Herinneringen uit de loopbaan van een Indisch officier
Willem Adriaan Rees
In opéreuimde stemming ging ik naar de depôt-kazerne, om het ayond-rapport in te nemen, en yan daar naar mijne reisgenooten ih de mess. Het zag er nog eyen somb^ uit in die zoogenaamde offi-ciers-woning, ofschoon er een tweede vetkaars ontetoken wajg^ De koBimandant had gesmuld, en lachte tevreden; Setro had rijst ge kookt in een pisangblad, weetje, aan een w a r o n g (kraampje, stalletje) gekocht, en een paar tjabej's (spaansehe peper) metikan kring (gedroogde visch), te zamen voor elf dmten. Nu lag hg op isQu scheepsmatras, die hg w^'selgk niet aan den hof-meester cadeau had gegeven zoo aJs Pienema en ik, en rookte een seroetoe (sigaretto, tabak in een droog blaadje gerold). Of ik er niet een wil proeven? — neen, dank u, ae stinken te veel. — Er wm een messhouder, had men vemomen, een adjudant-onderofficier pro memorie, tevens kleermaker, dronkelap e^ bmtale kerel, die geprotegeerd Werd door ik weet niet meer welk personage, die een grooten beer bg hem had. De Ueveling hidd een offiders-tafel; maa^ het etensuur wae voorbfj, en niemand kon meer wat krijgen. Na drie boodschappen om een kop bouillon voor den zieke te vragen, had Setro een weinig aangelengde soep ge- kregen, die ik nog onaangeroerd op den grond zag staan. Setro had yerteld : »Ietoe toewan makki-makki sama saja, dia bersoe mpah kei seitan — mabok betoel, e h!" (die heer maakte mg een standje en yloekte als dedmvel.; h^ is erg droAken). De ergerlgke toestand der mess verklaarde zich dus eenigzins, maar wg waren er niet mede geholpen. Het moskietenheir had een ontzettende uitbreiding gekregen seder t de avond was gerallen. Zijn zongen en juichten en dansten en huppelden en dui-zenden; zg vulden het vertrek met vroiijke feestkoren, zg verzädigden zich naar hartelust met het zoete, dikke, gezonde bloed der nieuwelingen, dat hen naar het hoofd steeg en onverschillig voor den dood maakte, gelijk de amfioen den Javaan; voor 66n, die er onze slagen viel, stormden honderd anderen, hmi krijgszang anheffende, op de groote bloedzakken — onze respective ikheden — Ids. Slechts de ikheid van onzen kommandant werd gespaard. Keeds was deze op het pant van in te sluimeren, toen h^ zich op z^a eenen elleboog we^r oprigtte om lagchende te vertellen, dat het kier wel wat had van een plaatsje, — de naam h m^ ontscho-ten, — op de kust' van Borneo. )Daar moest ik een nacht in het bosch doorbrengen met zes europesche soldaten, omdat w^ verdi^aald waren en b^na geen stap meer vooruit konden komen. Gelukkig- wa-ren wg digt bij een rivier, want aan vuur maken was geen denken — de Dajaks zouden one dadelijk gesnapt hebben — en nu konden ten minste vier manschappen tot aan den hals in het water gaan staan om de moskieten van het lijf te houden, terwgl isrg er minder last van hadden en op een boomstronk bivakkeerden. Het schjnt toch dat ik zittende in slaap was geraakt, want ik -nrerd wakker gemaakt met een nare tiding. Een flankeur die in het water stond had de moskieten niet van zijn gezigt kunnen verja-gen, zelfs niet door nu en dan zijn hoofd onder te dompelen: Half Waaanzinnig had hij gezegd: "dan verdrink ik liever;" toen had heb noort meer van dien vent gehoord; kassan! (utroep van medelgden)." Ofschoon dit verhaal mij wel wat sterk gekleurd en overdreven toescheen, en daarom weinig indruk op mij maakte, had ik echter besloten liever den ganschen nacht ter bewahren, dan in de muskieten-mess te bivakkeren, en wandelde daarom, nadat ik te nog eens de kazerne bezocht had, langzaam het kampement uit naar Rijswijk, waar zich ergens een goed hdtel moest bevinden. De nacht was overheerlijk schoon; dozende sterren schitterden met oostersche pracht aan het blaanwe gewelf, doch weinig men-schen genoten er van; alles verkeerde in diepe rust. Nu en dan slechts rode een wagen vlug over den weg, en er was iets fantastisch in de vlam der toortsHchten (o b o r s), die door bedienden achterop den wagen gedragen werden, iets ongewoons in de gloegende spaanders en vonken die wild in de lucht vlogen en het spoor als met diamanten bestroorden. Enkele inlanders die zich naar hunne woningen bega^en, droegen alle een brandende fakkel of ten minste een ontstoken vuur-touw (tali a pi) in de hand; later vemam ik dat dit een politie-maatregel was. Van tgd tot tgd hoorde ik mij het »werda" toeroe-pen uit een inlandsch wachthuisje, waarvoor een Malejjer op zgn hurken zat, terwgl een piek of vork naast hem in den grond was geplant. Zoo kwam ik, gedurig den weg vragende en niet op de spoedigste w^ze, aan het hdteL *t Was middemacht toen ik het erf o Pliep. In de vorgänglichen van het hoofdgebouw lagen een paar bedienden op een matje te ronken; de dear was gesloten. Het huis omlopende, zag ik in een bggebouw nog licht; daarop afgaande, vond ik een vriendel^ke jufvrouw waar-mede ik kennis maakte, en het gevolg dier kennismaking was, dat ik een half uur later op een heerl^jk bed insHep. I. VI. Een zonnestraal in de mess. Als Pienema ooit zijn herinneringen uitgeeft, zal hy nietinge-breke bljven zijn eersten nacht naauwkeurig te beschrgven; tot zoo lang dus laat ik het aan m^'ne lezers over, er zich een meer of min juist denkbeeld van te vormen. Het is nu middag van den tweeden dag; het schelle zonnelicht heeffe den melancholischen tint der mess eenigzins opgeklaard, ofschoon hat vuil der zoogenaamde witte muren, de spruggen in de hoeken, en de ruheid der lompe meubels des te duidelgker zigtbaar zijn geworden. Ik heb reeds een paar malen appel gehouden, een unr in een huurwagen rondgereden om een paar brieven, vergezeld van mgne visitekaartjes, af te gven aan eenige huizen, waar ik was aanbevolen door vrienden of familiebetrekkingen, ik heb ook al deelgeno-men aan de messtafel, en een paar nieuwe collega's leeren kennen, die van buitenposten kwamen en verschrikkelijk pruttelden over verongelijkingen waarvoor men hen naar Batavia had opgezonden, en die in het algemeen geen gimstigen indruk op mij maakten. En nu zit ik in de galery uit te blazen, naast denkommandant, die, met de voeten ter hoogte van zijn hoofd tegen een pilaar gesteund, al weder praat van zich lekker te gaan maken, en naast Pien ema wiens koliek overwonnen is door de duizende roode bulten die hj aan de moskieten te danken heeffc. Drie, vier maleische aspirant-huiq'ongens staan met uitgestreken tronies, hoogst een afstand, en vertoonen hunne soerats of certificaten van onbegrgpeiyk goed gedrag, van langdurige trouwe diensten bg vorige heeren. De kom-mandant houdt vol dat die brieves gestolen of valsch zijn, maar praat en lacht met die bedriegers, die wg toch niet kunnenmissen. Een paar Montong-Clinezen pakken goed voor klamboe's (bedrørdijnen), nacbtbroeken, kabayen en huisjassen uit, wat wy nog minder kunnen ontberen. Daar komt een optogt van inlanders de port in en houdt mid-den op de plaats halt. De m and or (opzigter), een net gekleid inlander, begeft zich naar het logies van den messhouder. "Voor wien of al die b a r a n g-b ar a n g (goederen) zouden zijn?" Zegt de kommandant. Dat is fijn spul, hoor!" Onze nieuwsgierigheid wordt niet lang op de proef gesteld; want de mandor rigt zgne schreden naar ons, blijffc op vijf passen stilstaan, groet beleefd, door de regterhand en het linkerbeen gelgk-tijdig achteruit te trekken, en vraagt naar den ))toewan (heer) Robert." Dat geldt u, Robertje. De mandor nadert nog een pas, herhaalt zgn groet, en zegt in het Maleisch: Mevrouw van Tielman zendt uvele groeten. Mevrouw heet den heer Robert welkom te Batavia, en hoopt dat hy welvarend zy. Mevrouw is bedroefd (ziek van hart) dat de heer Robert heden ochtend niet uit den wagen is gestegen; want mevrouw verlangde zeer desa heer Robert te ontmoeten. Maar mevrouw begrypt dat de werkzaamheden van den heer Ro- bert veelvuldig zuUen zijn. 2>0ok bedenkt mevrouw dat zy den heer welHgt behulpzaam kan z||n, en zendt my om u te dienen. )>Vervolgens zendt mevrouw eenige vruchten, een ledikant met toebehooren, een waschtafel, twee knaapjes, en een koelen rot- tanstoel. Wanneer mynheer, het wenscht, zal hij dat thans in ontvangst nemen." D^arop terugtredende, geeft hij een wenk, en drie allerlieflste meisjes van der tötzen, tot zestienjarigen leeffcijd, in het gebndkelgke kostuum der slavinnen gekleed, en het glanzend hoofdhaar versierd met witte welriekende bloemes, naderen schroomvallig en met neuergeslagen oogen, om korfjes met uitgezochte vruchten aan lojjiie voeten te plaatsen. Daar neergehurkt, blyven zij mgne bevelen afwachten. Wij kyken elkander aan met oogen van dubbele taille, en de kommandant lacbt genoeglj^ker dan ooit. XjAstagab!' roept hij uit, ))dat noem ik kolven! Diemevrouwis een juweeltje! Tob at, welke heerlgke vruchten; d44r, dje r o e k d a 1 i m a ook! en m an g g a d o d o 1, zie eens! ik zou wel dade-lyk aan den slag willen gaan! — wel, aardige meisjes ook." Pienema, die vooreerst genoeg van vruchten had. was dit laatste met hem eens, en had er met zijn school-maleisch al uitgekregen, dat het eene kind Sarina hete en vjffcien jaren oud was. "Geg zjt nu terstond ingespannen, Robert," vervolgte de komman-dant; "ben kranige jongen om uden eersten tgd te bedienen! Ik zou hem maar dadelk aan het werk zetten, en beginnen met de bar ang-bar ang-bar uwe kamer te laten brengen." All scheen het Hollandsch te verstaan, liet de vier man die het ledikant droegen naar binnen marcheren en het daar plaatsen; daar-op volgden vier anderen met de matras, kussens, lakens en sprei-jen, en eindelk de laatste vier met de kleine meubelen. Naar ging de koelie's hunne vrachten binnengebragt hadden, gingen zij op de plaats neerhurken en een seroetoe rooken, totdat All bun duiten toegeteld had, waama zij gezamenljk aftrokken. Ook de slavinnetjes keerden onder geleide van een maxmeljken bediende huis-waarts, toen zg de ledige korven terug hadden ontvangen. Den avond van dienzelfden dag had ik nog de gelegenheid de vriendelyke zendster in persoon te bedanken. Zg woonde in een prachtig en ryk gemeubileerd huis, wa Ar een schitterend licht uit dozgnen hanglampen straalde. In de achtergalery zag ik een tientaljeugdige slavinnen op een mat rondom een staande lamp zitten, alien onledig met naai- en handwerken. Mgn gastvrouw vertelde m^ dat al hare bedienden, ook Ali dien zg mij geleend had, slaven waren. Ik zou gewaand hebben mij in een tooverpaleis uit den duizenden-^nacht te bevinden, als me- vrouw van Tiehnan met haar proza, dat trouwens in goede en "welgemeende raadgevingen over het indische leven bestond, m|j niet in den kring der werkelijkheid had gehouden. VII. Het detachement versnipperd en verspreid. Het aanvullen van een indisch leger, waarover van tgd (als men voor het behoud der kolonie beangst is) nog al veel gesproken wordt, is een gansch andere zaak, als het completeren van een europesch leger. Ontvangt dit laatste honderd of duizend man, een groot of klein aantal soldaten tot aanvuUing, zg zullen overal inpassen, overal geplaatst kunnen worden; men formeert er een kompagnie of bataiUon van, juist zoo als het valt en de behoefte het eischt. Een koloniaal leger evenwel eigent zich niet zoo gemakkelijk tot opname van suppletie-troepen, omdat het uit manschappen van verschillende natien is zamengesteld, omdat het versnipperd is over een groot gebied, omdat de behoefte kan doen ontstaan, en omdat elke man betrekkelijk veel meer waarde representeert dan in een europesch leger. Wilt gy het bevestigd zien , kom dan bij de monstering van een detachement dat een paar dagen te voren uit Nederland aangeko- men is , en vraag acht dagen later aan den Generalen Staf v^raar het gebleven is. In alle rigtingen over de kolonie verspreid , is het verstrooid als kaf voor den wind. Let eens op , hoeveel voorloopige information er reeds door verschillende personen genomen zjjn nog v<56r de monstering. De detaichements-kommandant bezit reeds een staat , die de vroegere ambachten en betrekkingen , de geschiktheid voor een speciale dienst , de talenten (teekenen , muzjk) van ieder 103 man onder zjjne bevelen aanwjst. Bataillons-adjudanten loopen zel- ven naar de depdtkazerne om zich te vergewissen of de flankeur A den klephoorn , en B de trombone blaast , beide instrmnenten , die h^ juist in z^n muziek mist. De intendance zendt iemand om te onderzoeken of flankeur C werkel^k een goede hand schrijft ; de ge- neeskundige dienst heeft aspirant-apothekers noodig , en wint onder de hand berigten in of er geen apothekersjongen onder hetdetache- ment schuilt. Flankeur D is timmerman, E metselaar en F sloten- maker ; en de sappeurs der 4^ kompagnie k u n n e n er niet buiten. leder , naarmate van het belang dat hjj in de zaak stelt of naar- mate de behoefte dringt, maakt nu gebruik van zrjn invloed op hoo- ger autoriteiten om zulke sujetten te verkrijgen als hjj gaarne wenscht. Dan kommt de militaire kommandant monsteren, en vraagt ofiemand iets te redameren of te onderzoeken hoffen. De reclames worden maar achterwege gelaten, om met des te meer kans van slagen een verzoek te kunnen doen. De een wenscht bij zijn breeder te Padang te komen : de ander heeffe een neef te Samarang ; de derde zou gaarne bij de artillerie, en de vierde bij de kavallerie geplaatst worden. Een korporal verzoekt om te Batavia te mogen blgven, omdat hg dan gelegenheid heeft spoediger sergeant te worden ; een sergeant zag zich Kefst : geplaatst bg een bataillion dat te velde trekt, om spoedig de epauletten te kunnen verdienen. Eindelk houdt de kommanderende generaal een inspectie om daar-na aan ieder zijn bestemming te geven. Behalve de aanvragen van korps-chefs op Batavia zelf ; behalve de verzoeken door de man-schappen ingediend; behalve de behoeffcen van alle korpsen hn staven over de geheele kolonie, worden somwijlen nog rekwesten van particulieren in overweging genomen. Flankeur G b Speelt superber viool, en het orkest der Maat-schappen van Toonkunst schreit om een een eerste viool; zou zijn Excelentie, die toch bekend staat de beoefening der schoone kunsten aan te moedigen, dien flankeur niet op de hoofdplaats willen plaatsen 7 Spoedig zal men geld trachten in te zamelen om hem een remplaant te koopen, wanneer het blijken mogt dat hij geschikteid voor muziekmeester heeffc. Een groote weldaad zou zgn Excellentie aan de liefhebbers van bet tooneel bew^jzen, als de korporal H te Soerabajja geplaatst werd, waar de liefhebberij-comedie op bet punt van ontbinding staat, uit gebrek aan een premier amoureuz. Ode die wijze wordt de indeeling van een detachement suppletie- troepen een boogst ingewikkeld vraagstuk met evenveel onbeken- den als er manschappen zijn ; daardoor is de oplossing, waarb^j ieder tevreden gesteld wordt, een meesterstuk te noemen, en daar- door verklaart bet zicb waarom elk detachement binnen weinige dagen geheel uit z^'n verband wordt gerukt. Ofschoon men mg gevleid had met de hoop, op de monstering mijn bestemming te zullen vernemen, bleef ik toch in het onzekere. Al wat de generaal tot mij gesproken had wag : ))Hoe heet jg?'* ))Robert." )>En ken jij al Maleisch?" ))Ja wel, generaal." Daarop doorloopende, had hij Pienema hetzelfde gevraagd. Na de monstering had de a&ekening plaats, want gedurende den overtogt was er geen traktement uitbetaald. De manschappen waren liiet bijzonder tevreden met hetgeen zij in handen kregen ; de extra- korting van zes gulden voor een doodkist, die voorheen, volgens getuigenis van ouden van dagen, den man opge]^gd werd. Schneen echter vervallen te zijn. Ik voor mg begreep, dat er weinig kromme sprongen zouden te maken zgn met het jkleine getal guldens dat ik in de hand kreeg, en grootendeels in den vorm van koperen duiten door Ali naar huis gedragen werd. Een model huisgenoot. Nu, ik feliciteer u; bij het iO« bataillon? sta dan maar vast.'* Gaat gg naar het tiende. Wei, man, ik beklaag u." ))Ik ging nog liever naar het ongezonde Ambon." )>Wat is- er dan tegen dat 10® bataillon?" vroeg ik. "Water tegen ist, daar hört het niemand bij uit." "De einde chef van het geheele leger; en er zijn lieve jon gens onder de hoofdofficieren; dat verzeker ik u." "Geschäft nog zaten er drie offizieren van het tiende te brommen." "En verleden jaar is er nog een officier dood geschoten wegens in- subordinatie. Zijn chef had hem zoo lang getergd, dat hij zich ein- delgk vergat en zijn handen uitstak. Kassian! 't was een flinke kerel." "Loinen will weten dat hij spoedig zijn pensioen zal nemen. Ik hoop hat voor u, want anders zult ge uw genoegen'wel op kunnen." Die berigten waren niet zeer bemoedigend, doch ik hield ze voor overdreven, daar ik aan de mess-tafel zat en reeds eenigzins ingelicht was omtrent mijne mess-collega's, die niet voor hun goed gering bj het depdt geplaatst waren. Ik ging mQ bij mijn nieuwen chef aanmelden, doch werd niet ont-vangen. Den volgenden ochtend had ik op het rapport-te komen," boodschapte mij de ordonnans van den overste, een javaansch sergeant, )>en de luitenant-adjudant zoude mg wel een woning aanwijzen." — Nog dienzelfden dag verhuisde ik naar no. 86, in het eer-I. 5* ste blok huizen van het lOe bataillon aan het Waterloo-plein. Er waren meer officieren dan wooingen, zoo luidde het, en daarom had men bepaald dat twee officieren bg elkander moesten wonen. De een kreeg dan huishaor-indemniteit, en deelde dat met zgn contubemaal, tot vergoeding voor de ontbrekende ruimte. Goed. Begeleid door den adjadant, klop ik aan de deur van n^. 86; Mop nog eens, bons er zelfs tegen; maar ))die Mopte, werd hier nietopengedaan." Dan de achterdeur maar gezocht. Het blok met bggebouwen omloopende, komen wg op die manier in n^. 86, passeren een stal, eenige bedienden-k Amers en een plaatsje, waarop een papaja en zes koffe boomen staan. Het blijkt dat m^n huisgenoot op zijn bed ligt en niet wakker kan worden. De adjudant schudt zijn beden mankeren op het exerceren, en zeg^ tot m^ : ))Nu moot ge u hier maar zien op te slaan ; de slaapkamer is bezet ; er schiet dus niets anders over dan het Y66r-vertrek. Receptien geeffc gij waarsch^nl^k toch niet, en de visites ontvangt gg maar buiten, in de galerg. G^ hadt het beter knn-nen treffen, maar er is niets aan te doen." De luitenants-woningen van het bataillon stonden onder ^^n dak, en hadden een gemeenschappel^ke voorgalerg. De voordeor bragt ii in een ruimte, die eigenlijk een binnengaler^' oitmaakte en zonder verdere afsluiting een geheel vormde met den gang, die langs de eenige kamer naar de achtergalerij voerde.!Qie dns in n^. 86 binnen ging, stond dadelijk voor m^n ledikant ; die m^n huisgenoot bezocht, liep langs mélodikant, en die m ij bezocht, moest ganzen zitten naast mijn ledikant. De vorgelijk was om's avonds te gebruiken als de zon onderging en men gekleed was; de luchtige achtergalerij diende echter den geheelen dag, als men te huis vrij en ongekleed wenschte te blijven; daar werd eigenlijk gehuisd. Die vrge plaats was, nu wg za-men woonden, niet meer vrij. In een oogopslag begreep ik diein convenienten. Wat ik echter niet begreep ik diein convenienten. Wat ik echter niet begreep, was dat mijn huisge noot nog doorsliep, toen ik's avonds naar bed ging. Wat ik in der daad niet had kunnen voorzien, was, dat hij tegen middemacht ontwakende, een schrikkelijk geweld begon te maken om zijn jongen bediende bij zich te hebben; dat die jongen, eindelijk binnengekomen, zonder genade met een rijzweep afgeranseld werd, omdat hij niet eerder kwam en zijn meester niet bg tijds geroepen had vom: het ezeroeren. Hat was een geweldig ruijaoer dien ganschen nachtin mijn huis. Steeds in de hoop dat het eindelijk weer rustig zoude worden, da Ar mgn collega toch reeds bewogen had gegeven van goed te kunnen slapen, bleef ik op mijn bed liggen. Eaksa was moede van het schreeuwen en zijn meester moede van het slaan ; hij ging althans in de achtergalerg in een luijerstoel zit-ten wiegelen en een cigaar rooken. Kap a s s i a p i, Eaksa! — L a k a s, m o n j e t! " (Geef vuur, Raksa! — Gauw wat, aap!) Nadat Eaksa de tali a p i in de keuken aangestoken en z^n meester bediend heeft, krijgt hy de order om ))sopi sama aje r' (genevergrog) te halen. Er volgt gerinkel van glazen en voortdurend gevloek, want Eaksa schijnt niets goed te kunnen doen; ten slotte een geweldige losbarsting, toen Eaksa verklaart dat de genever bij- na op is. ))Apa? binatan! (wat, beest!) sopi habis? (is de genever op)? dan heb gij dien opgedronken. Hier, (k r o t j o k)! (moorde- naar) ransel zult ge hebben, tot dat er weder genever is." En nu regent het weder zweepslagen, en andermaal gilt Eaksa het uit : »Allah toewan! ampon! sajatrasalahjtoewan sendiri mino m." (Genade toch, n4jnheer! ik ben onschuldig ; mynheer dronk het zelf op). ))Loe djoesta, loe mentjoeri, babi!" (Gij liegt het, gij hebt het gestolen. Zwijn!) En de karwats snort nog sneller door de lucht en martelt Eaksa's huid zonder ophouden. Eaksa kruipt over den grond en zoekt in alle hoeken naar ge-never, terwgl de meester op zijn rug blijft zwiepen. Gelukkig staat er nog een vergeten kliek in een flesch, groot genoeg om den toorn zijns meesters te bedaren een half uur rust te schenken. Ik word weer gewekt door een dergelijke scene tusschen dezelf- de luidruchtige personen; de kwestie is nu dat de meester wil eten, en de knecht geen eteu kan geven, omdat er niet is. Be kwestie wordt nog ingewikkelder, als de meester ontiekt dat zgn bears le- dig is, en hij naturligk den knecht voor den dief houdt. Eindeljk spring ik het bed uit, en sta plotseling yoor mijn on- bekenden huisgenoot, dien ik verzoek een een aan dit geweld te maken. H|j staart m^' met een paar roodbeloopen oogen aan, en Traagt waar ik van daan kom en wie ik ben. Ik heb de eer mg als een collega bekend te maken, die het genoegen heeft met hem in een huis te wonen, omdat de militaire kommandant het zoo goedgedacht heeft; maar die ook morgen aan den* dag den militaire- ren kommandant zal verzoeken dat genoegen van zamenwonen te doen ophouden, tenzg men mg voor de rest van den nachtrustwil schenken. -^ Mijn collega drinkt pruttelend z^n glas uit, en ik verdwijn weder Achter de klamboe, zonder verder gestoord te worden. IX. En barsche Oversie en een lasiige kapitel. Den volgenden morgen ten 8 ure ben ik present op het rapport bj den overste Bnlderhaus, n4jn bataillons-kommandant. Hij bewoont insgel^'ks een gouvernements-huis, maar van grootere afmetingen. Op zu der ersten afdak, is de ingang van het bureau; daarvddr staan de onderofficieren en manschappen te wachten, onder tozigt van den luitenant-adjudant. Behalve mijn person, is er nog een jong officier tegenwoordig, met wien ik kennis maak. Hij vertelt m|j terloops dat de overste heden ochtend ongemakkelijk zal zijn. — »Hoe dat zoo?" — » Wei, dat weet de ordonnans altijd vooruit; het humeur van den overste staat in het naauwste verband met de spjjsvertering, en..." "Hinheer Samiel!" roept een raauwe, onaangename stem. Het is de overste, die juist in de deur is getreden. Een goed militair voorhoofd, vlugge bewegingen, hoog voorhoofd, levendige oogen, witte tanden, blonde lokken; maar toch alles ietwat in harmonie met de onbehagelyke stem. Telkens krimpt dat voorhoofd ineen, waardoor zich zeven diepe rimpels vormen die b^na over elkander heenvailen, doch daarna wordt het weer efFen; het overigens wel-gevormde gelaat trekt- zich beurtelings tot de helfb zijner gro otte zamen, en ontspant zich dan weder, alt ged in verband met de rim-, pels. Bliksemsnel vliegen de oogen van den eenen hoek der oogkast naar den anderen en dit geefb iets tijgerachtigs aan dat hoofd, vooral als de eigenaar in toorn gerakende zijn tanden laat zien, en begint te brullen, terwjjl het schuim zijn mond bedekt. "Overate!" antwoordt de luitenant op denzelfden korten toon, en treten tegelijkertfld voor. "Waarom stonden de geweren gisteren niet volgens de nummers?" "De kapitein wilde het niet hebben." "G.. verd...., mijnheer, ik v r a a g u niet... Overate, u vraagt w e 1!" De overate treedt een halven paa terug; luitenant Samuel maakt een halven paa voorwaarta en bläft toen weder behoofijk, eerbiedig ataan. Op dat jeugdig gelaat ataat zooveel vaatberadenheid te lezen, uit die oogen atraalt zooveel vaatberadenheid te lezen, uit die oogen atraalt zooveel vuur, dat zelfs de overate Bulderhaua een oogenblik uit het veld ia gealagen. Toen dat oogenblik even- wel voorbij is neemt de woede weder de overhand. Met verwonder- lijke anelheid plooit en ontplooit zich zgn alapjfe huid boven de oogen, apannen en ontapannen zich zgn neemt rood-gezwollen wangen; ik hoor zijne witte tanden knaraen en zie het dikke achuim, dat de aoldaten de apaanache zeep noemen, op zijn bleeke Hppen komen. ))Mjjnheer! gg vloekt tegen m jj! Voort uit mijn oogen! voor acht dagen naar uw kamer!" ))Ik ga, Overate! al waa het ook voor veertien dagen; maar ik verdraag niet dat gg tegen m^ vloekt." En toen het militair aaluut gevende Männer, lautenant Samiel regtommen, en ganze met opgeheven hoofd naar huia. Overate Bulderhaus was bitten zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn-zijn Auf, nach voorausen hären te werden verschoben. Nach, nach voorausen hären te werden verschoben. Nach, nach voorausen hären te werden verschoben. 'Tis goed, nach voorausen hären te werden verschoben. Zonder verwundet kein mij naar den kommandant der eerste kompagnie, kapitein Meerhng, die my beleefd ontving en mededeelde dat ik dadeljk in de lapweek viel, daar de eenige luitenant zijnner kompagnie in commissie was. Ik meende niet beter te kunnen doen, dan openhartig te bekennen dat ik eigenlgk geen flaauwbegrip van d i e n e n had, en verzocht vriendelijk om in de eerste dagen toegevendheid te willen gebruiken, en ingeval ik eenige dienst niet behoorlijk verrigtte, het niet te willen beschouwen als een gevolg van onwil of nalatigheid, maar alleen als gebrek aan ondervinding, daar ik nog nooit in Nederland een voet in een kazerne gehad had. Bezield met den meesten ijver, begon ik dien dag dat te I a p p e n ; doch hoe ik mijn best ook deed, het scheen toch, dat ik nog al eens faalde; want drie malen hoorde ik uit den mond mjng kapiteins, die juist 'de politie had, ))dat de officer anders a r- res kreeg." Wanneer hj b. v. de soep n et proefde, kreeg hg ar- r e s ; wanneer hij niet v66r den kapitein in de kazerne was, kreeg hij a r r e s ; wanneer de corridor niet geveegd was, kreeg de offi- cier nog eens arres. Ik vond die waarschuwingen vrij overbodig na mijn gelofsbelijdenis van dien morgen, doch begreep spoedig dat's mans bedoeling niet zoo crimineel was als zgne woorden, daar ik bij slot van rekening toch geen arres kreeg. Bij nader inzien liet het zich wel verklaren, waarom het arrest hier zulk een groote rol speelde en gedurig in ieders mond was. Vooreerst gaf de chef den toon, uit liefhebbery of gewoonte, — dat weet ik niet — ; de kapiteins, zelven dikwijls gestraft, namen tet spoedig over en repeteerden hiet woordje » arrest" by de onbe-duidendste voorvallen. Ten tweede bestond er wel aanleiding om bui-tenewoon streng te zgn. De meeste officieren waren jong en onbedreven ; andere kwamen van buitenpoeten bg dit bataillon op de proef dienen; door wangedrag of ongonstige rapporten bgna rijp voor hun ontslag, plaatste het Militair Departementzolke officieren, al laatste poging, b^ een strengen chef op de hoofdplaats. Bleek bet dat hun gedrag onberispelgk was en zij verkeerd beoordeeld wa-ren, dan kwam dit op rekening van den vroegeren chef ; doch stond de slecht genoteerde de vuurproef niet door, dan yolgde zgn demissie en terugzending naar Nederland als passagier 2^ klasee. Zoo waren er thans vier officieren, waarvan twee kapiteins, bg hetlO*' bataillon ; drie hunner stonden onder beschuldiging van aan den drank vers Laafd te 2ijn, en kregen ook werkel^jk korten tijd na mgn aankomst hun demissie. Dat mijn huisgenoot de eerste van deze ongelukkigen was, behoef ik naauwel^ ks te zeggen ; evenmin, dat ik harteljk bl^jde was van zijn intimiteit ontslagen te zijn. Der eere van overste Bulderhaus moet ik hier nog bg voegen, dat hg een uur na afloop van het rapport den luitenant Samiel b^ zich ontbood, een soort van apologie maakte, en hem uit zgn arrest ontsloeg. Als men in aanmerking neemt, dat bj) z^'n korps zeer yeel officieren dienden die een slechten naam hadden, dan. kan het niet bevreemden dat zijn natuurlgke strengheid vaak in ruwheid ontaardde, ez^ hij somwijlen te weinig onderscheid maakte tusschen goeden en kwaden. X. Robert ireedt als arts op met de viool in de hand. Het heeft al den sch|jn alsof ik m^n inlijymg in het indische leger met al te donkere tinten heb afgeschilderd. Die ontscheping , dat depot , die mess , dat slaan , die Bulderhaus , die huisgenoot , — het is waar , het zjjn geen vrol^ke herinneringen uit m^'n dagboek , doch ik kan ze niet veranderen zonder de waarheid te korttedoen. Het onverwachte en ongewone , het ruwe en vreemde der bejegenin- gen bragt mg in een toestand , waarvan ik mij later , toen de eerste beslommeringen voorbij Waren en ik tot meerdere kalmte gekomen was , eerst behoorl^jk rekenschap kon geven. Het kan zgn dat ik geheel andere indnikken zoude ontvangen hebben , als ik op een anderen dag ontscheept en bij een ander korps geplaatst was , maar nu waren zg onaangenaam. Het is ontegenzeggelijk waar , dat van de aankomst in Indie en van de ontmoetingen in de eerste dagen , het lot , j&i het leven der Europeanen afhankel^k is. Het is thans gebleken dat de sterfte on- der officieren en manschappen, die voorheen zoo groot was en kortweg toegeschreven werd aan den invloed van het tropische kli- maat , een andere oorzaak had. Uit baldadigheid gingen de soldaten zich ))dood zwjjnen ;" en menig officier dien het aan geestkracht ont- brak om zich aan de nieuwe levenswijze te gewennen , die alles be- oordeelde naar de eerste indrukken , werd het slagtoffer zijner ver- keerde opvatting. Ik heb er menig voorbeeld van gezien , want in die dagen w§,ren de mutatien bij ons bataillon menigvuldig en kwa- ii4 men er z66 veel officieren uit Nederland , dat ik na verloop van eenpaar maanden reeds betrekkel^k een oud officier was geworden. Hoe menig blozend gelaat zag ik in korten tgd yerwelken , koe menig krachtyol gestel verkw^'nen , en dat van mannen die vol levenslust , y ver en illusion voet aan wal gezet harden. Be ontzet- tende teleurstellingen/, geboren uit de prozaische en terugstootende werkeiykheid die in geen opzigt aan de verwachting beantwoordde", gaven den doodsteek aan zwakke geesten , die slechts van een land ))Overvloeijende van melk en honig" hadden gedroomd. Voor den zoodanige had het klimaat een sloopende , uitterende kracht ; voor hem was de geringste ongesteldheid een woedend acclimatisatie-proceii, de voorbode van een onvermijdelijken dood ; voor hem , behebt met de vooroordeelen tegen al wat den naam van hospitaal droeg , stond de order van den oificier van gezondheid om naar het hospitaal te gsian , gel^jk met Qen doodvonnis. Opbeurende woorden , vriendelijke toospraak baatten dan niet , maar stuitten af op de zwaarmoedigheid die zich van zyn ziel meester gemaakt en de kiem van ziekte reeds in het ligchaam gelegd had. Dikwjjls volgde de nieuweling een andere , doch even verderfeljjke rigting. »Kom ," riepen eenigen hem bemoedigend toe , »het is hier geen land om het hoofd te laten hangen. Gra met my mede een bit- tert^jo drinken ; dat houdt u hier op de been." En dan werd er gebitterd van tien tot twaalf , tot ^^n uren ,* en den neersla^ge , den zwakke hing een ander zwaard boven het hoofd. Een van de verschillende wyzen, waarop de nieuweling 5f den dood met sped te gemoet trad, 6f zich een treurig lot en zekeren endergang voorbereid, was zich over te gven aan totaJe onver-sohilligheid voor al wat hem vroeger lief of dierbaar was, dnver-schilligheid omtrent pligt, eer en deugd. Ik kreeg er spoedig een voorbeeld van voor oogen. Een maand voor myn komst was de luitenant B6om by het W bat«illon geplaat^t. Hy had reeds een paar jaren als officier in Ne- derland gediend, en zich d44r van een gunstige zyde doen kennen. Tot op den dag van het deborkement was by opgeruimd en vol verwachting geweest. Aan wal gekommen trok hy zich spoedig terug, zon- derde zich meer en meer af, sprak hoe langer hoe minder en einde- lijk in het geheel niet meer. Zijn gelaat had een bleeken matten tint gefregen en het vuur zgner groote, donkere oogen doofde van lieverlede geheel uit. Yerscheidene malen had ik hem aangesproken, terwjl wg zamen de week deden, doch ik kreeg slechts enkele woor- den tot antwoord; eindelijk volgde ik het voorbeeld mgner kamera- den en liet hem zyn gang gaan. Zijn onverschilligheid scheen zich nu en dan ook uit te strekken tot zijn dienstverrigingen, althans littenant Boom kreeg meermalen arrest; maar bestraffing had even- min uitwerking op zyn onverschillig gedrag als iets anders. De lief- hebbers van drinken, voor wie een arrestant altijd een schoone gelegenheid was om hunne hartelijkheid onder een bittertje te toonen, kopten 'te vergeefs bij Boom aan; zij werden Vriendelijk ontlangen, een sigaar werd hun aangeboden, maar de bitterflesch kwam niet op tafel, en het bezoek — dat wist Boom wel — liep dan al heel spoe- dig af. AUengs namen de straffen toe; de bekwame, ijverige officier scheen ongeschikt voor alles teworden; provost was reeds toegepast; en nu had hy een aanschrgving van het Militair Departement ont- vangen, die een waarschuwing inhield om meer ver te betoonen, of zich anders op zijn ontslag voor te bereiden. Doch ook die bedrei- ging was niet in staat den ongelukkige uit zijn apathie op te wek- ken. Zonder twgfel zou Boom verloren zijn geweest, had een zijner kameraden, de edele van Krieger, die zijn toestand juist beoordeel-de, zich zijn niet aangetrokken en hem van een zekeren ondergang gedruck. De le luitenant van Krieger was juist van Sumatra gekomen en mijn huisgenoot geworden. Ik had niet veel tijd noodig gehad om overtuigd te worden dat het lot mg ditmaal gunstig was ; namen van Ejrieger's manieren mij dadelijk voor hem in, toonde hij bij de erste behandeling onzer huisselijke belangen discreet te zijn, en den takt te bezitten om van een slechte woning z66 veel te maken, dat wij beiden toch zekere vrijheid genoten, spoedig leerde ik hem hoogachten van wege zijnne kameraadschappelijke deugden. Van Krieger had zich dadelijk gemformeerd naar alle officieren van bet bataiUon. H^ kende er eenigen van, en de overige beschreef ik hem zoo goed ik kon ; over Boom had ik met geen bgzonderen lof gesproken, want ik gevoelde minachting voor iemand van zulk een verregaand onverschillig karakter. Het verwonderde möchte dusniet weinig toen ik bemerkte dat mijn huisgenoot het gezelschap van Boom boven elk ander zocht; dat hij bg iedere gezamenl^ke dienst erst Boom afhaalde, en dat deze, nog wel traag en onverschillig, echter nooit meer op het appel mankeerde. Op zekeren dag delde van Erieger m^ mede dat hij het z66 vergebragt had, dat Boom beloof had dien avond bj hem te k(Hnen. )>Ontvang hem vriendeljjk , Bobert , mg ten gevalle. Vergeet voor heden dat h^ een stuk gs is. Ik heb hoop, dat w^ hem zullenont- doojjen. Hy verdient inderdaad meer medelgden dan minacKting ; hj lydt aan een zielsziekte , ik ben er zeker van. Als gy langer in Indi§ zyt , zult gy ondervinden dat ik gelyk heb ; reeds twee voor- beelden ken ik van dergelyke ongelukkigen , die zich zelven , zoo geloofde men , in het ongeluk stortten , maar die het werkelgk niet helpen konden , omdat zij in een gezond ligchaam een hopeloos zie- ke ziel ronddroegen." joMaar waarom veronachtzaamt hy zyn dienst ?** merkte ik aan. — ]»Ik kan begrijpen dat hy neerslagtig is , en onder den druk van allerlei zwaarmoedige gedachten liever in de lucht zit te kykendan onzen omgang te zoeken; doch om zich moedwillig zyn demissie op den hals te halen , dat vat ik niet en is onverschoonbaar." »Het )i> waarom" kan ik u niet oplossen, doch het feit is helaas! maar al te waar. Er bestaat slechts een middel tot genezing dier ziekte , en dat heb ik aangewend. Ik heb my letterlyk opgedron- gen ; zelfis onbeleefde behandelingen heb ik my laten welgevallen. Eenmaal wees hy my de deur, omdat ik volhield en hem het land aoDJaagde. »Waarom laat gy mij niet met rust,*' riep hy eergiste- ren op driftigen toon uit ; »]aat my toch alleen." Toen had ik veel gewonnen, en antwoordde : »omdat ik niet wil, dat gy uongeluk- kig zult maken; omdat ik weet, dat als gy in leven blyft, het u later bitter berouwen zal; omdat gy uw moeder, en uwe kennissen niet meer onder de oogen zult durven komen, als gy met schande beladen naar huis terug gestuurd wordt. Begr^pt gij niet, dat g^ zoo doende weldra uw ontslag zult ontvangen; enwatdan'? — Hoor naar mg, werp die flaauwhartigheid van u af; zjj onteert u; wees een man, wees mijn vriend, ik verlaat u niet." Toen bedekte hij z^'n gelaat me^ beide handen; zgn hoofd zonk op de borst; en ik geloof dat hg nadacht. Althans na eenige oogenblikken zich oprig- tende, zeide hij langzaam : ))Ik zal het beproeven, maar bet zal niet gelukken." — ))Het Zal wel gelukken, herhaalige ik, maar gij meet het willen. Ga nu met mj wandelen." Wij heben toen oin het Koningsplein be gedrenteld, en bier en daar, waar muziek gemaakt werd, stilgestaan; ik meen opgemerkt te hebben dat h^ onwillekeurig naar de piano luisterde. Als hij van muziek houdt," hernam ik, )!>dan stel ik voor, hem van avond op duo's te trakteren." Den prachtig idee, Kobert! Hij zal dan niet gedwongen zijn om veel te spreken, en toch afleiding, misschien opwekking hebben. Ik ga terstond m^n guitarre opspannen; laat ons dan de nieuwe muziek eens doorloopen die gg mede gebragt hebt." Van Krieger's pogingen gelukten volkomen. Hj won het vertrouwen van zijn patient, genas hem en werd zijn vriend. Acht dagen later had Boom zich herinnerd een  paar armen te doen vinden die zich tot een broederlijke, teedere omhelzing zouden ope- nen, als ik mij maar vertoonde. B^ de meeste brieven had ik nog bijzondere instructies ontvangen. Wanneer ik het bij- van S. op het k propos kon brengen, moest ik toch vooral vertellen, hoe welkom het pikol suiker wasgeweest, dat voor twee jaren behoorlijk was ontvangen. De P. had wel niet veel manieren, maar hg meende het goed. Als hy my te logeren vroeg, moest ik het liever niet aannemen, want hy was niet aannen, want hy was niet aannen. 