Maritime geography and statistics ..
Tuckey, James Hingston, 1776-1816
punt van Schotland uitftrekkende, daage den naamh van Long Forties, en heeft eene diepte vali 35 vadein en daarboven. 'Tusfchen' deze en Marr's-bank, tegen over de Frith of Forth, liggen de put-fey Wan Mfonttofe, moddergaten van 3 of 4 uiji triddels, en tusfcten de 50 eh rdo'vadem diep-te. De Doggersbank heeft ten: Noorden van vich Be Lange bauk met 5° vademn waters. °° ' Behave deze banker, 'liggen ér véle ieinere langs Ge kust, welke er'de vdare des winters, Cals geftas dige mist, door de * fletke uitwaleming boven de bart-eh verwekt, het doen 'wih wharnémingen aan de ftex. ren belet, gevaarlijk makken. Mert wordt er tevens do? fterke störren, wilkdi' Toop Nog niet genoegzaam wel berekend is, vait zijnen kotrs gedrévén. Aan dd Engtliche kust orden dezélve gezegd ult hit Noot den ZEEVAART 2n KOOPHANDE L, gog den te komen; aan die van het vaste land koniéd zij uit het Zuiden. Bij het Schagerrak maakt ds stroom, die uit de Oostzee komt, ze zcer onge segeli, De Getiiden gaan in de Noordzee geregtd, mm tiizen 7 of 8 voet, als er daarin door niets t§de~ liiks of plaatfelijks verandering wordt gemaakt.. In den mond der Maas klimt de Vloed, als cen lang» durige Zuidenwind veel. waters: door de.Hoofden heft gejaagd, en de Noordzee vervolgens door ech fterken N. W. wind daar tegen in gedreven wordt, ver boven de gewone hoogte; maar vooral deed hij gulks 10 jaren geleden'te Vlisfingen. Dan wordt hij voor den Hoek van Holland, voor de uitwate ring bij Katwijk, en voor de diken bij Petten e elders, zeer gevaarlyk. In de Golf. Der Elve drij- ven de volgende oorzaken hem meermalen tot een buitengewone hoogte: 1. een groote toevloed ‘van Water, door eenen tangdurigen en fterken N. W. Wind uit de Noordzee aangebragt; 3. de bovenge- melde Zuidelijke ftroom langs de.kust; g. het af komende water der Elve. Dan rijst de Vioed we Hamburg tot co voet, ja nog hooger (*) ;, offchoon Wie (tad zeer ver van de volle 2ce af ligt. De gan fehe tusfchenrvimte loopt aul ecn buitengewoné Vioed (*) ‘Vaak Stroomt hij er, even als te Rotterdam, door de ftraten. ‘Bij fterke Oostewinden loopen daar- entegeh de grachten binnen Hamburg ardog » cie haat water ule de Elve ontvargen. guy --- AARDRISESKUNDE ‘voor Vioed in 52 vur af; van welken. tijd het te boven worftelen van. den rivierftroom truschen de 3 en 5 Quartier nurs -afneemt; alwaarom de Vived aan de ftad flechts tusfchen de 4 en 4% uur aanhoudt, ex de bbe daarentegen 75 of.8 uur. . De Westkust van Jutland, hoe vol ook “oudtijds van -kleine baaijen'en inhammen, beftaat thans uit eene aaneen(chakeling van daarop:-aangefpoe Idle duin, en heeft: flechts twee punten van aanbelang. De erste, Robson geheckt, is een hoog stomp hoof, acht uur. van de Schärpfung punt. De oder verstümmelte beftaat uit aag en bar zand. De Zee füllt een aanmerkelijk deel van die punt te heben weggelpocld. Hare uit oude Kaarten ont-deende. afteckening. op de nieuwcre is althans zeer averestsch. Ten Zuiden van haar ligt de tweede smeldenswaardige landpunt, dat de rots van Skare 'Tild is. Het Zuidetifke gedeclre: der Jutiche kust heeft eenige inhammen, zoo als den Nisfum-fiord, waar ip men -langs den doortogt van Torsminde geraakt, en:de golf van: Rinkoching, of bet Rinkopper eben langwerpige waterkom, welker mond de ten Zuiden liggende doortogt van Nyminde is. Eene Jange ftrook.lanis, de Numet geheeten, schädt haar van de Zut-der; grenze van Jutland, on Vangt de Starup. De Slecswijkiche en Holftcinfchekust, tot aan den ZEEVAART xn KOOPHANDEL. 539 den mond der Elve, beftsat nit bezinkfel van «den Ocean, dat er de heerlijkite weilanden vormt; welker beveiliging tegen het water intusfchen onophottelike waakzaamheid en kosten vordert; aangezien de oude dijken daartoe onvoldoende zijn bevunden. Dit werden zij biizonderlijk in 1643, toen het -voormaals vecl grootere Nordftrand in stukken ge- 4Scheurd, en er langs de kust, van Ripen tot adn de Elve, eenige dorpen, met 1g00 menfchen en duizenden van beesten, weggevaagd werden. Thens hebben de dijken eene vastheid, welke de woede van den Ocean fchijnt te trotferen. Zij befleaa uit fit, zijn a0 voet hoog, en boven op ‘tusfchen de 12 em 14 voet breed. Er zijn daarin _zijflen, of fluizen, om het overtollige water der fanderijen door te laten. Alles ftaat onder cen bij- . zonder toeverzigt, en wordt alle voor- en najarcp naauwkeurig opgenomen. Zulke dijken lege mea voorts ook yan tijd tot tijd om nieuw sangewon- nene landen aan, die men KXogs noemt. Derzel- ver oppergrond beftaat uit eene vette aarde, met zand gemengd. Beneden die bedding vindrt' men eene andere van fouter.zeezand; uitgenomen, dat er daaronder hicr en daar ijzerertfig fteencruis loopt. De derde bedding is een blaauwachtige mergel., die, over de oppervikte gefpreid, dezclve mest, Buitendijks liggen er hier en daar duinen, welker hoogte de winden doen toe of afiiemen; en we- derom buiten dezelve in zee eene keten van ban- ken, de Halligen genoemd, en dan eens boves dan eens onder water fkande; dat overbliifieless der weggefpoelde deelep van het gezegde ejland Nord- strand zn... | De inhammen, waarvan de Sleeswijkiche en Hot: Melnfche kusten vol sijn, hebben meestal geene gcu moeggame diepte, dan voor kleine fchepen. De #oornaamfte zin de golven van Ripert, Tondern, de Heever, tusfchen Nordftrand en het vaste land, an de golf van Toenningen. Onder de rivieren, die nog van eenig aanbelang zi, ftheidt de Skode frog Jutland van Skeeswijk. De Nipfaa valt in het Ripendiep en de, Trenen in den Heevef. De ider, die beneden Toenningen in de Toenningfthe golf valet, fcheide, in vereening met deze, he Sloess Wijkfche van het Holfteinfthe. Het Slecswijk(the. heeft nevens zich het ciland Fanoe, dat 7 mijl lang is; Manoe en Gamele Manoe voor het Ripendiep; Rom, 7 mijl lang, met 1500 inwonecrs en veel vee; Sylt, 7 uur lang, maar zeer fmal, et vermaard van wegens zijne oes: ters, en de groote viugten van wilde eenden, web ke het des winters bezoeken, en van welke men vegt dat ef jaarlikks 4¢,000 ftuks gedood worden$ Fora, Amrom, wegens zime oesters bekend, Nord ftrand, Pelworm, Norderoog (*), Suderoog en Sudfal. (*) Oog fchiffnt in dezen naam, en meer dndefe, ‘even veel als hec Noordfche Oe; dat aan het Oesterfche 5N verweot gow knanen {chijacs; soo het siet t bleek. ZEEVAART en KOGPHANDEL. mg Heligeland, of -Helgeland, jigt oa ganoeg’. evey yer, of te ulir,, van de monden der Eider, Bles en Weler.. Weleer vrij groot gowecst sinde, js hes doar de werking der galven 200 verklemd, det ef nog. flechts eene groote klip overbiijft, welke erae mij] in den omtrek is, en tidden op zich eope rpitr de hoogte heeft,. welke men langs 150 trappen bee klimt. De weipige grond, dien het bezit, defteat uit zand en klej, de oewcrs rijzen regeftandig nit gee op, en het eciland is van tiffen en banken omrngd, dat de overblijfelen van deszelfs weg go {poelden grpnd:zija, De inwoners flammen van de oude Vriezen af, wier taal en manicren zij behou- gen. Zij zijn aceo in getale, vis{chers, of -lood- Sen, Zij' fwok kelen vele Engelfche goederen in & havens van -het vaste land binnen. Vocal deden zij zukks tjdens het Contisentale Melfel, ‘taca-de Engelffhen groate magazijnen op het ejland badden., ‘waarvan.er intusfchen ten Jaatfte, bi} cane ange geene-verthefling der zee, veel wegfpoelde.: Ex {last ap het Noogdeinde des eilands eene vuurbeak, en hhetzetve heeft agn den Zujdkant eepe kleine haven voor visichers booten. De fteden aan de Sleeswijkfehe on Holfteinfche kust tot aan de Elbe zijn voornamelijk de volgen de: Ripen aon de Nipfaa, 4 mijl van haren mond, welke eenc goede haven voor kleine fchepen vorme. He bleck, dat dit een /and over bet algemeen, en geonswins enkel een téjand aandvids. À BORDEN VOR De ‘flad is verfterkt, en heeft een kasteel. De wolver beftaat er in koren, paarden en osfen. Hufum, aan den Heever, bevat 4000 inwoners, drijft eenen gelijken handel, als Ripen, en heeft fabrieken van katoen, limmen en leder. Frederickfladr, aan dé Eider, werd na 16:9 door uitgewekense Hollandsche Remonstranten gebouwd; vit wier na- kkomelingen de bevolking nog ten deele beftaat. Toenningen, een weinig benedeni Frederickstadt, aan dezelfde rivier, pien mij! van haren mond, is voor fthepen, die 13 voet diep gaan, genaakbaar, en ontieent zijnen bloei voorts van het Hollteinfche -kanaal. De Elve onfpringt ‘uit Silefie, en loopt voorts ‘door Boheme, Sakfen, Brandenburg en het Maag- denburgiche. Zij {cheidt vervolgens het Meklenburg- ‘che, Lauenburgfche en Holfleinfche, van het Hae noverfche, enz. De 4dcheepvaart langs haar fircke -zich, door middel van kanalen, zelfs tot aan en -op der Weichf ‘ el uit, en is inzonderheid voor Haui-burg eene onuitputtelijke bron van welvaart. Het Getijde loopt er tot 6 yur boven die ftad, bij wel ke de Vloed gemeenlijk ter huogte van 7 of 8 voet,'maar foms zoo veel hooger klimt,-als reeds is 'opgemerkt. Denmarken bezit aan den regier oever der Elve de ftad Brunsbuttel, en Gluckftadt aan den mond ‘yan den Rin (*), met goco inwoners, eine goede ’ ha C*) Deze naam duide eigenlifk een loopend water aan, wee TS ee erg Pere ZEEVAART sn KOOPHANDEL. gep haven, en fterke vestingwerken, maar geen Grink- baar water, dau uie de regenbakken. Colmar en Blankenes zija vis{thers dorpen, tusfchen Gluck ftiad en Altona. Deze laatfte fiad ligt zeer digt aan Hamburg, is fraai, heeft 24,090 inwoners, grooty touwflagerijen, leerloijerijen, tabaksfabricken, fuix kerrafinaderijen, fterkwater- en brandewijnfokerijen, enz. Men bonwt er Koopvaardijfchepen op de koop g en de ftad is in de haringvisfcherij en Nooedfche walvischvangst fterk geinteresfeerd. Er worden ak daar en te Hamburg en op de omliggende plaatfen, voor dit jaar 1819, im alles 48 walvischvangers ca robbenflagers uitgerust. Hamburg is, gansch anders dan Altona, in den ouden Gothifchen {til aangelegd Hamburg is, gansch anders dan Altona, in den ouden Gothifchen {til aangelegd Hamburg is, gansch anders dan Altona, in den ouden Gothifchen {til aangelegd Hamburg is, gansch anders dan Altona, in den ouden Gothifchen {til aangelegd Hamburg is, gansch anders dan Altona, in den ouden Gothifchen {til aangelegd Hamburg is, gansch anders dan Altona, in den ouden Gothifchen {til aangelegd Hamburg is, gansch anders dan Altona, in den ouden Gothifchen {til aangelegd Hamburg is, gansch anders dan Altona, in den Enge, krom me en zijn echter wel gebouwd. Vele hebben 6 of 7 verdieq pingen, waarven de bovenfte tot pakzolders. Dienas. Bebalve de Alfter en Bille, die hier in de Elva viciien, komen er een aantal binnengrachten san die rivier uit, en men telt in de fad meer dan 89 bruggen. Zij is, even als Lubeck, van am dikkes aarden wal omringd; en, toen de inwoners, bij cen vruchteloozen opfland tegen de Franfchen, haar nog al meer hadden begonnen te verfterkon, volvoerden Ge laatstgenoemden dat werk, ten koste der heerlijke van, en komt van een woord, dat nog fteeds in her viesch sinae,.in het Holl. reagen, luidt, en ook man on Rijn zijneo paam heeft gegevep. Ll 330 AARDRIJKSKUNDE voor voorfteden, lusthoven en wandelingen rondom de flad, die tot op zckeren affand alle geflecht werden. © Zij leed bij bet volgende beleg van binnen ook zeer veel, en er werden vele huizen van wit- gewekene burgers afyebroken (*). Er zijn een aan- tal fraaije Kerken en andere gebouwen, benevens eenige uitemende Stichtingen. De rivier vormt ne- vens Hamburg eenige eilandjes, die met fraaije -Iust- huizen bezet is, Groot is er het aantal en de ver- fcheicenheid van fabrieken. De: stad plagt 200 groote Koopvaarders te bezitten; er: plagten jaar door jaar gcoo fchepen binnen te loopen, en men -begrootte den in- en uitvoer op 28 miljoen guldens. Men telde er 120,000 inwoners; thans zullen er niet veel meer dan 100,000 zijn, en is handel en {cheepvaart er ook nog veel geringer, dan te voren. Evenwel begint alles er zich te -herflellen. On- denks de algemeene vermindering in den handel, ten gevolge van het krenken der algemeene welvaart door den langdurigen Oorlog, en niet tegen ftaande de Middellandche zee voor de Hamburgers onveilig is, liepen er in 1818 uit Hamburg 1529 fchepen - uit, behalve 13 Walvischvangers en Robbenflagers. Er kwamen aldaar 6 fchepen uit Ostindie binnen, 27 uit Westindie, 74 wit Brazilie, enz., 44 uit Noordamerika, 652 uit Engeland, 20g uit de Ne- derlanden, en 104 uit Frankrijk; in alles 1760; _ waar (*) Althans diende hee hout daarvan tot brandttof. Voorts moest de bank haar geld afgeveu, cuz. enz. ZEEVAART en KOOPHANDEL. 93% “quaronder Tiechts cen klein getal', dat te Hanbury” te huis hoorde; want de handel dezer {tad is gee Noegzaam gansch en al paslief, ja veelal flechrs Commissie- of bloote Tranfit-handel. Tegenover Hamburg light, in het Koningtijk Hae mover, het door de Franzen nevens Hamburg verfterkte Haarburg; een fraadje, met een Slot van de voornialige Hertogen van. Lunebure. De Seeve vale er in de Elve, en maakt, dat men er veel timmerhout uitvoert, dat langs het riviertje wordt aangevoerd. Beneden hetzelve ontvangt de Elve uit her Hanoverfche de Schwinge. Hieran ligt, ¢ mijl van de Elve, hee voormaals verfterkte Stade, met 5000 inwonets en eenigén handel. ‘Klei< ner, maar bioeijender, en wel verfterkt, is het san Hamburg toebehoorende Cuxhaven, ook op den linker oever der Elve, niet vér van haren mond. “‘Tusfchen dege rivier én de Münzenlanden wordt dé zeckust door de Braak en den Dollart afgebro ken. In de-Braak toopt de Wefer uit; en er reikt wit de golf een lange zeeatm landwaarts in. ‘De landen vain Kniphaufen, Jever, enz. bevatten veel zeevarerid volk; en dé Kniphaufer vlag p'agt in eorlogstijd door de Nederlanders gebruikt te wor den, toen het -vd Or hunne Koopvaardlj zoo nadeslige varen 'diider vreemde viaggen bij hen in zwang gerakte. Voor de Braak liggen twee zaridplaten, Werck en Teurel, en 8 uur van de golf, lands waarts in, wordt de voormalige Hanfeftad Bremen door de Wefer befpocld. Deze rivier ig drie uur Lis verga AARDRIJKSKUNDE voor wer, tot aan Vegefak, voor fchepen van. 500: ton bevasrbaar, en tot aan Bremen voor {chepen van min dan sop ton. Zij reikt zeer ver Duitschland in, en is voor den handel van dit land, en dijzondere lik voor dien van het Koningrijk Hanover, zeer gewigtig. Zij heeft voorts cene goede zalmvis{cherij; maar beneden Bremen aan zich geene ftad van eenig agnbelang, dan Carksburg, det de Zweediche Koning RAR#L X bouwde, wien het omliggende land toen toebehoorde. Bremen is van een goeden wal omringd, en ligt, aan weerskenten van de rivier, 26 wur van Zee. Mea drijft ex veel Commissichandel, begint over Minden goederen naar Frankfort te zeOden, neemt yeo] decls aan de Noord{che walvischvaagst, bouwt vele fchepen,, brouwt zeer goed bier, bereide van flechte Duit&ehe wijnen. den dusgenoemden Sremer wijte, ap befiaat voorts van menigeriei fabriecken en fcheppeaart. De stad. bevat cen aantal fmaije Kerken » ea meer andere: grootithe gebouwen, vele sanzicn- lijke huizan van Kooplieden,.enz. Men telde er in 1803 na gemoeg 18,000 Lutherfchen, 14,000 Gereformeerden, en 1000 Roomechgezinden. Tot den uitvoer ven hier -behoort er inzonderheid veel heat em Westphaalfete lianens (*). - De Dollert fcheidt hee thens Haxoverfche Ovust~ Vriesintid: watt de Nedérlandeti. De Eems ontiast dich in die golf. Er liggen, tustehen heen en de Braak (") He  Langeroog, Baltring, Norembie, waar men zeebaden vixdt, Juist en Borkam; alle dsay, doch messtal wel bevolkt. Da dusgenoémde Ovisicresms en Westereems, wagen weike men den Dollart in vaart, loopen aan. weet kanten van het izatstgenoemde ciland benen; en mets raamt de Westereems van verre te ligter, daar het naast aan Borkum gelegene, en tot Groningetiend behoorende, eand Rottumeroog, of Rottum', gan zine Westside hoog is, en er op deszalfs Oostsip de, aan het gezegde vaarwater, twee lichten branden. Wengerog heeft cen naam van denzelfden core prong, als het aangtenzende Wangerland, ten Westen der Brasks aan welke het, op zijmen uit- puilenden heeft, de Schilliger, en landwaarts in meer andere, zijlem heeft. ‘Verder ten Westen ligt, aan de buisenatide van Ostvriesland, het grootere Marlingerland, bet welke zich ondtjds nog veel ver der ven Westen uitgeftreke, en dat Hark, of Arle, omvat moct hebben, dat ongetwiffeli de bron van . desaclfa naam is (X), maar thans op ecnigen affland ven hetzelve, em van zee, in het hedendaags naar Morden genoemde Norderiand ligt. Nomens naam herinnert den Nederlander de tij- den, waarop men die plaats Kien London nom. de, ja Norden op de papieren van vele naar London beftesnde fchepen den naam van deze ftad verving; terwijl de beftemming van menig ander vaartuig we- zenlijk Norden zelf was, werwaarty er tocn vele Ll naar 634.. AARDRIFKSKUNDE voor naar Holland moetende goederen door Engelfche fchepen gevoerd werden. Thans bloeit het ft naar Holland moetende goederen door Engelfche fchepen gevoerd werden. Thans bloeit het ft naar Holland moetende goederen door Engelfche fchepen gevoerd werden. Thans bloeit het ft naar Holland moetende goederen door Engelfche fchepen gevoerd werden. Thans bloeit het ft naar Holland moetende goederen door Engelfche fchepen gevoerd werden. Thans bloeit het ft naar Holland moetende goederen door Engelfche fchepen gevoerd werden. Thans bloeit het ft naar Holland moetende goederen door Engelfche fchepen gevoerd werden. Thans bloe Adje oneindig veel minder. Het ligt aan een inham, on geveer 4 mrijl van zee, en heeft 4000 inwoners, wasronder veel zeevarend volk. Aan denzelfden in- ham ‘vindt men, tegen over Norden, het viek Grietzyl, dat onder zie inwoners wele szeclieden tele, en waar het Hanoverfche bewind ecene op . London varende paketboot heeft aangelegd. Oostvrieslands voornaamfte havenplaats (*), Embden, ligt aan den Dollart, niet ver van den mond der Eems, en heeft 19,000 inwoners, en eene goede haven voor {chepen, die 19 voet diep gaan. Grootere Koopvaarders, enz. moeten = mijl van de stad op de reede biijven liggen. Er was veel handel, z00 dikwijls Holland met Engeland in oorlog was, en de neutraliteit der viag van dat Pruisfen, dat Oostvriesland lang bezat, de Holland{che goederen vermogt te dekken, Toen Oostvriesland vervolgens tot het dusgenoemde Xoningrijk Holland behoore-de, werden er allerlei goederen uit Engeland aan de zeedijken aangevoerd, en voorts over dezelve. hat land in gefmokkeld; van waar men ze over Embden, Delfzijl, Groningen en de Lemmer, met klem vaartuig, of langs de Wadden met grooter, naer Amfterdam voerde, Welken handel Embden op de Westkust van Afrika plagt te drijyen, is Feeds Des lands hoofdplasts is,  dit verder worden. Men plagt er voor en na deel aan de walvische vangst te nemen, en deelt er fterk in de haring- visfcherij op de Noordzee. Men bouwt er vele fchepen op de koop, en er zijn leertouwerijen, zeepziederijen, fabriecken van gebreide koufen, en. Embden is eindelijk, naast Bremen, de voorname tapelplaats der Westphaliae linnens, en zal de zetel van eenen geweldigen Tranfit- en verderen han- del op den Rijn worden, zoo haast de ontworpene gemeenfchap tusfchen de Eems en Lippe (*) vole tooid zal zijn. Dit fichjnt intusfchen, nog even ver af te zijn, als de uitvoering van andere daarentegen voor Nederland nuttige, zoo niet onontbeerlij- ke, ontwerpen, om het Ritnwater meerendeels door de valleijen der: Veluwe, ‘of langs de Greb en Eem, naar de Zuiderzee te doen loopen, en deels, in vereeniging met het water der Maas, derwijze zamen te perfen, dat het langs Dordrecht en Rote terdam met kracht zeewaarts aan en in fpoele, pleats grijpende verflijkingen wegfpuije, en het zce- water bij den Vioed niet meer den Briel{chen ri- viermond in late komen, om aldaar zijn bezinkfel te laten zakken; welk laatfte door den Vioed op- gekecrde, en tot ftilftand gebragte, rivierwater zelf thans inzonderheid aldaar Tevens ten opzigte van zijn eigen bezinkfel doet. Maar -hierover, en over het, ten nadece van Ne- derland, te gravene kanaal tuschen de Lippe en EKems, nader in den aanvang ven het volgende deel. Eene reeds gegevene gemeinen schap met de Eems heeft Papenburg, dat niet ver van haar tusfchen moerasfen ligt, gege inwoners heeft, en, van 1796 tot 18co als neutral befchouwd, met zine ving vele Hole Jendiche goederen dekte, die naar de Oostzee, Frankrijk, eng. gezonden werden. Te voren was de plaats vrij onbekend; offchoon rij als de haven van. Munster, Warendorp, enz. kan worden aange- merkt. BREE- BREEDERE AANTEEKENINGEN OP DIT ° EERSTE DEEL. CA) bliadz. 28. Dies iszonderheid het geval met een onzaggelijkk Iang gedeelte der Zuidkust van Nieuw Holland, dat al het voorkomen van eene koraalbank heeft, en, te gelijk met het ganfehe Zuidwestelifke derde deel des ellands, na de vorming van het overige, door eene Vulkanifche werking, uit zee opgebragt, en aan het overige gehecht, schijnt te wezen. lets, dat ons veel waerfchijnlijker voorkomt, dan het gene Kapitelix. FLINDERS onderftelde, dat de zee daaromftreeks thans eenige honderd voeten lager zou ftaan, dan toen die kust zich nog onder water bevond; zoo als zi dit eenmaal heeft moeten doen, bifaldien zif wezenlijk eene koraalbank is. Wat er ook daarvan zij, wif merken het hier te meer op, daar het in het vervolg eenigzins te fiade komen zal; en wij meenen voorts den Zeevaren- den lezer geen ondienst te doen, met hier, nopens hooge en fteile kusten, de volgende uit elgene onder vinding gefprotene sanmerkingen te plestfen. 1. Hoe Lis ge AANTEEKENINGEN, geweldig het ook op zee moge waaijen, de wind breekc gemeenlijk tegen e¢enen. hoogen en feilen wal, naar welken men door hem gedreven wordt. Bij het ‘paderen yan zulken wal vindt men hem reeds flapper 3 en digt bij denze!ven verandert hij eenige ftreken van riging, en waait fchuins af, of gansch evenwifdig agu de kust; zoo dat een fchip op het oogenblik, waarop het onvermijdelijk verbrijzeld fchijne re thoe- ten worden, in ftaat geraakc, om van den wal af te houden. s. Terwijl de golven in hetzelfde geval al- lerhevigst- tegen eene. hooge en fteile- kuse aandrui- fchen, en daarop breken, is er bijkans altijd in het benedenwater eene terugwerking, welke tegen die der golven, waardoor het {chip nasr den wal toe gedreven wordt, in werke, en tot deszelfs behoud bijdraagr. (B) bladz. 30. De entbind van dric pond water, nabif de Ost- vrieiche eilanden uit de Noordzee opgehaald, en die ' wan dezelfde hoeveheid, nabij Rostock uit de Ost. zee gefchept, gaven: Noordzee. Ostzee. Murlat van Soda, of gewoon zout, 522 263 Muriat van Magnefia, of Epfom zout, 198% ati Sulphaat van kalk, of Seleniet, 23 12 Sulphaat van kalk, of Glauber gout, 1½ x Bezinkfel 1h 7465 $88, CC) bladz. 30. De hocveelheid van zoutdecltjcs in het watery det Op BREEDERE AANTEEKENINGEN. -539 op verfchillende plaatfen gefchept werd, was, volgens de Phyfifche Aardrijkskunde van BERGMAN 3 e Nab§ IJsiand-tucfchen de -—— de Zuidkuse van Noorwegen tusfchen de . Io hee Kattegac =~ de Ostzee eo — Boerhoifche golf tusfchen de = = Noordzee, 2an de Hollandfche kust nevens Northumberland asaeem North Foreland ‘ mm Wee Kanaal tusfchen Frankrijk en Engeland - eo —— Jer{che kanaal nevens Cumberland nevens Northumberland asaeem North Foreland ‘ mm Wee Kanaal nevens Cumberland nevens Northumberland asaeem North Foreland ‘ mm Wee Kanaal nevens Cumberland nevens Northumberland asaeem North Foreland ‘ mm Wee Kanaal nevens Cumberland nevens Northumberland asaeem North Foreland ‘ mm Wee Kanaal nevens Cumberland nevens Northumberland asaeem North Foreland ‘ mm Wee Kanaal nevens Cumberland nevens Northumberland asaeem North Foreland ‘ mm Wee Kanaal nevens Cumberland Weneves de Westkust van Frankrik ——— Spaaniche kust "In de Middellandche zee, nabij Castiglione’ Ten Noorden van Malcha, op den afftand van 5 miyl Volgens paces reis rondom de wereld? Op 81° N. Br. tuschen het ijs ow 74° ———— in de opene zee —- 649 ———= tusfchen Hsiand en Noorwegen poe $99 ee ee Hittland en Noorwegen — 45° ——— in den Aciautifghen oceaan — 3° —— or — a 969 nr aera eee? > pee 100 es ee ne en — 4)°—— — — ee ee Onder de Linie Op 14° Z. Br. . = 205° en op 26° ‘Jn den Grooten oceaan, op 405° Z. Br. - quan a= ———ae =~, 46° | om ean amcereyp dew aw QF more vs en ¥ ts — § ¥s ws gs €0 48 iy 3s vy sso DREEDERE AANTEEKENINGEN. CD) bladz. 33. In der Fournier van LE MAIRE GR SCHOUTEN worden die infekten befchreven, als gehörige laizen, wir als kristal, oh den kop met eene vuurkleurige ptek geteekend. Cowley befchrijft, in zijnne Reis naar den Grooten oceaan, het verfchijfnfel, als van eze menigte van garnalen voortkomende, Funnet, die den Grooten oceaan bevaren heeft, verbaalt, dat een emmer dus gokleurd water bevenden werd eene groute woenigre lijmige bolletjes van eene roode kleur te be-waten, welke op de opperviakte dreven, en door hem voor vischfchot gehouden werden. Kapitein coox, op wiens waarnemingen men zich het beste verlacea kan, bevond op zijnne derde reis, dat het verfchijufel van eene oneindige menigte kicine diertjes voorthwam welke, door een Mikroskoop befchouwd, de gedaante van Steurkrabben hadden, en rood van kleur warthe. De wärmesten, door den Heer Männer no- pens lichtende zeediertjes gedaan, en in de Philosophical Transactions bekend gemacht, leeren het volgende: De eigenfchap van liebens op te nemen is tot ' de eenvoudigfte bewerktig bepald, welke meerendeels de zeeen bewonen. Dezelve heben die eigenfchap niet beftendig; maar gemeinde flechts op zekere tifdftippen, ea bijzondere gefteld- beden van derzelver ligehamen. 'Het vermogen van te lichten huisvese in een bijzondere zelfandigheld, of een vocht, dat fomtijds in een bijzonder werktuig vere VERVAT, somtijfds door het ganfche ligchaam henen verfpreid is, Met de werking van die zelfftandigheid is ber, als 2) in het leverde Ngchaam begrepen is, anders gefegen, dan afs zif er nit genomen is. In het eerfte geval wordt het licht door tusfchenpoozen van geen liche afgewisfeld, en gemeinde door werking der fpie Verwandt. ren voortgebragt, of gefterke, Ja hangt het foms volstrekcetftt van den wil des diers af. In bet tweede geval duurt het lichten gemeentifk voort, tot dat het ganfchelifk ophoudt; waar her door wrijving, schud- ding en warming, regtretreeks op nieuw verwekt kan worden; cerwijl dat alles op de lichtende ftof, ats zif in het levende dier vervat is, enkel indrectelijk werkt, door het dier te prikkelen. in allen gévalle is de ict. tende ftof 200 ver van Phosphorifche elgenfchappen te bezieten, dac zi} onverbrandbaar is, en door een fterk warmen, of droogen, van haar vermogen beroofd wordt, Het geven van liche, hoe lang het ook moge anhouden, vermindert tevens de lichtende fiof siet in hotveetheid; en de. tegenweerdigheid van 2uivese lacht Wordt dzarbij niet vereisches Het licht wordt door andére gasfen niet vitgebluscht. Het wordt door een langdurig of dikwijls hethgald schifnen bij levendeé dieren niet vitgeput, noch door blootftelling voor naturlik licht verfterxe en opgehoopt. Het bhangt dere haive van niets buiten bee dier af, maar is eene ber ftendig ssnklevende elgenfchap van cene bijzonderlijk bewerktuigde dierlitke zelftandigheid, of vocht, er worde door dezelfe werten geregeld, welke al de andere werkzaamheden van levende wezens befturen.” De Heer macartney befluic met waar te nemen, dat het lichren der-zee fteeds door levende dieren, ep meestal door de Medu/a fcintilNens, words voortgee b Regt. LF) Bredere Aanteken, De bestendige inwendige warmte der aarde, welke nooit geringer dan van 36° (chijfnt te zijn, onder on. ge luchtftreek Reeds meer dan 40° is, en nooit boven 54° klimt, werd door BUFFON, en deszelfs navolgers uit een vuur in het middelpunt van den sardbol afge- leid; maar latere Natuurkenners befchouwen ze als een uitwerkfel der warmte, welke de aarde door het geftadig opnemen van de Zonneftralen gedurende de verloopene eeuwen verkregen heeft. De volgende waarnemingen bewijzen, dat de betrekkelijke warmte in de lucht en de zee op onderfcheidene diepten naar. het jearfaizoen, de plaatfelijke ligging, enz. verfchilt. Breedte. Lucht. Boven in het water en lager. In de Noor- ‘or Aug. 32° g6° 939° ter diepre van 60 vad. Der Istsek. 267 Juntj 43% 26 —— ae — 786 6s Sept. 664 555 40 ——~— —— — — 68g 7k Jan.. 46 87 40 —~———— Ff In den Atian- JsS§ ——— 47 40 Sto = == ——_ 18 tifehen oc. 39 —— 58 59 59 — ——— — 18 10 =——~ 73 79. 66 —— mee —— Fo $ Feb. 81 844 8: ————-—- 18 Onderde Linie Sept. 754 74 66 ————-—— 95 Dalder Atlan $24 Sept. 75§ 74 66 ——-———— 50 tifchen oc. /24$ Aug. 724 70 68 —~ ——— 80 Groote oceaan 58§ Dec. 92 82 33§ — ——~— 169 Bij Kanp Hoorn 88 «gS a ame —— 109 Indien Oceaan{ - 76 moo ete ee bij den Noor-, 78 (71 eee —— «= der Keerkring. 62 om -——— —— 195 Onder de Linie 82 60 = ae ——~ 100 Bothnif. golf julf 68 65 nabjj land. ; Oct. 39 46 In de Sond Aag. 70 68 66 aun amen ae g Bijde Bermudes: Mei 80 78 BREEDERE AANTERKENINGEN,, 543 (G) bladz..46. De werking der vorst op- het zeewater {chine intus- fchen eenigen tijd lang te moeten aanhouden, Bijde Bermudes: Mei 80 78 BREEDERE AANTERKENINGEN,, 543 (G) bladz..46. De werking der vorst op- het zeewater {chine intus- fchen eenigen tijd lang te moeten aanhouden, Bijde Bermudes: Mei 80 78 BREEDERE AANTERKENINGEN,, 543 (G) bladz..46. De werking der vorst op- het zeewater {chine intus- fchen eenigen tijd lang te moeten aanhouden, Bijde Bermudes: Mei 80 78 BREEDERE AANTERKENINGEN,, 543 (G) bladz..46. De werking der vorst op- het zeewater {chine intus- Eer het zijn zout onat daan is,.In de lis- zee bevond pg Faces, dat het ijs, betwelke zich on-. der zijn oog rondom het fchip vormde, terwijl, de Thermomecer 53° graad beneden het vriespunt ftond,, nog,i, van deszelfs zouc behield; dat hetzelfde ijs,. ache dagen lang voor eene koude van tusfchen de 2° en 41° blootgefteld, nog flechts,3, bevattede, en dat het zout ten einde van 3 weken, gedurende de laactte. 6 dagen van welke-de Thermometer tuschen de 134° en 243° beneden het wyiespunt had geftaan, zijn zoue geheel kwije was. De Heer narrne bevond, dat, met éene koude van flechts 5° beneden het vriespunt, of van 273°, de verfche deeltjes van het zeewater bee vrozen, en tusfchen zich een zeer zout vocht behiele’ den. Met deze naturilijke uitwerking der vorst doet’ men In zekere deelen van Schotland voordeel, om ge- meen zout te bekommen. Men ftele het zoute water des winters in ondiepe bakken voor de vorst bloor, welke eene korst van bevrozen zoet water boven op vormt, die men dan wegneemt, zoo als vervolgens eene eweede en derde korst, waarna er een zeer zoute pe- kel overblijft, die tot zout wordt verkookt. A (H) bladz. 36. De ijsvelden, welke ‘in de baaijen en rivieren van Amerika gevormd, en door de ftroomen naar zee ge- _voerd, worden, zijn veel hooger, dan die men in den Oce« 4 BREEDERE AANTEEKENINGEN. Ocesan gevormd vindt. Dszris, Frans Gouverneur Yan Canada, zegt, dat die gene, welke naar de Bank van Terre neuve afdrijven, fomtijds 10 uur in den omtrek hebben, en 35 vadem diep gaan; en ELLD, ih deszelfs Réis naar Hudson’s beat, verzekext, dat fome nifge dier ijsvelden tusfchen de 1500 en 1800 voet boven warer uitfteken. Dz Paces onderftele, dat zi§ die dikte van zulk een geftadig opeen kruijen verkrijgen, als hetgene de geduchte jsdammen in de Nederlandsche en andere rivieren insgelijks vorm. Hoe mag intusfchen het ifs, in de eeuwig bevrozene decien der ljszee€n, aan deszelfs verbazeude hoogte zija geraakt F 1) dladz. 72. Schoon de Caspifche zee as een onvergelijkelijk große meer mag worden aangemerkt, verdient dezelve in een zamentftel van Zeemans Aardrijkskunde eenige melding, vit hoofde van de zoutheid van haar water, en omdat zij waarfchijnlijk eenmeal gemeenfchap met de zee heeft gehad, Zij is ongeveer 300 uur lang, 100 uur breed, en over het algemeen tusfchen de 60 en 70 vadem diep; offchoon men aan het Zuider uiteiude mer 380 vadem geen grond heeft kunnen peilen. Langs de overse is zij zoo ondiep, dat dezelve enkel door klein vaartuig genaderd kunnen worden; en de sheepwalke wordt er boven dien door klippen, zandplaten en meer nigvuldige fermenden, onveilig gemaakt. De Caspifche zee is aan ongeregelde verheffingen van tusfchen de 4 en 8 voet onderhevig, welke meer door de ongelijke drinkking van den dampkring veroorzeakt schijnen te worden, dan door het in die zee uitloopende rivierwae ter, Volgens de jongfte reizigers is hare opperviakte so Of 60 voet lager, dan die der Zwarte zee. De BREEDERE AANTEEKENINGEN. 543 De dwaling van bijkans al de Ouden, die de Caspis fche zee als eene golf van den Noorder ocean bes schouwden, werd het eerfte door proLemMAgeus tegen- gefproken, sffe haar in zijnne fardrijkstunde als cen groot meer, zonder cen groot meer, zonder cen groot meer, dac het middelfte en Oostelijfke gedeelte der viakte tusfchen die zeeen uit zand beftaat, het welke met zout en overblijffelen van zulke fchelpen, als men in de Caspische zee vindt, vermengd is. Hierom willen zij, dat die vlakte oudtijds onder water ftond; maar dit worde noch door gefchiedenis, noch zelfs door overlevering, bevestigd; het zou derhalve feeds In de vroegfte tijden opgehouden moeten hebben gehad van plaats ce grijpcn. Anderen hebben beweerd, dar er eene onderaardfche gemeenfchap tusfchen de Caspifche zee en den Perzi- chen zeeboezem bestanden, en dit denkbeeld daarop gegrond, dat men in dien zeeboezem meermalen wile genbladeren ziet drijven, fchoon de wilg aan hare oevers onbekend is. Die bladeren voeren zij uit de Provincie Ghilan dertvaarts, door eenen afgrond, wele ker mond een maalflroom in de Caspifche zee, nabij Asterabad, in de Provincie Mazendaran, Zijn zou. Maar men heeft opgemerkt, dat die bladeren door den Eufraat naar den Perzifchen zeeboezem kunnen wor- den gevoerd, en dat er, bijaldien de gezevde ge. meenfchap beftond, in de Caspifche zee visfchen en schelpen, zoo als die van den zeeboezem, zouden wor- den gevoerd. Enden; hegene integden; ine M m tuse 546 BREEDERE AANTEEKENINGEN. tusfchen kan men, die gemeinwärmen, vragen, während er van het water der groate rivieren word, die in de Caspifche zee vallen. Nu worde die aasnvoer van water, volgens HALLEY, door de uitwärme, welke in die zec, uit hoofde van habe menigvuldige ondiepten, zeer groot is. Onlangs voegde een Aardrijkskundige daar nog een waarfjine lijke opflorping bij, door de kalkachtige bergen, walke de Caspifche zee aan den Zuid- en Z. O. kane ome ringen, en van vocht doordrongen blijken te zijn, daas zij vele bronnen van zich geven. Ja een en andec kan ten gevolge hebben, dat de meergemelde zee thans veel lager, en ook in omtrek veel bekrompener is, dan voor eene reeks van eeuwen, toen Zzij een deel der viakke tasfchen haar en de zee van Azof bekt kan hebben; offchoon deze zee, om het andere deel ingelijks te bedekken, en over hetzelve gemeen. [chap met de  van den Ocean zou möten ftellen, dat ons met geene mogelijkheid {chijnot te kunnen worden gedaan. (K) bladz. 75. Horspurcus East India Directory bepaalt op de volgende wijze de middelbare (cheidlinie, tusfchen den N. O. en Z. QO. Pasfaatwind, in de onderfcheidene maanden des jaars, omftreeks dat gedeelte der Linie, dut van den 18 Lengtegraad tot den 26 reikt, en door de Indifche fchepen gemeenlijk wordt gepasieerd : BREEDERE AANTEEKENINGEN. gap fe e Op de uitreis, Op de thuistelu, Middelbata maan— verliestmen krijgtmen ver). men krijgtmen fcheidiinte den N.O. denZ.O,. denZ.O,. denNigy. tusfchen dé Pasfaatw. Pasfaatw. Pasfaatw. Pasfaten. Janvarijf 7° N.Br. 3° N.Br. 22° N.Br. 44° N.Br, 2° N.Br, Febroarij) 2 s— 1 1S ee gk te Maart So TE 1 oe Se 5h April . 6 s—— Tif ——~ 5h ——=» gt Mei 2. 7 ——=3 += ab ws 6 —— 3} Joni} . 9 —-3 ——-3 —9 ——6 Julf 2. 12——-3 —~4 =— 12 +—~ 8} August. 13 -~— 28 ———- 4 13 = 9 Septemb. 11f—— 2 —— 34 ——~ 113+—~ 83 October lo —— J ——— 30 —— 16 —— 7 ‘Novemb. 9 —— 4 == 34 w= 8 =m 4} Decemb, 6 ~~ 4 “—a- af same sh anme 93 Seeeseeun CL) bladz. 98. Eene reeks van wadrnemingen, doot cassint, té Pas rijs, ten aanzien der dagelijk(che afwijkingen van de Kompasnaald, gedaan , leert het volgende: Van 6 uur des morgens tot 2 uur des namiddags nadert ‘de Kom- pasnaald den Meridiaan; daarop wijke zij tot 9 uur des avouds van dezelve af; des nachts houdt zij zich ftil, De fom der afwijkingén ten Westen is grooter, dan die der tegenoverftaandé. Men heeft voorts aan boord: van fchepén eene afwijking bemerkt, die eenlge gtaden bedroeg, en zich naar den hoek regelde, dien de fteven met de Magnetifche Pool maakte, en Ooste. This was, also de fteven near Westen gerigt was, maar Westen, als de fteven zich naar het Oosten had gewend. Dezeive is ititusfchen niet algemeen, en wereischt. eene reeks van geregelder waarnemingen. “Mma dan 8. BREEDERE AANTEEKENINGEN, dan er nog daaromtrent gedaan zijn. Diensangsende yindt men in de Philofephical Transactions een opfte van FLINDERS, die daaromtrent een aantal berekenin- gen bij de Engelfche uitgave van zijne Ontdekingsreis heeft gevoegd. De jaarlijk(che toeneming der afwijking te London verfchile grootelijks, blijkens de volgende tafel; waaromtrent men intus{chen opgemerkt heeft, dat de gerallen daarop tot aan het jaar 1800 niet zoo paauwkeurig opgeteekend zijn, dat men zich daarop volkomen kan verlaten. In een Middelbaer vak van jaartjks 1580 |e ae © 58 77 jaren 8;' na genoege O. 1657 o oe = 1700 8 o W. 43 "A 1740 1 40 = 40 tii 1750 17 34 10 13: 1760 19 12 — 10 7 1770 200(«(«435 1657 o oe = 1700 8 o W. 43 "A 1740 1 40 = 40 tii 1750 17 34 10 13: 1760 19 12 — 10 7 1770 200(«435 1657 o oe = 1700 8 o W. 43 "A 1740 1 40 = 40 tii 1750 17 34 10 13: 1760 19 12 — 10 7 1770 200(«435 1657 o oe = 1700 8 o W. 43 "A 1740 1 40 = 40 tii 1750 17 34 10 13: 1760 19 12 — 10 7 1770 200(«435 1657 o oe = 1700 8 o W. 43 "A 1740 1 40 = 40 tii 1750 17 34 10 13: 1760 19 12 — 10 7 1770 200(«435 —=CO= 10 7t 1780 22 10 = 10 9 31799 -930=(«#239 Io Sis 100 "24 2 — 10 2x6 ywi90 94 12 = 10 L (M) bladz. jot. De Koralen werden eerst onder het rijk der Delftofen, unvervolgens onder dat der Planten, betrokken, tot dat de Franfche Natuurkenner PEYssoNNeL ondekre, dat zij hunne vorming aan levende dieren verfchuldigd Zijn, welke deze woningen van den boden der zee cot aati hare opperviakte verheften, door middel van eené kalkftof en dierlijk lijm, dat zij in hunne ligcha. then gerekend worderr te bevatten. Het onderfcheiden -voor- BREEDERE AANTEEKENINGEDN. 549 voorkomen der Koralen bewijsc klaarlij, dac zij door verfchillende diertjes.gevormd worden, en heeft bua de namen verichaft van Millepores, Cellepores, Tubge pores, enz. Uit Kornstritte entstehen er mettertijd eilanden. Als, namelijk, een rif de oppervikte der zec bereikt, worden er daarop bij hoog water Kornstritte, schlpen, gandig en ander bezinkfel aangepoeld, for dat er zich drooge plekken vormen. Hierop worden er bij hooge Vloeden, en in vogelendrek, zaden van planten sange-bragt. Eenmaal aangevangene plantengroei mest door. veriterving en rotting den grond; de vogelen doen zulks tevens al meer en meer, en het wordt een tuin-aarde, die de heerlifkite gewasfen van tusfchen de. Keerkringen kan voortbrengen. Nogtans zijn vele van die Keealeilanden, schoon met groen bedekt, wie hoofde van gebrek aan versch water, onbewoonbaaz. Sommige, die cirkelswifze of anderzins rond loopen, hebben in bun midden een open vak der zee, dut de olorprokelijke diep zout meertje schijnt te vormen. Uir den geftadigen aangroei der  palen, vereenigd zijg zouden; maar win- den, golven ef stromen, schljuen zulks te beletrer, door steeds van eene en dezelfde zijde op de eilanden aan te dringen, ze weg te duwen, en de brokken near den luwen kent te schuiven, waar stile in het water toelaat, dat zij een bezinkfel vormen, en de zandbarken voortbrengen, op welke er schpen voor anker kunnen men gaan, hetgene zij aan de andere zijde der Ko- saaleilenden bijkans nooit kunnen doen, aangezien der. zelver oevers regtftandig in de afgronden van den Oce- Mm 3 | aan ggo BREEDERE AANTEEKENINGEN. gan nederloopen. Wij bezitten geene reeks van waare wemingen, die coercikende fs, om den tijd te bepalen, quieken het aangroeijen vaa Koraalriffea tot aan de op- perviakte der zee vordert; maar her fchijnt zeker, dat eenige, in de Chineefehe zee, zich, gedarende de laatfte so jaren, 2 of 3 vadem hooger hebben opgehe- even, Behalve die hooge verheffing boven de opper ylakce des waters, van welke er reeds onder (A) ip ‘geweagd, bestaat er nog een der Vrien- den eilanden, dat bij coox' en VANCOUVER den naam wan Eeos yoetrt. Er lisze, welke men lang als eene onbetwistbare @aadzaak ganpam, en welker weg naatwkeartg ais die wan ‘eene armee werd afgebaltend, is door de heden- glaagiche Natuurkenners becwijfeld geworden. Dezen Aenken, dec aij gedurende.hunne afwezigheid van de kuscen in de diepten van den Atlantifchen oceaan ver keeren, en er verborgen bifven, tot dac hunne tifd wan kuit fehiecen nadert; alswanneer zij het min diepe -water tangs dc kusten bezoeken, waar er meer warmte on pefchikcer voedfel voor ‘het jonge broed is. Die de werhaising nog vasthouden, willen, dae zij de IJszee ‘amftreeks het midden van den winter in drie divifien werlaten. De eerfte zou dangs de kust van Amerika he- nen ftrijken tot aan Carolina; de tweede, die min sans ‘merkelijk is, door Behbringsftraat, langs de Kust van Azie, tot aan Japan; de derde en yerre weg de groot- fte divifie bereike, wil men, in den aanvang van Maare Jjsiand,cm verdeelt zich aldaar in kolommen, of scho- jen. ERE AANTEEKENINGEN. 558 fen, ter lengte van 5 of 6 mijl, en ter breedte van 9 of 4. 0 April of Meberkend de voorhoede Hitland, en het groote ligkeam doet zobks in Juni; omfrecks het einde van welke mzand de Haring, zoo als ook ia Jolff, op 2ijo best ls. Van Hitland neemt eene kolom baren loop door de Noordzee, waar aij in October nevens Yarmouth verfchijnt; eene tweede kolom be- geefe zich in het lerfche kanaal en bereike het eiland Man in Julij. Na October ziet men in onze zeten flechts eenige enkele, en men onderftelc, dat de gene, die aan het net ont{nappen, alsdan. naar de IJszee terug keeren. Intusfchen heeft niemand ooit eenig {poor van dien terngtogt gezien. Voorts loopt de onderftelde heen en wederreis langs eenen zoo ontzaggelijk langen weg, dat de Haringen, wat ook de Makreelen doen mogen, denzelven in den geftelden tifd niet kunnen afleggen; en men vindt ze op vele plaatfen der Ooste zee van Maart tot in November, ja elders het geheele | jaar door. Hierbij kom jaar door. Hierbij kom jaar door. t nog de nietigheid der onderftellig, dat zij door de Wallifsschen tot hunne gee waande jaarlijkche verhuizing genoodzaakt zouden worden, Vreeslijk plagen hen daarentegen de Haaljen, die in de Noordzee geweldig toegenomen fchijnen te wezen. 