Inkwartieringen ...
Willem Theodorus Gevers Deynoot
Ten einde nicht noodige te verkrijgen, is het rijk bevoegd, alle daartoe dienstige gebouwen (behoudens de in § 4 opgenoemde uitzonderingen) op te voor hunne woning en beroep onmisbare ruimte worden beroofd. {§ 4). In alle plaatsen, waar garnizoen zal worden gelegd, zullen lijsten worden opgemaakt, bevattende de gebouwen die voor inkwartiering in aanmerking komen, met opgave tevens van de daarin beschikbare ruimte (§ 6). Voor de kreitzen wordt de verdeeling geregeld door bij-zondere commissi, bestaande uit den districtscommissaris en twee leden der kreitsvergadering (§ 7). Klachten, welke zich bij gelegenheid der inkwartiering mochten voordoen, komende van de zijde van het krijgs-volk, worden onmiddelijk door den burgemesser beslist, van de zijde der inwoners in overleg tusschen den burgemesser en den bevelhebber. Voor al hetgeen door de inwoners verschaft wordt, zal schadeloosstelling worden uitbetaald. Met het oog nu op de schadeloosst Selling, viel het bij het vaststellen van de wet van 25 Juni 1868 niet te loochenen, dat men zich in de onmogelijkheid bevond, het als juist erkende beginsel terstond te verwezenlijken wegens de groote sommen die het wereischte, en die men niet bij machte was op tebrengen. Het tarief dat thans bij de wet is gevoegd, bevat dan ook slechts eene toenadering tot het in hoofdzaak aangenomen beginsel der voUedige schadeloosstelling, waarbij men tevens bepaalde, om beginnende met het jaar 1872 zoowel het tarief (Bijlage litt. B) als de indeeling der plaatsen in klassen (Bijlage litt. C) alle vijf jaren te herzien, terwijl bij den bondsraad de bevoegdheid zou berusten, om gemeenten uit een lagere klasse toe te laten. De verlooging der schadevergeeding bedraugt nog ongeveer 50 — 70 percent, terwijl de geheele som, die het rijk te vei^oeden had, in 1868 op ongeveer 172 millioen werd gerende. Het tarief maakt eindelijk nog onderscheid tusschen inkwartiering des zomers en des winters. Voor de eerste werde slechts eene kleine verhooging in het bedrag der schadevergeeding gebracht, het geendeten te iner opvallesd is daar gedurende de zomermaanden inkwartiering van krijgsvolk het meest voorkomi. Dit voor zooveel de inkwartiering betreft. Wat aangaat de leverantien, en wel in de eerste plaats die, welke in tijden van vrede verstrekt moeten worden, daaromtrent wenschen wij het volgende mede te deelen. Het doen van leverantien, ten behoeve van het krijgsvolk in tijden van vrede (d. i. voor den tijd, in welken niet de wet van 13 Juni 1873, regelende de leverantien voor het krijgsvolk in tijden van oorlog, van kracht is) is voor het geheele Duitsche Rijk op gelijke wijze geregeld. In Prüsse gold vroeger het reglement van 13 Mei 1858, dat overnekomstig art. 61 van de staatsregeling van den N. D. bond bij besluit van 7 November 1867 tot bonds-wet werd verheven. Art. 17 van de tegenwoordige wet stelt uitdrukkelijk alle met deze wet strijdige bepalingen buiten werking, terwijl de regelingen, die hieromtrent in Beijeren en Württemberg bestonden, door § 1 zijn opgeheven. Het ontwerp werd den rijksdag op 31 October 1874 aangeboden, en kwam in eerste beraadslaging op 12 November 1874. Nadat eene commission van 21 leden schrifﬁnger, advies had uitgebracht op 15 December 1874, werd de tweeden en derde beraadslaging op 8 en 19 Januari 1875 gehouden, waarna de rijkswet op 13 Februar 1876 tot stand kwam. Bij deze wet behoort eene instructie van 38 2 September 1875, welke op grond vau § 18 voor het geheele Duitsche rijk, met uitzondering van Beijeren van toepassing is. Wat is het doel van de wet van 1875?Deze strektot: a. het geven van waarborg, dat alles wat noodig is, in het belang, tot het behoud en tot de vorming van het leger verschaft worde; en daartegenover, beperking in die verplichting tot het noodzakelijke; J. in overeenstemming met de beginselen van de wet op de inkwartieriDgen : het doen van leverantien door de ingezetenen die daartoe verplicht zijn, en door de gemeenten in zooverre de aard der voorwerpen dit mede- brengt; c. het uitbetalen van schadeloosst Selling, voor al hetgegen geleverd is. Wat de inrichtige van de wet betreft, zij is in vier aufdeelingen gesplitst. behandelt die leverantien, welke door tusschenkomst van het gemeentebestuur geschieden. Zij regelt: 1. de verplichting voor de ingezetenen: a. tot het verschaffen van geschikte uiiddelen van vervorter met geleiders (§ 8). 1) Beijeren heeft voor zich op 28 September 1875 eene instructie vastgesteld, welke evenwel in hoofdzaak aan die van 2 September 1875 gelijk is. Afdeeling I (§ 2—9) 89 b. tot het geven van voeding (§ 4), c. tot het leveren van fourage (§ 5); 2e. den aanvang der verplichting (§ 6), 8e. het nakomen der verplichting (§ 7 en 8), 4e. de schadeloosstelliug voor al hetgeen verschaft is (§ 9). regelt de bijzundere verplichten van de eigenaars van schadens van schepen en vartuigen (§ 10). regelt de verplichten van de eigenaars van lande- rijen, putten en drinkplaatsen, alsmede van smederijen regelt de verplichten, die op de spoorweg administratien rusten (§ 15). Al die leverantien, die van het oogenblik dat het leger of een gedeelte daarvan mobiel is verklaard (§ 1) tot aan het intreden van den vrede (§ 32), ter oorzake van den oorlog in het gebied van den bond kunnen gevorderd wor- den, zijn voor het geheele Duitsche rijk bij de rijkswet van 13 Juni 1873 gerield. Daar de rijksregeling in Elzas- Lotharingen in 1878 nog niet van kracht was, is deze wet aldaar bij rijkswet van 6 October 1873 ingevoerd De verplichten tot het doen van leveranten in tijden Afdeeling III Afdeeling III Afdeeling III (§ 11—14). Afdeeling IV 40 van oorlog was vroeger in het gebied van den bond ge- regeld, met uitzondering evenwel van Wurtemberg en Beijeren, door de Prusische wet van 11 Mei 1851, die van kracht was: a. in den vroegeren N. D. bond, overeenkomstig art. 61 van de staatsregeling, door de verordening van 7 November 1867; h, in Hessen, door de verordening van 29 Mei 1868; c. in Baden, door de wet van 26 December 1870; d. in Elzas-Lotharingen door de wet van 22 Juni 1872. In Württemberg, die militärische Kinquartierung und ahnliche Leistungen für die Koniglichen Truppen; in Beije-ren de wet van 22 Juli 1819 („Verordnung über die Peraquation der Kriegslasten); het bedrag der schadlosstellende, in deze wet vastgesteld, werd in voorkomende gevallen, gevallen, augevoll. Het ontwerp werd den rijksdag den 26 Maart 1873 aan-geboden en kwara den 31st Maart d. v. in eerste be-raadslaging. Bij het behandelen van deze veel omvattende wet, liepen de meeningen der N. en Z. Dnitsche afgevaar-digden geheel uiten; de eersten, zoo menigmaal zij wij-zigingen voorstelden, waren het in hoofdbeginsel met het onwerp eens; de laatsten, die op verre na niet dezelfde practische kennis en ondervinding van de zaak hadden, keurden over het algemeen het aangenomen beginsel af. Nadat eene commissie van 24 leden het ontwerp voor de verdere beraadslagingen had onderzocht, kwam de wet bij de derde lezing Nadat eene commissie van 24 leden het ontwerp voor de verdere beraadslagingen had onderzocht, kwam de wet bij de derde lezing Nadat eene commissie van 24 leden het ontwerp voor de verdere beraadslagingen had onderzocht, kwam de wet bij de derde lezing Nadat eene commissie van 24 leden het ontwerp voor de verdere beraadslagingen had onderzocht, kwam de wet bij de derde lezing Nadat eene commissie van 24 leden het ontwerp voor de verdere beraadslagingen had onderzocht, kwam de wet bij de derde lezing Nadat eene commissie van 24 leden het ontwerp voor de verdere beraadslagingen had onderzocht, kw Tot stands gelieel gegrod op de Prussian-Werden van 1851. Tot uitvoering van de wet verscheen eene instructie op 1 April 1876, terwijl op grond en tot uitvoering van de §§ 25 — 27 en § 36 van de wet, op 12 Juni 1875 een „Pferde-Aushebungs-Reglement" werd gewijd zljn. Welke zijn de hoofbeginselen van de wet van 1873? A, zoodra een oorlog uitbreekt, zal in de noodzakelijke behoeften van het leger, door leverantien moeten voorzien worden, in zooverre deze niet op andere wijze verkregen kunnen worden; h. deze verplichting rust op het rijk, en de gemeenten zijn voor het nakomen daarvan aansprakelijk; c, een zekere categorie van deze leverantiSn wordt door het rijk niet vergoed, de overigen wel, maar deze schadeloosstelling wordt eerst later uitbetaald; alleen voor bet afstaan van paarden en het leveren van schepen en van schepen en van schaden. Wij willen thans deze wet, die zooveel belangrijks voor onderwerp be vat, wat uitvoeriger behandelen. A. Verplichting voor de gemeenten; deze omvat: le. de huisvesting van krijgsvolk, en het stallen van paarden; 2e. het leveren van middelen van vervoer; 3e. het ter beschikking stellen van manschappen totgeleiders, w^wijzers, enz. 4e. het verstrekken van alle Goodige bouwstoffen tot het herstel van legerplaatsen en strot voor kam- pen en bivakken. Auas wat gevorderd wordt moet behoorlijk worden nagekomen. Indien hierin nalatigheid plaats vindt^ zal de burgemesser, en mocht er gevaar door vertraging ont- staan^ de bevel hebber daarin met dwang knnnen voor- zien (§5). L Geene schadeloosstelling wordt uitbetaald voor huis- vesting van krijgsvolk op marsch en gekantonneerd^ alsmede voor het stallen van paarden. Alleen die buitengewoone uitgaven^ welke op last van den bevelhebber zijn ge- roaakt, worden aan de inwoners vergoed (§9). Geene schadeloosstelling wordt verder uitgekeerd voor het afstaan van ledigstaande gemeentegebouwen^ voor open vlakten en onbebouwde perceelen (§ 14). 11. Schadeloosstelling voor hetgeen aan voeding wordt vei-strekt, zal naar de in tijden van vrede geldende prijzen worden berekend. De helft van deze som zal worden uitgekeerd^ indien bij grooten spoed of om andere rede-nen^ slechts een gedeelte bv. alleen het middagmaal kan worden gebruikt. In het algemeen zal de ingekwartierde zich met datgene moeten tevreden stellen, wat onder de bestaande omstandigheden kao geleverd worden daar ter plaatse^ onder aftrekking van het duurste en het goedkoopste jaar (§ 11). 11. Schadeloosstelling voor verstrekte transporten wordt van de gemeenten onder alle omstandigheden uitgekeerd. Dit geschiedt per de^, en het bedrag wordt door den bondsraad geregeld. De eigenaar zal echter bij verslijting^ bederf of verlies van voorspan^ wagens en tuig, algeheele schadeloosstelling mogeu in rekening brengen. Indien een Yoertuig l anger dan 48 uur of voor geheel onbepaalden tijd wordt opgevorderd, zal v66r het vertrek de schade- loosstelling worden getaxeerd (§ 12). V. Schadeloosstelling voor alle overige niet genoemde leverantien zal naar daar ter plaatse gebruikelijke prijzen worden berekend (§ 15). In al die gevallen, waarin schadeloosstelling aan de gemeenten wordt uitgekeerd^ vergoedt de staat tevens vier percent interest voor den tijd, verloopende van den eersten dag der maand op die verstrekking volgende tot op den laatsten dag van de maand, waarin de regthebenden worden opgeroepen om betaling te erlangen (§ 20 en § 21). B. Rechtstreeks, zonder tusschenkomst van de gemeenten, worden de eigenaars van schepen, vaartuigen enpaar- den aangesproken^ om deze ter beschikkiDg van den bevelhebber te stellen. C. De meest bezwarende verplichten, wenn de groote beteeken ist, weite de spoorwegen voor de oorlogen in den tegenwoordigen tijd hebben, op de spoorweg-administratien. Reeds art. 47 van de rijksregeling bepaaldehieromtrent: Den Anforderungen der 6eh<5rden des Reichs inBetreff der Benutzung der Eisenbahnen zum Zweck der Verteilung Deutschlands haben samintliche Eisenbahnverwalterungen zu leisten. Insbesondere isfe da8 Militair und alles Kriegsmaterial zu gleichen ermäßigen Satzen zu beforderen. Op dit beginsel rusten de voorschriften van § 28 tot § 31, welke evenzeer voor de staatsspoorwegen als voor particuliere niaatschappijen van kracht zijn. ledere spoorwegadministratie is verplicht, om hare wagens behorlijk iugericht tot bet transport van manschappen en paarden beschikbar te houden, waarvoor door het rijk geene vergördet wordt uitbetaald (§ 29). Zoowel personeel als materiel zal tot het aanleggen en in orde houden der spoorweglijnen terst. ond voor het leger beschikbaar worden gesteld (§ 28); terwijl daar, waar de ooorlog gevoerd wordt, de bevelen van den bevelen van den bevelen hebber met het oog op de regeling, staking of hervatting van den dienst terstond moeten worden opgevolgd, zuUende bij nalatigheid die bevelen op kosten der maatschappij ten uitvoer worden gebracht. (§ 31). Einige zu neuigmaal gemeint, der gegen den personen buitengewonnten zijn bezwärts, of door den oorlog schade is ontstänkte, weike volgens deze wet niet of niet Yoldeende wordt vergoed, zal telkenmale bij speciale wet de schadeloosstelling worden bepaald De omstandigheid dat de Engelschman bij uitnemendheid prijs stelt op zijn persoonlijke vrijheid en op de onschend- baarheid van zijn woning (want „the house of an English- man is his castle^') was oorzaak, dat hij een onoverwinnelijke afkeer gevoelde van eene regeling der inkwartiering als op het vasteland van Europa bestond. De voorschriften, welke daaromtrent sedert 1688 in Engeland gelden, vallen zamen met de regeling tusschen Eroon en parleinent van alle zaken die het krijgswezen betreflfen. Wij moeten dns 1) Zoo is bij de wet van 23 Febrnari 1874 geregeld de schadeloosstel- ling Yoor de Terstrekte leTerantign der gemeenten in het gebied van den yroegeren N. D. bond, welke ten gevolge van den oorlog met Frankrgk Yolgens $ 3 van de Proisische wet van 11 Mei 1851 boiten schadevergoe 1) Zoo is bij de wet van 23 Febrnari 1874 geregeld de schadeloosstel- ling Yoor de Terstrekte leTerantign der gemeenten in het gebied van den yroegeren N. D. bond, welke ten gevolge van den oorlog met Frankrgk Yolgens $ 3 van de Proisische wet van 11 Mei 1851 boiten schadevergoe 1) Zoo is bij de wet van 23 Febrnari 1874 geregeld de schadeloosstel- ling Yoor de Terstrekte leTerantign der gemeenten in het gebied van den yroegeren N. D. bond, welke ten gevolge van den oorlog met Frankrgk Yolgens $ 3 Engeland. 46 Eerst dat krijgswezen wat nader leeren kennen, en met een enkel woord wijzeD op den strijd, die daarover is ge- voerd. Engeland kent in zijne geschiedenis drie tijdperken, die ieder een afzonderlijk stelsel van verdediging hebben gehad : het eerste is het Angelsaksische ; het tweede^ gekenmerkt door het leenstelsel^ strekt zich uit van de verovering van Engeland door Willein van Normandie (1066) tot aan de troonsbestijging van Earl II; het derde van 1660 tot aan de troonsbestijging van Earel II; het derde van 1660 tot aan de togenwoordigen tijd^ toen men tot het stelsel der staande legers is overgegaan. In den tijd der Angelsaksen droeg een ieder tot verde-diging van zijn land de wapenen. Deze gewapende macht het de „Fyrd” Herhaalkelijk zien wij haar onder de regeering van koning Alfred oproepen om het land tegen de Deensche plundertochten te beschermen. In lateren tijd nadat het bestuiir reeds aanmerkelijk verzwakt was en de staatsinstellingen bijna alle kracht verloren hadden werden dat leger geheel door huartroepen vervangen, zoals dat ook het geval was met het leger van Harold, dat in 1066 bij Hastings werd verslagen, hetgeen den ondergang van den staat ten gevolge had. Met Willem den Veroveraar komt in Engeland alles op den voet van het leenstelsel i). Het land dat veroverd was werden als leenstelsel i). Het land dat veroverd was werden als leenstelsel in den begiftigde leeninanen moesten zich verbinden den koning gedurende veertig dageu van elk jaar in den oorlog bij te staan. Boven dien vastgestelden tijd mocht de vorst van hen geene diensten vorderen zoo zij er niet zelf in bewillig- Den, wat bij een buitenlandschen oorlog echter veel zwärligheid opleverde, als wanneer aanziellijke belastingen werden geheven om daarmede de huurtroepen te betalen. De bevoegdheid, welke de vorst bezat om zijne onderdanen tot het opnemen der wapenen te dwingen, moest naturlijk tot groote misbruiken aanleiding geven, zoodat de po- gingen dan ook niet uitbleven om dit recht binnen engere grenzen terug te brengen. Wij zien daarvan een voorbeeld in 1328, toen het parlement bepaalde dat niemand meer zou mogen worden gedwongen, zijn land voor den niilitairen dienst te verlaten. Maar nog dieper werd op de rechten van den vorst inbreuk gemaakt, toen hem in 1352ontzegd werden, om buiten toestemming van het parlement soldaten te werven. Deze maatregelen bereikten slechts ten deele het beoogde doel; zoodat het parlement de genomen besluitenin 1403 op nieuw bevestigde. En nochtans zag men Hendrik VIII evenals Elisabeth, met geweld de steden tot het leveren van troepen dwingen. Deze strijdvraag, m hoeverre namt-lijk bij den vorst alleen de macht over het leger Berüchtigte, was dezelfde, die in lateren tijd tot zuverlässigen met het parlement aanleidig geforden van de volkomen break tuschen koning en parlement, een breuk die zich oploste in den strijd tuschen een onbeperkt vorst en een volk dat wenschte vrijie zijn. Nast deze belangrijke kwestie staat nie die, welke op het recht tot inkwartiering betrekking heeft. Het parlement heeft zich steeds hardnekkig verzet, dat het krijgsvolk onbeperkt bij de ingekwartierd, om dat dit aan de regeering de vrije macht in handen gaf, om de ingekwartierd geheel naar willekeur te drukken. Onder Elisabeth was reeds bepaald, dat niemand tegen zijn wil met krijgsvolk mocht worden belast, maar het naleven van dergelijke voorschriften in een tijd, waarin vorst en parlement zoo menigmaal in hevige spanning verkeerden, was naturlik weinig gewaarborgd. Eerst in 1688 bij het optreden van Willem III werd deze zaak ten genoegen van het parlement geregeld. Nach het herstell van het koningschap in 1660 komt En- Seland tot de vestiging van een staand leger. Aanvankelijk slechts 5000 man sterk en bestemd om aan Karel II tot lijfwaclit te dienen, verkrijgt dat leger later een aanzien en eene uitgebreidheid, die als gevaarlijk voor de publieke vrijheid werden aangemerkt. Het parlement besloot daar- op in 1677 om die macht tot 10,000 man terug te bren- gen en toen Earel II daaraan niet voldeed, maar zijn krijgsvolk op eigen kosten bleef onderhouden, ontstond hieruit een strijd tusschen Eroon en parlement die onder Jacobus n voortgezet^ ten slotte met een algeheele zege- praal van het parlement eindigde. De vruchten hiervan zien wij bij de troonsbeklimming van Willem III, toen den volgenden dag (18 Febraari 1688) de bekende Bill of Rights werd uitgevaardigd, waarin het beginsel stond uitgedrukt, dat buiten toestemming van het parlement nim« mer een staand leger zou mogen onderhouden worden. Bij die gelegenheid werden tevens de wederzijdsche re chten van Eroon en parlement, met het oog op alle zaken die het krijgswezen betreflfen, geregeld in de Mutiny Act % welke van tijd tot tijd verbeterd tot heden van kracht is gebleven % >) Ch. Dupin bl. 86 en 87. Zie Mac-Arthur on Courts Martial pag. 40. In de 18e eenw loopt de strijd over de wyze Tan huisvesting. Het parlement heeft zich in dezen steeds verklaard tegen het opluiten der soldaten in kazernen, Treezende dat zij licht van de burgerlpe maat-schappg zouden Tervreemden in dus een gevaarlgk wapen worden in handen van een heerschzuchtig vorst. Het was intusschen gemakkelker deze eischen te stellen dan afdoende middelen te Tinden om daaraan ie Toldoen. Althans in woelige tijden zal het samenblyven Tan soldaten in kazernen wel altgd onmisbaar zgn. Engeland ondervond dit bg het uit-breken der fransche Bevolutie. Deze Mutiny Act vangt aan met de volgende woorden: „ Whereas the raising or keeping a standing Army within the United Kingdom of Great-Britain and Ireland in Time of Peace, unless it be with the Consent of Parliament, Queen's most Excellent Majesty, by and with the Advice and Consent of the Lords Spiritual and Temporal, and Commons, in this present Parliament assembled, and by the Authority of the same, as follows." Zij stelt voor dat jaar het getal troepen vast, dat de vorst zal mogen op de been houden Zij geeft de bevoegdheid aan de Kroon, om gedurende dat jaar reglementen te maken, bekend onder den naam van „ krijgsartikelen„ en bepaalt tevens de straflen, die opgelegd mogen wor- den; zij regelt verder de inkwartieringen van het krijgs- volk. Inkwartiering zal alleen in logementen en herbei, mogen plaats vinden, terwijl de huizen van bijzondere personen daarvan steeds bevrijd blijven 1) De wet zegt: „apply to all inns, hotels, livery stables, alehouses and „to the houses of sellers of wine by retail, and to all houses of persons „ selling brandy, spirits, strong waters, cider, or metheglin, by retail.** 3) Het Lagerhuis vereenigde zich, in zgne zitting van 7 April 1856, met eene meerderheid van 139 tegen 116 stemmen, met de motie om het stelsel der militaire inkwartiering bg byzondere personen onwettig, althans is AGAINST LaV. Be it therefore enacted by the Voor de a%ifte der billetten zorgen constables; die gehouden zijn aan den rechter binnen den kring van zijn rechtsgebied; op te geven het getal alsmede de namen van hen, bij wie de inkwartiering zal geschieden. Elachten die daarover mochten ontstaan worden bij dien rechter ingebracht; heeft deze echter zelf de inkwartiering bevolen, dan bij twee of raeer rechters, binnen wier rechtsgebied de inkwartiering pl Voor de a%ifte der billetten zorgen, bij wie de inkwartiering pl Voor de a%ifte der billetten zorgen, bij wie de inkwartiering pl Voor de a%ifte der billetten zorgen, bij wie de inkwartiering pl Voor de a%ifte der billetten zorgen, bij wie de inkwartiering pl Voor de a%ifte der billetten zorgen, bij wie de inkwartiering pl Voor de a%ifte der billetten zorgen, bij wie de inkwartiering pl Voor de a%ifte der billetten zorgen, bij wie de inkwartiering pl Voor de a%ifte der billetten zorgen, bij wie de inkwartiering pl Voor de Au vroeger omtrent dit onderwerp gemaakte bepalin- gen worden elk jaar herhaald. Zoo leest men b. v. dat zekere acte, onder de r^eering van Karel II gemaakt en luidende: „it is declared and enacted that no officer, civil „or military, nor other person whosoever, should thenceforth presume to place, quarter, or billet any soldier upon „any subject or inhabitant of this realm, of any degree, „quality, or profession whatsoever, without his consent, „and that it shall be lawful for any subject or inhabitant „to refuse to quarter any soldier," met erkenning van haar waarde, gedurende dat jaar zal zijn geschorst. Tot in de kleinste bijzonderheden wordt verder geregeld I DConstitutionel te verklaren. Die aaneming geschiedde in weerwil van de herhaalde Terklaringen Taa al de tegenwoordig zynde ministers dat zg de in het oog loopende bezwaren van dat stelsel erkenden en bereid waren op middelen tot uit den wegruiming daamn bedacht te zgn. (Weekblad V. h. Recht n®. 1739 van 17 April 1856.) de voeding, die aan het krijgsvolk moet verschaft worden, evenals de schadeloosstelling welke alle vier dagen aan de inwoners wordt uitbetaald. Eindelijk dragen agenten, daartoe bijzonder aangewezen, voor de verrekening zorg. Wat de transporten betreft, zoo geschiedt de aanvraag daartoe aan de vrederechters binnen den kriug van bun rechtsgebied. Deze verzoeken daarop aan de constables om beverlangde getal wagens, paarden, ossen, alsinede geleiders uit ieder kerspel te leveren. Op gelijke wijze wordt door den rechter van het aangrenzend rechtsgebied in het te kort vooraien. Het bedrag, dat daarvoor wordt uitge Kerd, wordt in England aan de belanghebenden door de constables ter hand gesteld, in lerland aan de eigenaars zelve uitbetaald met een derde van de soni vooruit. Langer dan een dagmarsch of mcer dan 25 Engelsche inijlen kunnen in geen geval de transporten worden in dienst gehouden. Zijn buitengewone omstandigheden aanwezig, dan kunnen door de rechters leverantien, van welken aard ook, ten behoeve van het krijgsvolk gevorderd worden Onder de vele voorschriften die in de Mutiny Act wor- den herhaald^ zijn er wellicht^ die minder streng hadden „Not only waggons, wains, carts, cars for any use whatsoever, but „ also saddle horses, coaches, post-chaises, chaises, and other four-wheeled „ carriages kept for hire en. 63 Kunnen zijn root bet leger, doch door vast te houden aan bepalingen, weike reeds sints eeuwen gelden, will men de soldaten nog dieper doordringen van de op hen rustende plicht om het leven, den eigendom, en de vrijheid te be-Bchermen van de Engelsche natie. DERDE HOOFDSTUK. BEGELINO HIEB T£ LANDE. A. Gedurende het bestan der Republik. 1579 — 1795. De pogingen in vroeger dagen zijn menigmaal aange-wend, om in deze landen eene staatseenheid te vestigen, vielen tengevolge van den strijd tegen Spanje in duigen. Ware Willem van Oranje in het leven gebleven, misschien had men haar op een nieuwen grondslag kunnen herstellen, maar met zijn dood verviel de gelegenheid daar-toe. In 1588, na het vertrek van Leicester, nemen de Staten der verschillende gewesten zelven de hooge regerering in handen. De souvereiniteit berustte thans bij elk gewest in 't bijzonder, en van daar, dat bij de rege-ling der militie, elke provincie eeii gedeelte van hetgezag voor zich zelf behield. Er bestond drieerlei soort V van militie. A. de Provinciale militie, die iedere provincie krachtens haut souverente in dienst kon nemen. h. de gerepartitieerde militie. c. de ongerepartitieerde militie. De twee laatste soorten willen wij kortelijk bespreken. Volgens art. 5 van de Unie van Utrecht moesten de kosten van den oorlog, die alle gewesten evenzeer aang, geworden worden uit accijnsen, op eenparigen voet in al de vereenigde gewesten te heffen. Maar deze bepaling streedte zeer met de zucht tot zelfstandigheid der gewestenen, en hare uitvoering bleef achterwege. Het gevolg hiervan was, dat de Staten-General in 1583 tot het stelsel der quota's overgjeringen. Voor iedere provincie zou, naar een zooveel mogelijk billijken maatstaf, het aan haar zelve werd overgelaten te bepaaten, op hoedanige wijze de gelden zouden worden bijdragen. De klachten, waartoe die repartitie aaiileidiug gaf, waren eindeloos en duurden voort, zoolang de Republik bestond. Elke provincie in het bijzonder beweerde op hare beurt, dat zij naar verhouding van hare welvaart te veel in de algemene kosten moest bijdragen. Om althans ten deele N tegenioet te komen, kwam men er toe, an elke provincie het onderhoud van een gedeelte van het krijgsvolk over te laten, en de som, welke alzoo jaar- lijks aan dat krijgsvolk, dat, zoo men het noemde, „ter barer repartitie stond', werd uitbetaald, zou in mindering van baar quote worden gebragt. Het groote nadeel, dat daaruit ontstond, was, dat lang- zamerband de gewestelijke Staten de legermacbt, die door hen betaald werd, maar in dienst was van de Generaliteit, begonnen te beschouwen als hun eigen krijgsvolk, waar- over zij als „ betaalsheeren" te gebieden badden. Denood- lottige gevolgen, waartoe deze onjuiste voorstelling in 1618 en na den Munsterscben vrede aanleiding gaf, zijn bekend. Eindelijk bad men de zoogenaamde ongerepartitieerde troe-pen, die uit de algemeene kas der General iteit werden bekommen. Over deze legermacht hadden de provinci6n geen meerder gezag, dan zij bezaten over al het krijgsvolk, dat zich op het grondgebied van hare provincie bevond. Het zeer verdeeld gezag, dat dus over de troepen van de Unie werd uitgeoefend, in verband met de vele oiide privilegien der steden omtrent het innemen van garnizoen, leverde tal van zwarigheden op. Volgens art. 7 van de Unie van Utrecht, moesten de steden ten alien tijde het krijgsvolk innemen, maar tegenover die verplichting den velen baar bijzonder privilegie gelden, om van garnizoen verschoond te blijven. Zoo weigerde onder andereii de regeering van Wagenen in April 1591 het garnizoen in te neinen, dat voor die stad bestetnd was, en de Raad van State, hoezeer uitdrukkelijk verklarende, dat die weigering eene minachten van zijn gezag was, moest daarin berusten. Waren de troepen in hunne garnizoenen, zoo werden zij bij de burgers ingekwartierd die da Arvoor een bepaide Schadeloosstelling ontvingen. Bij order van 19 November 1595 regelde de Raad van State, de logering van het „krijgsvolk en de betaling der logiesgelden', volgens Martini : ,,bet eenigste en laatste en dus het eenigste stuk, hetgene ,,on8 op die materie bekend is, ja een order welke in OIn Steenbergen zgn geene cazernen, das moetea de militairen bg de iDwoners worden gebilletteerd. In Breda zgn geene cazernen, de ongetroawde militairen worden bg de ingezetenen ingekwartierd, nadat op requisitie van Commissarissen is opgegeyen de namen der bürgers en met hoeveel manschappen zg knnnen worden belast. In Bergen-op-Zoom worden de ongetroawde soldaten gebilletteerd ; de getroawde moeten zich zelve kwartier bezorgen. Zie Martini : Reqaest over de verachterde serviesgelden van's Hertogen- bosch, biz. 203; en dissert, van Zaylen, biz. 91. Art. 7 van de Unie van Utrecht bepaald: „En zollen de garnizosen van geen excys of impost meer exempt ,,wezen dan de burgers en inwoners van de plaats, daar ze gelegt zullen „worden, mits dan ook aan de burgers en inwoners bij de 6e- ^neraliteit logiesgeld verstrekt zal worden, gelgk tot nog „toe in Holland geschied is." Volgens deze order werd door de stedelijke regeering een Ic^ie^eld uitbetaald voor bet huisvesten van troepen^ waarvan het bedrag voor den tijd van eene maand van 32 dagen bepaald was als volgi: Voor een Ritmeester met zijn jongen en bunne beide paarden 6 gl. 16 st. Voor een Comet, zijn jongen en hunne paarden 5 „ 16 „ Voor een Luitenant, zijn jongen en hunne paarden 4 „ 16 „ Voor een Korporaal van de ruiterij... 2 „ Voor de manschappen per boofd.... 1 „ 16 „ Voor bet logies van bet voetvolk ontvingen de bui^ers: Voor de manschappen per boofd.... 1 „ 16 „ Voor  » „ „ Vaandrig 4 „ „ Sergeant 1 „ 14 st. „ „ Korporaal 1 „ 10 „ „ de manschappen per boofd.... 1 „ 4 „ Al deze uitgaven werden bij de Generalit in rekening gebracht. Bij bet binnentrekken van bet krijgsvolk in eeuig gar- 1) Zie Martini bl. 5 en 6. Digitized by 59 nizoen^ moesten de patenten in handen van den Magistraat worden gesteld. Had de man zijn kwartier gekozen, dan was hij ook verplicht daar gedurende eene maand te blijven; terwijl de burgiers geen soldaten mochten logeeren zonder toestemming van den bevelhebber, en behoorlijk moesten kennis geven zijn kwartier verliet, op straflfe van anges een geheel jaar geen soldaten op logiesgeld te mogen logeeren. Door den Magistraat werden kwartiermeesters aangesteld, die alle veertien dagen in hun kwartier moesten rondgaan, om de lijsten van het krijgsvolk dat in hun kwartier gelegen was op te maken, met vermelding van den naam des bevelhebbers en oi^ve van het huis en de kamers welke de soldaten bewoonden. Deze lijsten werden aan den Magistraat overgeleverd^ die daarop het logiesgeld alle twee en dertig dagen aan de burgers liet uitbetalen. Het logeeren bepaalde zich strikt tot het verleenen van huisvesting, want uitdrukkelijk wordt gezegd, dat zij „geen brand, licht, olie^ azijn, zout, hooi of stroo mochten worderen^ noch gras afmaaijen, maar alleen de noodige „ utensilen, als pot, kan enz. pretenderen" De betaling der serviesgelden geschiedde echter ver van geregeld, zoodat herhaalde klachten daarover tot den Raad >) Gr. PL boek II dl. bl. 447. 60 An State kwamen, die ook wederom zelf in de onmegelden verkeerde in de behoßenen te voorzien, daar verschillende prävincien door den dräk der tijden buiten staat waren, de gevorderde sommen op te brengen. In 1638 werden, wel is waar, eenige ordonnantign gegeven, ten einde de steden, die over vertraging in de betaling van het haar verschuldigte te klagen hadden, eenig redelijk contentement te schenken, in hoofdzaak geschiedde de betaling op den zelfden voet tot aan den vrede van Munster, toen zij bij den staat van oorlog voor rekening der provincie Holland kwam. De regeling der logies en serviellen, die nog altijd steunde op de order van November 1595, werden daarop bij resolutie van 16 Juli 1650 herzien en op de helft teruggebracht. Algemeen koesterde men thans de meening, dat de bestaling der logiesgelden door de provincie Holland geregelder zou plaats vinden; maar spoedig zag men zich daarin teleurgesteld. Het denkbeld van langdurigen vrede had zich weldra zoo algemeen bij de rege ering gevestig, dat bijkans niemand zich aan de belangen der landmacht liet gelegen liggen, en Holland, dat voor de oorlogvoering te land nimmer veel belangstelling had aan den dag gelegd, kwam ook nu in zijne verplichten zeer te kort. Menigvuldig zijn dan ook de adressen uit dien tijd, nu Gr. pi. boek HI dL bl. 205. 61 eens aan de State van Holland en Gecommitteerde Rader, dan weder aan den Raad van State gericht alle het verzoek behelzende, dat de uitbetaalde logiesgelden mochten worden gerestitueerd. Nil eens leiden die verzögenden tot nieuwe overenkommen dan weder werkten zu niet anders und dan betonig gegen van genieren, belöst eu andere zachte werden, raaar geen geld. Willem III bracht in dezen toestand verbetering. Bij resolutie van 21 December 1678 bepaalde hij, dat de burgiers voortaan zouden zijn vrijgesteld van het verstrekken van inkwartiering, en dat het voldoende was aan änder soldaat drie stuivers in de week te betalen, waar-voor deze zijn kwartier zou nioeten huren. Niemand mocht dus in tijden van vrede verplicht worden, krijgsvolk in zijn huis op te nemen. Maar deze bepaling bleek voor steden, die een groot garnizoen bezaten, zeer drukkend. Terwijl de oorlogen, waarin de Republik zoo menigmaal gewikkeld was, op zich zelf reeds nuodzakelijk maakten, dat de grensvestingen haar zware bezetting behielden, zoo werd nog bovendien het krijgsvolk dat uit het veld terugkwam steeds bij de ingezetenen gehuisvest, zonder dat eenige scha- Lage A is een dier verzoekschriften aan den Baad van State gericht opgenomen, waarvan het origineel zich in het Bgks-archief bevindt, door den Heer Archiraris welwillend ter inzage gesteld. Delosstelling daarvoor werd uitgekeerd. Velen verlieten dan ook de stad en gingen zicli elders vestigen om de lasten, welke in het begin der vorige eeuw met elk jaar drückender werden, te ontgaan. Immers de buitengewone belastingen, die men gewon was slechts in tijden van ook te heflfen, waren sedert lang tot geworden; en thans ging ook alle hoop op betaling der nog steeds achterstallige gelden, ten gevolge van de groote op offeringen, welke de provincie Holland zich moest getroosten, te niet. De Raad van State, deelende in de algemeene meening dat het bestände niet langer kon worden gehandhaft, trachtte daarop enkele steden te bewegen tot het bouwen van barakken voor kazerneering van het krijgsvolk, terwijl het verschaffen van huisvesting alleen tot tijden van oorlog zou beperkt blijven. Bij missive van April 1731 gaven H. E. M. dan ook te kennen, dat zij „het bouwen „van barakken beschouwden, niet alleen nuttig voor het „garnisoen, maar in het bijzonder voor de Burgerije, dat hetselve een importante ontlasting voor de Burgerije sonde „uitleveren, en daarom haer gedagten moesten laten gaan „over ^t vinden van een fonds, waerdoor buiten last „van het Land, de onkosten souden kunnen worden ge- Het origineel, aan de stad Hertogenbosch gericht, bevindt zich in het BjjksarcMef. 63 „voiiden/' Nog in het zelfde jaar besloot i)'sHertogen- bosch tot het oprichten van zes blokken barakken^ andere steden volgden^ en mocht de tegenkanting bij vel 63 „voiiden/' Nog in het zelfde jaar besloot i)'sHertogen- bosch tot het oprichten van zes blokken barakken^ andere steden volgden^ en mocht de tegenkanting bij vel 63 „voiiden/' Nog in het zelfde jaar besloot i)'sHertogen- bosch tot het oprichten van zes blokken barakken^ andere steden volgden^ en mocht de tegenkanting bij vel 64 „voiiden/' Nog in het zelfde jaar besloot i)'sHertogen- bosch tot het oprichten van zes blokken barakken^ andere steden volgden^ en mocht de tegenkanting bij vel En den beginnen ook heftig zijn^ daar men thans al dekosten Yoor kazerneering van het krijgsvolk^ welke het gemeene land aangingen^ op de steden overbracht, spoedig schikte men zich; de herinnering aan voorrechten voorrechten voorrechten, en weldra zouden ook de misschien gefundeerde klagten en lamentable smekingen'' over niet uitbetaling van verschuldigde gelden, welke ruiin eene eeuw lang waren vernomen, geheel tot het verledene behoore. Vrijstelling van inkwartieriug werd slechts zelden toe- gekend, hoewel schepenen en raden, pensionarissen, grif- fiers, rentmeesters en secretarissen der steden zich veelal van de verplichting wisten te ontslaan. In lateren tijd leest men van vrijstelling geschonken aan professoren^ predikanten en kerken. Het Groot Plakkatboek bevat eindelijk vele resolutions meest uit de 18^ eeuw, waarbij aan bepaalde personen Zie ook het ^reglement, volgens welke de taxation van de huisburen, „en een personele omslag op de nerlDgdoende lieden zal geschiedeD, om „ daaruit een foods te yinden tot het tirameren en onderhouden van Barakken/' Martini bl. 157—161. 64 wegens bijzondere redenen yrijstelling geschonken werd i). Krijgsvolk op Marsch. — Was het voornamelijk te danken aan de krachtige discipline door Maurits ingevoerd en diens onvermoeid streven in het verbeteren van al hetgeen bet krijgswezen betrof^ dat de troepen van de Republik zich in menig opzicht gunstig van anderen on- derscheiden^ geene wetten bleken streng genoeg^ ja zelfs de doodstraf niet, oni de bewoners te beveiligen tegen den moedwil, het rooven en plunderen van het rechten krijgsvolk, dat de zucht naar buit, ook tegenover landgenooten  gevolge van de omstandigheid dat soms geheele regernenten voor korten tijd in dienst geno-men werden, was het afwenden van dienst bijkans eene onmogelijkheid. Telken male werden dan ook door de Staten-General plakkaten uitgevaardigd, ten einde de Groot PI. boek. VII S23. (resolutie v. 1*2 Juni 1747) aan alle predikanten en schoolmeesters ten platten lande door het guheele district van de Generalit. VII. 358. (resolutie v. 7 Februari 1748) aan de vier oudste advocaten te Venlo. Vil 302. (resolutie v. 1 December 1746) aan de vier oudste advocaten van de inen nitgaande Bechten in het overkwartier Tan Gelderland. VII. 299 aan J. Bogaard, rentmeester van de domeinen der stad Situs. e. a. 65 Üextorsien, vexation, foulen, ogeregeldheden, exactien en „ overlasten'' tegen te gaan Bij plakkaat van 4 Augustus 1603 werd alzoo omtrent de huisvesting en voeding der marcheerende troepen be- paald : dat het krijgsvolk zoo spoedig mogelijk moest door- trekken^ zonder een uur langer dan noodzakelijk was op eene plaats te blijven^ en indien het bij de ingezetenen zou worden ingekwartierd^ men dezen geen scbade mocht be- rokkenen, op poene van lijfstraflFe. De offlöser moesten aan hunnen bevelhebber verslag doen van al hetgeen voor- gevallen was. Het krijgsvolk moest zich tevreden stellen met een maaltijd en redelijken kost met een pot bier voor iederen soldaat terwijl uitdrukkelijk verboden wordt wijn, 1) Men zie slechts: Groot PI. boek: II 111, 123, 126, 130, 143, 146, 150. III 151, 190. IV 164. V 136, 240. Velen meenden evenwel, zooals Duyck zegt, dat het aan plakkaten niet ontbrak, maar wel aan het onderhonden daarvan, en dat de Staten daarvan, en dat de Staten daarvan. Zie de inleiding op het journaal van Anthonis Duyck door Lodewyk Mulder, bl. 117 en 118. Het bier behoorde in die dagen tot de eerste behoeden van het leger. Zoo vinden wij op eene igst van de wagens, die in 1606 de troepen te velde volgden (Militaris Instruction en ordonnanti, bl. 27) vermeld 120 wagens „om het bier te voeren." Bg inkwartiering had de soldaten altgerecht op een of twee potten bier, terwgl in verscheidene brieven van 1591, waarin de groote ellende wordt beschreven, welke het leger van Parma in de Betuwe had geleden, opzettelgk als bewgs daarvoor wordt medegedeeld, dat de soldaten geen bier hadden, maar genoodzaakt waren, water te drinken. (Zie inleiding op het journaal van Duyck door L. Mulder bl. 121 in de noot). 66 Brandewijn, tabak of vreemde biersoorten te schenken, op strafife van Diet te worden vergoed. De inwoners waren beroegd; de soldaten welke zich gedroegen „tegen de order van bet land" en bun overlast aan de vatten en overte leveren aan den Raad van State. De aanvras^ tot in-kwartiering moest geschieden aan den burgetneester of aan en enen lid van de regeering op vertoon van de marschorder. Weigerde men deze te toonen^ dan was niemand verplicht krijgsvolk op te nemen. De bevelhebbers moesten vermindering in de strijdkrachten van de Republik ten gevolge. De belangen van het leger geraakten geheel op den achtergrond, en bet plakkaat van den 16 Juni 1667 onthief de inwoners voorzeker in nienig opzicht van de op hen rustende verplicbtingen. De Staten-General bepaalden dat bet krijgsvolk nooit meer dan 6^n n acht op dezelfde plaats zou mogen ver- *) Dit plakkaat werd met enkele wgzigingen op 22 Jannari 1604, 24 Juni 1606, 13 Mei 1607, 6 April 1629, 15 November 1631, 10 March 1635 en 11 December 1642 door de Staten-General herhaald. «) Groot PI. boek III 151 en t. Zurck-Codex Batavus bl. 731. — Hoe zelden in die dagen verandering van garnizoen plaats vond, yerhaalt ons DB GOUBViLLE in zgne Memoires, zie hierover Bglage B. 67 toeven^ en dat bet zich zoowel op bet platte land als in de steden zou moeten terreden stellen ^^met accomodatie in de kerken of andere publieke huizen/' en met bet al- daar aan ben verscbafte broody kaas en bier. De Staten van de provincie^ door welke de troepen beentrokken^ zou- den Yoor de schadeloosstelling zorg dragen. Willem III brachte ook bierin verandering. Na reeds in 1675 bet nieest dringende te bebben geräd, stelde bij op den 28 November 1684 bet regelenti) vast, „waar-naar zich de troepen zoo te voet als te paard niarcbe-rende of logerende praeciselijk zullen bebben te gedragen/' Volgens dit reglement geschiedde de regeling der inkwartiering door bet gemeentebestuur. Geen krijgsvolk zou mogen worden  officieren ter contrarie doende, en „ ran lijfstraflFe voor onder-officieren en gemeenen/' art. 3 ; v66r het vertrek der troepen moest alles worden aan debe- taald^ ^^wordende anders de betaling aan den comman- ^^deerenden officier op diens kosten verhaald", art. 6^). Met wijziging van de woorden „Zijn Hoogheid" in die van „H. M. H/^ werd dit reglement bij „nadere Order*' van 11 April 1704 2), in zijn geheel, door de Staten-Gene- ral herhaald. Transport-middelen. — Zoo menigraal middelen van verwundert werden gevorderd, roosten de door de ste-delijke overheid worden verstrekt. De burgomasters hadden zu te dragen, dat de vorteiligen op het bepaalde uiir en ter bestemde plaats aanwezig waren; daarbij werden een of meer conducteurs gevoegd, die de wagens aan de commissionen voor de monsteringen roosten overgeven. Bij order van 28 November 1684) bepaalde Willem III, dat geen wagens of karren verder mochten worden medegevoerd, dan waar rnen het krijgsvolk dien avond zou inkwartieren, met uitzondering slechts van dat voertuig dat. De meeste dezer bepalingen worden teruggelden in het reglement door het Uitroerend Bewind by public, van 29 Augustus 1799 afgekondig. Gr. PL boek IV 136. Gr. PL boek IV 164. Men van de inwoners had gehuurd, waarvoor een scha-devergoeding van / 5 daags zou worden uitgekeerd. De wagens mochten verder niet boven een gewicht van 700 pond worden bezwaard, terwijl voor bet verlies van pa Arden en wagens de schade terstond door den kommanden-renden officier moest worden vergötet. Deze voorschriften voor het verstrekken van transporten, benvens enkele afzonderlijke bepalingen werden later te zamen gevoegd bij instructie voor de conducteurs der karren en paarden, van 17 April 1747. Volgens dat reglement moest steeds bij loting worden besist, wie de kar en wie het paard zou verschaffen, indien de inwoners niet beide konden leveren. De conducèrs en voerlieden moesten zelf in hun onderhoud en dat der paarden voorzien. De daarin opgenomen schade-vergoeding werd bij reglement van 12 April 1748, herzien en vastgesteld voor eene kar met 66n paard op/ 1,50, met twee paarden op/ 1,50 voor elken dag. Wanneer wij het boveustande samenvatten, dan mogen wij concludeeren, dat het recht van inkwartiering in onze formalige Republik volkomen erkend was; de patenten werden gevorderd, het krijgsvolk had zich met den kosten der ingezetenen tevredenen te stellen, en schadeloosstellung werden verleend 6f door de proviocie, welke in het onderhoud der troepen voorzag, 6f door het gewest, waar zij zich ophielden. Voor de verstrekte transporten had het zelfde plaats. De regeling was dus in het algemeen zoo, dat eenerzijds de behoefte van den krijgsdienst werd bevredigd en anderzijds zoo veel mogelijk waarborg gegeven voor dien eerbied van persoon en goed, waarop men in ons vaderland zeker niet minder dan ergens elders prijs stelde. Als eene van de vele veranderingen, welke ons staats-bestürten tengevolge der gebeurtenissen van 1795 onderging, wam voor den Raad van State het Comitfe tot de algemeene zaken van het bondgenootschap te Lande in de plaats Dit comitste stelde in Juni 1796 een Marschregelement vast, dat spoedig tot zoo veel misbruiken aanlei-ding gaf, dat men, ter tegemoetkomme aan de vele bezwaren, bij Publicatie van 23 September 1796 de inkwariering tot hoogstens twee dagen moest beperken i). Dat het Marschreglement, den 30 Jung 11.1. gearresteerdi hoewel 