None
None
De zerel van den Koning is te Silindong en de negorij Bate Hapit ligt aan den voet van een brandenden berg van dien naam, waar uit de Batafer, op zckere tijden wanneer dezelvc uic-fcheid met branden, de zwavel halen, die zij in fiun buskruic gebruiken. elland Sumatra, 9 J 17. Het rijkje Boetar ligt ten noord-oos- nykjeBoc-ten van het vorige, en ftrekt zich uit tot aan tar-de oost-kust van Sumatra, doeh hetzelve heefc fioch campher, noch benzuin, noch goud, en de inwoners leven er alleen van de landvruch-en en rijst. De negorij Quetar is de zetel der Koningen.^nf « a » Aan het ooster - ftrand heeft het de negorijen C005t * mu Poelo Serony en Batoe Bara^ dat een groote Jiandelplaats is. Lontong en Sirigar liggen mede aan de oose*kust, aan den mond van eene groote rivier, Asfahang genaamd. § 18. De inwoners dezer rijken hebben. Godsdien*verfcheiden verdichtfelen, die men kortelljk ^len!^ 1 ^ zal aanhalen. Zij Erkennen drie Goden die de waereld regeren, Battara Goerce, Soric Pa- 4a en Mangalla Botlang. De eerfte regeret (zeggen zij) in den hemel, en is de vader van het ganfche menschdom, en gedeeltelijk de fchepper der aarde, namentlijk in dier vocgen, dat de aarde, van den beginne af, door eenen, Nsgapadoha genaamd, op het hoofd gedragen is geworden, doch dat die Na- gapadoha, dien last moede ztjnde, zijn hoofd gefchud hadt, en dat de aarde toen verzonken, en niers anders dan water in de waereld over- geleven was. Zij weten niet waar deze eerfte aarde en het water van daan gekomen zijn, of wie dezelve gefchapen heeft, daar zij zeggen, dat, wanneer 'er niets anders dan water was, de voornaamfte Jiunner goden, namcUjk Battara Gocroe y eene jdochter met naame Poeti Or la Boelan hadt, flic uit den hemel verzocht naar beneden te A 5 mo- Digitized by Befchrijvln* van het jnog?n dalen, en dat dezelve, op eene wfcte Nagt-uil, met -ecu hond bij zich, afkwam, eg dcvvijl zij hier beneden, wegens het water, nict konde duuren t zoo hade haar vader Bator* ra G a-oe^ eenen zeer hoogen berg, genaanxl JJakarra, in hec land van Bata liggendc, ufc den hemel Jaten vaHen, eene woning voor zijne docluer ; dac van dien berg al het overige land allengskens aaogegroeid is, do waoreld nog door den voormelden Nagapadoha gedragen wordt; efi Battara Goeroe aijnen zoon Laijang Laijang Meruit genaamd, die vliegen kon, uk den Heer gezonden heeft, om Nagapadoha handen en voeten te kluisteren, op dat fcij d& quarde Dimmer weder konde la-ten verzinken, Poetu Or la Boelsn bad yervolgens, na een- gen tijd op de aarde gewooad te hebben, drie zonen en drie dochters gehaard, die bet geflacht vortg-eplant hebben. De twee hunoer goden Sorie Pada genaarat, seggen zij, dat het het het hier der iucht tusfchen den heracl en de aarde waarneemt, en aan den derden van hunne verdiohto opperwezens, eigen gen aij het beftier der aarde toe, d'.#cb de*e twee worden genoegzaam als afhanklijk van hunnen eerscgenoemden algod aaiagezien. Ove- rigens hebben zij nog zoo vele goden, als er verfcheiden voorwerpen op den aardbol en omstandigheden in de menieboUjk zamenleving te vinden zijn ; over de zee, over de rivieren, over de bosfchen, over den oorlog en meer ao- deren, die ik kortsheidshalve voorbij zal gaan, Audbcvin. De oorzaak der aardbevingen febrijven zij aan den voormejden Nagapadoha toe, die de aarde op zijne drie booroea draagt, $n ftls <lan zijn hQofi it fcoofd fchudt. Codsdicnst - oefeningen zijn hun onbekend; zij ftellen vicr booze geesten in de wereld, wien zij al hec kwaad, dac de fnenfchen overkomc, coewijcen, Deze yier duiyels wonen op vier onderfche!^ Kwade gf«. dene bergen van hec landfchap Bata, en zijn tcU - gcnaamd Sombaon Marapalon, Sotnboan Dolok Codan , Sombaon Dolok Lesfa, en Sombaon Do- lok Puoe 9 en wannecr zij iecs nadeligcs , van wel- ken aarc hec ook mag zijn , oncmoeten , gelo- yen zij , dac de bedienden van een dier goden daar aan fchuldig zijn- We«halyen zij zkh bij *en van hunne pricsccrs ofleermeescers, en kun* dige in lurane verdicbxfelen vervoegen , die zich als dan aan het coveren begeefc, en uic een ^ioorgefneden limoen ofekroenonderzoeke, wie •van hen hec kwaad ce weeg gebragc heefc en welke middelen er moecen aangewend worden, *>m dien boozen geese ce bevredigen; hec welk alcoos uickomt op hec offeren van een bnffel , varken, geic, of op dacgeen, hecwelk de pries* *er dien dag hec meesce wenschc ce ecen, Doch vooraf verzoeken zij de drie goden om hulp, en offeren hen een paard, een koebeesc, offcriian- cen bond, een varken, een hoen, ef dacgeen, dcn » iiec welk de priescer hun oplegc ; die ftuk vee f voor deze opperfte goden, moec geh^el wic zijn. De Batasfers heben ook een, doch zeer quärterwärter, gering en verward denkbeld der menfchelijke hinaderzide# ziel, en van een coekomend gelukkig of onge- )ukkig leven, hec welk zij op deze wijze be- schrijven, dac de ziel der ftervendciuiicdeneus- £acen uicvaarc, en door den wind weggevoerd wordc, ce wecen : fX$ ziel van iejaand die wel gelcefd heefc naar den hemel, en die der kwaaddoeners mar cene ^roote kwalic oVpan^ alv/aar zij metvuur gellookt en gekweld worden, tot dac de opper- ilc hunner goden Batarra Goeroc oordeeltdat zij genoeg voor hunne zonden geden hebben, zich over dezeive ontfermt, en hen bij zich in den hemel neemc. En dat er eindelijk een tijd zal komen, dat de ketenen en banden van Na- gapadeho verfleten zullen zijn, als wanneer bij weder de wcreld zal laten verzinken, en dat de zon als dan maar den el lang van de aar- de zal zijn, mitsgaders dat de zielen der genen . Die welge geleefd hebben, en die bij dezen jong- ften dag nog in leven zullen zijn, insgelijks ten hemel zullen varen, en die der boozen door de onverdragelijke hicce der genakende zon, naar den voorfchreven pan of kecel, om daar indooreendienaarvan Batarra Gocroe^ Siraija Goeroe genaamd, met vuur gekweld te worden tot dat zij, voor hunne boosheden genocg geboec hebbendc, door den opperfton der goden in don hemel worden opgenomen. jtegcrin-. S [ 9 ^ cv der drie Batasfe Koningen re- geert in zijne refidentieplaats volftrektlijk, geeft zijnc bevelen omtrent alles, wat tot bevorde- riivj; der welvaart van zijne negorij kan ftrekken, en beflischt alle twist - en regtzaken. De Koningen hebben van hunne refidentie^ plaats geene andere inkomlien dan wanneer zij iemand over eenig uitgevoerd kwaad , in eene boete beflaan, hetwelk altoos op een buffel, koebeest, varken of eenig kleiner ftuk vee, naar mate van de grootheid der misdaad , uic- komt. Over hunne onderhoorige negorljcn vocrcn Zij bijna geen hec minlle gcbied. Ic* Digitized by Google tfland Sumatra* ledernegorij heeft haar eigen hoofd, die uitdes, Konings geflachc moet zijn , cn even zoo vol- firektlijk over zijne onderhoorigen regeert, als de Koning in de hoofdplaats doec. Edoch, wan- neer het hoofd der negorij in zijne regcring of in de beflisfing van ftrijdzaken tegenftand ont- moet, wend hij zich toe den Koning om hulp, die als dan zijn fpies of piek , waarop zijn wa- pen gegraveerd is, derwaarts zendt, om de on- v derdanen te bewegen , naar het hoofd der nego- rij te luisteren , en indien men daar ook niec om gecft, dan zendt de Koning bevel aan hec hoofd der negorij, om de onwilligen door de wapenen eoc gehoorzaamheid te dwingen, die is w\ hec gezag, dat de Koningen buiten hunne rc- fidenrieplaatfen over de onderhooiigc negorijen ocfenen. Zij hebben ook gene de miilfte inkomften uit die plaatzen, cn moeten , gclijk al!e hoof- den der mindcre negorijen , bcltaan uit hunne cigene middclen en landcrijen. De fuccesfieof opvolging der Koningen, zoo we? als die der hooklen van mindere negorijen, is allcen in de mannclijke nakomelingcn erflijk,, de vrouwen zijn daar van uitgefloten, en wan- neer een Koning of een hoofd van de onderho- rige plaatzen gene mannclijke erven mlaat, volgc. de broeder of des broederszoon ofkleinzoon op. De voornoemde koningrijken hebben met elkanderen een verbond, om zich gezamentlijker-hand te vcrweren, wanneer een van de drie, doorvreemdemuien, vijandelijk aangetast wordc, en dit is ook allc zamenhsng die deze drie rijkjes ondcr elkanderen hebben en onderhouden. § 20. Hunne gemene caal is, behalven eenlge Taai. wel- Digitized by Google *4 Befehrijiftg van het wefnige woorden, die zij met de mafeijers gc- meen hebbcn, ten eenenraal van a He andere ta- len van het eiland Si#w/tfraondcrfcheiden. Zij fchrijven, gelijk de Eirropezen, van de linker* naar de regterhand. 2aafe brief* §, si. Zij gebruiken de bast van boomcrt om op re fchrijven, of ztjgraveiienhunnelchrif-* ten op bamboefen. Men zart hunnen ftijl best kunnen leren kenneii ait den volgenden brief. Radja Leta amoe Poeni Maima ay ro~ hani ranapoeang inanon am dagnada than a loepa di parboeh'nan tia de Bata di ginjang ay ado hani loepa di Radja Baros dokot di Gompom oelanda alanie ay ado dapt roham Radja nami dip nr~ hihami tottano horlangon ya goe*an-ah nini ongorit ioefoema Silon*dtdi tahait dohot nafoe rata tano horiangon bato penoe madi rattle ongoriu Dat wil zeggenr Radja Lelo (Koning over de maleifche in-ivooners van Korlang) is a! zedert lang van voorflemen geweest, Poeni Maima (Koninff der Batteries van Korlang) te vermoorden, doch hi (Poeni Maima) zal in eeuwigheid nier vergeten, wat hij voor den opperften der goden, die Irt dert hemel regeert, beloof heeft, en indier hij het vergeet, dan vcrgee: hij oak den Rolling van Baros, en de Hollandfche Kompagflie. Daarom verzoet hij onzen Koning (van Baros) om ons Korlfin^ers, indicn hec hem behaagt, te helpen, indien wij geen hulp erlan-gen, zal onze vijand Silengdidi zekerlijk, uic naam « der Etiropezen, hef ganfche land vait Korlang "komen innemen , en die van Bato Pe- tto e in kettincen kluiscercn* § *a. Oorfpronkclijke boeketi heoben de ftumwboe* Batasfers niet t otn dat zij met fchrlj ven dan op ken# bastcn van boomen, en rondom bamboczen, echter hebben zij eenige van ht?nne oude fabe- len, die alle op kinder -vertelfelen uitkoitten, op hasten van boomen opgeteekend, Wanneer zij iets willcfl aanteekenen* ttetnen Zij de bast van zekeren boom^ dien zij Alieni flocmeti* en fchaven dezelve zoo fijn en dun als papier, vervolgens beftrijken zij dezelve ifcet rijstwater, de inkt die zij gebruiken, on* daarop ce fchrijven* niaken zij van roet vart dammef of inlandfehe harpuis* ^ctnengd met de fap van fuikerriet, en met die van fpaan- fche peper, § 23. De beer Sirp.ftc, Java's Gowefneuf, He»ifcfe<»ic« heeft aan bet Gcnootfchap vereerd een van hunnc hcillge boeken, omtrent drie duim hngy even breed en dik *, in een ledercn band, vol met hunnc kafakters gefchreven, en waarmede rii in alle gcvallcn van het Jcven ecrst raadple* gen, door middcl van een klein fhik bafflboes, vraarop, insgoHjks ccnige karakters gefchrcven 2ijn, en met hetWclk zij die raadfei-boek ver- gelijken; doch de Batasfer, die hem dit heeft gegeven, heeft hem hetzelve niet voldoende konnen nhleggen , waartoe men in bet vervolg echter gene moeke zal fparen. ' § 24. De inwooners zijn he?den*n, en Zcdea, Jninne leveflswijze is 00k volmaakt hei- densch: zij eten alledicren, Zonder de minfte uit2ond*ring; zij ewn dok menfehen, doch niet 1 6 tlefehrijving 1>au het Diet afiders als misdadigers, en in oorlogstijdtfrt f de vijanden, die gevaarlijk gekwetsc of ge* fneuveld zijn , en die zij meescer kunnen wor- den; ligc gekwetfte, of ongekwetfte gevan- genen , worden , tot goedmaking der oorlogs* kosten* verkocht. Wetted Wanneer een getrouw man, met een ge- trouwde vrouw overfpel pleegt; betrapt en door getuigen overtuigd wordt, dan laat de Ko- ning of het hoofd der negorij den overfpeler an een paal binden, en geeft zijne toeftem* ming aan den beledigden man om hem te ver* moorden, die zulks ook zeer gretig ten uit- voer brcngt, en daarna het doode ligchaam aan ftukketi fnljdt* een ftuk daarvan voor hem en zijn huisgezin behoitdt en de overigen aan de toefchouwers ukdeelt; vervolgens worde er viiur gercaakt, en een ieder braadt het zijne met zout en peper, en een ieder braadt het zijne met zout en peper, en eet het op; dusdanig Tc>en zij ook met de vijanden, die in den oor* log gevangen worden. Het hoofd van den misdadigef Wordt alleen door den beledigden bewaard, om bee te ver* kopen aan zijne naastbeftaanden die hct^elve be* graven; doch een jong man met een gehuivde vrouw echtbreuk bedrijvende, wordt alleenlijk door zijne ouders gebannen, om de wraak van den beledigden te ontgaan Nachdemieven en huisbrekers warden bij hurt op dezelfde wijze als dubbelde echtbrekers gefraft, doch de misdaad, welke bij hun bet meeste veraffekt wordt, is de onnatuurlijkc zonden, welker bedrijvers in een zak gebonnen en in het water verftikt worden. Een dief, die bij nacht fteelt, kan volftaan mec digitized by Google eiland Suritatrd. It is evident that the geftolzen goed dubbeld te vergleich. Op doodflan flaat bij him gene andere Itraffe dan dat de dader den nedergeflagenen op zijnne kadsteri mdet lacen begraven, en dat hij een feest moet aanfigtcn om de vrienden van den overledenen te omhaften, en indieti de doodflager zoo arm is, dat hij die kosten hiec fcan doen$ worde hec door zijnne naastbeftaancfe verrigt, die hem daarvoor tot flaaf maken, en indien deze ook arm zijn $ zoo worde hij door de naaste Vrien-den van deh nedergenagenen voof flaaf vcrkochtj eh in zelvervoege worden alle misdaden bij htin geboet. § Wanneer een johgman wil troiiweri, fiuwcmiu-- en hij genegeriheid voor eene jonge dochter heeft, dart gaat de vader bij de oifders van hec meisje dm haar voof zijn zoon te vrr,^en, indien zijn genegen zijn haar dochter te gcren, ivordt er een tijd bepaald, wanneer en waar de dochter zich gehsel naakt zal gaan baden; de jongman, van dat tijdftip verwittig Dzjndcy begeefc zich naar die plaats, om zijne naaktc' bniid te befchotfwen, en te zien of zij on It eenige uicerlijke ligehar/;elijke gebrekctf aan? haar lijf heeft. Indien de jongnach eeniggebrek, hetzijwori- den* kwaden uitflagi kromme leden, of kts „ anders* dat hem van het meisje afkeerig ma&kt* aan haar lijf ontdefcr* als dan heeft het huwe- lijk genen voortgang; doch de jongman, i'nee- gendecU gene zulke gebreken, die hem een te- genzin inboezemen, aan haar lijf vindendc, gaac zijne ottdcrs daar van kennis geven j als "dart B word* Digitized by Google 1 8 Befchrijving van het wordt er tusfchen de wederzijdfche ouders ge- handeld over den prijs waar voor de bruide- gom zijne aanftaandc bruid zal moeten koopcn y en bier in overeengkoroen zijnde, geven zi} clkander over en wcder een onderpand tot be- Wijs dac hec huwelijk zijnen voortgangzal heb- ben. Met pand, dat de vader van den bruide- gom geeft, is een houwer, die van de bruid geeft gevvoonlijk een kris of dolk en eenig linnen.toe kleeding; hier na wordt er een dag cot de voltrekking des huwelijks bepaald, En die dag verfchenen zijnnde, worden alie inwoo- neren der negorij door den vader der bruid verzocht, oni tegen den avond te komen een, en vrrugdebedrijven te oefenen: wanneer de casten aan het huis van des brnids vader vcr- gaderd zijn, wordt de bruidegom door twee mannen en twee vrouvven afgehaald, en die verfchenen zijnnde, gaat men tot de voltrek- king des huwelijks over, in dezer voege: debroi- degom en bruid worden nevens elkanderen gc- plaatst; voor de bruid eenc jonge vrouw, dan komc de vader van de bruid met een ftuk linnen, en Iiangt het over de schouders van bruid en bruid en bruid enkele gekookte rijst voorgezer; de voormelde otide vrouw nccuit de hand van den bruid, en Jegt deceive op de rij3t, en de jonge vrouw doct hetzelve met de hand van de bruid, eti na dat zij twee keren een mond vol daar van te zamcn geproefd hebben, word Tie schönen, weggenomen, en andere, met nasfie- koe- ning, of gcele rijst, aangebragt, waar van zij ins- ciland Sumatra. Ingeiijks met de selfde plegtigheren eten, die gefchied zijnde, wensebe liun een ieder geluk met hunne verbinding, en hicrna worden zij door de oude en jonge vrouw na hunne flnapplaats geleid, alwanz zij eerst met hun viercn te zamen hunne maalrijd doen, en vervolgens zich te flapen liggen. De bejaarde en de jonge vrouw blijven dezen eerften nachtover bij de nieuvv gehuwdem De bruid is nooit onbedreven indehuwelijks- pligten; want de ouders, die een dochter tieb- ben > zijn gewoon dezelve bij tijds te Jaten on- derrigteti* ten einde zij niet bevresd moge zijn, wannecr zij moet trouwen. Op den dag ha de bruilofts-nacbt is erwederom een feest en vreugdebedrijven aan het huis vandesbruids vader, en op den tweeden dag brengt de jong- mah ^ijtte vrotiw naar zijn vaders huis, waarme- de alle huis vandesbruids vader, en in ftaat Zijn op voorengemel-de wijze plegtig te huwelijken en te onderhou-den; dat is te zeggen, daar behoft juist bij alie huwelijken zoo veel omflug en kosren, als hier voren befchreven is, niet gemaakt te wor-den, als zij maur de wezcnlijke plegtigheid, die de voltrekking des huwelijks uitmaakt, inacht nemen. Er is gezegd, dat de bruidegom zijne bruid moet koopen, hier door komt het, dot de man, na de voltrekking des huwelijks, volkomen eigenaar van zijne vrouw wordt, (jn dat hij dezelve, zoo wel als de kuidcren die hij met haar gcteeld heefc, na zijn goeddunken, kau verpanden of verkoopen. Befvhrijving van het Er] alzoo de Batasfers groote lief hebbers vail dobbelen zijn* zoo gebeurt hec al dikwils, dat zij al hun geld en goed veifpeeld hebbende, vrouw en kinden verkoopen, ja zich zelfs in flavernij moeten overgeven. Indien een Bacasfcr lets van een ander leentet het zij geld of goed, rijsc of bees ten en hi geen 2org draag om het schielijk te betalcrt of in natura weder te geven, loopt er ie- dcr jaar een kapitaal intresfen op, en wanneer de schuldeisfcher niec langer wachten wil, ert de schuldenauf bekommen, huj insgelijks voor de schulden als flaaf verkocht^ Geboorte. § *6\ Bij de geboorte van een kind hebben zij gene andere plegtigheden en gewooncen als dat de kramvrouw, na het kramen, zeven dagen te huis moec blijven, en gedurig met dert rug tegen een vuur zitcen, om den bozen geest, zoo als zij zeggen, van haar af te weren; op den achcften dag wordt er een gasc- maal aangerigt, waarop eenemenigte menfchen, benevens een priestei 1, verzocht worden, om het kind eenen naam te geven; doch de priest- moec vooraf uic eenen leven zal blij Ven of niec, in hec eerlle geval ontvangt hec kind een naam, doch in- dien de pricier zegt dat hec nice oud zal wor- den, ache men het de'nioeice nice war. rd het- , zelve eencn naam ce geven; de naam worde door hec gczclfchap uitgedachc, en wanneer er een voorgefiagen is, neenK men, om te beflis- fen of de naam pkats zal hebfcon of niet, blind-lings ecnigc korrels uic een zak met rijst, en tele dezdven : Indien de korrels een effen ge - gecal uicmaken, worde de naam goed gekeurd, doch zoo dikwils zijn oneven zijn, moet hec gezelfchap eenen anderen naam opgeven, toe er eenen een effen getal korrels gegrepen wordc. § 27. Wanneer een Batasfer komt te fler- Begrafepäsen, worde zijne geheele familie bij elkanderen geroepen om den overledenen te befchouwen; dan worden er eenige menfehen naar de boschen gezonden om eenen dikken boom te zocken, bekwaam om er een doodkisc uit te maken: van dezen boom kappen zij een fhik af, hec welk zij in de Jengke door midden kloven; bcide deze stukken worden dusdanig uic-gehold, dat er plaats genoeg in is, om hec lijk te liggen, en aan de kanten zoo effen en glad gemaakc, dat zij op elkander fluiten. De makers van de kist nemen alcijd een jong varken mede naar het bosch, gedeelcelijk om hec daar ce ecen, en gedeelcelijk, om de doodkisc mec hec bloed van buiten ce beftrijken. Wanneer de kisc klaar is, worde zij naar het afterfhuis gebragc, en de overledene mec een matje van onderen, en mec een strook linnen van boven toegedekc, in dezelve gelegt, als dan worden de beide klosfen houc, waar uic de KisE gemaakc is, aan beide einden en in hec midden mec bindroccingen aan malkanderen gesjord, en de vocgen mec harpuis befmeerd; hier na blijfc de kisc mec hec lijk nog negen dagen in huis, gedurende welke er groote feescen en gastmalen aan hec iterf huis gehouden worden, waarcoe een ieder van des overledenen naascbe- ftoanden, de een buflfel, de andere een buifel, de andere een &ebeesc> de derde een varken, hond, geic, B 3 digitized by Google 22 Befchrijving van het en zoo voorts, ieder naar zijn verroogen, toe- brengen en vereert. Een dag voor de begraving wordt de kist, met het lijk, buiten hec huis gezet, als wanneer de geheci familie van den aflijvigen met muziek rondom de kist dansc en springt. Dit gefchied zijnde, wordt zij wederom in huis geborgen, en den volgenden of den i oden dag, na het fterfgeval, wordt het lijk plegtig en met grooc gevolg- naar het graf gedragen en begraven. Het graf toegedempt zijnde, wordt er, op en rondfoni hetzelve, door een ieder van hec gevolg, gegeten en gedronken; na deze maaltijd worden de kinnebakken van alje de beesten, die voor de fes iflteiten van deze begravenis ge- flagt en genuttigd zijn, aan ftukken op het graf opgehangen, om te toonen hoe veel bij die begrafenis is gebruikt geworden, hier mede ein* digen deze plegtigheden. De Batasfers, die een, twee h drie dagen gaans van de westerftranden wonen, alwaar kamp pheren benzuin groecjc, hebbendezelfdegewoon- te en plegtigheden bij de geboorte, het huwe- lijk en de begrafenisfen, uitgenomen, dat zij hunne Hjken in dekist met kampher beftrooijen. Het zal overigens onnoodig zijn, bij alle de hier voren Verhaftet plegtigheden, aan te merken, dat dezelve alleenlijk door de voornaamftc en gegocdfte inwoneren in acht genomen worden, en dat geringe menfehen, het met veel minder of ook wel zonder de minständig en omstandigheden afdoen. Xleeding. § 28. De Weeding der regte Batasfers, die diep landwaarts inwonen, is ook ten uitterften eeland Sumatra. Cenvoudig, en beftaat, vooral daags, in een enkel stukje linnen van vijf (4) astaas Jang en twee astaas breed, het welk zij zelfs van de kpas die in hun land groeic venraardigen, en zoo grof is als zeildoek. Zulk een lap linnen binden zoo wel vrou*wen als mannen om de heupen, om de schaamte ce bedekken. § 29- Doch op feest-tijden dragen devrou- weeding da wen eenige goudwerken van allerhande fatzoen, v* 01 ^ 11 * waarmede zij zich behangen, als: in de ooren, zoo wel in het bovenstände als ondertle lapje, in het haft een pen met de gcdaante van cenvogel daar op, op de borst cen driehoekige plaat* en om de bovenstände leden van de arrr.en, een dikken doch holien gouden ring; voor het over- rige gaan zoo wel de vrouwen als mannen, met het overige gedeelte van hun li^chaam ten eene- male naakt, uitgenomen de ongehuwde doch- tersen jonge vrouwen, die, alhoewel getrouwd, nog gcen kind gebaard hebben, en die, buiten het voorfchreven ftukje linnen om hare heupen nog cen ander over hare borsten binden. § 30- De heer Siberg heeft aan het Ge- Kiecdingder nootlchap een mans kleed gefchonken, rjet mauneiu welk beftaat in cen kleedje dat zij om het lijf dragen, cen diergelijk over de schouders mec cen buikband vast gemaakt en een ftuk linnen om he Theodore, een fjerp van allerlei korlen, die zij over de schulders dragen als zij dansfei, en een koperen arm -ring. § 3 U Op den buik dragen zij eenlederen Wipenen, B 4 pa- ( 4 ^ Ds $stus h deceive als de cohido dat is vcc derdc c.\ Digitized by Google Pefchrijving van het patnontas, op de borst cen kruidhoorn cn togel - vorm, en een kegejvormige gedraide lpndt aan den linker duim. Aan de linkerhand dra^en zij een kris, en aan de rcgter een koperen tabaks-rijp en een vuurflag, mpt de laatfte houdcn zij ook hun fnaphaan, die in hun land zelfs gemaakt wordt; zijnde de loop van Inlandsch ijzeren het floe van gcel uiclandsch koper, redelijk wel gevverkt} moetende met een londt aangeftoken \vorden. Wchxan § 3 2, Wanneer zij ten oorlQg gaan hehben ye* « n? 2ij haven dien nog eene halve pick, doch zij verweeren zich eerst met hunne fqaphanen: te dien eindc dragen zij eene groote partij fcher? fie bamboesjes, drie duimen lang s bij hun, zij chieten op de knje, alleen in cen reije, en ileken telkens die fcherpe bamboesjes voor luin, zoo dat zij in 66ne afdeinzing door die bnmboes'es, die de vijand eerst uit den grond moot halen, (alzoo hij met de bloote vqeteq far niet op Iqopen kan) bedekt blijven. § 33. Dat de Batasfers niet verre in de kunften en handwerken gevorderd zijn, blijkt uit c e hicr voren befchrevon doodkist. iiandwcr- Zij bewerken het fraaije goud, dat pp fora-. teiu |ni;e plaatfen van hun land gegraven wordt, enr kcld om het voor de pracht aan het lijf te han-r gen, doch het is ligt te be^rijpen, dat hetwerk zeer lomp moet zijn, daar het hun aan de no? di?e gpreedfehappen, en allc andere hul "I" § 34. Het gaud en cen weinig tin zijn de ecnigfte tretalen die hun land voortbrcngt, de ambre metalcn, als koper en ijzer, bekomen zij irt railing tegen karopher en ben?uin, of waar geen igitized by Google eiland Sumatra, pecn kampher en benzuiq groeit, tegen goud, yee of aard -vmchten; het eenigfte linnen, dat ?ij ma ken is het hier voren befchreyen grof Jijmvaat van vijf astaas lang en twee astaas breed, waarmede zij hunne heupen t ter bedek- Jsinu; der fcjiaamte, oniwinden. S 35- De weinige andere breedere en fij- Lifnwut, Sere Hjnwaten, die zij gebruiken om op hoog- tijden het hoofd te omvvinden, worden zij op dczelve wijze als de evengemelde metalen piagrig. § 36. Het eenigfte gebruik, dat zij van het Yzer, ijzer maken, is tcr vervaardiging van hurme ge- reedfchappen, als bijlen, hamers, beitels, dis- fels, parrings of hakmesfen, en om hunne plögen en schoppen, tot en landbouw, van vo-rren daar mede te beflaan, mitsgaders om hunne yropeppn van den oorlog en gereedfchappen yoor de bergwerken te bereiden; fpijkers, hengfels, floteri, en ajlerlei ander werk, dat men van ijzer kan maken, is hen onbekend, en om dat zij al <jit werk met hebben, noch kun- nen maken, zoo draaijen hunne deuren en ven* Iters alle van achteren met hputen punten onder en boven in balken, en beftaan uit cenkel- Jen breeden plank; de planken van de wanden der huizen loopcn ook aan beide de einden tusfchen twee lijsten, die door de ftutten van de huizen henen gaan. § 37. Het kruit dat zij gebruiken wordt Buskruitm- pok door hun zelfs vervaardigd, doch pp eene ktn " ?eer cenvoudige wijze. Zij nemen den ruwen zwavel, die zij uit den brandenden berg van fiato Gopit halen, en stampen denzelden tot dac Jiij fijn wordt, vervolgens nemen zij, om falpe- B 5 Befchrijving van het ter tc bekomen, de aarde van onder de oude htiizcn die lang bewoond zijn geweesc weg, deze vermengen zij met den grond van geiten- ftallen, en doen die in eenen grooten trechter, van base van boomen gemaakt, van onderen van een fijn roosterwerk van fijn gefpleten bamboezen voorzien, waar op de even be- fchreven aarde rust, deze trechter hangt tus- fchen vier balken die aan de einden op vier pa- len ruscen: Onder bet vac ftaat een groote pan, om het water op te vangen, dac zij boren op die aarde gieten; dit gcfilcreerde water la- ten zij zakken, tot dat het geheeJ uitgedempt is; wat er dan in de pan ovcrblijft is hun fal- peter. Om Nu buskruit te maken, nemen zij een gedeelte falpeter, en een gedeelte fijn gemaakte houtskolen, het welk zij me: § gedeelte van bovengemelde zwavel vermengen, dit alles wel door elkander geroerd zijnde, worde in het rijstblok wel te zamen geftampt, vervolgens fijn gewreven, gerift, en in de zon gedroogd. Het is ligt na te gaan, dat buskruit van zuN ke ruwe en ongezuivcrde iloffen gemaakt, op verre na zoo veel kracht niec kan hebben als hetgene door de Europcrvers vervaardigd wordr, De reden waarom zij do aarde van onder de lang bewoende huizen nemen, om falpeter remaken, is, om dat de Ba tasters, wanncer zij watcren moeten, zich de moeite niet geven, om het huis af te klimmen, maar dat zij hec daar, waar zij zich op hunnc huizen in dat oogenblik bevinden, door de landrefen of bam- boezen, waar uit de vlocrcn van limine huizen gemaakt zijn, lacen loopen.'§ 38, AX etland Sumatra. «7 5 38. Al hun landbouw beftaat daar, waar Benzuin. benzuin (5) groeit, in het voortkweken ran dien boom; en waar die niet meer groeijen wu\ in hooglandfche rijsc - velden, en in het planten van allerhande andere veld - vruchten. § 39. De kampher-boomen (6} geven hun gene moeite cot dc voortkweking, alzoo die op de bergen in het wild groeijen. Zij bewerken het land op dezelfde wijze als in Europa gefchiedt, namenlijk zij ploegen en eggen het met buffels. Hunne ploegen zijn zeer enkelen, en beftan uit eenen enkelen balk, an welks einde een weerhaak, bij wijze van eenen langwerpigen schop, van voren met ijzer beflagen, vastgemaakt is; boven aan dien schop, is een lange steel, om de ploeg te regen; doch hunne eggen zijn voikomen van hetzelfde fatsoen, als de Europifche, behaU ven dat de pennen van hout gemaakt zijn. $ 40. De De benzuin, ook Lubien Java, of Javafche Wierook, Menjan in hcc Maleids genaaind, valt ook in de westcrdeelen, van het Jaccatrafche , en is dezelve, die bjj den Ridder Lin- pans , Laurus benzuin genoemd wordt, echter met die onder* fchcid dat daar Linnaus dercelver bloemen zonder kelken bc« fchryft, deze bioetnen - kelk heeft, ook, pa t het folium ener» vum Uugeribt blad niet op onze benzuin , die dezelve zicht* baar heeft, misfchien heeft Linnaus ecn onvolkome exera* plaar gehad. C ) De Japanfche kampher - boom , waarvan op Pondok Gede, in de bovenlanden, ecn boom (hit, die de Laurus Cara- Ijhorata van Linnaus is, is b(j Kcmpher in zjjne amoenitatcsbe* ichrcven en afgcbecld pag. 770 ; de kampher word uit het liout endewortel, in kieine ftukjes gefneden , gekookt, vol^cns Kempher in zjjne befchijjving van Japan pag. 81. Dc kampher - boom dcr westkust, waar uit dc inlander zon* dcr moeite dc kampher haalt, door infntf 'inpe, is vaneen geheel andcr geflacht, het biad is peheel ongeribt en dc bloemen zijn zonder kelk, doch het eenige exemplaar, mjj door den beer Siberg in 1778 bezorgd, was onvolkomcn om het te beoordec* len, en zedcrt heeft die hcer , nict tcgcnftaauJe ailc aangowcu* «Je tnucitc, er geen kunnea krjgeo. Befehljering van het TidrckcniiG-. § 40, De Batasfers werden van gene andere tijdrekening, als dat zij hunne jaren, in twaalf maanden verdeclen waarvan een ieder dertig da* genhcefc, en genaamd zijn Paha-fada, Paha- c'oja, Paha-tolo, Paha-opat, Paha-tolo, Paha- pia, Paha-tolo, Paha-eie en Paha-hjong, Paha berekend een maand, en de bijvopgfelen berekenen een, twee, drie, enz: Op den eerften dag van Paha-fada, vieren zij hun nieuwejaar met grootc traktementen en geluk- wenfchingen. Het geluk, dat zij elkander toevvcnfchen, komc altijd hier op uit, dat de vruchten van hun land, in hec nieuwejaar wel mogen uitvallen, en de oogst overvloedig zijn; doch zij leven uit het eene jaar in het andere, sonder hunne jaren, van een zeker tijdftip af te tellen, gelijk alio hefchaafdc volkeren doen. Hun aanftaande nieuwejaar val Befehljering van het TidrckcniiG-. § 40, De Batasfers werden van gene andere tijdrekening, als dat zij hunne jaren, in twaalf maanden verdeclen waarvan een ieder dertig da* genhcefc, en genaamd zijn Paha-fada, Paha- c'oja, Paha-opat, Paha-tolo, Paha-tolo, Paha- pia, Paha-eie en Paha-hjong, Paha berekend een maand, en de bijvopgfelen berekenen een, twee, drie, enz: Op den eerften dag van Paha-fada, vieren zij hun nieuwejaar met grootc traktementen en geluk- wenfchingen. Het geluk, dat z In onze maand April, doch dit gegen niet vast, om dat 7ij alle jaren vijf dagen minder als wij hebben. Van den Sterren - hebben zij gene de minfte kennis, ja zelfs niet eens van (7) dea Joop der zon en maan, IV. De standen ten zuiden Atchin. §41. Deze standen tot Indrapoura toe, 2ijn door de Koqingen van Atchin of Atchin CjO In de tegenwoor.ligen ftaat van alle Volkeren, ade deel pag. 3 I, door Schm9n+ (hat: de Batasfers worden als nienfehen - ctcrs afgefchüdcrd, en men beboeft geen bcrigt Van hunne zeden te verwachten, zoo lang men bun niet kan ^enaken. J)ic is wac tc voorbarig gtzcgd tilani Sumatra. 29 reft onder geborgen een vervolgens onder de bestehenden der Nederlande Compagnie gekommen, de voorname negarijen zullen wij alleen opnocmen, als: Sinkol, aan een breede rivier in 1672 metde sinko! Compagnie in verbond getreden. Ache mijlzen zuldelijker ligt Baros, de hooFd- Ban, negorij van hec Koningrijk van dien naam, al-waar de Maacfchappij hare tioordelijkfte fakcorij ghad heeft en die, in hec jaar 1 732^ na dac de oonde door eene zware afwatering van de rivier vernield was, dp nieuw van iteen gebouwd, en wcerbaar genoeg tegen den inlander is gemakc. Dehalven de hoofd - negorij, die een half uur van ftrand li*t, vindc men tw.ee urc boven* vvaarts, noch acht andere gehuchten, welker inwonersde benzuinen kamphervan afkomende berglieden opkoopen, en ce Baros ter markc brengen. Baros worde geregeerd door eerien Radja of Koning, eenen Bandahara of Rijksbeftierder en acht Pongoeloes of Rijksraden. De Radja worde bij beurten uic de familien van Douloe en D'Jlkeer genomen en wanneer een van de eerstgemelden Radja is, bedient iemand van de tweede familie het ampt van Bandahara. Hun gebied ftrekte zich bevorens wel toe voorbij Natter uic; maar de regenten dier land- ftreken hebben dit juk van tijd tot tijd wcten af te fchudden, het geen die van Bnros, om hunne machteloosheid i met goedc oogen mocs- ten aanzien. De Koning en verdere regenten begavert zich reeds in 1668 onder de Nedcrlandc!ie Maac* Befchrijving van het Maatfchappij, federt welken tijd het trafctaat dikvvijls vernieuwd is, en noch onlangs met den aanvang van het jaar 1756. In den jare 1775 heeft de Nederlandfche Compagnie Baros, om de ongezondheid, veflaten. Snrfcamp Surkamp ligt drie en Korlang noch drie mij* Korian S . j en zuidc | i j ker# D eze negorijen hebben beiden in 1755 hun vorige verdrag met de Maatfchappij bevostigd. TapanoeMj § 4 1. Drie mijlen zuidelijker ligt Tapanoe* fcbci!^ Engcl " Hj flan eene zeer geriefFelijke en veilige baai; de Engelfchen hebben er het federt eenigen tijd, op een eilandje voor de baai gele^en, eene bezetting gelegd tot het drijven van den kampher-handel, die hier zeer groot is. In den jare 1760 hebben de Franfehen, on- der den Graaf d'Estaing, dit kantoorcje ver- woest, doch hetzelve is naderhand weder op- gebouwd. Verfdicfdc- § 42. Siboelan*, tweemijlen zuidelijker, en re ftranu- fiadhri , noch twee mijlen lager, verdienen gene befchrijving om derzelver geringheid. Pinang Soree, twee mijlen zuidelijker, heefc een bevaarbare rivier, die goede kampher^ doch geen benzuin geeft. De negorijen van Batang Taroc, Batoe Man- doe , Taboejang en Koenkoen hebben nicts bij- zonders. Tot achter deze (hand - negorijen; ftrekt zich het Konin.'rijk der Bacasfers int. Nntt-mfNar. § 43- Nactar of Nattal geefc zeer zuiver ?!iiv !U,c En- £ 0ll dj het geen deze plaats van veel gewigc gL ti.cn. jn-ukf^ de Rcgentcn hebben zich noch ten overvloede, in den jaic 1693, bij ccn plegtig tractaat aan de Nederlandfche Compagnie ver- bonden: maar het was en bleef, ten alien vy eiland Sumatra. 3* tijde, een fchuilplaats van fmokkelaars. Se* dert 1751 hebben de Engelfchen er eene re- fidentie opgerigt, die er hec goud inzamelc, ftaande, zoo wel als Tapanoelij, onder hec Gou- vcrncment van Bancahoelo. § 44. Battahan^ twee mijlen van Natter ,  reizens verderliggen, worden door een radja en vijf pongoe loes beftierd. Van hier tot Ajcrbangis wnren voorheen vele pepfehrt tunnen, welker vorher in den schöt der Maatfchappij kwamen, tnaar federt zijn zij in hec verval geraakt, deinwoner heben zich op andere dingen beginnen toe te leggen, of hun peper bij de fluikers van Atsjieti of elders werden aan deii man tc helpen. Pasfaman. § 4& V as fa fa an s eene landftreek door vier f ivieren befproeid, ligc vlak onder de even-nachts- lijn, en wordt in twee regentfehappen verdeeld, in hec eerfte hebbeti een radjatn veertien port- gcloes het gebied over vijftien negorijen die? aan aan de rivieren Moara Pasfaman * Loeboo * Poedhg en Tanjong Moara liggen; eft de vijf- tien negorijen , die aan de Moara P at apart* avg zijn, hebben haar eigen radja^ onder dennaant van foaang diekinali bekend , en veertien pori- goeloes. Achter Sikilang en Pasfaman ftrekc het goudrijk ( 8 ) gebergte van dc Rauwers. likoe. § 47* Vijf mijlen van Pasfaman volgt Tw koe, hebbende aan eene bekwame rivier eene hoofd - regorij en negen andere dorpen, onder* het gezag van twee hdofd-regencen en vijf min- dcren , die mede gezag voeren over een hoofd en zeven mindere regenten van Matigoppo, in welke landftreek vijf goudmijnen zijn, en waar- onurent men ook de fapoeloe kottas, of del tien fteden virdt, zijnde zoo velen met elkande- ren verbonden gemeenfehappen. Casfang, § 4**- Gasfang^ eene negorij, anderhalve mijl van Tikoe geiegen, heeft niets merkwaarrii^s , en wordt door drie regenten beftierd. Sengie Limoe of Tanna Mirra, om de foode klei, waar uit de grond bellaat, is een zeer vruchtbare landftreek bevatretrie de twaalf ne- gorijen onder den naam van deceablas kettas be- c. 8 ) Het goud wordt aldoar nun de knnten der rivier ti* thiklen gevonden, fotwyds ten once zwuar cn van uvec caraatgehalwa cn is het besce van de sebecle westkusu. Digitized by Google geerd worden. Reeds van den järge 1664 zijn die van Priam met ons in bondgenöschaft geweest; maar hebben 'er mcer dan eens logics gehad, en 00k weder opgebroken. In hot jaar 1705 hadden zij zilfs de flout- heid van die in den brand te lleken, maar de schans Vreedenburg, die 'er in het jaar 1712 gelegd is, en door eenen vaandrig gecomman* deerd wordt, heeft federt tot hunne beteugeling gediend In 1755 zijn de oude verhonden 00k mcc Triiman vernieuwd, en zoo mode met de Tot* joe KottaS) z.ijnde zeven dorpen, een halven dag rcizens lanJwaarts rn gelegen, die door een hoofd en zwcnPorigoeUes geiegeerd worden. Somour. § 50. Sounour, een regentschap, waaf jef vijf gehuchten zijn, die door een hooted en vijf mindere regen gegen worden, licht ander halve mijl van Priaman, en een mijl verder ontmojtcn vvij Oeiakkan. Oelakkan, waar in 00k een. hoofd en vier mindere negarijen gctckl wor Jen; de hoofd-re- genthecken tien Pongodots onder zich. Reeds van hec jaar 1666 llaan zij met ons* in een verbond, hec w?lk zij echcer, gelijk de mcestcn, meer dan eens verbroken hebben, zijnde het in 1755 vernienwd. Onder het hooger heftier van Oulakkan regegen twee Pongoeloes de negorij- Tapakit. fapakit % welk dric vierde mijl verderligt, en wcinig hndwanrcs in, ontniocc men de ben- den Saiappan Cottas en de benen Sambilang Cottas, twee streken, van acht en negen nego- rijen, die rejds federe 1666 met ons verbonden zijn, en onderfcheiden moecen worden van de bo Ven Salappan Cottas, en boven Samblicang Cottas, welke dieper het land in liggen, en ingenbonden sollte, ons zijn. Drie vierde mijl van Tapakit liggenne nego-rij die in 1712 door onze wapen vervöst is, en thans uit wenig huizen beftaat; gelijk 00k Hannaf. Hannaf, anjerhalf unverder, mede cenc armocdige plaars, die door een Ponnoehc befhwird wordt. In het jaar 1667 hebben wij er echter voor wenig tijds een faktorij gehad. Kotta-Tenga. § 5 1, Ko.'ta Taiga * komc nicer dan eens in de historic van de west-kust voor, en is reeds federt 1665 onder de befehcrming der maat-fchappij aangenomen, hocwel bee "er meer dan eens *CTis van afgeweken is. De tien regenten heben tozieigt over eene hoofd - negortj en zes mindere, zijnde de oude verbonden noch onlangs in 1755 met hun vernieuwd. Qtdjongkarrang, een mijl benoorden Padang y heeft niets aanmericelijks en wordt door zes Regenten befluurd; maar % 512. Padang, de hoofdplaats van de Ne- p*^. derlandfche bezictingen en van onzen Komman- deur, is, van den beginne onzer vesting langs de westkust, dc itandvastigfte van alle onze kondgenoocen geweesc, 00k worden om die reden, de Regenten die uic een Panglima of Stadhoudcr van den Keizer van Maningcabo- weke door de Compagnie als befchermheer bevestigd wordt, en uic een Bandahara of Rijks- beftanuraer bencvens elf Pongoeloes of Radcn beftan, met eenig onderfcheid boven de andere hoofden behandld. Zij genieten 00k eeni- gegten van den in- en- uitvoer, en zelfs betaald de Maatfchappij van ieder thail goud, dat er voor lijwaten geruild wordt een vicrde, en van een Bäar uicgevoerde peper drie vierde riksdaaldcr. Onze vesting is beknopt jigt een vierde mijl van zee, aan de rivier, die voor klcinc van aarbaar is, en een half uur hooger komt men aan de inlandl'che negorij, die zecr volkrijk is, door dien de regenten en afgezancen van Manngcabo daar wonen. De inwoners zijn lafhartigen men kan wcinig ftaat op hun maken; hunnc ©enigfte kunst is hec gouddraac- werk, hct geen zij bijzonder fraai maken en waar in zij zoo wel geflcpen zljn, dac zij zelfs de goud - ef tz namaken ea vervalfcher, C 2 vau Digitized by Google 3$ Befchtijving van het van ruwe chinefche zijde en ook van tcatoen maken zij de kleedjes, die zij met den wortel van den Jiancoedoe - boom en citroenfap rood verwen. Padang is federc cenige jaren ge- zond, het geen torgefchreven wordt aan dc menigvuldige aardbevingen en regens. Reeds in den jare 1660 hadden wij hier een kamoor, maar het duurde tot 1 669 cer de Pa- dangers het Atsjienfche juk afschuddc, en zich onder dc nederiandfche heerfchappij begaven, vijf jaren daar na is het ons hoofd - kantoor ge- worden, en ook tot heden gebleven. Pauw. § 53. Pauw, eenc binnenlandfche ftreek f vicr niijlen noor iwaarts van Padang gclegen, het geen ons van t Digitized by Google Ijd tot tijd zoo veel (pels gegeven hceft, het bevat tien Negorijen, die onder veerrien Pongoeloes itaan, en in 1755 onze heer-schappij bij een nieuw verbond erkend hebben. Tiegablas Cottas, die een dag rei-zens van Padang beginnen, daar een groot bin-nlandsch nicer, Datw genaamd, gevonden word, en die zich zuidwaarts tot achter Sill/da uicftrekken, en noodwendig mar Padang him goud brengen (9). 