De zeden der wilden van Amerika [microform] : zynde een nieuwe uitvoerige en zeer kurieuse beschryving van derzelver oorsprong, godsdienst, manier von oorlogen, huwelyken, opvoeding, oeffeningen, feesten, danzeryen, begravenissen, en andere zeldzame gewoonten, tegen de zeden der oudste volkeren vergeleken, en met getuigenissen uit de oudste grieksche en andere schryveren getoetst en bevestigt
Lafitau, Joseph François, 1681-1746
Men vmd by vooibeelt voetftappen van de verborgentheid der II. Drie-eenheid -^' in de verborgentheden van Ifis , in de wer- kcn van Plato, in de Godsdienften der Indien , van Japan en der Mexikanen: men ontdekt verfcheide andere gelyke trekken in de Ileidcnfche fahelk nde, gelyk ik in 't vcrvolg doen zien zal. Wat den dienst aangat, de II. Vaders heben zelfs verstellt gefährlich van daur in de/e Overeenkoinft te vinden, niet alleen met het wezenlyklte dat 'er in de Mozailche Wet was? maar zelfs met byna A 3 hier St. Judinus, St. Clemens van Alexandrycn, Eufebius van Cezarca, St. Augustine cii verfcheide andere Kerkvadcrs hebben gemcent in de Werkken van Plato enig duiJdvke kennis van de Verborgentheid der H. Dric-cenhcid ic zicn. Deze Wsgeer h;Kl deze kennis in de bockcn van Merkurius Trifmcgiftus geput, in de Onicang die hy met dc Fgvptifche Pricllcrs gchad had, en in Je Weicnfchap der Verborgentheden, daar hy zich had latni in wydcn. De gene die eenvoltnaakter kenni van de Becldlprakice Wetenachap der Ifiaken menen re hebben, beclen zich in dat zv dair deze Verboigenthcid onder verfcheyde Z nnebeelden begren, in zien. Kluveriiis hech het in de Godbeden der oudc Duitfchcn aangc-nierkt. De Gclecrden die over dc Godsdicnllen v;in Oollindien g schreven hebben, zeggcn ook dat?y vcrbeclt is in dc drie voornaamllc Godheden van dat Sand, Bnima, Vichnou en Routrcn. Daar is in Japan een Afgodenbeld met drie hootden, dat de zeitde Verborgentheid fchynt uit tc drukkcn. Acolla vcrzckcrt dat men 'cr noch iluidtlykcr votHappcn van in Peru vind. Hy maakt in 't by-zondergcwag van een Afjiod, Tangatanga gcnaami, 't welk volgens zyn zcgecn cn in drir, en Dire in een beteckenen Hen betecken ist die een klare en korte uitlegging van deze verborgentheid fchynt te zyn. Grooteovereca komft tuflchea den Godi« dienft van het Hey- dendom en verfcheydc onzer gelooft* punten. Voor- beldea daar van. O O O M E R K a Hieroin (telegat dat<K Godt- dieofien van hei Heiden- doi»' dbotrde "Wwge- VCTMlIt deMo-' boeken gehaftlt waren. th gc- tracbt de gaof fche Heiden- fche fa- bclkun* de op Mozes en Sefii- ra tei htfis te brengcn. Ditge- voelen gecft veel vat om den waten Gods- dienft aan te taften. -U.U Want dan moct het gant- fche Hei. dendom voor Mozes zonder Godru CD al de 'Sakrtimenten van den Chriftelyken Godsdienst^ feh ty hcbben hier op zeenander Mltwoord gevonden dan te zeggcn > dat de Dui- vel altya getracht had de Aap van de Godheid te lyn, en tich op de leUde wyze al de 'Sakrtimenten van den Chriftelyken Godsdienst, feh ty hochben hier op zeenander Mltwoord gevonden dan te zeggcn > dat de Dui- vel altya getracht had de Aap van de Godheid te lyn, en tich op de leUde wyze al de 'Sakrtimenten van den Chriftelyken Godsdienst, feh ty hochben hier op zeenander Mltwoord gevonden dan te zeggcn > dat de Dui- vel altya getracht had de Aap van de Godheid te lyn, en tich op de leUde wyze al de 'Sakrtimenten van den Chriftelyken Godsdienst, feh ty hochben hier op zeenander Mltwoord gevonden dan te zeggcn > dat de Dui- vel altya getracht had de Aap van de Godheid te lyn, en tich op de leUde wyze al de 'Sakrtimenten Te denen dienen, als God van zyn Ware Anbidders gedan wierd. Die gene die in der laatfte tyenvan de Godsdienilen gesprakiv hcbbert Jie in Oost- en Westindien -verfpreyd -zyn, hebben de overseenkonjll aangetoont volgens de Uitlegging der H. Vade-re. AicQfta iii 't byxonder heeft iich over dit denkoeeld ai te wyd uitgdaten. Dieze /overenkomii en de tveinige kenhisdie tiieft Van de eeffte ee^wehheefc, waaf vanons geen gedenkftiikkeh vah de ongewyde Oiidhdd( ovei?ig«y;die niet ptigtr zyn als de boekert vati Mozes, hebben doen zeg^n^ dat de Godsdienilen van hef^ Heydendoth9 dodreiikele Wetgevers gellichti byna alles uit de Mtizaifche Wet gehialt hadden, en een der grootfte Mannen van onze Eeuw heeft de zaak 40 ver gidreven, dat hy ondefnomert heeft de ganze heydenfche fabelkunde, voor zo ver het historifche deel raakt, uit te leggen, en daar van al de Goden en Godinnen op Mozes en op Sefora zyn Vrouw t'huis te brengen. 'iro 3: En ftaatkundig werk. Want z het waar is dat alle de Godsdienden Mozes na-geaapt hebben, zu hy zelf de voorfchaduw van alle hunne Godheden is. En hevoorwerp van alle de vorderlichen van de flibclkunde, zal het ook waar zyn dat voor Mozes het gantfche Heidendom zondet Gddsdienft en zonder Goden geweft is. Men zal met waarheid kunnen zeggen dat de wercld meet als drieduizent jaar lang, zo men erdeweinige Aartsuiders van uitzondert, daar het uitverkortnVolk uit voofgekomen is, in dien volkomen beeftelyken ftaat gtleeft heeft, daar de Heidenfche Schryvers veronderftellen dat de menfchen in- geweeft zyn voor den tyd van Ifis en Ofiris, van Jupiter en Juno, van Kaimjs en Cekrops, die dezelve begonnen te befchaven, in plaats dat i,y voorheen als becllen leefden. Men zal met waarheid kunnen zeggen dat Wetgevers, die na Mozes geleeft hebben, zyn voetftappcn volgende, zich V van de zwakheid en botheid der Menfchen zullen den den Menfchen zullen den den Menfchen zullen den den Menfchen nicht verfiern, die den Menfchen nieren in overtrefen, zu allen deutschen Goden op Mozes te Luis gebracht worden: en wie zal onze hören, dat Mozes zelf de Ilebreuwen niet om den tuin gcleyd hcefc. 5> 3> Heefc, zo hct de andere ongewyde Wetgevers zo licht gevallen heeft het gantfche Heydendom te mllleiden? Zo dit gevoeien op zyn ftrengll aangenomen li'ier, zo dat'indef- 5, daad de Feniciers, de E^yptenaren, de Perzianen, de Indianen, 3, de volkeren van Thracien, van Germanien, van Gallienj vart Ibcrcen, van Amerika lelfs, maar boven al de Grieken en de Romeynen hun Godheid van Mozes gemaakt hadden, en hun „ (lodsdienll op het model van den zynen gevormt, zou er nietsge maklyker zyn als denzehen door de l'chriftuur en door de bocken van Mozes zelfs onder den voet te wcrpcn. Dat men ze leze, men zal er cen gevoimden Godsdienst by al de volkeren, waar van hy spreekt, en vinden; in 'T'y'zonder by de Egyptenaren en Kananiters, daar hy 't meefte omgang mee gehad heeft. Men zal erecn Godsdienst ziendie reeds by deze zelfde volkeren verdorven en verbaftert was. Wat Afgod rechten de Ifraeliten in de Woeftyne op, onder-tuflchen dat Mozes met God in gefprek was, en de Wet uit zyn handen ontfong? Wat was het guide  God hem beval daar uit te trckcn. MilFchien was het de we- reld reeds, then God beilot dezelve door een zondvloet te verdelgen. DE vlyt die ik ontrent de Heidenfche fabelkunde a^ngewerit heb, heeft my een weg tot een andere ftelling gebaant; en my vecl hoger als de tyden van Mozes doen opktimmen om op onze eerfte voorouders Adam en Eva al het geen te hulp te brengen 't geen de Schryvcr, daar ik van gefprokcn heb, op Mozes en Sefora uitduid. Deze ftelling die dc wereld nieuw zal voorkomen, fchoon ze niet nieuw behoorde te schyncn, dinkt my dat zich redelyk wel ophoud. En fchoon ik myn gillingen allc de uitgcstrektheid niet gegeven heb die ze wel lyden konden, beheld ik my in dat men ze gegrond ge-noeg vinden zal, om dat gelcrdcr luiden daar andere zullen kunnen ljyvocgen, die de mync zullen vcrftcrken Ikzie niet dat 'cr eenig ongemak uit deze ftelling voortkomen kan, noch dat men 'er cenig nadelig pcvolg voor den Goddienft uit halen kan. Zo dra als 'er de Godsdienft in gemoeic is maak ik myn werk van zo wc inig o;) myn denkbeelden te Udan, dat ik bereid zy om alle de gillingen, daar men een quaad gebruik van zou kunnen makcn, ol in een quadcn zin opnemen j te herroepen j en zc reeds in voonaad herroepen j en zc reeds in voonaad herroepen j en zc reeds in voor deyschlick voor den Godsdienft in zie, en dat dit den Ongocliften alle voorwentzel beccmt om tc zcggen dat dc/e een menfchelykc vinding is. Want God% diend geleeft Wetges vers zullen befchul dig worden van  ven we- dcrlegt. Siellinf; vnn den Schry- ver die alles op Adam en Eva te huls brengt. Uit dc- le ftel- lini; is gegen nadclif^ gevolfj teirek- ken. Maar veel eer een krachtfg voor- dcel voor den Gods- dicull. Daw kari maar cell Gods- dienll lyn. Die met de meii- fchen moet geboien zyn uu 20 lang alszy duren moet. Deze Gods- dicnll nan on- 7e fctUc voorou- ders gegeven i:> van getiacht lot Re- llacht aaii al- ien overge- gaaii til ovcral ver- fprcyd. Hoc fieze Gods- Jienll.m vervolB vail tyd hccft kiinncn verba- ntrt wor- den. O O O O M E R K Want zonze eerfle Voorouders hct voorouders voorouders van de heidenfche fiabelkunde zyn, voor 7,0 ver het hiftorifche dec! berett, /yn zy de ceiile Wetgevers, de cerfte Voorouders vin den Godsdienst. Dus werkt het Ileydendom met de Heylige bladeren tozaam, om ons te overtuigen dat de Godsdienst uic ecn zelfde bronkomt. In dezen Zamenhang zict men ccn Godsdienst die in zich zelven en in zyn oorfprong zuiver en lieilig is: ccn Godsdienst die van God aan, die den zelven aan onze cerfte Voorouders gaf. Dan kan underdaad nict meer als ecnc Godsdienst zyn, en dczc Godsdienst voor de menfchen zyndc, moet met lien begonnen hebbcn En zu lang als zy duren. Dit leer ons het gelöst en geeft ons de reden in. In deze ftelling ziet men van de fchepping der menfchen cen ge- vormden en openbaren Godsdienft , beftaande in vcle ovcrleverin- gen, gronden van deiigt, waarnemingcn en plcchtigheden der Wet, gelyk zulks hct denkbeeld zelfs van Godsdienft en van de ftaat der Menfchen meebrengt. Kan men zich in der daad inbeelden dat menifchcn , die voor de zamenleving gcboren /yn , verfcheide eeuwen zondcr opcntlyken dienfc en zondcr and ^ re verplichtingen als die gene die de byzondere Godsvrucht een icdcr opleggen ken, geleeft hebben ? dat is niet waarfchynelyk. De GodsdienlTzekerlyk het fterkfte verband zyndc, en 't welk hct mcefte toebrengen kan om hen te vercnen. " ""t Is in deze ftelling gemakkelyk te begrypen hoe deze Godsdienft aan onze eerfte vooroudcrs gegevcn zynde van geflachtc tot geilach- te als een foort van gemeen erfdeel tot alle moet overgegaan , en dus over al verfpreyd zyn, daar men in tegendeel niet als met vcle moeite begrypen kan , dat een Godsdienft , die enige eeuwen na den S^ondvlocd zou opfTekomen zyn',cnwaar van men de vinding ook ccn byzonder volk , als by voorbceld de Egyptenaren , zou vcrfchiil- digc zyn , tot ?.lle Naticn zondcr cenige uit te zondercn, zou htbbcn kunncn ovcrgaan , na dat dc/c NiUie van den andcrcn gc- fchcydcn svarcn , gci^^k zy hct hcdcndaags zyn , ondcrlcheydc Cc- liingcn en drif.en Jicbhcnde , mecr gcncgcn om elkandcr quaad ic docii, als clkantler het gocde , 't gcen zy mogten gchad iicbbcn , mcdc te delcn. "Tis in dezc ftelling gemaklyk te begrypen, lioe dez Godsdienst, in zyn oorfprong zuiver en cenvoutlig, in vervolg van tyd lecftkunncn verbrannten worden; de onwetenhcid en de linrtstoclitcn bronnen zynde die de befte zakcn vergiftigen, en vvaar uudorder moet ontstaan. Wy I'cbbcn 'er cen le-vendig voorbceld van in de Godsdicnllen der Indien. Dezc Godsdienst zyn alle bccldsprakig, dit is ook klaar, ondertuflchcn hoe vel grove vcr/onncn, om de zinncldcn, daar zy de bctcktnis nict mcer van weten, uit te leggen? Zy hebben vcle grondrcgcls, die ecn zccr ftrcnge zedcleer benel" zen, ondertuftchcn wat mengling vind men daar in niet van doze Grondregelen met de grootile Verdorthcid der zeden, die door hct voorbecld der Godheden gelt. ft wicrden. indeiyk und ik daar noch een grooi voordeel in: d.>tis> dat j^ op D E S S C H R Y V E R S. '^} ©ip myn wyze van de Ileidenfche fabelkunde en de zinnebeeldige Godgeleertheid uit te leggen, ik de zinnebeeldigen ch dc beeldspra- kcn op de Godheid en op de gronden van onzen Godsdienst te huis brcng, en niet op een uitlegging van de natuurlyke wereld, gelyk de Ileidenfche "V/ysgercn in de laatfte tyden van het Heidcndom gedaan hebben, Uitleggingen die de godlooshcid kunnen bcguniligen* en gczag en gczag Aan een doomftc ongodiftery geven. ^.v,*-i ■■'.<!:..n. ZEVENDE HOOFTSTUK. DE Ongodiften kunnen bun tegen myn giffingen inwerpen, dat 7.y nieuw zyn> en zeggen dat ik in de uitleggingen die ik van de hcidenfche iabelkunde geef, myn ftelling op een ftof die in zicli zelven zeer duifter is, bouwe. Ik zou deze gewände Nieuwiede die ik op de schryvers, de ik aanhaal, en op zeer waarfchynelyke giflingen gegrond vind, konnen looghenen. 't Is waar ik geef myn gilVmgen niet voor bewyzen uit. Des niet tegenstände latenze als eenvoudige giflingen niet na een zeer fterke drangreden en een soort van bewys uit te makcn) zo men ze alle onder een hooftftuk brengen wil. Muar wat grondflag hebben zy zelfs om bun gevoelen vafc te makcn? daar is geen Wetgever van de bekende tyden dien zy als eerftcn vinder van een Godsdienst aanhalen, of men bewyft dat er reeds voor hem een Godsdienst aangenomen was. Daar was er een voor Numa by de Romeinen. Mozes, wiens fchriften ouder zyn als alle andere vverken die wy hebben, wyft von den oorlprong der Wereld een ingevoerden Godsdienst aan, derhalven zy gernoodzajet hun toevlucht tot de Wetgevers van de Naticn te nemen, die in deze duistere eeuwen leefden, daar men geen vaft tydftip in bepalen kan, en die men als fabelachtigc tyden aanziet, van wcke y by gevolg geen gefchiedenis of iets zekers kunnen verhalten: tot die wetgevers, die de Volkeren als Jiun eerfte ftichters hebben aan-. gezien, die de Oude Schry vers om deze rcdcn Autochthones, dat is te zeggen, uit Jiet lyk der aarde geteelt, noemen, en die ons de heidenfche Oudhcid op een zinnebeeldiee wyze onder de gedaante van halve menlfchen en halve llangen afbeeld. Is dit genoeg om hurt gevoelen grond te geven? neen zeker niet, maar dit fleunt hetmyne volkomen wel, want deze twe hocdanigheden kunnen, gelyk ik het utlcg, op gene andere als onze eerfte Voorouders passend. Niet alleen toon in 't Hoofttuk van den Godsdienst aan dat de Volkeren van Amerika, voor woefte menflchen aangezien, 'ereen. hebben; men zal'cr verfielen zonderlingen en aanmerkens-waardige trekken van zien in de andere Hoofftukken van hun Regering, Huwelyken, Oorlogen, Geneeskunft, Doodj Rouw en Begraving; 20 dat het fchynt dat ccrtyds en in de eerfte tyden de Godsdienst over al in vlocide. Wat da > Oago •.' dillea'! tegen dit ge* roelen kunnen inwet« ;1 '•• f:{ • s.r^^Al pen. ■ ■ A ,', 1; Schryverbe veribe hunde in tiebe Ichry. ving der z«den e»R*- WOOfH tenst ■■•> >:jiv li-.M ■ ■'■. Alle de leden derA- inerika* nen heb- ben hun voor- beeld in de oud> heid. Oor- fprong der voi- le ere n van A- merika. Hi.; XVatde Schry- *er ill het Ar- D£ Stdf der -mdtti is tea raime Stof, die altes in Imar onhr'(}!c heiluit» die te tele woiideriykc xnken en die weinigovereenkomft jlvBt olkander hebbeQ) behelfi : Jiicrom is hct zeer moejelyk gevreeft die alle onder een gefcchtpunt te brengen. De gedurlge vergelyicing die ik van de zedcn der Amerikanen met die der Ouden mack, hecft de zwarigheid noch veel vermeerderert. Ik heb evenwel niet nagelten daar cen zeker order aan te geven, door de verdeling die jk ge- iMak( heb) fchikkendc dc voornaamfte /aken onder lekere ticcis, ^yk hct regifter die vertoont. Maar gclyk de mceile van deze dtehzelfs vcel ftof behelzen, heb ik getracht een zekere Leerwyzd te houden, schakelenden de zaken lodanig aan een dat ly in die order gevonden worden, die zy natuurlyk hebben moetet; en geven-de haar xodanig een verband, dat zy uic elkander schynen te volgen. In de Belchryving van de Zeden des Amerikstriets flaat de vergelykiug met de ouden altyd op valte vocten, cm dat 'er geen cene fek in de 2cden van die volkcren is, die zyn voorbeeld in de Oud held niet hecft. Eenige artykels die de Zeden der Ouden raken veroorzaken in 't voorbygaan een zoort van een Vertoog wanneer hurt doilCrhcid of aanmcrkcnswaardigheid vcreifchen dat men dezelve ontwimpele. Men zal miffchien cenig vjtn deze Vertdgcn niet lang vinden. Ik heb myn heft gedaan dm ze niet te ver uit te rekkeii. Maar ik heb geordnet of dat ik een itof niet mocll beginnen, of dat ik di moeft ophelderen. Men zal voor de langheid wel beloont worden ao de ontdekking nieuw fchynt, crt zo de gilBng of het bewys op grond lleunt. Ik begin noet het artykel ran den Oorfprong dezcr Volkeren; ikonderzoek daar in of Amerika by de Oiiden bckent is geweelt? hne en door wie, en in wat tyd het heeft kunncn bevolkt worden, en wat voor Karien daar hccn kunncn vcfplatit zyn. Men kan in 't byzonder over dit laatde lluk niet als wilde gilTingen hebben, waar mn ik de redenen aanvoer. Ook is myn oogmerk niet al. deze Wil-de Volkeren tlit malkander te zockeii, om ieder van hen op een Volk t dat in de Oudiieid bekcnt was, te huis te brengen. Maar schoon men van zommige in 't b^-vontfer redelyk waarfchynelyke giiUhj^en kott bybrengen, gelyk ik in het voorbeeld der Iroko-icn ett der Iroko-icn ett der Iroko-icn een lagrote ovcreenkomil met de 2!eden der eerfte Volkeren anwyft, dat hien daar uit beduiten kan dat zy alle uit cen zelfden lum voottkomcn. Na cen algcmeen dcnkbceld van het karaktcf ^erWilden gegevcn te hebben, ga ik tot cen omllandig vcrhaal van de Zeden over door hct artykel van den Godsdicnft. Ik ondcrzoek daar in op order wat hct voorwerp van hun dienll is ; waar in deze dienft bcftaat , wat hy ^ oor een oogmerk hecft : en ik cindig met het oordeel dat men - ' . over D E S S C II R Y V E R S. »t over de voetftappen van 't Joden en Chriftendom , die de eerftc ont- dekkers van America daar'gevonden hebbcn , moet vcllcn. In dit allcs is dc Fabelkundc zo gemcngt , dat zy daar eon heel lyllema uit- maakt, waar in ik hoop tiat men met genoegcn zien zal wat ik 'er van de zinnebeeldige Godgeleercheid der Heydenen , van het Sa- btendom , van de Veelgodcry, van den dienll van \ clla , van de byzonderheden der offcranden , van dc Dienaren der Goden , van de Verborgentheden , van dc Inwyingen , van de Goddelyke wor- king, en van de Wigchelary, van de onfterffelykheid der Ziele en haar llaat na den dood bybreng. > . N E G E N D E II O O F T S T U K, OP het artykel van den Godsdienft doe ik dat van de burgerlyke Regering volgen. Van alle de foorten van Heerfcbapy Icomt my die der I'luronnen en der irokoizen de aanraerkenswaardiglle voor, om dat zy 't meeft met die der oude Kretenzers en Lacede- moniers over een komt, dewelkezelfs de Wetten engebruiken, die zy van de eerfte oudheid ontfongen , het langft behouden hadden. ISchoon deze form van door weinigen geregeert te worden, zonderling is, is de wyze van beftiering olyn in alle de staten der Wilden allemen: de aart der zaken by na de zelfde, zo wel als hun openbaver vergaderingen, hun seften en hun danflen. Vervolgens de Wilden wat nader belle oiiwende sprekik van hun Huwelyken, van de Wetten en Plechtigheden die daar in waargenomen worden; van hun Echtfcheyding; van de Opvoeding der kinderen en van hun jeugt. De Godsdienst kan 'er een voordcel uithalen, want ik meen daar redelen wel in te bewyzen het geen vele Sciiryvers gedreven iiebben, dat 'er van alle tyden "Wetten geweckt zyn, die de menflchen ontzien hebben, plechtigheden die zy hebben geoffent, trappen van vermaagfchapping. Die zy verboden Jüngen. Het voorbeld van Abraham dat ik aanvoer fcliynt my overtuigent cm de dwaling om-ver te werpcn, daar ons de ongewyde Schryvers in geworpen hebben, met te zeggen dat liet een Wet by de Egyptenaren was, dat de broeders hun zufters trouwdcn. Ik leg de oorzaken van deze dwaling uit in. betrekking van eenige andere byzonderfc volkeren, en ik eindig met de Vergelyking van de opvoeding der Wilden met het geen men in de Oudheid vind van de ilrenge opvoeding der Kretenzers, Lacederaoniers en Perzen. Van daar tot hun bczigheden overgaande fluit ik onder dezen algcmenen titel verfcheide ftofFcn in. Eerft doorloop ik de bczighe-den der mannen in hun liuisbeftier. Ik spreak daar van hun Dorpen, van hun Ilutten, van hun Kledy en Cieraden, vervolgens liandel i van die der Vrouwen, die in deze landen tot den arbeid schynen geboren te zyn, en die de moeitc van den Landbouw en al de zorgen van de huishouding op haar lals hebben. Men vind hier ook verfcheide trekken van de Oudheid, die niettc verfmaden zyn, raKend de wyze van zich te kleden, van zich op te lclukken, vellen te bereiden, zich met onuitwislykc verwen van den Gods< dienit wonder- loekt.  betreffend. Die Bezüglichkeit der Wilden bützenhützen, von de Korlog, hun Gezantfchappen, hun Koophandeil jagt en Vifchvangst. De Oorlog heeft by all de Wilden zo fterke aanlokzelen, dat zy voor dezelve fchynen geborcn te worden en te leven; dit is de hartstocht die zy 't meeil laten blyken. Het artikel dat ik 'er van gemaakt heb ir zeer lane, om dat ik daar dat van hun Rcizen e i al de toerulUng van hun Togten ingelaft heb. Ik begin deze (iri door de redenen, die by hen den oorlog als nondzakelyk makei). Ik leg uit hoe de Oorlog gezongen en verklaart word y de toeruiUngen te water en te land. Vervolgens fpreck ik van hun Wapenen, van de order die zy in 't marcheren houden, van de  der krygs-knechten na de behaaldc zege, hoe zy in de marich met de krygs-gevangens leven, op wat onmenfclilyke wyze die in de dorpen, daisy aankomen, ontfangen worden. De belchryving van de fchrikly-ke stralfen welke die gene, die ter dood veroordeelt zyn, te lyden hebben, en de voordelen van de veroordeelt van die gene, dicn men goed vind het leven te fchenken. Daar Zyn vele trecken var Oudieid door die gehele artykel verfpreid, die op de verfcheiden- heid van de ftof flaan, en die zo veel te keurlyker zullen schon, hoe nader dat zy aan de gewoontens van de verafgelegenfte tyden komen, waar van men flechts eenige voetstappen in de oudfce Sciiry- yers ziet. Hicr onder stel ik 'c geen men van het zinnebceld van de dienstning zegt, van de eerfte schoepawart der Ouden, van de llerrekunde en de rekening der tyden ; vuur te maken, en ver- fcheide andere overreenkoniften, die de Lezer daar in aanmerken l^an. "Tien de artykels van hun Afgezantfchappen, van hun Kbopliandel i van hun Jagt en Vilchvangft handel ik nict als van hct gcen dat op de Oudheia kan te huis gebragt worden. Het overige is al tebekend en word by al te veel reyzigers gevonden. Ik heb my met vermaak opgehouden in een lange befchryving van de Vredc-ftofc ter corzaak van de vergelyking die daar van met den flangeftaf van Merkurius maak. Om dit te doen heb ik enige brokken van oulde Schryvers, die ik geioof dat weinig gcnoeg bekent zyn, en die cen grote overeenkomft zullen asintonen, by cl.kander vergeleken. De nodige bezigheden worden van de tydverdryven gevolgt, zommige gefchieden Uit enkcl vermaak, onder de anderen is enige oeffening gemengt, Onder de ecrässe soort word van een spel ge- fproken, dat aan de Gleeen llof tot verfcheide vertogen verfelhaft. Onder de laatlle vond ik enig spelen en oeffeningen van het BalUaan en Worltelen der Ouden. De flaiuurlyke order geleid my vervolgens cm van hun ziektens, Geneeskunll, Dood, Begravenis en Rouw te spreken. Ik onderfcheydc twee Iborten van Gencesmiddelen, cor Iiun ziekten, deandere  van aanmcrkens waardigc zaken, voor al houd de laatlle een lluk van de Oudheid in, dat opmerking vcrdient. Het artykel van de Doou, Regrafenis, en den Roiivv behoortt tot den Godsdienlt, en komc my'als een overtuigent bewys van het denkbeeld voor, dat alle de Natien van de onfterfelykhcid van de ziel gehad hebben: in dit stuk vind ik dat de Amerikan noch meer met de Zcden der eerftc tydcn over een komen, als in ai 't ovcrigc. Alles is daar in aanmerkenswaardig, hun M'yze van de doden te 'egenen, te waiTchen, te zalven, te pryzcn en te bewarcn. Hun verfcheyde wyzen van begraven, hun klaagliederen, hun feeften, hun begravenislpelen, hunne denkbeelden aangaandc het geen na den dood in het graf blyft; de pligten die zy de overledenen ge- ivoon zyn te bewvzen, en de wetten die 'er Over den Rouw ge-maakt zyn. Ik beftuit dit artykel met een algemeen seest der doden, dat deiironnen en Trokoizen gewoon waren alle twaalfjaren of daar entre vieren, en dat zy noch in 't verplanten van Jiun dorpen vieren. Dit seest behelft lets aanmerkenswaardigs, en ter lelfder tyd iets akeligs. Eindelyk befluit ik het gantfche werk met het artykel van de taal. Ik vergelyk daar in alle de spraken van Amerika met de geleerde en bekeende levendige talen van Eiiropa. Ik breng enige woorden van het Hurons en Irokoifch, die In het Griekifch gjevonden, en eenige andere woorden van barbaaricho.tdlen, die ik uic oude Schryvers te zamen geraapt heb, ovcreon» eii ik haal 'er eenige giflingen uit,oin myn gevoelen over Den oorfMQrtg viia dcii Volkeren te fty ven. Het verblyf, dat ik onder aeirpJC<>i'M!ti gebouden heb, heeft my aangezet om hun zeden naauwei^yi| ia pluizen, om dat ik ze betcken, en dat ik verzekerder ben van 't geen ikdryf. Men kaneven-wel zeggen dat de zeden der Wilden in 't algemeen zeer overreenkomen. Wanneer ik iets byzonders van d" andere Nation weet, laat ik het niet met ftilzwygen voor by gaan. De omgang met de Europeancn heeft dc Wilden veel van hun oonde gewoontens doen verliezen, en hun zeden verbaltert. Ik onderzoek hier deze zeden en gewoontens, zoo als zy voor de verbaftering warpn, en zo als zy voor de verbaftering warpn, en zo als zy die van hun Voorouders ontfangen hadden. Mifflchen zal ik van de veranderingen die er onder er onder gefchied zyn. In een ander Werkfpreken, waar in ih yoorneem van net invoeren des Chrifläden Godsdienst onder hen te handelen, en van de pogingen die de Evangeiifche Werkliedea aajigewend bebben. 15 3 wa Zlek- Cens. Ginci- kunll* Dood • vtiiiscn Rouw. Twe foorten van ge- nees' midde- teii. Natur* lykeen hiiwe* In huD b«gca- ving der doden alles aanmec* ker.s- warrdig. Alge- meen feeft der doden. Verhandlung; over <1k taal% Om- met de Euro- peancn oorzaalc vande verbaf* tcring dene-" den van de Wil- den. O O O M E R K &c. om dc/,c WiUlc zcden te befchavcn » en die met de Wet van Jczus CJiriiius gclyk om de Wet van Jczus CJiriiius gclyk vormig te maken. Wat de zeden en de Gewoontens der Ouden aangat, ik hcb myn ontdekkingen uit de Schiryvers geliaalt, wie gczag liet mccftc crkcnt word, en wier werken hct mcclt in achting lyn. Ik haalze op die piaatzcn aan, daar ik Jiet nodig acht. Zomtyds haal i.< gantfchc plaatzen aan, of in hct werk zelfs, of met ccn aantckening onder aan de bladzyde. Ik hcb ook verfiel aanmerkingen, die hec myns oordecl \crdienden» en die myn verhaal te zeer zouden ver- lengt hebbeH) had ik ze in het werk y.elfsgcplaatft, onder aan gccc kent. Myn ftyl is milFchien cen weinig te achteloos, niaar ik lieb myn niet op het uitkippen van woorden toeglegt. My d acht dat men een zendeiing de achtclosheid moeft toegevenj en ik heb my in- gebeelt dat de Lezer myn werk, zo Jiy er gecn grover foucen ia ^vond; in dank zou aannemen. / f }L i'fi ^» ^ 5?]R^' • 1 Utfi'; . i. -' - ' t • K^ 5/ L ^^ MM • Ii ■» Tt ' ' ' V '- ."'5 f ' ' \yi ■■!...''.'.■ ' ^ S» jSHm^ ' ■ - ' >■• "' i *• • :!': '■'' ■ , w\ ^ . ' ' ' .' ;j'- ■; ^ ■ ' i\ ' . ;\ ■•■;■,' , 1 ri J . 'i • ,'''■ :. . '<■! ■. - ' 1 , '• ■ . . ■ ' > ; ^ ■ ' , sj;;'jO\' ij t : '...'..■. : * ' ;, •; . • f ' ' .'. .7 ^iJ ' 1,, • r.;"!'j .. 'jh /v-r ■ ;..u ■ U 1 •. • :■ IV .. : f : * ... . ' ."> ^<f. 1 I t 1 •J, :. c;. . 1 • ■ jf ' 1 .' 111. 1 OQRi van Jczus ik hcb myn ;cftc crkcnt ilze op die < gantfchc ning ondcr 1, die hec )udcii vcr- r aan gcte- aar ik heb ht dat men hcb my in- r foucen in ..■. i: 11 r >;(.;.! vxr. it, ,■;■■•. , -' - f ', ' - 1 ' '; r !•:/•'.■ », f " J • ' i ■ O.V I- ij":-i • ■ 'i ! '•-'■ "* 7 ) h:)iV '. OQRi Z EDEN ij^ . i< » w D £ R I L D E VAN." N .-1. EERSTE BOEK. EERStE ItOOFTSTUK. Komfte der ecrftc menfchen in Amcrika. Et ruimc Werclds deel, volgens Jiet gemeen gevoe-len in twee grote Schier-eilanden verdeelt, waar an men den naam van Noord-en Zuid-Amerika gegen liceft, ftrekt xicli van bcyde kanten heel ver na beide de Polen uit, en maakc jrfs ten ande-dere Wereld, die men nieuw kan noemen, om dat de twee grote zeen de Zuider en de Noord, die iiaar geheel of byna gcheel omringen, door haar uitgefriebtte de kennis daar van tot dezc laatftc tyden toe aan de Volkeren van de Oude Wereld verborgert hadden, die noch telfs de gienspalCn vart die gene zelfs, die xy bewonen, nict weten. Was erst ontrent het einde van de vyfcinde ceuw dat dete onneetbarc Landftrekcn door een van de voorvallen ondekt vierderij, die bloot van het geval fchynen aftehangen, maar die God in de Schatkamer van zyne Voortienigheid hewarc heeefc, en dat als het gelukkige genl)lik was door de genade van den Verlofler beitemt, om de/e ontclbare menigtc van Natien met de stralen van 't gelötte verlichten, die de Duivcl nocli verflaaft hielt, die in de duifter-iiirien der dwaling en in de schaduwen des doods liegraven waren', en in al de virelykheden gedompelt, die ecn beefttlyfce x^'oiellheid efl al de dolingen van de Afgoidery mocten vobrtbrengen. KrirtoflfeV Kolumbtis* con Gemiees, had het cerfte de eer dezer bntdekking onder de bl;>ejcnde regering van Ferdinarid en Izabella , Koning en Koningin van Spanjc j omi dat hy de cerfte was die inEu- ropa kennis gaf van de Eilahden die in den Zceboeiem van Mexi- ko daar hy aangeland was , leggcn. Vier jarcn nat hem ontdekte Amerikus Vefputius, cenFlorentyner, hot vaite Ian d, daar hy nader- ♦jand vier tochten na toe gedaan hccft, waar van hy Gedenkfchriften hceft nagelatcn. Zo gclukkig nice in zckeren zin als Kolurabus, die betet , /,, • t'i. VJ \.., A M E R I K A. Ont- dckklnf{ vtn A- incxiKt, Kitftof- fel Ko. lumbus onidekt deEy- landcD van dea Zee- boeteiQ van MmN ko. Amcri- kukVel- puiiui hei Vnf. tclanil. De Gc- licrdcii oppcrcu hicr omtrent \er- flhciJe Amcri- k 11 but- teniwy- 111 by cc Uuden bcki-iii. Dewy- zcnhitr- viin Plato in Tsmmt. SeiiecsiH MeJtii, DieJ. die lib. 5. BM. p. 208. Scliryft dcoiic- dekkint; daai vail van de Feni' cicrstoc. Die l^ORs de kullen 16 ^ . . O O G M E R K^ , bptcr beloont wicrJ » maar gclukkigcr \'.in ccn iindcrcn l;nnt , heli- bcnde zyn naam aan htt vicide dcel viin dc >\'trt'H gcgcvcn, ten ccrdic hem Ac bcrocmllc Ovcrwinnaars /.oudcn bcnyd hcbbcn, die hunncn naam nan dc Statcn, waar van /y /ich Mcclkr gcmaakt hcb- bcn , nict hcbbcn kunncn docn ovcrgaan. Dc Ontdckking van Amcrika vcrw ondcrdc dc Gclccrdcn zclfs 1.6 zccr, dnt dc ccrUe vraj;cn, die /y vcroor/aaktc, vvarcn om tc wc- tcn ofdc mcnllchcrt, die dat land bcwdonden, van Adams nakonic- lingl'chap vvarcn : en verondcrllclt /yndc dat ly uit onze eerllc Va- dcicn gefprotcn warcn > gclyk hct gcopcnbaardc Woord ons nict loclaat tc iwyftelcn, in wat tyd, hoc en waar langs dit Wcrcldsgc- dccite had bcgonncn bcvolkt tc wordcni' Of 'er dc Quclen ccnigc kcnnisvan gehad hadden? Eindelyk wclke \olkercn van dc (Judc wercld in dc Micuwe waren doorgcdrongcn. Dcie laatUc vragcn *waren vcd harrr warrens ondcrvvorpcn, ch gavcn den Gclccrdcn gc- Icgenthcid om vcd gelccrihtid voor den dag tc halen , en dcs nict tcgcnluandc /yn dc mecllc noch niet uitgcmaakt , en zullcn na alien icnyn noch lang 10 blyvcii. Om evcnvvcl 't gccn my hct waarfchynelykftc voorkomt tc zeg- gen, ik twyftcl nict ofdc Ondcn hcbbcn dit gcdcdtc van dc We- rcld gekcnt. Ik fteun nict op "t gcen Plato van zyn Eyiand Atlantis zegt ; want fchoon dc bclchiyving die hy van dcs/.clfs uitgcftrckthcid maakt gc- noeg met Amerika overeenkomt , is dczc Belchryving nochtans met zo vclc Fabclachtige omllandighcdcn vermcngt , dat hy \t zclfs van fpreekt als -van een Fabcl, door de Egyptenaren uitgevonden,\vaar van Solon die geieero had." 't Gccn Elianus verhaalt van de vertelling die Silcnus stan Midas , Konin g van Frygie doct > zweemt ook tc ccnemaal na een dichtcrs vinding^ en dc iSchryver is hct hier in met ons ccns. De Voorheggen ran Sencka, den Trurfpeldichter j daar menzo breed van opgeeft, is nict anders als een Poctifche verrukking, egrond op de nicuver Ontdckkingen die men in zyn tyd gcdaan nad, en op de waarlchynciykhcid dat men cr noch raeer in 't vervolg docn zou. Daar stak gecn gchcim in, ieder ccn kon op dicn toon even zo wcl als hy voorzeggen, zonder van Pythons gccft in-gcbiazen te tyn, en zonder veel van het toekomcndc tc wetcn. De ccniglic Schryver over dit voorwerp aangehaalt, die 'er dui-delyker en met meer zekerheid van spreekt, is Diodorus Sikuhsj die de Feniciers daar de Ontdekking van toelbhyft. Deze hadden zich al vrocg op den Koophandel en de Scheepsvaart tocgelcgt. Zy maakten zicn in weinig tyds beroemt, en llichten vele volkplantin gegen de kuften van de Middelandche zee in Afrika, 't zy in Griekenland, en Spanje. Zich vervolgens door hun handel zecr verrykt hebbende, waagdenzy het naauw van Gibrdltar door te varen. In 't eeril dorAcn zy niet ver van de pylaren van Herculos afwyken, en zetten zieh te Kadix ter neer, daar zy dezen God een prachtigen Tempel bouwden : naderhand waagden zy 't van langzimmerhand de kuilen van den Oceaan langs te zeilen. Nu gebeurde iiet dac langs 't llrand van Afrika varende een llormj die verfcheyde dagen Dagen duurdc, hen na ccn zccr wyduitgcftrckt Eyland drecf, en dat ver na dc kant van 't Wellen gefen was. Op hun weder-komll gavcn /.y cr dc ecrllc kennis van, en maaktcn 'er vcrtellin-gcn van, die na dc gewone lleur der Key/igcrs braaf opgefchikc en hceriyk vvarcn. 13it maaktc dat dc Tyrrheniers, het gczag over de Zee vocrcnde, bcllotcn zich in dat land ter nder te llaa", en sillc onkoUcn daar toe aanvvendden, maar de Karthaginenzers fteU den /ich daar met allc krachtcn tegen > vre/ende dat hitnnc lands-luidcn, door dc wondcren die men daar van vertelde verblind, clit quaad voorbeeld mochten navolgen. Zy vleydden zich ook dat zo hun enig onheil ovenjuam, en Dat de forcui hun ryk te grond vvicr), /.y ccn fchuilplaats /ouden hebben in een land, dat hun Overwinnaars onbckend was, want zy hoopten dat in ge-vallc van een dicrgelykcn nood zich daar met hun huisgcfmnen en al hun gocdcren konden ter ncer zettcn. Ik weet nict dat iemand noch acht gei1a|;en hceil op dezc plaats van Pauzanias , die my fchynt 't gcen ik uit Diodorus Sikulus vcr- haalt heb vvel te kunnen opwegcn. Dezc Schryver zegt dat over al onderzoekende of cr iSacers waren , en van wat aart zy waren , hy hier vruchteloos ^er^chcydc luiden nagcvraaet had, maar dat eindelyk een zeker Eufcmus , ccn Karicr van geboorte , hem ver- haalt had ilat na Italicn reyzende, hy door een der Jicvigrte ftor- men na dc uiterlle einden des Oceaans was gedrevcn , alwaar , zcy- dc hy, Eylanden gcvondcn worden, die de zeevarende luiden Sa- tyrides nocmen , en die door wilde MenflTchen bewoont worden , wier vices roodachtig is, en die Uaarten hebben voor die derpaar- den niet wykcnde. i)e Vrces die de Matrozen voor de bewoon- ders dczcr Eyiandcn haddcn, diezy gcnoeg kenden, maakte dat ^y trachtcn het landen te vermydcn , maar het ongeduimig weer hen ged\von,;en hcbbcndc het llrand te naderen , vvierden zy 'er ten eerllen van overvallcn , en konden nict uit hun handen gera- ken , als met ccn \' rouw die zy ondcr zich hadden ten beften te gcven. 