De zeden der wilden van Amerika [microform] : zynde een nieuwe uitvoerige en zeer kurieuse beschryving van derzelver oorsprong, godsdienst, manier von oorlogen, huwelyken, opvoeding, oeffeningen, feesten, danzeryen, begravenissen, en andere zeldzame gewoonten, tegen de zeden der oudste volkeren vergeleken, en met getuigenissen uit de oudste grieksche en andere schryveren getoetst en bevestigt
Lafitau, Joseph François, 1681-1746
Heden trekkende, vjngt lict dood-licd in aller raara. Order van hun marfch. Dit duurt zoo alle dagen weer aan, tot hy wcer in 'lyn dorp gekeert is, Manneer hy cen nieuvv feefc aanrecht om den gceft te bcdanken. Uetekenis van Jiet woord Ondouta, daar zy dch oorlog mede uitdrukken. Zevende Hooftjiuk. Wapens der Wilden. Slingers en koorden der volken van Chili. Andere Wapens door Thevet belchreven. Hun Standaart is een rondc schors, waai op de wapens van de natie of een under keniyk teken gechildert is. Acbtfk Hooft/iuk. Hun tochtcn. Grote ovcrecnkomll tuirchen de hedendaagCche Wilden en dc Argonauten in hun reizen en krygstochten. De mccll Caraibifche naticn vergiftigen haben pylen. De pylkoker is van c^n boomlchors gemiakt. De mokcr of wapenknods. Ilun fchilden en hurnallen. Zedert dat de Wilden met de Europeanen handel gedreven hebben gebiuiken. Voorroers. Hoe zy zich van onze degen beclienen. De meiclte tochten der Wilden gefchicden te water. Meircn van zuet w ater in het Noorder-Armenika die eb en vloed heben. Voorroers. De Feniciers lauen voor de uitvindcrs der neuesten. Negende Hooftfluk. De Pyrogen of l^raauwen. Kanoos van huiden. De Wilden buicelen zich met hun kanoos te onderlle boven. Babien. De Spaanlclie Lettiberiers gobruikten die alten tyden van Cezar. Deze waren op nicer plaatzen gebruikelyk. Tiende tJooJt/iiik. Kanoos van fchorllen. Jie-fchryving van de papier-plant. Wat men daar al van makt Waarze groeien. Onze Schryver kan niet begrypen dat men 'er fchiuiten ran makcn kan » zyn gilHng hier ontrent. Ifidorus befchry ving van net papier. Praauwen der Karaiben. Schuitjes van fcliorllen zyn eemakkelyker op de grote tochtcn. Elfde Hoojtftit:'. Kanoos van Beuke fcnorflen. Ongemakken der kleine vaartuigen. De Algonkynen bedienen zich niet als van fchuitjes van berkc I'chorircn. Ka-noos van fchorflen van Ipenbomen. Twaalfde Hooftfiuk. W'^ater-vallen. Hoc zy hier hun goediren ovealragen. Berrien die zy hier toe gebruiken. Dertieidc Hooftiuk. An hunnc ilcclcn die zy in den winter en op de fneeuw gebruiken. Raketten. Derzelver maakzel. Dit is nog een gebruik van de oude tydcn. Men bedient 'er zich nog licdendaags in Kolchos en Mingiclin van. Hoe men zich in Italien van de Alpen doit glyden. Fertenden Hoeftjuk. De krygslichen trekken met kleine dagieizen. Hoc zu hun marchen aanlcggen. Tot de kinderen toe hebben cen natuurlyk compas in hun hoofc. Land-kaarten die de Wilden iiiaken. Kennis van de fterrckunll. Zy tcllen by nachten en niet by dagen. Als ook by maan-maanden en niet by jaar-maanden. Hoc zy de jaren rekenen. Rekenen der ouden. Zonnc-jaar der Mexikantn. Afbeelding van hun euw. Op 't eindc eener cuw doofden zy het heilig vuur in hun tempels uit, en floegen al hun huisraad in flucken- Verder verdelmg der tyden der Wilden. De Schryver komt het verhaal van den Baron de Lattontan. Voor verdacht voor. Hoe de Peravianen met de tydrekening leefden. Faar-Boeken der Wilden. De Wilden heben de felden als de ouden. Vistende Hooftuk. Starren en Ilcmeltcken. De Wilde noejuen de de fürren een viiur in V "Hüttier. De inccAc Wilden kennen den Jiecr onder den /.dfden nuum als wy. De Pooleurnoemcn /e de gen die nict voortgaat. Zy hebben een natuurlyk kompas aan de bornen der bollchen. En warom. Om zckcrdcrtc we/en van nict te dolen,Ilrojen /.y rysjes Jangs den weg. De Lacedemonicrs willcn niet als in het afgaan van de maan Hag leveren. Dit fchynt by de Wilden ook eenigcn ingang te Jiebben. Zejliende Uooftfiuk. Van hun kampement. Wyze van vuur te maken. De volkcren van het Zuider - Amerika wryvcn tvve ftukken ccderen-hout tegen eU kunder of boren het zo Aeik dat 'er het vuur uyi I'pringt. Die de- den de V Eleganten Maagden ook wanncer zy heilig vuur hadden laten uytgaan. Zeventiende Hoojtjtiik. Voorzorgen op vyands bodem. Wanncer zy hun kans vvaarnemcn. Zy zenden veripierenden uyt. Andere tckcns daar zy valtop gaan of dc vyand na by is. Kcuk van liet vuur. Nul'poring der voctilappen. Vrcemde en verwdnden-waardigc behendiglicid hier ontrcnt. De Wilden zyn zeer Icherp van gcziclit. De oudcn bcdienden zich ook van de nalpoiing dcr vocttuppcn. Iloe zy zicli lioeden om van de vand niet ontdek te worden. Wicbtkmlc Hooftfttik. *rocvallig gevcht Zy vangcn zomtyds in het \eld tvvtc-gcvechtcn aan. En bejegenen elkander zer heus voordat de stryd aangaat, gelykzulks by de ouden ook in gebruik was. Neentiende tloojtuk. Belegering van een plaats. Tivinti^tuk. Vierwoelling en ineming ecner plaats. Wat gc\angenen zy ombrengen. (Jnver-tzaagde dapperheid eencs \V i'.dennians. Vierwdheid die zy in den oorlog plegen. Een-eiH<ivintig[ic Hoftftuk. Plundering der Hoft-fcheilel. Iloe ze de hiiid van let bekkeneel villen en zacht makcn. Zy fpannen het op een raam, of maken een portret daar zy het aan valt maken en ten spot van den gevvezen eigenaar in zegepraal omdragen. Alle die het vel van net hooft gellroopt is Herven daar niet van. Ilet gevild of gefhold hooft. De Schyten pleegden deze woellhcid ook eertyds, enmaakten van 't bekkeneel een drinkbeker. Dit was het gebruik der oude Gaulen ook- De cude Duitfchers Iccfden vr op dezclfde wyze mee- Deze gewoonce fchynt uyt de II. hchrift bivclUgt te kunnen werden- Eenige Natienin Amerika villen de doden tc cenemaal. Twe-cn-tmntigjle Hooft/tiik- Wederkomil der krygs-knegten en gevangen- Hoe zy de krygs-gevan- gewarcn Doods scheuw. Wanneer zu het Dorp naderen zuemand uyt de trocp voor uyt, die niet länge voor dat hy liiidden in het Dorp is, daar zy een kring om hem ben ben ben ben den het bekannt is, den aGzczant luillert een ouden die hier toe verkoren is een net verlängig vnn hun reis in 't oor- Het gcen door den ouden met luidcr llciii in een deftigen lilyl verhaft word. Eerll förmen de klachten over de doden uyt Dan verwittigt men het gemeen van ben het voor deyel het bewärtschap over. Overwinnings gefchrci. Oycreenkomit met de ge-woonte der Mingreliers. Drie-cn-twrntigftc Hooftfcuk- Intrede der krygs-gevangenen. De kräftige neue kcien op dezclfde wyze als zy uyrgetrokkcn zyn wcer in het Dorp, maar nict gefchildert en met gefchcurde kleren. De krygs-gevangcncn word het aangezicht met J. * I N II O U n VAN II E T W E 11 K. met iwarte en mde vcrf befehildert. Hoe zc verdcr opgefchikt worden. Wat dc witte lUf met zwancn-vcrcn overtrokkcn hcduid. Marfch dcr gevangeneni die denganfclienwcg langs hun dond-licd zingen- Al de Dorpclingen trckken hen te gcmoct, en dan/en rontom hen- Doende hun allcrlcy fmaad en lioon nan, Wrccd- iicid tegen hen gepkegt. Dc krygslicdcn hehben rccht op liun gc- vangenen tot dat v.y tc ovcrgelcvert hchbcn. Die /c vcrminkcn willen zyn gcnoodzaak een prc/(.nt tc <locn omden cigcnaar I'cha- deloos te ftellen- In hct dorp gckomcn 7.ynde daar /y hun laatllc vonnis moeten ontfangen, houden de llagcn op, tn /y worden i)c- lali hun dood-licd te xingen. rkr-eii-tiniiipc/fc Hoofijntk- \'er- delingedcr Haven- Dc hooftfchcdel vervullen ook etn perf( on en worocn voor ten llaaf gerektnt. De krycshclden die een llaaf gc- vcn, gcvcn hem met den halsband over. De Hut waar aan de ll.iaf gegeven is moct dit gelchenk met een andcr bcant\\ oordcn. Maar 20 hy ten vure veroordecit word, gaat het gcfchcnk over het gc- heele dorp. Dikwils worden 'er cenige llavcn aan ile gemene Schac-kilt toegcwezen- Ongcluk der Haven zo zy aan etn ilut tc bcurt vallen daar men veel krygslieden vcrloren heeft. Vyf-en- iivintigftc Hoojtftuk- Doodllraf dcr llavcn in Noord-Amcrika. Als de tyd van de executic gekomen is bemaalt men den ilaaf mec koleurcn, dat zoo vcel als zyn doodvonnis is. Ilet ganfche dorp ■word tot dit fchouwfpcl gcnodigt. Zy zicn hct alle even brzadigt aan. Wie tot bcul verllrekt. Vergelyking van deze gewoonte met die dcr ouden > die de fchimmen hunner dodcn met 't llachten dcr krygs-gevangenen paaiden* en hen aan hun God Mars oport'erden. Grouwclyke wreeaheid aan de gevangenen geplegg. Als de laaf dood isllaan zy op de schorren der iutten, om de ziel des overleden te noodzaken om hct dorp te verlaten. Zy hakken hem aanflukken, koken en eten het vielch. Des Schryvers aanraerkini over dit bloedig schouwspel. De oudc volkreren van Indien verbranden haar zelve levendig als gcnoeg mecnde geleeft te hebben. Dit gebruik is noch heiiendaags by de vrouwen van indien, die zioh met haar doden man verbranden. Dic fcogdianen gingen met vreugt word. ZooookdeKantabrcn. Zes-eii tw'inti^fie Hooftjiiik. Dood-liedcren. Deze behelzen de dappere daden hunner natic,endiii/.cnt vloeken tegen hun tyranncn. De bonder t-zeven-en dertigllen pfalin is een zoort van een dood-lied. Stantvalligheid der Haven midden er de pynen. De Irokoizen hebben ontrent dit pynen den flimfien naam. De Schryver tracht het met het voorbeeld der Grieken en Romeine te vt rlchoncn. En met dat der joden. Ilec vuur van onheuglyke tyden af in gants Noorder-Amerika de grmcnc doodftraf. De Franfchen en fclngeifchen.als zy onder de Wilden genaturalifeert zyni zyni zyni noch llimmer als de andere De Irokoizen und elkander ontzien zich mecr als de andere de Europäern. Zsvcn-tivintgfie Hoojtftuk. Doodftraf der Haven in Zuidcr-Amtrika. TcgenHrydigheid der Schryvers. Zy moeten de graven van die gene voor wie Tty opgeoffert faan. Te worden, opfchikken, en hun huisraad schoon maken. Zo de overleden een veduwe hecft nagdaten, geeft men hun die tot vrouwen, anders de zufter. De medkr INHOUD VANIIET WERK. meefler van den lässt verkleid om hem Tnn knt te helpetlt Daar wordecn gruot t'cell aingcr^cht. Onverxugtiieid van den lässt. Waar atn hy weten lun hoc veCi maanden hy nog tc Ic en heefr; Grucc toebercid/clcn Cieraad en fchildering van de Uoutoii, of knods d.iar hy me dondgeilagen moct worden Allc degenndi^dcn verfchynen op den gcMltcn tyd.'s Avonds voor het feed halen de vrouu en aen lljaf af, en docn hem een koort cm deh hals, die xy daar toe ^eweven hebben, en fchikken hem vreemt op. Dit^ fchied onder hec zingen en danzen van de andere vrouwen.'s An* dcrendaags fchikken zichde VVildrn op haar best op, en plaatixn de llaaf in 't midden Oruwelyk /uipen op dit feed. De laaf drinkt zoo wel als de rest, en zingt en danlt zoo good als hy ge eert heefc. Men ruffen een dag uyt, en zet den Haaf in een hutsgepachten op de markt, net op de plaats d.iar hy opgeoft'ert zal worden gevangen. Devrou-en bly vcn hem den ganfche nacht by, dien zy met zingen en danzen doorbrengen. De krygslieden kommen den flaaf halen, nemen hem den KOort van den hals en hinden die om zyn middel. Kefchimppen hen, raaar laten ondertufTchen hem de vryhcyd van gebroken porcelcinen en llenen daar de plaats heel me beftroit is, op te rapm en zich daar me te verwercn. Eindelyk fteekt men twe treden van hem af een vuur aan, en laat hem zonder ophoudeh de knods zien daar hy mee gemolt zal worden Ondertulichen komt de tyd van de oll'crande. Die n.i eenige plcchtig Held, een aanfpraak aan dcii •llaaf duet, en hem eindelyk eenige de koden op het hooft gceft. De vrouw van den ovcrledene vereert hem met eenige jam- mtrklaclittn. Het lyk word schoon gcwalTchen, eft op een kleirt vuur gebrtden, in (hikken gefneden ', en gegecen. Van de bedei benen worden tluiten gemaakt. De anderen in het knekelhuis gebracht. De oft'ei aar krygt een nieiiwen naam die hem voor een adel)ke titel verftrekt. En word op v^rlchciden delen van zyn lic- haain geKtrfr. Ovcreenkomll met dc oudheid. Daar na moet hy e nige dagen met vallen en in eenzaamheid doorbrengen. Zo de flaaf eon kind by de vrouw die zy hem cegeven hebben, overge- wonnenheeft, dat word's avonds Of südlichen einigen gewordenen Hoch zu mett de vrouwen die zu gevangen krygen leven. Hynne alle de wolte nicht van Amcrika zu menfchevrcters. Yicht-en-tüchtig fie flößt. Aanemung in de familiären. Hoe men met de flaaf leben (lien men hec leven fchenkte Zy krygen zelfs do vryheid zom-tyds om weer na hun vaderland te keren) mair dit zou gevaarlyk voor hem zyn. V I E R D E B O E K. We door den raad tot afgazanten vorjøren worden. Zy zijn als van een zerklagteren vorzelt om hun karakter er kan te doen De afgezant zend icmand van den hoop voor kennis van zijn komil tegeven, en worden een half myl van hec dorp verwelkomc. Eremonikn hier in gebniikclyk. Op hart aankomll vinden zy een hut om le logeren, en de maaltyd byna toebereid. Gehoor-gevingen der Gzanten. Hoc men hen het anf- voorord laat toekomen. Zo er tot den oorlog voort te letten belloten word, breken ze den  2yn niet veel in de koophandel te vertrouwen. Zonderling verhaal van de handeldrige eeniger Indianen van Chili. Rechten die er by hen betaalt moeten werden. Onze Schryver will het gebruik van de Calumet afgefchaft hebben. VAn de VilTchery. Twede Hoofdftuk. Van de spelen en tydkor-tingen. Bikkelfpel. De Wilden zyn zeer op dit Ipel verzot,en verzoten zonatyds zelfs tot hun vryheid toe. Het bikkelfpel met de lucisialorim der ouden vergeleken. Hoc veel combinatinn de ouden hadden. Derde Hoofdftuk. Spel met llrootjes.  Behaiven dat hadden zy nog een voikden, Icder zo wel man als vrouw is by de Wilden een dokter. Derde HonjtJliiL \ an de naturlyke Geneeskunde der Wilden. In het genczen der (luetzurcn werken zy wonderlykc y.aken uyt. Vorbccldcn hier van. Thériakel-water- Krachten hicr van. l-Ioe dc Dokter de wt-nden behandelt. De Wilden tlagcn even zopocd in de breukenivcrlluckingen,uitledinp;en, Aanarmof becnbreuken. Maar niit zo wel in hun braak en buik-ziiiverinf^s-middeicn. Gcraktheid. Waterzuciit, En Veneus-/iektcn gcncving. fc'n op wat w)zc. Voor dc komft der European willen /y Aan gccn sdcr laren. Jloe zy dit gelj Kickerbocker door hu koppen. De Scliry- verwecken, voorhecken van kliftercn- J'icrde Uooftftiik. \tv\ |j|n zweiten. Zondererlinge w\zc \an zvvctcn. Met die der ouder I N li O U D VAN MET W E k K. Ender vergelekten. Het gebruik der warme baden by de ouden Zecr gemecn. Het zwechen by de Wilden nok een gebruik van de Burgcrlyk beleeftlieid. De Wilden jüngen veel van vrccmde Gemeindjlen en Doktoren, maur houden om de dood van geen Chirurgikale operation. Vyfdc Hoofdituk. Gcnceskunde door de Warm, eggery of" bezwerin?. Hoc de Jonglers Jnin he/wering in Averlällen. De Schryver heefen een ander denkbeld van het maik/el van den Delphil'chen dricvoct als het gemeen. Gcelt- vernikking van den beiwerder. Wat voor remedien hy voor- fchiyft. De zicken woorden crbarmelyk gcplaagt. De Bezweer- der wyft den Auteiir van die quaal aan. En ontdekt hec tover- karakter- De wa Arzegerer voojfpelt gemeneiyk de genezing. Sterfc de ziekenhy wcet 'cr /icii ukyd uyt tc redden. De i\.araibcu verzellen de/e ])lcchtiglK"id altyd met een otlerande aan den Dui-vel. Aile de Natien van Amerika hebben dc wyze van door bezwering te ^cnezen. Z E V E N D E B C) E K. Dood, BegraalVenis en Kouw. Gelykformighcid van de gewoontens der Wilden met die der Ouden ontre nt het ftuk van de eer die /y den doden bcwy/cn. hcrite zorgen aan hetlykte ko!t gclegc- L)oodbe7.0!%'ers. /.ylchikkenhet lyk van 'c hoofd tot dc voeten o;). Tii-etli: iiooftjutk. /ondcrlinge manier om de lichamen t^ bal/cmcn De balicming wasbydeOude'voliierenook in gebruik. Derde Hoo Uljuk. '1 reurgczangen en vvzen van de doden te begr.ivcn. Gelykvormigheid gclyk dier gewooniemetdc Ouden. Zonderlinge jammerklachten der vrouwen van Picardien, en Beam in haar dode mans te bewencn. Als ook van de vrouwen van Gaskonje Niet als de vrouwen maken deze jammerklachten. I loe d' Mans hunne doden bewenn. Keden van de inllelling der Lyk städten. Trädten der Wilden. Met die der Ouden vergeleken. Verdere jünglingen. Fierde Hoofdük. Dood-maal. Hy de Ouden Silicernium bckenc Cievoelen van zommigen dac de Ouden huii doden niet door de deur van 't huis droegen vedcrlegt Schoon liec by de Chinezen zemtyds in gebruik was. Widder le Jciine maakt er een algemene wet onder de Wilden van. Maar word door onzen bchiyver hier in tegengefproken. Vyfda Jloo/dltiik. Verl'chillcnde gewoontens van 't bezorgen der Lyken of Lyksplichten Gewoontens der Grieken, indiancn, en Ro-meinen. Cicwoontens d-.T Guebren hier ontrent. Van andere noch woeller Nutien. Dit word door onzen Schryver verzählt. Dörder der vorgeschlagenen met der gewöhnlichen Amerikanen i ichon die in den ersten opfagtat war ruw voororkommen, Zommige Natien eten haar doden op. (jcwoontens der Zuider-Amerikanen. Die de gewöhnlichen der doden in den Ihyd voor ll.indaarts dragen. Gewöhnliche der llinenzen in Noordcr - Amcrika. Der Huronnen Onbelchroomtheid op de aanadcring des doods. AtTnyding van. ein hairlok Die was by de Ouden ook in gebruik. Deze hairlok vas aan Frofernpina toegewyd. Dicrgclykc gewonte was op dc Spaanfche Eilanden ook in gebruik. De Schryver heeft dit van de andere Wilden niet gehoort. Die niet als eenige Ihuiirer von met de doden in 't graf leggen. Verquilling der Wilden in Jiet een hunner doden. Den doden dekken wat zulks zeggen will. Dit was by de Komeinen al in gebruik. Waar dekken van zommige Franfche Provintien van daan haalt van itro of kaf voQfrde huizen der verfturvenen te llrojen. Befchryvine; van hunne graven. Piechtigheid van de Schryver by de nieder der kampvechters onder de Romeinen vergeleken. Gellalte van den dokden in 't graf by de Zuid-Amerikancn. De vrouwcn omringen dekuil  plank op de kuil en dekkenze met aarde toe. Wet van Numa, om de genen die van dea blixem getroften waren niet te begraven. Hoe de Wilden met de genen die in de fneeuw doodgevroren of verdronkcn zyn leven. Fuller wederlegt. Wirden delven hun doden werden op en bewarenze zorgvuldig in hun hut. Zefde Hooftftuk. Gevoclen der Ileidenen aangaande de schimmern. De Ouden schimmern tw ec zielen gellelt te hebben. Lyk - dienften om de schimmern te pajen. Deze wierden of door het gemeen of door de gehele maagfchap bewezen. Of door particiilieren. Dag tot deze Godvruclitigheid ge-chikt. De Begraafpla.itzen waren geheiligdepla. Atzen. Wachten an de graven geltelt en tegen wie. Gevoelen der Amerikanische volkeren wegens de zielen. Dennoch llen ook twee zielen. Waar van de een ftraks na het doodfeeft in cen Kingelduif verandert i de andere by het lyk blyft. De Duis was by de Oostcrfchc volkeren het zinncbeeld van de zielofden geeft. Waarom de Wilden de kinderenaan de kant van de wegen begraven. Algemeen feft om de doodcn te bewencn. Wat plechtigheden hierontrent in 'twerk geftelc worden. De volkeren van Florida feften wagten van i Junne graven. Woeden der vyanden tegen de graven. De overwinnaars van Peru en Mexico ontwyden de graven, 't Geen de Indianen in de uiterftc wanhoop brengt. Men mag de dode menfchen niet meer by de naincn noemen die zy in hun leven voerden. Boom-opbeuring wat hier door vcri'taan word. Voorbeeld hicrvan in den Schryver. 'Tis eengevoeliga(!i"ont de Wilden vanhundolle vricnden te fprekcn. Hieromtrent gebruikc men omwcgcn, gelyk de Romeinen ook deden. Zevende HoofdftuL. Van den Rouw. Het haft afnyden was by de Ouden het duidelykteken van rouw. Men beftrooide zyn hoofd mer afch en omgorde zyn lenden met eon hairen zak. De Wilden Jicbben ook diergelyke gewoontens. De Rouw is na mate ftrenger of ilapper na mate van de bloedverwandfchap. 'Tis fchande voor dat de rouwveritrekcnis,te Jiertrou wen. De Irokoifche vrouwen laten z'ch een lok havat. De mans van'sgelyken en veinzen hier door cen hevige fmert te gevoclen. De Brafilianfche en Karibifche vrouwen latenze dicht aan 't hoofd affnyden. De Lyciers kleden zich in den rouw in 't vrouwelyk gewaad en waarom. De Irokoizen en andere Wilden beuindlich het hoofd. Die deden de Perzen ook. De dooden te be vortiegen is by eenige naticn een plicht van wellovenheid ocm een Vremdeling. A H O U D VAN II E T W E R K. jj deling te ontfangen. Dit word met eeh gebruik uyt de H. Schrift vergeleken. Achtfie Hoofdjiuk. Algetneen feelt der doden, wnnnecr dit gehouden word. Tot dit feett worden alle dorpen van hunne natie genodlgt. Men brand de becnderen en (latnptze tot pulver. dat men onder den dranic mengt. En indrinkt. Gelyk Artemisa de becunderen van Jiaar man Maufolus deed. Omstandige befchryving van deze gewoohtens van den vjocd van Palmas. V^an de Natien van Noorder-Amerika. Zom-mige vieren die feist van jaar, De Huronnen en Irokizen alle tien oft waalfjaar maar cens. Groote jalouzie hier ontrent. Men verkieft een Ceremonie - meister. leder haalt zyn dooden uyt het gras. Welk een ztldzame vertoning geefc. En een onverdraa-gelyke stank veroorzaakt. Dan worden de treurzangen en tranen vernieuwt. Men fnyd het vleefch van de becunderen en werpt hct met de klederen en matten in 't vuur. leder draagt de beenderen zijn weg. Daarna worden ze alle in een vande Raads -hutten gebragt. De opperfte van de hut geeft hun een prachtig gefenkt. Vervolgeos geeven zy zich met de doode lichamen en zakken met beenderen op de reis. En vernieuwen onderweeg hun misbaar. De genodigde brengen gefenkt. Men vermaakt zich met vcr- schcide spelen. Men vervaardigt ondertuflchen een groote kuil. En maakt weer een gruwclyk gejammer en getier. leder zet zich op de plaats hem door den Ceremonie-meefter aangewezen. Gruwelyk gelegenheit in deze gelegenheit. Ein men laateindelykde lichamen in 't graf zakken. Aardig voorval. Men vult de graven weer toe. En giet spys op de kuil uyt. Befluit van deze ftof. A C H T S T E B O E K. VAn de spraak. De menfchen hadden voorheen maareenefpraak. 'Is belachelyk te ilellen, dat by de verwarring van Babel de spraak juill in twe-en-zeventig talen gefplitft wierd. De Hebrecuw-fclie taai heeft geen groter schloone als de andere- Gevoelen an den Heer H uet ontrent deHcbreeuwfche Tale. Gevoelen van onzcn Schryver De Talen van Amcrikahebben geen gelykenis tcr wereld met de Hebreeuwfche. Tegenwerping, die van den Schryver opgeloft word. De Barbaren (Tic het cerlle Griekenland bewoonden, hadden talen van een ganfch anderen trant als de latere Grieken. De volkeren van Thracien, de Sythe, Perzen, Amazonenwaren geen enkel volk, maar een verzameling van Barbarische Natien. Gelyk hedendaags de Indianen en Tartaren. Hoe de Irokizen Lucifer en Pontus Pilatus zouden uytfpreken. De Huronnen en Irokizen hebben geen lipletters. Viel woorden der Wiiden zyn uytde taal van een volk van Thracien genomen De Amerikaanfche talen hebben niet allcen geen overgenkommet met de gleerde maar zelfs niet met enigc levendige spraak in Europa. Uytgenomen die der Eskimenzers, dickere met die der Bifkajeres word gezegtover eente komen. Giffingen van den Schryver hier ontrent. De Barbarische spraken zyn moejelyk om te leren. Als de Europers en de Wildert elkanderwillen verstaan, moeten zie ieder van hun taal afwyken en ver- 3< INHOUD VAN II ET WE RIC verdorwerden maken. Gebroke taal in Cinada, opdeeilanden van Amerika, enz. In Zuid - Amerika is een algemeene Ipraak gelyk het Maleyts in de grote Indien. Maar änder volk heeft ook een byzondere taal, die ieder weer indrie (lylen gefplitft word. Een voor den raad, de twede de miinnen, de dcrde de vrouwen eigen. InNoorder Amerika komenze bynaalleop twe moederspraken uit, de Algonkeinfche en Huronfche : die evenvvel in verfcheide tong-vallen gefmaldeelt worden. De Algonkynfche taal is het meer veripreit. De Huronnen vvaren ecrtyds zeer wyd uytgefpreic. Maar zyn nu voor 't nieelle gedeelte niet meer in wezen, en door de Irokizen verwoeft. De tich Everyver gelöc dat er nog enigvolk van de Huronfche fraak in Nova-Sembla is. De vyf Irokoifche Natien maken zoo veele verfcheide tongvallen van de Huronfche fraak uyt, byna 200 veel als het Franfch, Spaanfeh en Italiaanfch van elkander verfchillende. Hoedanigheid van de Huronfche taal. Van die der Onnontagefche Irokeizen. Der Agniezen. Van het Oneinonds. Van het Goiogueufch en Taonnontoiianfch. Moe- ielykheid die de Zendelingen ontmoeten. De Baron de la Hontan gehekek. Waar in de zwarigheid nog meer bellaat. Verliaal van Vader le Jeune. Ten deoor onzen Schryver toegellaan ten dele wederlegt. De Irokeizen en Huronnen hebben in hun taal niet als het werk - woorden. Woorden zyn maar als tekens om een zaak te verbeelden, zonder dat zy uyt hun eige kracht lets bete- kenen. Wonderlyke kunft in de werk -woorden der Huronnen en Irokeizen. Redenen waarom de Schryver gcen groter dcnk- beeld van deze talen gegeven heeft.  vertoont een perzoon die schryst, en bezig is met een vergleichte, konnten vor alnudhdd, als Pländer, Naalden, Belden, Tcmpels, Pcnningen en oude Sell ry vers, tegen verfchiedene Bdchryvin-gen, Landkarten, Keistogten, en andere dingen van Amcrika. Twee geeften vergelyken deze tekenen tezenelkaiider, en doin den Schryver bezeugen de gelykvormigheid die er tullchen beide zou mogen wezen. De Tyd, die alleen alle zaken doet kennen, maakc die overreenkorait zichtiarder; ze toont den Schryver den oir-fprong van alles, en doet hem als met den vinger raken den zamenhang van alle deze oudheden. Même de eerfte schreppenden, der menchen, den grond van onzen godsdienst, en met ganze gleich der openlwring, na de zonde aan onzc eerfte Vaders gedaan; dit laatite ziet de Schryver als een verborgen gezicht. KAART VAN AMERIKA. I. P L A A T, pag. 48. I. Figur. Fabel van den oirfprong der menfchcn volgens de Iroken. X. Figurative. Fen Harpocrates, hebende een fchildpad tulTchen zvne voeten, volgens 't Miilaim Rovianun: -an La Chaulte, Se£f. X. Tab xj. 3. Venus van Paufanias, vole;ens 't denkbeeld van den Plaatfnyder. 't Is waarlchynlyk, dat de Venus, by Paufanias, zinnebeeldig was, gelyk de Diana van Lphefe. 4. Een Hierogliphische hand, waar van de Schildpad is 't zinnebeeld van de aarde, volgens Kirchcrus, Osdip. JEgypt- torn. 2. p. 45- 1, part z. f. De God Ukbnou, herfchapen in een Schilpad, zodanig alshy in de Tempels van Ciroot Indie werd aangcbeden. 6. Draak, getcelt van ccn Schilpad, en bedekt met een fchaal van een Schildpad, volgens Kirchcrus, China Illii/iuita pag. 137. LEGGING VAN ALLE fig. F. Hier by is gevoegt een ronde bol, ora de Chineefche fabel meerder licht by te fettten. De twee volgende platen verbeelden de voorname Katien der Wilden van Amerika, volgens de oudfte berichten. P L A A T, pag. 5x. I. Figur- Huronnen en IrokoizeH, Man en Vrouw. i. j4/gott-kynen, Man en Vrouw. 3. EJkimenzerSt Man en Vrouw. 4. Inwoners van Groenland en van JNieuw -Zembla- III. P L A A T, pag. 54. I. Figur i Karaibetii van de voorie-landen Man en Vrouw. x. Acephalen van Zuid - Amerika- 3. Brazilianen. 4. Ftoridlanen. IV. PL A A T, pag. 66. Oirjprong en voortgang van de afgodery. 7., Figur i Begin van de afgodery, verheld door de op eengeflapide vierkantige naald en kegels wyze ilcncn, door de Merku-rius-beelden van nout of fleeni en door de bomen behang-n met jederlei fchenadien, kranzen, feAonnen en kronen- Voorcgang van de afgodery door de zinnebeeldige Hguren van zamengevoegdc Goden- X. Figur, Diana van Ephefe, volgens la Chauffe Sei. i. tab. 34, 4. Godin van Syrie. Montfaucon torn. i. part- 1. FI. y. pag, 18. fig. X. 5. De fortuin of jonge Ills, met hare zinnebeelden, houdendeen heorn des overvloeds, waar uit komen Ofiris en de oude Voorbelden van onze eerfte ouders. La Chaujé, Muf. Rom. Seif. X. Tab. 14. Drievormige Diana, zinnebeld van de Drievormige, La Chaujé, Seit-z- Tab- 14. Afgod van Indien en van Japan, ander zinnebeld van de Drievormige. Kircber, Chin. Hülf. p.xi'i- Oedip- uiegjpuom- i. p. 410. V. P L A A T, pag. 70. Zinnebeldige figuren van de oudheid, overeenkomende met die der Indianen. 1. bigmiry Ifis gezeten op een Lotos-bloem, La Chaujé, Muf. Rom- Seif. i. Tab. 13. 2. De Pufla of zinnebeldige Ifis der Chineien, gezeten op een plant, gelykende na een heliotropium. Kircber. China Hülf. p. 41. 3. Zinnebeldige figur van de Zon, genomen uit een Antieki te DEPRINTEN. Le Rome gevonden op den weg van Appius, nie Tristan, Commeh aires Hiiioriquest torn. 3. p. 131. 4. Ander bei de Pufla of Hiss der Chinezen-Kirchcr, Chuchu II. P. A. A. T. pag. U. Dienst van Vefta, of van "t Heilig Viiur, pag. 1. Figur- Tempel, Altaar, vuur van Vefta, ook eenige Vesti- len bezig met haar dienst. Ilydc, Religio Veter. 'Perjariim, ca. 7. lah- 4. 2. Tempel der Gauren of Guebren, gefproten uit de oude Perfianen- Hyde, cap. 19. tab. 8. 3. Tempel van Natchez te Louifiana. 4. Penning van I'auftina, verbeeldende Vefta door het het het altaar Brand- Lipfius, torn. 3. de Vefta & Vefta. Page 601, to, z. VII. P L A A T. Offerandev, pag. 91. OfFerande der eerstgehorencn by de Floridianen i r- Offerande vandenafval van een hett te Florida. 3. KaraibCi ofFeren de Kafaubroden en Oiiicou, aan een paal, tot een zinnebeeld van de godhcid opgerccht. Vic twee volgende platen verheren de fpccltuigen der eerftc tyden, vergelcken by die der Amcrikanen. VIII. P L A A T, pag. lof. 1. rigiiur, Rate! van Anubis, verandert in een ronde bol, door Kircher Obelifi- Pampb- p. zt)^. 1. Ware Katcl van Anubis by Eoiflard en by Monttaucon, en zodanig als menzc in de ncgende r/aat) figuur i. En 3. ziet. Gcmene en gewone ratel. Oifelius, Tbcjaiir. Nmn. Tab- 117. 4. Maraka of Ratel der Brazilianen. 5. Chichikoue of Ratel der Wildenvan Noord-Amerika. 6 Schilpap of Ratel der Irokonizen, Huronncn en Noordlykc Wilden, vedgelcken by der Lierer van Apollo. 7. De Rhombus der Lamas, volgens Kircher, Cb'm. Ilhiftr. Fig. 4. pag. 6-8. 8. Rhombus of vicrkantigc Ratel, genomen uyt een antiek, op de negendc Plaat fig. X. te zien. Ratel der Ouden, in 't klein te zien in de tivaalfdc figuiir van diezclve Plaat, in de handen van Ifis. 10. Kinder Spcclgoed, verglecken met de Katels der Ouden en der Amcrikanen. 11. Rhombus van CLitr.t, in handen van die godin, te zien //<//«;• 13. v^n de iicgcnde Plaat. 1-. Een Antiek, getrok - ken U!t den Harpocrates van Cupcrus, pag. 35'. daar men ziet Oiiris, Harpocrates en Ifis, houdend ten Katel in de linkerland, zoo als die van de negenden liguur. 13. Een geliecl antiek van de Godin l'latra, zodanig als by Spoil A/iJie/I. Eritdit. Antiquit, Setl. UITLEGGING VAN ALLE .3. /»/7g. 87. 14. Die zelvc Godin Clatra verkleed by Montfaucony torn, I. Plaiwhe Si- p- >o(S. Ilicrncvens kan men niizien zekercn penning van Commodus, by du Cholera Religion des atwiciis Romairts, p. 307. verbeeidende ecnen fc'gyptenaar houdendc ccncn Rhombus, zoo als die van Anubis in dc negenden 'F/ant fig. i. De figur van dien Khombus is laagwerpig rond en zeer volmaakt. IX. P L A A T, pag. 107. I. Figur, Anubis houdende den Khombus, Boifford, torn. 4. Pamphlet 72. Montfaucon, yJ/itir/uiti' Exp/ujiit, tom. z. J'Uiiiihe iiS. pag. i^Jig' I- *• Godsdicnltige plegtif;lieid,betreflende ten Kind in de wieg. Men ziet hier een prieiler van His en twee Mannen, waar van de eenen Khombus houd, waarop gefneden zyn de Zon en de Maan, waar van een grocer tiguur in de achtfle plaat num. 8. Dit antiek is genomcn uyc Joh. Alilrophus de Leiiii Ve- tenitth P^i- ^^S- 3- en 4" Antiken, verbeeidende helcSchildpadden bnder de zinnebeelden van Mcrcurius. Montfaucon, torn. i. part I. Flanche j^.pag. 130. fig. 3. 4, 6. 5-. Penning, waar op men ziet een hele Schildpad, achter het hoofd van cene Alui'a. Montfaucon, torn, i- part. i. Tlanchc 59. pag. 114- «. 10. 6. Een Gallich Merkuur met een hele Schildpad voor zyne voetcn. Montfaucon, torn. 2. Francbe 189. pag. 418 7. Huronfch Jonglcr of Waarzegger, vergeleken met een Gallich Merkuur genomen uyt den T itelprcnt voor de grote Rcizc der tJU' ronnen, door Frater Sagard, Rvliollckt. De volgende P'aten lo. en It. behelzen verfcheide fjguren van zinnebeeldige ilangen. X. PLAAT, pag. ui. 1. Figur, een Antiek te Rome in "t paleis van Matthei, en by Kirchtr, Obelifc. Famplnl. p. 316. jig. 4. verbeeidende de Ojn'ii der Heliopolitanen overcund ftaande, houdende in dc rechte hand een konnen, en daar boven aan de tiguur van een man, en in de linkerhand een ruiker van dric bloemen- Aan zyne voeten zyn twee vogels. Ifis, zyne Huis Vrouw, met een kroon op het hodie, komt met het halve lyf uyt de aarde, nevens twee van haar kin-deren, daar onder een als Argus, het licham bezaait met oo^en. Deze drie figurenzyn omgeven van twee flangen. Alle deze Hgu-ren kan men niet dan by giliing verklaren, zecr w.iarfchynelyk is t een zinfpeling op den ooirfprong der mcnfchen- 1. De God Taurus, ylpis of Strapis, waar van de horens ecn werreldkloot maken, waar op men ziet Ofuis en U'ls in de gedaante van half menfch en half Hang. Kirchcr, Ok/ifc FanipLi. pag- 7.61. Menfa Jfiaca Oedipi JEgyptiaci, torn. 3. pag. 78. i^pis heeft hier geen Hermetifch kruis om den hals, maar verfcheide Schryvers zegen, zoo als ik hcb aangemerkt, dat Serapis dit kruis om den hals hadde of op de borft- 3. Zeer kurieufe penning vanKcizer Julianusden afvalligen, in de verzimielingvanOiieUus, Tab- 47. 7. Penning verbeeidende Jjis en Ojiris, Haul mench en half flang, houdende een vaas, waar uy». In. Haul kruipc, verbeeldende Jjun zoon Ilorus. 4. Amiek by Spon, Reicherbes diert. 31. pag. fjip. vertonende Eculipius en Uygciu t zoo als uic " y^^fchriit AiKAHMini sa-rupi KAi TfEiA blykt; te weten i<lkulaap onder de gedaantevan en Hang met cen mcnfchen hoofd. Hygeia houd in de linker hand een fakkel, en in de rechter een vaas, waar in zy aan YS-kulaap te eeten of te drinken bled. Deze twee godheden hebben de korenmaat op het hoofd, op dewyze van de ligiptifche Goden en 't is zeer waarfchynlyk, gelyk iipon giil, dat d It was en Serapis waren, te wet en de jonge Ifis en Horus haur zoon. Hygeia was de Godin der gezondheid, dezelve met de Dea Sa/uSf of de Godin der Komeinen. S. Ijis en Ofirh werden hier andermaal gezicn met een Latos-bloera op het hoofd, maar onder de hele gedaante van flangen, behalven Ills, die eenvrouwe boczem heeft, waar door zy dan 00k Ills Mammola genoemt werd. De penning Aaat by Spanheim., Differt. 6. pag. 306. Sen 10. Penningen derA>f/M/fTj,zinrpelende op deOr^/<i van Jupiter Sebazius. Op den eerften penning zyn twee van onderen door malkander gevlochte llangcn, een daande boven deceive een Jupiter houdende eenen blixemftraal in de eene hand, eenen arend in deandere, incc dcze woorden, ki'^as KPiixAKyAr. De vierde penning n. 10. zynde het ruggelluk van den eerften, vertoont de korf van de Orgia, genoemt Cjirat met een inge-wyde Hang- Beger, de num. Serpentin. Cretenj- pag- 5. Detwede n. 7. is dekuriiufte, want hy vertoont te gelyk den korf van de f rgia, dc flang en 't kind Erycron, gelyk Antigonus van Ca-riftie vcrhaalf, dat hy door de dochters van Cecrops in 't mantjo van i^allas gevonden wierd. Deze penning is van Gordianus Pius, ge i lagcn te Magnefia, ftad en kolonie der Kretenzers in Afia; zic Spanheim, Differt. 9. p. 6ff. Nog een pragtiger penning van tilif zoort vind men by Trillan, Comment. Hift- torn. z. p. 196. ook te Magnefia geflagen onder Caracalla. Op denzelven ziet men t mantje van de Orgia met een Hang, of volgens Triilan een altaar boven cen pynboom. Boven het altaar is een zoort van een tafel, waarop Erycthon of wel Jupiter Sabaziiis zit; drie gewapende Korvbrnien- den Pyrrifchen dans danzende, bellaan't overige van den pennin?, rondtom denwelken men leeft t.n. m. aaaot Eni- KATo c en op den buicenften rand; MArsHrnN- 8. Penning van AugulKis, na dc giffing van Albertus Kubenius in Kreta geflagen. De HBorie, houdende in de eene hand eenen palmtak en in de anrlere eene kroon, Itaar op de mand van de Orgia, tuflchen twee gekronkelde llangen- Beger, de iiiim- Serp- Creteiif pag- 7. 9- Het ruggelluk van tenen penning van Lucius Verus by Spon,' Differt. 31. /;. jif vertoont Kfkulaap in de gedaance van een flang m'-t ccn mans hoofd. Men ziet elders andere hguren op de wyze van Ofiris en Lfkulapius. Men vind by Spanheim twee penningen te Nicodemie geflagen, Differt. 4. pag. 216 11. Penning van Antoninus IMus, Aledaglioni Di Carpcgna- p. 56 UYT LEGGING VAN ALLE vcrbeek Certis of Cibele op haren wagen, getrokkcn door lUngcn. met het opfchrift ,etAAHMHTr. XI. PL A A T, pag. 114. I. 2!/;g;w«r, Hercules dodende cen wangedrocht , half mcnrdi en half Hang, Montfiiumi , torn. i. fig. z. /*/. 117. fuig. no. r/a in. Num. 1/npp- io6. Men vind diergclyken pe ring van Iladrlanu , verbeelclende cene Minerva, die een triton , of wangedrocht, halt' menfch en half Hang verflaat. 1. Antick uyt Spon, MJ'ce/l Eriidit- Mt'tq. SeB. 1 p 306. Tor. I. en by Montfaucon, Tom. i- ?/. 131. ^. ii8 Fig. f- Spon gill, dat Jiet is Ciric met den bctoverden kclk, den boom uyt den tuin der Ilefperiden, en Hercules, houdcnde den helhond aandcn band. Alle de/e figuren met clkander vergeleken,hebben mogelvk eenige betrckking tot den val der cerfte mcnfchen en tot dc herllclling van 't menfchelyk geflacht. Mogelyk is deze vrouw , die een doos houd, en nict eenen kclk, Pandora, de eerflc van alle dc Vrouwen; en de boombewaart door ecncn Draak> een zinncbceld van den verboden boogi in het aardfch Paradys; de draak is het zinnebeeld derllang, die Eva verlcide. Ik heb reeds gezegt, hoe Hercules tcmmcndc den Helhond , was een zinncbceld van den zegenpra- lenden vcrwinnaar van de zonde en van de hel. 3. Zecr zonderlinge A gaat uyt 't kabinet van den Koning van Frankryk, zie de Hillorie van de Koningskammer der Inscriptien, Tom.!• pag- 173- Men ziet 'er Jupiter met zynen mantel, houdende eenen blixemftraal in de eene hand, en leunende met zynen linker voet op eene verheve rots, daar men de Geic Amalthea ziet hippelen- Minerva aan de andere kant gewapent. met ecncn (lormhocd, gedolt met eenen langen tabbard, fchynt met den vinger te wyzen, of na de flang, die voor haar vocten is, of na eenen vyngaardftam, geilingcrt om eenen boom, tuilchen die twee Godheden Itaande, op denwelken men druivcnzict, en twre vogels, te klcin om gekent tc werden, doch naar alien fcliyn de u^reitd, vogel van Jupiter, en de Uyl, vogelvan Minerva, liegen by vvyze van Exergue, ziet men twee Paarden en twee Leucwen, en dan 't hooft van eenen Stier, 't voorhooft, vlakvan voren vertonende, maar 't merkwaardiglle van alien, is het Hc-breeuwfch opfchrift, rondtom den Agaat op den fchuyns geflepen kant, behelzende deze vvoorden, uyt het derdc kap. van Genefis, De Frowdifi zag dat die Boom goed 11 as tot f'pyzct ende dat hy een liifi ivas voor de oogcii. De Gelecrde Heer Oudinet, die 'c afdrukzel van dezen Agaat in den jare 1705. aan de Akadem'c hceft medegedeek, schryst dat dc/elvc ontrent twjntig jarengeleden,aan den Koning %vasgegeven, na dat liy een onhcugbaren ty d, in een der o udlteKerken van Vrank- ryk goweclt was, daarze gehouden wierd voor cen befchryving van de gefchiedenis der zondern van Adam. De Akademie llaat gaarn toe ,dat de ftccn en dc Hilloric oud en echt zyn, m:iar *c fchrift fcheeu haar toj te zyn hcdendaugfch IIc- biMUwlth D E P R I N T EN. . . J brccuu'fch, met een KabbynCchc ganfch nict /iiivcrc en llccht gc- gravcenle letter, en 'i /inncbcelc. Wat hier van zy Iclioon men ondcrllclt dat 't pravccr/cl nictoiul is 5 '/.oo biyft 'er tenige z\\ aright id over, want liec zou dcgi.no die ■•c Ilcbrccuwlch liccft gcfncdcn, Jupiter tn Mintrva, voor Adam tn voor Eva, en ecn ipenboom, met een vvynilok voor den ^er- boden boom hebbcn aange/,ien.<' Natiiurh ker istcgeloven, dut dc ovcretnkonill tuHchen dc llcidcnlchc label, en de Ware Hi- llorie v.\n den oorlprong der meniclicn, icmand van later tyd be- wog'.n hect't, die plaats uyt Gonelis daar byte Ichryvcn, om die overeenkomlt daar door aan te wy/.cn Ik hcb duar ik van de oudc namcn van Minerva fprctk, gctoont dc overeenkomlt tiillehen Minerva en du cene en de anderc Ate of om beter te /cggen, tuHeJien Minerva en de een en de andere ICva. By the very act, Colmogr is vindicated men en pennin.; van Minerva, met den naam van A- f, den naam van Ada vind men eenven aan Juno Urania, welke is Venus Urania, de Godin van iSyrie, of Miiciva. Men vind ook  apud Eufebium de prparatione Evaugelied patet. Thclaur. Brandenburg, torn x. pa^. 4 13. Geheimnis voile Hguur van de Godheytjzie Mondfaucon, tonu I. part 1- ri- Jiy. p- 3-8- fig- i. y. Pallas met haar Schild; zie de Bfvoegzelen van Gronovtus of de geq'aveerde edele gefleeihcn Leonardo Agojiini, eerflc Plaat. De twaalfde Plaat becreft de jonge his of vruchtbure Maagd- XII. P L A A T, pag. 16. De I. F/guur, vcrtoont de jonge Ifis, houdeend in een zoortvan fchildery her beheld van Horus Apollo haarzoon, met eenige zinnen den vierloller flaan, gelyk we beneden in de z Es- tiende Plaat zullen verklaren, zie ook Kircher Oediep- torn. 3 / 500. 