Johannes Egede in Mattheus Stach, bladzijden uit het leven der eerste zendelingen in Groenland en Labrador [microform]
None
In 1765 kwamen nog drie zende Hingungen uit Europa an, en Mattheus Stach, nog alle vol verlangen om het Evangelie naar Zuid-Groenlaiul te brengen, stelde voor de geheele kust van Lichteufels tot kap Farewell teonderzeit. Daarbij hoopte hij eene geschikte plaats voor zendingsposten te ontdeku, welke hij liier en daar wenschte gevestigd te zien om zoo het Evangelie te verkondigen op elke plaats, waar hij hoorders kon vinden. Hij berekende dat hiermede een jaar of nog langer tijd zou heengaan, maar de vele voorziene en onoorziene gevoren waaraan deze togt hen blootstelde, deed zijne broeders en hemzelven gevoelen, dat het inderdaad onzeker was of zij in dit leven elkander ooit weder ontmoeten zoudeu. Nach een liefdevol afscheid van de gemeenten te Nieuw Herrenhut en Lichtenfels, verzocht hij hen om in de geboden ook te gedenken aan de Zuidlandsche Heideneu, opdat ook hun het Woord van God bekend geraaakt mogt worden. Hij werd door verscheiden inlandsche bekeerden vergezeld, die oorspronkelijk uit het Zuiden kwa-men en hunne bloedverwanten hoopten op te sporen en te bewegen naar de blijdc tijding van een Verlosser te luisteren. Verscheiden maanden werden doorgcbragt. Den zendeling dikwijls heben kunnen ont-moedigen, ware het niet dat zelfs op deze plaatsen vele onsterfelijke zielen gevonden werden, aan welke hij en zijne helpers met vreugde de boodschap van het Evangelie bekend maakten. De leute van 1766 vond hen in het warmste en meest aangenaine gedeelte van Groenland, waar tallooze fiords zich dertig of veertig mijlen ver landwaarts inkronkelden en aan wier oevers veel kreupelbosch en groene plaatsen gevonden werden, die het door de eentoonigheid van ijs en sneeuw vermoeide oog verrischten. Vele grasrijke vlakten toonden nog sporen van vroegere bebouwing aan; hier vond men ook puinhoopen van kerken en zelfs stukken van kerk-klokken. Maar de heidensche bewoners dezer streek, hadden de plaats der Christelike eredient tot hunne begräftigt, en de muren hadden hun tot steengrove gediend, wanneer zij steenen zochten om de graven hunner dooden te bedekken. Twig mijlen ten zuiden van deze menigte fiords lag het Eden van Groenland, het eiland Onartok, d. i. Warmte. Hier bevochtigt een warme bron, die steeds opborrelt, met hare stroomen een weelderigen weidegrond, met veelkleurige bloemen bezaaid. Aan de tegenovergestelde 231 ^aak door prachtige  onder welke de zendeling geen klein getal hoorders vond. Hier moeten wij nog opmerken, dat, hoewel de heiden-sche bevolking gewonlijk zoo zeer met de zorg en den arbeid voor hunne gevaarvolle leefwijze vervuld scheen, dat ze weinig tijd hadden om aan geestelijke en eeuwige dingen te denken, er toch eenigen onder hen gevonden waren welke dieper nadachten; menschen in wie zekere natuurlijke godsdienstzin gesprokei, had van eenen onbekeuden God, en die bereid waren de openbaring welke Hij van zich zelven gegeven heeft met vreugde te onvangen. In een onderling gesprek tusschen gedoopte Groenlanders, gaven eenigen hunne verwondering te. Könneu, dat zij zoo vele jaren van hun leven door-gebragt hadden in zorgelooze onwetendheid en onnadenkenden, zich niet bekommerende om de vraag van waar zij kwamen, en waarheen zij gingen. Een van het gezelschap antwoordde terstond: ich is waar dat wij vroeger onwetende Heidenen waren, die niets van God wisten; want wie/' vervolgde hij, zich tot de zende-lingen wendende, die daar tegenwoordig waren, wie kon ons iets gezegd hebben, voor uwe kon ons iets gezegd hebben, voor uwe kon ons ikon. Toch heb ik dikwijls gedacht, een kajak, met de pijlen die Zelf; hij moet door den arbeid en de bekwaaraheid van menschenlianden gemaakt worden, en hij, die er het gebruik niet van kent, bederft hem spoedig. Nu is de kleinste vogel met grooter kunst gemaakt dan de beste kajak, en geen mensch kau een vogel maken. Maar de meusch zelf is nog veel kunstiger zamengesteld dan een voel; wie kan dezen dan wel gemaakt hebben? Eenig van ons volk zeggen dat de eerste mensch uit de aarde voortkwam. Maar ik kon het nooit gelouven; want als dat waar was, waarom groeijen de menschen dan nu niet meer uit de aarde? En vanwaar dan de aarde zelve? en de zon en maan? Als ik over deze dingen nadacht kwam ik tot de zekerheid dat er lemand moest z. Inn, die veel magtiger en bewahr was dan de menschen, daar hij dit alles germann, daar hij dit alles germann, was dan de menschen, daar hij dit alles germann, heeft heeft Hem gezien. Niemand van ons. Ik dacht echter, misschien zijn er op andere plaatsen menschen die Hem gezien hebben of es van Hem weten; en ik wenschte dan, dat als er zulken waren, ik met hen sprekou kon. Zoodra ik u dus hoorde spreken van dezen magtigen Heer, verheugde mij dit en gelöstde ik uwe woorden. Een ander man voegde hier bij: //Ik had ook zulke gedachten; want bet scheen mij zoo wonderlijk dat wij zoo onderscheiden waren van andere schepselen, zoodat deze ons tot voed-sel dienden en als voor ons geschapen schenen; en toch, hoewel er gecn scliepsel bestaat flat wijzcr is dan do mensch, voelden wij soratijds vrees; en als wij aaa bet sterven dacliten, vreesden wij dat oiis na den dood eeuig kwaad zou overkomen. Ik dacht, wie kan het toch wezen, voor v/ien wij bang zijn? wij zien nie-mand boven ons in de wereld. Kan er een Groot Wezen ziju dat wij uiet zien? 0 Als ik Hem maar kon ieeren kennen en Hem tot mijuen vriend hebben! In Juli 1766 werd de gemeente te Lieutentels verblijd door de terugkomst van Mattheus Stach van zijne ontdeckingsreis. Hij werd door eenige vreemdelingen gevolgd die door zijne vermaningen waren ontwaakt, en die hunne verwijderde woningen verliefen ora zich bij de geloovigen aan te sluiten. Het volgende jaar kwa-men er nog veel meer ora de waarheid te hooren herhalen welke de zendeling hun gedurende zijn verblijf in het Zuiden had verkondigd. Toen zij verlof gek regen hadden bij de godsdienstoefening tegenwoordig te zijn, woonden zij deze met merkvvaardige getrouwheid bij en schenen er veel belang in te stellen, vooral gedurende de lij Google densweken en het Paaschfeest. Zestig menschen voegden zich nu bij de bewoners van de kleine Christen-volkplanting, en eene nog grootere verraeerdering vond te Nieuw-Herrnhut plaats, waar vele van de inboorlingen die op de naburige kusten en eilanden woonden, en jaren lang het Woord van God hadden hooren prediken zonder er met ernst acht op te slaan, uit, als het ware, uit limine slummering ontwaakten. Tot groote verwondering der zendclingen wamen eenige bedeuen uit verafgelegen oordei tot hen, weil door eenen Angekok, Immacke gciiaamd, een man van grooten rijkdom en veel aanzien onder zijne landgenooten, gezonden waren, om liem, zooals hij zeide, "goede woorden" terug te brcngen. Ilij was g Ils geworden in de uitoefening van zijnne kunst, maar niet bezwaard door de grover misdaden waaraan vele van hare beoefenaars zich schuldig maakten. Op den längerei zag men een lange rij bootea en kajaks naar Nieuw-Herrnhut steveneu. Immenek, zijne betrekkingen en zijne buren waren alien gekommen om den weg ten laven te leeren kennen, en de bevolking van dit oord verd met een getal van tachtig menschen vergroot. In de/m," zeggen de zendelingen, werde de gelijkenis van den zaadzaaijer, op merkwaardige wijze door voorbeelden opgehelderd. Uit het hart van sommigen nam de booze het zaad des Woords weg, of werd het verstikt door het onkruid der aardsche zorgen, en in zijnen wasdom belemrnerd. Anderen ont-vingen het met blijdschap, maar de grond was niet voorbereid door een diep besef van zonde, en het welig opschieteud plantje verdorde weldra onder De ver-zoeking. Maar in de harten van Immenek en vele an- I'M). 236 Deren, werd de leer der verzoening door het bloed van Christus de wortel, die wezenlijke en de de de wortel, die wezenlijke en de de wortel. In der jäar 1771 eindigte Mattheus Stach zijn lang-durigen en voorspoedigen arbeid in Greenland. De gebreken van den naderenden oderdom veroorloofden hem niet longer, een werkzaam aandeel te nome, af n het zen-dingswerk dat zijne vreugde nitmaakte. Hij keerde naar Duitschland terug om eene betrekking te zoeken die beter berokend was voor de zwakheid van den oderdom, maar waarin hij de overblijvende krachten in de dienst van zijnen Meester kon besteden. In eeuen brief, dien Johannes Beck korten tijd voor zijn vertrek aan hem schreef, werpt hij eenen dankbaren terugblik op de jaren gedurende welke zij zamen gearbeid hadden, en op de zegeningen welken hun geschouken varen. Uit dezen brief vernemen wij ook, dat de groote toevloed V van volk op de zendingsposten, welke de laatste jaren had plaats gehad, geenszins eene onvermengde verbetering was. //Wij tweeen/' zegt hij, //hebben het leemen huis nog niet afgelegd, waarvan onze geliefde broeder Frederik Bothnisch voor zeven jaren schcidde, om in de tegeuwoordigheid van Jezus te komen. Wij drieen waren het, die in het jaar 1735 te zamen de plegtige gelofte aflegden, onzen Heer in dat land geheel te volgen; alles te doen, alles te dragen als voor Hem; om zijnentwille en om de zielen dezer arme Groenlanders 237 ons leven over te geven tot den dood. Hij nam geua-diglijk ons voornemeu aan om Hem te dienen, en naai zijne onuitsprekelijke, nederbuigende genade, lieeft Hijons werk met zegen 237 237 237 Gekroond. Hij heeft zijnne belofte gehouden, hoewel wij Hem dikwijls tegenstonden, waar-over ik mij in waarheid schaam, en Hem dikwijls met tranen bid, mij te vergeven. Deze gemeenten die wij van het eerste begin het eerste begin het eerste begin hebben zijnne krachten liebbeu gediend, hoe verre gaan zijn al onze eerste gebeden, gedachten en verwachten te boven. Hoe dikwijls hebben wij al wee-nende Hem aangeroepen om ons toch maar eene enkele ziel van dit volk te schenken, omdat wij wisten dat eene ziel mcer waard is dan alle schatten der wereld in het oog van Hem, die zijn bloed gestort heeft om haart te verlossen. Maar Hij liet het bij eene niet. Reeds heeft Hij in zijn schatkamer vijf honderd zie-len vergaderd die tot Hem om eene schuilplaats waren gevlugt; ongeveer datzelfde getal woont nog in het ligchaam te JVieuw-Herrnhut, terwijl ook hier, op Lichtenfels, drie honderd zijn, waarover zijn oog waakt. Over dezen kan ik niet anders dan mij verheugen en Hem dagelijks prijzen voor 't geen Hij gedaan heeft en nog doet in hun belang. Want waarlijk wij hebben in onze gemeente broeders en zusters, wiev begeerte des harten het is Hem te dienen. Evenwel, zoo-lang wij  niets meer te doen." De twee oudste zonen van dezen uitmuntenden man wijdden zich aan de dienst der zending en arbeiden eenige jaren onder zijne leiding; aan het einde van dezen tijd riepen de breeders in Europa een van hen cm zich bij de zending op Labrador te voegen. Zijn vader zegende hem voor de laatste maal en zond hem weg. Korten tijd daarna, in het jaar 1777, ontsliep de grize zendeling, na drie en veertigjarigen gedul- Wij man den van hen Zijn hem sliep idul- digen en trouwen arbeid. In de laatste dagen zijns levens leed hij veel ligchaamssmarten, maar geene wolk verduisterde de hot p en den vrede die zijne ziel vervulde. Hij had de vestiging van een derden zendingspost mogen zien, welke zoo lang een voorwerp des gebeds was geweest van hem en zijnen vriend Mattheus Stach. Deze was gelegen op de kust van eenige baai, op eenige mijlen afstands van het eiland Onartok, 'ai te midden van eene groote heidensche bevolking, waarvan eenigen met graagte tot de zendelingen zich wendden. leder jaar bragt eene nieuwe vermeerdering toe aan het getal bekeer- lingen. Dit waren blijde tijdingen voor Mattheus Stach, die van zijne verwijderde w Compass nog altitud heenzag naar het land, waarin hij zijns Meesters kudde vele jaren had geweid. Hij had zich begeven naar eene der Amerikanansche volksphmtingen, welke hem lief was geworden door de broederlijke ontvangst, welke hij en zijne Groenlandsche bekeerlingen voor drie en twintig jaren aldaar hadden genoten. Hij hield zich met de opvoe ding der kinderen bezig, maar zijn hart klopte nog warm voor het werk dat op Labrador en Greenland werd volbragt. De Christenen van een later geslacht die hem nu omringden, deelden zijne liefde voor de broeders Esquimo's, en vierden vrolijk met hem in het jaar 17 S3 het halve eeuwfeest der Groenlandsche zending. Vier jaren later rustte Mattheus Stach van zijnen arbeid. De eerste proeve om een' zendingspost in Labrador Tie vestigen werd in het jaar 1753 ondernomen. Eenige Londensche koopleden hielpen de breeders een schip uitrusten voor een handelsreis naar de kust. Vier zendelingen schepten zich raede in, o. a. een Hol- lander, trhard genaamd, die zich sedert kort j de breeders aangesloten had en in zijne vroegere betrek- king als matroos op eene Groenlandsche walvischboot, eenige kennis had opgedaan van de Groenlandsche of Esquimo's taal. In Julij landde het schip aan de kust van Labrador, en ankerde in eene groote baai, welke de zendelingen de Haven van Nisbet noemden, naar een van de scheepseigenaren, Hier besloten zij zich neer te zetten, bouwden een houten huis, waarvoor zij de ramen en Bouwstoffen mede genomen hadden, en noemden de plaats, in hoopvoile verwachten op toekomstigen zegen, Hoopdal, Erhard ging intusschen met het schip meer naar het Noorden, om met de inlanders handel te drijven. Daar zij echter bevresd waren hem aan boord van het schip te bezoeken, wegens de geweren welke daarop waren, en zeer op hem aandrongen om bij hen aan land te komen, ging hij met vijf mannen van het scheepsvolk in eene ongewapende boot en roeide naar eene baai, waar talrijke eilanden waren. Geen van het gezelschap kwam terug. De boot die zij hadden genomen was de eenige welke het schip bezat, en de kapitein was genoodzaakt, en te vergeefs beproefd te hebben om men. Eenige Es een schip kust. Yier a. een Hol- , kort de egere betrek- walvischboot, eiilandsche of > aan de kust e baiai, welke oemdeii, iiaar loten zij zicli [lis, waarvoor )men badden, jrwachting op ing iutusscben , om met de ;hter bevresd bezoekeu, we- ll zeer op hem , ging hij met e ongewapende Irijke eilanden terug. De boot i^elke het schip na eenige da- te hebben om te ontdekken wat er van hen geworden was, naar Nisbet Haven terug te keeren, en den zendeliugen te zeggen dcit hij, nu hij zoo velen van zijne beste mannen verloren had, niet zonder hunne hulp het schip naar Europa terug kon brengen. Zij konden dit niet wei- geren, hoewel zij 't diep betreurden hun werk te moeteu verlaten zelfs voor dat het begonnen was. Dit bewij van moorddadele kwaadwilligheid van den kant der Esquimo's, noodzaakte de broeders hun voor-nemen tot vestiging van eenen zendingspost op te geven; nogtans verloren zij het nooit uit het oog. In 1764 vatte Jens Haven, die kort geleden uit Greenland teruggcerd was, het plan weder op. In England werde hij aan Sir Hugh Palmer, goeverneur van New-England voorgesteld, die zijn voornemen met warmte goedkeurde en terstond bij zijn aankomst op het ei-land eene afkondiging uitvaardigde, waarbij alle men-schen die het mogt aangaan, gelast werden Mr. Haven alle hulp te bieden die in hun vermogen was. Maar, niettegenstaande den steun van den goeverneur, had Haven de grootste moeite den bevel voerder van eenig schip te overreden, hem aan de Kust van Labrador te 16 I'^i. il:.c ;■"(■■ i ui ■ l'-|l- n i. 4.1 i lii: J 1 24:e brengen. Z<^ozeer wareii de inwoiiers om huiiiie boosheid berucht. Eindelijk landde hij op liet eiland Quirpont, ten Noord-oosten van de uiterste kust van New-Found- land en had hier zijne eerste zamenkomst met de Esquimo's. Hij sclirijft in zijn dagboek : //De 4'^'' September was de gelukkige dag, waarop ik voor de eerste keer een Esquimo in de haven zag komen. Ik liep op hem toe en sprak hem in zijne eigene taal aan, zeg-gende: //Ik ben uw vriend/' Hij was verbaasd een Europeaan in zijne eigene taal te hooren spreken, maar bewilligde gereedelijk in mijn verzoek Om terug te gaan, en eenige van de aanziellijkste mannen van zijnen stamte halen, omdat ik wenschte hun iets te zeggen. Onderwijl deed ik mijne Groenlandsche kleeding aan, ont-moette hen aan de kust en verzocht hen te landen. ,/Hier is een //Innuit^' (landgenoot) riepen zij uit toen zij mij zagen. Ik zeide : //Ik ben uw landgenoot en vriend/^ Zij waren zeer verwonderd maar gedroegen zich stil en wij gingen eenigen tijd voort met spreken. Toen vroegen zij mij hen naar een eiland te vergezellen dat een uur roeijens van de kust verwijderd was, \vaar zij hunne vrouwen en kinderen gelaten hadden, die, zoo als zij zeiden, mij gaarne zouden willen zien. Ik twij- felde een oogenblik , want wanneer ik het deed was het zeker , dat ik mij geheel in hunne magt stelde. Maar het scheen van zoo veel belang voor het begin der zending om hen met vertrouwen te behandelen enhet volk beter oosheid irpont , Found- deEs- Jeptem- ! eerste liep op n, zeg- isd een I, maar e gaau, en stam Ouder- II, ont- landen. Lit toen loot en en zich 1. Toen len dat aar zij le, zoo k twij- vas het aar het ending c beter 243 te leeren kennen, dat ik mij met vrijmoedigheid in het gebed tot den Heer wendde en dacht :,/Ik zal met hen gaan in uwen Naam. Als zij mij dooden, is mijn werk voibragt en zal ik bij leven; maar als zij mijn leven sparen, geloof ik vast dat het uw wil is dat zij het Evangelie hooren en gelooven." Ik ging j en zoodra wij aankwamen hieven zij den kreet aan : //Onze vriend is gekomen V* Zij droegen mij bijna naar hun kamp, waar ik zoozeer van alle kanten ingesloten werd dat ik mij naauwelijks kon bewegen; want ieder man drong zijn  zitten en te hooren het geen ik te zeggen had. Ik deelde hun het doel mede, waartoe ik hen was komen bezoeken, en beloofde hun dat als zij wenschten onderwezen te worden, ik den volgenden zomer met eenige van mijne broeders terug komen, een huis in hun land bouwen en dagelijks met hen spreken zoude over den weg tot geluk en eeuwig leven. Den volgenden dag bragten achttien mannen mij een bezoek terug. Ik nam deze gelegenheid waar hen van de vriendschappelijke gezindheid van het Britsche gouvernement te onderrigten, en beloofde dat hun geen letsel aangedaan zon worden als zij zich vreedzaam gedroegen. Om deze verzekering te staven, bood ik hun eene tot dat doel geschrevene verklaring van den gouverneur Pallisser aan; maar zij deinsden terug denkende dat het schrift leefde, en ik kon hen door geen middel overhalen om het aan to nemen. In den ruilhunderdel welken zij met het scheepsvolk dreven, stelden zij mij tot hun scheidsman aan, //want " zeiden zij, //gij zijt onze vriend/' Het volgende jaar giug Haven weer naar Labrador terug, door drie andere zendelingen vergezeld, waarvan e^u langen tijd in Groenland gewoond liad. Zij werden op de meest vriendschappelijke wijze door de Esquimo's verwelkomd, die Haven prezen, omdat hij nan zijn woord getrouw was geweest; zij herhaalden veel van hetgeen hij hun het vorige jaar gezegd had. De broeders hadden nu verscheidene gelegenheden om. Eindelijk werd in Mei 1769, door deKegeringeen bevel uitgevaardig, 'i welk luidde : 'Dat het gevraagde land in de Esquimo's-Baai aan de Broedergemeente en haar zendinggenootschap zou afgestaan worden ter verbreiding van het Evangelie onder de Heideuen, en dat zij met hare lofwaardige onderneming in bescherming zouden genomen worden. Haven zeilde andermaal naar Labrador, en koos eene geschikte plaats uit voor de vestiging van den toekomstigen zendingspost, meer noordwaarts van den haar welken men in 1752 daartoe uitgekozen had. In behoorlijken vorm kocht hij het land van de Esquimo's die hunne hoogsfce ingenomeuheid met deze handelwijze te kennen gaven, en in het volgende jaar legden veer-tien menschen, waaronder twee zeiidelingen, een geneesheer en twee Of drie ervaren timraer en smidsgezellen, de erste grondslagen tot de kleine christelijke gemeente. Zij noemden de plaats Nam. Eenige honderde Esquimo's bragten den zomer in de nabijheid van den post door, maar bij het naderen van den winter trokken zij zich naar onderscheiden gedeelten der kust terug. Hoewel zij de volkplanters gedurig bezocht haben, Das ganze naar de toespraak der zendelingen luisterden, Scheen toch geen blijvende indruk op  spraken als van den man de Zaligmaker zelf tot zich had genomen. Een ander voorbeeld van de gezegende uitwerking der prediking des Evangelies is te opmerkelijker, daar de personen welke er door getroffen werd, nog zeer jong was, en toch in geheele afzondering van de Christenen gedurende vele volgende jaren leefde. Onder de inlanders die eenen korten tijd in de nabijheid van Nain vertoefden was een man met zijne vrouw en een klein dochtertje. Het kind hoorde de zendelingen spreken van eenen Almagtigen Heer, die tevens de Vriend en Zaligmaker van menschen was, en zij vergat het noort. Hare ouders vertrokken uit de buurt en kwamen niet weer. Zij waren tevreden met hunne heidensche duister- nis. Maar het kleine meisje vond een eenzame plek waar zij, zonder dat hare ouders of gezellinnen het wisten, heen kon gaan en haar hart uitstorten voor dien ongezogenen Vrieid, op welken zij geleerd had te vertrouwen, hoewel zij ter naauwernood zijnen naam keude. Zoodra zij de kinderjaren ontwassen was, werd zij oderloos en door hare betrekkingen teu huwelijk gegeven an eenen man van eenen man van eenen man van eenen karakter, die reeds wee vrouwen genonien had. De ellende van dit huwelijk eindigde niet dan met den dood van haren man. Door zijne misdaden had hij velen nadeel berokkend, en deze zochten zich later te wreken op zijne hulpcioze weduwe en kinderen. De ongelukkige kinderen werden zoo wreed mishandeld dat zij aan de gevolgen daarvan sticrven. In dezen tijd van hare diepste el-lende werd de arme verpletterde moeder door eene land-genoote gevonden, die bekeerd was geworden en medelijden had. Zij bragt hare lijdende zuster tot de Zendelingen; en nu hoorde de arme vrouw tot vreugde haars harteu, weder, en veel uitvoeriger spreken van den Heer en Vriend die haar verlost had. Nach eenen korten tijd werd zij gedoopt en haar voor-beldig gedrag strekte zeer tot aanbeveling van het Evangelie. Zij leerde spoedig lezen en schrijven en de zendelingen meenden in haar eene zeer nuttige helpster voor de vrouwelijke landgenooten te vinden. Maar hab dagen op aarde waren geteld. Onderwijl had zich meer dan eene kleine gemeinte van bekeerde inlanders gevormd. Na weinige jaren begrößen de zendelingen dat Nain niet langer toereikend was tot verzamelplaats van Esquimo's. Deze toch woonden zes homlerd mijleii ver langs de kust verspreid, en zouden, al hadden ze daar ook willen blijven, gedurende don wintertijd sleclits heel schraal in liunne behoeften liebben kunnen voorzien. Zij besloten daarom twee nieuwe zendingsposten te vestigen, 66n ten Noorden en een ten Zuiden. De zeereis naar het Noorden was zeer noodlottig voor hen; het schip verging en twee van de brooders kwa- men in de golven om. De overblijvendeu zeilden toch het volgende jaar op nieuw uit, en vestigden, onder geleide van Haven, eene volkplanting te Okkak, hon- derd vijftig mijlen ten noorden van Nain. Weinig ja- ren later werd de derde post te Hopedale gevestigd. Opelike  der bevören rotsen en ijsvelden van Labrador en Greenland eene groote schare zal uitgaan, om mede in te stemmeu in het liebendig der verlosten, dat verkondigen zal het voleindigde werk des Verlossers. Ja, met den Profeet zullen zij zegen:,/Om den arbcid zijner ziel zal Hij het zien en verzadigd worden, door zijne kennis zal mijn knecht de Regtvaardige, velen regtvaardig maken/' 1 en einde te doen zieu, welke uitbreiding liet zeidingswerk laugzamerhaud op Groenland en Labrador verkregen lieeft, laten we hier eene opgaaf volgen vai den tegenwGordigeu toestand van de Zending der Broe dergemeente. Zij telt op GROENLAND: 6 Z e n d i n g s p 0 s t e n, t. w. : Neu-Heernhut, Uma NAK, LICHTENFELS, LICHTENAIJ, LICHTENAIJ, LICHTENAIJ. 10 Gehuwde zendingsparen, 1 zendeling weduwnaar, en 2 ongehuwde zendelingen. i In het jaar 1867 stonden 1787 personen onder de geestelijke verzorging der zendelingen. Op LABRADOR: 5 Zendingsposten, t. w. : Hoffenthal, Zoar,, I Nain, Okak en Hebron. l4< Gehuwde zendingsparen , 1 zendeling weduwnaar,, en 3 ongehuwde zendehngen. In 1867 behoordcn 1032 personen tot de Gemeenti der zendelingen. m. ' -.^^^M litbreiding het zen^ ilaud en Labradoii opgaaf volgen vari Zendiiig der Broe- -Heeenhut, Uma .OEPAiT eu Eeied- Seliiig weduvvnaar, ersonen onder d( 1. L'TENTHAL, ZoAE , eling weduwnaar, ! I tot de Gemeenti r. 