None
None
Nog houden zij zich in de bovenlanden , be- lialven de reeds gemelde voortbrengfels, rede- lijk fterk bezig met de padiebouw; nice, of ten minften zeer zeiden, op ondcrgevloeidc velden of fawaas , maar alleen op hooge gronden of tipar. Op mijn landgoed , waar zeer veele Chinezen wooncn, is "cr fleches 6£n die in hec wa-; Digitized by Vati tten LanjhouW. 323 tvater Werkt , nlle andere zorgen , £00 vee! mogclijk, dac zij bij hunne kaqangtuinen zoo veel rijst teclcn als hun gebruik noodzakelijk vordcrc. Het eenig ondcrfehcid , waar door men hun wcrk van de manier der Javanen kan onderfcheiden , is, dat zij het graan in regte linien ftrooijen , het welk het fchoonhouden met de ploeg gemakkelijk maakt en de vrucht- \vording zeer bevorderd , 00k zijn zij altijd een weinig Vroeger als den landzaat; maar het fnij- den , en wat hier verder bij voorkomt , waar te nemen, is van het inlandsch gebruik, hier ha it vefhandelen , :n het minst niet onderfchei- den. Met voortbrengfel is tachtigvoudig ert zoude bij hunne nijverheid nog rijker zijn, in- " dien zij hiertoe niciiwe gronden wilden bezigen. Veel verder kunnen wij ganze ofnere de rijst- tönens, de ningtige werktuigen voor de boven- landen, welke door hun vati China cot ons overgebragt, en tot heden bij de Etfropeanet tog onbekend zijn* In een cirkel van nim veertien voeteh, mid- dellijn, beweegt een viefkant van negen voetert iaan iedefe zijde; aan elke hoek Van die vierkant is een dikke ftijl van 36 dtrimen hoog, waar- onder hoilten fchijven zijn geplaatst van 19 dm* men middellijn en i| dik. Vier dezer roller! zijn beflagen met dikke ijzeren banden en viet andere nier. De eerfte worden zoo lang ge- bruikt tot de padj van het ftroo geheel is afge- wreven, wanncer men dezelve afneemt en ver- wisfeld met de tweede* die de padij ontbol- fterd en ziiiVer maakt. In de bovengenoemde cirkel is een gang of Iheede > 7 duimcn diep en 6| wijd ? waarin de V a pa* 3*4 Vcrvol% der Verhanieling • padie gelegc wordt, kunnendc men wel 150 ponden gelijk malen. Toe dcze hoeveelheid zijn twee of drie buffels noodig, welke met vejr- wisfeling worden gefpannen voor een fchuins nederhellende boom van 41 duimen lang, vast- gemaakt aan een der reeds genoemde ftijlen; 00k is 'er nog een klein ftokje in een der ftijlen geplaatst, hetwelk de padij in de gang of hol- ligheid geduuiig oproert, en dit is de gehcele toeftel van deze zoo nutcige en eenvoudige be- handeling. (/) Een man befticrt hec werk , maar zoo men den geheclcn dag begeert door te malen , wor- den *er twee gevorderd. Hij drijft de buffej , cn draagt tevens zorg dat de padij niet buiten de molen valt; 00k moet bij de uitgemalen rij§t wannen, hetwelk gefchied met een houten wan, geplaatst in een kast, onder een houten tregter, waar door men, met behulp van cen houten klep , minder of meer open te zetcen, veel of weinig laat pasferen. De uitgewande rijst valt door eene leideir in de mand , terwijl het kaf of de zcmelen, door dc wan, dadelijk naa.r buicen werden geworpen, die, om deze reden, na- ( / ) Onder die fchrjjven valt mjj te binnen de manier Imq danig ae Japannczen hurt gn:au pellen, en, zoo ik meen* nog nergensis aangeteekenc. Ztf doen dit met een bartfmolcn * bellaande uit twee rondc blokkcn van greencn bout. De on- derltc is to duimen dik en so ntiddclljjn. In 'de midden, een ,weimV vcrlieven, fteekt cen pen, die tot een as veiftrekt en waarom hu bov».nftc lhik, 14 duimen dik, zich.bcwcegc Dit -is van binnen uit^eholt en 00k doorboort met ctn vicikant jjat van 6 duimen. De padg wordt er boven ingeftort, na dac die alvorens van het ttrbo is afiictrapt. Men maali met een houten kruk , 4 voctcn iang, vnstgeltoken met een pen m • een plat bout, dwars door het bovenfte ftuk been luopcnde. teu man zuverte 16 of 20 ponden in een uur, den artk-id-ii «wa:ir tJ do« bet weri,tuis beclt dit voordeel dat er yvcima konew brekcu. Digitized by Van ien Landbühne. 35 Unbij het bamboesen geplaatst is. Men kan met vier buffels, van s morgens tot s avonds, ruim 500 ponden malen; moordorgaans bepalen de Chinezen zich tot 400, ten einde de trekdieren niet veel tedoen lijden. De rijst verliest bij die malen zeer weinig, maar breekt meer als bij het gewoone dampen der Javanen, het-welk de vrouwen verrigten, doch die in een gehelen dag naauwlijks honderd ponden kunnen zuiveren. De Chinezen gebruiken de zemeleit tot voedfel voor hunne varkens, die zonder die niet kunnen beftaan; 00k gevven zij dezelve aan' de buffels, want hoe fterk deze logge dieren 60k zijn moge, valt bun echter dezen arbeid zeer zwaar, om welke retten de allergrootfte foort, daartoe gebezigt wordt. De kundige luitenant-ingenieur? Baptist Pilon, van wien het Genoa fchap veele fraaije ftukken heeefc omvangen en *an wien 00k hier voor meer dan eene belooning (m ) is toegewezen, heeft Dit werktuig naar de voetmaat naauwkeurig afgeteekend, doch hat gebrek aan eene bekwam plaat'nijder field mii buiten (hat deze afbeelding hier in te voegen. Het getai molens, zoo nabij de (tad als in de bovenlanden, is groot, echter nice naauwkeurig te bepalen ; evenwel meen ik dat er wel twee honderd zijn ; 00k heb ik bij on* dervinding, dat dit werktuig, voor het huis-houdeiijk gebruik, zeer dienftig is. Sedert het invoeren dezer molens in de bovenlanden, nog gene dertig jaren geleden, is de rijstteelt zoo aanzienlijk toegenomen, dat t daar men voorheen, bij eene veel minderebevolle. Vervelg der Verhandling volkfajj t graan naar boven zenden mdest, tbans, in tegcndccl, eene zoo aanmerkelijko hoeveelheid van daar wordt afgevoerd, dat de ftilftand in de benoodigdheid van Batavia dade-Jijk tebemerken is, zoo als men die, in de j ong- fte zeer zware westmousfon heefc ondervonden, wanneer de ongemecn hoog gezwollen rivieren bet vervoeren der padij uic het gebergte onmo- gelijk maakte (0) en de Chinezen genoodzaak wierden om de rijst op de tnolens te bewaren. Deze hinder palen den den deutschen, in wetnig dagen, zoo aanmerkelijk fteigeren, dat men een duurte vreesde, en reeds aan ying maatregelen tenemen, tegen die ongemakken, welke daar hit zoude kunnen voortkomen. Ik gelöt te kunnen bewijzen dat de gezählenlijkebovenlandfche rijstmolens, ten tninftcq 6000 lasten jaar werken en nog geene dertig gantangs. Dagelijks malen; het geen zeker seer gering gerekend is. Deze hoeveelheid is 25000a Rds. waardig, welke door duizende handeu jond wandelen en ongeraeen vcel toebren-t gen tot de levendigheid de? bovenlanden; want offchoon dit graan altoos 15 of 20 percent duurder is als de voorraad die ons van Javs' wordt toegevoert, is het echter om deszAis zuverheid ongemeen flerk getrokken; de. Chi. Alle onze groote rivieren zijn, ukgezondert isx de na für die deutsche van de  het gevoelen van fommige Jieden, die de rijst-moulens, voor de algeroene welvaard onzer landbouw fchadelijk achten, en hunne ftelling gronden op de spilzucht van fommige javafche boeren, die de winsc van hun ingezameld graan in Amføen (0) verkwiscen en dus zich met hnnne huisgezinnen bloot ftellen aan honger en gebrek. Wane oflchoon die zeker vvel eens gebeurc, is hn getal der zorgeloozen zeer gering tegen de voorzichtigen, die hec over-gewonnen geld sparsaam nanwenden, of ter uitzeciing van hunnen akkerbouw befteden. Behalven dien, wanneer bet hun een en ander-maal overkomc, en zij er echter met blijven anhouden, toonc zij er echter met blijven anhouden, dat zij nog andere uiikomften wecen voor hun beftaan, gelijk wij in hec vcrvolg van deze na-tie sprekende, zullen aantoonen. Hec eenig misbruik hetwelk een goed landheer diend vooru Ich verstrikken op hec gewas, wane die gefchieden niet zonder hooge woeker, en V 4 ftrekc m ■ 11 « nr. ■ 1 1 ■ ■. ■■ ■,, > (0) Het Is hier penocg bekend, maar mogelijk in Europ* liiet, hoc zeer veele Javanen aan liet gebruik van Opium zfln ovcrgegeven. Ik kan my over deze fchadeltfke gewoonte en de tniddelen. Warden door dezelve bevorderd wordt, thans niet vcrklaren; maar hoop dit,roet de noodle vrjjlieid te docn, wanneer ik in hec vcrvolg over het zedeljkc karacter dezer landaart handelc. Oe- Hoe» voor ditmaal dat de Clinefche iandbouwers hieraan geheel onfchuldig zijn, en door eene treurij e en langdurige onder-vinding onderwezen, wel harteljk wenfehen, dat er niet een Jmfi'wen- Schuiver, (zoo nociut aicn deze veikWMCi*) 10 (fa ^gveiUaoUca wierdt ficyguden. 3*8 Vtrvolg der Ferhan deling . ftrekt dierhalvcn altijd cot nadecl van den afcv , kerman, bchalvcn dat hec ook gelegenheid cot twist en doodfla^ geefc ; die uicgezonderd, is *er niets met grond tegen de rijst - molens aan- temerken. Zonder deze werktuigen zou de padjj in het gebergte (p) nog veel minder waardig zl)n 3 en dus den landman aldaar maar alleen doen zorgen voor zijn huishoudelijk ge- bruik. Duizende lieden die thans hun beft . An verdienen om dit graan met karren en schicknes aftevoren, moescen dan iets anders beginnen; look zou de waarde van veele landgoederen niet. alleen aanmerkeHjk dalen, maar ook die koop- waren, welke thans boven (lerk gezocht en niet zonder merkelijke invloed zijn, op den handel der edele Maatfchappij, zeer in prijs verminderen. Het is alleen door vermeerdering vermeerdering van den landbouw in dit gedeelte heefc te hoo- pen, en hoe fterk fommige dit ook tegenfpreken, door den tijd met grond kan verwachten, dat Batavia, (Compagnies benoodigdheid uie- gczonderd) zich kan voorzien, gelijk ik over- tuigend zal aanwijzen, wanncer ik, van dc Javanen handelende, de uitgebreidheid van den reeds bebouden en nog te bebouwen grond, te- gen het getal der Inwooners zal vergelijken; en vooral, wanneer men de padiebonw, in het water, in de wescmousfon, ftcrkcr voortzet, in ( p ) Sedert het oprigtcn der rijst- molens is het petal der karren, in da bovenlanden, zeer vcrraccrderd, dewjjl veele Javancn zich van tijd tot tjd toeleggcn om, tus ( p ) ichen hunnt 'andere bezigheden, padj in het gegen eppukoopep en weder aan Ue Culuczcn te Veihandelen, van den Landbouw. 3*9 in welk opzigt ik bezig ben op mijn landgoed een proef in het groot te doen, die my thans in aanzielijke uitgaven wikkeld, maar waarvan ik ecrlang de gewenschte vruchten hoop te zui- len plukken. Ik heb hierboven gezegd dat de winst met deze werktuigen niec groot is voor de Chine- zen, dit kan blijken uit eene korte vergelij- king der voordeelen en onkosten. Een nieuwe molen, komt, met de noodige toeftel, en de bamboezen loots, waaronder dezelve wordt ge- plaats, op honderd rijksdaalders ; vier buffels kosten 00 k zoo veel. Een molenaar verdiend in het jaar, honderd en twintig rijksdaalders; de buffels- wachter, mede eenige handreiking doende, tachtig; het onderhoud van den toe- ftel met de trckdieren, beloopt ten minften op vijfcig in het jaar; en de gezamentlijke onts- ten, ongerekend de eerftc uitgave, 250 rijks- daalders. Geftclt nu, dat zij in een jaar 30 last verma- len, en hier toe 60 tjains (#) padie van 1$ rijksdaalders noodig hebben ; dat zij voor een last, na aftrek dcr veivoer- onkosten, 40 rijks- daalders ontvangen, zoo is hun winst niet meer dan 240 rijksdaalders, en dus nog bencden de uitgave, waarvan ik gaarne wil toe ftaan, dat, ongerekent het overleg en oplet- Men rekend de padf liicr by tjainr, dat een getal van «oo boslen is, maar van verschiiend gewi^t. Com agnies of Uecmraden boslen, zyn in de niaat de grootile, en mocten ao pomlcii of 16 katjes inhouden, maar c!c Cbincicn ontvangen de pa»y dooraans in bosfen van 10 of ia kaijes, waarbjj ztf *enig voorcleel hebben; want hun gewi^t is, tej>cn het on/e gtfteld, wel een kwarc zivaardcr De- javancn wcten dit cn heb- ben *er 00k niets tcsen, dew^l zy het nut der ry'it - molciu, Wot bunue graanbouw, acer wel kennen. 3 3o Vervdg der Verhältnisse Jertenclboid iets weet te befparen; vooral, wan- necr zij dc rijks-molens bij de katjangtuinen sanhouden; inaar doorgaans gaan de onkosten tegeii de koncan.cc voordeelen op, en de eewgo winst beftaat in de zeinclen, die zij ander9 rooescen koopcn; wane bij hunncn akkerbouw kwecken zij zoo veb varkens aan, als hun im- mer roogelijk is. De befchouwing van de molen % heeft mij Opgewekt om op eenige vcrbctering van die werkrwg bedachc tc zijn, doch toe heden oordeeld men *er niets andcrs op ce kunnen vinden, dan dat men in plaats van £ene, twee gan^en niaak- te, hecwelk de dabbelc haevcclheid padie te* . vens kan bewerken; maar in dit geval moet do moien door water gedreven cn de geheele toe* ftel veel fterker gemaakt worden, waarvan do p oef mogelijk wat kostbaar zoude zijn (r). Nu hten wij de Chinezen in de bovenländen varen (want hec wenige, dat zij aldaar tot hnn onderhoud aanteclen, verdfend geene befchrijving) en zullen nog korcclijk zeggen, wae %) bier rondom de fkd vcrrigten. Allerlei fort van cafelgrocncens, zoo wel die dit land bij. Déze Verlianke reeds in gereedheid gebrauch zgiide, fl.-id* dv llccr Pi i, on mi) tcr hand net model van ecn molen, die door cm zecr cenvoudig hotizuntaal w.ner-irad, met ecu {traal van 8 duiuKf in he: vierkam in beweging wordt gebragt, en zoiuter groote moci.e binntna4 ur?n, mim 6ooo pon-dc* jrMlc }K*Hen kan. Dit model liccfc m§ zecr wel voldaan, en icbetn veel overccnkuinst u hebben, met do koom-molens, die in Provtnct en Dauphin* pebruikt worden, afrebeeld bjf 1>EUOOR JrchiirRurt liyirtiv tiu: T. p. De hcr land- konitn'u&rls W u.em Vincent Helvrtims van Rikmsdyk hetft jd$ vtr Kert deze möglich zy.i hrai en vntchtb'ar lan.lgoed, Jftimftu, tc ztiSlen latcn ma ken, zoo dat ik den uitOng dc« xn verbeterdc bewcrking rcojelijk in ccq Vo!^qa4 «Ud kuA« pen iK-ruico. Digitized by yan dtn Landbouw. §3 1 bijzondcr ei^en zijn, als van Caabfche of ande* re tiicheemfchc tuinzaden, worden gewonnen, kweekt'dit ievcri^ vojk, in eene verbazcnde pvervloed aan. Allerlei curopisch moes, (bloemkool en artichokken uitgezonderd,) komc zecr wielde-rig voort, maaj de fmaak is, door de hevige be working van dit warm en vochcig climat, merkelijk minder aangenaarn. OveraJ nabij de stad, en wel vooral aan de wesczjde, Ankit genaamd, alvajar doorgaans eene lage en zwar-te kleigrond is, hebben zij rich, met die oog^inerk, zeer talrijk neergezet. Duizende beden metallerlei foorten, re^clmatig beplanc en seer zindelijk onderhouden, vertoonen aan den wandelaar een verrukkelijk verfchiet - gezigt, bee geen nog behaagcheljker zoude zijn, indien de wijze-hunner bemesting anders was. Hiercoe houden zij altijd een groote kuip of tobbe, gevuldmec allerlei vuilighcid, zondcron-derfcheid, doch mcest met tay minjak, of uic-geperste katjang- koekefl, in water opgelost, betwelk, giscende, een verfchrikkelijke (lank verwekt, vooral wanmcr zij dit vocht bij Drog weder, op de groen bedden förnten. Offchoon de ondervinding leer, dat dezewij- ZQ van bemesting hec gewas zeer bevorderd en bet ongediertc dood, is dezelve echter nice al- Jeen strijdig met de hollandfche zindelijkhcid, maar ook met de algemeene volksgezondheid, want wat fommige ook mogen zeggen, ik heb mij tot niet kunnen ovcrreden, dac zulk eene verrotte uitwaasfeming voor onze dierlijke, vochten heilzaam is. Men kan 'er echter toe Bag toe niet buiten, want de Chinczen zeggen* 33* Vervolg der Verhandlung en paarig, en ik twijfel *er ook geenfins aan f dat allc mist van hoornvee, voor het tafelgewa$ niec alleen ce heet is, maar ook de voortteelingf van hct ongedierte zeer bevorderd. Van hoe viel belang deze hunnen arbeit op de algemeene behoefce van geheel Batavia ook is, blijkt het echter op de plechtige feestdagen, waaronder hun nieuw-jaar de voornaamfte is, dat geen chinees, als hij maar een schling in Zijn zak heefc, zal werken. In de ongelukkige en voor deze volkplanting zoo verderfelijke op- stand van hec jaar 1740, was er in eene gcrui- men tijd niets te krijgen, want de Javancn hou- den zich met de groenten - teelc in het geheel niet bezig, en het weinige dat fommige flavcn voortbrengen, ftrekt niet verder als de tafcls hunner heeren, ook is zulks niet noemens* waardig. Waarlijk, hoe meer ik de natie onder dezcn arbeid gade fla, hoe meer ik rolj moet verwon- deren over hunnen ongcmeen vlijt, die zeiccr door de leveriglte landbouwers in Europa niec worden overtroffen, en wcinig fchijnt te lijden door de zoele lucht van dit warm gcwest. Heb- ben zij het ongeluk dat eene hooge afwacering der rivieren in het regen-fauoen hunne tuinen overstroomd, dan zijn zij terftond gereed, om het eerfle hoekje dat zich droog vertoond, op nieuw te bewerken en te beplanten. In de heete dagen der oost-mousfbn, vooral van juli tot October, wanneer het zeer zelden regend en de zeewind hevig doorblaast, loopen zij onofhoudelijk met hunne groote gietemmcrs langs de bedden, en leveren in die tijd, niec tegcntfaande eene alles verzengende droogte de fchootu > wan den Landbouw. • '335 fdfaonfte groentens voor eene geringen prijs t *oo dat uij voor hunncn lever grooce verplich- ting hebbcn, want ik del vast, dac onze inge- z > wan den Landbouw. • '335 fdfaonfte groentens voor eene geringen prijs t *oo dat uij voor hunncn lever grooce verplich- ting hebbcn, want ik del vast, dac onze inge- z > wan den Landbouw. • '335 fdfaonfte groentens voor eene geringen prijs t *oo dat uij voor hunncn lever grooce verplich- ting hebbcn, want ik del vast, dac onze inge- z > wan den Landbouw. • '335 fdfaonfte groentens voor eene geringen prijs t *oo dat uij voor etenen, met nog veel heviger en langduriger kwalen zouden moecen worcclcn, indien de vorfrisfende zurcn, uic het plantenrijk, niet op deze wijze, zoo mildelijk op onze cafcls wicrdc geleverd. Mogelijk zal men in Europa nieuws^ierig zijn naar de werktuigen, waaimede de Chine-zen den akkerbouw verrigten? Deze zijn wegen, zeer eenvoudig, en verdienen, de ploeg en trappomp uicgezonderd, gene befchrijving. Hec eerfte werktuig, Le genaamt, is een drickan fpits toeloopend ijzer, lang 14 dui-men, en van boven zes duim breed, onder door een fcheede vastgemaakt, in een regc flück hout, lang 24, dik en hoog 3 duimen. Hierboven loop: een krom gebogen boom, bijna 7 voecen lang, in welkers chide .een ijze- ren haak zic, waardoor de ploeg met het cuig verbonden wordt. Door deze boom , juist in de bogt, fteek een regt opllaand hout, ruim a voecen lang, hecwelk diend ter vcrceniging van hetbovenlte en benedenfte gedeelte; dekruk is^ iecs aan heteinde van de boom, meer daii4 voe- ten lang, en loopt fchuins door, toe hec bene- denftc ftuk, waarmede men het werk beftiert, Een buffel trekt dc ploeg, en is *er voorge- fpannen met een drop van bindrotting, onder een klein juk op den hals gelegt, hetwclk de gclicclc omflag is (*} Men ziec luer ligielijk. hoe .CO Wie deze en fbortgclgke befchryvingen onaangenaam of wel geheel noodHoos inogc vourkomen , Wieweet, dac dc nieuw- lie en beste rcizigers, file werktuigen, rot den landbouw bclioorcude , en iu hun vaderlan4 onbekend , nice on^emctkt 3 34 PerfbJg der Pethandeling hoc veel die wcrktuTg verfchilt van de ptbeg der Europeanen , die in alien opzigtc lfgccr gnat en dicper treed , maar de Chinezen behan- delcn dc hunnc zeer behendig. Meer dan eeris lieb ik *er mijne koffij- en indigo - plantagien met laten fchooti waken $ zondcr dat ik koh iieo dat de minfte plant beleediijd was. Doch dcwijl men *cr ntet diepcf dan 6 of 8 duimen mcde kati wefken en de figiiur zeer hinderlijk is, de grond om te leggen, alzoo die flechrs allcen gebfoken wordt * fchat ik bet wcrk* tnig van ons wefelddecld , boven die  graad veiftrck-J ken, aan bet wjjsgcrig en onderroeklievend Europa mcdete4cc-» len? (/) I. deel. pan. 197. C. T. I. p. 360. plan li Digitized by Van den Landbouw * 335 fen; terwijl in tegendeel bier aan de ronfel, klosfen fteke'n, die men aan den gang boud door treden, hetwelk zoo ongenieen vaardig gaat, dat de opgcdreven waterftraal al reeraan- jnerkelijk is, en dikwijls in het drooge fai- zoen« met zeer vecl vrucht gebezigt wordt, ter be watering der fuikertuincn. Op dat men er echter een duidclijker deukbeeld van kaa vormen voor het gezicht, pane ereen m del, volgens de verkieinde voetmaac* door den in* genieur Pifon naauwkcuri^ uitgewerke* op dc begeerte van een voornaam regent, die het genoegeiijke landleven, boven het gewoel van het ftaatsbewind verkozen heeft, van wege cenen onzer dirigerende leden, die jaar naar Europa over. Dewijl de drukpers na dezc verhandling wagt, ben ik thans verpligte te eimlii»;en, om in een volgend deel de verdefe ondememingen der Chinezen, in deze volkplantimr, te be Digitized by Van den Landbouw * 335 fen; terwijl in tegendeel bier aan de ronfel, klosfen fteke'n, die men aan den gang boud door treden, hetwelk zoo ongenieen vaardig gaat, dat de opgcdreven waterftraal al reeraan- jnerkelijk is, en dikwijls in het drooge fai- zoen« met zeer vecl vrucht gebezigt wordt, ter be watering der fuikertuincn. Op dat men er echter een duidclijker deukbeeld van kaa vormen voor het gezicht, pane ereen m del, volgens de verkieinde voetmaac* door den in* gen fchrij* ven, waarbij ik meen te voegen eentge aanroer* kingen over hunne gefehiedenis op dit eiland* Godsdienst-plegtigheden en zeddijke gebruiken: indicn geene onverwachtehindcrpalen roijbelet- ten, dezen aangevangen t..ak met geno^eu te fluiten* BLADWICKER. VOORBERIGT.... pag. 5. Lijst der Hesren Directeu' ren ei Lde:n.-...„ 25. VERHANDELINGEN. Befchnjving van hrt eiland Sumatra, door Mr. J. C. M. R A OE M A C I IE R.. 99 Befchnjering. der VogelnesU j?s,.<oorj. H00YMAN.. „ 91. Berigt aangaande de Goud- tivj en van Celebes, #'00r. G. F. Durr » 105. Verwärter van ee:e Java che Histories ioor wijitn J. Van Iperen... 117* Bijdra/en tot de befchrtjv'ng 'ran Jip 7/, //oar Mr. J. 4 C. M. Radermacher.. 9 t J 35* B rciding V'in de Sack?, door Mr. Tiding „ 153* Berlding van de Soija, door Idem.... 9 » *59» Eeinge Japan fche wo dsn.. „ 161. Berigt wegens eene doodelij- ke iVuter^rees, <5?0tfr J. VAN DER. STEEGE. •.. Aanmer.xing op de Vraag* welke zijn de ppodgte y rt :omende IVortelen om 'fa* behQefj'.^netn-bij BLADWIJZER. mhgcwas van graan te fpijvg*"? pa*. 175. danteekening oyer de Spra. k, ft'etenfchappen en A un- it en der 4 Mallabaren f door]. M. Cellariu?.. „ 187. Bijdragen tot de NatuurHj- ke Histories door F. ba- RON VAN VVUR^B. •., f 213, Als; Kitip een Dwerg w J)e Kuhau est?  Fitte Reiger.. „ 2:,l\ 1 e Groote Adder.... „ 2,1\ De Nestjes- Zvuluw.. m, „ 2 _,V De Groote Adder.... f 2. Q ' 7>r.... ;; De luw-Spin %% De Kruller.de Mues-pa!m.. „ 263! Bijvoegfels tot de hefchrij- vingyai Java, Borneo Sumatra >f f vo/g van den Landbouw, doer J. Hooyman.... „ 297 Digitized by ■ Digitized by Google igiiizeo by Google is* Digitize <J by Goo<£b Digitized by Google iginzeo by Googl. 