Y. van ziilk ccnc barbaarsheid , wclkc vroef::;er onJcr Iv.in kan hcbbcn plaats gehad. De fiiocrcn van mcnfclientandcn, door krijgs- liclden gcdiagcn op ftrafic dcs doods, in- dicn zij ccnigcn tand bellaan aan tc rijgcn , wicns eigcnaar niet door hiinnc cigcno hand is omgckomcn , fchijncn al mcde, indien niet voor blijken van deze griiw- zaamhcid, ten minfte van dcrzclvcr vroo- ger aanzijn aangcmcrkt tc mogcn worden ( i ^. Ilet bevvarcn dcr hoofdcn van vcrwonncne Vorften is in dit opzigt niet minder opnicr- kclijk. Ecnigcn van 's Konings vrienden kwamen, op zijn bevel, voor n orris uic ccn binnenvcrtrek met cen ondiep kopcr bekkcn, waarin ondcr cencn boogcn fta- pel van katoenc en zijdc doeken met twee vlaggctjes daarbovcn, cene porfelcinc kom geplaatst was, die het hoofd bevattedcvan zulk ecnen Vorst, zljnde droog en gaaf bcwaaid en licbbcnde het haar aardig op- gekruld. „ Deze is die karcl, — was daar- bij des Konings taal , — die mij zoo veel mocicc gaf; indien ik in dc handcn mij- ncr (l) DaLZEL Ccfcll, bl. 58. PREVOST D, V. bl. 124. lli D A 11 O M Y. ncpvIjaiKlcn kopi tc vnllcn, wenfche ik even wdvocgelijlv behandcKI te wordcn Ci)" Eon mengelmocs van bijgclooviVIicden '"aakt den Godsdicnst der Dahomans nit, wnarvan men .icli bultcn ibac verklaard hccfc ccn voldoend borlgt te levercn. Ilec loriugcfchc vvoord 7'W;/p, tooverij betcc J^cnende, is bij de ^frkaanfchc kustbe- woners zoo wel , als blj de Europcfchch^. ^cttingen, nlgcmcen geworden onder de "■trpraak van /-,;/,/, , Joch in den 7eer onbepaalden zin of van cenige Godheid z^^'v'c, of van ecm-ge aanbiJding dcrzelve =1^";^'''-^ >•" ci-en van naa.relijke genees' "'•^Jc.Ie. zoowelalsvangevvaandetoover- m.ddclen der Priesters, die den naam van i^^m/z-mannen dragen. Hunnc Godheid rclnjnt hun Heches als cen Befcherm-god van hun land voor te komen , en het is ^^ Ttjgcr , dicn zij zich als het b^elj d.er Godheid hebben verkoren. Een reep parkemcnt, met ecne fpreuk nit de Koran l^^ chrcven , en door hun van de Moren gekocht, IS het voornanie toovermiddel, in vvclks 30 CO f^'^^^-'-t-Cefch. bJ. 2a,3«rp,en307. 44 D A II 0 M Y. Wm'i wclks bczic zij zich vcilig achtcn. Dc- zclvc hangt in hunnc Ycrtrekkcn.dic voorts opgcficrd zijn met ruwe afbecldingen , wel- ke met bloed beverwd , met palmolic bc- fniccrd, met vcdcrcn belloken en met eijc- ren bcklad zijn , en echtcr bijzondere voor- werpen van hunnen eerbied fchijnen (i). Overigens hectt bij hun geen gemeenfchap- pclijke ccrdicnst plaats ; allccn fchijnen hunne niarktdagen heiliger gehouden tc worden, fchoon zlj met vermakelijkheden Yvordcn gevierd. Hun geloof in cen voort- durend beflaan na den dood is blijkbaar ge- noeg uit hunn« veelvuldige mcnfchenof* fers, met oogmcrk om in de anderc we- reld hunne overwinnaars te gaan dienen (a). Opmerkelijk is hunne wijze van bezweren bij het omzwaaijen van een brandend hout, onder den wensch , dat de verborgen dief, bij voorbeeld , mag fterven en uitgebluscht worden als dat hout (3). De befnijdenis, onder hun in gebruik, wordc niet in de eer- (i) Dalzel, Inl. bl. p— II. Gefch. bl. 244. (2) Dalzrl Gefrh. bl. 71. (3) Datzel Gefch. bl. 187, ^ A n o M Y. 45 cerlle dagcn dcr kindshcid vcrrlgc , maar Z ''J'^^^»''"S J^T groot gcwordcn zoom overgelatcn, wier liefkoozingcn cch- ter toe na die vcrrlgting wordcn afgc- wezen door hoc andcrc geHacht. Volgends DALZEL hcefc bij dat geflacht eene blj- /^«/<.A* v..rA/;../ herinnert , en door hem, even als dat door .k vaillant. aan cone grilligc kunstbewerking wordc toegcfchreven (i). Gedurende den tijd dcr regelen, dcr ^wangerheidenderzooglng.wdkeildaar by de dne jaar duurt , onthoudon z.ch de vrouvvenvanharcmans. met eene gcheele onttrekkingaan derzel.er bijvvoning. zijnde ZLtlV'°^'' omftandigheden. een af- ^onderJijk kwartier der ftadgcfchikt even zh ecn ander voor de openbare vrouwlieden weJke het Bewind onderhoudt en waa bii z.ch deze vrouwelijke ftrengheid Jaten weL gevalJen. De onbeftaanbaarheid der veel- wijverij bij de cvenredigheid derbeidege- flach- I I' hi' L nn i •"^ i«R^^^^; ■^■asff- 46 D A II O IvI Y. flachtcn, vooral daar men drie ol' vicr dui* zend vrouvven aan den Koning en van ceti tot dric hondcrd vrouwen aan dcszclfs Staatsdienaars en Grootcn vergunt, niaakc in elke ftad cen zeker gccvcnredigd aantal algemeene vroiiwliedcn noodzakclijk voor den geringen , vvicn gccne eigene vrouvv gebeurcn mag. De prijs van derzelver ge- mecnfchap is vast bepaald, en, hoe gering die zij , brengen zij daarvan nog ccne zware belasting op, hetwelk het haar niec mogclijk maakt , te leven van dit fchan- delijk gewin , en haar alzoo dringt oni tevens eenig eerlijk bedrijf aan de hand te liouden. Het is de Koning, die vrillekeu- rig over de eer van het vrouwelijk ge- flacht befchikt. Met ganfche ouderlij- ke gezng ftaat eeniglijk in zijne hand; alle kinderen zijn , als zijne onderdanen , zijn eigcndom ; hij verdeelt ze over de ganfche uicgeilrckthcid van zijn rijk ter voorkoming van gevarelijke familieverbind- tcnisfen, en deelt naar welgevallen op de groote fcesten het aantal der aanwezigc vrouwlieden uit onder dw vrcemdc gasccn , zljndc zclf tevens zoo ver vaA alien miiine- ijver bij zijn dric - duizend - tal verwijderd, dac If JO A II O M Y. 47 dat hij vnn de vergunning harer perfonen aan zijne Hovelingcn , aan vrcemde Gezan- ten en aan anderen eea b]ijk van vorftelijke genade maakt (i). Zuiver hiiwelijksgeluk en vurige kindcr- liefde zijn door die inftellingen ten eenemaal vreemd in de huizen dcr Dahomansrji), en daarmcde tevens de allereerfte bronnen der befchaving en vertcdcring vergiftigd. Van daar dan ook dat vrcemde mengzel van zoo veel eigene woesthcid en ovcrgcnome- ne befchaafdheid , in hunne fcesten , ter eere van Europefche Gezanccn, vooralblijk- baar C3). Gastvrijheid , edelmoedighcid , dapper- heid en de uiterfte reinhcid op hunne Weeding, fpijs, verblijf en ligchaam zijn de loffelijke hoedanigheden, welke overi- gens in het karakter der Dahomam wor- den erkend 0): waarcegcn achterhou- dcnd- (0 Dalzel Inl. bl. 31, 32. Gefch. bl. 213. 225,- iCo dn i(5». (2) Dalzel bl. 213. Ca) Dalzel Inl. bl. 14 , 32. Gefch. bl. 84 I«4, 185, +' C4) Dalzel Inl. bl. ,2. — Hunne zeep wordt van paimolie en potasch gemaalct. ' I m ' it Wi 48 D A II O M Y. m dendhcid en trouwloosheid in liunnc ftaat- kundige bctreklungcn als hatclijkhcden worden opgemcrkc, die echcer in hunnen dagclijkfchen handel en omgang gccne openharcigheid noch rondheid van aard buicen fluitcn (i). De Hefiiebbcrij voor zang- en toonkiinsc is bij hun algcmccn. Hunne fpecltuigcn zijn trommels, trompetten , fluitcn en fchcl- Icn , en, volgens dalzel's vcrzckcring, wctcn 'sKonings vrouwen kleinc dcuntjes met de vier ondcrfcheidcne ftcmmen en op niet onaardige wijzen te zingen (2). Bij hun zijn 00k zangcrs, die, als de ou- dc Bar den , bij plegtige gelegcnhedcn de gefchiedenis des lands opdreunen, ftaandc aan de poorc van 's Konings huis en ver- gezeld van jonge liedcn, die door ftcrk geheugen uitmunten en zich van jongs af aan dcze oefening wijdcn (3). Zij hebben gcenc bijzondere taal , welkc hun (i) Dalzel Inl. bl. 35, 33. Gefcb. bl. 343, 344- (2) Dalzel Inl. bl. 18, 1 9. Aaiit. Gefch, bl. 224 , 339, 232 en 3 14.. (3) Dalzel Inl. bl. 36, 3:^. D A H O M Y. 0 hun van hunne nabiiren op vrij verren af. /land in hct rond onderfchcidc, maar fpre- ken dezelfde Negcr -txxi met vericheiden© ftatcn CO- Opmcrkdijk zijn hunne nam-n, of Hever bijnamen , door derzdver karalcrermatige betcekenis zoo wel , a!s zeer zonderlin- ge keuze; ds abavou of Moerashond ; lYEE of y/,7/). Adaiioonzou num bij zijne komst ten troon den nnam am van A I YAW soo, oi Mannctjcs Oener , die bezwarelijk te openen is, en oncving van P'-nen naburigen Vorst ter gelukwenfching ov' •:i^e bcvestiging op den troon den €t nn Ti; VEC MA SA HOO IJEATE C O S« Ru GLOH, dat is : een defant kan zkh met verfchuilen onder de Swish- potten^ zljnde deze potten breede, ondiepe, met dunne klei bcftrcken korfjes van teenwerk , waaronder zij lioutskool branden ter ver- drijving van mieren en ander ongedier- te. — „ Mijn naam is deddi ma trq, N u , niet rasch maar gefladig .-" gaf de- zelfde ADAHooNzou ceniiiaal ten ant- woor(i (i) Dalzel IdI. bl. 9. VI. Deel. D ( ! , II f m^^mmmm^ 50 D A II O M Y. m woord aan eenen naburigen Afgezant (i). Schclpen , Cauris genoenid en van de Maldivifchs eilandcn ingevoerd , malcen het gold der Dahomatis in den handcl uir. Duizend Cauris wordcn cenc ^ckc^f gc- noemd en hcbbcn de waarde van onzen daaldcr. Dc Koning betaalt met dezc fchel- pen , aan fnoeren gcregen van veertig ftiiks , doch waarvan zijne vrouwen de veer- tigfte fchelp afhouden voor de moeite van het aanrijgen. In den gewonen handel worden zij los en zonder korting gegeven bij Tockyst Calhinas^ Ackeys^ Cabesfcs ^n handel-oncen (2}. Van I* <i) Oalzkl bl. 3(?4 , <i66 1 a^i » 374 en 313. C2) Dalzel Inl. bl. 20. Gefch. bl. 21 5, S35, van waar wij deze cafel der geldberekening ontleenen. 40 Cauris I Teckeyo^CuOtiN^. /^o f :- 2 - 3| 5 Tockeyi iCalhitia aoo / :- 6-: 5 Galhino's l Ackey 1000/* 1-10-: 4 Ackej iCabesf 400Q / 6- : -: 4 Cabesfes f handel-once KJooo fti/^- : -: Voorts vinden wij op het hoofd van elken verflagenen in den krijg door adahoonzou twaalf Ackeys meer gctlelil, daa hij gcMeenelijic . voor Van D A H O M Y. 51 . Y'" '^^ cigenlijke fpelen der Dahomam vinden wij geen gcwag gcmaakt ; alleen wordt gemcld , dac onder de koninglljke vcrmaken wel cens gcrckcnd wordt hct aan- fchoiiwen van de vraatzucht zijner onder- danen , vvaarvan zich fommigen binnen wei- nig jaren doodeten, cm Zijne Majefteit op hec gezigc hunner gulzigheid te ontha- ien CO. Het rcfzcn voor vreemde Afgczanten en voor dc Grooten des lands gcfchiedt in hangmatcen, door twee mans gcdragen, of 00k op kleine paarden. Elk peivoon heefc doorgaans zes dragcrs, die elkandercn tel- kens verpoozcn , en wier gang een gcdu- rige draf is, waarop zij wel vijf kwartier gaans in een uur afleggen. Men vindt op onderfcheidene plaatfen 00k huizen , aan eenen van 'sKonings Beveliiebbers bchoo^ rende, die gefchikc zijn tot herberg en ont- haal voor eenen levenden flanf betr,nlde , en den mxrkt. pnjs der flnven en flavinnen elder, door hem be- paald op twee en dertig C^bcsfcs voor de eerden Gefch.bl. 288 en 355. ^Od PaEvosx d/v. bl. iBtf. Dalzel b^ f'»! w ? 52 D A n O M Y. WW: hr>al voor hianke reizigers. Ecne kruik kocl water en ccn pot hkrfPilto gcnocmd, vvorJon hun daarin aangcbodcn (i). Men treft onder dit volk fommigcn aan , die hoofdwrongcn , katocne hembden , lan- ge brockcn en turkschledercn fchoencn dra- gcn. Dezcn wordcu Malayans genoemd, fpreken en fchrijven ^Irabisch en rcizcn gansch Africa door als opkoopers van hui- dcn en vcllen, wclke zij looijen en berei- dcn tot paardetuigen , tabaksbuidels en an- dere noodwendigheden of gerievelijkhe- dcn. Zij fchljnen eigenlijk Mahomedaan' fchs zcndelinf?;en tc ^iin, die zich rilgemccn /:ecr geccrbicdigd zien en iiiet vruchtcloos aiboiden aan de voortpianting van hun ge- loof, fclioon de dudeiijke ovcrgang tot hun- DL-n Godsdicnst nog maar zeldzaam bij de Nc^'ers fcbijnt pbats te hebben (2). Do geducbtfie nabiiur van Dahowy is de Koning der Lycos , aan wien jaarlijks eene llhiuting in Cauris en koopwaren wordc opgebragt (3). Dc J'eds/i der £yoos is de Zee, Ci) Dalzel bl. 53, ipi en 194. (2) Dalzel Voorred. bl. XXX. Gefch, bl. 2 3 c ~ 232. (3) Dalzel lal, bl. 21. it D A II O M Y. 53 Zee, gelijk de rijg,r dis der Dahomain. Oin de geduchthcid Inmncr ma-c to docii begHjpcn, vertcllcn .ij, dac him Kuniiv^ te veld willondc trckken , zijn krij^rsvJlc oprocpt en herzclvc over ecnc dikke en taaije builclshuid kat gaan , tot dac deceive daarvan verflctcn is, wannccr hij oordc.lc volks gcnoeg in dc wccr tc hcbbcn. ]',ij de A>, is dc IConing nice zoo zckcr vm zijncn troonals bij de D:ihou:aus, fchoon andcrs even wiliekcurig rcgcrcnde. E-.i gefchcnk van papegaaijeijcrs , door afge/on- denen des volks hem aangeho.icn, is ccne beleefdheid , waarmcdc hem te kennen wordc gcgcven , reeds lang gcnoeg geregeerd tc hebben , hetvvelk doorganns wordc beanc- woord met 's Vorflen ze.'fsmoord. E^no zelf , hoe magtig ook , fchijnt cijnsbaar te zyn aan een nog magtigcr volk , Tappah geheecen en ten noordvvesten gelegen (i). Wij hebben in de vocrflelling der Da- homans gebruik moeten maken van de af- beeldingen , welke de befchrijving van DALZEL verfieren en tooneelen ichcr/cn, door (i) DAL2EL Gefch. b/.2l,27, 1^5 ,,, 303 cn 390. ' ' ' ^-^''3r, D3 • ■!■ L%a8(^ig-i»a!Ji|(£^iS!*?aSi.<^<* 54 D A II O M Y. door hem zclven bijgcwoond. De Koning van Dahomy , op zijncn troon gczeten om gchoor te vcrlccncn , met zijncn cerften Staatsdicnciar aan zijnc vocten en op ecne flaafCchc \k\]7.c door ccnc zijncr vrouweii gc'diciul, bcantvvoordt in dcze voorftcUing nan lice karakter des ganfchcn volks, bij hctwclk de Koning allcen alics is , voor wien alle ondcrdaancn zondcr onderfcheid van gcflachc of ftand cUendige flaven zijn. <r> WIIV- VV II Y D A H, 1 oc in 1747 was JVh^dah de naara van cen onafliankelijk Koningrijk aan de west- kust van Africa^ nevens dat van Ardra de grootfte zeeftaac in de nabuurfchap van Dahomy , en met Coto en Popo de eigen- lijk genocmde Slaaf-kust ulcmakende voor den Europefchen handel. Voor de verove- ring van IFhydah door de Dahomam ten gemelden tijde hadden de HoUandfchen , Franfchen, Portugefchen en Engelfchen in de hoofdftad Xavier hunne welverfterkte bezittingen , die alien vernield werden door deo veroveraar guadja trudo,zoo dat men bezwarelijk de grachten onder- D 4 fcheidt. i{.^^-^^^»^.^^g^ ^is^ '"'■'^^mmm^^m^*- s^ W II Y D A H. U' fcticidt , die wc leer dczc (Krktcn omring- dcn. V:.'crri^ ii.rcn l.inj; vvorllMcn tie IViiydtihs , oin zicli re i evri)dcn van het jiik dcr iJ< lioh.ans , tii in 1772 <!;i.'luktc hoc hi!ri, uiificr iif 'iiiddclm:' van den litiael- Jchtii Gouvcrnair AUioN, etn giii.lligcr verdrag tc (luit<n, waarvioor hun dc vuor- dcck'n van cencn onj,clloorden hinnlel en ge;5elligc gcintcnfchap wcrclcn vcr/ckcrd: cyenvvcl blcven zij aan de oiide ovcrwcldi- ger> onderworpcn en wcrdcn zij gerc{;ccrd door t'cnen Onddkoninjf , wiens Icvcn in de hand blcef van den Koning dcr DjJiO' fttaus. IJit ondcrv'ond' J zij in 1775, wannecr adahoonzou Ininncn Vorsc tcr dood vervvces op de beCtluildii^in;; van zich bcklaagd te hehben , dat dc Koning de fchoonlle vrouwcn voor zich bchield en zijnen hcldcn de onbevalligfte gaf, en van zicli het regt aangematigd te hebben , cm voeizolen le dragcn en zich een zonne- fcherm boven het lioofd te Jatcn houden door ecn bbnken {^i"). IVh';jdah alzoo als eon wingewesc van (i) Dalzel, C.cfchiedinii van Dahomy ^ bl, 3o> S4» 183 en 275. W II Y D A n. 5? i).7/^5W7 aan te mcrken en dcszclfs inwo. ners in ^reaalte, zcdcn en gcbruikcn mcc dc O.iJmnam zecr ovcrccnkomlbg zijnde, kan hcc onnoodij; fchijnen, van die volk ecnc aizondcrlijkc bcfchrijving en afbecl- ding to gevcn. Voor zoo vcr cchtcr dc fccn^tcn wcgcns de Dahomam zich voor- namelijk bepaald hcbben tot dcrzclvcr Jandsbelluiir , hofhouding en krijgszaken, zonder veel gewag hunner huizelijko Iccf- w.jze, godsdiensten zcden, en hicrvan bree- der vernag ten aanzien der m^dahs is gcgcvcn.iTioet hct noodwendig gcacht wor- sen, hct/clve niet voorbij te gaan, maar 2crgvuldig op te ncmen , ten einde de voor- ilelling dcr ^frkanen van dcze ftreek te voltooijen. De fchoonheid en vruchtbaarheid van de i'gging en den grond dezer Jandflrcc?; is ecnileinmig door derzelver befchrijvers er- kend. Zij vvordc van twee rivieren door- fneden. die in Ardra hare bronnen heb- ben. en is langs de kust zeer vlak, doch rijst ten noordoosten tot eene keten van iooge bergen , wier zachte glooijing het ganfche Jand in een tooneel verkeert, hec- . D 5 welk ■«^v ^fflgitg^^alg^TO ^ii^efi^i^^s^ W 5« W II Y D A II. wclk met zljnc vcelvuldlgc rijk bcfclia- diiwde gcluicluen , net verdcclJo vvcidcn en koornakkers, den zceman reeds op vcr- rcn afftand vcrrukt en hem, blj zijne lan- ding , als in een parr.Jijs ontvangt. Dit mag hct met rcgt liectcn voor den inwo- ncr , die 'cr rijkdom van granen , mocs- kriiidcn en vruchten hcefc , dricmalen in hct jaar kan oogftcn , vee, gevogclce en visch in ovcrvlocd voor zijne nooddrufc vindt, en aan de verzamelingcn dcr Euro- pefche natuurminnaars dc fchoonfte fchepfc- len uit hct plantcn- en dicrenrijk kan vcr- fchafion (i). De luchtftreek ccbterhccft dczclfde on- gcmakken met nog grooter vcrandcrlijkhcid, als die van DaJmnyy en is niet weinig in ongezondheid toegcnonien door de achtc- loosheid der verovcraars , die den grond op vele plaatfcn onbcbonwd hebben gclatcn, welke te voren zoo vlijcfg en zuinig door de inwoners bcarbeid wcrd , dac zij daar- cp na den oogst terflond wcdcr zaaiden en gccn (i) PaEvosT D. VI. 5)5—104. bJ. 13 — I « «tt (tt ^V^ " V D A ir. 5p gccn pickjc zclfs tiisfclicn hiinnc Imttcn en hc-t^'n onhoplant licton (i). Do volkiiiklieid dezcs lands was ook voor dcs^cclls ovcrweldiginfT en ondordri.kkinff zoo groor, dac men het aantal der ftriul! bnrc nianncn op tweemaal honderd dui- «ncl kon fchactcn (a). INInn.s en vrou- wen zijn 'er bijzonder vvclgcmaakc en kloek- van gcllaltc , niaar min glin/lercnd zvvau van huid, dun do >/.^}. Onoogclijk manVc hun ccluer hec algemccn gcbruik om den kruin gansch kaal en glad te fchcrcn en mcc dcnzclvcn mccstal bloot tc loopen , het- wclk zondcr onderfcheid van gcflachc of jarcn plaats hccft. Dc mans houden daar- bJJ den baard ook even kaal (3). Zoo wcl de vrouwen als de mans bcminnen het be- pnkkcn van de huid zoo zeer , dac hun aangczigt gclijkt naar dac van icmand die door de kindcrzickte is misvornid; inzon- derhcjd moct het bcnedcnHe gedeelte van dcr v/;? ^*'"^ Gefch. bl. St. Pret^.t !>. »'. bl. 13. CO D.LZEL Gefch. bl. J. P„V0*T D. VJ. bl. i^, (3) Bretost D. Vf. bl. iS, 1 4liMs***SSfe4j!«,»*«,!, ii.»!Wau»tt' -j^'f-Hm^mam^^m'*' 6q W II Y D A II. M I I I' i I I, 1-^ dcr vroinven ligchaam met velerleije figu- ren pronkcn (i). Het gemeen loopt gansch naakc, uitge- zondcrd om den middcl, vvaar het cenen fchaamlap van karoen of ool; wel van ge- vlocbtene biezcn draagt. Voorname vrou- ivcn dragcn vcrfchcidcne ftukken llof boven clkandcr in dc gcdaante van rokken, waar- van de bovcnfte al korter is dan de ondcr- ile, en die gczamelijk cenen aanmcrke- lijken wrong rondom de heupen maken. De kleeding van dc Grooten des lands vcrfchilt niet vcel van dcze vroiivvelijke dragc; en beide dc gcllachten fchikken zich even zeer op met armringcn, halsfnoeren, hoofdfierfels en allcrleije fcbitterenden en rinkelenden pronk, tcrwijl een hoed met pluinien, bij den allergroocften praal, bet hoofd der manncn , en een net bearbeid mutsje van ftroo , in de gedaante eener panfelijke kroon, dat der vrouwen dekt(2). ivlcn Iccfc hicr nicest van graan en moeskriiid , fcboon men vleesch en visch in overvloed hreft en 'er raar genoegsn ge- (i) Dalze:. Inl. b!. .'50. (2^ pREvosT D. VI. b!. 27 — 23. m-m' ge. VV II Y D A II. 61 ^gohvmk van ma^kt. De ri.nderen zijn hicr evenwcl li^t en de llh.pcn zeer klein. Vetgenioste honden levoren de aangenaam- fte fchotcis. /^.';;,:i- brood van fija ge- wreven L^^Iaamc-i koorn , met cen wei- nig palmolie, eenigc Tarns of andere aard- vruchten en een kaleb. . met Pmo of dun bier maken het dageJijksch voedzeJ uit van net gemeen (i). Jegens Euro/Jcers gaac dit volk den lof m van de uiterlle beleefdhcid en diensc- vaardigheid , gepaard met de hoogfte be- fcheidenheid in het vordcren van loon of vereenng , maar tevens met de grootfte naauwgezetheid op hunne eigene gebrui- ken. OnderJing nemen zij geene mindere welvoegelijkheden in acht , waar flechts een.ge meerderheid in rang dezelve vorderr. De mindefj vale den meerderen , het zij hem bezoekcnde, het zij hem toevallig ont- moetende, te voet, kuscht dJewerf den grond , klapt in de handen en biedt hem • zijnen zegen, hetwelk door den meerde- ren zittende of ftaande met een zacht hand- ge- li' ^S9fci -■'ii'!^t\^i»iim£immmir?;m'--emM^mm!tmxmm.mej' 62 W n Y D A H. 1: geklap en wederkeerigen wcnsch wordt be- * antwoord. Bij ontmoeting van gelijkcn rang, begroet men elkander met ccn ge- lijktijdig handgcklap en nederknicling. Sprekende houdt men de hand voor den mond, om met den adem niet te hinderen; en zoo ver ftrekt zich de kiefche welvoe- gelijkheid der beide geflachcen in hct opcn- baar uit, dat de vrouwen eene boetc kun- nen vorderen, wanneer zich een mansper- foon onbefchoft ontbloot (0« Naarstig- heid is beidcr hoofddcugd en vcrbazend zijn de vorderingen van hunnen vlijt. Bc- halve den landhouw beftaat het handwerk in fpinnen, -en, fmeden en velerleijen kunstarbeid. De vrouwen geven de mans niet toe in werkzaamheid ; maar brouwen, koken, vlechten, planten, zaaijen, wie- den en drijven den kleinen handel ter mark- ten, die om de vier dagen wederkeercn. In* zonderheid zijn de mans dienstbaar als last- . dragers , daar zij voor klein loon met eene dragt van honderd pond gewigts op het hoofd op eenen zoo fnellen draf wegloo- pcn, (i) Prevost D. VI. bl. 83-^25. ZEL Gerd). bl. 7. Dm- «'- i I W H Y D A H. pen, dat Icdiggaande Europetrs hun bc- zwarelijk bijhouden. Diefachtigheid ech- ter bedcrfc al die lolFelijke in hunnen aard met weinig voor den arbcid zoo wel als voor den handel, dien dozen van hun vor- deren, waarover zij zich zoo weinig fcha^ men, dat zij, aangefproken zijnde, ftouc genoeg durven vragen: „ of men meent, dat zij zoo zwaren arbeid zouden doen voor zoo gering een Joon, indien zij niec vnj rcogten flelen (i)?" Do veelwijverij vergunc ook hier tien tot twmtig vrouwen aan jenen Cahoce^r, en verfdieiden-^ honderden aan de Groo- ten des lands. De minnaar vraagc de va- der cm zijne dochter, en fchenkc haar de eerlle klederen, welke zij ooit gedragen heeft, daar hij haar geheel naakt, zonder eenigen bruidfchat, ontvangt. Hij flachc voorts een fchaap, eet het met hare ou- ders, zendt haar, wiji zij zijne 'dischge- noote nog niec mag zijn, daarvan een ftuk, en voltrekt de bruiJoft met een paar flesfen brandewijn , waarna dc ouders hare dochter bij den man aduerlatcn. De flaaf, ecne (O PREVcsT D. VI. bl. 23—27. .1 r \ i ' t f *^'*^****«*^"^^W«^*S««8W^1^«««^«.**.mv^^ I If i -1' H W H Y D A H. ft 11' eene flavin tot zijne vrouw begerendc, vraagt haar van haren nieester, wien de zoons uic dii huwclijk als flaven toeko- rnen , gelijk dc meisjes aan den zijnen. De minneijvcr gedoogt niet, dat geringe- ren de oogcn flaan op de vrouwen der Grooten; zij zijn zelfs verpligt, door een gefchreeuw hiinne komst in dcrzelver huis te kennen te geven, op dat de vrouwen vooraf zorgvvildig vcrvvijderd worden. In geval van ontncht met eene der vrouwen van cenen voornamcn perfoon is hcc leven van den cverfpeler veeg. Bij opgekomen weer- zin zendc de man de vrouw naar hare ou- ders terug met een dubbeld gefchenk zijner huwelijkskosten , of loopt de vrouw zelve naar hare ouders, die aan den man deze ge- maakte kosten enkeld vergocden. De ftreng- fte afzondering heeft ook hier als bij de Dahomans Tphats , maar ook dezelfde fchan- delijke wijze van fchadeloosftelling voor dezelve en voor dc ongerijmdheden derveel- wijvcrij. In daartoe bepaalde hutjes van tien voct lang en zes breed moeten zich a!ge- meene vrouwlieden op vastgeftelde dagen laten vinden. Deze vrouwlieden zijn niec zelden uitlandfche flavinnen , bij uiterften wil % W II Y D A II. (^S wil aan het gcmeen gcfchonken, als blij- ken cencr verdicnftefijkc barmhartighcid. De vcrwaarioosde toclland do: vrouvven brengt nict weinijrc inlandfchc duchccrs toe dezen vcrfocijeiiikcn ftand, i,i vvcikcn Inar de geringc vvaardoring der mangdolijko ccr zoovcel tegemakkelijkerdoetovergaan. — 2cer vroeg houdc de vruciitivuivhdd dor vrouwen op , ook is dcxcivc ukx zeer groot , als ecn naturelijk gcvoJg van hec twee ofdriejarlgzooo-en der kinders en van deftrengftc nfzondcring gedurende dien tijd- hec klein aantal kinders bij dkc vrouw vvordn echtcr rijkeJijk vcrgoed door hec on- reatig groot aantal derzelven bij de nieni-te van bijvvijvcn te zamen gcnoraen. Vaders van twee honderd levcnde kinderen zijn 'cr , gelijk men ftellig verzekert , geene zeldzaamheden. De kinders bewiJT^en groo- ten ecrbiedaan de oiiders; ondcrling zijn de jonge aan de oude zeer ondcrgerdiikr. Dc vrouvven zelve nadcren de mans knie- ^ lende , ten zlj ze JJetas of Priestercslen •2ljn, wanneer zij dezclfde huldc voor zich van hare mans vordcren. De jongcns vvorden op hiin vierde , vijfde , zcsdc , acIuUc of dcn^ VI. Dee L, E. li.'!^ m i ,i!s '«**lil.Si^.*i«SKT5SM«l^tS«*||(||,Bi«. 4J*-i* lljli I jii'jiyii C6 W II Y D A IT. hi .1 de jaar bcfncdcn , zondcr dat eenige redcn wordc gegeven van dit gebruik : ook bij het rirderc geflacht heeft bier icr, ah bij de Dcihomansy plaats. Dc oudlni zoon is erfgenfiam van alles , ook van zs-ns vadr;i'S vrouvven , welke hij als zijnc eijKme be- handclt, uitgezonderd zijne mocder , wclke hij afzonderlijk verzorgc. De nalatenfchap van eencn Caboceer integcndec-l vervalt geheel aa« den Oppervorst ( i ). Ten uiterlien verzot op tiobbelfpel » zet- ten zij geld en goed, vrouvven en kin- ders , land en lijf op de kans van bet fpel : die gefchiedc echter allcen bij oogluiking of in bet gebeim , zijnde zulk waagfpel onder bun door de wet verboden. Zij flij- jen anders den ledigen tijd in praten , roo- kcn en drinken onder het geboomte of in gebouwen tcr algemecne bijeenkomst ; of zij vcrmaken zich met zang en dans , waar- bij zevr gebrekkig fpeeltuig wordc ge- bruiut , betwelk zich eeniglijk door luid geraas aanbeveelt , zijnde het den Euro- peers even min gelukt, hun oor fmaak in de (i) Prevost D. VI. bl. 30—3(5. %%^r'i'-'-'-'-^-'^it^^^^'Ky^* '''''--r -"-■-'. ■"■■'■^:^'*^-fJ4;<F^.-'Kt.ivi'»**S*"!i*^^ zet- W H Y D A H. 6> de bekoorelijkhedcn hunner toonkunsc te doen vlnden, als hn«ne tong in de tocbe* reiding hunner fpijzcn (i). In gcvnl van zickten , die veclvuldiger geworden .ijn , „a dat dc Da/^omans hec land gevveldig ontvolkc en aan het lucht- bederf van eenen verwordenden grond hebbcn overgegeven, ftelc men de meeste hoop in roovermiddclcn , waartoe men zich eenc pick gronds onder den b)oo- tcn heinel nice ecnig hekwerk affluir, ten einde ♦er de vereischtc gezondheidoflers • te verrigten. Men is nogtans zoo afkee- rig van den dood , dac men des^clfs naam met noemt uit vrecs van hem te verhaas- ten; zelfs is het eene halsmisdaad, van den dood tegen den Oppervorst te fpreken. Op de graven der Grooten worden hun Tchild, boog, pijlkoker en flagzwaard nedergelegd met alle de toovertcekenen van hun en hun geflachc , maar nooic bun vuurgeweer, fchoon zij fnaphanen en pistolen gebruiken. Twaalf maanden duurt de rouw van den erfgenaam, die zich ook zoo Ian- van zijns vaders vrou- wea CO PaKVOiT D. vr. bl. 35—98 E a i ! i I' I: iliv ; jji 6Z W II Y D A II. 't wen omhoudc, welkc til dicn tijd in af- zondcrinj; woncn zondcr cenigcn tooi of andcre klecding, dan ecne rouwmat om den mi-idcl (i). De Whydahs geloovcn wel aan een Op- pervvczen , maar achten hctzelve tc hoog vcr- heven voor hunne onmiddelijke verccring, welke zij daarom aan Fetishes brengen, fchoon zij zich in buitengcwone omftandig- heden en wannecr zij zich door hunne Fe- tishes zelve vcrlatcn of wel verraden wa- nen, de aanroeping en vereering van hec Opperwezen fchijncn tc veroorloven. Als- dan worden ganfche nachten zoo wel als dagen in gewijde znngen en danzen door- gcbragt en niet alleen dieren , maar ook menfchcn zonder ondcrfcheid van geflachc of oiiderdom gcofTerd. Hct denkbeeld eencr hellc op ecne zekere plants ondcr de aardc en dat van een boos wezpii vooral fchijnt hun veel gemecnzaracr De Slang , de Booinc7i en de Zee r-iin hun- ne voornamc Fetishes^ waarvan de Slang de allervoornaamftc is. De hulde der Boo- men wordc het mecst in acht genonien in (i) Prevost D. VI. bl. 3P— 4lf ill •it' W M Y D A II. tfy in tijdcii van zickte, wanneer men brood van Mais of rijs aaa den voec dcs heili- gen booms lege , dicn de zicke diartoe vcrkiesr. Bij langdurige ftormen en on- wcdcrs ofTert men aan de Zee , door hec bleed van een offcrdier in zee te brcngen en voorcs ecncn rin;; ,„ dezclve te werjren. De invloed vnn dc Zee en het Geboom- te is zcer juist afgefchciden , niaar bciden ftaan zij ondcr de heerfchuppij van de Slang (i); in wclkcn U/ytlius men zccr gaarne de erkentenis zou lezcn van een kustbewonend en aan vele zickcen onderhc- vig volk, voor den zegen van wind en weder op zee in den handel , en van het plantenrijk voor de gezondheid, bciden on- derworpen aan eene hoogere Wijsheid , indien flechts de overlge bevattingen de- zer menfchen zulk eene verklaring eigen- aardig genoeg maakten. Behalve de Jioomen, deZeecn de Slang, van wclke laatlle wij nog nader moeten fpreken, vereerei> de miyda/is hunne voornaamlle. rivier , vrelke zij Eufraat noe- CO PR£VQST D. VI. faf. 4i~44. E 3 iiir »f*«eSW?J!Sai^SHS«5aB*-BiSas«.w-«Ba.jt:»i«.ai I |!ii *^«*^>«^W^^I6»per:^ ■ !'^; 73 W H Y D A ir. !P noemcn, met concn inarliikfc'lien omgarif;, wnurbij zij ccnif';c gcfchenken in Imar mid- den wcrpcp. Ouk lichbcn zij ccne GodlKul, /fgoyr ai'noemd , wclke zij rnadplogcn in cen bcclrijc van zwajtc klci, hctwclk naau- w:lJiks ctr.e nii.i ichclljkc gcllaltc hccfr, en welks ht-ofd ccne kroon diaagt van lia- gedisfcn met roodc vcdcrcn doormcngd, iiit wicr midden ecnc Sagctay uitlleckt, dwars door ccne hagcdis iiccn , met ccn halve maan daar ondcr. Met ganfche bceld- jc is maar aclittien duim hoog , doch zit op cen voetfhik van eenen voct lioog , gelijk ook dc hagedisfenkroon even zoo hoog boven hetzclve uitlleekt. Dc raad- plcging gelchicdt door het werpen met bal- Ictjcs , wicr oneflen worp cen gunstig antvvoord is Ci). Het wigchelen is, he- halve bij dit beeldje , ook bij alio andere voorkomcndc dingen onder de PFhydahs ccn , dat dcrzelvcr bijzondcre o I <r • m o o zoo raishes ontelbaar kunncn geacht worden. Bij elkc ondcr-i^Tiing flaat men hcc cog op €cn of ander dier , gcwas of Icvenloos voor- (i) PiiEvosT D. VI. bl. 44, 44. ,'t »; jjfei™;-.iKi,SS«--- '' W M Y D A ir. 7, voorwerp, hetwclk men als cene Godhcid vereert, wannccr dc ondcrncming wcl flaagt. De Slang, het voorwerp hunner be- ilendige en diepflc vereering , is in de daad van eencn zcer vriendclijken aarl, zoo dat zij zich gemccnzaani laat behan- dclen, bij ongeluk met den voct getrcden J^ich niet wrcekt en zdfs de vijanJin is van andcre venijnige flangcn. Hare lengce is doorgaans van acht en cen half voct, hare dikte is naar evenrcdighcid grooccr, hare kleur is gcvlamd met wit , gcel en bruin. Volgcns de ovcrlevering zoii 2IJ geene inborcling des lands niaar van el- ders overgekomen zijn, door afteer van der menfchcn ondeugd aldaar tot deze ver- huizing genoopt, en weldra de voorkciir hebben verworven boven alle andere Fe- tishes, gelijk men haar dan ook eenen tem- pel ter ecre gebouwd en eenen priefter- lloet ter oppasfinge toegevoegd heeft , ter- wijl men zich verbeeldt, dat zij in haren tempel onfterflijk h^i,, aJIc flangcn van deze foort vinden overal het gunlligst onihaal in de woningcn van frhydah, en ^ 4 wor- ^^^^^^iA^^^^ESsm^^^^>^^--L-^^, 5^^3j^je»»a.^^u4-^-:BJMW,BiriBi>y e I I ra W H Y T) A n. V t worilcn 'cr met zoo i;ruotcn ccrbicd be- hand.ld , dat dcrzclvcr minl>c b;Icdigin; nls htili;;(clicnnis wordc ^',cwroken , ja dat iiicn zclfs gcen woord van ininachtini^ van dczc Codiv.id kan vcrdrajrcn. 'Er zijii ook, bchdvc den grootcn tcmpd, vclc, zongcn;'uinde , flunj;,cn • huizen door t;an.sch iVhydah , .vaarin ccnc Pricsccres woont , die de oflcis dor voorliij gangers aannccmc, dc iTcloFtcn dcr raadplcgcrs ovcrbrcngt en in naani dcr Slange voorlchriften van ont- houding gccft, die zccr godsdicnrtig wor- den opgcvolgd. In allc algcnccne en bij« zonderc ongclcgenhcdcn is dc Slang de toe- vlucht , wclke met vcclviildige onfcrs gc- zogt wordt. Ilet zijn de Pricsters , die Aczc ofTers vordcrcn , en zc Ibmtljds tot mcnfchcnoffers drijvcn, tevwiji zij zelvc den allcrdieplten eerbicd voor de onde Slang jaarlijks door den allcrprachtigften om^ gang vernicuwcn. Voormaals had na de krooning Ininner Koningcn dc allcrgroot- ftc omgang plaats , aan wclks hoofd de r.i^ der dc3 Konings ging , die , bij de Dahomans ten minstcn, deze zonderlinge overcciikonist had met de grootc Slang, dat 1 4 r^^^S*^ W II Y D A II. 73 da zl) even onlUrlclijk als dczclve wcrd gchouden (i). . JiclKilvc do vcclviildigc ofTerhanden, die doorL^aans gebragt wordcn, vindt do zecr kostbare (langcndicnst doszclfs ondcrhoud in het bijgelooF , due allc jonge dochtcrs eenmaa! in hcc jaar |.';cvaar loopen van zc- kere bczetenhcid , waarvan zij, door ccnl- gen tijd in de nangonhuizcn te vcrblijvcn, herftcid wordcn, en voor wdk vcrblijf cene aanzicnelljke fom bctaaid wordt. Die vcrblijf zcif gaat met omlhndi^hcden go- paard , wicr gciicini op bedrciging des Icvens wordt aunbcvolcn , en wordc voor ccn grooc aantal van nicisjes gevolgd door ccne aanneniing in dc orde dcr Priestcres- fen , wclkc voorts bij de huwbaarhcid dcr daartoe uicverkorenen cene gcheimc trouvv- plcgtigiieid met de flang vieren, waarvan de openbaar wordcndc vruchten de plaats- vervanging dor Godhcid door de Priesters ken- CO Prevost D. vr. bl. 47—55. Dal- 2EL Gefch. bl. 315. Ilehalve 's Konings elgeue moeder is 'er eene naam-tnoeder van den Koning , WJerkarakter, van de eene op dcandcreovergaande* onaerflijic is, even als de Koninglijke waardigheid ,' sJgezouderd van den vorflelijken perfuon. E5 III ;i ■ - .^-u^raSSBi*'':™*"'- r»fiss8JM*?r^««t(-K*ae»i#E»3M-^..-i ». I' #■*■ Jiiii ■ ' ' ^ Lmii, I '*!wm If f I 74 W II Y D A II. kenbnar maken. De perfoncn dcr Prics- teresfen zoo wel , als der Pricsters zijn onfchendbaar ; de laatstgenoemden maken een afzonderlijk geflacht uit , aan wier hoofd de Groot -Fetisher ftaat , wien al- Icen de gemeenzame toegang vrijftaat toe de oude Slang en die denzelven flechts een- inaal am den Koning , drie maanden na zijne krooning, vergunde. De Priesteres- fen , bijzonder kennclijk aan de veelvuldige beprikking van derzelver huid, zijn , uic hoofde barer onfchendbaarheid , doorgaans de ondragcliikfte vrouwen van de maus, met welke zij leven (i). Behalve moord, brandfticbting en over- fpel met de vrouwen der Grooten, hebben de IVhydahs fchier geene hafszaken: maar deze drie misdrijven worden gruwzaam ge- flraft. De beledigde cchtgenoot heeft hec regt des levens over zijne overfpelige vrouw » maar moet de ftraf der wet vragen tegen den overfpeler, ten zij hem in bet misdrijf overvallende. Ander misdrijf wordt met geld geboet. Tooverbezweringen ftrekken ten bewijze van fchuld of onfchuld. Ook de (i) Prevost D. Vi. bi. 5<5-oo. f; UlC W H Y D A H. 7$ de waterproef geldt hier , maar omgekeerd van hec geen zij in Europa tegcn cooverij bewijzen moesi , wiji hec naar den grond gaan fchuld, doch het ontzwemmen van de rivier de onfchuld bewijst. PJegtige ver- bindtenisfen worden bekrachtigd met eenig bloed der beide partijen in een kuiltje aar- de te laten loopen en wederkeerig van deze nat geworden aarde een klein gedeelte te verzwelgen. De fchuldcifcher heefc rt^t op den perfoon van den fchuidenaar en van deszelfs vroiiwen en kinderen , om ze gezaineJijk te verkoopen tot flavernij; dezen niet mngtig kunnende worden, ftaac het hem vrij, den cerllen flaaf , die hem ontmoet, van wien dezelve ook zij, voor zich te behouden (i). De regering in miydah was weleer ge- lijkvormig aan die der Dahomans, en volgc «u gehecl derzelver inftellingen, worden- de door hunne Onderkoningcn gevoerd. Ook hier hadden te voren de gruwzaamfte ongeregeldheden plaats bij de troonopvol- ging; evenwel fchijnt de onmenfchelljkheid vrij wac minder geheerscht te hebben blj de CO Phevost D. VI. bl. 6i^6s. I? III -^mi ,.^fe«»**»»»'*™'"'~~''~™-Wa««»9BWiiMB8^ a«ii©3^»^3i^f?J1tS«»*9r«» n ji' t' H ill I i 76 W H Y D A 11. de IVhy^alis, dan bij de Dahomans. Zij lieten hunncn Vorst wel door velcn vol- gen naar de andcre vvereld , cm 'cr hem te dienen , maar begroeven de afgeflagene hoofden zoo wel als de rompen. Al me- de korat bij hun geen gewag van het feesc der gewoonten voor , noch 00k iec van den moord dcr krijgsgevangenen , die zij altijd voor losgeld veil hidden, tot dat zij ze aan de Europeers verkocht hadden (i). Hec was voorzeker de gemeenzanier oragang der Whydahs met de Europeers, waaraan dit verfchil van hunne befchaving bij die hunner barba^rfche naburen en overweldi- gers was toe te fchrijven ; welk verfchil in de leefwijze der Grooten naar vele Europe- Jche zeden nog kennelijk is. De nevensgaande afbeelding ftelt de JVhydahs voor in derzelver laagften Hand, cm dat die Hand de minfte verandering bij de overweldiging der Dahomans heefc kunnen ondergaan. Tcrwijl de man in vollen draf de goederen der Europeers , wicr tenicn aan de kust gezien worden, op zijn hoofd wegdraagt, is de vrouw op- iet- g (i) PiiEVOsT D. VI. bl. <?p— 91. hf! ' m Zij W II Y D A H. 77 lettend in het zaaijen van Turhch koorn op den roodachtlgen kleigrond. Achtcr de aardcn vval, die dit graanveld affcheidt, is de grond zuinig aan meloengewas bcflccd. Het werktiiig, waarmcde zij den grond oni- haalt, is bij dc band, gclijk ook de boog, om voorkomcnd wild te trcffen. Dc af- beeldingen bij prevost hebben de voor- werpen tot dcze voorflelling geleverd, in welke de uitdrukking dcr kloekte , fterk- te, vlugheid en werkzaamheid van die volk het hoofddoel was , welks bereiking de befcheiden Regter beoordeele. I: MAN. I' Pi j^iasi^3KSa'«^t«^«**-™»*'*-'t" Ml MANDINGUEZEN. f C 1 * I JL/e Mandinguezen ciragen hiinnen naam mar den Staat van Mandinga^ in de bin- nenlanden van Africa gelegen , fchoon zij wijd verfpreid van denzelven tot aan de westkust diens werelddeels leven , en zelfs in hunne afzonderlijke Staten eenen gansch onderfcheiden regeringsvorm volgen (O. Zij bewonen de oevers van de rivier de Gambea, bij derzelver uitftorting in zee tusfchen den I3den en I4den graad Noor- derbreedte , en verfpreiden zich op den I3den (i) M. PARK, Rcize door de binnenlnndcn ▼an Jfrica in 17^5 — i797. Deel I. bl. 34, ■:.%Vrt>< ^^gm-~ >-=-«w«^ip«. MANDINGUEZEN. 7^ 1 3 Jen graad Westerlengte van Greenwich tot aan en over de rivier de Senegal^ zich voorts uitftrekkcnde tot aan en lan^s de binnenlandfche rivier de JoUka of den Niger. Aan de kiisc hebben zij de Ja- hfs tot hunne noordelijke , de Feloups tot hunne zuidelijke naburen ; binnens lands niaken zij ten noorden de fcheiding uit tusfchen de Mooren en Negers , ter- wijl eene groote keeten bergen hun zui- delijk van Ethiopie afzonderc (i). Schoon de luchtftreek in de binnenlan- den tusfchen den isden en i4den graad zeer heet is, wordt dezelve echter noch brandende , noch drukkende gevoeld. Overal, waar het land (lechts heuvelach- tig is , befpeurt men eenige koelce, en in Zomermaand wordc de ganfche damp- kring door geweldige rukwinden bcroerd, die met onweders vergezeld en van reg^ns gevolgd worden en voorloopers zijn van het regengecij , hetwelk tot in Slaclumaand voortduurt met eenen doorgaanden zuid- wesren wind. Het regengetij wordc met gelijke onweders afgebroken en dopr ecnen noord- (i) 7M de kaart van park's reize. I: 1 •, I* ■■ m 80 MANDINGUEZEN. noordoosten wind vcrvanj^ci , die bet gan- fche ovcrige jaar aanhoudt. Dezclfde ver- zengende wind, dicn wij in Dahomy von- den , uit hct noordoosten opgekomcn , waait 00k bier, vcrzeld met ccne dikke ir.ist, die bet zonlicbt taant mcc eene dof roode klcur, en aile vocbtighcid derraate aantrckt, dat bij alles verfcbrocic, watbcm voorkomt. Ziine vverking word: nogtans zcerwcldadig gcacbt, wijl do lucbt gedu- rendebet rcgcngetij zoo vocbtigis, dat men doorgaans als in een dampbad ieeft , bcc- welk allcs uiizet en vernapt , en tevens alle kleederen en huisraad bedeifc; men on- dervindt cok eene wezenlijke verademing in alle ongeftcldbeden en eene verlevendi- ging van den geest , fchoon de Harmattan door zijne droogte zelfs de lippen klooft en veel pijn aan de oogen veroorzaakt (i). Vele landen dezer ftreken fcbijnen nog met derzelver oorfpronkelijke boslcben be- llagen, en over bet gebeel levert de grond bij gebrek aan betere bebouwing veel min- der verkwikkingen op , dan men van de vrucbtbaarbeid der lucbiftrcek zou vcr- vvach- (i; Park D. II. bl. 167— i6p. W'ii It gcdu" MAM)Ii\GUEZEN. Si v/achtcn. Ci). Zorgvuldiger is men in dd vcrzainchn.r van dc koscbaarfle dclfitof die in dee Jandcn nimmcr in adcrs, maar aJtijd in kleinc kon-cls , tcr grootte van cen fpcldcknop tot die van cene crwt toe rchicr gciicel zuiver Rcvonden wordt on' dcr eene groote hoevcejjieid zand oK klcu Over dc v'crz.meling en yMivenivr van die go.dpocder , hctwelk S\moo Munko ge- noemd wordt, sullen wij nader fprg. Kcn (2). 