Newfoundland at the beginning of the 20th century : a treatise of history and development
Harvey, M. (Moses), 1820-1901
Volgens een beständen stamboom van het geslacht van de Perre opgemaakt en den 10 April 1786 geauthentiseerd, door den eersten wapenkoningen en verdere wapenkoningen en herauten van Loihrijck en Braband te Brussel, was voor-noemde Martinus van de Perre achter-achterkleinzoon van Jan van de Perre, Raad en Generalmeister van de munt der Nederlanden, die door Keizer Karel V tot den adelstand werd verheven met toekenning van het wapen, dat door den Gouvernement-General is gevoerd, blijkens de gedenkpenning hier na te vermelden. De Terandering in den geslachtsnaam kan welligt irorden toegescbreven nan het verblijf van Martinua van de Perre in Spanje, waardoor die naam een meer zuidelijke uitspraak kan bebben verkregen. Hoe bet zij, nit een deftig g Esacht geproten, begon van der Parra zijn loopbaan op veerteienjarigen ouderdoin door in dienst te treden bij de Cost-Indiache Compagnie onder de toen gewone benaming van toldatU aan de ptme. Zijn scbielijke opklimming tot de boogate waardigbeden in die dienat getuigen voor zijn vlug oordeel en werkzaambeid, die gepaard gingen met de edelate dengden en begaafdheden. Hy was edelmoedig van inborat, mededoogend van aard, weldadig en minzaam, rein van zeden, geregeld in zijn eerate huiabouding, een minuend echt genoot en trouar bniavader. In zijn eerate buwelijk waa bij ongelukkig, daar bij na het verwekken van drie kinderen, welke alle jong zijn overleden, ook al apoedig zijn eerate echt genoot moeat miaaen; ten twecde maal getrouwd z Unde bleef die echt gedurende zeventhen jaren kinderloos, toen hem een zoon werd geboren, die hem overleefd heeft. Het ia geenszina te verwonderen dat ter zijner eere drie ge denkpenningen het licht bebben gezien. De 1° op zijne inhuldiging te Batavia ala Gonverneur-Oeneraal op zijn 49" geboortedag den 29 September 1763, in beachreven en afgebeeld in de beachrijving van Nederlandacbe Hiatoriepenningen door het Inatituut ten vervolge op het werk van Van Loon, 5* atuk n*. CCCLXIX. Op de voorzijde ziet men het met een oorlogatrophde omgeven wapenachild, zijnde door-sneden I*, in goud een opkomende zwarte adelaar, 2*. in purper een zilveren keper vergezeld van drie zilveren tranen, het acbild gedckt met een half aanzienden helm, waarop ala belmteeken een zwarte adelaar vengelen en daar- recht en Amaterdam bg R. de Meger en H. W de Bruyn 1777. Er beataat buitendien nog eene lijkrede van den predikant J. Huuyman, uitgegeven te Batavia 1776 4'. 15» Digitized by Coogle 228 boveti de wnpenspreuk: Ojnterva hoe Hoiis. Het maj; niet od- opgemerkt blijven dat in den hiervoren vermelden autlientieken gesinchtboom, in het 2° gedecite van het wapen het veld zwart en de keper goud is. Het i.<< echter niet op te helderen waar* uit die verandering van kleur (die niet ongewoon is) voortspruit. De 2” gedenkpenning op de zilveren bruiloft van Van der Parra en Adriana Johanna Bake, gevierd den 11 Junij 1768, die wel even als de volgcnde door het Instituut vermeld, doch niet uitgegeven is, vindt men beachreven in De aanwinsten van het koninklijk penningkabinet van 1 Januarij tot 31 December 1855, opgenomen in den Algem. Konst- en Letterbode van 30 Augustus 1856, n*. 33. Voorz. Petrus Alberius van der Parra en Adriana Johanna Bake; een jongeling, op den zoom van wiens kleed zijn naam Petrus Albertus van der Parra Junior te lezen is, plengt met de regterhand uit een offerschaal op een brandend altaar en houdt met de linker een bloemenkrans boven de wapens zijn erouders, welke aan een hemlich den hohen geringer de wapens zijn gehecht, terwij een hemlich den hemlich den jongeling bestraal. In de afsnede: vereert 11 Junij 1743 en J. G. Holtzey. Keerz. In een wolk ligt op bondelbijien, spiegel, de schaal der geringeigheid en een bevelhebberstaf, onder een lamverkrans bet wapen van Batavia, daaronder het volgende achtregelig vers; Na twee maal vijf en zeeven jaar In d’ echt gezeegent doorgebragt, Ontlook de spruit, die op 'T' altaar Zijn dank hier wijdt aan d' Oppermagt. Hij kroont zijn stam op 't zilver feest, Terwij der oudren blijden geest Vervult met warme dankbaarheid, Boemt ’s Heeren goedertierenheid. Daaronder is een sieraad aangebragt met fakkels, boog en pijikoker en in de afsnede: Geviert 1768. Digitized by Coogle 829 De 3‘ gedenkpennin^ ter zijner eere gesla^n heeft op de ▼oorzijde zijo beeldtenis van voren gezien met omschrift van naam en tilela. Kecrz. Het schip der O.-I. Comp, met het onderschrift: Vincit Vim Prudenlia. Van der Parra is te Weltevreden overleden den 28 Decem- ber 1776. Iiutruciie wot dm eertUn Commandmr aan de Kaap de Goede Hoop {d.A. nan Riebeeck'), 1661. Medegee Digitized by Google Id door den Heer P. A. Leupe, te Amsterdam. Heeds van bet jaar 1619 af was de aandacbt gevestigd om an de Kaap de Goede Hoop eene sterkte aan te leggen >tot verseeckering van de verversing, nodig tot de navigalie van India code de conservatie van het zeevarend volk, waar aan seer veel gelegen is. De geschillen die er tusschen de Nederlandsche O.-I. Comp, en die der Eogelschen hadden bestaan '), waren vereflend by een tractant op den 7 July 1619, door Gedeputeerden van beide Compagnien te London gesloten ’). Beide Compagnien besloten tot bet aanleggen van een fort an de Kaap de Goede Hoop en den Commandeur van de in dot jaar naar Indie vertrekkende vioot, den Opperkoopman Ni-colaes van Baccum van Haarlem, werd van wege de Bewindheberen der Vergadering van Zeventienen, bij eene z Egénte gemeinte instructie van den 29 November gelast, de gelöst, daartoe van de kusten, rivieren, baaten en. van de Sal-dantabat op te nemen en in kart te brengeu, maar zich inzonderheid te bepalen bij de Tafelbaai. Niettegenstaande men dus reeds van 1619 af het voornemen bad om aan de Kaap een fort te bouwen, liep bet echter door. Retol. verfciid. van XVII van den 19 Aug. 1619. Zie bet belangrijic V«rbaal over deze Indische aangelegenhedeo, door Dr. Diederick Codex DiploM. 3. dl., 2. Afd., bl. 127 voigg, In haodscbft bg my berusteode. Digitized by Coog[e S30 verschillenden omstaDcligheden aan tot het jaar 1849, toeo het weder onder de punten van beschrijving werd opf^enomen. Het Stranden van bet scbip Nieuw Haerlem in de Tafelbaai bet jaar te voren, waardoor de Onderkoopman Leendert Janaz. Ala opperboofd met eeni)( rolk waa acbtergebleven om de goe- deren van dat scbip te bergen, gevoegd b|j de remonstrantie van Jan Anthony ran Biebeeck, die in de vioot van den Com- roandeur Wollebrant Geleynaz. de Jonge ala te buis vocr en zicb raede eenigen tijd aan de Kaap opbield, gaf aanleiding dat bet op nieuw weder in overwegging werd genomen en bij reaolutie van den 20 Auguatus 1650 werd gearreateerd. In de notulen der vergadering van Zeventienen vindt men bet bierna volgende aangeteekend omtrent de vastatelling eener instructie voor den te benoemen Commandeur aan de Kaap de Goede Hoop. Zooata bekend ia, werd Jan Anthony van Riebeeck in 1651 bet eerat met die waardigheid bekleed. De Heer Lanta zegt in zijn werkje: GetehUdenit voh de Kaap enz., bl. 22, in de uoot, dat van Riebeeck niet de bestemde person was, om ala Commandeur aan de Kaap benoemd te wonlen. Dit ia echter alechta in zoo verre waar, dat de aandacht der vergadering van XVII eerat waa gevallen op Mathija Proot, doch dit achijnt geen bijval gevonden te hebben, zoodat er dan ook verder geen aprake van hem ia. Wei ia bij een en ernandermaal geraadpleegd geworden over de zaken aan de Kaap en zijn hem daarvoor eerat (3 Aug. 1650) dertig cruyadaaldera, later (7 Sept. 1651) / 250 toegekend geworden. (Punten van beachrjving. 20 Auguatua 1650. P. 13. Omme te hooren d’informationen volgena de voorgaende reaolutie bij de earner Amaterdam ende Zeelant genomen, aen-gaende het Begrijpen van een aterckte aen de Caep de Bonne Eaperance, de jongate vergadering van de I?" in atatie gchouend, om daerop ala nu gereaolveert te mogen werden. Digitized by Google F. 13. In deliberatie geleyt sind het hiernevenstaende 13° point, is daerop geboort bet rapport van de Heeren gecommitären, daerop verstaen bebende bet advijs van eenige schippers ende andere kennisse van saeken bebende, ende goetgevonden dat men ’t selve in ’t nrerck stellen sal, waertoe de earner van Zeelandt bij de vergaderinge geauthoriseert wert, mits de earner Amsterdam voor de earner van Zeelandt bet volek daertoc no- dich sat aennemen, indien sij d’selve in de bare niet eonden be- comen, verstaende dat de Instruetie ende ’t gundt meer tot dit werek beboort geprepareert sal worden, door de Heeren Geeom- mitleerdens tot de Haegse Besoignes, omme ter naester ver- gaderinge in Macrt 1651 te brengen ende aldaer Dit tverck tot sijn besluyt te brengen. 30 Maert 1651, P*. 5. Alsoo bij de resolutie van dese vergaderinge op ’t 13“ point van beschrijvinge, in September 1630 voorleden genoinen, goetgevonden is dat men aen de Cabo de Bonne Gescance een rendevous ende sterkte begrijpen sal, ende dat de insirnctie daertoe dienende door de Heeren Gecommitteerden totte Haegse besoignes geprepareert in dese vergadering gebraebt soude waren, omme dit werk tot sijn besluyt te brengen, sullen de voomoemde gecommitteerden gelieven gelast te comen omme de voomoemde Instruetie te resumeeren, ende wijders tot voltrekkinge van de voomoemde saecken te belpeii resolveren sovorstaen sal worden te bebooren. PS 5. Bij de vergaderinge geresumeert sijnde, bet concept van de instruetie voor den Commandeur die gaen sal nae de Caep de Bonne Esperance, omme aldaer een rendevous ende sterckte te begrijpen, is goetgevonden de voomoemde Instruetie te arresteren, ende dal de equipagie ten dien eynde gedaen sal warden bg de earner Amsterdam met een fluyt off spiegelscbip b|j deselve jegens September aenstaende in zee to brengen, de welcke baer in de naeste egalisatie van equipagie valideren sal voor lionclert last, verataenile dat de roomoemde fluyt off pijnas gemnnt sal vorden met 110 coppen, ofEcieren, matrosen ende soldaeten, achter volgende de l^ste bier achter in de voorval-lende saecken geinsereert, voorsien met soodanigc vivres, ammonitie Ende andere beschlossen meer als bij de voormelde lijste syn gespeciflceert, boven 'gunt noch vereyst soude mogen orden, waertoe de voormelde earner Amsterdam bij de vergaderinge geauthoriseert is, als mede haer t'ioformeren op den persoon van Mathijs Proot, ende denselven bequaem vindende, als commandeur ende opperliooft voor een ander op die tocbt te mogen aennemen. Instructie voor gaeude ten dicnste van de generate geoctroyeerde Nederlantsche Oost-Indisclie Comp., met bet scbip nae de Cabo de Bonne Esperance, omme aldaer gecomen sijnde te verricbten ’t gundt voigbt. Auco bij Resolutio van de vergaderinge der 17. representerende de Generate Oost-Indische Comp, goetgevonden is, dat omme voor te comen dat de gaende ende comende Oost-Indiache schepen, nae ende van Batavia respective sonder ongeluck de voornoemde Cap ofle bay aendocn, mitsgaders aldaer comende gelegentbeyt mogen vinden omme baer van groente, vies, water ende andere nootweudicheden aldaer te ververschen, endende door middel van dien de siecken op de schrepen sinde, tot baer gesontbeyt te brengen noodicb sij, dat een generale rendez-vous omtrent de sirant van de gemelte Cap begrepen worde. Suit gij met u schrepen ende onderhebbende volk ter voor-noemde plaetse gecomen sinde, vooreersl met een gedeelte van nw volk u aen landt begcven, medenemende soo veel materia- Len als u noodicb sugn, omme in der baeat tot u defentie voor aenval van de inhabitanten (een rouwe natie sijnde) op te werpen een bequaeme boiite logic, soo omme bet volk daerinne te logeren als omme u bijbebende gereetschaft te mogen bergen. Ende also nae overlcgh van saecken mede f^oetgevonden is, dat omme aen de voornoemde Caep resideniie te nemen ende tot een verversch plaetse aen te liouden, aldaer een defencif forijen off sterckte eemaeckt sal moeten werden, velck (soo verstaen werdt) nergens beter als aen de Soete rivier geleydt sal konnen werden. Soo suit gij d’ voornoemde logic begrijpen dicht by off omrent de voornoemde Soete rivier, daer gij suit oordeelen bequaemst te Wesen. De voornoemde logic in de behoörlijcke defentie gebragt sijnde, suit inspectie gaen nemen van de gelegenlheyt van de voornoemde Soete riviere, ende overleggen waer soodanicb fortjen als op ’I papier gebragt ende daervan ontworpen is, met de beste gelegenliehte sal konnen werden, verstaende dat om binnen het voornoemde fort altijt versch water te hebben, de voornoemde rontsomme off midden door bet fort geleydt sal konnen werden, gelyck het project daervan gemaeckt uytwijst,ende het voornoemde fort de naem geven de Goede Hoope. Ende also noodich is dat al bet voick binnen het fort gelogeert ende geaccomodeert werde, suit de gelegentliehte daer naenleggen, omme bequaeme huysiuge te maecken voor 70 a 80 persoonen. Soo heest gij met u Voick gelandt sijnde, in defentie sydt omme van niemandt overyallen te konnen werden, suit gaen nähen nae bequaeme plaetsen omme deselve te gebruyeken tot thuynen, daertoe nemend vooral de beste vetste gronden, alwaer 'tgeene men plant ende saeyt wel sal konnen wassen, weicke thuynen (nae gelegentheyt van saecken) rontomme verser konnen werden, waerop wij geen parliculiere precise ordre geven konnen. Suit mede omtrent het fort inspectie nemen van de beste landen, bequaem synde omme vee te wayen (weiden) ende aen teelen, waertoc dan wel van noode wesen soude goede correspondentie ende intellegentie met de inwoonders, omme de-selve metier tijt u omganck gewoon te maecken ende aen te locken, dat met discretie g Eschieden meet; voor als wachtende van haer persönen off vee dat sij wayen ende aff brengen to beachaedigen, waerdoor sij dan van d’ onse affeierich gemacht werden, gelijck in verscheidige occurentien gebleeken is. Ende also het vee ’s nachts sender groot perjeckel van ge-nomen te warden, vooreerst niet buyten in ’t velt sal mogen blijren, snit d’ selven t’ savonts tijdelijck in 't fort laeten dry. Ten ende ’s morgens wederom in ’t veil jagen, waertoe dan oock bequaeme stallinge in ’t fort gemaeckt moet werden, tot dat mettertijdt d’ inwoonders vertrout sullen mogen werden, ten ware gij luyden het voornoemde vee buyten het fort door andere middelen in goede verseeckerheyt buwaren kondt, dat u vigilantie ende sorge bevolen blijft. Dewgl dil fort principaelijek begrepen werdt. soo wel omme d’ Oost-Indische gaende schepen van allc verversinge te konnen provideren, ala die nae bet vaderlandt kerende, daermede het eyiant St. Helena voorbij te doen Loben, suit neerstich letten op allehande eoorten van vruchten deweicke nae het climaet aldaer best sullen willen wassen, ende in wat saysoen van ’t jaer yder specie gesaeyt ende geplant moet werden, waervan de rechle kennis door eraerentheyt becomen suit. Ende opdat onder bet voick goede ordre gehouden mach werden, sgn d’ selve beeedicht op den Generaele Artijckelbrieff van de Compugnie, wacrnae sij haer dan sullen hebben te reguleren ende doen alle ’tgundt haer van d’opperhoofden belast sal werden; gebruyekende ijdereen nae sgn capaciteyt ende ’tgundt aldaer vereyst werdt, sonder ijmant ledich te bouden, maer haer daegelijex werck gevende. Van alle ’t geene omtrent u passeert suit correcte nolitie ende dachregisters bouden, sonder daervan te bl Jven in gebrcecke, ende voorts van tijdt tot tijdt ondersoecken off aldaer ten profite van de generate Comp, om dese oncosten te vinden, yts bij de bandt genuineu sal konnen werden, waertoe u sal konnen dienen copye van do remonsirantien sen de vergaderinge van de 17' overgegeven, biemevens gaende. Digitized by Google Het voomoeoide fort in defentie gebrachtende ende met sijn noo-dige behoßten voorsien sijnde, salt het voomoemde schip met 40 man beset latende sijn reyse nae Batavia laten voorderen, behoudende aldaer 70 coppen, met de sloepen (in 'tvoornoemde schip gesloopt) gaende, omme aldaer aen londt voorts aff te timmeren ende u in alle gelegenthen deren dienen; ende besonder mede in 't ontdecken van de gaende ende ende comende schepen ende deselve te preadverteren, dot s|j op de bequemste plaetsen mogen anckeren; ten weicker eynde gij aen landt oock een hoate caep suit setten ofte yts anders practiseren konnen tot waerschouwinge dienende, eraernae sg haer sullen bebben te reguleren. Omme u voor aenval van alle vijanden te beter te mogen defenden. Ern, suit op yder punct 4 stucken canon leggen, de-welcke gij aen landt brengen suit de behoeflens daertoe dienende. Ende also op alle particulariteten dewclke ons noch Diet bekent sij ende op uondervindinge ende industrie priiicipae-lgck aeucomen moet, tegenvoordich gegen instructie gegeven can worden, sal ’tgeene voorschreveo vooreerat genoech nesen omme d’ intententie van de generale comp, in desen uyt te voeren, ende voorts u bevolen blijven met de comp, van alles door brieven te corresponderen, waermede wij u dan veel geckendende ende voorspoet op haer reyse ende in ’t voltrecken van haer last toewenschende, sullen daervan het goet succes t’ sg>ner tijdl te gemoet sien. Aldus gedaen ende geresolveert ter vergaderinge van de 17* binnen Amsterdam den 23 Maert A Lgst van 't volck gedestineert met de fluyt ofte pinas na de Cabo de Bonne Esperanza. 1 Commandeur. 1 Adsislent. 2 Chirurgiens ende onderchirurgiens. Digitized by Coogle 386 1 Siecketrooster. 1 Onderstierman. 1 Quartiermeister. Constabels ende sijn maet. 1 Scheepsitimroerman. 1 Huystimmerlieden. 3 Smitär. 1 Kuyper. 3 Metzger. 3 Harpens. 1 Kock. 1 Bottelier. 4 Hoveniera. 1 Sargeant. 1 Landpasse. 50 Soldaten. 15 Matroonen. 3 Jongen. 1 aamen 70 Coppen om aen de Caep (e blijven, met proviaie voor 13 maenden aen landt. 40 Coppen omme de flügende op Batavia te brengen, van allerhande bedieninge. 110 Coppen. Voigt de lijat van de proviaien van vurea ende am- mopitie van bet volck aen de Caep blijvende. 1 Groote aloepjen met aijn toebehooren (gealoopt). 1 Biaca;ae aebuyt ofte aloepjen met toebehoien van lijnen, barpoenen, item ketcl oin traen te brandeti etc. 3 Segena, eenige thuyngietera, allerhande thuynsaedt. 8 Stnkken canon van 6 ijaer. 400 Kogela. 40 Muaqiieta Ende bandeliers. 3000 Muaqueta kogela. 1000 gg boskruydt. 100 bosaen loudt. 12 Vierroers. 20 Piecken. 40 Halve id. 40 Houwera. 2000 Deelen. 200 Gezaeféde idem. 4000 Sparbalcken ende jnffera. 1200 Kapravena ende aparren. 24000 Spijckera van allerhande aorten. 100 Kordenagena met dubbeld getal van apillen ende wielen. 100 Schoppen. 100 Spaden. 100 Houwelen ende piekeu, van elcx de helft. 60 Bijlen. 2 Treckaagen. 1 Scbulpsaegh. 100 Paren bengaela tot dearea ende venatera. 25 Sloten ende partye grendela. 2 Dommecracbten. 2 Slijpateen. 2 Slijpateen. 3 Enige nachtsglaeaen ende compassen. Verataende dat bet boven geachreven geamplieert aal mogen worden, met aoodanige gereetachappen ala d’equiperende earner Amaterdam geraden aal vinden Digitl,:a<i 1 Vergaderin. 20 December 1810. Biillotkeek. — OraftUden ier ouiile ieiooHert van Deneiuarkat. — Eer$le algmeme «i ttrUe bgioadere brief, van tie Kaap dt Ooede Hoop can de Bewuidhfbberi der O.-I. 0. peeehmeu door dm Commandeur J. A. van Riebeeck. — Kronijk ca» Qeldrrland door Johan de Bye. — Het dorp Oein tot eene tlad verk/aard. Bibliolheek. Ten (ceschenke oitTani^eD: Van Dr. F. A Hekmeyer, te Amersfoort: SpeUn van linne vvaer innr alU oirboirlycke ende terlycke kand- mercken ghepreten ende verhaeU worden. GheipeeU met Octroy der Co. Ma. binnen de tladl van Antwerpen op Thaeck-tpel naer DUtnd jutceel, bg die vier Cameren van Rheiorgcke die hen doer ghepretenleerl kebben den 24°° dach Augutli ini jaer one Heeren 1561. Antwerpen, 1562. 4". Jacobi a Foragine Legenda aurea vulgo hieloria Lotnbardica dicta. Ad cplimorum librorum fidem receneuil Dr. Th. Graaeae. Editio secuDila. Lipaiae, 1850. L. Annaei Seneeae philoeophi opera ad opiimae edilionae eollala praemiltUur notilia lUeraria etudiie eocielalie Bipontinae. Biponti, 1782. 4 vol. Van den Heer U. Capitaine, te Luik: Necrologe liegeoie pour 1856. 6° Anode. Lidge, 1856. Van Dr. F. C. Kist, te Utrecht: Caecilia. Algemeinen mutikai Igdeckrijt can Nederland. 13* Jarg., 1856. In railing ontvangen: Van het Indisch Genootachap, te ’a Grarenhage: Handelingen en geechriflen. 3* Jaarg., 3° afl. ’aGraveohage, 1856. Van de Redactie: Algemeene Konel- en Lellerbode. 63* Jaarg. Nieuwe reeks. 8’ Jaarg. 1856. Digitized by Coogle De Katholiel. Oudtlig, getchied- en ItUerkmdig Mound- tchrift. 29‘ en 30' Deel. ’s Grarenhage, 1866. Graftden der oudtU ieieonert van Dtnemarken. De Heer Dr. G. J. Burman Becker le Koppenhagen, vereerde aan bet Genootschap 15 door hem vervaardigde teekeningen van Digitized by Coogle 239 Graf plaatsen der oudste bewonera van Denemarken, waarop men bet volgende in kleuren ziet afgebeeld ; I. 1. Een graf bg bet dorp Halskov, in bet kerspel Horbelbv op bet eiland Falater. Op zes groote steenea is een groote granietblok gelegd. 2. Een dergelgk graf bekleidigt, bet dorp Kirkerældse, in bet kerspel van denzelfden naam op bet eiland Seeland. II. Een graf te Herrestrup, kerspel van Grevingen op Seeland, zooals bet zich van de zuid- en westzgde vertoont. Van binnen lang 6 voet, breed 5 voet, hoog 6 voet, met een ingang ten zuiden. De groote steen die bet graf dekt, heeft eenige langen van 8 voet, is bijna even zoo breed en in bet midden 6 voet dik. Het geheele graf is vroeger met een gioo-ten heuvel bedekt geweest. Op den deksteen zgn eenige figuren uitgehouwen. III. I*. Een oude begraafplaats, door groote steenen omringd, waarvan de grontste 6 a 6 voet boven den grand uitste-ken. Deze begraafplaats heeft eenige langen van 28 pas bg eene breed te van 10 pas. Aan de westzgde bevindt zich een graf, waarvan de groote deksteen 10 voet lang en 10 voet breed is. Gelegen bij het dorp Homde in de provincie Jutland. Opstand en plaltegrond van eene dergelijke begraafplaats. Deze is echter cirkelvormig en door 11 steenen omringd. Zigligt bij bet dorp Bisler in Jutland. De middelijn van den cirkel is 10 pas. De groote steen die het graf dekt en niet volkomen in het midden ligt, heeft eene lengte van 10 voet beg eene breedte van 4 voet. IV. r. Begraafplaats bij het dorp Manstrup, kerspel Beistrup in Jutland. Van het oosten naar het weaten lang 46 pas. DigitL- 240 breed 8 pas, omsluitende 4 graven, waarvan er 2 verstoord zijn. 2*. Begraafplaats bij bet dorp Varst, kerspel Gunderup in Jutland. Lang 45, breed 20 pas. Het groole granielblok, bet graf in bet midden dekkende, is 9 voet lang en 7 roet breed. V. 1. Twee steengraven in het bosch Bonderup op See-land, eertijds door een henrel bedekt. 2. Plattegrond van een steenen grafkamer, langwerpig vierkant, bij bet dorp Skyum in Jutland, van binnen lang 28 voet, breed 5 voet, boog 5 voet en zonder ingang. 3. Plattegrond van een ovale begraafplaats, lang 48 en breed 26 voet, door 21 steenen omringd, met 2 verstoorde graven in het midden, te Staonsholt op Seeland. VI. 1. Een beuvel in het kerspel Damsbolte op bet eiland Moen, bevattende een dubbele grafkamer met twee ingangen. 2. Plattegrond van deze grafkamers. De noordelijke kamer is 14 voet lang, 5 voet breed en voet boog en gedekt. door 4 granietblokken. De ingang heelt eene lengte van 24 voet, eene breedte van 3 voet. Aan wederrgden riisten 9 granietblokken op 10 zoodanige blokken. De zuidelgke kamer lang 14 voet, breed 7 voet, boog 6 voet. Ook haar ingang heeft eene lengte van 24 voet, eene breedte van 3 voet. De kamer is gedekt door 3 granietblokken van 7 voet lengte. VII. r. Afteekening van den beuvel bg Lille-Rorbak op heiland Seeland, bevattende een grafkamer. VII. Doorsnede en plattegrond van de grafkamer te Lille-Borbak. De kamer is een langwerpig rond, waarvan de grootste lengte 22 en de grootste breedte 9 voet, de hoogte 6 voet, de hoogte 6 voet bedraagt, terwijl do wanden uit 14 steenblokken bestaan. De ing. Ang is 14^ voet lang, 21 voet breed en 4½ voet boog. IX. Doorsnede van den beuvel bij het dorp Vinkel, Kerspel Hogslbv in Jutland, en plattegrond van de grafkamer dtarin bevat, die de gedaante van een kruis beeft. De grootste ste kamer van bet zuiden naar hetnoorden is 17 voet lang, 7i voet breed en 6 voet boog, en door 4 groote granietblokken gedekt. De kamer, ten westen uitapringende, is 8 voet Inng, 3 a voet breed en 6 voet boog en door 2 granietblokken gedekt; de ingang ten oosten is slecbts door ddn granietblokgedekt. 2. Plattegrond van een grafkamer bij bet dorp Svanningen op bet eiland Fijen, van binnen ll^ voet lang, 7i voet breed, 5 voet boog, door twee steenen gedekt en met een ingang lang 25, breed 2 en boog 3 voet. X. Plattegrond van een grafkamer Te Sprove, kerspel Dama-bolte op bet eiland Moen, in 1855 in een beuvel ondekt, lang 32, breed 6, boog 5 voet, gedekt door 7 groote granietblokken. De ingang beeft eene lengte van 18 voet, eene breedte van Si voet en eene gelyke boogte en is door 6 granietblokken gedekt. XI. 1*. Plattegrond van twee naast elkander gelegen grafkimers, in een beuvel te Smidstrup, kerspel Blidstrnp, op bet eiland Seeland. 2*. Plattegrond van een grafkamer te Ullerup, kerspel Keltburg, in Jutland, bebbeude de gedaante van een kruis, van binnen lang 24, breed 7 a 7i, boog 41 voet. De oostelyke arm van bet kruis, die tot ingang diende, lang 6, breed 3, boog 3 voet; de westeliyke arm 6 voet lang, 6 voet breed en Si voet boog. XII. 1. Doorsnede en plattegrond van een cirkelvormigen beuvel bq bet dorp Eltang in Jutland. De beuvel door stee-nen omringd, bevat een vierkante grafkamer, lang 10, breed 5, boog 41 voet. 2. Doorsnede en plattegrond van een grafkamer in een beuvel te Ammendrup, kerspel Allersloy, op bet eiland See-land, lang 20 voet, aan de eene zijde breed 5 voet, aan de overzjde breed 6i voet, met een ingang lang 29 voet. XIII. 1. Een beuvel bij bet dorp Om, kerspel Kirkesyv op bet eiland Seeland, beyattende een met steenen geplaveide grafkamer. XIII. 1. 10 Digitized by Coogle 2. Deze grafkamer van de twee grafhenvels in bet dorp Jellingen in Jutland, van den noordwestelgken kant genomen. In den linkerheuvel is de koningin Thyra, in den regterheuvel koning Gorm, bijgenaamd de oude, begraven geworden. XV. Houten grafkamer, waarin de koningin Thyra begraven. Ten werd. De zoldering bestaat uit 24 eikenboomen van verschillende dikte, welke op groote ateenen rusten. De kamer is bukleed met eikenplankeu, die over bet algemeen 3 tot 5 duimen dik en 14 duimen breed zijn. De vloer is met planken bedekt die op een laag leem gelegd zijn. De geheele kamer is omringd door eene laag leem van 8 voeten dikte, waar-acbter verscheidene rgen groote steenen geplaatst zijn. De heuvel, waardoor dit allea bedekt wordt, bestaat uit aarde, zand en vooral uit zoden, die voor bet grootste gedeelte in aarde verkeerd zijn. De graf Kamer is 44 voet hoog, 8 voet breed, 214 voet lang. De middellijn van den voet des lieues is 180 voet ; de hoogt van den heuvel bedraagt ongeveer 60 voet. Tot toelichting dezer afbeeldingen wordt door den Heer Bur- man Becker bet volgende medegedeeld: Wg kunnen het groote voor-bistorische tijdperk niet anders verdeelen dan in drie tijdvakken: bet eerste toen men nog geen metalen kende ; het tweede toen men het brons bezigde ; het derde toen men het gebruik van het ijzer had leeren kennen. Zondcr eene grenslijn tusschen ileze drie tijdvakken te kunnen aanwijzen , weet men met zekerheid , dst de ontwikkeling en de beschaving van het menschdom des te langzamer heeft pleats gehad near mate men hooger opkiimt. De overbigfselen van het eerste tgdvak en van de eerste be- woners , die men in Denemarken vindt , zijn wapenen en ge- reedschappen , die alien van steen gemaakt zijn ; voorts de graven van dat volk en eindelijk de geraamten , in die graven gevonden, ten bewijze, dat zij hiiniie dooden brgronn, terwijl zg , die na ben gekomen zijn en hen gewis ten onder gebragt Digitized by Coogle 243 hebben, bet voile, dat bet brons en bet gnud gekend heeft, de l|jken lijner dooden verbrandde en de asch in urnen bewaarde. Uet is nog niet uitgemaakt tot welk volk die eerste be- vroners hebben behoord , maar zeker behoordon sij tot den grooten volkstam, die de landen aan de Oostzee benoonde en zich verder naar bet Westen wendde. Uit de geraamten van de eerste bewoners blykt, dat deze niet grooter van gestalte, maar zelfs iets kleiner en tengerder waren dan de tegenwoordige bewoners. Uet is opmerkclijk, ja bjna ongeloofelijk, met hoc groote bekwaamheid zy ran steen allerlei voorwerpen wisten te vervaardigen en hoe zy de granietblokken, tvaarvan zy zich voor hunne graven bedienden, wisten te vervoeren en te bebandelen. Men heeft in de vee-nen geraamten van herten en wilde zwijnen gevonden, die in de wond bleven sleken toen de pijien afbraken. Er zijn geen bergen in Denemarken, maar in een groot geelte dea lands vindt men granielblokken (Granitgetchitbe) en de steenen zijn er menigvuldig. Daar Echter vele stee-nen tot de oude graven gebezigd zijn, vernielt men tegenwoordig vele van die gedenkleekenen, naar mate men steenen noodig heeft voor wegen, havens, fonderingen enz. Gelukkig heeft de regering inaatregelen genomen om de merkwaardigste graven voor voor wegen, verbranden. De eerste bewoners zijn, gelijk reeds gezegd is, door een anderen stamten ten onder gebragt, die het brons gekend heeft en zijnne dooden verbranden. Men heeft duidelyke sporen ge-Tonden van gevechten tusschen deze stammen. Van de eerste bewoners kont men drie soorten van graven. 1. Een groot granietblok op eenige steenen rustende, vormt eene soort van doodkist. Gewonlijk ligt het geraamte in een gebogen bonding en niet regt uiigestrekt. De en 2° tee-kening wijsl deze soort van graven aan, die waarschijnlijk met aarde in den vorm van een heuvel bedekt zijn geweest. Om grond te winnen en de aarde te kunuen gebruiken heeft men de heuvels eslecht. Ueze soort van graven Vomt in alle tireken des lands dikwerf voor, 2*. Op de teekeningen 8, 4 en 6 ziet men een andere soort die nog meer voorkomt dan de eerst beschrevene. Een of meer-dere graven van de soort zijn door groole steenblokken omringd, die een cirkel of een ovaal Vormen, zoo-dat het geheel het aanzie het geheel het aanzie het eener begraafplaaU. Maar waarschijnlijk is ook dit alles eenmaal met aarde overdekt geweest, die men later weggrenomen heeft, en aizoo heeft men bij deze beide soorien van graven, doch op kleinere schaal, betzelfde denkbeeld gehad als bij de 3‘ soort, waarvan nrij nu gaan spreken. De der de snort van graven bestaat uit groote door men schnellhanden opgeworpen heuvels. Ofschoon een groot gedeelte van die heuvels door den landbouiv geslecht is getvorden, vindt men er nog zeer vele in de bosschen, op de heide en vooral op de kusten der zee en der talrijke zeeboezems. Echter moeten zij niet alien aan de eerste bewoners worden toege schreven, want een groot aantal henvels, urnen met asch en bronzen wapenen en gereedschappen bevattende, moet aan het overwinnende volk worden toegeschreven. Dit maakte somtijds ook gebruik van de heuvels, die reeds door de eerste bewoners waren asngelegd, zoodat men dan onder in de henvels graven vindt en urnen met asch daarboven. Waarschijn-lijk bleef bij beide Volken hunne verschillende manier van engraven langen tijd in zwang, zoodat men ook geraamten vindt met wapenen en gereedschappen van brons, waaraan de eerste bewoners weldra de voorkeur moesten geven boven die van steen. Eindelijk leerde men het ijzer kennen, en dit metaal verdrong natuurlijk zoowel het gebruik van brons als dat van steen. Echter ging men voort zich van brons te bedienen tot versiering, tenijl het ijzer in den beginne zeldzaam schynt geweest te zijn, want men heeft bronzen bylen en dolken gevonden waarvan de snede van ijzer was. Bg het openen van een heuvel ontdekt men tot welk tydvak Digitized by Coogle 246 h|j behoort, en isoet hij aan de eerste bewoners worden toe- gescbrevHD , dan vindt men grootere of kleinere grafliamers , uit groote granietblokken zamengesteld. Zij zijn van verschil- lende gedaante, soma met een langen en lagen ingang, dock gewoonlyk zonder ingang en gedekt met steenen, die somtijda ontzaggelijk groot zijn. De teekeningen 5 — 13 leveren hiervan genoegzame voorbeelden op. De kleine kamers zonder ingang (5° teekening) zijn vrij talrijk ; de groote veel zeldzamer. In die grafkamers heeft men rele geraamten gevonden van mannen , vrouwen , kinderen , niaar altijd in een gebogen of zittende bonding , niet regt uitgeatrekt , met bunne ateenen wapenen en gereedachappen en barnsteenen veraieraelen. Men vindt die grafkamera niet noordelijker dan tot aan de groote Zweedsche meren Wenern en Wettem en in lict zui- den tot aan bet Thuringerivald. De grafkamera hebben nimmer tot nroningen kunnen dienen uit hoofde van bare geringe hoogte. Somtyda zijn de grafka- mere dubbel , hetgeen ook wel met haar ingang bet geval ia. In bet der de tijdvak, toen men de metalen kende, ging men voort bij begraving heuvela aan te I^gen, maar zonder langer de dooden te verbranden, en deze manier van begraven bleef tot in bet chriatelijko tijdvak voortduren. In die heuvela van lateren tijd vindt men dikwijla houten grafkameia, uit groote eikenbalken gemaakt, die met plauken bekleed zijn. Een zeer merkivaardige heuvel, die de reeka van deze aoort van begravingen aluit en uit historischen tijd dagleekent, in die te Jellingen, een dorp in Jutland, niet ver van de atad Weile. Te Jellingen had men een ond kouinklijk verblijf, dat tot 1675 bewaard bleef, toen dit gebouw ongelukkig door brand vernield word. Daar woonde koning Gorm, bijzenaamd de oude. H Was een heiden, moar zijn gemalin Thyra een houten grafkamer maken, waarin men de koningin begroef en die door een grooien heuvel bekend word. Toen Gorm in 941 kwam te aterven word hij in een dergelijken heuvel begraven. Beide heuvela bestaan nog en zijn ontzaggelijk groot. De dorpskerk ligt tusschen da beide heuvels in, en digt in de nabijheid, op bet kerkhof vindl men twee groote granietblokken, met opschriften in Runiacbe letters, die op den koningen en de koningin betrekking hebben. In 1821 heeft men den heusel, waarin de koningin begraven bgt, geopend, door een put te graven en is men in de grafkamer doorgedrongen, waar men eenige stukken gebloemd lijn-waad, bro Kstukken van houten beide houten, eenige metalen versierselen en een kleinen zilveren beker fond. Die voorwerpen zijn afgebeld in de Affüchtungen fra det Kongellung Muteum for Nordiikt Oldtager i KjSbenharn van J. J. A. Worsaae, bl. 94. Men beyond look, that twice of drie balken boven de grafkamer doorgezagd waren. Ook vond men een stuk van een kaars, zoodat men vermoedt dat roovers in de middeleenwen in de grafkamer zijn doorgedrongen. Het is bekend dat men toen in Denemarken booswichten had, die bun beroep maakten van bet vemielen der beuvels, om de voorwerpeo van waarde bij de lijken te stelen. Op de knsten der zee en op plaalsen, vroeger door de zee bespoeld, vindt men groote ophoopingen van scbelpen, beiden van deren, die men gebroken het ermerg te kunnen eten, vischgraten, gebroken steenen wapenen, uil n'elk alles bigkt, dat deze bewoners aldaar hunne woonplaatsen ge had hebben en dat hnn voedsel bestond mit hetgeen de zee en de bosschen. Henn opierten. Men heeft er beenderen gevonden van honden, waarvan zij zich ongetwijfselen bij hunne jagten beiden, beenderen van paarden, wildezwogen, wolven, vos sen, herten, zelfs overblijfselen van de alee impniss (Linn.), eene soort van zeevogel. Tegenwoordig zijn er in Denemarken geen wilde zwgnen meer, terwijl de laatstc wolf in 1774 gedood werd. Ofsehoon er geen bevers meer zijn, is het opmerketijk, dat men op 4 mij-len afstands van Koppenhageii een dorp en een geheel arron-dissement heeft, dat sedert eeuwen den naam draagt van Birf-vertkao, Beverevroud. In de veenen lieeft men overblijfselen aangetroffen van het wilde rund en van den eland. Misscbien is de luchtreek tacbter geworden, lerwyl zich de zee tenigge-trokken heeft of waartchjnlijkcr de bo<lem gerezen is aan de oostzijde des lands, en de westzijde gedaald is, waarvan vele sporen worden aangetroffun. Zelfs beefl dit in den historischen tijd plants gehad. Op de zuidkust V van de eilanden Laaland en Falster en op de westkust van Zuid-Jutland waren graven van de eerste bewoners, die zicb nu in zee bevinden. Eertu algemne en eertle Ujzondere brief, van de Kaap de goede Hoop aan de Beieindkebere der O.-l. C. geechreven door den Commandeur J. A. ma SiA>eeek. Medegedeeld door den Heer P. A. Leupe, te Amsterdam. 1. Edele, erentfeste, wel wäse, voorsienige, seer beschcyden Heeren. Mjn Heeren, alhoewel van ’tüsuches onser saecken voor UE. albier noch weynigb fondameuteels t’adviseren sg, soo bebben nochtans niet willen bij dese gelegentheits versuymen UE. ten minste cundicb te maecken, ons geluckkigh arrivement op den 6 en 7 deser, (met) d’schepen Drommedaris, Reyger ende Hope, met cloeck gesont voicq, Godt loff. Item dat wij de geprojecteerde fortresse affecteecken bebben, ende daeraen werckende sijn met goeden gver, docb wat soberen voortgangb, vermits bet luttel getal van voortgangb, vermits bet luttel getal van voortgangb, eer wij eenige van de schepen sullen connen laeten vertrecken, te meer omdat alle de bout-wercken ende de nod ige materialen tot de te bouwen woninghen, Ofer dit ooderwerp vergelke meo de foorlexiog ran Dr. J. L. F. Jaaeseo oper de betehaving der allervrorgete hnoonerz van one taderland, Ägeld %it geponden oerblijfteten id zijne  victualien op de buydeningh (buikdenning) ge atuwt aijn, dat ons dapper in dat werk doet beletten, alao wij daerdoor vooreerst tot de rereyste materialen niel oonnen co- men, waermede wij ona eerste nodige werk, namentlijck buy- singe cunnen beginnen te maecken, omme onse victualien etc. te bergen; des wij ’t fortjen hebben affgesteecken ende begrepen, dicht aen de Soete ririer op een seer bequaem hoochachtigh vlacq pleyn van redelijcke aerde, behalren aen ’t eene seepunt- jen na de Soute rivier streckende, daer dapper mul ende rul is, gelijck deselve rontomme vermits de groote drooghte mede all vrij stoffachtigh valt. Edoch sal in den regentijt met goede zooden (weicke aldaer genoe Digitized by Google 348 heel onder alle victualien op de buydeningh (buikdenning) ge atuwt aijn, dat ons dapper in dat werk doet beletten, alao wij daerdoor vooreerst tot de rereyste materialen niel oonnen co- men, waermede wij ona eerste nodige werk, namentlijck buy- singe cunnen beginnen te maecken, omme onse victualien etc. te bergen; des wij ’t fortjen hebben affgesteecken ende begrepen, dicht aen de Soete ririer op een seer bequaem hoochachtigh vlacq pleyn van redelijcke aerde, behalren aen ’t eene seepunt- jen na de Soute rivier streckende, daer dapper mul ende rul is, gelijck deselve rontomme vermits de groote drooghte mede all vrij stoffachtigh valt. Edoch sal in den regentijt met goede zooden (weicke aldaer genoe Digitized by Google 348 heel onder alle victualien op de buydeningh (buik Gemelte Soete rivier comt aen 'tender seepuntgen na den Leidenwerk streckende fray in de gracht te lopen, doch sal diep moeten gegraven worden soo men 't water in ende om de grachten leyden wil, alsoo 't pleyn van 't fortjen jegenwoordigh wel omtrent een paer vadem hoger als 't water van de rivier is leggende, waerom wij oock de wijtte van de gracht meer hebben genomen, dan op twee roeden, met voomemen om soo diep te graven als mogelijck sal wesen. Leibende voorverhaelde fortjen affgesteecken in een recht viercant met vier pinnen ofle bolwercken, waervan de buytenste polygonas oft bolwercken sijn genomen op 21 roe-den van den anderen, gereckent tegen ’t cleyiie royael dat sijn buytenst poligonen heeft van 60 roen, van alien ’t weicke UEd. de pertinente affteyckeninghe ende nader perfecten uyt-reeckeiiingh, met de naeste retourscheepen hopen toe te senclen; alsmede van de landerijen tot cultivatie uyt te kiesen etc., waer-toe wij roeynen bequaem lant genoegh onder ’t faveur van ’t ca-non vinden sullen, als ’tmaer wat begint te regenen, sijnde je-genwoordigh door de groote drooghte ’tgras ende groente van ’tvelt schier als verbrant. Uyt de rapport en van des Salamanders opperhooffden ende extract Humer Instructie, vememen hoe dat 1) Hagterhaal eni. bl. 15, 24 Roeden. Digitized by Coogle 249 de eerste scbepen van d’ E. van Teylingen 26 February van bier na St. Helena vertrocken , veracbeyden saecken bebben gebadt omme ons bij ontmoetinge albier, mede te dienen ende in ’t voltrecken van ons werck eenige tijt behulpsaem te sijn, om in deffentie te gemecken , ’t weick ons voorwaer dapper sonde te passe gecomen bebben , alsoo ’t (gelijck geseyl) met dit weynigb volcq , seer sober ende verdrietigb voortgaet , des wij oock vooreerst maer twee puntjen ruytswys over malcande- ren, trachten met alle spoet in deffentie te brengen om canon op te stellen ende eenigbsints voor sebielijeken overval der wilden wat bevrijt ende bewaert te wesen , gelijck UEd. de gemelde opperbooffden bij bebouden overcompste (dat Godt geve) omstandiger sullen connen verclaren , daertoe ons refere* ren ende: Hiermede: Edele, erntfeste, wel wijse, voorsienige, seer besebeyden Heeren, roijn Heeren, UEd. naer onse guns- tige gebiedenisse ende oilmoedige groetenisse, den Eeuwigen al in genade bevolen ende in UE. gunste voor gerecomman- deert laten. UE. onderdanige ende verplicble dienaeren, (Sig.) Jobati van Riebeeck, 1652. Uavit Coninck, Jan Hooebsaet, Symon Turver. 2. Edele^ erntfeste, Wel wijse, voorsienige, seer besebeyden Heeren. Mijn Heeren. Rij ons generate schrijvens bebben UEd. cortelijck g’adviscert ’tweynige van den toestandt albier, daerin ons den tijt door nader bevindinge wijser maecken ende in ge- volge meerder stoffe gevad, omme UEd. van larger advysen in toecomende te dienen, degen eenlijck maer streckendom me UEd. dienstelijek te versoecken, dat wy voor dit forlgen met de navolgende nodige cleynigbeden tot gerieff van ’t volck etc. mogen voorsien worden, als te weten; wat coex, botte- liers, loyers en constapels gereetsebnp, item met een goet scbeeps-corporacl off smith, met sijn gereetschap en coten, een radelijcke medicament kist, tinneverck voor de tacffel en botte- lien gewii;bt en scbalen, een redeiijcke clock, vlaggedoeck, een vat off twee met potten en pannen, r I men groot en cleyn for maet, papier, pennnen, lacq en inestoff; wat pannen en steen tot dack eii anderaints voor de buysinge en wooningskens, also de plancken door de son soodanig van den anderen splyten dat deselve niet dicbt te houden sijn in dese getemperde tijden, sick late staen in de beete tijt. Sulfx dat wij dapper becommert sijn om one broot en andere droog waren en coopanschappen droog te bouden, sijnde de schippen van dese acbepen seer traegb ende onwilligb, van alle *t verbaelde yets over te geven, sulcx dat wij bier ran gantsch sober sullen veraien en van sommige dingen gebeel destituyt blijven, dat ona t’ ajner tijt aengenaem aal wesen Wand van de schepen nieta met minne te crijgen is, en deselve (ala men yets versoekt) ona trachen wijs te maecken datse er niet af en bebben, ofte altoos niet missen cunnen; derbalven ala geseyt onse troat dienaengaende van UEd. principiel te verwacbten en wes meer ona uyt Indie nodigb is, van daer te versoekrn bebben. 