Maritime geography and statistics ..
Tuckey, James Hingston, 1776-1816
De Archipel van Aland beftaat uit een vrij groor Gland, en eenige eilandjes en klippen, gezamenlijix meer dan 80 in getale. Dezelve zijn over het alge meen hoog, puntig en vol holen. De grondfteen is eene roodachtige graniet, met veldfpath, mica en kwartz gemengd, Men vindt er ook eenige krijtach- tige plekken, van welke er eene 1000 voet van den wal af ligt. Klompen kalkfteen, bergkristal, klei, potaarde en groote hoeveelheden van fchelpen, bee dekken het voorgemelde; en men heeft er sporen "van looderts ontdekt. De geheele Archipel bevat flechts ongeveer 4,000 Acres bebouwbaar land, dat tarwe, gerst, rogge en haver voor de- behoef- ten der inwoners voortbrengt, wier getal derwijze is aangegroeid, dat er in 1749 8,938, in 1790 11,334, i 8800 19,354, en in 1805 13,340 wareNe 7 De voornaamfte boomen zijn er dennen en bers, ken; en,.offchoon men daarvan fints lang brand- hout heeft uitgevoerd, zij blijven jaarlijks nog 12,000 " vadem, boven hegene de inwoners noodig hebben, opleveren; welk hout naar Finland en Zweden wordt gevoerd. Het gras is er kort en flecht; het vee menigvuldig, maar klein, en de koeijen heb- ben er zelden horens. In 1806 waren er 2,760 paar- den, 140 ftieren, 3,780 jonge osfen en hokkelin- geti, 8,100 koeijend en 12,980 {chapen. Op de ber. EEVAART en KOOPHANDEL, 417 bergen ‘zijtr er vele wilde geiten, en er waters oude tijds in de bosfchen wilde zwijnen, maar dezelve zijn alle witgerocid. Mesrtjes en riviertjes zijn er vele, en dezelve zifn vol. visch 5 maar er ontbreken twee foorten, die in de wateren van Finland over~ vioedig zin, namelijk zalm en: aal. Er is op de eilanden geene stad, ja flechts twee kleine verzamelingen van hoizen, die den maamt van dorpen vertienen. Behalve brandhout, wordt: er gezouten rundvieesch, talk, huiden ‘en. voter’ uitgevoerd, voornamelijk naar Stockholm. De vangst' van kkine haring, en de zechondenttaan ert velletl, leveren ook voorwerpen van ultvocr op. De eilan- den zim in acht Parochien verdeeld, welke elk cene- kerk hebben. Zij brengen 20,000 Rijksdalers aan den Staat op, en plagten bijkans 400 Zeelieden aan de vioot te leveren. De Archipel werd in 1809, tegelijk met Zweedsch Finland, aan Rusland afgeftaan. — Het voornaamfte eiland Aland is na genoeg rond, en eo uur in den omtrek. Aan de Westzijde, en op eene klip, welke bijkans een eiland op zichzelve uitmaakt, zijn de overblijffelen ‘der oude forteres “yan Castleholmen, ecene der gevangenisfen van erik XIV. Deszelfs ruinen zijn Van een klein dorpje emringd, dat uit het Posthuis, eenige winkels en boeren hutten, beftaat. Fredenby, aan de Westzijde, heeft flechts een huis ter herberging van reizigers, en een boeren hut. Harroldsby, aan de Oostzijde, is even, onbedyidend, maar heeft eenige molens; dig door eene beek rond gedreven worden. Seinfcheer, het Westelijkfte ciland, heeft geen gehoomte, en flechts eepige boeren hutten. Eke-, Toes ten, Westen yan Aland, verdient eenige aan-makking, daar het, 60 Koninklijke boerderijen, 50, windmoleas, en cene kerk bevat. Het brengt konten voort, en heeft geboomtp. Skopas heeft. flechts; een: huis, voor reizigers, en 3 of 4 boeren hutten. Vergata, Kumlinga, Brandoe, Verfala, Helfinge, hebben ells flechts’eene enkele woning , masr.boom- gewas, Lumperland, Waldoe, Himois Laitis, Ny-, men, Kyloe en Humi Kyloe, zijn, nog onbeduj~ dender; al de oyerige flechts berre klippen. fy, 3a = Wy OP» OPKOMST, VOORTGANG an TE.. GENWOORDIGE STAAT,. DES. KOOPHANDELS VAN DE — " OOSTZEE. Staat dos: Oostzesfchen handels. tot aan de achttiende ceuwe Voor. dat het Christendom in Scandinavie opgang | maakte, waren de Oostzee en de naburige yan, ftoure gelukgockers bedekt, welke die. ligtzinnige. onrust. en. noodzakelijkheid van bedrijfvolle werk- zaamheid, die het eerfte verf{chijfel ecener ontwa- kende befchaving zijn, gevoelende, den krijg, voor. de. cenige bezigheid hielden , welke den mensch. waste - dig. was. Eene. fijne en {cherpe berglueht verhoogs. de hunne denkbeelden; hunne moed werd door een Godsdienst ontvlamd, die op hunne ruwe rotfen,. en. aan hunne geweldige ftroomen, een allezigs krijgshaftig-aanzien had verkregens- oDIN {chepte in. den grootften held het meeste behagen;, en deze, flond,. zoo hij. omkwam, den eerften rang in den Walhalla, of: de onderaardfche wereld, te beklee- den,. waar elk, het gene hij hier achterliet, zou. wede; vinden. . Dit: laatfte. geloofden.de Duitfchers en verdere, Celten eveneens.. Men gaf zijne overledene vrien- den naar het deodenrijk wapenen, paarden, faven, alles. mede , waarvan zij hier den meesten dienst had- Dd 2 | den. aco «60d AARRDRUKSKUNDE voor den’ gehad. In ‘dit gelof tartte elk even onver= fchrokken dén dood, en bragten de Sicambren, Sucambren, of Zuid-Cimbren, die T1ser1vs naar den linker Rijnoever overvoerde, en ook anderzins vernederde, merendeels zich zelven om. - De overi- gen weken achter de Elve, en kwamen, bij de toenetiende verzwakking der Romeinfche heerfchap- pij, van daar onvernederd, vrij, en met den naam van Franken pralende, naar de Rijnoevers terug, ja maakten welhaast aan alle overblijffel der Ro- mein{che heerfchappij tegen over Brittanje een cinde. Fiders werd die heerfchappij door de Gothen ver- ftoord, die de oevers van den Donau, van welke zij' op Gottland en in Scandinavie aangekomen wa- ren, wederom opgezocht hebbende, van daar naar Ifalie, het Zuiden van Gallie, en Spanje, rukten, Brittanje zelf werd door Angelfakfen en Vriezen bemagtigd; en dit laatfte volk breidde zich ook Op" het vaste land Zuidwaarts henen uit . Inmiddels mämen de Franken het Christendom an, werden de Vriezen door henheerd, en overgehändig, of gedwongen, om zich insgelijks te laten doopen, ja onderwierp KAREL DE GROOTE de Sakfen op denzelfen voet aan zich, voor zoo veel zij niet met den Vriefchen Hertog ravBop, er een aantal van deszelfs landgenooten, Noordwaarts henen weken; van waar er daarop, reeds bif het leven van KAREL, maar vooral na ‘zijnen ddod,’ herhaalde invallen in het gebied der Franken wetden gedaan. Hier vestigden de Normannen zich einde-lik in Normandie, waar zij het Christendom aan-mamen. Ih Engeland weerltond aLragb te GROOTE hun-cen geruimen tijd lang; en, geduren-Ge het laatite gedeelte zimmer regering, was zijn Ko- ningrijfk -vrij van hunne invalien; maar dezelve verneuen zich onder zine opvolgers; en, oa dat het land er lang van bloed had geviocid, benam sweso, de Deen, in 1004 den verraderlijken BETHELRED de Angelfakfärkroon, welke de Normandie Normannen naderhand bemagtigden, en _ aan hunne. hte afftammelingen nalieten. Steed anvermögen, en op. het gebruik van zeilen en roer (*) even afgerigt, braveerden Vriezen, De- nen-.en. Normannen, tevens den wijden Ocean, . waarin.2ij.de Ferroe eilanden, JJsland, Groenland, en denkelijk nog meer gewesten van Amerika, ont- dekten, ja op de meeste dier ontdekte landen volk- plantingen nederzetteden.. Dat voorts de Noord{che ‘wolken, nog eer zi) op het. voorbeeld der Vriezen het Christendom aannamen, needa onder elkgnderen, .. ve. Lous 2 en .. (*) De vaartuigen werden in het Noorden ondtifds vekerlijk eveneens van met huiden bekleede twijgen vervaerdigd, ‘als ten. tijde van :cazsan in Drittanje, waar 2ulke vaartuigen ean de Dee en Severn nog evenzeer. als in ferland gebruikelijk zijn. Hier noeme mien ze Coracles ev Curacks. De: grootfte vaartuigen der Normannen werden Cyus/e genoemd; een naam die ean Kiel verwant fchijut.. In Gallie Had men. daarente- tegen reeds ten  det Gostzee, “koophandel.dreven, ja den gemaakten ‘buit alhier 20- gen koren, en. verhandelden, lijdt geen twifel (*). ‘Geregeld greep er intusfchen in de ‘Oostzee gemeinde plaats, voor dat het : Ohristendom zich eek oncINoorden van hear gevestigd had.. Toen fteven-iden -de Vriezen van Staveren, onder -befcherming wan. din Godsdienst,° door de Sond; deed men goiks van het in bloei. toenemende Hamburg en ‘Bremen wolhaast insgetijks,. en..de ligging wan dunbeck verfchafte aan. deze, -gelijktidig.mct Mambusg en ‘Bremen aangroeijende, fla cane. allergunftigte -gelegenheid,, em Koopvaaniers door de Oostzee de-qien te zenden, Lijfland te bezoeken, en te Wisby, op Gottland, stapelmagazijnen: voor ‘haren -handel gan te legeen. Titusföhen werd die handel door de geenszins ‘witgeftorvene vrijbuiterij<ter. zee. derwijee verontrust; en de Vorften der Janden, waarop men handelde, deiden aan de Lubekkers, Hamburgers, en meer anderen, zoo vele hinderpalen in den weg, dat men zich tot onderlinge onderfteuning vereende Cf), en . "+ + hee ; c*), Qok waren: aif. reeds toen nies Japger met ene Sele «beeren- en wolvenvellen :omhamgen, zoo ais wenige.Schrijvers ‘willen, die de verdiendten van bee Hanfe -varbond ten kunnen opzigte camatighih vere gteaten. ZEEVAART ein KOOPHANDEL. ey het -Hanle verbond Mloots het Welkt fommige GS ° <chledfchrijvers redd’ in 1240 ontWerpen achittens terwifl andere willen, Wat het ‘éerst dinftrecks het mhidder der veettiende veiw’ dr fland kwain. Bb werden algeliiéerie vergideringen van de verstanden deri aangelexd, -dpbielig ZEEVAART ein KOOPHANDEL. ey Fieh vai gelden bepaald; Rhijgsvolk #eligt, vwloten uitgernst; in aAfgevasté digden naar de Hoven der Vorften gezonden. - Lie Beck Werd tdt hoof van het Yerborid gekozen; dwar ‘werden de vergadetingen gctiotiden en de At chive bewaard. ° Schoon dé binnenlandfcle handel van ‘Doitschand te gewistis Was, oin ddot’ de Hanllfteden terwaar- Jdosd te worden; echtér hied zij Zith voormatnelific hét den Zetharidel bezigs en de Oostzte in het Bijzonder werd het ptobte todneel vai hare weik- zaambieid. De lahden; door deze zee befpoeld, Ieverden iatuurlijke voortbrengfelen op van vett ‘gee wigt, zdo als timmerhout; imasten, métalen » viseh;’ wee, hohig en bont; waarvocr dé verbondénd AE dén wollen ftoffeh, linnens, bier; winen efi. cout’ ui? Framkr#k en Spanje, huisradd en ander gerded- fehap uit Vlaanderen en Diitsclilaid, fn ruiling hadiden te gevens De handet op de Oostzee was' ook daarom te Voorde eliger voor hee ‘Hans ver: ‘van de Kocpfieden der Middefandiche zee, die hee Vermasrde Wetboek ontwierpen, dat dei’ team var Cafilet del mar bekwam, Dd au - AARDRIJKSKUNDE ‘voor ‘pond, daar het denzelven naar ‘zijnen wil kon in rigten. Want, met. witzondering van de Duitfchers, uit het Meklenburgiche en Pommeren, die tot de ftichters des verbonds behoorden, waren al de ove- xige bewoners van de kusten dier zee nog gansch onkundig in het ftuk van handel, en dus genood- zaakt, om denzelven geheel aan vieemden over te laten. De invoiced van het verbond in de Oostzee was te grooter, daar de Duitfche ridders, al het landtuschen den Weichfel en de Finfche golf aan zich erworpen hebbende, bepaalden, dat de inboordungen zich ganfchelijk aan den landbouw houden, en handwerken en koophandel enkel door Duitichers gedreyen worden, zouden. Ten gevolge van deze bepaling,.vestigden er zich vreemde volkplantingen aan de. kusten, tusfchen welke en de Hanfefteden ey betrekkingen ontitonden, welke door de Duitfche orde het beglungd werden. Toen die volkplantingen aangrociden, en ftedelijke befturen erlangden, wet het haar veroorlofd, zich in het verbond te doen inlyven, werden Elbing, Dantzig, Riga en Reyel, tot bet idmaatichap daarvan toegelaten, en de voortbrengielen van het binnenfte van Polen en voorwerpen van den handel des verbonds te vere meerderen. In de landen ten Noorden der Oostzee ontwikelde zich de handel meer tragelijk; want de Scandina- viers, offchoon nn in drie natien, die elk haren Ko- ning ZEEVAART en KOOPHANDEL. gag ning hadden, afgedeld, waren in befchaving nog ver ten achteren. Er was aldaar nog geene geregel- de magt aanwezig; en het volk, heurtelings onder de verdrukking van bet Despotismus zuchtende, en tot de buitenfporigheden der regeringloosheid verval- lende, maakte in nijverheid en kunften fcchts gerin- ge vorderingen. De politieke gefleldheid dezer lan- den te baat nemende, onderhandelde het Hanfe ver bond met derzelver Koningen, die, geld en hulp noodig hehbende, ligtelijk met de voorgeftelde verdra- gen inftemden, en aan de vereenigde fteden, tot we- dervergelding voor den verleenden bijftand, Privile- gien en gevestigde handels{tichtingen toeftonden. Ten gevolge hiervan begonnen de mijnen van Zweden en Noorwegen, tot dus ver enkel geopend, met behulp van het kapital en onder het beftuur der Lubek Kerks, die werklieden pit de mijnen van Sakfen en Boheme den kommen, met ijver en overleg bewerkt te worden. Het ijzerets werd naar Lubeck gevoerd, van waar het onder de verichlidende merovens. en. finederijen van Duitschiand werd verdeeld. De voort. brengfelen der zilver mijnen van Westmania volgden denzelfden weg, en, verichaften, in geld verkeerd, de middelen ter vermenigvuldiging van den Koophaa- del der Hanfe fteden. Door onderhandelifigen, bedriegerijen en betoften; wist het verbond zich insgelitks in het uitfluitende bezit der Sondfche haringvischerij tc ftellen; ten droevigen nadelele voor de: Denen zelven, tot wicr Bebe de Sond toen behoorde; en men verzckerde Dd 5 voor Quour zich, door het ferenge en -adetid wathrea? tok. verzigt, wuatnisde men het werk befreurde, al dew aclfg voordeclen. De Overhefan van Lubeck, Row. tock en Wismar, begaade zich faarliks ten den den nächsten de kust van Schonéa, en floegn de visithers met zulke arendsoogen gade, als ‘of het -weridiedas eener Diamantmijn waren geweest. Mien ‘had tevens verlof erlangd, om.te Bergen ea Fakvorij op we figten, welker Privilegién dezelve ven Gen Sotuvereiri des Koningrijks bijkans geheel onafhankelifk maakeen. De leden diet Fektorij, god0 in getale, konden enke? voor den Hanferaad worden te regt gefteld, mm ver famelden te Bergen Noorseh fcheépstimmerhowt, Masten, en bont, en de voortbrengftlen der Noor- den van betrekkingen met het Westen en Zuiden af- hingen, steed het verbond alles in het wetk, wat voor die betrekkingen voordeclig wes; en, terwéajl het deszelfs handelsheerfchappij Noordwaarts ean bevestigde, openden deszelfs Agenten in Vis anderen, Frankreich, Spanje en England, correspondentien, om den ruilhandel met die landen te bevorderen. Welke vorderingen de Engelfchen ten dezen tijde ook reeds in landbouw en ftheepvaart Imdden gebackt, zij vonden zich nog genoodzaakt, om bui- tenlandfche nijverheid in hurmen handel te baat te te nemen; en het Hanfe verbond erlangde verloof, om eene Faktorij te London op te rigten, welke ver- ‘, shei- ZEEV AARC. 2 wv KOOPHANDE L. ‘4sy Midheidene Privilecien ‘bekwam, ‘em wel vor te fh- tbricken -van Visandoren en Duirschland, ichapenwlle Jen tot kleeding’ woor de ‘Noordfche boern, — in uitvoerde. De Viamingen waren, ten gevolge van dunne ‘fer- she decineming aan de Keuistogtm, en de beheering ~van Constantinopel deor hunne Graven, in kunst- -matige ‘handewerken van tapijt, lsken- en dinnen- wee ven, ene. verder gevorderd, dan ecnig naburig velk. Hamne Koophandel had zich ook meer volmaakt. Br axeren in hunne ‘handelteden reeds Zecasfurantien ‘Op- ‘gerigt, em het Wisfelfel was er ingevoerd; ten _gevolge van welke voordselen Brugge en Gend toen reeds uitpemende gebowwen hadden; trwijl Hamburg en Lubeck van eilendige woningen met rieten daken opgevuld waren. Brugge het voordeeligfte gelegen ziinde, en toen twee goede havens hebbende, kozen de handeldriwende nation eenparigtijk die ftad tet de greote oplegplaats der handelsartikelen uit alle declen der wereld; en elke natie vestigde aldaar, tot betere bezorging van hare dbelangen, eene Faktorij, dat vooral het Hanfe verbond niet verzuimde. .De handelsbetrekkingen van het Hanfe verbond met Frankrigk fchijaen omftreeks het einde der veer- tiende coww op ecnen vaste voet te zim geraakt. Wont im 1997 vericende putnips IV hendels vrij- heid aan eenige der verbondene fteden, op voorwaare de van atkere lasten te betalen. De voordeelen, weke men uit die vrisheid trok, waren nog Tans ge ring, vier het müden der. vijftiende ecuw, teen m8 Franke 4s. AARDRIJKSKUNDE vwior -Bronkrik, van Zijne lange reeks van tegenfpoedery en ongelukken, in de oorlogen tegen. Engeland, adem {cheppende, in fliaat geraakte, om zine oogen oP de bedrijven des vredes te vestigen. . De Lubeck{che stapelplaats te -Wisby op Gottland..werd, uit hoofde van hare ligging in het mid- delpunt, de algemeene.. Hier overwinterden de fche- pen, die, van wegens den onvolmaakten ftaat der Sheepvaart, hunne reis in een jaarfeizoen niet kon- den aflegzen, en hunne ladingen werden er aan Jand opgelost. Hier werd ook het cerfte Zeevaarts wetboek voor het Noorden zamengefteld, dat op _bet Confulado del mer en de Statuten van Olezon gebouwd was, en den grondflag der volgende Zee- yaarts wetboek van Denen en Zweder uitmaakte. Schon een aanmerkelijk des Noordfchen han- dels tot aan het einde der vijftiende ceuw bij ruiling gedreven werd, werd er bij dien handel door de Hanfe fteden reeds fints de derticnde eeuw geld, ge- bezigd; en men bediende zich daarbij in de eerfte plaats van de gouden en zilveren munt der Ar- bien, die uit de Levant Europa werd in gevoerd. Het is voorts waarfchijolikk, dat de Romeiniche munt, welke in het Zuiden nog ftteds in omloop bleef, toen ook een weg naar het Noorden vand. Want men vindt van tijd tot tijd zulk geld aan de kusten der Oostzee, waarvan er anders niet wel reden kan worden gegeven. ‘Toen de bewerking der mijen nen van Hungarije, Boheme en Zweden, meer uit= gebreid werd, werd het, geld in het Noorden nog ’gemeener; en Lubeck, dat het Zweedfche zifver muntte, vormde het eerfte een montftander, waste’ waar men’ zich bij het geldflaan had te regelen C*). Schoon: het Hanfe. verbond menigmaten met de- Noord{the kroonen id twist geraakte, hetzelve hands haafde echter zine handelsovermagt over de ost’zee meer dan twee eeuwen, door middel van onder-handelingen, of: van wapenen; en het week enkel woor de magt--des tijds, die, f{taatsomwentelingen woortbrengende, deze ten laatfte vam de onderwerping’ bevrijdde, waarin hunne onkunde ter zake van oa handel hen zoo lang gehouden had. ‘De Hollanders, en Englisch-Kirchen waren do carlin, die den invioed van het verbond krenkten, door deel: an den Nordfchen handel te zoeken. Dit. deed: inzonderheid Amfterdam, welks ligging hetzelve tot het naturwissen gemeinschafen punt tuschen Hollanden het Noorden maakie. Liutbeck, Rostock en Wis. mar, verzetteden zich daartegen. Er ontflondert vijandelijkheden, die met vijandslijkheden beantwoord worden; en de Hollanders bragten het inmiddels door onderhandelingen zoo ver, dat de Koning vaw- Denemarken en de Duitiche orde hun, ondanks alle pogingen van de Agenten der Hanfe fteden, vrijerg < dom Denemarken had reeds fents den tijd van ENUD. BEN GROOTEN eigen gehad, dat sanvankelijk in Engeland geflagen werd, maar hetzelve geraakte niet in de handen der Kooplieden van hee Henfe verbond. - Che nächsten, uitgezenderd: Bergen, dat toen: nog messeren, den hee Hanfe verband, wenn. den. Souveren des lands. - Daz de: Engplichen de voordedion, die de hae: dsl kon opleveren, nu- ook begomnen. te waardarn... tyachtne- zij: naar een. werkzaam: deck aan dien: inv hunnge wel,.en' de lakena,. die: de over zee-gevinger Leuvenighe weyers: teen, in: hun:land vervaandignen. Hes. gatukte: hun, veor hunne; {thepen: tocgang tot! Denemarken, Zweden en. Dastzig., te. verwerven: Ja: omftrecks -1qgo floteix. zij' een Gommarcié - rak- tees: met Denenearkt:n,. en: {tichten.z§- cena: Faktorip te Elfeneur.; In: 147q flonen zi: opk. cen twaknar met het. Hanfe verbond., waarhij. het hus :tocgeftaant werd „door: deszelfs: ganfche regtsgebied’’ henen tet haridden, en: in; deazelfs. Duitfche en: Liflandiche stectess Faktorijen aanmcte: geen. Ex. wender intusa fthen naderhand: menige- hinderpalén. voor dé. voller -Ujtvosring ven dat verdrag: in. den weg. gelead, aw hetzelye.: bragt. flechts, eenige kortftondige vergunnin-. get; fe: wege:, welke dén Engelfchen: handel over: het algemeen.weinig bevoomdeelden. : Asn het einde dier eeuw begon eene merkwaar- dige omwenteling in de denkbeelden den,, maat- fchappelijken toeftand. van E uropa oyer het alge. Meen grottelijk te. veranderen. De. magt. der Leens manngn begon, voor: dic, van huanc: Sqyvertingn, emi de ZEEYAART on ROQRMANREL. gan de wengmende vaiagid. onder. het; volk:, te, wijfken, De dukpers. verippridde, kundigheden, vay, alleries wid, en, men. ousdelte. de niquwe, wereld, en. yond dew. weg buiten, Afiika, om, near Oostingie. De fghok., disac dif, alles, ‘gafi, plants. zich {chick uis bet, Zuiden: vag, Europe, naar, het Noordey. vootts Het; Henfe varhend; had, ip. Duitechland- en. de; Nes Cetlanden rreda: vele leden verlorens daar. de Souven Teinen. de..Hanfe Geden op: hun grondgebied. aan, fchelijk aan zich onderwierpe. Daar: voone Lus thers, hervormiog. m het Noordep doosdrong, en does eaniga Hanfalieden, ombalsd, doch door ane Gem verworpen, weed. proten, er. hiemuit- onempige heden, welke. cone: icheding tea, gevolge. haddem Hamburg, Lubesk, Rostack Rapizig en Bremen, waren, der vereinig das, dit vereinigd In, Zweden werden, onderlehtidene nativi, onder de, regering; Van Cuausian, If eg custavus va; Se;, tot. den haywel toegelatm, en de. Zyveediche natie zelve. aangemordigd, om een: werkzaam desl aap. den nationalsn handel te, nema; ten welkem tinde custavus verdmgen met Engeland, Hole Jand en Frankrijk; foot. Fasperys I, opvolger van denzelfden, cupasTian II: in Denemerken en Noorwegen, bood, toen deze naar de Nederlanden week, aan de Hollanders vrijheid, om op Besgen te handelen, mits zij den voortviugtigen Koning njet onderfteynden. De Hanfefteden randden hen inmiddela aan, ander. voorwendfel, dat cuRrIsTIAN in de ‘Nederlanden eene wijkplaats vond, en zeker Wijk in hoop, dat men hem nu dadeli& bijftaan, en fierom geen genot vanede toezegging nopens Bergen erlangen, zou. Er ont{tond welhaast.cok eene fterke verwijdering tusf AARDRIJKSKUNDE voor in de ‘Nederlanden eene wijkplaats vond, en zeker Wijk in hoop, dat men hem nu dadeli& bijftaan, en fierom geen genot vanede toezegging nopens Bergen erlangen, zou. Er ont{tond welhaast.cok eene fterke verwijdering tusf AARDRIJKSKUNDE voor in de ‘Nederlanden eene wijkplaats vond, en zeker Wijk in hoop, dat men hem nu dadeli& bijftaan, en fierom geen genot vanede toezegging nopens Bergen erlangen, zou. Er ont{tond welhaast.cok eene fterke verwijdering tusf AARDRIJKSKUNDE voor chen FrReDeRIK en de Hollanders; doch alles eindigde, na herhaalende onderhandelingen, daarmede, dat de heerfchende meer derheid der Hanfefteden te: Bergen tot iets meer, dan gelijkheid van ‘voorfegten met de Hollanders, en Engelfchen inkromp. Omstrecks denzelfden tijd leiden Zweden en Denemarken voor zich de grondflagen van cene Zeemagt; en beide Mogendheden hatten, met hulp van vreemde schlecht, schlecht ebenso vielen. Die van-Zweden, wit 20 schlepen bestaande, behaide reeds in 1563 bij Bormholm eene overwinning op de Denen. Den werden door Lubeck en andere Hausfelten befanden, dic eene gunstige gelegenheit tot herringen van hare: voordeelen in Zweden meenden te heben gevonden. Maar, na eenige tegenfpoeden, en nadat de Denen het grootzte Zweden oorlogchip, Sens pareil genoemd, en 195 ftukken ge- fchut voerende, hadden genomen, behailden de Zweden eenige luisterrijke overwinningen, en+ wappperde hunne vlag zegevierend in de Sond, toen er m 3570 vrede gefloten, en het stelfel van vrijen handek voor Zweden in alle punten gehandhaafd werde WVergeefs poogde het Hanfe verbond tegen Zweden vijanden in het harnas te jagen; -het was zelfs verpligt s ZEEVAART ex KOOPHANDEL. 49$ Pligt, veel-toe te gever, om asm de wraak diecr Mogendheid te ontfnappen. De onlusten in de Nederlanden maakten de Faktorij der dusgenoemde Oosterlingen te Brugge, en de later geftichte allerheerliskfte te Antwerpen, voor hen nutteloos. In Engeland gingen hunne zaken insge-lijkks achterwaarts; en toen er, onder de regering van BLISABETH, ein twist tusfchen de Ieden der verbonds - Faktorij te London en de butgers was onte flaan, liet de Koningin zich alleen deardoor bevre-digen, dat er aan de Engelichen het oprigten van eent Faktorij te Hamburg werd ingewilligd. De betrekkingen van het verbond tot Frankrijk, Spanje en Italie, bleven Janger ongekrenkt, maar waren, tot vergoeding der menigvuldige verliezen aan andere kan-ten, onvoldoende. Bien den angren van den dertigjährigen ooriog tukten de Ostenden, welke fützen, zonder achtgeving op hare Privilegien, gelast werden de porten voor het krijge-volk van het Opperhoofd des rijke te-openen. Wiesman en Greifswald, two leden van het Hanfe vere bond, ontvingen bezetting. Nun werden zij wel door GUSTAVUS ADOLPHUS in onafhankelijkheid herfteld; maar, a zijnen dood troffen de krijgsrampen de Hanfefteden even zeer, als het overige Duitschland sind van het Hufs van Brandenburg, en de Poolfche cn Zweedfche Kroonen. Ee Toen.de Duitfche stater bij dem Westphaalfcher vrede als op nieuw georgenifeerd werden, zocht het Hanfe verttond ‘vergeefs, zich als een onafhankelijk jid aan. het Ritk te hechten. Daar de Keizer niet vag, dat -hetzelve hem in eenig geval nuttig kon. Wie wenn sie, der sie deszelfs pogingen nicht; en, können het sehen, hetzelfs hetzelfsprengen, bemerkten Engeland en Holland ein groß deel van desecifs tünden. Lubeck riep algemeinen Vergängen bijen; maar er werden gehen gehen gee fiomen, die het gemeinen bemerken konden tevorderen; en omstiecks het midden der zeventiens de eeiw bepaalden zich het verbond tot de fteden van Lubeck, Hamburg en Bremen, waarbij Dant vig zich fomtijds voegde. Deze fteden, in het Dutfche rijk dezelfde onaf hankelijkheid behoudende, welke zij-thans als leden des Duitfchen verbonds bezitten, bepaalden zich tot de azonderlijke handelse. Ondernemingen, waarfoe elks ligging en omstandig bedenken gelecenheid, gaveh, en onderhandelden flechts foniwijlen onderting, als eene bijzondere toedrasy wan zaken noodig'-maakte, dat men elkanders raad innam, of elkanderen: buitengewoon onderfteunde. ‘De Noordfche {chrijvers plegen het Hanfe verbond thet ongunftige “kleuren af te fchilderen. Hetzelve Was, volgens hen, lang de geefel van de oevers der Oostzee; over welke het niet flechts dikwerf cene Politicke dwingelandij oefende , maar waar kennis én: befchaving door deszelfs Monopolie insgelijks vertraagd werden. Daarentegen beweren deszelfs bok vyoore ZEEVAART Ex KOOPHANDE L. ‘499 voorftanders, en zekerlijk met {meer rege, dat de algemecne witwerkfelen der heerfchappij, welke het- zelye ten aanzien van den handel oefende , niet flechts voor de Noordfche landen, maar ook voor Euro- pa in het algemeen, zeer voordeelig waren. Om de oogmerken der Voorzienigheid, door de uitbrei- Ging van gemeenfchap tusfchen de Natien, te be- vorderen, was het noodig, dat de Oostzee voor handelsbetrekkingen geopend werd, dat nog bat- baarfche menfchen in de eerfte beginfelen van nij- verheid onderrigt, en met die van befchaving ge- meenzaam gemaakt, werden. Dit werd door het Hanfe verbond grootelijks bevorderd; en door des- zelfs toedoen waren de Oostzee, en de naburige zee- en, bij het einde der vijftiende eeuw reeds eep fterk betreden gemeenfchapspad tusfchen het Noorden en Zuiden geworden. De Noord{che volken werden hierdoor opgcicid, om de vorderingen der Zuidelij« _ ke in kennis en nijverheid na te ftreven. Hunne eindeloos groote, maar tot dus ver nuttelooze, bos- {chen leverden toen belangrijke handelsvoorwerpen op; en men zag in derzelver plaats rijke oogften van koren, hennep en vias, de gronden van Dene- ‘marken, Pruisfen, Polen en Lijfland, bedekken. In rülling tegen die handelsartikelende, en tegen het zilver, koper en ijzer, van Zweden en Noorweg, gaf men de voortbrengfelen en fabrikgeren van het Zuiden, die tot gemak en genoegen in het befahre de leven noodig waren. De visfchers gehuchten aan de kusten, en dehutten der zwervende 'Es Scam Scandinaviers, - werden tot fteden en dorpen. Er .ontftond meer zachtheid in gemoederen en zeden 3 de maatfchappelijke gemeenfchap werd bevestied en verftind; en het vernuft kreeg eene neiging tot ei- gene ondernemingen, uit hoofde van welke de Han- fefteden het niet langer onder de vorige voogdi¥ichap vermocten te houden, en welke men van elders door het Jeenen van de noodige kapitalen grootelijks begunttigde. De Noordelijke Nederlanders hadden in de eerfte helft der zeventiende eeuw den handel der ganfche wereld als ingeflokt. Dezelve verfchafte hun een eindeloozen overvioed van geld, dat 2ij toen nog fte Eles wederom derwijze poogden te beleggen, als tot uitbreiding van hunnen handel het dienftigfte was. De verrijkte Kooplieden der Vereinigde Nederlanden, verre van toen recks het voorbeeld der Gennefche te volgen (*), waren onophoudelijk daar-op bedacht, hoe zij met hunne kapitalen, binnen slands en elders, de voorwerpen voor hunnen-handel het meeste mogten kunnen vermeeren. Er 'werden door hen groute fommen in Denemarken. Zwe- (*) Met zich tot een werkeloos renteniersfeven te begeven, dat bij de Genvezen van de genade der Mow gendheden, die hun hunne kapitalen gretig afleenden, ganz afbankelijk werd. Zewen en Prussia, tegen eenen lagen interest vorgelijk, dat aldaar tot bevordering van landbouw en andere bedrijven diende., en de voortbrengfelen daar-van. ten wederzijdfchen nutte voor geldopnemers en geldichieters vermenigvuldigde. Dat geldfchieten dourde nog zeer laat voort. Ja, er moeten nog heden zer laat voor geld. dage Nederlandiche huizen bij de bewerking der mijnen. van Zweden en Finland fterk gcinteresfeerd zi. Intusfehen vond de Nederlandiche handel welhaast naar de heerfchappij over den Ocean begon te dingen. Hetzelve had reeds fents het midden der zestiende eeuw betrekkingen in de Oostzee gehad, en was in de Prussifche en Lijflandche havens wel ontvangen geworden; en gedurende de regering van Balk XIV, die lang op en huwelijk met Koningin guisanet Himmel viamde, vestigden de Engelfchen te Stockholm eene sort van volkplanting met uitgeftrekte Privilegien. Ten welken zetteden zij hunnen aangevangenen hunden met Russland. over. Archangel grootelijkks voort, die, terwijl andere volken: den handel op dat land langs de Oostzee met hen delden, voor hen voordesliger werd, toen de Russen in den.aanvang der zeventicnde eew van alle gemeenchap met diazee beroofd werden. Der Dienst Bij dien handel over Archangel vonden zij ina tuschen reeds vroegsijdig geduchte mededingers in de Ee 3 Hele Das het gewigt der voortbrengfälen van het Noor. den toenam, naar mate de vreemde Mogendheden ai meer efi meer fchepen bouwden, erlangde de han del der Oostzee gedurende de zeventicnide ccuw cone gtoote uitgebreidheid. Een verbeterd ftelfel vam landbouw vermeerderde de voortbrengfeien der lan- den ten Zuiden van die 2te; eh hemep en vias werden. bijzonder gewigtige.artikelen van uitvoer. De bosfchen werden geregelder en met meer overleg geveld. Zij leverden niet flechts timmerhout en wasttn op, mear ook pek, teer en potagch; terwijl de. Zweden, zelven goed ijzer uit hun erts bebbende leesen trekken, de bewerking hunner mijnen grooté- likes uitbreidden. Engeland en Frankrik valden uit fe Oostzee huhne magazijnen met behoeften voor feheepsbouw en takeling; en de Hollanders vorm- den te. Amfterdam, Zaandam en Rot Dieses terdam, ous- puttclijke opiegplaatfen van die artikelen, 200 voor hun. eigen: gebruik, als om Zuidelijke volken daar "Wail te -voorzien. : - De: invoer in de Oostsee nam met den uitvoer toe; avant de Noordelifke nation begonnen in -i- lerlei weeldesyoorwerpen: en gertifeliikheden fmaak te vinden en. derzelver behoeften werden met den krmg van derzelver werkzanmheid fteeds grooter. Het gebruik van wine, ‘spectrin, fijne wollen eo, ftof> Hollanders; wasfomtrent men het uitnemende werk gan dén Ridder SCRELTEMA, Over de Handelsbetrekkine gee suche Rusland en Holland » Mag raadplégen, ZEEVAART En ROOPHANDEL. o39 Gofien, katvenen en. zijde, werd er vrij algemogsl daarhij kavam welhaast olljfolie,.. fruiten, - tabak y kofij, fuiker, kostbeat.huiseaad, enz. Omfkresks het midden der zeventiende etuw pasfeerden er jaare liks 2000 fthepen de Sond. De inrigtingen van handelspolitie, en tot beveiliging der fcheepvaart, werden er verbeterd, vaurtorens en baken vermes nigvuldigd, korpfen van loodfen gevormd, Han« deisvierfcharen, Sanken en Wisfelhuizen, in de voornaamfte. fleden der Oastzee gevestied. De groote handeisbeweging werd aldaar nu voors panelijfk. door Dehemarken. cn Zweden beftuund; al naar. dat de Staatsgebieten aan den invioed - dier Mogendheden meer of minder overwigt gaven. CurisTian iV Die gedüngerende  van zijne regering met de Nederlanders en Zweden in gefchil, ter zake van de Sond; dat de voormname reden van een oorlog was, die voor -Denemarken een “onvoordeelig cinde nam, De oorfprong van den Sondtol klimt tot den aanvang der middeleeuwen op, toen dezelve door de Deenfche Vor-ften, min willekeurig, dan de Dordfehe tol door de Hollandshire Graven, en tot het vinden der kosten van vuurbaken, en van het befchermen der Koopvaarders tegen de zeeroovers der Oostzee, werd opgerigt. Toen hee Hanfe verbond eenen Mono-poliehandel op dic zee dreef, werden de tolregten gemakkelijk geregeld; maar, na dat de sheep-waart zich aldaar uitbreidde, en er vreemden verfchenen, werden die regten meer ingew:kkeld. Om derzclver betaling te verzekeren, deed PREDERICK II het Kastee! Kroonenburg bouwen, en ftelde hij een Toltaricf vast. Curistian IV, gald noodig hebbende, dat de Stenden hem weigerden, verhoogde de regten aanmerkalijk, en tot 2} Vand des wahräufigen koopmanfchap. De Hollanders alicop bezahlen jaarligkeit 6,099 Kroonen. Cxais- TI- gezogene van 98 fchepen, waaronder eenige, die van 50 tot 70 ftukken gefchut voenien. ZEEVAART ew KOOPHANDEL. 448 TIAN wiatigde zich. tevens cen ander bezwarnd tegt aan, namelik dat van de koopwaren naar wil-, lekeur tegen den prijs,- waarop zij door de ships- pers opgegeven werdefi, voor zich te naasten. De- ze afperfingen voerden Denemarken een oorlog te gen de Nederlanders en Zweden op den hals, wel- ke lsatften ook rot betaling van den Sondtol vem pligt werden; offchoon zij bij oude traktaten dear- van waren vriigelteld geworden. Bij het reeds ver melde.einde van den krijg, in 1645, ftond Dene- marken de eilanden van Öefel en Gostland, meo eenige distrikten. van.Noorwegen, voor altoos aan, Zweden af, en de Provincie Halland voor 30 ja- ren. De Zweediche {chepen werden van den Sund- tol vrijgefteld, en de Nederlanders erlangden vrij- Held, om dien tol voor hunne Koopvaarders tegen. de betaling van 250,000 Kroonen jaarilijks ‘af. te - koopen (*). - Na de-regering van sain “XIV. had Zweden dese zelfs invioed in de Oostzee grootelijks uitgebreid. Karst IX.bemagtigde cen groot decl van Esth- land en Lijfland, en ftichtte Gothenburg. Zijn 12g. op- : (*) Onder CHRISTIAN’S onmiddellijke opvolgers werd . de Deenfche fcheepsmagt gehecl verwaarloosd; en, toen Denemarken in 1658 bij den vrede van Roskild 12 zijner liniefehepen aan Zweden afftond, vond Ka- ‘REL cOsTAAS. ze in zulken flechten ftast, dat hij hee niet der moecite waardig achtte, ze naas zich te ne- men. Ee §. a2 «© AARDRIKSKUNDE- voor. opvoiger,' de gxoote. GUSTAVUS ARBOLPHES - vie gtootte het Zweadiche. gehied aan den Ostkans mog al. meer, moedigde de burgers ven vreemde fteden aan, om gich in zim Kauingrijk neder setten, herbouwde het door de Denen verbrande Gothenburg, en bouwde eenige fheden aan de Both- nifche golf. H ij ontying de sfgewaardigden det Hanfe fleden, die hunne oude Privikgin in Zweiden hernieuwd wenschter te hebben, op cene onderfcheidende wijza; maar in hua verzoeck wend niet getreden. Hij zelf rigte daarentegen eene Comepagnie op,. om op Azia, Afrika en Atmerika se handelen, welke wel cen kort agnwezen had, maar van welker verriging het volgende verdiant t worden gemeld. Onder haar toedoen verhuisde er en aantal gezinnen uit Zweden en Finland naexy Ameyika, en vormde ecene volkplanting aan den mond der Delaware; welke, schoon voor en na onde bet gebied der Nederlanders, Exngelichen..en Noordamerikanen, geraakt, hear Kerkelijk opperhoofd nog fleeds uit Zweden crlangt. De Zweden <etreden zich, ander de regering van GUSTAVUS ADOLPHUS, insgelijks aan de kust van Guinee neder, te Cap Corle, Animabog.. en Johannisborg, van waar 2 intusfchen welhaast moesten verhuizen. Kaaer cusTaaF.bevorderde en befchermde den handel in zijn gebied.. Qnder zijne regering werden er met eenige Zeemogtndkeden traktaten gefloten, een Kaad van Koophandel opgerigt, en de Politik der havens verbeterd. Zijne overwinningen beves- tigden het bezit van Liffand, Esthiand en inger- manland voor Zweden, en noodzaakten de Denen, om hem. de Provincien van Helland, Schanen ea Blekingen voor altoos af te ftaen. Het bedtuur van xaret XI onderitheidie. sich voornamelijk door nurtige maatregelen, waardoos nijverheid en handel uitgebreid en tot meer volme- king gebragt werden, inzondetheid door het verbes teren der wegen en het graven van waarten. Deze Vorst moedigde insgelijks den bouw van koopvasr dijfehepen aan, bragt de Zweedfiche zeemagt too so {chepen van linie, en verplaatste ze van het zed ongelegene Stockholm nsar Carlfcrona, dat groote netuurlijke voordeelen bezat, en door kunst verbes terd werd. . Meester van de kust, wear een . Eige der grootite rivieren van Rusland zich ontasten, vormde dezelf: de Vorst het ontwerp van cene gemein schap tusv feben de Quetzce en de Caspie zee, langs dis rivieren, Ter dezer zake zond hij naar het Perziv fche hof cen gezantichap, dat aldaar wel ontvamgan werd. ja er werden eenige proeven genomen; maar men bevond, dat al, wat men wit Porzie en India noodig had, veiliger, en met minder kosten, langs de Kaap de goede hoop kon worden aansevoerd 3 en de zaak werd hierom niet verder doorgezct. Omftreeks dien tijd heerschte er ten Zuiden der. Oostzes een Vorst, wien vermögen minder nicht gefährlich was, mächte die deszelfs bekrompenden door de unermüdlichen van zijn verwenden, ein hiers Hier Führer ook een gewigtigen in der zee ote fende. Dit was FREDERICK WILLEM VAN BRANDENBURG, de GROOTE KEURVORST bijsenoemd, an wien  had, welke het den Keurvorst in den oorlog tegen Frankrik had belöff, rustte hij in 1680 zes Fregatten van tuschen de 20 en 4o ftukken wit, om den Spaanfchen handel op den Ocean te benaauwen. Dit Eskader bezocht de kusten var Engeland en Frankrik, en zelfs die van Amerika, nam een Spaansch ship van 60 ftukken, en floeg tegen 12 gewapende fchepen van dic natie. Onder denzelfden großen Vorst werd alles in de Prussifche’ havens derwijze ingerichtet, dat de handel er tot cence bloeken de hoogte feeg. Bijzonderlijk werden dio. van Me-mel, Elburg, Konigsberg en Pia uitgediept en van loodfen voorzien. Russische handel en sheepvaart aan de Costzec, enz. gedurende de acht-tiende ceuw. Kort na de regering van den grooten Keurvorst verfcheen er aan de Oostzee een andere niet min beroemde Vorst, die er insgelijks een.nieuwe Zee- mogendheid ftichtte, welke vecl beter stand hield, dan de Prussische, ja zich nog fleeds al meer en meer tot een verbazende hoogte verheft. Eea Vorst, welks heerfchappij, toen hij den troon beklom, in vergelijking met andere Europeefche lane den, nog in een ftaat van barbaarschheid verkeere de; maar een Vorst, die dezelve ganfchelijk begor te herfcheppen, en hicrtoe door de natuur met eene ongemeen werkzame geaardheid, eene ongedul- dige drift, gn eene bijkans voorbeeldelooze neiging tot volhouden, bedeeld was. Met zulk een karak- ter Moest PETER DE GROOTS natuurlijk het onte werp vormen, van zijne onderdanen te verbeteren, en Rusland eene rol onder de natien van Europa te doen spelen. Hiertoe had nu dat land gemeene schap met den Oceaan noodig; en, hetzelve deze te verfchaffen, dit was het eerfte voorwerp der on- dernemingen van den Czar. H I wendde het oog jn de eerfte plaats naar de Witte zee, en bezocht in eigen personen Archangel; maar bemerkende, dat de afgelegenheid der plaats, en de strengheid van het klimaat, onoverkomelijke hinderpalen voor alice gmerkelijke uitbreiding van nijverheid en koophan- del alderman. dpleverden, véstigde hij zie oplettend- heid voorts: op de Zwarte zee; waarvan intusfchen de Turken de gezamenlijke oevers bezaten, en de cheepvaart met jaloerschheid bewaakten. Daar er een oorlog tusfchen de beide natien uitbrak, restre PETER Azof aan; doch dit mislukte hem, bij ge- brek van ftliepen, om de stad van den waterkant in te fluiten. Nu: werd er schielijk eene vloot ge- fchapen; en het volgende jaar ftelde den Czar in het bezit van de vesting en haar srondgebied ; maar de neeflaag aan de Pruth noodzaakte hem, om beide weder te verlaten. Nu  de Poolfehe Provincien, welke onder het gehbied van Ziweden waren geraakt, te herwinnen, maar, te azwak, om zuiks alleen te volvoeren, PETER aafie yocht, om met bem zamen te spannen. Uitnemend strookté zulks met de ontwerpen van den Czar, die zich, straks na. zine tehuiskomst, wepende, en zich naar den kant der Oostzee wendde, waar hij, terwijl KakEet XI Polen en Sakien doorliep, Ingermantand wegnam en Petersburg flichate. Vev- geefs fnorkte KAREL vervoigens, al, wat men daar bouwen mogt, in brand te zulien fleken; de flag van Pultowa gof aan peter zelfs gelegenheid, - om in 1721 Esthiand en Lifland bij zime flaten @ ‘voegen. Ondanks- de betere gegenheid der nieuw gebouw de hoofdftad, en de aanmoediging van wreemden, om ze te bezoeken, werden de voortbrengielen van Rusland nog fteeds naar Archangel gezonden, tot dat er verbod en ftraf bij premien en privilegien werden gevoegd. Ten eerst zegevierde Petersburg, van alle vreemde sich zehrengel was een rijk geladen Hole Landsch het eerst, dat op de Neva verfchecn; en deszelfs aankomst verheugde den Czar zehreu, dat hij dat sich van alle regten vrijftelde, zoo lang het zelve op Petersburg zou biijven varen; en het tele ve werd, door geftadige reparation, mecr dan eené@ halve ecuw in stand gehouden. Reeds in 1718 Inadden er ongeveer 100 fchepen van dezelfde natie Petersburg; en, daar andere natien het voorbecld der Hollanders volgden, werd het welhaast alomme begolden, dat er in het Noorden een -wijd veld voor de oefening van talenten en nijverheid geopend was. Nu stroomden er vreemdelingen van alle natien naar Rusland, om er fortuin te zoeken, of hunne om Standigheden te verbeteren. Düsse, Nederland, che, Franfche, Engelfche, Deenfche en Zweifche, Kooplieden vestigden zich in de Russischche stehen, om er handelte die drijven. Engeland en de Nederlanden leverden tevens Scheepsbouwers en Offizieren te lande en ter zee, die de inrigting van lew grrs en vioten verbeterden. Peters ontwerpen werden door zijne opvolgers niet uit het oog verloren. Inzondecheid verhaastte CATHARINA II door hare overwinningen en ondere handelingen, zoo wel als door de agnomeddiging van veremdelingen (*), en de befcherming van den han del, den voortgang van nijvesheid en’ befchaving bi hare onderdanen. Schon er nog fteeds cen deel der handelsartike van de Russische heerfchappij naar Archangel wordt Ten gevolge waarvan zij door twee Nederlanders, YAN KINSBERGEN ter zee, en VAN sUCHTE LEN te lande, uitnemend gediend werd, en meer ane dere Nederlanders zich in haren dienst begaven. ZEEVAART en KOOPHANDEL. 449 wordt gevoerd, en een ander deel naar de havens aan de Zwarte zee, fints de vrije (cheepvaart daar- op tot ftand gekomen is; echter wordt de voor- naamfte handel op Rusland langs de Oostzce gedreven. De uitvoer beftaat hier in koren, hennep, vias en jiinzaad, dennenhout, als masten, deelen en ribben, pek, teer, potasch, Siberisch koper en ijzer (*), huiden, talk, honig en was, rhabarber, tabak in bladen, traan, dat de Wolgafche ftcurvis- {cherij, nevens vischlijm en kaviaar, oplevert, Si- berisch bont ({), vederen vast zeevogels, paarden- haar, varkensborstels en osfentongen. De eenige, bewerkte artikelen zijn falpeter (*) Ten gevolge waarvan zij door twee Nederlanders, YAN KINSBERGEN ter zee, en VAN sUCHTE> LEN te lande, uitnemend gediend werd, en meer ane dere Nederlanders zich in haren dienst begaven. ZEEVAART en KOOPHANDEL. 449 wordt gevoerd, en een ander deel naar de havens aan de Zwarte zee, fints de vrije {cheepvaart daar- op tot ftand gekomen is; echter wordt de voor- naamfte handel op Rusland langs de Oostzce gedreven. De uitvoer beftaat hier in koren, hennep, vias en jiinzaad, dennenhout, al "Tou werk, zeil- doek, grof linnen, mächt en zeep. De voornaamfte invoer beftond in: de achtiende euw in Engelfche manufacturen, als fijne lakens. En wollen ftoffen, aardewerk en glas, schrijfbehoefen en bockverkoopers waar, allerlei katoen, mächte inftrumenten, mesfen en flaalwerk, tin en lood. Tot den verderen invoer behoore kolo- ni- (*) Thans ook Finsch koper. Met Siberifche ijzer wordt veel flordiger bewerkt, en is hierom veel flechter, dan het Zweedfche, maar vindt echter om den geringen prijs gereedelijk koopers. (ft) Van bevers, fabeldieren, hermelijnen, ver-chillend gekleurde vosfen, wolven, beeren, eckhoeren, witte hazen, ratten. In 1793 voerde Rusland ter zee voor 400,000 Roebels an bont nit. 