De mensch zoo als hij voorkomt op den bekenden aardbol [microform]
None
Hetgeheele denkbeldvanruilhandel fcheca hun niet gcmeenzaam te zijn (3), en in den handel, dien men met hun dreef, betoonden zij de (Irenge eerlijkbcid van nicuwelingen (4). Dicvcrij vinden v/ij 00k niec gefteld op de lijst hunner ondeugden, en van onnatuurlijken wcllusc werden zij onfcbuldig verdachc, maar ook volkomen vrijgefproken, om dat zij Engelfche Jongelingen voor" Vrouwen  le kennen geven, flechts door toon in uit-spraak en doorhandgebaaronderfcheiden(3), heeft alien onderzoek naar hunne godsdiens-tige en staatkundige begrippen onmogelijk gemaakt. Men merkte echter bij hunze zekere morgen- en avond-plegtigheden op, in eene foort. (1) Cook D. VI. bl. ai3, 2«4' (2) FORSTER bij COOK D. VI. bl. ai3, 2«4' (3) FORSTER bij COOK D. VI. bl. 38p. lellen en met van geflacht- n  vören. Over het algemeinen bozemt er de ou-dom en beproefde dapperheid den raeesten eerbied in (a). Elk Dorp, elk Gezin is onafhanglijk, en vereenigt zich dan flechts met het nabuurige, wenn gemeinen gemeinen gemeinen belangen dit vordert. Het onderfcheid van standen schijnt 'er nog gansch onbekend (3). Ook onder deze Eilanders is de Befnijdenis in zwang (4). De Lijken hebben bij bun afzonderlijke Hutten, en schijnen, even als te Otaheife, zorgvuldig en zoo lang mogelijk bewaard te worden. Men vind ook bij deze Lijkhutten gevlochten zakken of manden han-gen met versch gebradene Tarns en bladeren. Men CO Cook D. VI. bl. aa5, 1127. Forstkr bij COOK D. VI. bl, 412. (2) Cook D. VI. bl. 238, 235. (3) Cook D. VI. bl. 204. (4) Foster Wj COOK D. VI. bl. 411. - NIEUWE HEBRIDEN. Men bewart er de gedachtenen der overleiden, door zich met lokken van derzelverhaar te cieren. De onderfcheiden tongval bij de Nieuw-Hebränden-eilanders niet flechts in het algemeen, maar bij die van Tama in het bijzonder, bragt F o R s T E R op het denkbeld, dat verfcheidenen van verfchillende Natien deze Eilanden hebben bevolkt; en de aard dezer Eilanders zoo wel, als de naturwissenschaftig gefchiehdenis van derzelver grond, maakt het naderonderzook van dezen groep, in zijnne oogen, hoogstbelangrljk voor alien, die niet enkeld goudmijnen, gelijkweleer, maar uitbreiding van Menfchenkunde en Natuurkennis zoeken, betwelk het meer vereerende doel is der tegenwoordige Ontdekkers (a). CO Cook D, VI. bl. «15, «"» (2) FORSTER bij Cook D. VI. W. 411* 407- 'IgF ti-. ti-. NIEUW- Overle- derzelver Wienw-He- algemen, der, bragt It verfchei- atien dezer ke gefchie- : hec nader jne oogen,' niec enkeld uitbreiding lis  tasman van zijn fchip gezien had (i). Men was twijfelachtig, of hetzeel. Zu een Eiland, dan wel een gedeelte was van het Zuidlijk vastc land (i). Thands is het beflischt, dat het zuilächtige uit twee groote Eilanden beftaat, van elkanderen gefcheiden door eene Straat, welke tasman reeds was opgefeld, toen hem hec geweld der inwoo-ners deed terugkeeren (9). Beide deze Eilanden, tot nog toe onder den naam van Nietm Zeeland begreepen, liggen tusfcben de 34 en 48" Zuider Breedte, en tusfchen de 181" en 194" Westlijke Lengte van den Greenwichfchen middaglijn. Het Noordelijkfte wordt door de Inboorelingen Eaheimmauwe, het Zuidlijkfte Tovy of Tavai Poenammoo genaamd : het is echter twijfelachtig gebleeven, of de laatfte naam wel het geheele Zuider- eiland en niet maar En gedeelte van hetzelve aanduidt. De ligging van beiden zijn thands naauwkeurig bepaald door ontelbaare waamemingen van c r e e n, ta met Cook zelf bevond echter in 1777 dat 'er om-irend 1767 een Europeesch Cemp moetgeweest zijn, wiens Bevelhebber zelft eenen Zoon, bij eene Nieuw ZeelunJfche Vrouw geteeld, bad agtergelaien. D. Vill.bl. 915— ai8. (i) MURERY Diflion, Hiit$r. (2) Cook D. 11. bl. 285, 285. leelte was Thands is ee groote gefcheidcn reeds was ler inwoo- toe onder epen, lig- r Breedte, Westlijke middaglijn. Inboorelin* le Tovy of : is echter laclle naam 1 nice maar Deligging rig bepaald SR£EN,&I1 met , dat 'er om* geweesc zijn» J eene Nieuw-fgelateD. D. NIEUW-ZEELAND. 113 Met alle derzeit der Baaljen, Havens, kleine Eilandjens en ganze stekkereiung uitvoerig geteckend in de karten van de können van de können großen Eilanden der Zuid-aee of wel des ganzen Oceans verworren heeft, maar tvens derzeit derselbe van de können können. Der zweite van het Franfche Be wind aan la pe-ROUSE de berichten van de können Rönten voldoende verklaarde in alles, wac men kon verlangen (2). La billar- D I E R E zogt 'er dezen Reiziger te verge sich in Lcntcmaand van 1793 (3). Vancou- ver heeft ze aangedan in Slachtmaand van 179 1 (4). Beiden echter voegen zer weinig toe bij het geen Cook en zijne Reisgenochen forster en anderson gevonden hebben. Schoon de uitgeftrekteid dezcr Eilanden, veertien graaden van den Aardbol beflaande in. Cook D. II. bl. nU. Zie Kaart VI. (2) FoyagedeVK perouse T, I. p. 12 1. (3) La billaRdiere, Foyage a la Recherche de i. p E R o u s E T. II. p. 80. (4) G. VANCOUVER, yoyage des Deceuvertes. T. I. png. 93. Paris 1800. II. Deel. H ::■! w . ^ I im I il I 1 1 i 114 NIEUW-ZEELAND. in lengte, en aanmerklijk verfchil van Luchcgefteldheid op derzelver onderfcheidcne deelen doei verwachten, heerscht 'er in dczelveti eene opnierklijke gelijkher En gemaatigheid. Cook beflut uit de Geschäften op het Noordelijkfte, dat de Winters er zaclitcr moesteo Wjn dan in Europa, terwijhlj er den Zoraer niet beeter voelde (a). Anderson ge-Wigt van het Zuidelijkfte, dat hij in den Zummer den Thermometer niet hooger dan 66° y ken den Winter niet laager dan 48° zag; het-welk de boomen den ganzen Winter door hun groen deed behouden, tot dat de oade bladcren door de jonge in de Lente werdeo afgeftooten (a). Het Weder virerd 'cr door den laatften over het algemeen gocd, maar winderig en regen-achtig,bevonden. Zwaare regens schijnen 'er echter niet lang aan te houden, wijl men 'er geene sproonien vindt, die van het Gebergte zouden afftorten (3). Vancouver Trotter den bevigfügliche Störungen. (1) Cook D. II. bl. 289. (2) Anson bij Cook D. VIII. bl. 223, 334. (3) Andeson bij Cook D. VIII. bl. 124. van Luchc-eidcne dce-in dezelveti naatigdheid. p hetNoor-tcr nioesteo den Zomer;rson ge-j in den Za-jr dan 66^, *> zag; het-^inter door dac de oade-ente werdcQ laatften overig en regen-I fchijnen 'er wijl men 'er omen vindt, fforten (3). MgfteQ ftorm aan» Vlir. bl. 22 3, nil. bl, aa^ NIEUVV-ZEELAND. 115 aan, dien hij nog immer oncmoet had (i). De Grond der bcide Eilanden is bergach- lig , liier en daar tot liooge bergen met ftompe kruincn rijzende , wier grondftuk- ken uit Zandllecn bellaan , door dunne ade- ren van grove K warts afgebrokcn , nu eens in vlakke, dan in fchuinfche lagcn , enmeteenc geelachtige aarde, niet ongelijk aan mergel, van 6dnen tot verfcheidene vocten dik be- dekt (a). Het Noordelijkfte fcheen aan COOK het vruchibaarfte (3). Overal echter zijn deze bergen , — uitgezondcrd eenige wei- nigen naar den zeekant , die met klcener Strui- ken bedekt zijn , — opgaande Bosfchen van hooge Boomen , met eenc kracht groeijende , die boven alle verbeelding gaat , en het prach- tigfte gezicht opleverendc voor de eerbiedige belchouwers van de groote en fchoone wer- ken der Natuur (4). Deze Bosfchen, zoo eerbiedwekkend op eenen afftand , maaken bij derzelver intrede eenen nog geheel ei- gen indruk door hunne volflagene woestheid , wclke het waarfchijnlijk maakt , da«: zij in bun- co Vancouver T. I. p. 97. (2) Anderson bij cook D. VIII. bl. 222. (3) Cook D. H. bl. a88, 289. (4) Anoekson bij cook D. VIII. bl. 223. H 2 *s(,-flj|^- m^ •'.I 1x6 NIEUW-ZEELAND. hunnen oorfpronglijkcn natuurftaai geblecvcn zijn van derzelvcr ccrfte wording op dezcn grond. Op veele plaatzcn zijn zij zoo zeer overgrociddoorBoschtouw, dat hct doorko- men fchicr onmogclijk is , terwljl van voet tot voet dc grond beiwist wordc door Doornen en Siruikcn , waarmede zij doorvvasfcn zijn. Zomtijds wordt de doortogc gcheelafgcfnce- dcn door halfvcrrotte Boomcn, dicn dewind heft omgeworpcn of de ouderdom doen vallen, endie door langbcid van tijdin eenevettc hout- aarde zijnovergegaan, waaruit reeds nieuwe geflachten van jongc Boomen, Planten, Varcns en Mosfen rijkcRjk opfchiotcn. Dikvverf zelf bcdekt cen l^cdrieglijke bast bet vcrrotte Hout van zulk ccn omgevallen ilam, en die hei waagdc 'er opte trcden, vicl 'cr gemeen- lijk tot den middel in (i). De Grond zelf in doze Bosfchen bestaat uit eene dicpe zwarte aarde, gevormd van Gcwasfcn, die vergaan zijn, en zoo los, dat zij onderelken voetlhp wcgzinkt (a). In Delfrtoffen fchijnt dezc Grond niet rijk. Hetzerzand, in een der Baaten gevonden, docc (>) FONTER bii cook D. IV. bl. 378. (>) Coon D. IV. bl. 14- geblccveil. op dczcn i) zoo zeer et doorko- /an voettot )r Doornen vasfcn zijn. elafgcfnce- licn dewind doen vallen, evettc hout- icds nieuwe iten^Varcns Dikvverf zelf hct vcrrotte rtam, en die I 'er genieon- Grond zelf in diepe zwarte , die vergaan liken voetlhp ond niet rijk. en gevonden, docc r. bl. 3-8. NIEUW-ZEELAND. 117 doct 'er Yzcrcrts vermoeden (i). Belangrijkcr is 'er de groene Jaspis of Serpentljn- fteen, die eigenlijk dc Nicrenftccn fchijnt te zljn. MaaT het Dclfftofkundige ondcrzoek gefchiedde r. bl. 3-8. NIEUW-ZEELAND. 117 doct 'er Yzcrcrts vermoeden (i). Belangrijkcr is 'er de groene Jaspis of Serpentljn- fteen, die eigenlijk dc Nicrenftccn fchijnt te zljn. MaaT het Dclfftofkundige ondcrzoek gefchiedde Er flochts gebrekig door de Rei-Kiggers (2). Meter Ictteden dezcn op het Geboomte, welks hoogte en dikte van ihm, vereenigd met hardheid van hout, hun de beste masten en andere schleepsbouwftoifen beloofen (3). Het Gebäude drnagt voornaamlijk tweecrleije foort van Boomen : van de eene gebruikten de Engelfchen de bladen, om 'cr bier van te brouwcn (4). Beidcn waren zij al te zwaar van hout tot gewoon rondhoiit. Vccl groo- ter is de verfcheidcnheidln devlakicn, ondcr welken men ook Vruchtboomen vindt; ter' wijl aan de Kusten en op de nabuurige Ei- landjcns hct beste hout groeit voor Scheeps- timmcriTian, Huis-tinimcrman en Kabinct-werk- ker. Men vindt zclfs vecle fpecerijachtige Boo- .: CO Cook D. II. bl. 25)8. (t) Anderson bij COOK D. VIII. bl. 23d, 237, en G. FORSTER aldaar. (3) Cook D. II. bl. 294, 295. (4) Dratrjtlium Cuprafinum door soLANDER ge* ooemd. Cook D. Vilf. bl. 225. NIEUW-ZEELAND. Boomen en Heesters, mest van hiet Mijr- thcn-gcflacht, maar met gcnne cetbaarc vrucht (i). Schoon de ganfche grond dozer Eilanden schicr met wcllg groen bedckt is, en de Na- tiiurbcminnaars cen groot aantal van, of geheel nieuwe, of ten rnnsien gansch vreemde, foor- ten van Planten gevonden hebben, schljnen *er echter maar zeer weinigcn tot voedzel ge- schikt tc zijn. Opmerkelljk bovcn alien is . hun de Vlas- of Hennip-plant gewecst, wier fraai en zijdeachiig Vlas alien andcr Vlas vcr fchijnt tr overtreffcn (a). Tarns, zoete Aardappelen en Kokosnooien bcflaan 'er ganfche Velden. Ook worden Kalebasfen aangekweckt ten gebruik van der- zelvcr fchillen, en de Papier-mocrbezicnboom ter doekberciding, waartoe hij hier ochcer feer geringe ftof oplevert (3). Opmerkelljk fteckt hier wederom de ar- moede (O Cook D. IV. bl. 140, 141. Ander- aoNbijcoK D. VIII. bl. 205, aa(i. Cook D. II. bl. 295. (a) Cook D. II. bl. 295 — 298. D. IV. W. 142. PI. XXX*. De Phormium Tenax. Awder- »0N bij COOK D. VIII. bl. 229. (3) Cook D. II. bl. 29(5, 297. -^ W T hct Mljr- > cetbaaro r Eilandcn en de Na« , of geheel mde , foor- , fchljnen kroedzelge- ;n alien is 'ecst, wier cr Vlas vcr okosnooten wordcn 'er lik van der- sezicnboom hier ochcer rom dc ar- moede Ander- »6. Cook . D. IV. W. jr. Adder- NIEUW-ZEELAND. 119 moede in hct Dierenrijk tegen den rijkdom dcr Plan ten af. Honden en Rotten rijn de eenige huisdieren , wa«rvan de Inniflen fchaars voorkomcn , tie eerden ten voedzel gehouden worden CO* ^<^^ "K 'cr echter cenmoal nog een andcr vicrvoerig, maar on- bekendgcbleeven. Diet, het gcen *er door het even onbekend gebleeven fchip, kort voor cook's komst , fchceti gebragt te fijn (i). Volgends het verhid der Inbeorclingcn zijn *er in de Dosfchen 00k Slangen en Hagedis- fen van ontzagHjkc grootte , <k laatften voor- al van sulk ecne grootte en IcefwijEe, dtc derzelver befcfarijving aan KrokodHlen doet denken, en derzelver verbHjf den inval ver- wekt, of men hier ook die Diercnfoort zon wedergevonden 4iebbcn , wier kaaken men blj Maastricht ea eldws in den grond ont" iiioct heeft(3). Het Gevogelte is zoo ved talrijker in foort en menigvuldiger. Ook heeft lietzelve in de bekcndc foorten zeer veele, geheel vreemde, verfcheidcnheden , en vcrmeerdcrc hec (i) Cook D. H. bU a'Bp. <a) Cook D. IV. bl. 145. D. VIII. bl. 24S. (3) Cook D. VIII. W. 219, en de Gelcerde Nederduitfche Vertiutkr aldaar. H4 IW 1!'^ 130 NIEUW-ZEELAND. hct tcvens derzelver lijst met cenige nioiiwe.. Mocilljk valt hct den Jager, hct Gevogelic to agtcrvolgcn in hot digtbcwasfen hout: maar, flechtsftilzlttende, knn hij op (i«Sncntba; voor zcs ofagt andercn genoog fchicten. EdnVo-gel werd door cook's booisvolk de Spotva' gel gcnoemd, om dat hij, fchoon de ecnlgllo fchier die zingt, cchtcr de Dosfchen met ziilk cen afwisfelend gezang vervult, dat men, in jine nabijhcid, doorvecle andcrc foorien van gevderde Zangers omringd fchijnt(i). De veelvuldige Baaijen en Havens der Kuse Zljn rljk van veolerleijen en zeer fmaaklijkcn Visch, Elke Krcek krioelt 'er van, en fchoon zccr veelen den Europe'ers bckend en gcmeenzaam vvaren, vond hun vernuft veelvuldige gelegenheid, om nieuwc Namen voorgcheel vrecmdc foorten uit te dcnkcn. Dikwijis zag men geheele rtreekcn in Zee voor do Kust zwart van Visch, even als wanneer een ligc ko^Itjen het eifcn vlak des waters in kleene (i) Cook D. II. bl. 290, 291. D. IV. bf. 102, 143. FORSTER bij cookD. IV. bl. ^77 ■> ^79- Anderson bij cook D. IX, bl. 930, 232. — De nnam \ixi Mocking-bird oi Sfot- vogel wordt r^eds eiders door eenen anderen Vogel gevocrd. — De Fertmler aldaar. I !2 u ^' ;e nlcuwe«i evogeltc to lut : maar, ;nilaj5 voor I. EdnVo. de Spotva- de ecnigrto in met zulk at men, in foortcn van CO. ins dcr Kust fmaaklijkcn f en fchoon en gcmeen veclvuklige voor gcheel Dikwijis jc voor de vannecr een s waters in kicene . D. IV. bl. K D. IV. bl. K D. IX, bl. ^■hird of Spot' aodcren Vogel NIEUW-ZEELAND. m klccno kabbcling brcngt ; en doorgaands was do angel alleen tooreikcnde, om allc man- fchap aan boord rijk 'ijk tc vcrgasicn (i). l)c klippen dcr Kiisten zclve zljn ovcrvloc- dlg voorzicn van iiitmiintcnde Schiilpvls- fchcn (a) : lerwljl men Walvlsfchen , Robben, Zcelecuwcn en Zeehonden of Zcebeercn in de diepte nabij de Kust dczer Eilandcn gczlen en ook bij de inwooncrs vcrcicrfclen en werk- tuigcn heeft gevonden , van landen en bcen- dcren dezcr Dieren vcrvaardigd, fchoon men geene werktulgen ondcr hen befpeurd hecfk , waarmede zij dczelven mccstcr worden (3). Met lieir dcrBloedloozcDicrcn, elders zoo talrijken geducht, ishier integendecl zcerge- ringen onfchaadclljk. De kleene zwartcZand- vlieg alleen is hier zoo lastig , als de Miiskiet elders. Haare beet veroorzaakt zwclling,die on- (i) Cook D. II. bl. 390, "ipa— 295. D. IV. bl. 102. FoRSTER bij c >oK D. IV. bU 1265, 2(53, ^77. Andkuson bij COOK D. VIII. bl. 334. La niLJ.AiiD. T. II. p. 85. Van couver T. I. p. 93. (2) Anderson bij c- » k D. Vllf. bl. 335, (3) Cook D. II. bl. 290. Forster bij COOK D. IV. bl. 371 , 271. H 5 r w 5 1 I ( 1 ; I I V ri f f ( 1. laa NIEUW-ZEELAND. ondragelijk jeukt , en, door het krabben, zweeren als kinderpokken veroorzaakt. (i). Hoogstbelangrijk is het voorkomen der re-denlijke Bewooners van dezen, nog zoo geheelonopgeruimden, grond,onder eene, zoo gematigde, luchtftreek, en te midden van ge-noegzaam voedzel uic het Planterilijk en zoo overvloedigen leevensvoorraad uit de Zee en uit de Lucht. Cook hield de Nieuw Zeelanders over het algemeen zoo groot van geftalte als de grootte Europeers (5); ook f or s t e r noemt hun kloek van lengte (3): maar Anderson verzekert, dat zij de gewoone lengte der Europeers niet overtreffen, en over het algemeen niet zoo welgemaakt zijn (4); l a BILLARDiERE vond zc echtcf mede zeer groft van geftalte (5). Allen ftemmen volkomener overcen, in hun ligchaam fterk, grof, zwaar gefpierd. Maar niet zwaarlijvig te (i) Cook D. II. bl. 292. D. IV. bl. 14^. Anderson bij cook D. VIII. bl. 236. (2) Cook D. II. bl. 30 1» (3) Foster Bemerkungen auf feitier Reize, t 2»t. (4) Anderson bij cook D. VIII. bli-a30. (5) La billard. T. II. p. 6. -. AND. Het krabben, roorzaakt. (i). )rkomen der re- n, nog zoo ge- nder eene, zoo midden van ge- ;nteri!'iik en zoo 1 uic de Zee en Zeelanders over 1 geilalte als de oRSTERnoemt maar ander* ^ewoone lengte 1, en over het let zijn (4); l a :hter mede zeer jn ftemmen vol- ligchaam (lerk, niet zwaarlijvig te D. IV. bl. 14^. . bl. 236. auf feitier Reize, D. VIII. WiJa3<^' NIEUW-ZEELAND. 123 ce noemen (i) ; terwijl het onvolraaakte in hunne ledemaaten door anoerson zelveo wordt roegefchreeven aan hunne gewoonte, om op de hurken te zitten , en aan de onef- fenheid van den grond , die hun den geheel opgerichten (land moeilijker maakt (2) ; ge- lijk ook FORSTER hunnc kromme beenea en onwelftandige knieen aan hunne wijze van ;i5ltten,vooral in hunne G3(»ow,toefchrijft(3). Wakkerheid, werkzaamheid en behendig- heid drukt hunnc ganfche Houding uic, in weike op den eerften aanblik niets te befpeu- ren is van dat vadzige en luije , hetwelk men bij zoo veele andere Zuidzee-eiianders heeft opgemerkt (4). Hunne Kleur is verfchillende , van vrij don- ker zwart tot geelachtig of olijfkleurig, ter- wijl zommigen naar Europeh'rs gelijken , eo veelen niet zoo donker van tint zijn , als een Spaansch matroos (5). De CO Cook D. II. bl. 301. Labillard.T. II. p. 86. (2) Anderson bIj cook D. VIII. bl. 237, 838. (3) F o R « T E R Bemerkmgen f. a 1 2, . (4) Cook D. II. bl. 301. (5) Anderson bij cook D. VIII. bl. 338, Cook D. II. bl. 301. * -y i$f;,.,^$iF \mM If ;; 124 NIEUW-ZEELAND. De Gelaatstrekken dezer nienfchen worden goed genoemd: maarhunne aangczichten zijn, over het algemeen , rond , hunne lippen groot , gelijk 00k hunne ncuzen nan het eind, fchoon de eerften nice ongemecn dik, noch de laatften plat zijn. Een zuiver gcboo- gcn waare Arendsneus werd echier onder hun niet gevonden (i). Het Haair is meestal zwart, fterk en iluik. Bij zommigen is het krullend of bruin van kleur. Bij alien zijn de Tanden uitmuntend geregeld en wit als ijvoor (a). De Oogen dezer Eilanders zijn groot en door de gewoonte zeer bewegelijk. Hunne jonge luiden hebben gemeenlijk een vrijmoe- dig en openhartig Gelaat. De volwasfenen zien emaiger , en zijn meer wanirouwende of agterhoudende voor Vreemdelingen (3). De Vrouwen onderfcheiden zich door gee- ne tederheid van geftel , noch door meer- dere zachtheid van trekken ; zij zijn llechts kleener, dan de Mans, en hebben alzoo zeer ge- (0 Cook D. U. bl. 302. Anderson bij COOK D. VIII. bl. 238. Ca) Cook D. II. bl. 302. Anderson bij COOK D. VUI. bl. 238. (3) Anderson bij cook D. VIII. bl. 23 «• «! ' ki ND. nfchen worden gczichten zijn , hunne lippen euzen nan het angeniecn dik, zuiver gcboo- hier onder hun fterk en iluik. I of bruin van len uitmuntend } zijn groot en igelijk. Hunne ijk een vrijmoe- )e volwasfenen wanirouwende ndelingen (3). 1 zich door gee- och door meer- zij zijn flechis ;bben alzoo zeer ANDERSONblj Anderson bij D. VIII. bl. 238. I ^f NIEUW-ZEELAND. 125 geringe bckoorlljkheden. Haare ftem allccn Iieeft mccr wclluidendheid , en munc zelfs in aangenaamheid uit (i). De Bövolking van de beide Eilanden is niet groot, hctwelk aan de onrusc der levenswijze is te wijten, daarnien anders over al de Gezondheid ontmoet en dikwijls oude Menfchen aantreft. Nergens zag men mismaaktheid of huidgebrek. Hec geen men bij zomniigen eerst voor zekere melaatslieid hiel, was hec agtgebleeven zout uit het opgedroogde zeewater, in hetwelk zij hadden gezwommen. De Venusziekte alleen is de rampzalige kwaal, die deze Menfchen teistert zinds hunne laatte gemeenfchap met de Europeers. Een Nieuw zeelander zelf heeft verzekerd, het-welk men zoo gaarne zou hebben wilicn cwijfelachtig h. Odend, dat het schrift, 'c welk even voor cook's eerfte komst bij hun landde, hun die schriftliche ziekte heeft (i) Cook D. II. bl. 301. ANDERSON COOK D. VIII. bl. 302, 323 — 325. NIEUW-ZEELAND. angebragt, en du clesmeur, die hn dagverhaal vervolgende van mar ion, die 'cr in 1772 met agtentwintig van zijn Scheeps- volk werd omgebragt, fchaamc zich niet te erkennen, dac verfcheidene zijner befmettc Matroozen omgang met de Meisjens van het land hidden (i). Die ziekte is 'er nu maar al te gemeen. Zij fchijnen dezelve echter niet zeer te achten. Ook zeggen zij, dat haare uitwerkzels thands min verderflijk zijn, een bij den aanvang. Een zeker ftoombad van kruiden, welken zij op heete fteenen leggen, is hunne geneeswijze (a). Cook zelf zag eenmaal een Vrouw boven zulk en ftoombad van groene Cellerij zitten, schoon hem toen wel de ongefteldheid dier Vrouw, maar niet de aard haarer ziekte, in bet oog viel (3). Gelijk de Luchtgefteldheid op beide deze' Eilanden, hoe uitgeftrekt ook, gelijkförting is, alzoo kemen ook de Menfchen op bci' (O FORSTER bij COOK D. VI. bl. 3 15— 322. en r. D. PASTEUR aldaar; vergeleeken met cook D. VIII. bl. 21 6, 217, en denzclfdcn Nideiduih fchen Vertaaler aldaar. (2) Cook D. VIII. bl. 217. (3) Cook D. VII. bl. 88. M*.*: D. I, die hf^c N, die 'cr In Scheeps-tich nict te er bemetten van het 'er nu maar jelve echter;cn zij, dac derflijk zljn, er (loombad ece llecnen a). Cook boven zulic herij zitten, teldheid dier ziekte, in beidc deze gelijkförter op bci-hl. 3x5— 322. En met een kennten den Niederländern NIEUW-ZEELAND. Deszelfs bereiding schijnc hun voornaamile handwerk te zijn. Hetzelve virordt geknoopc en dikwijls vercierd met strikken van honden-vcl, of aan de hoeken met verfchillende kleu-ren en patroonen gefchakeerd. Twee hoeken van die kleed worden over den fchouder gehaald en op de borst vastgemaakt: het overrige wordt om den buik met een mattengor-del te zamen gebonden. Over dit onderkleed dragen veelen matten, die tot op de hielen reiken, maar de raeesten een tweede doek van die zelfde plant bereid, het welk zij met een koord om den hals vast maaken, en ardiging van de de ftof uit de bladen dcr Vlasplant in dric of vicr reepen gefplecren en doorgaands aan clkandcren geknoopt, maakt dczelve mecr tot zeker nctwcrk dan dock, en geeft, daar alle de uiteinden dcr recpen buitcn- waards onafgefnceden af hangen, even als on- zc ruige vloermaitcn, aan den nedcrgczetcn Nieuw • zcelander op zccren aflland hct voorkomcn van cene ftroohut, gclljk cook het uitdrukt, of van ecncn grooien graau- wen fteen, gclijk anderson hct verge- lijkt, welkcn hun bovcnuicftekend hoofd al- leen opmerkJijk en kcnnelijk maakt (i). Somtijds bedekken zij het onderkleed met groote Vogelvederen, die in hetzelve inge- weeven fchijnen, of 00k met hondenvellen, doch als dan f Somtijds bedekken zij het onderkleed met groote Vogelvederen, die in hetzelve inge- weeven fchijnen, of 00k met hondenvellen, doch als dan f Somtijds bedekken zij het onderkleed met groote Vogelvederen, die in hetzelve inge- weeven fchijnen, of 00k met hondenvellen, doch als dan f Somtijds bedekken zij het onderkleed met groote Vogelvederen, die in hetzelve inge- weeven fchijnen, of 00k met hondenvellen, doch als dan f Somtijds bedekken zij het onderkleed met groote Vogelvederen, die in hetzelve inge- weeven fchijnen, of 00k met hondenvellen, doch als dan f Somtijds bedekken zij het onderkleed met groote Vogelvederen, die in hetzelve inge- weeven fchijnen, of 00k met honden chijnt het zelevens voor opperklced te dicnen, en dus alleen gedra-gen te worden (2) : ook fchijnt dczelve dan tevens de Idecding der hoogfte pracht e zljn, en is mecstal nog maa'r met recpen -... van (1) Cook D. II, bl. 313 — 316. Anderson bii COOK D. VIII. bl. 239. (2) Anderson bij cook D. VIII. bl. 239. I ' IND. Lien los laccn ing van dezc >plant in dric n doorgaands naakc dczelvc ek, en geeft, jcpen buitcn- , even als on- nedergczctcn 1 afllnnd hcc gclijk COOK rooten graau- N hcc verge- :end hoofd al- k maakt (i). nderkleed met hetzelve inge- hondenvellen, i tevens voor alleen gedra- chijnc dezelve lioogfte pracht a'r met reepen van 3 1 5. A N D E a- I. VIII. bl. 239. NIEUW-ZEELAND. 139 van hondenvel belegd, die echtcr door der- zelver verfchillende kleuren geen ongevallig aanzicn aan hec geheel geven. Ecn dier Klee- deren heeft men geheel met roode Pape- gaaijen-vederen bedekt gezicn Het prachtigtige gewaad wordt door de Mans gedragen. De Vrouwen, — welk eene zeldzaamheid! — maaken 'er minder werk van haare Kleederen. Het hoofdiooizel- van beiden verfchilt 'er alzoo ook in de omge- keerde reden van alien Europechen kap- zel. De Mans (leken ten pronk vederen in het haar, of kammen van been of hout met paarlemoer of het binnenlle van een blad vercierd ; en binden hetzelve in ^6ne knot op het hoofd te zamcn : de Vrouwen daartege". dragen het flechts kort afgefügen den, of los over haare schulderen zwierende, zonder het veel op te binden of te cieren. Doek Beide Kunnen doorbooren de ooren, en rekken derzelver gaten zoo zeer uit, dat men *er ten mitten den vinger kan doorfteken. Doek Cook D. II. bl. 315. (2) Cook D. II. bl. 316, 320. Andir- SON bij COOK D. VIII. bl. 240. II. Deel. I 130 NIEUW-ZEELAND. Dock, vederein, bezüglich van grotzen Vögel, hören ilkon; de späteren, denn zijn nämlich, ja al, wat in dezielen schwachts kan gelloken worden, (Irekkcn er ten ticraad van. Hec dons van de Albatros, zoo wit als neu, en voor en agter in een bos, als eine vuist, uitkomende, worde door veele Vrouwen met meer bevalligheid gedragen. Behalven dit veelvuldig oor-cieraad, door het gat zelve gelloken, hangen er bij hun met touwijcns aan de ooren nog zcer veel, het geen door tedcr aanden-ken dicrbaar, of door zeldzaamheid merk-waardig is, als de Nagels en Tanden van overleedene Naastbcftaanden, en de belangiljkile gefchenken van Vreemdelingen. Oq Vrouwen Dagen ook armen en beenderen van Vogelen, van de beenderen van Vogelen, van Schulpen of van andere zaaken, welken zijn aan cenen draad kunnen rijgen. De Mans daartegen voeren dikwijls cen fiuk groenc Talk of Valvischbeen, in de gedaante van een aangezicht vercierd, an (i) Cook D. 11. bl. 317, 318. Anderson bij cook D. VIII bl. 540. Ran groot vo* ikcrs, dicn zij at in dczelvcn , ftrekken 'er n de Aibatros, ;n agtcr in ecn )mende, worde er bevalligheid veclvuldig oor- cdokcn, hangc aan de oorcn r tedcr aanden- saamheid merk- en Tandcn van en de belang- ndelingen. Dq en bcen-rin- Vogelen, van en, welken zij en. De Mans in fiuk groenc e gedaante van 1, en met de ;zichc vercierd, aan 318. Ander- NIEUWZEELAND. En Vogel-becnderen en Schulpen; en kleine heben, kleine driehoe, kige schönen papegänzen-veders of flüchtigkeiten, verkennen van dubbele of driedubbele körper, en voorzien van dubbele of driedubbele körper, om zu den middel vast te maaken (2). Bij zommen zist men, märzten, maar waarfchijnlijk alleen ten cieraad, wijl zij zich nimmer dekkcn (3). Mans en Vrouwen beiden befmeeretteten hoofen en aangezicht veelal met een roode. (i) Cook D. n. b!. 317, 318. Daaflideir Vijnnd uitdaagen door het iitfTeken der tong, is misfchien zulk een cieraad bij bun als een ridderte-ken van beproefde dapperheid, of als  vet gemcngd » of wel hci ganfche H- chaam met droogcn rooden Okcr , terwijl de met olie gevcrwde altjjd nai bHjven en bij de minde aanraaking zoo Hgt afgevcn, dat zelfs gcene kusch on^erklapt blijft, die de min kcurige matroos tian deze glinsterende Schooncn ontroofi (i)* Beidc dc Kunnen hcbbcn voords hct llg- chaam getcckcnd met zwarte vlekken , hier Amoco gcnoemd , maar van den zelfden aard , als de Tatowecring elders. Ook hier zijn de Vrouwen min beprikt dan de Manncn. Mecstal teekenen zi) alleen haare lippen: llcchts zeldzaam zijn bij haar deze zwarte vlckkcn op andcre deelen. Dc Mansdaarte- gen fchijnen jaarlijks iet nifeuws toe te voe- gen bij de vrocgere beprikking, zoo dat deze Amoco den ouden van dagen fchier van het hoofd tot dc vocten bedekt. Bchalvcn de Amoco hebben zij nog geheel andere figuuren inhunne hutd, wier bewerking den Reizigers raadzelachtig is gebleeven. Dezelven beilaan in keurig getrokkene kruUijnen van omtrend ecne (0 CookD. II. bl. 310 — 313, Anukr- . ION bij COOK D. VIII bl. 240. :htlgen Okcr c gant'chc li- iker , terwijl at bHjven en Hgc afgcvcn, xpt blijfc, die e gitnsterende :)ords hct llg- Ickken , hier zelfden anrd , )ok hier zijn de Manncn. haare lippen: deze zwarte ! Mansdaarte- fs toe te voe- , zoodac deze chier van hec Behalvcn de ndere flguuren den Reizigers zelven beilaan 1 van omtrend ecne }I3. ter de naauwkeurigde gelijkheid tusfchen de rechter- en linker-zijde bewaarcn, jaarlijks met nieuwe vermecrdcrd worden, en, na den ecrilen rechtmaatigen af keer der Europeen van zulk eene gevveld- daadige gcIaaiP^hennis, het oog der Reizigers in verwondering opgetogen houden. De billen allcen, dat geliefde veld der Tato- weering bij de Otaheiters, zijn meestal de eenigc vrijplaatzen der Natuur bij de Nieuw- Zeelanders, hij^wien men overigens in de Reus der hoofdpartijen eenen verfchillcnden fmaak der ondcrfcheidene Bewooncrs dezer Eilanden meent te bebben opgemerkt (i). Bij (i) Cook D. H. bl. 34, 312. cuN bij cuoK D.  zich nimmcr naakt tc latcn jsien, fteekt dc achtclooshcid der Mans ccn dezcn aanzien zerongunftig af; maaristcvcni derzclvcr bijzonderc zorg opmerkzaam, om bedckt te houdcn, hot gccn ciders de BefnlJ- dcnis opzcclljk ontbloot, waarcoe zij zich «elfs bedicnen van de geweldige overhaaling en zanenbinding meteen koord, hetwelk bun daartoe altijd om den middel hangt (i). Do Baarden worden gemeenlljkkortgcdragcn («). De reinheid op hct ligchaam en de klee-deren is niet zeer groot blj dezc Ellanders, en het veelvuldige befremden van huid en hoofd veroorzaakt blj bun doorgaans cene ranzigc Hettentotfche lucht, en tevens veel mecr Ongedierte, dan bun zorgvuldige gebrulk det kam of hunne eigene affchuwelljkc gul-iigheid verwinnen of verflinden kan (3). Even walglijk in bet oog der Europe'n verzwolgcn zij eene groote hoeveelheid ftin-kend traan, of oud Zechonden-vet, en le dig- Cook D.  de BefnlJ- aarcoe zij zich ige overhaaling d, hetwelk hun hangi (i). Do re gcdragcn («). am en de kice* lezc Eilanders, 1 van huid en ioorgaans cene en tevens veel vuldige gebruik huwelijke gul« n kan (3). der Europe'n >eveelheid din- in -vet, en le- aig- 310. Ander* NIEUW-ZEELAND. ».15 dig Jen aan boord der Schpen nict flcchts dc lanipcn, maar /Avoljien 00k hot katocn on de brandcndc pit even gulzii; naar binncn. Zoo 00k verflonden zlj lict brood der fchcpclln- gcn, fchoon vermolmd en verrot, roaar wier- pcn 00k weder met blijkbaare walging vec- lerleljen vocdzcl wcg, na hct flcchts geroc- ken te h NieUw-ZEELAND. cbben, schoon, het de Reizgangs gegen zagen zagen zu. Ilm gewöne voedzel heftaat in ordem- Schaden varenworiels, dien zu braaten en als Sago-pudding opdisfchcn, of dien zu droogen en murw kloppen, om zu als brood te gebniiken. Gedroogde, gebakken of gebraaden Visch is daar Wj hun gewöne tocfpijs. Pingulns en Albatrossen verlekken zom-jds hunnen disch, waarop de Honden hct (keurigst hoofdgerccht uitmaaken, worden daartoe door hun zorgvuldig aanircfokt. Water is bij hunnen maaltijd de a'gemecne en eenigc drank: maar hctzclvc tot hct kooken der Spijzen te gebruiken, is no^ een dicp geheim voor hunne tafelkennis (a_). Anderson bij cook O. VIII. bl. 245, 146. Coo K D. II. bl. 390, jai, 333. Anderson bij Cook D. VIII. bl. 344, 345. NIEUW-ZEELAND. De Wooningen dezcr Eilanders zijn zoo lomp en onrein, dat cook ze wel zoo groot, maar niet zoo goed, als Engelfche hordenhokken, verklaarde, en f o r s t. Eine  hebben, Hamer, waarmede zij den gedroogden Varen-, wortei kloppen, zakken met Vischhoeken, hunne CO Cook D. VII. bL 377, AND. landers zijn zoo OK ze wel zoo lis Engelfche hon- 1 F ORSTER ze le , in welken hlj iren kon , fchoon m 'er gaarne de n gingen genie- llen waren dertig ;n zes hoog, en juren gebouwd, tot eene deur, g van den rook. ;noeg verbonden e fchuilplaats te- ilve wordt echter dikwijls fchijnen leren, terwiji zij wijze nederflaan. igcn geen ander orfjens, Kalebas- aterhebben, Ha- idroogden Varen- let Vischhoeken, hunne }. F ORSTER bij t- ":-i: ..1 zt NIEUW-ZEELAND. 137 hunne Wapenen en Kleederen, Stroo langs den muur gefpreid ten bedleger, en Bankea onder het afdak ter zamenkoining (i). Hoe zorgvuldig hunne Wooningen Wind en Regen buiten fluiten , en hoe warm de- zelven altijd moeten zijn , echter verduuren dc Niettw - Zedanders bij hunne visfcherij of wortelzoeking zeer onverfchillig allerlei we- der, en flapen met Vrouw en Kinders dik- wijls onder de ftruiken , zomtijds agter een kleen Windfcherm , maar altijd met hunne Wapens nabij (2). Bij de affchuwelijke morzigheid hunner ganfche leefwijze fteekt niet min opmerkelijk af hunne zorgvuldig. heid niet flechts, om alle Vuilnis op cigen- lijke mesthoopen te brengen , maar bovenal hunne gewoonte, om met drie of vier buu- ren een afzonderlijk gebouwd Gemak geraceii te hebben C3). De Scheepsbouw der Nieuw - Zeelanders is veel belangrijker dan de Huisbouw. Hun- ne Vaartuigen zijn van Plank.;ii te zanien ge- voegd, door fterke teenen aan een gehecht, over (0 Cook D. II. bl. 318—320. Ander- lONblj COOK D. VIII. bl. 342,343, 117,188. (2) Cook D. II. bl. 321. 0) Cook D. II. bl. pp. ,^ , , 5 / ana r t ' i 138 NIEUW-ZEELAND. Over wier naaden zij eene fmalle ftrook houts binden, om het lekken te voorkomen. Zom-migen zijn vijfiig voeten lang en breed genoeg, om zonder uidegger te varen, dien de klecnere behoeven, van welkcn zij er 00k twee aan elkanderen tot eene dubbelde Camo ver'^fnden. Zij kunnen van vijf tot der-tig en mecr menfchen voeren, en zijn vankunftig uitgehakte en gefchilderde stvens voorzien, in wier krullen zich doorgaands een grijnzend njenfcliengezicht vertoont. Zij weten door eene menigte roeifpaanen, op de maat bewoogen, eene zeer fnelle vaarc an hunne Canoos te geven, maar zijn minder bedreeven in het zeilen, zoo dat de voordewind alleen hun het driehoekige zeil van net - of mat-werk, hetwelk met de langfte zijde naar boven ftaat, en waarvan zijde vertevens voeren, doetaanflaan( I ). De Visfcherij, waartoe deze Vaartuigen zo wel, als tot den Oorlog moeten dienen, wordt bij hun noch in het groot gedre- ven, dat zij wel Hoeken.aan hunne fnoerett ge- H (O Cook D. II. bl. 395—328. Forster bIj COOK D. IV. bl. 265. Anderson bi) COOK O. VIII. bl. 343 > 243. Brook hours Women. Zom-  thuin. De wortels zijn langen en i.. het verband gepoot. Eene lange dunne flaak, aan het elnd gepunc en van een dwarshout voorzien, om met den voet diepcr ingedrukt te kunnen worden. Plötzlich en Spade. De ligiheid van deii'ui dient hun bij het gebrekige van dit :'uig, en het zandige van den-zelven schijnen zij te vergoeden door de mest, waartoe zij trächtig bij een brengen, en waar an misichien meer, dan aan zindelijkheid of betamelijkheidf hunne gezamenlijke gemakplaatzen zijn toe te schri. Jven (3). Hunne Thuinenzijn voords omheind door zoo naauw te zamen gevoegd Riet, dat geen Muis zelf eenen (i) Cook D. II. bl. 330. (2) Cook D. II. bl. 331 » 99» Ennungen dooriogt zou vinden. Zijn zijn van cen of twee toe tien akkers groot. De zeche Pataten ftaan er op kleene bergjens, de Kokos op het vlakke land, de Kalebasfen in Kuilen of greppels. De Landbouw echter, zwei als het Weeven en andere vreed-laame Kunsten, worden het nicest en volmaaktst gevonden in het Noorder gedeelte van Nieuw-Zeeiand. Van dezelven, zegt COOK, is weinig schon in het Zuiden(i), betwelk eenigzins verständigem maakt het tegenftrijdige bericht van a n d e r. s o n, dat hem geen het minstte teeken van Landbouw was voorgekommen (a). Hunne Doekbtreiding is niet zoo uitfte-kende boven die van anderft Zuidzee - eilan-ders, als hun Landbouw. Hunne groß Le Stoff gelijkt naar ons Pak- of Zeil-doek. Hunne fijnfte is bloksgewijzc geweeven van dunner vezelen der Vlasplant, waarvan zij de fchee-ring over eene raam spannen, zoo groot als het doek moet worden, en den inflag met de hand vlechten. De bewerking der ran-den van verfchillende teekening, eenigzins naar (i)  de fchee, zoo grooc als den indag mec rking der ran-ing, eenigzins naar. VIII. bl. 245. NIEU-ZEELAND. To zeer gefchikt, om hunne wederpartij te dooden. Dezelven zijn Speeren, van hardhout gemaakt en tot dertig voeten lang, Werpfpiezen, Oorlogsbijlen, veelerleije foort van Knodzen van den groenen Jaspis of van het been van eenig Zeedier vervaardigd. Slingers en Boogen fchijnen hun onbekend. Ook ziet men geene (i) Cook D. II. bl. 314, 315. (2) Anderson bij cook I^. VIII. bl. 34^* 347. Niagara-Zeeland. geene wapenen van verdeediging : doch daar- tegen men bij hun volflagene Sterkten en Schanswerken, tot gcregclde tcgen- weer aangelegd, te hebben gevonden op den kruin en in hec hangen der Bergen, voorzien van leevensvoorraad en van wapen- tuig. En zoms van graften omtrokken, ja zelfs van buitenwerkken voorzien, zoo dac derzelver befchouwing de aandacht der Krijgskundigen gezins onwärts verbaazend is (i). 