Algemene konst en letterbode
None
 Hier in berlinden zich Schilderyen en nabootfiogen h Wjscb van vruchtgewasfen, van een monftreufe grootte., In dezelve bevindt zich, in een byzonderen kast, een maos Hoofd, bet welk tot de verrotting overgaat, eu waar tan de ho id haiverweg is' af^etogen; daar nevens ligt een brief je, waar op men het volgende leest: Cajbtanus Sombo Cer.e/tm sfmatomen exdoleiat, caput cereum, follicitd aurd fidtum, Wen dot at, et put red mis progresfum. "Ham" Dat is: "Hy terbeterde de Onfleedkundige nabootfingskunst in wasch, - vertoonende een hoofd tan wasch, met de flaauwkeorigfte Jf xorgt vervaardigd, en aan het zelte het toenemend bederf." Voorts zeten kasten t waar id kleinere praeparaten, alien fetr förvoon. - rr: i : v, , t Vertolgens ziet men bier nog drie kastjes, waar in mede af beefeJingen tan watch, doch tan eenen anderen aard ea die den Aanlchouwer niet dan met huitering vervullen : is de eerfte is de Pest verbeeld, zoo natuurlyk en naar wasr- beid uitgevoerd, dat men zich verbeeldt, dat het bier na de Pest ftinkt. - Men ziet hier nog de levendige ligcbamen, door deze befmettelyke ziekte aangeftoken, door elkandereo iiggon. Le vende en dooden; alles veront u hei bei sechs erreichten. Hier zieht men nog een reedere Zugeling, op hei Lyk van zyne gtftorvene Moeder Iiggen; daar giet men er een met de neus toegebonden, een ander, door de Pest weggerukt, naar bet kerkhof dragen: gintsch Iiggen. Hgchameii, welle reed* half, andere hei, fcelet zyn; in t vetchiet ziet men de verpesten verbranden s de Lucht is rood CD vurig. Het tweede is eem Qrafgewelf. Hier zieht men koninklyke tombes, waar' in bunne Ligchamen Iiggen, weike geheel ea ten deele terrot zyn; men zieht Rotten, Muizen, Slangen en erster onderte by de lyken, op bet ingewand azeo, ea over de verrotte en zwarre Cadavers loopen; — alles duidt Hier aan y dat wy d >or den dood alien gelyk worden. Het derde is mede een Grafgewölf.  bezigtigen der zuverwanderer, wundering hidden opget. Dikgryls dagtjk by my zu Indian men cens een fcunuig Teekenaar, met een goed entleedkundige, derwaards zond, welk een intresfant werk, zond, welk een intresfant werk, zond, welk een dienst zoude aan de Heelkunde, door loodanig een werk, niet wprden toegebragt? ’t is war, er Evn oi fchatbare en onnavolgbare werken van een sf/tinut, Ferney, en anderen voorhanden; maar wat zyn dezen, in vi rgelyking van' die, waar de Natuur eh het Cople geen haar breed verfch lt, en men. zeifc, om vetfcheidene redenen, aan bet laatfte nog den voorrang zoude geveu. K ben j... *'t \ 1 * ' Myn Heerl i'- » • -v<r Uw beftendige Lezerr JL jfmfteriam, •' ; A. sLxekmu*. <jen 37 Udv.ber 1807. * „! '.. HANDEL en ZEEVAART, HUISHOUDKUftDE EN WAT DAAR TOE BETREKKING HEEFT. Petzen bek E m c t t a. - Op Maandag den 33 November 1807, in Amsterdam Anerika 5 prCt. 994*100 Andetien by Hope & Comp. «nz-. toafi'sf Kmtead- 5 pfCt.. 92J fix Zwtilen 5 prCt.. 941*95 Drnemarken, "foil. 4 prCt. 90 • 94 ditn Kroon 4 prCt. 90 >91 KAtir yin Oottatryk 5 prCt 54I 56 dito 44 prCt.. 51 1 5a dito 4 prCt.. 51 1 5a BeiTSNLANDSCHE. Nationale Schuldbrieven a j ptCt.... 43< « I dito a ij prCt.. 38J fix Losrenten uit de heffing van 98 * tiptCt. 50$* 4 Dito uit de heffing van 1800. a 3 prCt. 434 •  >84 > 8g Portugal, by Hope&C. 954 a | Engeland. Anrtuiteit. j pCt. 534— Frankryk Geotrtoiid. renten 5 prCt.. 79 a f Dito Cert, by K.& V. '' 794180 Wisfelcours. Op Londen.. niet (tenoe - P*jys- • 53 » I3 dito Domeinen. 4 prCt. 731*4 T tiro VrywiUiit a 5 pCt. 71)1 1 Ron. Negot. van 1 Do-. 4 pCt. met op loop, premie byAf- " loaf... 97 J a | Refcnptien Losb. na den Vrede f *,, 5*4*4 Agio van de Bank. 4 3{ prCt. GE- Digitized by Google C * GEBOORTE-, TROUW- en STERFLYSTEN. Het gettl der Dooden, pedorende de laatstverloopeoe Week, il geweesi: te Amjleriam 190; en te Haarlem Digitized by Google 19, on det velke laatften 8 beneden de la Jaren. 2TERRE- en WEERKUNDIGE WAARNEMINGEN. WEERKUNDIGE WAARNEMINGEN, BDITEN HAACLEM- THE STORM LUCCHT 1807. CHEMISTRY DER CELEBRATION Nov. 1 TV*. 1 TBS. WIND Him f*5b 4l «* W. N. W. I | zeer windrig; vonreld. meest 18 - (29. 4 40 N. 1 regen; verde- omfrent betroffen; (ao 3 3* N.W. t. N. 1'savonds en V nagts fneenwbtiiien. fay. 5 34 1 1 0 z. 0. voirmkld. hetr.kkcn; 19 « < 29. 4l i Ao Z. 0. t. Oo vefder regenachtig; lap t* 1 Z. 0. ’savondf -horde wind. faU. 9 4* f Z. L. 0 vnomtidd. betroken; haide 20 * (*9 0 45  regenbuijen. f*9 ♦ \ 35 •> z. voortnidd. woiken; barde wind; 21 « <*9 4l 1 4* Z. 2. W. vefder- bagel- en spourbuyen; 1*9 Si 1 3*5._ T Z. w. ’savonds met donder. f *9 <51 33 z. V., vooimidd. ornmnit helder; 22 < ay. 6\ 4* z. z 0. ve der betrokken; 1*9 51 39 * 1 ’savnnds reoen en wind. fay. 4 3» z. z. 0.. bewolkt; omttent betrokken; 83 < ( *9* 3l 41 ’smidd. en Navonds een Us- *| 4*1 1 weitrig regem ("19 3 i 39 Z. 7.. W. ’smoifrens bewolkt; U < ( *9- *1 43 z* z. 0. 1 verders betrokken; las- ♦ 4°i • w. z. w. 1 ’savonds zer wtadrig. Dmkfcilen, in ons vong N°. ingeflopen, aldus te verbcteren. Blariz. 319 regel 4 v*n onderen, (bats trite, lees: Trite. — — — a — — 7- Sepulonm, — S/pulcrum. S3* — 3 en 4 van bov. Zegets, voor Ttgdi of Tichetpteuw. TeHaaelem, 11 A. LOOSJES Pc. Digitized by Google ALEEMEENE KONST- EN LETTER-BODE, VOOR HET JAAR U07. N°. 49. Vrjdag den 4 Decembet. BERI, G T E N. UITLANDSCHE. P arys. De Heeren Langeon, Reykoard eh Pi-card, werden, den 94 Novemb. 1. L, als leden VaR bet Inrtitut, waartoe zy onlangs waren verkorert* op eene plegtige wvze onrvangen. Z. H. de Prins Priwaat, geaslogkexd lid dezer Sticking, woonde de Zitting by. I N L A N D S C ff E. Rotterdam. Het Gcnooifchap ter beverdtting dtp Kocpok - Inem ing alhicr, heeft in de maand October II* Die deszelts midden tot Directoren van het zeleben beobacht de Heeren Dr. L. Davids (President), Dr. M. Pruys (Vice-President), Dr. J. F. van der Houwen van Anckeren (Eträge Seer Claris), Dr. H. vap dBN Bosch, Dr. D. van Wymkgi en de Heelmeesteis C. van Hattem, G. Vierhout (Twedec Secretariat) eu P. van Olsdorp (Théaurier). Deel. Z Zub Zullende, ingevolge befluit van Direfteuren, de erstere klarke Algemene Vergadering van gemeld Genootschap op den 9. Januar des jäars, de avfanden om zes uren, gehörenden worden in de Muzykal in de BierHraat, binnen gerade Stad, wanneer de President Direfteur, Dr. L. Davids, dezelve met eine ter gelegenheit dienende rede veering zal openen. Haarlem , den 3 December. Daar bet ons van ach- tenn gebleken is, dat het Affchrift, volgens her welk wy, in dit ons Blad van Vrydag 1. I. de nienw opge- g eu/.w-P ' svraag van Teyler’s Godgel. Genootfchap, gcplaatst hebben, met te veel verhaasting is genomen,en, v ■«« en alecr , by nadere her/iening , aan her oor- fpmngiyk opftelr de laatlte band was gelegd; by wel- ke reiiimptie deze Vraag nog hier en daar, mecr dui- delykshalvon, eene geringe veiandering in vortn en be- woordingen ondergaan fchynt te hebbeii ; zoo achten wy het nnodig , om alle verwarring daaromtrent voor- tekomen, opgemelde Vraag alhier te herhalen*in dier- voege, als zy nu, volgens gewoonte, op last van het Genootfchap, in de Haarlcmmer Courant van heden eeplaargt is , tn verder by het afzonderlyk gedrukt Programmer des Genootfchap, openlyk zal gemeen ge- maakt worden r lurdeiide ala volgt: : „ Zyn *er voidoende redenen, om zommige ver- ,, halen uit de gewyde Gefchiedenis, als Mythcn , ,, leerzame verdichtlels of zinnebteldige voorltet- ,, len, optevatten? — Zoo ja; kan echter zulk „ eene wyze van uitlegging geene aanleiding ge- „ ven, om, het Gezag en de Achtbaarheid der Hei- ,, lige Schriften aan het wankelen te brengen? En „ wclke zyn de Regelen en Wetten, die men zou „ behooren in het oog te houden, om dat gevaar . „ te voorkomen ? ” Blyvende al het overige bygevoegde nopens den Prys, wyze,' tyd, en plaats van het inleveren der Antwoor- den, als door ons is opgegeven. His- Digitized by Google C. 3 85 > UlSTORrSCHE EN OuDHEIDKUNDIGE Verscheioenheden omtrent A Z I E. (Cietroii.cn uit de tranfche vertating, met aanteeke* ningen van de Heeren L angles, Cuvier en an dere ltden van hct National Inflitut vcrrykt, der Afiatic rechearches, of Verhandlingen der Bengaalfche Maatfchappy ter r.afporing van de Gejbhiedenis en Oudheden, dp Kunfltn, fVetcnfchappcn en Letterkunde van dat Wtrelddeel (* )■) Ekrste Uittreksel. De onderlinge verstandhoudingen, welken de Koop* handel invoert onder de menfchen, ieiden hen ongevoe- l'g tot eene verwisfellng honner wederzydfche denk- beelden, en zoodra de ktindigheden van elk volk aad alien gemeen worden, gelyk de voortbrengfels van der- Eelver grond en vly t, vindt zich het gebied van ’s men- fchen geest gefadig vergroot met alle afzondeilyke ont- dekkingen. Deze a Anwälten nemen de te spoediger te, byal-dien men, om de verständhönden uittebreiden, by den Handel voegt twee andere niet min vermogenda middelen, het zenden van Volkplantingen Dam. en hec niet van veroveringen door befahre van doorluchtige voorbeelen: maar, zonder zoo hoog opteklimmen, hebben wy genoeg fchitterenden van dien aard, in de hedendaag. De Oudheid levert ons hier van doorluchtige voorbeelen: maar, zonder zoo hoog opteklimmen, hebben wy genoeg fchitterenden van dien aard, in de hedendaag. De Vertaling van de Hr. ui, Jieaume is to 't lichl gegeven door 4d. Duquesnoy, te Parys, in a Deelen tf en te bekommen, by de tocknaiuelaren Treutttl en Wnft) airdaar. Digitized by Google C 35« > fctie vastigheden der Eumpeanen in de beiden Indien, en Engchmd levert ons, buiten tegenspraak, de merk- Digitized by Google C 35« > fctie vastigheden der Eumpeanen in de beiden Indien,  hjandel *Genootfchap. binnen \yeinige jaren, eene Latla-Mogendheid geworden, en daardoor verplig, om een aonmcrkelyk aantd van bedienden, van allerlei rangen, te onderhouden, heeft naar B.ngalen liegen gezonden, die reeds het Europeesch onderwys ge. Noten had den, en wier werkzume yver zich de ledige oogenblikken wist ten dure te maken, welken hun overfchoten in de waarneming van hunne Burgerlyke of Krygskundige postern. Zeven en twintig order dezen, wier naroen met lof vermeld worden, in de Verhandel gen, van welken wy een kort verflog gaan eeven, getroffen door detterkundige voordee n, welten zy zouden kurnen trckken van hun verblyf, in een land, federt Dng bekend als de wicg der Wetenfchappen en Kunften, vereenigden zich, den 13 January 1784, tot een gelcerde Maatfchappy, onder de befcherming van Sir frarren Hastings, Gouverneur General, en der leden van den Raad, op het Fort William, by welken de uitvoeren-de Migt, in de bezittingen der Compagnie, bcrusten-de was. De Heer William Jones. Die bei plan voor deze Slichling had uitgedacht, werd tot Vooizitter benotrod, en de Maaschappy nam, op diens voorftel, den naana van Asiatifehe aan, om te keDnen te geven, dat het cloel daar van was, hare navorfcbingen over alle deelen van Azie uittelhekken. Acht Deelen in 40. van derzelver Verhindebngea zieht, en, op den oorfprongelyken Dmk van Calcutta, zyn, federt, nog twee of drie nieuwe uitgaven, te Londen, gevolgd. De Heer A. Duquesnoy, een der Maires van Park’s t wiers naam even dierbaaris by de vrienden der raenschafen, als by de liefhebbers van GdeerdheiJ, naaryve rig, om Frankryk het genot te verlecnen van een verzählung, welke de aandacht van verzählung is. vattede het voornemen op, om daar van een Franfchen drk te bezorgen, en hy had het genoegen van verzählungen onzer voornaamfte Akademie-lieden zijn oogmerk re zien beginftigen, door ziclg wel te willen belasten met de vertalingen natezien, en er alle ophelderingen by te voegen, welke vereischt wer- C 857 ) \ trerden by eene nieuwe Letterkonde, en de byEODdefi bedenken naauwkeurige wetenfchappen een do Natuurlyke Historic. De twee e C 857 ) \ trerden by eene nieuwe Letterkonde, en de byEODdefi bedenken naauwkeurige  Eerl. Druckery, in de Byvoegfels, daar in vœuvat, wenn, om zweiten, een meu werk op, indeter voege, dat zy, buiten tegetifpraak, voor een goet, deel, overgenomen zyn in de laatlle uitgaven, die men van het oorfpronkelyke in Engeland beeft kunnen geven. Deze beiden Deelen behelzen den arbeid der Aziat, fche Maatfch2ppy, gedtirende de eerfte zeven jtrea van h ire tichting. Dezelve beftaat in onnrent do Vcn bandelingen, die zich, naturlykerwyze, in twee kiasfen verdeelen, voI;ens welken zy over de ntide Ge-fchiedenis en Letterktm ie inopen, of zich tot de Na-fuur- en WiskunJige Wetcnfchnppen bepalen. Wy zullen hier Alieen over het zpiver letterkundig gedeeite handelen, en begirnen met de Oude Gefchiedenis van Azie. De Heer W. Jones held zich, in der zonder bezig, met dien gewigtigen en weißen tak der Algemene Geschiedenis: by wydde daar aan zes Verhindelingen, vol van aanmerkingen omtrent de taien en letterkunde der 4 ft at i fche V.lken, derzelver Wysgeerte, Godsdienst en Gedenkreekens. Het is, ondertnsfehen geene einen einen gezegde Gefchiedenis, welke hy ons levert, maar llechts Himmifchs Bouwftuften, waar op hy een nieuw stelfel over den oorfprong der Volken vestigt. Perzie schon het oudfle bewoende land te zyn, waar uit de bevolking das overigen deels van Azie nyiet gegan zyn, en vervolgens ook die van Europa en Afrika. Zelfs firekr hy zyne gedachteu uit tot Amerika, alwa Ar beige voetftappen geloft le befpeuien van eene aloude ge- aieerfchap met het. Schier- Eiland van Indie. t Hem niet kunnende voipen in alle de byzonderheden, wel- ken de ontwikkeling van zulk een uiigebreid ftelfel mu ver- eisfehen, zullen wy *er th em s de gronden van ppgeven, en onderzieken, of deze Engelfche geleerde, zich met reden heft kunnen vieijen, de drie volgende vragen te hebben op- gelost. „ Welke zyn de Volken, die, tegenwoordig het vaste land van Azie bewohen? Op welk tydperk hebben zy ’er zich ifefirgezet, en van waar zyn zy gekomen? De eerfle is een vraag omtrtm een zaak, waar ran wy alle de bewyten voor ©open hebben. Om haar ©pfel Digitized by Google t 38* ) de bewyten voor ©open hebben. Om haar ©pfel Digitized by Google t 38* ) de bewyten voor ©open hebben. Om haar ©pfel Digitized by Google Osfen behoen wy alleen de Aziatiers te rangfchikken, vnlgers de ee-flachten, onder welken zy behooren : en de Hr. IV. Janet. - brengt deze tot een vyftal , zynde de Arabieren , de Perzia- Den , de Indianen, de Chinezen, eD deTartaren; bi-fcbou- vende de Heb-eeuwen, en Cbaldeeawen of Asfyriers, sis Arabifche (bromen. Hy leidt deze onderftelling af uit de Geografifche ligging dezer Volken, en ait de overeenkamst cf het volkomen verfchil van hunne talen. Het ontbrak hem echter aan de noodige gronden ter be. sntwoording van de tweede vrage; en het was niet waarfchvn- lyk , dat hy ooit in ftaat zou zyn , om de tydperken te bepa- len, op welken de vyf Volken, onder welken hy geheel Azie verdeeit, zich vormden. De Tydrekening der vroegfte eeuwen is, by alle Volken, eene verdichte Tydrekening (*), uitgedacht om de ledige vakken aanteviri'en , die de eerfte Jaarbotken voorgingen ; en toen de Hr. Janes de tydperken trachtte te bepalen, gtlyk by gezegd had te zullen doen , zag hy zich gedrongen , om zyne belofte intetrekken, en toeteftaan , dat de aloude Tyd- rekening van zyne oudfte geflachten ten eenenmale onvol- doende was. Hy heeft des over dir deel van zyn ftelfel niet dan flechts zeer onbepaalde gisflngen kunnen leveren , die over dit belangryk onderwerp geen licht altoos verfpreiden. De derde vraag ontmoette dezelfde zwarigheden. Gebrek aan Historifehe Gedenkteekers maakt haar even onrpiusbaar. Ondertusfchen heeft de Hr. Jones gedacht haar te kunnen beantwoorden , door de vergelykmg der talen, en dat hy door die middei in (bar zou wezen, aan te toonen, dat de Arabic, ren, de Tartaren, de Indianen en onder dezen de Chinezen, oorfprongeiyke Perzianen zyn. Wy zullen geen gewag maken van zyne aanmerkingen omtrent de Burgerlyke en Godsdien* ftige inrigtingen , daar dezen hier alleen als een bykomend be- \vys zich opdoen. Hoe zeer men zulk een ontwerp niet dan als een vrucht van'smans verdoolde verbeelding kan befehouwen, verpligt ochter de achting, weike zyne zeldzame kundigheden, ook in zyn eigen land, hem waardig hebben gemaakt, om het bier ter toetfe te brengen. Niemand anders was, voorzeker, beter in (bat, dan deze Geleerde Brit, om de voornaamtte Taal-eigendommen (ldit-pies) van Azie met elkanderen te vergelyken. By de kennis van het Turksch, waar in men de taal der Oosterfche Tartaren, die, onder den n*atn van Scyiben, wod- (*) Zmr die der Hcbreeuwen, door Mafes opgegeven, hier scene uir ren dering verdienen? Ut nioet de Gevvyde Gel'ybiectenis, ten deren, met ds Ongewyde gelyk gdtold Worden? i -'p'Dt Rtiii Ssur* Digitizec’by Google . (389) ). Weleer meesters waren van Azie, en, coder  der Tartaarlche talen, het Arabisch en Sam-kritsch, bleek bet het hem, dat dezen niets gemeens hadden, ’t zu in derzelver woorden, of woordfebikking en uitspraak: en dit volftrekt verfchil, welk bewyst, dat de Arabieren, de Tartaren en Hindu’s drie geheel onderfeheidene rasfen zyn, duidt tevens aan, dat deze Volken geenszins uit hetzelfde land gekommen zyn, ten minstte, dat, in dit land, geererlei foort van taal beliond voor derzelver verhuizing. Men ziet, dat de Perzifche taal, is zamengefteld, deels nit bet Pehlvysch en Zendsch: hy voegt ’er een gemengelJ Tartarsch by, en hy toont aan, dat ’er in het eerlle zeer vele Chaldeeuwfche of Arabifche woorden voorkomen, en, in hfet laatlle, naar evenredigbeid nog meer Samkritkne: en uit de vermenging der Perziaanfche taal, befluit hy, dat het Perzie het land is, waar uit de Arabieren, de Indianen en Tartaren berkomftig zyn. Op deze wyze, herkeut hy, in een kakelbonte taal, die van een Volk, dat de geboorte gaf aan drie groote Nat ten, weiker talen geene gemeenfehap order elkalr hebben. Om dit gevoig, reeds valsch op zich zelfs, te Raven, doet hy opmerken, dat Perzie gelegen is tusfehen Arabieren, Tartarian en Indi, dat de Arabieren zich niet kunnen errinnereti In Perzie geweest te zyn voor Mahtmet; en dat, voor den inval der Meders (*), de Tartaren, hunue Valeijen en Boschen niet schynen verlaten te heben; eindelyk dat de oude Wetten der Brahminen, hen niet to elatende het lard, door hun intusfehen bewoond, te verlaten, dezen niet in Perziek komen, dan voor en aleer zy aan den overkant van den Indus woonden. Van deze vier beweringen, is de eerlle van geen krcht altoos: immers, het in 't midden liggen van Perzie levert zoo wel eene reden op voor het i vermeesteren van dat land, door de omliggende Volkeren, als eene reden om te geloven, dat zy van daar verhuisd zyn: terwyl de tweede en derde op val- Oratrt bet jaar 8*6 voor Jems Christus. Z 4 ~ • » Digitized by Google Sto 1 ' ialfche denkbeelden rasten en de vierde In eene lotitere gefangen beftaat. underdaad het is u'w de Histone kennelyk, dat de Arabifche Koningen, zelfs voor Semiramis, in Chaldea geregeerd heb. ben, en dat de ChaldeCrs of Aifyriers, die de Hr. Jones ats een Arabifchen tak befchouwd, een gedeelte van Perzie be- *eten hebben: Ook leert zy ons, dat de Tartaren 1400 järe, voor den inval der Meders meester van dat ryk geweest zynselyk men ziet in den verkorter van Trog's - Pom- (iut (*); byaldien zy van de Hindo’s zwygt, 1* zulks waar- cbynlyk daar aan toetefchryven, of dat dezen bun gebied nit- gebreid Hadden over de gewesten, aan hunne landen grenzen- de, of dat de aanhangers van Brahmah, die het Samkrit in Indipn gebragt hebben, en die, volgens het zeggen der Hin- do’s zelven, uic het Noorden gekommen zyn, zich terftond meester hebben gemaakt van Perzie, en aldaar een gernhnes tyd gevoond, eer zy van daar naar Indien overftaken. Men zou dus ruim zoo vele reden hebben, om de zatnen- Itelling der Perzlaanfche taal, aan de ze ich kanderen opgevoigde beftürzen entschieden toetefchryven, als haar voor een blyk aantemerken van den Perzifchen oorfprong der Arabieren, Tartaren en Indiaen. Geen de Hr. Jones aanvoert met opzigt tot de Chine, heeft geenen beteren grond. Hy heeft niets meer gedaan dan by aile ständig, die men gemaakt heeft over derzelver oorfprong, er nog een te voegen, dat der Hindo’s, die zich voor amoethones (eeneoorfpronkelyke Natien) londende, geJoven, dat de overige Natien niet anders zyn dan stammen van eene ketterfche kaste, welke, de voorfchriften der Brahminen ver-Baakt hebbende, naar de landen, die zy tegenwoordig bewo-hen, verhu;sd zyn. De Hr. Jones bepaalt den tyd, wanneer een dier stammen feich, in de woord-oostlyke gewesten van China, zou hebben neSr-ge-et, tot op tusfcheu de la en J5de Eeuw voor Chrisms: en by ftaat geheel nie? in twyf El, om de onmetelyke bevolking van dit uitgeftrelft ryk te doen afftammen van eenige ont-erde Hindo’s: en daar hy een weinig verlegen is met de te-genwerpingen, die men hem zou kunnen maken uit hoofd# van vo'fl.Hgen onderfcheid tusfchen de talen en den Gods-dienst der beiden Volken, antwoordt by, by voorraad, dat he niet onmogrtylc zy, dat de Chinezen, hitn alouden Gods-dier.it gehetl verger en hebbende, als mede de taal, welke zy in Indie fprakken, en zich ook bun alpbabetisch Letterfcbrift Diet meer wetende te erinneren, dezelve hebben doen vervangen met beeld-sprakige teekens (Hifroglyphen), war van zich zich tegenwoordig bedienen; dat will zeggen, dat eo-tel d, den sum fkbyten. Le! edn ftaat ran onteerende rerneder Ting, fin eerlbop tail ettelyke eeuwen, by eene Volkplanting, vooronderlyke tad ell inftellioRen, tot de flaanwfte trekfcen, zoode uitgewisdht, en deze Volkplantirg hare toeftemming gegevan, hebbett, otn lets, dat het eenvoudigfte en volkomertfte is in de Bitrin- ding ran teekens, te verrnilen tegen een, in den horigften graad ingewikkeld zinnebeeldig, fchrift, tamengefteld uitmeer dan honderd duizend karakters, en waar by het minstte p* brek beftaat, dat ’er geene veranderingen of afwisfelingen ran taal daar by plaats knnnen grypen, vermits bet, in plaats van kianken aftemalen, denkbeelden vertoont. Zoodanige zyn de oplosfingen, welke de Hr.* Jenet trSefit te geren omtrent de groot Die zwarigheden der Gelbieds, en welche by gezorgen heeft optiieren met al wat de refehrula dipervarendheid, waar mede by, met het uitrerfte gemacht, gedenkteekens, by de oude Volkeren in bewaring gebieren, kon doorloopen, hem wist optiieren. Zyne Verhandlungen, jezenden, geraakt men in yerzdekiffg, cm te geloven, dat, daar hy zelf het weotge regtmtltige rati zyne gevolgtrekkingen inzag, hy lierer het dndhtifce der bn; wyzen, door eene fchitterende rertoonfng ran kiihdfghedieii, heft wilien vergoeden, dan ran het rodrneitien afei*n, welk by had opgevat, en gemeend te kutmen volroeren. : Hytrachtte, tedoenzien, dat men door over wegin gen gbbddt afwykende ran de rerhalen in Genefis, koii bewvzen, dat kiln Volken nit Armenie gekomen zyn, alwaar de OvertevfcrtiijWl Noach, terstond na den Zondvloed, gcplaatst bebbetv' Hf heft derbalren Perzie uitgefirekt tot aan den bergkferth 'Wtl den Cancafus, die de Caspifche- van de Zwarte Zee ' fcheidt, en tot Aan de Oostelyke grenzen ran Klein-A»ei cm *er gebeel Armenie in te bevatten, en op dat geWbSt alles te kunnen toepasfen, wat hy ran Perzie in ’t aigemceti gezegd had; en, na op die wyze her dod zytifcr naVrirflSHWA sen bepaald te hebben, heeft hy z if h op htefs mee r toPge- Iegd, dan de uitkothften te doen overegnVomen met zyri rded* vooraf aangenomen gevoelen; met vefzaking ran alte regelen eener gefchiedenis en ran het karakter eens Historiefchryvera, wiens geest behoort rry te zyn van alle stelfels en van a! 16 Vooringenomen beid. (Her vtrvolg to een eerstkomend N*;> 1 • • 'J N1EU W - UITGEKOMEN BOEKEN, AKAX»E||ISCH£ EN ANDERE SCHRIFTEN. Akademische Verhandlingen. Specimen Antiquarum Jididicum Inaucuiale, continent quaedam De Jure Pro Fineiarum Imperii Romani: fuad, Annuente summo Numii me... publico tt fo/enni examini submittit Pftro* Anton jus du Put, Campis - Tran ft /alanut A- d. m. Oc- lobr. mdcccvii. H. ix — XL. L. S. Lugd. Bat. apud Jac. Douzi, pp. 55 8*. Het is van veel not, der Romeinfche Reetsgeleerdhetd ook nit de kennis der Oudheid toetelichten. Het was dos een zeer goede raad van wylen den doorkuodieen Hoogleeraar J. Luzac aan den jorgen geleerden Du Pui, otn voor zyne A*ademifcbe Verbanddine, een onderwerp te kiezen, ’» uelfc van deze zyde het Romeinfche Regt opheldert. Zie de V Oorrede. In de Prolegomena, of miedende aanmerkingen, M. I — -5, wordt eene kone fchets gegeven van de groothidr tot weike het Romeinfche Gebied, van zeer kleine beginfelen af, is opgeklommen: en, daar het doel is, over deszelfs Wingewesten te handelen, worden de kunsrmiddeler verkliard, door weike de Romcinen zoo veie V.i keren aan rich onderfvorpen hebben, onder welken kuostratddeien de krygsinftelling en daar oit volgei.de eeuwige "or logon, als de voornaam fie befchouwd worden; en tot weike oorloget) nimtner fehynredenen en voorwendfels ontbraken: zoo dat eerst de orolig gende Landen het Latium, ga sen Italie, het Gallia CisaJpiua’; daarna Sicilie, Sardinia, Korfika, beide de Spanfebe beerf chappen, bet Gallia Narboner.fis en Gmata; eindelyk ook Duitschland aan deze zyde des Roy ns, en Brittannia, on. Der bet juk der Romen zijn gebragt, of zich naar decei ver will hebben moeten buigen. In 't Osten maakten de Romen ook gewigtige voong.mgeo, en bragen bet Illiricura, vervolgens Mcedor.ie, Achaju, klein A lie, Sirie, Bythinie, Pontus, en 't eiland Csprus, te onder., Na het te otiderbren-gen van Kartbago, konde Afrika niet vry blyven; en Egipte, Cyrenaifche Gebied, naburig Kreta, bet verafgelegene Numidie en Mauritanie, wierdeu al'e, zoo vele Romein-fche Wingewesten. Evenwel was de toeftand dezer overwoo-pen Voikereu niet overal dezeltje; maar kan tot vierderlye klasfen gebragt worder, te weten of Ronmfche Burgers, of Latynfche, of Italifche, of louter I: gezetenen der Winge-westen; van weike.iaatf te fort de Schryver in deze dne hoofddeelen bandelt: namely, I. In "t gemeen van de Winge-westen van "t Roomfche Vt>lk. II. Van de regten der Win-gewesten, en derzelver groi.dbtzitiingen. III. Van de wyze, op weike de Wingewesten beftuurd werden. In "t Eerfte hoofddeel ontvouwt dan de Schryver, wat een Wingewest is en hoe die gev.irmd werd. In "t Tweede Hoofd-deel befehouwt hy de wyze van "t Romeinfche beftuur der Wingewesten; den toefland der bt. wooers en der grondbezitirgen in die Wingewesten; en het rtgt van de Steden of Gencenten, weike, schoon in de Wingewesten gelcgen, echter Ztkere byzondere voorregten haddon yerkregen. In "t Der - Digitized by Google Hoofddel wordt de w yte van bf floor In dfa. Wien, zu sehen, zu sehen, en dus vooreerst gebandeld, van derzelver Overheden, ten tätige dat er nog een vry Roemensch Getpeene bestellend, en ten andere van de Overheden, onder de regeing der Romeinfche Keizers. Dit al is met zeer vpel nrde en klaarbeid voorgedragen, en geftaafd met gezig en bewyzen, meesal uit de bronnen der oude Schryveren zelve gebaald. De nachter aangevenden (thefes) zyn ook wel gekozen: b v. i.) Dat wanneer na de veroordeeiing tot straf, by den Regter eene gegronde twyfeling, of de veroordeelde ook wel tnogt onfcbuldig zyn, ontfUat; alsdan de (Iraf moet worden uitgelield, en de zaak de Hoogfte Magt bekend geba-kt; en het eenmaal geflage Vonnis door den Regter. Niet fang veranderd worden. Dat verzachting van straf, wanneer de rpden daar toe door de wetten is goedgekurd, ook pan den Regter vryftaat. Verders: 3.) Dat langdurigheid van gevangems, buiten febuld van den befchuldigden, wel moet (Irek ken rot verzachting van straf, maar niet tot geheelp vryspraak. Wyders: 7.) Dat de leer van den grooten Hukj de Gkoot ontwyfelbaar is; te weten: dat Wetgevers niet mogen gehoorzaamd worden in dat gene, het wetk zy tegen het Natuur-regt, of tegen de Goddelyke geboden, mont beveen. Nog thelis 11: Dat alle waar geiuk van dp Deugd ah, len oorfpronkeljk is enz,... * u.': i. i HANDEL en ZEEVAART, HUISHOUDKUNDE EN WAT DAAR TOE BETREKKING HEEFT. Lord Stanhope's NIEUW  kruk, op her dek, dat met koper bellagen wan, om het waterdigt te maken, in beweging te biengen. De bodem, in plaats van buitenwaards bepekt te zyn, was bettreken met een mengi'el (compofitie) van ’s Graven eigen uit. Binding, welk, zoodra het ’er door en door here was overgefmeerd, zoo hard werd, dat er geen beitel in door kon drirgeti; terwyl het, wegens deszielfe veer-Irachtige hoedanigheid, tegens alle geweld beftand is, en hier door aan net oogmerk van cen koperen bekleedlei of dubbeling ten voile bcamwoordt. Omllreeks een kwartier na drie uren, werd het Vaartuig in het water gelaten, door middel van xollen, die over planken liepen. Vooraf had men, voor een wyl, aan het een einde, een roer gehecht, om te vememen, welk van beiden voldeed, dat ol de zoogenaatnde Gills. Lärde het wm afgeloopen, nam men anderhalf ton ballast an boord. Zyn Lordfchap, nevens een Lnttenaot van de Marine an eenige Matrozen gingen fcheep. Geene (*) Te verpeefsch hebben wy, in de besse Engelfche pe- wone en Kunst-Woordenboeken, gezocht, naareene Schtept- iouwkmndige beteekenis van het wnord Gills, waar mede, onder anderen, irt bet Engekeh, de Kienven van een Visch, gelyk ook de Lellen aan den kop van een Haan, worden aangeduid. Elke nieuwe uitvmding, van baar zelve een nieu- we benaming medebrengende, m»et dus deze, alleen by over- dragt ontleend worden, gelyk ook hier bet geyal is, van 't seen bekencf is, of zweemt naar het nteuw ontdekt voorwerp. De nieuwe vinding is, dat men, aan bet Vaartuig, geen vonr- of schterfteven , en dus geen Roer maakt, maar, in plaats van een roer, heizelve, aan de beiden punten, van wefirszyde, voorziet, van eemg ander Stuurmiddel, dat door middel vac een rod of kruk , binnen her Vaartuig , die geen water inlaat, of zich opent en fluir , in de manier van Vi;ch* kieuwen, of, gelyk de Lei van een Haan, afhangt, en dus, als een zwaard, fchoon niet op de gewone wyze, regtftandig jbp- en nt grgelatett , maar, zoo als hier de befchryving mede* brengt , in eene fchuiofche of horizontal rigting , af- en aan*- gehaald wordt. r JDe Redact ear. Digitized by Google I C tf8 1 eeflen hebbende, roeide men toen den Vyver tweeroi- len op en neder, onder een regelmatig trekken van de riemen : wanneer men bevond , dat de GUIs fneller werk- ten dan bet roer, en met meergemak landwaards ftuur- den, als hfrbbeode het vnordeel van het vaartuig terug te doen keeren, sender bet omtewenden. Na deze eer- fte proef nam men nog een ton ballast aan boord: en Da voor de tweedemale een uur np het water ge.veest te zyn, werden , omflreeks vyf uren de tnasten te fcheep genomen, en het zeil ontrold, met de unions- geus aan den top van de groote mast: wanneer men met een labber k< elt je , ftatig, onder zeil ging : eo* lender wenden , met het boven- ftengzeii van de fok- kenmast te rug keerde. , , Men onderltelt, dat door deze manier van bouwen*. En der de onkosteh zou kunnen uitgewonnen warden by het maken van een 74ger: die tegelyk, als nage-noeg plat bodemd zynde, ook meer kon laden, en in eng vaarwater, gelyk mede over brandingen en verborgene klippen zcilen, zonder het gevaar te loopen, ’twelk een kiel dost, daar het Schip, by een rots of het trani komende, terflond te rug kan keeren, zonder tyd te verliezen met ora wenden: ook heeft het maar de helft van de zeilen noodig, die men nu gebruikt, en die alen door de manfchap op het dek, zonder naar boven te klimmen, kunnen beftuurd worden. Wyders is de compofitie, waar mede het bekleed is, ongelyk minder kostbaar dan een huid van koper, en even goedl voldoende Eindelyk zedt het Schip nagenoeg tegen den wind op, wanneer men de zoogenaatnde GUIs läat werken. Een volgende proef zal in tegenwoordigheid van do Admiraltitäts - heeren genomen worden Q. PR. Y (*) Wy errinneren ons hier eene roorgaande Proef, owe een een, in ’t groot, genomen, eersr, in Amerikaj met kleinere Vartnigen, door den Engelfchen Kaprein Ji Si hank, die er de Uitvinder van was, en naderhand goi dun-nde de jaren iltoo — l8oa, door deo Lieuten. garnet Grant, herhaald met den besten uifflag, op een togt raar b euw Zuid • Holland, met het Konings Schip The Melfon, ran 60 tonen, waar aan, in plaais raa.de  in Amsterdam. BITSKLANDICH. Simmons 5 prct. i pg]*ioof Andersen by Hope & Comp. Rutland, prct. 9l|>| Zveden 5 ptCt. 974*9* Bmtmarken. Toll. 4 prCt 894*03) 4iro Leen en Wi<*Ib. 4 prCt. 904*9! dito Kroon 4 r>rCt. 9^4*9* KrlxrrvtriOatemji 5 prCt 55 >5*1 dito 44 prCt.. 51 1 *■*< dito 4 ptCc.. f> *5*4 Sparest prCt. by Hope &C 9*4 194! dito dito nieuwe. • Ml °ertugel, by Hope ft C. V5l * 4 F.n? eland. Annuxcu.. pCr 04 Ftankrjk Gecwituiid rentes 5 prCt. 8. 4* { Dito Cert, by K.& V. K>4 * | WWeicoun. Op Lnndeo.. rrfet gtoo t> - Pajys..!)*{ Bl HI! LAM ITICHL Iffitionale Sdiuldbrieven 8 $ • ptCt... 43 *1 dito a a| prCt.. 384 1 i Losremen uit deheffing van a 3|piCt. 50 »| uit de h effing van 1800. a 3 prCt.. • 43! - 4 ftto i8ot. a 3f ptCt.. 504*4 dito Doroctnen. 4 prCt. y*|* | rttto Vrywillii ■ 5 pCt. 714 a j Kon. Neyot. v»ni«en.ApCt. (met op loop, premie by Af. io'f... 974*1 Refenpcten Losb. na den Vtede.. a?4 a 59 Agio van da Bank.. jf prCt. - GEBOORTE-, TROUW- bn STERFLYSTEN. Het petal der Dooden, gedorende de laatstverloopere Week, b geueest: te ylmfterdavt 189; en te Haarlem jg, ondef welke laatften 5 beneden de la Jaren. STERRE Kiel 3 Schulffelen, ttn van voren, an aditeren ell &n ia bet midden, gemacht waren, die, naar mate van de mindere dlepte der gronden, en de strekeo der uinden, on- der het zeilen, op- en nedrgelaten worden; waar van de veel- vuldige voordeeien, boven de gewone Scbeepsma kfris, ia da befehryving van dit foort van nieuw uiigevondene Vaartui- gen, voor aan het door oemeldt-n Lieuten. in druk uitgeee- ven Narrative of a Voyage Discovery, performed &e. ia the years, 18co— -iboa, to New South Wales < London igci 40.) uitvoetig worden aai.gewezcr. be RedaSeer. Digitized by Google C 3<7 ) STERRE- en WEERKUNDIGE WAARNEMINGEN. I E T S 1 : • OVER DE.. • KOMETEN _ in’talgemeen EN DE END TANS ZIGTBAKE IN *T BTZONDEI. (Overgönomen uit Jen Moniteur van I a Ntv. /. £) Tot nog toe bleef de vraag: waar uit bet Licht der Ko- Itteten ontdaat, niet genoeg voldoenend opgefnscbt: doch de tans fehynende fevert eene zeer gunftige gelegenheid op.'om haar te onderzoeken. Byaldien zy haar Ifcht enke) ran d« Zon ontving, zouden wv haar flechts half verligt moeten zien; gelyk zich de Maan, by haar eerfte kwareier, voor ons op- doer. Ik heb haar, uir dit oogpnnt, waargenomen, op den 2 en Qlen November, met een vonrt refly k Teleskoop van den Hr. Carroch, van a metres lengte en ao centimes opening, en ik zag den kern rond en van een gefykvormig itchf. Het ' blyltt dus, dat de fbort van Nevef, die de Kometen omgeeft, 3 van ziele licht geeft. Aan den anderen kant, leert ons de waameming, dat het schon der Kometen, en de lengte van derzelver Staarten toeneemt, wanneer zy de Zon naderen, ’t welk bewyst, dat de Zonneflralen een zeer merkbaren Chemifchen irvloed hebben, op deze Nevelachtigheid. Wat betreft den kern der Siaartfterren; men weet flechts van eene enkele waameming, waar uit men fchynt te moeten opmaken, dat deze dnisrer is: maar men kan op deze waameming wei-iflg flaat maken, daar de Astronomisr geene voorzorg geno-n had tegen de gezigtkundige beguichelingen: eenig vuilpis, by toeval, op het oogglas van den fcyker gevallen, verklaarr, zeer natuurlyk, de vlekken, die deze Sterrekundlge, en buiren hem n I'm and meer, flechts den enkelen dag, gezien heer. Meti kan de Komet niet enkel des avonds, maar ook des morgens zien. Dezelve is tegenwoordig digt by en onder de fraaie Ster de Liar: zy zal door dit gefternte been gaan, de Noordelyke vieogel van de Zwaan, en den 17 January an het hoofd van CJpheus genaderd zyn. Hier uit volgt, dat de nabyheid der Zon geen binderpaal zal oplevereu aan de waarnemingen diet Komet, en dat zy niet afgebroken zullen worden dan door de flaauwheid van haar licht: een tydftip, ’t welk niet kan vooruitgezien worden, en dat »f- hangt van de helderbeid der lucht en de deugdelykbdd der werktuigen, waar van men z>ch bedient. Men heeft de Sterrekondigen verdacht gehouden van niet met elkalr overeenteftemmen omtrent deze Komet. Om bet tegendeel aametoonen, make ik de Elementen openlyk ge-meen, welke ik eevonden heb door tnyne waarnemingeo van 3 13, en 19 0 Sober. Dezelven zyn den aaften daar aan vo’genden medeged aan twee beroemde geleerden, en *eenige dagen later, het Inftitut aangeboden, maar voor dat myn Medearbeider, de zynen, had io ’t licht gegeven. Ik beb ’er hier bygevoegd de op nieuw, naar myne waarnemingen van a en 19 OSqb. en 9 Novemb. nageziene en verbeterde Elementen. Doorg. 19 Sept. 10 0. 33 tn. AfTland 0,64879. P6rihelium 37!. 19. 35. Knoop. au66. 35. 5. Belling. 63. 5. 15- Nituvre Elementen. 19 Sept. 6 u. 43 m. 0,64700. 370. 56. 30. 366. 44. 30. 63. 14. 13. Dezen 11 Novemb. 1807. Berckardt, Lid van het Fransch Institut. WEERKUNDIGE WAARNEMINGEW, B U IT EN HAARLEM* HARO- THE STRING. LVCRT3* < we- HOME- DRR GESTELD- NOV. 1 TER. TM. WIND. 1 HI ID. p9* 5 J8 z. u w. ... '» 35 4 29. (i I 43 Z. W. bcwolkt; zeer wmdng. W 6 3« z. t. w. fag. Si 37 z. a6 n 29. sl z. w. t. z. betrokken. I29 <5 40 z. w. f 29. 54 39 z. viHjtmidd. betrokken; wat 27 < 29 6 4* w. rcgenachtig; verder bewoOit; 1*9- 7l 35 ’savonds liardc wind. f 2y 30 z. w. c. z. bewolkt; omtrent betrokken; 28 <29 81 3Ti z. z, 0 's nagts fneernv met zeer 1*9 7* 34 0. barde wind. _ f 29 5 SSi N. O. <s»- 4j 3<5 z betrokken; ’a avonds bclder. 1*9 6 3 — f*9> 7 39 N. N. O. betrokken In narrat. Regen; JOB 39.?J 36 's avonds mist. 19.?J 33 — Dec. fag. 9 36 z. w. betrokken;'s tnidd. J29. 9i 43 — omtrent helder. J29. i) 37 — Te Haarlem, st A. LOOSJES Px. Digitized by Google ALGEMEENE K O N S T- EN LETTER - BODE, VOOR HIT JAAR Itoy.v N°. 50. Vrydag den n December. B E R I G t E N. 