Onze eeredienst
Kuyper, Abraham, 1837-1920
Wat nu de bediening zelve van den heiligen Doop aan de kinderen der Gemeente betreft, achten we het Doophek een ver van gelukkige vinding. Dat het om den kansel is gezet, is niet om de Sacramenten te bedienen; immers het H. Avondmaal wordt altoos buiten dit hek gehouden; maar om de leden van den Kerkeraad om den prediker te scharen. In de vroegere Christelijke kerken had men het koor, of althans een nis voor het altaar, en in dit koor, of vlak bij die nis, nam de geestelijkheid plaats. Toen nu in onze Gereformeerde kerken koor, altaar en nis vervielen, en de prediking des Woords op den voorgrond trad, werd de kansel het middenpunt, en scheen het 't na- tuurlijkst den Kerkeraad om dien kansel plaats te doen nemen, en door een hek, liefst met kleine verhevenheid, van het overig deel van het gehoor af te zonderen. Hierdoor werd niet zoozeer de hooge positie van het ambt uitgedrukt, als wel het feit, dat de prediker niet voor zich zelf optrad, maar namens en op last van den Kerkeraad. Met de bediening van den Doop had dit hek alzoo oorspronkelijk niets te maken, en de naam van dit hek als Doophek is eerst later uit het ge- bruik opgekomen, toeri de gewoonte in zwang kwam, om den Doop aan den voet van de kanseltrap en alzoo binnen dat hek te doen plaats hebben. Er lag dus niet in, dat de plaats binnen dit hek voor een heilige plaats werd aangezien en dat uit dien hoofde het Sacrament hier binnen bediend moest worden, want, gelijk gezegd, het H. Avond maal had plaats in het midden der Gemeente, en naar analogic zou het derhalve veel raadzamer zijn geweest, ook den H. Doop in het midden der Gemeente te bedienen, en dit te meer, daar de kinderen juist als kinderen der Gemeente gedoopt werden. Nu heeft dit Doophek tegen zich, dat het in tal van kerken teweeg- brengt, dat de Gemeente van de bediening van den Doop, vooral uit de verte, zoo goed als niets ziet. Ze ziet eenige hoofden boven dit hek uitsteken, ze ziet iets meer van den getuige, of den vader, die in de bank opstaat, ze ziet iets van den prediker, ze hoort wat hij zegt. Maar van het eigenlijk zinnebeeld van den Doop, van het Doop- bekken, van het water en van de besprenging ontwaart ze vaak niets. Dit gaat alles achter het hek op geheimzinnige maar onwaarneembare wijze toe. 390 BEDIENING VAN DEN HElLldfiN Reeds in een vorig artikel drongen we er daarom op aan, den Doop evenals het Avondmaal voor de Gemeente waarneembaar te maken. Dit doel nu ware het best te bereiken, zoo men in den achtergrond der kerk den bodem liet oploopen, en op dit hooge terras kansel, Avondmaaldisch en Doopvont plaatste en den Kerkeraad op dat hoogere deel van het gebouw, met het aangezicht naar de Gemeente gekeerd, liet plaats nemen. Bij zulk een regeling toch zou de Doop bediend worden ten aanschouwe van heel de Gemeente en de zinne- beeldige beteekenis van den Doop zou weer tot haar recht komen. Ook is aan den Doopvont zeer stellig boven het Doopbekken voorkeur te geven. Bij het Doopbekken is alle herinnering aan de onderdompeling teloor gegaan en is de besprenging hoofdzaak ge- worden, terwijl omgekeerd de Doopvont nog altoos de oorspronke- lijke idee vasthoudt. Ook gaat het Doopbekken weer weg als de Doop geeindigd is, terwijl omgekeerd de Doopvont staan blijft, en voortdurend de Gemeente aan den heiligen Doop herinnert. Is nu de Doopvont op het eenigszins verhoogde terrein, vlak in het midden, voor het oog der geheele Gemeente geplaatst, en heeft bij en uitdien Doopvont de Doop plaats, dan ziet de Gemeente alles wat er ge- schiedt en kan ze op hare wijs aan de bediening van den Doop deelnemen. Het heengaan van velen, als de predicatie uit is en de Doopbe- diening een aanvang neemt, is voor een niet gering gedeelte het noodzakelijk gevolg geweest van de omstandigheid, dat de Kerkeraad bij den Doop de Gemeente buitensloot, en zijn bediening maakte tot iets, dat alleen den Kerkeraad in het Doophek aanging. Grijpt daarentegen de bediening, geheel zichtbaar, voor het oog der Gemeente plaats, dan zal niet licht iemand opstaan en de kerk verlaten. Voor de bediening van het Avondmaal geven we hetzelfde in overweging. Liet men op het verhoogde terrein de Avondmaalstafel steeds in gereedheid staan, dan zou Doopvont en Avondmaalstafel voortdurend aan het Sacrament herinneren, en niet de indruk worden gegeven, also! de prediking eigenlijk het eenige was waarop het aankwam, en alsof het Sacrament slechts nu en dan, half storend, tusschenbeide trad. Kan men dit nu in een bestaande kerk niet meer invoeren, dan verdient het toch in elk geval aanbeveling, dat het Doophek verdwijne, gelijk dit reeds in meer dan een kerk het geval is, en de ouderlingen en diakenen wel links en rechts zijwaarts-af zitten, maar de dwarszijde voor het front der Gemeente geheel open blijve, zoodat de voorganger vrij in het midden sta. De predikant die 6EDIEN1NG VAN DEN HEILIGEN DOOP. 391- den Doop bedient, moet dan evenzeer vlak voor de Gemeente gaan staan, en van elk kind dat gedoopt wordt, moet de Gemeente den Doop kunnen zien, en tevens kunnen zien, wie als vader of getuige of ook als moeder bij den Doop van elk kind optreedt. Dit brengt vanzelf de vraag ter sprake, hoe het bij de bediening van den Doop behoort toe te gaan. De te doopen kinderen van meet af in de kerk te brengen, is onraadzaam. Dit kan nog, zoo men den Doop aan de predicatie liet voorafgaan; iets wat stellig geen aanbe- veling verdient; maar is tegennatuurlijk, zoo de Doop op de predicatie volgt. Die kinderen hebben aan de predicatie niets. Ze gaat buiten hen om. Ook is het vaak onmogelijk, die kinderkens zoolang stil te houden, en beginnen ze te schreeuwen, dan is de stilte verstoord die alle prediking eischt. Goed is daarom de gewoonte, om de kinderkens wel bijtijds in het gebouw der kosterij te doen komen, opdat ze niet te laat verschijnen, en gereed zijn als ze worden opgeroepen. Slechts wake men tegen de on-Christelijke gewoonte, om de sociaal hooger staande familien in een deftige kamer te laten wachten en de armere familien in een ander, minder deftig vertrek te laten saamkomen. Onderscheid naar stand komt vooral bij den Doop evenmin als bij het Avondmaal te pas. In de Gemeente staan alien gelijk. De vaders en de getuigen nemen natuurlijk plaats bij den aanvang der godsdienst- oefening, en ook de moeders, zoo ze genoegzaam hersteld zijn, kunnen terstond bij den aanvang der godsdienstoefening zich onder de Gemeente zetten. Alleen zoo ze niemand hebben die het kind naar de kerk brengt, en zoolang op het kind past, moeten zij dit zelve doen. Tevens behoort dan een der ouderlingen na te gaan, of voor elk kind het biljet van toelating tot den Doop aanwezig is, en onderzoeken of de vader en getuige tegenwoordig zijn. Is nu de predicatie ten einde gebracht, zoo zal 't goed zijn dat de predikant uitspreke, dat alsnu de bediening van den H. Doop zal aan- vangen, en de Gemeente uitnoodige om haar door het zingen van een daarbij passend lied in te leiden. Dit lied moet niet te kort worden genomen, daar onderwijl de gelegenheid moet bestaan, voor den predikant om van den kansel te komen, en zich bij den Doopvont op te stellen, en voor de draagsters der kinderkens, om uit de kosterij in de kerk te komen en zich voor den Doop gereed te maken. Het meest aanbevelenswaardig ware, zoo de vaders en getuigen der te doopen kinderen zich alsdan naar de kosterij begaven, om de kinder- kens af te halen, en zulks onder leiding van een der ouderlingen. In vooraf aangegeven volgorde konden de kinderkens dan binnenkomen, 392 BEDIENING VAN DEN HEILIGEN DOOP. met bij elk kind de vader, de moeder en de getuige. Naar volgorde konden ze dan onder den kansel of althans om den Doopvont plaats nemen, en straks bij de bediening, elke groep zich bij den Doopvont plaatsen, zoodat heel de Gemeente zag, dat dit kindeke van dien vader en die moeder was, en met die getuigen optrad. Als regel behoorde dan elke vader, zoo de moeder afwezig was, zelf zijn kind ten Doop te heffen, om het na afloop van den Doop, aan de baker of aan het familielid dat het kind indroeg, terug te geven. Dat, gelijk nu veelal geschiedt, de vader en getuigen in een zijbank zitten, en als de Doopbediening aanvangt, opstaan van hun zitplaatsen, is niet genoeg. Dit kan nog, zoo er slechts een enkel kindeke tedoopenis; maar zijn er meerdere, dan ziet de Gemeente niet wie de vader is van dat bepaald kindeken, noch ook wie als getuige voor dat bepaald kindeken optreedt. Gelijk het thans gaat, zit de Gemeente er veel te bij, neemt geen deel aan wat plaats grijpt, een doel dat dan eerst te bereiken is, zoo men individualiseert, en het voor 't oog van de geheele Gemeente doe uitkomen, wiens kind den Doop ontvangt en wie daar- over als getuige staat. Zelfs zou het aanbeveling verdienen, zoo naar volgorde elke vader, met zijn kindeke, met name werd opgeroepen om voor den Doopvont te verschijnen. De namen die de Gemeente nu hoort, zijn alleen de voornamen van het kindeke, waar de Gemeente niets aan heeft. Het is de familienaam die de personen verbijzondert. Uiteraard schikt dit zich in een kleine dorpsgemeente veelal vanzelf. Daar is er in den regel slechts een Doop, kent men elkander persoonlijk, en ziet de Gemeente terstond wiens kind ten Doop komt. Ook waar kerspel-indeeling is, gaat dit alles meer vanzelf. Maar in groote Gemeenten, waar soms dertig en meer kinderen ten Doop worden aangeboden, en men elkander minder persoonlijk kent, gaat zonder zulk een maatregel elk contact tusschen de Gemeente en de familie, waaruit het kindeke ten Doop wordt aangeboden, zoo goed als geheel te loor. Staat daarentegen de Doopvont op verhoogd terrein vlak voor de Gemeente, zoodat alien het zien ; staat de predikant bij den Doop vont ; komt elke familie met het te doopen kind in juiste volgorde binnen, om zich rondom den Doopvont te plaatsen, zoodat de ge heele Gemeente vader, moeder, kindeke en getuigen zien kan ; wordt bij elken Doop de naam van den vader afgeroepen, en treedt hij daarop voor den Doopvont ; — dan leeft de geheele Gemeente in wat plaats grijpt mee en is het in waarheid een kindeke der Gemeente, dat het BEDIENING VAN DEN HEILIGEN DOOP. 393 zegel van den H. Doop in het midden der Gemeente ontvangt. In niets behoeft dit op te houden. Eer zal het, mits de volgorde vooraf goed geregeld is, tijd doen winnen. XCII. Bediening van den heiligen Doop. (Vervolg). Is de bediening van den Doop door gezang ingeleid, dan komt de lezing van het leerstellig deel van het Formatter, waarbij de te doopen kinderen niet noodzakelijk tegenwoordig behoeven te zijn. Er zou dan ook op zich-zelf niets tegen zijn, dat de te doopen kinderen eerst opdaagden na afloop van deze voorlezing, als de predikant toekomt aan het tweede deel van het Formatter, dat niet leerstellig is, maar de Vermaning aan de Ouders bevat. Bezwaren hiertegen levert alleen de omstandigheid op, dat niet zelden de moeder zelve het kind draagt, zoodat zij eerst verschijnen zou als de voorlezing van het eerste deel van het Formatter reeds was afgeloopen, en dit nu zou tegen de be- doeling strijden ; immers de ,,Vermaning aan de Ouders" begint met de verklaring ; ,,Geliefden in den Heere Christus, gij hebt gehoord dat de Doop eene ordening Gods is", enz. Ook de moeder wordt alzoo ondersteld, komt ze op, de lezing van het eerste deel van bet Forma tter te hebben aangehoord. Komt de vader alleen met zijn kindeken ten Doop, dan vervalt dit bezwaar ; en ook al zal de moeder zelve haar kind ten Doop houden, zoo zal 't toch altoos wel mogelijk zijn, eene andere vrouw te vinden, die het uit de kosterij in de kerk draagt ; vooral zoo dit noodzakelijk blijkt te zijn doordien de Kerkeraad de Doopkinderen eerst na lezing van het leerstellig deel laat binnenkomen. Voor dit laatste nu pleit: le dat het zaak is den tijd dat de draag- sters der kinderen met het kind in den arm om den Doopvont moeten staan, zoo kort mogelijk te nemen. Zulk staan vermoeit, en wie zulk een kind draagt, is toch te veel met het wicht bezig en doende, om naar de voorlezing te luisteren ; 2e leidt het af zoo zulk een kindeke krijten gaat en de stilte wordt verbroken ; en 3e zal het den ernst en de beteekenis der af te leggen beloften verhoogen, zoo de vragen niet zonder meer terstond op het leerstellig deel als in e'en adem volgen. Wat nu dat leerstellig deel van het Formulier zelf betreft, zoo zij wel verstaan, dat dit zich niet richt alleen tot de Doopouders, maar 394 BEDIENINQ VAN DEN HEILIGEN DOOP. tot de geheele Gemeente. Eerst bij de Vermaning richt zich de Dienaar bijzonderlijk tot hen, die met het Doopkind zijn opgekomen. Dat de Gemeente zelve in dit eerste stuk van het Formulier wordt aange- sproken, is omdat de te bedienen Doop niet enkel de Doopouders, maar geheel de Gemeente aangaat. V66r het gebed staat er dan ook uitdrukkelijk bij, dat de bediening van den Doop ook strekt tot stichting der Gemeente. Dit woord : stichting versta men hier niet verkeerd. Stichting wordt thans veels- zins opgevat als datgene, wat ons in den ernstigen plooi zet en strekt om onze ziel onder den invloed van het Heilige te stellen. De Schriftuurlijke beteekenis daarentegen, die ook in het Doopformulier bedoeld is, neemt stichten in den zin van bouwen, opbouwen. Bedoeld is alzoo niet, dat de Gemeente door de bijwoning van den Doop een vrome aandoening zou ontvangen, maar dat ze, evenals door het Woord, zoo ook door het Sacrament, gebouwd zal worden in haar allerheiligst geloof ; dat de aan onze kinderen bediende Doop, voor heel de Gemeente een zegel op dit geloof zal zijn ; en dat alzoo een ieder die tegenwoordig is, \lien Doop beschouwen zal als ook hem aangaande. Het moet en mag niet zijn een assisteeren bij een plechtig iets van deze of die familie, maar moet zijn een zelf-inleven in het Sacrament, dat, namens Christus, aan een kind der Gemeente bediend wordt. De Gemeente zelve vormt een groote familie, en tot die groote familie behoort ook dit kind. Vandaar dan ook, dat de bediening van den Doop begint met de Verklaring, die zich niet speciaal tot de Doop ouders, maar tot de geheele Gemeente richt. Het is dan ook onjuist, zoo men den vader of getuige reeds onder de voorlezing van dit eerste deel doet opstaan van zijn zitplaats. Dit opstaan van den Doopvader of getuige moet eerst plaats hebben als de Vermaning begint. Hierop te letten is geen bijzaak. Laat men toch den Doop vader reeds bij het begin opstaan, dan ontvangt de Gemeente den indruk, dat die voorlezing van het Formulier niet haar, maar alleen dien opgestanen vader en getuige aangaat. Van tweeen e'en. Bij die lezing moet men opstaan of niet opstaan. Maar moet er worden op- gestaan, dan moet heel de Gemeente, althans het manlijk gedeelte, evenals onder het gebed, overeind gaan staan, en niet alleen zij die ten Doop kwamen. En omgekeerd moet de Gemeente blijven zitten, dan moet ook de Doopvader blijven zitten. Tot aan de Vermaning toe zij er geen onderscheid. Onder het lezen der Verklaring staan alien gelijk. BEDIENING VAN DEN HEILIGEN DOOP. 395 Die Verklaring nu van den Doop behoort de Dienaarte \ezen,gelijk zij er staat. Wel liet het zich op zich zelf zeer wel denken, dat de Dienaar zelf zulk een verklaring opstelde, en die voorlas, maar juist dit per- soonlijke in den Dienaar moet bij het Sacrament terugtreden. De Dienaar heeft deels een meer profetisch, deels een meer priesterlijk werk in zulk een dienst te volbrengen ; profetisch en priesterlijk beide nu niet in Oud-Testamentischen, maar in Nieuw-Testamentischen zin genomen. In dien zin nu ligt in het profetische juist hetpersoonlijke. Van daar dat met name in onze Gereformeerde kerken van oudsher geen officieele gedrukte preekbundels ter voorlezing zijn ingevoerd, althans niet waar de dienst door een Dienaar des Woords werd waar- genomen. Dit deed men wel in de Luthersche kerk; niet ten onzent. De Dienaar des Woords moet zijn inspiratie bij Christus zoeken, en alle inspiratie draagt vanzelf een persoonlijk karakter. Als er dan ook in 1 Cor. 12 : 28 staat, dat God gesteld heeft sommigen tot apostelen, sommigen tot profeten en sommigen tot leeraars enz., vormden de profeten destijds den overgang van de apostelen tot de leeraars, omdat de profeten uitsluitend op inspiratie dreven, de leeraars op inspiratie en studie. Maar juist dit profetisch persoonlijke valt bij de bediening van het Sacrament geheel weg. Bij den dienst des Woords treedt het subjectieve vanzelf op den voorgrond, zoodat de eene Dienaar geheel anders over denzelfden tekst zal prediken dan de andere ; maar bij het Sacrament hebben we uitsluitend met het objectieve, het voorwerpe- lijke te doen. In een goedgeordende kerk moet elk Sacrament dan ook door alle Dienaren op geheel dezelfde wijze bediend worden. Bij de prediking kan men voorkeur aan den eenen predikant boven den anderen geven, niet alzoo bij het Sacrament, en juist daarom is het noodig, dat alle Dienaren hierbij op geheel dezelfde wijze te werk gaan. Het ontheiligt den Doop, zoo men zijn kind liever doordezen, dan door dien Dienaar bediend heeft. Dan toch zoekt men iets bij den Dienaar, terwijl bij het Sacrament alles eeniglijk van Christus is te verwachten. Vandaar dat voor beide Sacramenten vaste formulieren zijn voorgeschreven, en dat elk Dienaar zich hieraan te houden heeft. In het Sacrament bereikt de Eeredienst zijn hoogtepunt. Vanzelf volgt hieruit tweeSrlei. En wel ten eerste, dat het den Dienaar niet vrij staat, in het Formulier ook maar iets te veranderen of bij te voegen. Van den aanvang tot het einde moet het geheele Formulier gelezen worden, gelijk het er staat ; zoo de Verklaring als het Gebed, zoo de Vermaning als de Dankzegging. Het is in het 396 BEDIENING VAN DEN HE1L1GEN DOOP. Formulier de kerk die spreekt, en de Dienaar is slechts haar orgaan. Zelfs terwille van de verouderde taal moet de Dienaar niet eigen- machtig gaan wijzigen. lets waaruit vanzelf de plicht voor de kerk voortvloeit, om, is na verloop van tijd, de taal in eenig opzicht ge- wijzigd, de daarvoor noodige veranderingen bij Synodaal besluit officieel in het Formulier aan te brengen, en het is achteloosheid zoo de Synode nationaal hierin door verzuim tekort schiet. Dan toch geeft ze er zelve aanleiding toe, dat de onderscheiden Kerkeraden elk op eigen gelegen- heid aan het veranderen gaan, en is dit eenmaal bij taalverschil toege- laten, dan is er geen grens meer, en gaan de persoonlijke wijzigingen steeds verder. Onze Formulieren zijn nu drie eeuwen oud, en al is de waarheid al die eeuwen dezelfde gebleven, taal en gelegenheid ondergingen wijziging, en een kerk die hier niet op let, verzuimt haar plicht. lets wat niet alleen geldt van de taal, maar ook van de punten waarop men bij de leerstellige uiteenzetting te letten heeft. Dwalingen die voor drie eeuwen bestonden, sleten thans vaak uit, maar andere kwa- men op, en elke Sacramenteele verklaring behoort te passen op den toestand van het heden. Het tweede punt dat uit het objectief karakter van den Doopt volgt, is, dat de Dienaar gehouden is het Formulier zoo te lezen, dat het bij het hooren geheel gevolgd kan worden en dat het metterdaad heel de Gemeente toespreekt. Ook in dit opzicht nu is door de Dienaren niet zelden grovelijk gezondigd. Maar al te vaak toch had het den schijn alsof het interessante voor de Gemeente met hun prediking uit was, en alsof het Formulier iets overtolligs was, dat men afroffelen kon op een wijze, dat de Gemeente er zoo goed als niets van ver- stond. Dit nu is in hooge mate oneerbiedig. De taal der kerk, die in het Formulier spreekt, staat niet beneden, maar in gezag zelfs boven het persoonlijk woord der prediking. Het is het woord der gansche kerk, het woord der eeuwen, het met de uiterste zorg bewerkte woord, dat tot de Gemeente uitgaat. Daarom mag de stem niet dalen, mag het tempo waarin men leest, in niets versneld worden, en moet heel het Formulier van woord tot woord met klem en nadruk zdd gelezen worden, dat het elk hoorder bereikt, en z66 bereikt, dat het plechtigen indruk kan maken. Na de lezing der Verklaring moet geheel de waarheid van al het- geen den Doop betreft, weer voor heel de Gemeente zijn opgeleefd, het moet alles weer klaar voor haar staan, en elk hoorder moet weer ge- voelen, hoe groot de schat is, die ons in den Doop is gegeven. Het Formu- BEDIENING VAN DEN HEILIQEN DOOP. 397 Her mag niet maar gelezen worden om gelezen te zijn, maar hetmoet een verklaring van de kerk aan de Gemeente geven, die het besef van wat we in den Doop bezitten weer helderder doet opwaken. Het mag niet in haast gaan. De Dienaar moet er zijn tijd voor nemen, en hij moet het z66 lezen, dat elke volzin en elk onderdeel van elken volzin tot zijn recht komt. Opzettelijk moet zelfs bij Doopbediening de predicatie worden ingekort, opdat noch prediker noch Gemeente te vermoeid zij, om de lezing van het Formulier aan haar doel te doen beantwoorden. XCIII. Bediening van den heiligen Doop. (Vervolg.) Toegekomen aan het Formulier, hem door de kerken voor de bedie- ning van den heiligen Doop voorgelegd, heeft de Dienaar een vijfvoudige taak voor zich, die zich in twee deelen splitst, te weten in datgene wat hem te doen staat met het oog op de gansche Gemeente, en dat andere, meer speciale, dat hij te verrichten heeft ten opzichte van de Doopkindekens en hun familie. Voor de geheele Gemeente is bestemd : 1°: de Doopverklaring, 2°. het Doopgebed, en 3°. de Dankzegging; daarentegen richt zich tot de speciaal optredende Doopgroep : 1°. de Vermaning met het afnemen der belofte, en 2°. de eigenlijke bediening van den Doop. De Doopverklaring aan de geheele Gemeente begint in ons For mulier zonder inleiding. Dit had niet zoo moeten zijn, en in zijn Liturgie voor de Nederlandsche Kerk te Londen heeft Joannes a Lasco dan ook wel terdege zulk een inleiding opgenomen. Alle Liturgie is een handeling, en aan deze handeling nemen beurtelings de Dienaar, de Gemeente of bijzondere personen deel. Vandaar dat zulk een Inleiding gewenscht is, opdat ieder op zijn beurt wete wat hij te verrichten heeft en geheel het verloop der handeling voor de aanwezige Gemeente duidelijk zij. Het Formulier van het H. Avondmaal begint dan ten- minste nog met de woorden : ,,Geliefden in onzen Heerejezus Christus, hoort aan de woorden der inzetting enz." ; bij de Doopbediening daarentegen valt de Formulier-lezer als met de deur in het huis ; zegt niet tot wie hij spreken gaat, noch waartoe zijn spreken dient; en begint kortweg : wDe hoofdsom van de leer des heiligen Doops is in 398 BEDIENING VAN DEN HEILIGEN DOOP. deze drie stukken begrepen." Dit nu is in strijd met den goeden liturgischen regel. Is de predicatie ten einde gebracht, dan behoort aan de Gemeente te worden aangezegd, dat er nu alsnog bediening van den heiligen Doop staat te volgen. Zoo deed dan ook a Lasco wiens formulier aldus begint : wGeliefde Breeders, thans hebben we over te gaan tot de bediening van den H. Doop, en hierbij sta op den voorgrond, dat we zullen doen naar Christus' ordinantien. Daarna dringt hij er op aan dat geen kind gepresenteerd worde dat niet tot het zaad der kerk behoort, en dat de bediening zelve geheel conform het Doopbevel geschiede, om eerst daarna te komen tot datgene waarmee ons Formulier aanvangt, t. w. met een korte Verklaring van het leerstuk van den heiligen Doop ; iets waarbij dan telkens wordt uitgesproken, dat de te bedienen Doop volstrekt niet alleen die Doop- kindekens en hun familie aangaat, maar het zegel der genade voor ge heel de Gemeente is. Heel de kerk wordt er zoodoende bij geinteres- seerd, geheel de kerk wordt toegesproken, en zelfs de gedachte dat de Doopbediening een apart iets tusschen den Dienaar en de Doopfamilie zou zijn, waar de Gemeente slechts bijzat, kon niet opkomen. Natuurlijk heeft de Synode, die onze Formulieren ijkte, dan ook in het minst niet bedoeld, dat daarom zulk een woord van inleiding bij ons zou moeten uitblijven, maar ze heeft dit aan den Dienaar zelf over- gelaten. Het is daarom ongetwijfeld een tekort doen aan den eisch van goede Liturgie, zoo de Dienaar, zonder iets vooraf te zeggen, kortweg^het Formulier opslaat, en zonder een woord van inleiding begint : ,,De hoofdsom van de leer des H. Doops is in deze drie stuk ken begrepen". Zijn roeping is het veeleer, het de Gemeente aan te zeggen, dat thans na afloop der predicatie bediening van het Sacra ment des H. Doops staat te volgen, en dat ook deze bediening geheel de Gemeente aangaat. Leidt hij dan de bediening in met het laten zingen van een lied, dan kan na dit lied onverwijld met het voorlezen der Verklaring begonnen worden. Die Verklaring valt in tweeen uiteen. Eerst komen de drie grond- slagen van den H. Doop, en daarna de bezegeling van den kinderdoop. De eerste drie stukken hebben betrekking op den Doop in het ge- meen, het laatste uitsluitend op den kinderdoop. Vandaar dat bij den Doop van volwassen personen de drie eerste stukken letterlijk in het daarvoor bestemde Formulier zijn overgenomen, terwijl hetgeen dan over den kinder-doop volgt is weggelaten, en vervangen door wat op den volwassenen-doop slaat. Nu zijn die drie stukken over de grondslagen van den H- Doop BEDIENING VAN DEN HEILIQEN DOOP. 39 keurig, met veel zorg gesteld, maar sterk gecondenseerd. Men heeft kort willen zijn, en daarom veel in enkele regels saamgetrokken. Hierdoor zijn de volzinnen lang geworden, vooral in het tweede stuk, dat in de uitgave van Prof. Rutgers uit slechts drie volzinnen bestaat en toch niet minder dan 34 regels beslaat. Nu hindert dit niet, mits het- geen er staat, langzaam en in den goeden toon wordt gelezen, zoodat de spreker of lezer toont te voelen wat hij uitspreekt. Worden daaren- tegen dergelijke zinsneden met zekere haast en zonder goede intonatie gelezen, dan verstaat niemand ze en loopt 't uit op een prevelen van woorden zonder zin. Dit stuk van het Formulier moet telkens weer de Gemeente onderrichten omtrent de beteekenis, den grond en de nood- zakelijkheid van den Doop, en juist daarom kan nooit ernstig genoeg tegen het onverstaanbaar, als gold het een notarieele acte, afroffelen van het Formulier gewaarschuwd worden. Toch gaat dit dikwijls zoover dat zelfs wie in zijn kerkboek het Formulier voor zich heeft, de voorlezing niet kan volgen. De drie stukken sluiten zich aan bij de drie stukken van den Catechismus : Zonde, verlossing en dankbaarheid. Het eerste stuk spreekt uit, dat we met onze kinderen in ons zelven verloren zijn, teneinde juist hierin den kinderdoop te fundeeren ; het tweede stuk zet kort de Verbondsgenade uiteen ; en het derde stuk leidt uit het karakter van het Verbond de nieuwe gehoorzaamheid af, waartoe de gedoopte gehouden is. En na deze drie stukken volgt dan de toepassing er van op de kinderkens, die wel deze dingen nog niet verstaan maar niettemin met ons in het verderf liggen, met ons in het Ver bond begrepen zijn, en met ons, zoo ze opgroeien, en dan onder onze leiding, tot een nieuwe gehoorzaamheid gehouden zijn Dit alles is kort saamgevat, keurig en bondig uiteengezet en met hoogen ernst aangedrongen. Daarna komt in de tweede plaats het Gebed. Het is 31 regels lang en toch saamgevat in een volzin ; iets wat aan hem die voorbidden zal, zeer hooge eischen stelt, van bedaard, langzaam, duidelijk en in goe den toon te spreken. Anders gaat al 't schoon van dit waarlijk schoone gebed geheel te loor. Dit gebed moet hier intreden. opdat wel uit- kome dat wel de Dienaar doopt, maar dat de inwerking Codes is. Eerst die inwerking Codes maakt de besprenging tot Doop. Zonder die inwerking toch is ze een pure vorm zonder meer. Dit gebed is alzoo niet maar om te bidden, maar in onze Liturgie een onmisbare schakel. Het is een gebed niet van de Doopouders, maar van de ge- heele Gemeente, doch met het oog op de te doopen kinderen. Er 400 BEDIENING VAN DEN HE1LIGEN DOOP. staat dan ook : wdat Gij dit uw kind, o God, genadiglijk moogt aanzien." Met dit Gebed is hetgeen de geheele Gemeente te verrichten heeft, nu ten einde, om straks eerst in de Dankzegging hervat te worden. Nu toch keert, na het Gebed, de Dienaar zich van de geheele Gemeente af, meer bijzonder tot de Doopouders en de getuigen in de : „ Vermaning aan de ouders en die mede ten Doop komen" Die Vermaning roept de ouders en getuigen op, om alsnu voor de geheele Gemeente te doen blijken, dat hetgeen in de Verklaring is uiteengezet, door hen beleden en aanvaard wordt. De Vermaning verloopt dan in drie Vragen, waarvan de beide eersten de Belijdenis afvergen, en de derde de Belofte. De eerste vragen dringen aan op belijdenis van de waarheid inzake den kinderdoop, de tweede op belijdenis van wat de kerk belijdt, en de derde vraag neemt de belofte af, dat de vader en de getuige (de moeder wordt niet genoemd) de Christelijke opvoeding van het straks gedoopte kind voor hun rekening nemen. De eerste vraag plaatst het feit op den voorgrond, dat onze kinderen niet eerst door den Doop lidmaat van Christus' Gemeente worden, maar dit zijn, en in die hoedanigheid aanspraak op den Doop hebben. Vader en getuige moeten toch belijden te gelooven, dat het kind, dat ze ten Doop presenteeren, in Christus geheiligd is, als zoodanig een lidmaat is van Christus' Gemeente en uit dien hoofde op den Doop recht heeft. De tweede vraag wil, dat de vader en de getuigen be lijden zullen, te staan op den grondslag des Woords, de XII artikelen des geloofs aannemen en de Belijdenis der kerk, waar ze den Doop van het kind zoeken, aanvaarden. In de Belijdenis des vaders toch ligt de grond voor het geheiligd zijn van het kind. En dan volgt de belofte van de opvoeding. De vader antwoordt hierop : ja ; wat stellig beter is dan het enkele buigen van het hoofd, ook al kan het buigen van het hoofd met het ja gepaard gaan. De rol van den getuige is uiteraard eenigszins verschillend, maar komt er toch op neer, dat ook hij de Belijdenis aflegt die uitgelokt wordt door de beide [eerste vragen, en bij ontstentenis van een vader, de verplichting op zich neemt, om op de Christelijke opvoeding van het kind toe te zien. Hierbij kunnen vader en getuige of op elke vraag afzonderlijk met ja antwoorden, wat stellig verkieslijk ware, of het ja na de derde vraag eenmaal uitspreken ; gelijk thans door de gewoonte vrijwel geijkt is. De Gemeente neemt aan deze handeling in zooverre deel, dat zij erbij tegenwoordig is, en alzoo later als getuige kan optreden, dat BEDIENING VAN DEN HEILIGEN DOOP. 401 deze dubbele Belijdenis en deze belofte is afgelegd. Beide toch binden den vader en den getuige volstrekt niet alleen tegenover den Dienaar en den Kerkeraad, maar wel waarlijk ook tegenover heel de Gemeente. Ten tweede neemt ze er deel aan, voorzoover dit kind als een kind der Gemeente gedoopt wordt. En ten derde inzoover het hare Belij denis is, die door den vader en getuige beleden en beaamd wordt. Wie uit de Gemeente waant dat hij den Doop alleen als een vertooning heeft bij te wonen, of als een schouwspel heeft te aanschouwen, toont dat hij zichzelf niet als levend lid der Gemeente voelt en van den Doop als het zegel op de gemeenschap van dit kind met de Gemeente geen besef heeft ; en juist door dit afslijten van het gemeenschapsgevoel is de belangstelling in den Doop zoo achteruit gegaan. Dat soms enkelen wegloopen, als de Doop begint, bewijst dit. Ze gaan heen, omdat ze zich inbeelden : Dit gaat mij niet aan; wat nu komt, is alleen voor ie ouders en die te doopen kinderen. XCIV. Bediening van den heiligen Doop. (Vervolg.) Zijn -de twee Belijdenisvragen toestemmend beantwoord, en is de belofte in antwoord op de derde vraag afgelegd, dan volgt terstond daarop de eigenlijke bediening van het Doopsel. Van drieerlei aard is de daarbij gebezigde vorm. De Doop heeft plaats le door onder- dompeling, 2e door begieting (infusie) en 3e door besprenging. Onder- dompeling geeft de rijkste symboliek en was dan ook oorspronkelijk de vaste vorm. Die onderdompeling greep reeds plaats in den zooge- naamden Proselyten-doop, Johannes paste haar in den Jordaan toe, Jezus zelf is door onderdompeling gedoopt, en ook de Apostelen volg- den aanvankelijk dit vaststaand gebruik. Zelfs nu nog doopt de Grieksche kerk in alle landen op de oude manier en dompelt zelfs het kleine wicht in den Doopvont driemalen onder, terwijl enkele Baptisten uit Amerika aan deze oude wijze van Doopbediening ook in Europa weder ingang poogden te verschaffen. Natuurlijk is hier in beginsel niets tegen en zijn 't alleen de omstandigheden die naar een andere wijze van Doopbediening hebben doen omzien. Die omstandigheden waren van drieerlei aard. Ten eerste de Doop der zoo jonge kinderen. Men kon toch een jong kindeke wel in een vont onderdompelen, maar 26 402 BEDIENING VAN DEN HEILIGEN DOOP. daarmee verkreeg men toch niet het zelf willig indalen van den doope- ling in den stroom en het uit dien stroom weer opkomen, als zinbeeld van het afleggen van wat men was, om als een nieuw schepsel in Christus te herrijzen. Die zinbeeldige beduidenis spreekt krachtig en duidelijk bij een volwassen persoon, die zelf afdaalt en opklimt, en weet waarom hij dit doet, maar valt geheel weg bij een kindeke van enkele dagen, dat zelf nog tot geen enkele levensuiting van dien aard in staat is. De tweede omstandigheid die de onderdompeling deed wegvallen, is het verschil in klimaat. Wat bij de Jordaan mogelijk was, is daar- om nog niet mogelijk in Donau of Rijn. Wei in enkele zomermaanden, maar niet heel het jaar door, en de Doop kan toch niet op den zomer wachten. Dit kan men nu wel ondervangen door den doopeling onder te dompelen in een bassin, doch dit geeft dan het echte zinnebeeld toch niet en bevredigt noch den doopeling zelf, noch hen die er bij toezien. En de derde omstandigheid was het gestaag toenemen van het aantal doopelingen, wat of bij een rivier tot min gewenschte too- neelen aanleiding gaf, 6f den tijd vorderde die niet beschikbaar was. Zoo is de onderdompeling in het Westen vanzelf in onbruik geraakt. en vervangen door een eenvoudige symbolische acte, eerst de infusie, later de besprenging. De begieting of infusie bestond daarin, dat men driemalen water op het gelaat van het kindeke uitgoot. Men gaf hieraan boven de be sprenging voorkeur, omdat het water, waar het door het zinbeeld dan toch op aankwam, aldus meer de aandacht trok. Het hoofd van het kindeke werd overgoten, kwam zoodoende een oogenblik onder het water, en als het water dan afliep, kwam het weer als van onder het water op. Op zich zelf is hier dan ook niets tegen, en de gewoonte die in sommige streken stand hield, om althans een handvolle waters op het gelaat van het kindeke te doen neerkomen, heeft niets waarom het zou moeten worden tegengegaan. Alleen maar, de besprenging is even deugdelijk, en als symbool schooner. De uitgieting of begieting heeft gemeenlijk tengevolge, dat het kindeke zijn gelaat pijnlijk saamtrekt, en ook wel schreeuwen gaat, terwijl de moeder, zoo ze zelve het kind ten Doop heft, hierdoor zelve onrustig wordt en, om den Doop nau- welijks meer denkende, er alleen maar op uit is, om haar wicht zoo spoedig mogelijk weer van het water af te helpen en ook voor het Doopkleed, dat leed, te waken. Dit nu is bij een symbool van het heilige niet gewenscht. Een symbool moet in de handeling rustig en stil en plechtig toegaan. Terecht heeft men daarom allengs de be gieting door de besprenging vervangen. De enkele druppen, die nu BEDIENING VAN DEN HEILIGEN DOOP. 403 vallen, zijn schooner om te zien dan een scheut water. De druppelen storen het kindeke niet. Ze trekken de aandacht van de moeder niet af. En voor het zinnebeeld zijn ze niet ongenoegzaam. Het water druppelt op het gelaat, en onder de druppelen, als ze afglijden, komt het gelaat van het kind weer op. Alleen zou er winste voor de symboliek zijn, zoo men het Doop- bekken afschafte en tot den Doopvont terugkeerde. Een Doopvont, mits niet al te klein van afmetingen, kan nog het stroombed afbeelden, het bekken niet. Toch zal het doopbekken nog lang stand houden. Het is er nu eenmaal. Vaak van zilver gegoten, heeft het een te groote waarde om het buiten gebruik te stellen. En bovendien, vooral in het kerkelijk leven moet men met het wijzigen van bestaande ge- woonten steeds uiterst voorzichtig zijn. In nieuw geplante kerken zou men het met den Doopvont kunnen beproeven, maar nooit verstore men er de rust of den vrede der Gemeente om. Critiek op de be staande gewoonten moet onder ons vrij blijven, maar nooit moet ze het eenmaal geldende kerkelijk leven onrustig maken. Tienmaal liever steeds uit een bekken gedoopt, dan dat ook maar een Doopvader om den Doopvont zijn kind aan den Doop zou onttrekken. Bij het teeken van den Doop, dat in het besprengen met het water bestaat, komt in de tweede plaats het Woord, en wel dit Woord met het teeken in onderling verband; zoodat men aanstonds voordevraag staat, of de besprenging eenmaal oftewel driemaal zal geschieden. Het gebruik wil driemalen zoodat en bij het noemen van den naam des Vaders, en bij het noemen van den naam des Zoons, en bij het noe men van den naam des Heiligen Geestes, de besprenging telkens plaats grijpe. Dat dit uit de instelling van den Doop volgt, zouden we niet durven beweren. Het zou zoo zijn, indien de Heere gezegdhad: ,,Ze doopende in den naam des Vaders en in den naam des Zoons en in den naam des Heiligen Geestes". Dan toch ware op de drieheid der Personen in het Goddelijk Wezen de nadruk gelegd, maar zelfs in de afwijkende handschriften is die lezing niet opgenomen. Er is alzoo geen twijfel, of niet de drieheid, maar de eenheid staat op den voor- grond, en hiermee zou het meer overeenkomstig zijn, zoo de bespren ging slechts eenmaal plaats greep, en dit te meer daar in de Schrift elke aanwijzing ontbreekt dat bij den Doop door onderdompeling een drievoudige onderdompeling plaats greep. Zelfs bij den Doop van Jezus zelf is hiervan geen spoor te ontdekken, eer het tegendeel. Doch al zou met het oog hierop een eenvoudige besprenging allicht meer conform de oorspronkelijke instelling zijn, toch blijve ook de 404 BEDIENING VAN DEN HEILIGEN DOOP. 