Maritime geography and statistics ..
Tuckey, James Hingston, 1776-1816
NafdBir Kgc aetata den mMd VAi hdt BKn#wr» ^cft-Js cttbe florbe viMfig 9 met ISm ibwonors, waarh "Mdep vifi(chdis».^ veefokkecs^ £r i|dflfrHan.kinr f08Ci«ug8M op Oddarland m.vodei; jnatnkrbeki ^ MunflcrV' Bnmeii en Hamburg;, es er.iatca /pp een werkel|}k vertiaadeleQ van goederen, die meo Jn cen fictief of ander Entrepot heefc*opgelegd',het2iJ ais Commissar; Bet zlj men de opgelegd^ goederen, op ipeculatie ver^end^. D(Jcr iBttr* dit ^aatfte Urek ^Igetfe of tftictefe fcbepen, 6f btcbfedc men goedeftfk ifp'finuiatk^ dan- ftijCc m4n eeMt il^/M» baiM^ :«n(M» decliU idttea Masfivtnf alt frem^if^ diK ckaw ited van Here Amesford, the Trust, near the heart of the city, was the key to the city's future. The city's future was indeed a testament to the city's resilience and the importance of being a hub for growth and prosperity. The city's future was indeed a testament to the city's resilience and the importance of being a hub for growth and prosperity. The city's future was indeed a testament to the city's resilience and the importance of being a hub for growth and prosperity. The city's future was indeed a testament to the city's resilience and the importance of being a hub for growth and prosperity. The city's future was indeed a testament to the city's resilience and the importance of being a hub for growth and prosperity. The city's future was indeed a testament to the city's resilience and the importance of being a hub for growth and prosperity. The city's future was indeed a testament to the city's resilience and the importance of being a hub for growth and prosperity. The city's future was indeed a testament to the city's resilience and the importance of being a hub for growth and prosperity. Aigwertai MigbvcD, §#t De ftad is ook nrt wa^wgUn omfiiigd, en kin door ioiiAdadeo » ga dfe gegeld lieleg bewUffl wotden, doeh beeft lene kMtmuxm^ De. terolking it nog* vvel kMi. aer, dm dfe vw NMutey iA beflMt na jootko^ «, fiicbvsigKy ew« Di^ Vecte loopt er middeo *of ttm Wce^; een iWBriyb -vcrlMet ibdjoi tttt )ooo iflwrnM/bnadergeB, ess* Ook biei Htett er jatgrcbidni op AnfteidUD, co dear Ari ta^ ter «w driokmter 9W Wo80p« Eeni dode vesmg eta de Vecht ie Nseuwcrflciit, mei* ftlMB wdfce ei Utrecbt^dt xMfar net InethuizeD be- loQBd Is, die4lt oord ab tot e» ftuidi|i nadMoi foonl aM weenkamcn n& fan vottor^ dorp Miarloi^ dtt slJDeii bomb , eten ala bet Moradi^^ nu VB de oode.. Msrftn kan labbefi oiicfaiigQ} ^ die O Hec IT49M0 der Romelheti « watr de afgebto* fane brag fag, «p wetke CtitiALif , do<)r de lage d« irodic^ ftftndplaatt tan cVfr fi^er ten Westan del ^edK geooodztakt, «ef d^ feel vootdeMfger gele< ferden civxut vrede floou • • 1$ AARDRIJKSEUNDE vOdk ik door de Vecbt mi de Fri/a^ones «fgefi:l»d«| iwerden , tusfizhen weike laatften en de Canine/aua (fconijneters , of duinbewonevs) de Westdykde Rxft^ tak van ptqlsma&us Daar den kant van Peuen liep« • Utnecht, dat door de Tchepen, dk den Ryo op vriUon, en Maiarren berokt Iiebbqi, ftexk genjaderd wordt, ligc^.evcn als Vreeswljk , waar ag door eene flub op de Lek geraken^ Vianen, daartcgpn over^ Culemburg, Wijk blj J>ourrtede, Rhenw^ Waget ningen , Amhem, Bmiti^, Rees, ens* btiiisn <H}9 tegenwoocdig beftek (*); cn^ naar den mond der Vecht term g^eerd* ^venden wij on vm daar jiaar hat. wereklbeoMiade Am(rerdam« Tuaicfaen. hetzelve m Maiden ontwaait ten, het Pampus opzeilcpde, den kerktopen van Dkmen , en bet aan don dljk gar l^g^ ZeeburgiWaar er desn^cbtseen liahtbrandt^ zoo als em ander, daartegen aver, den mond vaa hec IJ a^Bduidt,'ea ctt aan hat waier gd^en dorp dairomfaedn «4a^ voutbluik heeft. Henry doec sidi Amfikdam voor den nadereodea "eeman op" Aaa hat IJ befchouwt hii er in de serfie pbata bet gewexeae Tuighuis der 0« L Compilgnie, vervtdgens de timmerwerf der Marine » met luz daaxtoe behoieende gebouw^ en een verheven vier* . (*) Utrecht verdiende iotusfcfaen alleslns zulk eene arzonderiyk befchryng, alf er van Leydea aange- koodigd if* Grooiogen is, in de befchryviog der Pro- viDcie van zynen naam, 4o«r dea Heer KRUiftR« reedi aitvoerig behandeld. ZEEVAART EN KOOPHANDBL. 19 vMant, dit hee Tuighuis denelfile Marine ft. BenemeD de icbepen 9 wdke er in de dusgenoeoide lagen aan hec palweck vercutd plegen te liggen^ . IleiD het gezigt, dit te 2eer, don ontwaart bq dot fraa, Buitenkant, mec hec geboomte, dat dkkaai boduwu Hij zkt wdhaast, bngs de Gelderfebe ha, de tbd in, en doec znlks fbaks hngs bet water, dat door de keriyke Nieawe brug van bet Q wordt ai^beiden. Texetfebe kiai eti Haringfittungen bem onk aangename gaigtcn op. Vait ifi} tot oefena den Sügel door, dan wciden xijbe oogen wederom lang dezini over een ded na bet iHonenfte der stad, de Lufaeifche seuwe keifc, en een veider af op cich adten stunden toiem Bikers eiknd bepaalc b alkn geraUe tlga gezig op eeoe taogename wijze, en h^ beeft onder bee aankoocn reeds eemge der toomatfnfie torena ondofebnden. Inzonderheid hd>ben die der Weaterieit, i& van bet Palds > en <& g^nw self, z\^ Be oogcn op zich geveatigd* Waar no begoonen, en tvaar geemdigd, zoo w9 Aly wat Atofterdam binnen zich uitnemenda beeft, verlangden aan te stippen? Men raadplege daarom« tnaat bare verfebUteode bercbr^vingen; oifchoon het yt bqammeren is, dat. geene der Selve bear in deo Todtenwocdigen ftaat afTcbilderen {^). Hare voor- naam* (0 I>t ionefle, io \ki Pranicb y door den betoem* den PDDtdicbter wiTserr GBTSBtEK, boe vitnemend toderi ook, wettt reedi vo^r 10 jtren opgeftefd, coea me* Sa A&D^fJKSEUTf DE took ^^ H&mOe geTchiaknis is die van barcn Kcopfitacfel / vdke vftB dim dcs tigelieelen Nedettondfirhen han- dels onaflbhfliddljk: is, ea daarom tot hdt veivol^ ynn dit opM behoocc. Dat de (kd bQna ganfcfae- tjk op ingebeide paleo gebouwd is, mag den Zee^ muk verfaiizaB, aiaar is voor hem van ved mindaf Mibdnog, datl dat groote fUieptn, om haar te sadem, em d^ van bunne SALVAGE. Lading, op do reode nn Texd) of elders, in ksgen en Hgtefs moetea Mcrfofaqm, om. d« het Paropus voor hen ander^ te ondiep is. Om deze]&> leden worden hier gs>^ bouwde Oorl<^(chspm van eenige groocte op Ka« 9ttdm over hec-SMpus gebmgt, ein denselver gs fdiot; mt. in tigtcvs, of aifderintiSy naar het welJ .klsst te teftboowene Nitiivve mp gevoerd^ waar nm ze voRtomeii toerust. Het IJ vooi* de ftad, buken m tusfbhm da lagen, wordt door modder^ noieiis op eone diepts g4io«den, wellce voor teiK h^dvs' of mMec gidadi^ groott Koopvaarders vOl« doende is; maar binnen* dc hrg^ dftngen er flecbtd kMneee (chepead9pt^ tangs de Geldeifithe kaai tot aan 4e NIeu We tnarict, Itogs het Water not aan Dsm, en langs en Sihgel 4ot Iri'den Bifinenamdel wriOm door, esiK lissrl^e leiseiibragvsm den ^U muuaftel afgefthsidm wordt.^ Alkm pbgt de Waal - lot menig voorwerp nog niet aanwezig was, of^eraoders^ dfB iluin#,'uii»g. 1|^ achtte, dat men al dien om flag niet noodig had mfd hm wte hm O0(^;^fagt, wdk aene bron fia MMla dac^re woQitm grooc dnl der fteda^ iJagaB^kveidaf a hMfciMkkeHjkde koaan daar* Wi v«^ de« hMdd laag ftoida.ta <taa|n TiekD(*> Ottmdig fPMC fa v<0Qita te AafiMdlm bee aaml Da ta9Afm» ftidwa, flepara, kmyeia » kaaiIo«» ras^.m wn 4ai neer if. Da fefadlflB aankomaa fR» Mk* IP Bak- m weifchiKiavs helpc ar sof fMa JOT vda fiii^obare kdiglMpm Ofikdig koiM deo« Ba mamKyuldiaa moo Jodao Jevw ar grMv mdftk wi tet S9)e anddf varioreo sou gaan* fStu is M(OQ jfsriogt ^ «U tatlAi,a nog Auig VOOi^ {*) TiMiii woriit fnrt^iKfeel de Anfterdamibb^ lividel, n hQ deli door mo veel tttdedlnginf bau fircdan viiidi» i<iiac door dia kottea darwijaa gedrakif» 4k Vi veU sctlkalen, 9^ It^an er op deceive geetie 9sdcTe bezwiren* echter bi)k|ins aiet, j^n binoeQ (lap ryk^ of in de kolonien, sou kunnen fl)Jten* Sft AARGRITSKUNDE voor vooideel uit. Overigens beftaito, oto van faertow giers, tappers, ^nz. te zwijgeo, velen der aoo,ooo inwoners van de menigvuldige fabrieken, weike Amfterdam fteeds had, en wieike er met de vergroo- tifig van den handel geoiszios afhamen. Hieronder waien  aai* tal veer*' en pakfclnuten binnen, en van over het If CO Pampus haast geen minder aantal grootere en kleinere veerTchepcn. De vaart binnen door naar Rotterdam, Doidrecht, enz. met (cbepen, die voor de trekvaart naar Gouda te diep gaan, ngt zkh id de eerfte plaats lai^s het IJ naar het Spansn. Op deceive ziet men ter halver wege aan de linkerhand eene dubbele fluis, weike het Haifemmermeer van het IJ fcliddt, en het grootTche Gemeenelandsbuis van Rljnland nev«is zich beeft. Dit punt is voor Hollands waterftaat aller^wigtigst, daar het liier aan grond ontbreekt, om meerder waterkccring, dan de tegenwoordige aan te legmen, en het IJ fomwqlen, zoo als In den aanvang van 1791 1 derwyze opgejaagd wosdt, dat het door den krui dcr zwakke dijken lekt. Hield znlk ecne zwdling eens lang genoeg aan» om vooze dQkvakkcn te doeh beswllBen, du is het onberdKnbaar, hoe ver bet ivater wd Iandwa3rcs in loopen zou« Altenneedst was derbalve bet ODtwerp der Fran* Kbm, om eene tusfchen de gezegde fluizeo gemet* QUc mga te laten fpringen, 209 zi) AmRerdam /pens even haidndikig nogtcn verkiezen in te bou« dca, als Hamburs door ben wcrkel'yk ingehouden viQd« AlVemuttigBt is daarenft^ her thans gevonnde caaerp van eeoige edde, en'sRijksbelangengrondig kflUMttde 9 manneo, om acbter de /pens Fluenen en däken van dezelve, eenen zwaren ringdijic voor liet flieer aan leggqi, en hetzelve vervolgens dioog te maken 9 verwoeatingen, die door betwenden idve amgoigt zouden kunnen woiden, voor te kooKD, bierbf aan vele behoeftigcn uit Amfterdam ca van deers goede beflaaniiddden, «Avcderom am. tnderen gd^enbeid tot een vuordceKg verticr van levcDsmiddeleD, drunken, enz* te vcifchaffen, vervoJgcss vooi een groot aantal landlicden oenea vitiokkeDdeD vveg tot bet bekggen van bunne op-*een geflapekk, en aan den omioop onttogrne, gel*dm te opcDCQ, to, de Ibm van Neerlanda alomme wod gemkle voonbrengfelen grootelljks te Vermeer-deie Een ontwerp, met welks bewerkdelliging et inmsCben denkclijk geen aanvang zal worden ge* inaakt, voor dat de trekvaart naar Gouda, tusfchen Tfaamen aan den Uithoorn en de Gouwrdie fluis, flBDoegzaam verwijd en uitgediept zij geworden, om voQc zondanige fthepen bruikbaar te vvezen, als wij tbans op bunnen gewQuen weg imr de Gouwfche IL osBL. Flet, drücken zelf was in Europa reeds lang te voren bekend, en in China en Indien fents onheugei, ke tijden in gebruik; en niets is belagchelijker, dan Kostär algemeinen voortvörtelde verbazing, toen hjag, dat letters Van beukenhout, door hem in hec Haarlemfche bosch gefneden, en in papier gewooden zich op heczelve veaoonden. ZEBVtiAKt BN KOOPHANDBL. 3J noemisten iperiustigetu Nevens dezcn zijn de Hitrlemfcfae linnenbleekers bekend; en men teedt et lumen, venraardigt garen, band, zijden gaas, CS2. of/cboon veel minder, dan te voren. De straatweg, die van hicr, door de omflreken Tanleyden, naar'sGravcnliage loopt, is allcraan' genaamst. De vam naar het mccr . Loopt langs Hoemftede bene, tiat verfchcidcne lusthuizcn, en meet dan 1800 inwoners heeft. Op den te lang in anvvezen geblevenen, en vaak geweldig wocdenden. Octwaterplts, ziet men straks regts af Hillegom, aan disa Intatweg, en links af, op den Ostclljkcn ocver, Aalsmeer, met kwcekhoven van gcboomte, aardbezkn, enz* Regt voor zich heeft men Oudc- fretering, cen ncringrijk dorp ten Zuidcn van hct teecr. Midden door hetzelve gevaren, bcrcikt men xvcThaast den Westelijkften Rljntak van ptolemaeus, bg OudsVioorn, dat, in vcrccniging met-Aarlandcr- teen, ten Noorden, en Alplien ten Zuidcn van het Water, hetzelve ten deele stadswijze met huizen, en deels Même fraîche lusthüten en türen, bezoomt. Voor den Oudheidkenner is de grond hier alom hieligen, können. Voor den Oudheidkenner is de grond hier alom hieligen, können. De Zeeman volgt, bij zijnen gegen togt, flechts geduiende een uur, en tot aan de Gounlchc. HvAs, den Rijntak, die vorder Oostwaarts aan ook koorlijk is, en ten Westen van Oudslioom insgel, doorlusthuis bij lustliuis, en een groot aanat tigcbel- vloertege! en patmcbakkerijen, kalk- Cens, en wordt bezoomd. Asok de Gouwe, fluis vonden de Franfcheii C a zich $6 AARDRIJKSKUNDE voon zich in 1673 geftuk, na dat zij Zwammecdam e^ Bodegiave, een weintg ten Osten van dien post> in kolen hadden gelegd. De Gouwe, wdke men hier inilaat, loopt door het firaaije.Boskoop^ daf in voortbrengfclen met Aalsmeer wedijvert, en langs de Waddinxveenfche fabrieken, naar Ter Gouwe of Gouda, dat zijnen naam van haar ontleent^ en voorts door den Hollandfeben IJsfel wordt befpoekl* Deze stad bevat ruim lo^ooo inwoners^ meest pljpenmakersi wier fabrieken thans deerlyk kwijnen^ pottebakkers, touwflagers, enz. Hier werft men in  merkwaaidig is hier de ongemecn grooten met een firaaijen toien prijkende, hoofdkerk van wegens haar orgel,. maar inzonderheid van wegens haar orgel,. maar inzonderheid van wegens haar gerdiilderde glazen, die nei^ns eenige wederga vinden, qi den naam der gebroeders crab&th, die van hier waren, onAerfelijk bebben ^gemaakt^ van hetzelfde Gouda waren de beide houtmans^ die het eerfle van alle Nederlanders met nationale schepen, naar OostincUe ftevenden, nadat zij zicb oo als LiNscHOTBN (*), in Spaanfchcn dienst met de vaart derwaarts hadden bekend gemaakt. Erasmus vadcr was te Gouda woonacbtig; en dezer ftadS boekerij is, inzonderheid wegens cigen^ handige brieven van dat l uisterrijke fieraad van Nederland, merkwaardig. Men geraakt buiten de stad. Zie de IttUtdiH A hai» 176. ZEBVAART m KOOPHANDEL. 3^ «& nit de Gouwe in den Ilfel; van ^welken er in« tas&baky mex ver van de groote flius, cen zijtak m de Cbd op loopt. Dtt doet iosgelljks een vik mm de Gouwe, bngs welkeo de Amfterdamfcht fttgfchiiitea naar binnen varen. Van een tnderen kuit der flad vertiekt men op gezctte tijden met vsutuig naai Bodegrave, van waar men genoeg* aaun otwerwill met.^agfebuiten naar Leyden of Vtxicbt kan vooradzoL Op Gouda rijden er post^ yxtgSA van Rotterdam en Dordrecht. De fpgegde IJsfel beeft, tus&hen Gouda en zij* nen mood, veel merkwaardigs; vooral aan zijncn legter oever. By IJsrelmonde wendt men naar den kant van Dordrecht, of naar dien van Rotterdam, au. Wij keercn thans naar Spareodam terug, om de bdangrqke Noordzyde van het IJ te befchou- menu Dair ziet men, ten einde van dit water ten tea oodiep ea ganach onnut deel van betzclve^ dtt fpoe&g gtVttl droog zal worden gemaakt, en Be* verwijk^ met 1300 Z]elen,*en heerUjke lusthiiizen om zkh heoen; voorcs Asfeodelft C^)^ midden in wetige imknden, met even uitnemende zdldoekfa* brieken, ala hqt naburige Krommenie, en ruim a^ooo inwoners; de Naauwema (clie vaart, en ten Oosten van deze Westsanen, met aaoo inwoners, de C*) Deze plaats en Beverwyk, voormaals S. Aagtendoip, en meet andere bieromftreeks, zijii zeer oud* 1. willow caan ichcte op eeige derzelve Christen kffkaa. 24 bafionden dixs reeda voor zijnea t^d, Cj AAHDRIJKS^KUNDE V66* ; 4e KoQg; Zattodijk, Woonervter, KnottendiiD tai West*' en Oost - Zaaadam, van -wtlkt platt&n dt drie eerQe zamen h^kans 5000 inwoners, en 9 zooi ftls 00k Westzaoen, een zeer groat aantal papieM ^- pel* koicD** en. aaBgmolens hebben. Wctbsaxo^ is ingelijks het aantal molens op de beide laatst;g&« iioemde plaatfen, wel | ke men gezamenllyk onder den naam van Zaandam pleegt te begrijpea, en tus, fchen weiker Westelijkfte en Ostelijkfte giedeke da Zaon zich in het IJ weipt. Verbazend veel fcfaeeps, bouw plagt hier tevens. te zip. Men bouwde er Groenlandsvaardeis, fregatten, fluiten, enz. voor Amflerdam, ja, voor gansch Kuropa, op de koop. Daarom kwam Czar pb«» ff»a i. juist hkr den icheepsbouw keien. Tbanz k dezelt^e ergenoegzaam te nkt, daar het water voor de tirnmerwerven verflykt, de reed^j in,Ho]h land gpweklig afgpnoi&en ^ en Zaandams eigene lee-^ij en bandel 00k zeer verminderd is« Wantdese^ «n^ang9 met den naam -vm, fiad begift^de, p]aat« is geenzins -meer «n^ang9 met den naam -vm, fiad begift^de, p]aat« is geenzins -meer de houtmarkt van Europa, Intus-fchen vinden vete papier en oliemolens et nogiteeds bezigbeid; wordt ef ook pog ¥eel hont gegen, en leven er te Zaandam, zoo ails door gansch HoBand hen, «ele mei^ben van >voonaals met <fen bandel gewonne fchatten (*)• Bij Knollendam. Dijrgerdam voorbij geftevend, en op het Pampus geraakt, ontwaart men bet onbeduidende Uitdam, fcet reeds vermelde Marken, en, ten Westen van dit jaatfte, Monnlkendam, met eenige en gewebfig verlande haven, en ruim aooo inwoners, waaroi^ der vcle visfchers. Overigens zijn er aldaar zeep^ «;iederijen, en eenige feaaije gebouwen. Nog langei^ dan de dusgenoemde haven van dejse ftad, is die van Edam, waar het met den voormaligen bouthan^ del, en met fcheepsbouwen en reederij, gsooegTaam even als te Zaandam gefchapen is. Gemis aan deel luin de walvisehvangst, doet er voorts de traanko* kerijen ftilfhan. De flad is ook niet  is aldaar thans een grooi werkhius, daft van Toadom beddaars opoeemt. De stad is welbebouwd, a faeeft nevens z/cfa eene aangename wandplaats, net tninen en histhuizcn, aan en nevens den lieer. Bgjkm vieg der postwagens naar Medenblik en Enk. Hoorn beeft ruim 7000 inwoners, ca tat goede baven, maar dans ved minder icbeep. vaut, dan bet geno^zaam even groote Harlingen. Tosirben Hoorfl en Enkbuizen bd>ben verTbei* toe landwaaits in gd^ene dorpen an den zeed^c ten bunneD bdioeve fluizen, en eene vaarbare ge« neeafcbap met dezelve. Inzondeiheid vtndt men, d^ bg de kitstgenoamde flad, (ten <flenfte dec vischeshafers co grocntefchuiten van bet aanzienl^e » tmnvrocbten, enz. kweekendCyen zQnen toien hoog verbefleade, Gioote broek en Bovenker()el 0 twee Aaizen aaa crae bavenkom van den naam vmBro0» lerhaun. Nevens de ftad ligt it zee bet Enkhit}- O NfiJT ^%t Had loopt de weg ganfcbdtfk langi ^e dusgenoemde Screek, weike, voonU in de DabU« beid vin Enkhuizen, zeer fraai is ; boe bai da ligglof "Vtt Eokhaizeo zelf 00k wezen mogt. ^ AARDRIJKSKUNDE tooh Myr and, tussten hetwdke en de flvl meD vetUi ^eoen zeilt. De Enkhui^er bavea is zeer goed, cq ^ Joopt daaruit de (tad in meer dan een geho^ savti dtepe tak; maar alles is er eeqzaam en doodscfa4 Het ^wezenef O* L Compagnie huis <ii<»t tot Hos^ ^itas^ voor de Marine. De (lad zdye heeft uitne* ^eoc]p godshuizen, een. fiaai fiadbuis, tre&iyte kerken, en torens met goede klokkenTpekn. Voorts ^tuigen poorten en waUea van Sm bloej, dien z\§ IP d« eerfte plaats van haar genoegzaam te niet gpf loopen deel aan de Nederlanddbhe haringviafcberg. ontleonde (*)• Zi} plagt» tijdens den bopgflen hiod ypn die visfcbery, daartoe jaarll jks tusfänge de 400^ en 500 vartuigen in zee te zeaden. Dit- ve«9<»T fiakte den aanleg van zoutketen, selbst venn, tottwflagerijen, enz. van wdk alks er hsaat even weinig overig is 9 als van de Admicalitäts g^ bouwen. Nergeos in Holland besteht bet- «fbidmi der binzenzulk eene hoogte beklommen, en de be^ volking van Enkhuiz^ is naar ev&uedi^eid vecw ounderd. Men ziet van bier Urk in Staveren, en zeilt, Oar T^xel wiUende, den Gelden fap^ Qm» Waarop er des nichts een fterk lidit br^dt. Nn ont- Die crkent zQ, door fn baar ftedeftfk wapen •vjenzeer harmgen te voeren, sis PilUo in bee sijne ernen gekroonden fteur. Hoorn oncleeot bet zQae van z^jnen aaam, even als Hinddopea, enz. ZEEFAARTINKOOPHANDEL. If that bet wobtvolktt OudMidgi; Set two fkxuMm aan zee, en Medeoblik, net eca Md fiot^ ecK zeer fuime en goede havfs, cm #m^ dok en gttgaaijncp voor'sLands ZeeoMgtt ffBfgen iUieepsboiiw, en handd in hout, koicn ea teSf eaagi (cbeepvant, en 9500 inwoom. Ne« vcQs de stad heeft bet water alle noodige diepte toor groQte fictepeD; niaar nrder ten Westen worit kt, rusfitei Wieringen en den vasten ^al, fteeds OD&per. Daar ligt aan hetzelve Winkel, dat in ie yKWcdmis van U(dlaads ceiile Giaten vennaatd »9 en Kdhorn, van waar er cene regte vaart ofp Scfaagm aan loopt. Ligt zich voorts, uit da Ampieid der knögenen plaats, eene trävart, door de Zipp m bet Koegns henen, naar den kaiic ym de Hdder; en die vart rikt aan den andeMi bat, over Aftmaar en Punneiend, tot aan Buft* iMi^ en aal welhaast zulk eene diepten w^tt oorifaqgeD, t)s men aan de Vaan tuarcben Thamen ao de GouwTcht fluis roiafcbien insgelqks geveo ad. Uh bet Koegras loopt 9 naar bet Mamdiep eene fleiif, weike den naam vac bet Nteuwe diep voert. Hier becft men zeer onlangi een droog en ander dok voor *s Lands zeemagt aangek^d, en Beer andere, voor haar en de Koopvaardij beide al- lemmtigfie, ontwerpen voltooid; tcrwijl cr teven S de uitoeroendfle werken, tot verdediging van dat Ses, en van de Helder en standplaata van'sLanda Eskaders in bet Marsdiep, tot die volkomenheid Get&kty dat de buitstgenoemde zicb niet meer zoo AARDRICKSON VOOA aoo deerlljk, als in 1799, getioodzaafcc zoOm vte« (fcn, om van alle veidedigiDg, als gansch nutteloo* af te 2ien« Kortom alles is hier van gedaante ver* andeid, en de Helder, welke plaats voorheen met het naburige Huisduineo 2500 inwoners had ^ heeft b$ die verandering 00k in bevolking ved gewonneiu. Verdere Nederlandsche plaaten van aanielang voor Zcchandel en ScheepwalarU Aan Hollands Westkust, een weinig ten Zuidea van Huisduinen, neemt het dusgenoemde Noorden, Zand een aanvang, dat van duinen ontbloot is, doch waarop men, door het eenvoudig infiekea van net in het vlakke ftrand, de see eenen hoogeqi anddyk heeft gedwongm te vormen. Ten einde van dezen verbeSen er zich op het ftrand werden, duinen, tot voorblj Kallandsoog, dat, blijkens dea. Es naam, toen de Rijn ten Noorden van Petten in zee viel, eenvan iiviex> en zeewater omg^vea eiland moet zijn gewfest. Hieromfti^ks is de oevec minder vlak van helling, dan elders, en laat hi} sch, blgkens de landing der Engelfchen in 1799 met Oorlogairaartuig van niiddelbara grootte, tot op eenen kleinen afTand naderen. Hij ligt vervplgj^ns tot aan Petten wederom open; maar het land wordt op eenigen afftand van zee, deels door eene fmalfe en lage duinenreeks, deels door zanddiykent ala d^ voorgemelde, beveiligd. Zulke dijken beveiligen ook bet nieuwe Petten, dat langs eene utkvaart met. IBSVAART 911 KOOPHANDEL. 45 $aBnmt gfBBOfKD&imp buA^m coder gijne bewosen na anial dgkbazen en d^k^nkers idt. Het oude ¥tttt&, dtt de Partus Jefaiiacus der Romebooi fidipir le zi)n gnreest, is toot hng, te gdipc met COB omzafi^dipc zeeweA, dat tot desidfii dekkiog riy'^'p^ wts (^), door de wet verflondeo. £r liffien händenschaftliche, even als by Tezd, oe»» £bbenkeuv « Pecten hätten ten Zuiden vtn zidi bet iapjc KMtnp^ ax de ontzaggdljk hooge Kampeiw dmn, wellce bij oe winters vooibceldeloos ong&» VKkafpik neflag t^en dumcan nog meer algemeai bekffld gemmkn is, dan ztj reeds alvorens, uit k)Qfde van have Yofaeffing bovcn alle Hollandfirbe dmnent was. Zij loopt aan den Zuidkant fcbuin af 9 en IS er met hdde bezet* Egmond op mis een annoedig visfcbersdor(>je#«««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««««« Een heerlljk gezigt over Haarlem an deszdfs omfcteken heeft. Noordwijk op zeq paalt aan bet fraaye Noordwgk, wdks bloem- en kikflioveo zoo vermaard zljn. Katwijk op zee ligt m balf our van het fraalje Katwyk, en is fterk be^ (^ Dec werk bestond uic een gaoich boieh van logebeide palen, met groore fteenen duitasfchen, dat van het gednilsch, waarmee de Noordzea daar leaea.aan en daarop Uotfte, den num van NomA' Jkuih bckwaow 4* AAa5il5^kskirNDE rVeK bevolkt. Hier was voor Rotterdam, tusfthen lidh in 1810, bet middeipunt van foortgelijken handd'; als men, bij de beichouwing der Ostvriefche zee* dgken, over deze tenzelfden tijde door Amfterdam Heeft z Je ne sais ikke Hetzelfik Katwijk op zee ont étant veel vermaardheid uit de nieuwe uitwatering van Rijnland, welker spuitfluis de fleuf in het stand 4>uitcn haar zoo voortieSelljk *opea houdd Opfiierkenswaardig is tevens het daaraan palende 2outwerk, dat tot de groote zoutkeet van Leydeh fcehoort Ten Zuiden van Katwijk ontwaart men welhaast it torens van het oude Noord-harec en Zuid-hareC, thans Scheveningen en'sGravenhage (*) Plaacwerk. Men vindt nopens belde plaatfen, en Leyden, en enen vry uitvoerige bebrigen, in een klein werkje, getiteld: Zuidkolland, in diszelft gekeel, dorreisd en  is bet zeegat wieder en dieper, dan tuschen Rozenburg en Maaslandfluis; en daarbenen tevent men veelal, zelfs van Viaardingen, ten Oos ten van bet eiland om. Vlaardingen was reeds ten tijde van s* wilce. BRORD aanwezig, is nog volkrijker, dan Maasland- ^uis, en beftaat ganfcbelijk van de vermelde kabel- ^ jaauwvangst en baringvisfcberij (waarover vveihaast opzettelyk). Men vindt er een fraai lustflot en de Kerk beeft eenen fraaijen toren. Lang is de dus- fenoemdc baven; maar nog langcr is die van bet naburige Schiedam, dat, nog verder van bet over- geblevene bekken der meer en meer veniaauwde Jblaas af, ter plaatfe Ugt, waar de Schie oudtljds jn die rivier uitliep. Deze ftod kent men alomme Hux wegens. bare jeneverbranderijen,. die zich reeds op ZEEVAA1LT«]i KOOPHANDf^L. 4^ cf eeeigBa affimd door kolomineD vib rookt tm de ewartbdd Van. den Kaktotm, emu aankoiidigeQ Z4 jqa laeer <]an too in getaki eo v«roorxaken« dax cr jaad^ hoadecden ¥ao Icbepea de Scfaiedam« fcbe JinvcBHtt «d in k>opeD, om k<Mm» fteenkoolt CDz. foor die fiibridEen sm te voeren, en deizdvcr 9aor{kieBg(fifc& tt: laden; die overigois dagelijkt in ncoipe met yakfthuini, laogs ScUe » Delft, VUet, &9i, ear« njir Afflfierdiia, ens. versonden wor* dcB. Met bet diaf der bnnderijeo mest men, in ca 91^ Schjedam^ jaarlyks meer daa m^ooo var* hBn$. Ea jpoot aanoil Wettpbalifigers, die er in de bandeiijea weihen, koac bg de «genUjke bcr vcftmg der Ibd^ weike uisfcben ztch en de Google Rivier eeoe fiaage pkmaadje heeft. Aao wdgebouwde Imm ODdMraekc bet er met. Behalve bet StadhuU, ^roidt hec oog cr inzonderbeid dpor de Beurs aan« flctxokkm. Handel en fabrieken worden er door eeoe Conqptpk van Asfuiantie c^ eene Kamer vaa KcapbmM befrofdtxd. Hier tign over ligt, in bet vincbtbafe land vao I|irfelmaDdc» Penus, met een veer; en bet aang^a- ne Charlois, met 1800 zielen, ligt tegen over Ddfishaven, dat tusrdien Schiedam en Rotterdam door de Delfteoaara werd aangelegd, opdat de door- voer naai en oit bunne bloe^ende (lad die opluikcn'< de ptiat&n mx mogt doen toenemen. Om zulks te ^'crfaindeicn « groeven sij uit de etgenl^ke Schie, ne.- yw eene naar ;Rx>fterdam loopende, en ook Schu fmoemde, vaart, eene foortgelgke op de Maas aan, n. DEjsL* D aa S% AARDRIJKSKUNDE vooa poorc, en deo voomaamfteB KetkttxeD, opkvtn^ fiiet mjo tsefiead, dan dat men op dm Buiten*Ani^ flel van Neoknds hoof n. Il fand heeft; offen dit labile weidäher, en het waterer er ved breeder is Voctfcs ia het in de Andop de meeste plaatfoi baaac even levendig, als in de woelige wipcen van Amfteidam; en zulke stille grachten, en ein, als hier, worden er in het (mgelyk veel kleineie, en zijnen handd door zg§m ganicben omvang henen verfprei dende, Rotterdam niet gevonden. Zelfa in de voor^ fieden, Wdke thans met de fad tot een Ugchaam van ongeveer 60,000 ziekn vereenigd zijn, ia er doorgttoa ved biswi^ing; uitgezonderd, hdaas! op en omrcreeka de Koopvaarders timmerwerven vaa het Zalmgat, waar de t^enwoordige kwijning van den Nedafdfchen fcheepsbouw zich aUerdroevigst vertoont. Om voorts Rotterdam In al deszöhnenden beden, fabriken en hand, dezer oidomat en die der stad zu vere, te leeren kennen, laadplät men haben onlangs ui^jevene befchrijvbg (*), en het gene er over den vorigen en tegenwpordigen fiaat van Koophandel en Scheepwaartt luer ter ftede, en dera in de Nederlandent nader opzette^k zal woiden iB;ezegd. Beide woiden te Rotterdam, ne^ vens bet fiibriekwezen^ door eene lUmer van Koop-ban- (*) Her reeds meermalen vermelde Tabhstu Topogram Konologie eenen et Statistique tk Repiterdam, dat eenen nieii^wen placceo groud der flady eo^ nog eoig aadec plutwerky bevau ZEEVAART m KOOPHANDEL.  wekfadig tdds imigBBBBOBk en Godshnizen, ce ce pnebtig Bean, een finai|eQ Schouwburg, ce cz. Rottenlam vooib^ naar den kaot van IJsfebnon- de &eveiieiid& , ontafdndt men , by de Plantiadje, eeot ^tstshhzag eo gaefgicterlj , en aan den ande- m bnt Iiec gsboaw op Fijenoonl, dat voor en vk ton menig nmdg gi^ruik beeft gediend. IJsIel* JBoode heefi een fraai lustkafted^ en looo inwo- ners, dat meereudeels rcheepsbauweif plagten ce «aeQ. Verder been nrheft Riddeikeifc , een dorp van adoo inwonecs , inagelijks aan de legteiband , dea toim van stjne grootfche kerk. Dear tegen over heeft Kiimpen» aan den mond der Lckt eemgp fabiidEen en fmye biiizen. Vden der in- wonen, tn der naburige Lekkerkerkerst plagten 2idi met bet mgen en rooken van zabn te gene- n; zoo ais Ammerftol nabQ Scbooobovtn, en deze vesting, booger op aan dezelfde rivier, van vKgsm derzdver zalmvisfcheri] vermaard plagtm te wezen. Skits eenigen tijd was er intugfcben 901 afflag der vangst in de gezegde ftad; doch tbans gr'qpt bij er op nkuw pbais. Intus&ben zga vek beooste rietdaken, en bouten faninn, mi dm mond der Lek, door fcMtterende panoen en bm^ mnnrwerk vervangen. Dit een en ander, en htt ^Ttamp van eenige oliemolens, fcbijnt dicn ngvcriieidacak te banadeelen, en de kM>ze visfofaen • D 3 FW» ^ . AARDRIJKSKUNDE vooa j^oottncfeeU vm het opzvfetamm der riviei' tf tk fchrikken* Aan dcQZflJfclen kant ontwaan men^' |tngs dc dusgenoerode Noord ntar Dordrecht voort« iievepende^ Alblasferdam 9 aan den mSbd der A1- l)ia8 , met esene gosde liaven en fluia voor binneik ^gndsch vaartuig» en laoo inwoners. Einddijk ^et men, tegen over de vermelde kocqiftad, Pii« |)endrecht , met een veel gebruikt veer op haar. Aan de Merwede, of Merwe, zoo als de veiv fende Maas en Waal bier heeten, liggen Sliedrecht met (1500 zielen Giesfendam met 1000 en Harford) met sooo, tegen over Werkendtm. Ode drie laatstgenoemde dorpen wordt de Decker, kurs wetenfciiap door velen van jongs af tange jeerd, en vervolgens daaromftreeks en eUers wijd m zijd geefinidt Het fterk bevetdgde Gorkum, dat in koren liandelt, en becgene er nog hooger op aan Waal en Maas ligt, behoort oss hier niet op te houden. Alleen mogen vrij Nywegeti en Maastricht niet onvenneld laten. Nymegen is, ate iNedcrlandrche grensvesting van den.^Hen nuig, ielangrijk,  Z'y heeft nog tneer schooDs ea op* stostswaaidtgs, en een derde mcer iownien, du Nym^en, wdfcs bevDlkiog op 19,000 zieka iioidK gelcbac. £r is tevens meer verfcbeidenbeid mv ^biidaen bianen de ftad en in hare nab^bcid. Men viadK cr ceoe geoktroo'eede fabriek van i«> i«rbaes, j|zergietcrVen, zoutketen, zeepzieJetyen, o&^ m ron-nictois, azijunakerijen, bnoderijen, fiibiUatQ van hkens, woUen ftoficn, enz. tot bo> raimBi. waarvan* « van bwidel en Icbcepvaart, ct aUMtf doof Z. M. den Kontng ecne Kamei na Koopkndd is opgerigt (*;. Zulk In xo/ken njJvetbtJdiftenn Terheiigi alefc lni«« iqks Dooniik. ain de Scheldt, weike kier nog ftetk betnen wofdt; ea Doomlk ftaat op nlenw eeof cfCB feviftige Ttstiag, •!« Maitri«ht, te wordeo. Men weet welk. eene heerHIke fkof voor hec Neder- ludTcVe tooneel Doornlki verdedigiog door mama oa UUMG in 1581 heeft cp|eleverd. De fttd ii voortt tis eene der ondfte hoofdzetels van het/«edetUndfche Cfcrisren*.* venotttdj en ha ww de Hofpluw irau hec FnaUrche lijk. dee ctovii ZuWwurw aan ult- faMidde. BeM»en» de voortreft4)ke porfeleiufabriek, Mb« door Z. M. vmi bweu oDder|Mg wer4 gered, heeft Doornik •ttdewefk»fibrieken D. 4 i^^ 56 AARDRICKSON Yooa Zulk een middel ter bevordering van velerlei 18 verlieid bevorde deordrecht, dat Leyden hi oudcp^ dom gcnoegzaam evenaart, en zijnen naam van dea doortogt ontleent, weike er oudtijdsreeds in grooce mate plaats bad. Zeer fraai is bet voorkofBOi de^ 2er ftad voor hen, die er van de Noord aanko* men. Er loopen van de rivier takken naarboinen; en er is nog vcel fchcepvaart; offeboon de ftad haten vorigen bloei grootelljks heeft zien dalen. Door bare ligging genoegzaam vdlig, en tot ver- 2endii^ naar Neerlands meeste vestingen aUergele- genst, heeft zij een groot Magazijn van krijgs- bdioeften, waarin hare bteetting van Door bare ligging genoegzaam vdlig, en tot ver- 2endii^ naar Neerlands meeste vestingen aUergele- genst, heeft zij een groot Magazijn van krijgs- bdioeften, waarin hare bteetting van Door bare ligging genoegzaam vdlig, en tot ver- 2endii^ naar Neerlands meeste vestingen aUergele- genst, heeft zij een groot Magazijn van krijgs- bdioeften, waarin hare bteetting van Door bare ligging genoegzaam vdlig, en tot ver- 2endii^ naar Neerlands meeste vestingen aUergele- genst, heeft zij een groot Magazijn van krijgs- bdioeften, waarin hare bteetting van Door bare ligging genoegzaam vdlig, en tot ver- 2endii^ naar Neerlands meeste vestingen aUergele- genst, heeft zij een groot Magazijn van krijgs- bdioeften, waarin hare bteetting van Door bare ligging genoegzaam vdlig, en tot ver- Artilleristen geftadig werkt. Zg onder Tebeidt zich voort door haren höchstandel. Ontzaggdgke viotten van dken balken komen er van tljd tot tljd aldaar van Ryn en Moezel aan, -welker veiling de Houdcoopera van rondom derwaarts lokt. Een groot ded van het aangevoerde bout blijft inmiddels in de ban- den der Dordiechtfcbe Kooplieden, tot dat het op klen aangenamen Dordfdien waard gpzaagd is ge- •v^orden. Die Waard en de ftad bevatten nog meer andcre fabrieken, als olieniolens, fuikerrafinaderqen, zoutketen, Ujnbanen, febeeps-timmerwarven, enz. Me met Pijt- en mutfenwcverj)eii. Men vervatrdfgt er nftmno- tend fijne woilen koufen, v^dere woilen ftoffen^ Tloer- en tafelkleeden, kamelotten, katoooen, linneos en batitt);n« De bevolkiog is er na geooeg even grooCa als te Maastricht. Z££VAARTEii ROOPHANDEL. St ■et CD beneveos cene voomtme boAdrattn^ Men faanddt er ook in Rijniche wtjaen, kofen^ ftBEskDoi) tuffteen^ cement, cnz« De beura^ het fiadbnis, <k fchoawbiHg, waar de Doidfcbe S^o- de voor twee eeuwen vogulade, de giooce keik^ ens. vodienen bezigdgd te worden. De beinrikiog efeoaazt genoeszaam dk nn Maastricht. Van Donlracbt hofpt er naar Brielle cen vmva Wk den aaam van OuJc JUaas. Dat intusfirhen de Und Smaas gwDufeis ia. Dam, in bet hmd van IJsfehnonde. In dit hatstge-noemde land ontwaart men voorts Roon, eene hooDlkheid van de bentincrs. Aan de linkerhand beeft nun Begerland, met drie kerkdorpen; waaronder Oud-Beijerland, met 0400 inwoners, veel vtas, koren, krieken, aardbezien, enz. oplevert. Vervolgens ziet men aan denzelfden kant Geervliet, de oudfte Maas bet land uitkwam, en er aaa D 5 1»* S» AAROEIfK&KVKDB tooe nottd «eD to) ^effistigi wenl^ dk Teel btook fionms vuMfzsatat. Br is aldaar nfi. bur xiog M.evcsU^Abl,.Bk h^twetta^ ex fm tak mar kct iiaaogffiBft toopt^ dieo mm, xnet kkia YwMmg vm Hdvodfbns am Roctefdan ^eiknik, pleegi 1^ to Ami. Dtt vaarwatK ftliddt de tandoi tui I^utteii M ^«B Voome, in vnHk laatde non, tegen over Geem ^Kei, ket ook ni^t onveraaaide Heenv&t ¥iadr« Eoit wtiiug vcfder ziet aien Zwanevas^, eeae vb» ftheffs rh^tSt wdkfr.Harii^buban in ace pkq Kon Bente) ett Biidk, cena vdvtrfteikta htwa oi Ihd fNt 3000 iniMnci&9 waarcttder vek Joodfen ^ MslUiorft tt Tevdefc seatiaden. Anderai beflaan daar* «iii, dsit x$ da itizigers, die ar van Maaslaodfluit tankomen, taogft cenen h^iateo xfwi% oaar ^d« ^eetOnia vbcpeii» Mfln kandek te BrieUe Toonuiw* i|k liee de vroetebars om(hekcD,waa^ Qostvoone, in hec N. W. des lands^ x^neo naatt ymu a^ Cggmg ten Oostan van het oude Helium ontkent. Want ^ Roroeinfghe kasieel werd metter t^» denkel^E om dat het vooran ta het land tusfijien da beide Hdfkn lag, y00ms geheeten, en Tcbijnt ten/Westen vm 2ich een Westvoome te hpb*ben gehad 9 dat onder do du Inn bärmen nicht zu sehen, zu sehen, zu sehen. In het tegenwoordig Westelijkfle uiteinde des lands is Rockanje, om de verfügenende kracht in een naburig watertje, merkwaardig. Voorbg dat dOTpje, door het Quaksdiep, hat Ha- TingTliet opftevenende, ontwaart men het farnddorp Z££7AARTBi«K00f HANDEL, m Hekoet^ m iM neck ireraidde Hdvoeiflaia. Ikm' bmafkm is oof vod jongv, ito MmlwidlMi^ 100 « nenig op«gc tUergew^iiBiu Er nM fvdttr moeaftkB ^swtcks eeoe paketbooCopHtP- wA, van MMT neo tc kode aitr Loadm vowa* jQst (^). Als veadng, ca luivea voor ooilogf wituig^ gtWcdt HdvoetOtti over den ceoigen V€g, tegs wellKD earn irjindeiyke^ ooriogsvkM hkfos« Rmkt lier 19k sou kumm lodriDfeo; m ttc^cn, & te Rodndmi fBdmnard wordcii^ fler 0BB gettttt vn diar oair Me kioocD flc fier 0BB gettttt vn diar oair Me  nn btudvt voomoi. De vestiag bevac mi tiugiiis» dat hei iM»d^ ler vodoe toentadig fan alkilri oorlof^ fcbepcD nit bet groote Roctttdam&ha Qocvangt^ M IBB dm^ dok to( dendver iqiaiadc* £f lagt bkf feads nbtaiie bczeftJBg ^ fli op de node gewiyoid wwtiAt, cm de Koopvaaideia nc <d in te helpaa Udol Be fhftts is kleio^ natr vrA bebouwd* De wde dcr haven wordt door ccne in baar lif» fade bank vcmindodt en zj§ betft aan haiM mood eene foott ran maalftroom » die voor ikepca ml CEOS gevaaripL is« Het uMoopeo wordt er door te wind dilcwQls bezwaazl$k genuakc* Hieroa Boetf C*) Hcgtftraftki op London viMn er daareoicfen pikeiboocen van dat Rotcerdan, cuirdieo betwelka ta Dninkerk, Ostende, en vele nader by gelegene koopfcedeoy er 00k eeoe geregelde gemeeufchap ta W^W ptaats grQpt. AARDRIJKUNDE tooiC Beft men ten Oosten der haven nog edie aem Tingdegd; maar dese was, zoo al^ komen van bet IrlaacfHijke voomen hadden, wdhaast digt gefl^ De itede veiloopt er geftadig. Men bestaat er voor* aamelijk van den doortogt, de 2^eelieden» die zicb er van tgd ophouden, en de bezetting« Hec Gat van Goedeieede beet dus naar eend plaats, fcbuins tegen over Hdvoetfluis, die nog ved kleiner is; en faaren naam van eene thans verluide en ingedljkte reede ontleent. Zy heeft in hare nab^heid Ouddorp, en eene groote vuurbaak voor de fchepen, vnuuaan bet land tevens loodfin verTcIiaft. Er ligt bier voorts eene plek gronds, ^e onde wcrcld genoemd, en, zoo men Goodtjds door eene groote koopOad beflagen. Op Over-Flakkee, dat deszelfs naam aan eene bank tus* icben betzdve en bet land van Voome verfchul" digd, en doo^ de vermelde indijkmg met bet land van Goedereede vereenigd is, liggen Middelbamis en Sommdsdijk digt bijeen. De (leike bevolking van beide pkatTen beflaat gededtelijk uit visichers en ander zeevtrend volk* Middelbamis beeft een Tribunal; en er kidt van Oudenboom, een uur ten Oosten van Helvoetfluis, een uur ten Oosten van Helvoetfluis, ^een geregeld veer der* waarts. Over-Flakkee bevat nog voomamelijk Oude Tonge, Nieuwe Tonge, Dirksland, Bommel en Ooltjesplaat; landdorpen, waar men uitnemende aardappelen teelt. Het laatstgenoemde dorp beeft onlangs in grond en bevolking grootdijks toege* nomen. Het ZEEVAART IN KOOPHANDEL. Btt lind mn Puna faeeft un zgoe Z. W. zQde Koofidijk^ eo hooger op de Boiteofluis, wniver m <ner Klttswul er Nooidwaarts aan een ¥reg loopc, irafte, door middel van een veer overde Oa<k Mats, tot aan Katendrecht tegeo over Rot- ttidm mkt^ en des comers voor postwagens cji aoder rgcuss zcer bnnkbaat is. Naar Antwerpea «9kDde 9 ftcdct men van de Buitenfluis naar Wit kmBad over* Van bet nog hooger op gdcgean St$Qicbe Sas doet men xulka naar den Moeidi|k^ ik QKa vm Roctenlam over Zwgndiecbt naar Ans* weepm  derden over Papendiedit, dm Doidfcfaen waaid en de Lage Zwaluwe, v^elka anders, even als de tweede, naar den Bredafchea fintatvfcg kidt. Van bet Strijenfche Sas loopt et eeofr vaaxt naar bet volkr^e Strijen C*); en ult de liabjpKkl van den Moerdijk inagebjka eene naar bet iieeft C^ llgnnit Stryen; want nan bthondt hlerooi* treeki^ even alt In Zeelind« te Rotterdam » enn. nof fai menig opzlgc de oude Vriefche iiir4>nak detj^ vratke, fintt Holland onder het Heaegoawfche taofi geraalcte» eldert ganrcbelijk di^ dar toen gevomde if werd^ waar van men zich thani zelfs in GrMaiJl^ De^mjl^ Take Mijl. IJk$^ enz. pleegt te be# dieneo In Ilsseimuiden er nog eae Mf t in ptaaci va^ de fiQde Wf byvoegende* AARDTC^JKdKlJNDE ♦ooft vrtrOerktitf ESM»Ai^ « Zcveuteigau * traieiiflh(t faetft «M havea^ hceilijke vesdngv^rkett ^ 1340 lfr« tvoflers, wiaffoder eooig varenevolk, en op eenigett rfRaofll ten Westm ecn waxier, in hetwdke deKliii!i« dortfidie Roovtart utdoopt;, eo bi> Oudeid)odcll da* Merk^ die vip Sreda bnnt. Oodei^bosch haft 1700 inwoneRi, en ten Westem v» zidi heft v«f« llerltfe Steenbetfgen^weHts berolking tuof dan tvrae* wden aoo groot is. Naar deze tlad-, en hm nog fififaer berolktt RoeandaBl, figt ejr aid! tene fleuf Hit liet Vblkerafcy 1700 Kiss heradke aM ok her Ib«* itagvliet naai de eveneefits vooi^mtMe yfWDMk aieilt, vwidoor Duiv^nd en Schowsrtt! aan den Noon!feim beftKidd worden* Sen wdftlg voort^ dte fteuf loopt dr eeoe andere^ tusMen hec land Wk Thoien en Itergen op Zoom door, aadr de Oosfsem fthdde. Naar dew Icidt, nog verder ten Wesien d» S^pb, en voona bet I^kwacer^ dat blj ZieAkzctf aitkoM, en Duiv«<and van Schouw«n ^flRrheidt. Dak laatfte land is van die beide bet voomaamfte, en bevat, onder een aantal bloeljende dorpen, aan den Noordkant bet oude Bommene. en Brouwershaven ven, dat zijnen naam aan een ondiep zeegat geeftt. Er uit, ea de Coaterfeckle wendom in, gefte voodf sskt laaa welhst aan de finkerluaid Zkriktay wnSks voormai^ haringinsfctaerij mea voor dio n» evenveel welke andere ptaacs tetmdd vinic^ Dtearde ftad btoeide otidtijds 00k door Koopvaaidg in anderzins. Met ftroomwater, waartnede zg doot middel van eene lange faavenlleur gemee&Tcbap beefti, waa aL££VAART«)iKO0»HAll1l8U f§ w iMft de MBge bamttere mend dir SdiiU»| tMil^ witcr«BB Wtom vm kctzeNe lag^ imd^ «Bis 4m nma mn Z94htnd ^cwmcr AkM^'^ gadbaa. Vkt mktc IMIuriftto X^DdiBdliil ZMIueetK iMofa^itttM IM fpeek ia 4e HoUaadtfebe gefcliMerii €41 Mmge vol tan tariwiiDg* MaflwIniKl Mkrftihridte zii| zkh door ket ttiitoeiCQ wiKmI* » mt iioormgm Mar Bnhitnd M ddmu lift h>ii|nnwr^>hfrlMii wbmI cr^ fmtt (Mt gedmiat «.«r '« duals ^ niniw ratey vn 4ka Mi^ MMQTMVR, Auriga KMpmat^^ oa goeda ImM to te toraa a de neekiip der vruckiiaae onlte* teB. De ftad faceft wom «nig ftbrictawwaa, JHeo betdoeDt haie bevolkiog op tfoM jridaa; «| tttt tanr bvgvs^ moom >ou8, baft hatf ttm CMM Ihn fekiasBeHt iMlker raitto op verflftV* ^rijMi «B0 ten viHMafck noidqi aai^ Dt Sctelk teidec iqpfaraide^ dct tnea an A vigtafaaiid, hndwaarts in, bet kldiie doch rijbe^ Goes, op Zuidbeveland; welka heerl Dt Sctelk teidec iqpfaraide^ dct tnea an A vigtafaaiid, hndwaarts in, bet kldiie doch rijbe^ Goes, op Zuidbeveland; welka heerl Dt Sctelk teidec iqpfaraide^ dct tnea an A vigtafaaiid, hndwaarts in, bet kldiie doch rijbe^ Goes, op Zuidbeveland; welka heerl Dt Sctelk teidec iqpfaraide^ dct tnea an A vigtafaaiid, hndwaarts in, bet kldiie doch rijbe^ Goes, op Zuidbeveland; welka heerl Dt Sctelk teidec iqpfaraide^ dct tnea an A vigtafaaiid, hndwaarts in, bet kldiie doch rijbe^ Goes, op Zuidbeveland; welka heerl Dt Sctelk teidec iqpfaraide^ dct tnea an A vigtafaaiid, h Like groat eeao brofi Tan groote eelde, zoo ten pliLttm Itade^ als in bet ftadje U« Dlt laatfte bevat ongeveer 4000 inwonera. £r zijp ald^ar eenige zontketei^ en neeOovoit €n veel haadel in fEaaea^ boqfpr vnicfattBf ca9. ^t de •eaiftiefcaat Aaa do Malwi' aMMiirt ana S* Munwutiljk^ aat imo 9 ea Thoka^ aea^ftic^ m 1500 idwmeriv ^t aypen aaam aan bet omliggeode Zeaawibbe tl« toad H organs eene fassen bezetting, van wäre men er gedeiltelijl beftaat. De Zoom, die door de stad loopt, heeft voorts aan zich het dorp. Wouw, met 1500 zielen. Am denzelfden kant ligt in de Provincie Antwerpen, het dorp Zandvliet, watr-nevens de rivier zich in Ooster en Wester Schade venfeelt. Haar nog al hooger opTtevenende, ziec men insgjks aan de lirt:ei-hand bet groote fort XrUlo, en meer andesQ. ii^pfen > tuslchen. hetzeive en Mtwerpen. Nach meer den Handelftad nadert, bewondert men meer en meer den opgemen hopgen en fraaljea toien van bare Lieve Vrouwenkerk, welke botfte zivelle 500 voet lang is, en menigen aanziellen toren in boogte overtreft (*)• Vervolgens nemis de (*) De kerk verheft zich tot die van a& voet. Baar dak rust op ^6 kolommen. Zy praalc tbaos opnieuw met de heerlijkfte tafereeleti van rubkns en an*deren, beneveni werken van beeldhouwkunst, enz. AUei gezamenlQk' maakt baar van binnen hoogitma* jeatneut* Hur toren fteekt nog 900 voet boven haar nitf.btvat 33 groott klokken en twee klokkenfpeleo, en heeft nog eeaw andert 11 onvolmaakten toren ae* veai zicba ZSBVAART EH KOOPHANDEL. Dokken gdcoinen, wdke de Fnmfcfaen er. hebben angdegd, ziet men, op derzdver Tebeiding ter halver ^rege, bet Oosterliockhuis « dat eenigen t'gd \sng tot Magu^ voor de Fnnicbe Marine voor de foctey Dnar na 1814 aa& de Hanle fteden wetd ten^ gegeven. Veider been befcbouwt men de oierUgflelen der beert^ AbdQ van S. Mtcbad, vcBkt grond, met no; eeoe andeit 9 hnge ^ en voor* b^ her KMSted fchietende, Trook aan de Scbelde, &Mmne tot timmenvcrf diende, maar, volgens dm ^MglGchen vrede van bet gezegde jaar, niet meer tea aoBxn einde mag worden gebniikt. Het geztgt van dat alles, en de gebouwen, weike tus When de werf en dokken aan de Scbelde pakn, wofdt inimddds op menige plaats door de Koop-vinder, welke in bet buitenfte dok en voor de Had Ugjgsn. Want in haar op loopen er ikclhs dzk Uane kanakn, en een langer en wyder, dir voor grow (chepen 00k ongelcbikt is; en de aer goal is er iotusfcben doorgaans aanmerkelijk. 