Inleiding tot de beofening der pharmacie
Reudler, J. F. L
Idea icicariba de Cand I waarvan afkorasllg 15 de elem, J.GI/LU/ IGLrGU/l 1>UU/ UG vi*/h4. <, J ( 176 ) De 63ste famile, de Leguminosae, vordt door de candot/le in twee orden verdeeld, die te zamen 11 horden uitmaken. Zij levert Cassia obovata Collad., Cassia fistula L., waarvan Andira betusa var. Sur., // }' Glycyrhiza Glabra, waarvan af komstig is de radix liguiritiae. Astragalus creticus, n » „ gummi tragacanthae. Myrospermum peruiferum, // // ubalsamum peruviamm. Tatnarindus indica, u n n fructus tamarindi. Cassia lanceolata Forsk.Del., -j „ „ foliae sennae alexandrinae. // fistulae cassiae. // cortex geoffroyae surinamensis. Copaiverae L., waarvan vele Braziliaanscke soorten geven de balsamm copaivae. Accacieae, Warrvan vele Arabische soorten gevo de gummi arabicum. De 64stc familie, de Rosaceae, wordt in acht horden verdeeld, waarvan de Amygdaleae ons leveren: Amygdalus communis, waarvan af komstig zijn nucleiandra dulccum. Amygdalus communis, var. arnara, // n nucleiandra amygdalus communis. Prunus lauro cerastes, // n » fructus prunorum recentes. Prunus lauro cerastes, // n » fructus cerastes. De Rryadeae leveren: Rubus idaeus, waarvan afkomstig is fructus rubi idaei recentes. Geum urbanum, // u radix caryophillatae. De Rosaceae leveren: Rosa centifolia, waarvan afkomstig zijn fores rosarum palli darum seu incar nata-rum recentes. Rosa gallic a, // » » fores rosarum rubrarum. De Romaceae levert: Cydonia Vulgaris, waarvan afkomstig zijn fructus recentes et semina cydoniorum. De 79stu familie, de l'hygienie, levert Caryophitus aromaticus, waarvan afkomstig is oleum cary ophillorum. Melaleuca leacadendron, oleum cajaputi. Punicu granatum, cortex radicis granatomm. De S0ste familie, de Cucurbitaceae, levert: Cythrullus colocynthis Schrad., waarvan afkomstig is fructus seupoma colocynthidis. De 9 2ste familie, de Umbelliferae, levert: Petroselinum sativum, waarvan afkomstig is semen petroselini. Carum carvi, a n // semen carvi. Pimpinella anisurn, » n Oenanthum phellandrium, // u Foeniculum vulgare Gdrtn, » n Archangelica officinalis Hoffm., » Ferula assa foetida L., waarvan » Borema armeniacum Bon, u Galbanum officinale Bon, u Anetlmm graveolens, » Conium maculatum,  de Caprifoliaceae, is later verdeeld in Caprifoliaceae en lonicerceae; deze laatste levert: Sambucus nigra L., waarvan afkomstig is cortex interior, fores et baccae sambuci. De 98ste familie, de Rubiaceae, levert: Cephaclis ipecacuanha Wild, waarvan afkomstig is radix ipecacuanhae. Cinchona, waarvan onderscheidene soorten levercn de cortex peruvianas fuscus, ruber, favuset regius. De 99sfa familie, de Valerianeae, levert: F aleriana officinalis, waarvan afkomstig is radix Valerianae. De 102de familie, de Compositae, wordt in acht horden verdeeld ; daarvan levert de Dte, de Cynareae: Calendula officinalis, waarvan afkomstig is flores calendulas. Cnicus lenedictus Quirtn, // n her ha cardui henedict Lappa major Gdrtn, // n radix lardanae. Lactuca scariola, // n herha lactucae virosae s. sylvestris, s. scariolae. Lactuca sativa L., u / lactucae succus in - spissatus. Lactucarium. De 3de horde, de Cychoraceae, levert: Taraxacum dens leonis Bess, waarvan afkomstig is herha recens et radix taraxaci. De 6de horde, d.e. Asteroideae, levert: Inula helenium, waarvan afkomstig is radix helenii. Arnica Montana, n u » fores et radix arnicae. De 7de horde, de Senecioicleae, levert: Anthems nohilis, waarvan afkomstig is fiores chamomillae romanae. Matricaria chamomillae, u // flores chamomillae vulgaris. Artemisia Vahljana Kostel, 1 waarvan afkomstig is semen Artemisia pauci flora Steelman, cinae seu santonicae. Artemisia vulgaris, waarvan afkomstig is radix artemisiae. Artemisia absy lithium, n // herha cum summitatibus absynthii. Tanacetum vulgare, // // flores et semina tana-ceti. De 109de familie, de Ericaceae, levert: Arctostaphylos ojflcinalis, waarv. afkomstig Stig is foliae uvae nr si. 3dc klasse, Exogenae corollifiorae. De 116de familie, de Oleineae, levert: Olea europea, waarvan afkomstig is de Oleum olivarum. Fraxinus ornus, // « » « manna. De 122stc familie, de Genlianeae, levert: Gentiana lutea et purpurea, waarvan afkomstig is radix genitianae luteae s.ruhrae. (179 ) Erythraea centaurium, waarv. afkorastig is herba et summitates centaurii minoris. Menyanthes trifoliata, » « herba trifoliifebrini s. aquatici. De 121stc familie, de Longaniceae, levert: Strychnos mix vomica, waarvan afkorastig is nuces vomicae. De 1207ste familie, de Convolvulaceae, levert: Convolvulus pur g a Felder, waarvan afkorastig is radix jalappae. Convolvulus scammonia, // // de scanmonium. De 129° familie, de Asperifoliae Symphytum officinale, waarvan afkorastig is radix consolidae may oris, De 131ste familie, de lahiatae, levert: Lavendula vera, waarvan afkomstig is fores seu spicae lavendulae. Mentha piperita, // Mentha sylvestris var. crispa, // Salvia officinalis, // Salvia officinalis, // Rosmarinus officinalis, // Melissa officinalis, // Origanum major ana, // Origanum wig are, // Thymus vulgaris, // Marubium vulgare, // Galeopsis ochroleuca Lam., Herba menthae piperitae. Herba menthae crispae. Herba menthae crispae. Herba salviae. Herba et fores rorisma- rini seu anthos. Herba melissae citratae. Herba melissae citratae. Herba majus albi. Herba majus albi. Herba galeopsidri. De 137ste familie, de Solaneae, levert: Datura str ammonium, waarvan afkomstig is herba et semina stramonii. Solanum dulcamarae, // U stipites dulcamarae. Atropa belladonnae, // Herba belladonnae. Hyocyamus niger, // De  wordt. Deze horde levert: Digitalis purpurea, waarvan afkomstig is herba digitalis purpureae. Gratiola officinalis, // u radix et herha (jratiolae. 4de klasse, Exogcnae monochlamydeae. De 14-6ste familie, de Polygoneae, levert: Rheum australe, waarvan afkomstig is radix rhei sinensis. De 147stc familie, de Laurineae, levert: Cinnamomum zeglanicumNees, waarvan afkomstig zijn cortex cinnamomi zeylanici etjava-nici en oleum cinnamomi. Cinnamomum camphor a Nees, waarvan afkomstig is camphor a. Lauras ndbilis L., n n folia et baccae lauri en oleum laurinum. Nectandra puchury, // u fabae puchu rim majoris. Sassafras officinalis, // u fabae puchu rim majoris. Sassafras officinalis, // u fabae puchu rim majoris. Afras. De 148ste familie, de Myristiceae, levert: Myristica fragrans, waarvan afkomstig zijn nuces moschatae, mads et oleum maddis destillatum. De 150ste familie, de Thymeleae, daphneideae, levert: Daphne mezereum, waarvan afkomstig is cortex mezerei. De 153ste familie, de Arislolocae, levert: Aristolochiaseipentaria, waarv. afkomstig is radix serpentariae. De 15.5. familie, de Euphorhieae, levert: Ricinus communis, waarvan afkomstig is semen ricini vulgaris s. cataputae majoris en oleum ricini. Croton eluteria, // " cortex cascarillae. Tiglium officinalis, u // semina crotonis tiglii. Van de 159ste familie, de Urticeae, is eene andere familie, de Canabineae, ontstaan, die ons levert: Cannabis sativa, waarvan afkomstig is semen cannabis. De 161ste familie, de Piperaceae, levert: (18) Uubeba o fficinarum, waarvan ai komstig is sernina cubebae s. piper caudatum De 162ste familie, de Juglandeae, levert: Juglans regia, waarvan afkomstig is cortex nucum exterior viridis et folia recentia. De familie, de Amentaceae, word t in 6 horden verdeeld; daarvan leveren de Salicineae: Salix alba ct plures aliae species salicis, waarvan Affectum salicis albae. Populus nigra et aliae species, waarvan afkomstig is gemmae populi. De Quercineae [cupuliferae]: Quercus infectoria et aliae species, waarvan afkomstig is g aliae quercinae. Quercus robur et q. pedunculata, waarvan afkomstig is g aliae quercinae. Morns nigra, waarvan afkomstig is fructus mori recentes. Mori species, radix lopeziana. De 165ste familie, de Conifer ae, levert: Juniperus communis, waarvan afkomstig is Juniperus us sabina, Pinus sylvestris, Pini diver sae species, Larice europea, baccaejuniperi en oleum juniperi. herba sabinae. resinapini, colophonium. therebinthina communis, oleum titer ebinthinae, pix solulim et liquidum. therebinthina laricina. 2de onderafdeeling, Endogenae sett, Monocotyledoneae. 5de klasse, Endogenae phanerogamae. De 1. 7. 2. familie, de 0 r chide ae, levert: Orchis mascida L., orchis morio L., orchis fusca, orchis fusca, en nog andere minder goedbekende oosterscbe orchissoorten, die alien den radix saleb leveren. De 17.8. familie, de Zingiberaceae, levert: Zingiber ojicinule Rose., waarvan afkomstig is radix zingiberis. Elettariacardamomum. White, // n semen cardamomus minus. Alpinia galanga, // radix galangae minor is. De 176ste familie, de Iruleae, levert: Crocus sativus, waarvan afkomstig is crocus, stigmata croci. De 180stc familie, de Smilaceae, levert: ( 182 ) Stnilax syphylitica Rurnb., waarvan afkomstig is radix salsapa- rillae Honduras. Smilax medica Slecht., u u radix salsapa- rillae de Vera- Cruz. Smilax china, // u radix chinae verae. De 184stc familie, de liliaceae, levert: Allium sativum, waarvan afkomstig is radix allii. Aloe spicata et species affines, /> n n aloe. Urgina scilla Steinh., waarvan afkomstig is radix scillae re- cens, scilla siccata. De 185stefamil Le, de Colchicaceae [Melanthaceae] levert: Veratrum album, waarvan afkomstig is radix hellebori albi. Sabadilla o fficinarum, u » n semen sabadillae. Colchicum autumnale, » u radix sive bulbus colchici recent}, semen colchici. De 190ste familie, de Palmeae, levert: Areca catechu, waarvan afkomstig is catechu, succu catechu. De 193ste familie, de Aroideae, levert: Acorus calamus, waarvan afkomstig is radix calami aromatici. De 195ste familie, de Gr amine ae, levert: Triticum repens, waarvan afkomstig is radix graminis. Secale cereale, // « // secale cornutum. Saccharum o fficinarum L., " usacchamm o fficinarum. De 190ste familie, de Marsileuceae (filices), levert: Lastreajilix mas Presn., waarv. afkomstig is radix filicis mar is. De 200stc familie, de Marsileuceae (filices), levert: Lastreajilix mas Presn., waarv. afkomstig is radix filicis mar is. De 200stc familie, de Marsileuceae (filices), levert: Lastreajilix mas Presn., waarv. afkomstig is radix filicis mar is. De 200stc familie, de Marsileuceae (filices), levert: Lastreajilix mas Presn., waarv. afkomstig is radix filicis mar is. De 200stc familie, de Marsileuceae (filices), levert: Lastreajilix mas Presn., waarv. afkomstig is radix filicis mar is. De 200stc familie, de Marsileuceae (filices), levert: Lastreajilix mas Presn., waarv. afkomstig is radix filicis mar is. De 200stc familie, de Marsileuceae (filices), levert: Lastreajilix mas Presn., waarv. afkomstig is radix filicis mar is. De 200stc familie, de Marsileuceae (filices), levert: Lastreajilix mas Presn., waarv. afkomstig is radix fil Lycopodium clavatum, waarvan afkomstig is pulvis lycopodii. 2de aldeeling, Celplanten, plantae cellulares. 7de klasse, Cellulares foliosae. Deze klasse, Cellulares aphyllae. De 203 familie, de lichenes, levert: Cetraria islandica, waarvan afkomstig is lichen islandicus. De 205dc familie, de Algae, levert: Sphaerococcus crispus, waarvan alkomstigis lichen ca> ay heni-cus s.fncns crispus. (183) V. MURICUNDE. 95. Onder dierhunden (historia animalium) verstaat men die wetenschap, die zich met de beschrijving van den in- en uitwendigen bouw der dieren, hunne levens-wijze, enz. bezig houdt. De dieren zijn, even als de planten, bewerktuigde wezens, die zich echter van deze laatsten daardoor voorai onderscheiden, dat zij gevoel bezitten en zich willekeurig kunnen bewegen. Wij kunnen in dit werk geene volledige beschrijving der dieren geven, ook zelfs niet van die, welke in de geneesknnde, hetzij geheel, hetzij Ten deele, of wier voortbrengselen gebezigd worden, maar zullen ons bepalen tot eene beschrijving der meest algemeen aangenomene verdeeling der meest algemeen aangenomene verdeeling der meest algemeen aangenomene verdeeling der meest algemeen. Vrij algemeen verdeelt men thans de dieren in vier hoofdgroepen. 96. lste groep. Gewervelde dieren, animalia vertebrata. De dieren, die tot deze groep behooren, bezitten een invvendig, bezogen de voornaamste deelen zijn: de aan den rug der dieren geplaatste wervelkolom en de schedel. Zij bezitten een zer ontwikkeld zenuwstelsel, dat behalve uit zenuwen en zenuwknoopen, uit hersenen en ruggemerg besaat, die de centrale deelen van dit stelsel uitmaken en binnen den schedel en. de wervelkolom besloten liggen . Zij bezitten voor hetgezigt, den reuk, den srnaak en het gevoel afzonderlijke aan den kop geplaatste organen terwijl het ligchaam eeuen langwerpigen vorm heeft en de meeste deelen dubbel en wel symetrisch aan beide zijden van het ligchaam geplaatst zijn. De tot beweging die-nende spieren zijn op de beenderen van het geraamte anweigst zijn, doch nimmer meer dan vier. De mond heeft twee waterpas geplaatste kaken. Het bloed is rood; de deelen die tot den bloedsomloop dienen zijn zeer volkomen, en het hart heeft minstens twee holligheden. Tot deze groep behoore de zoogdieren, de vogels, de Jcruipende dieren en de visschen. 2de groep. Weekdieren, animalia mollusca. De dieren, Die tot deze groep behooren, bezitten geen gebracht; hunne huid is week en bij velen met eene schelp bedekt. De spieren zijn aan de huid vastgehecht; het zenuwstelsel bestaat uit zenuwen, die uit knoopen, welke aan de buikzijde liggen, ontspringen; de zenuwen der zintuigen ontspringen echter uit eenen knoop, die boven den slokdarm geplaatst is. Zij bezitten geen reukorgaan, en de meesten hebben ook geene werk-tuigen voor het gehoor, terwijl zeer velen ook die voor bet gezigt missen. Zij hebben eenen gebogen vorm, zoodat mond en aars digt bij elkander liggen; hunne organen voor de zintuigen en voor de beweging zijn dubbel en symetrisch geplaatst; hun hart heeft slechts dene holligheid; hun bloed is wit Of blauwachtig. — Tot deze groep behoore: de ludzakdieren, de schelp-dieren en de eigenlijke weekdieren. 3de groep. Gelede dieren, animalia articulata. Bij deze dieren is het gansche ligchaam in ringen afgefügt, die in rijen achter elkander geplaat, het lig chaam als met gordels omgeven. Bij sommigen zijn dit niets anders dan elkander regelmatig opvolgende dwarsplooijen der huid, docli bij anderen is het gansche lig chaam besloten in een hard huidbekleedsel, dat uit een reeks van ringen bestaat, z 66 met elkander vereenigd, dat het lig chaam zich vrij bevvegen en krommen kan. Aan deze meer of min harde huid  voor het gehoor; reukorganen heeft men echter nog niet kun- nen ondekken. Bij de aamvezigheid van ledematen zijn zij in twee rijen aan de beide zijden van het ligchaam geplaatst; meestal zijn er drie paar, somtijds ook meer. Vele dezer dieren bezitten vleugels. De kaken zijn, zoo de mond er mede gewapend is, zijdelings geplaatst en bij paren gerangschikt. Eigenlijke bloedsomloop is er niet; het vaatstelsel is zeer onvolkomen; het bloed is meestal wit. — Tot deze groep behooren: De ingewanderer, de raddierijes, de ringwormen, de in- seden, de spinachtige dieren en de schaaldieren. 4. Groep. Straaldieren, animalia radiata. Deze bezitten noch inwendig geraamte, noch harde huid, terwijl hun zenuwstelsel veel onvolkomener is dan dat der voorgaande groepen, en soms geheel ontbreekt. Hunne verschillende organen zijn rondom een middelpunt of as geplaatst; van daar den naarn van straaldier. Yoor de zintuigen bestaan geene bijzondere organen, en evenmin is er een hart aanwezig; het bloed is wit. — Tot deze groep behooren: de siejceliden, de veel-voeten en de afgietseldiertjes. Deze laatsten misseu eenige kentnerken der straaldiertjes, en bepaaldelijk den gestraalden vorm. Deze groepen worden in verschillende klassen, de klassen weder in orden en verder in geslachten en soortten verdeeld. Deze groepen worden in verschillende klassen, de klassen weder in orden en verder in geslachten verdeeld. Deze groepen worden in verschillende klassen, de klassen weder in orden en verder in geslachten verdeeld. Deze groepen worden in verschillende klassen, de klassen weder in orden en verder in geslachten verdeeld. verdeeling in klassen zullen wij hier laten volgen, doch slechts bij eenigen de orden opgeven, daar het bestek van dit werk dit werk dit bij alien niet toelast. Wij beginnen met de laatste groep, om zoo doende van minder volmaakte tot meer volmaakte dieren op te klimmen. I. STRAAEDIEREN (ANIMALIA RADIATA). Leste klasse. Afgietseldiertjes, infusoria. Zij leven vooral in stistanden wateren, waarin plantaardige of dierlijke stoffen zich bevinden, en zijn daarbij zoo klein, dat zij alleen door het vergrootglas gezien of althans duidelijk waargenomen kunnen worden. Hun zamenstel is zeer eenvoudig. Zij zijn rond of langwerpig, terwijl bij velen, door gedurige uitzetting en zamen-krimping, de gedaante telkens verandert. Zij bevatten inwendig een aantal kleine holliglieden, door sommige natuuronderzoekers voor magen gehouden. Eenige dezer diertjes bezitten eenen mond, die met korte, gedurig in beweging zijnnde haren (trilharen) bezet is; anderen bezitten geenen mond en bij deze wordt het voedsel waar-schijnlijk door de geheele oppervlakte van het Ligchasam opgenomen. Zijn bezitten noch bloedvaten, noch zenuwen, noch eigenlijke ledematen, zijn bijna gedurig in beweging, eenigen zeer snel, anderen langzamer. — Men verdeelt hen in vier orden, die elk een aantal geslachten en soorten bevatten. Tot deze klasse behoore: De aal-tjes in den azijn, enz. 2de klasse Veelvoeten, polypi. Deze dieren bezitten een week, geleiachtig, langwerpig ligchaam, dat aan het eene einde eene eene opening heeft, die te gelijk voorraond en aars dient, en die door een aantal armen of voelertjes omgeveu is, en in eene darmholte voert, die het gansche ligchaam van het dier beslaat. Het andere einde is meestal vastgehecht aan de voorwerpen, waarop het dier leeft. De meeste dezer die ren scheiden eene kalkaardige of hoornachtige stof af, en vormen daardoor een koker'tje, dat het dier voor het grootste gedeelte omgeeft en dat men den polypenstolc noemt. Daar deze stok meestal aan eene opeengehoopte menigte polypen gemeen is, gelijkt hij meer naar eene plant, dan naar eene verzameling van dieren, vooral ook om dat deze dieren zich door zoogenaamde loten voort-planten, dat wil zeggen, er ontstaat op de oppervlakte van het dier eene kleine zwelling, waarnit zich een jonge polyp ontwikkelt, die bij de meeste soorten op den ouden polyp blijft zitten, en, daar hij weder loten krijgt, eene geheele vertakking vormt. Zij leven alien in het water, de meesten indezee, eenigen echter ook in zoet water. — Yoorb. Het geneeslcrachtig Jcoraalmos, nodularia officinalis (muscus coralinus); de roocle Jcoraal, isis nobilis; de witte Jcoraal, madripora oculata. In geeneeskundig gebruik uit deze Klasse is de Acadillum lacinulatum, dieons levert de spongia officinalis. 3de klasse. Zeenetels, acaliphae. Het ligchaam van de tot deze klasse behoorende dieren is half doorschij-nend geleiachtig; de maag heeft slechts eene opening, doch is van buisvormige verlengsels voorzien. De zeenetels zwemmen vrij in de zee rond, door iniddel van armen, die meestal vier of acht ingetal zijn. De meesten bezitten eene eukele, aan de onderzijde van het lig-chaam geplaatste raondopening; anderen bezitten zujgende voelertjes of de armen zijn van openingen voorzien, die tot de buizen leiden, die met de maag gemeen-schap hebben. Yan een zenuwstelsel bestaat geen dui-delijk spoor, en omtrent hunne zintuigen weet men niets met zekerheid. Veel soorten veroorzaken bij aan-raking eene brandende pijn, door de vele op hunne opperhuid geplaatste draadjes, die gemakkelijk loslaten, Hiervan ontleent deze klasse haren naam. — Yoorb. de Zeelmallen. 4de klasse. Stejelehien, echinodermata. De dieren van deze klasse zijn de meest zamengestelde van alle straädien. Hun omkleedsel is lederachtig of kalkachtig. Eenigen (de zeeegels) bezitten een bolvormig of eenigzins vijfhoekig ligchaam; van anderen (de zee-sterren) is het plat en straalvormig, of het is cylinder-vormig (Holothurien). Het darmkanaal heeft bij de meesten hunner den vorm van eenen aan beide zijden opene buis. Bij deze dieren zijn duidelijke sporen van eenen zijn van zijn van zijn van zijn, waarmede zij zich kunnen vastzuigen. De naam van stekelhuiden is daarvan afkomstig, dat de kalkachtige schaal der z. Easterlien met pennen of stekels bezet is, schoon de meesten der tot deze klasse behoorende dieren geen stekels bezitten. Voorb. : De pluizige zester, asterias papposa, de geschubcle holothuria, holothuria squamata. II. GEL.EDE DIEREN (ANIMALIATa). 5de klasse. Ingewandswormen, entozoa. Het ligehaam van de tot deze klasse behoorende dieren is in ringen verdeeld; bij eenigen rolrond, bij anderen plat. Zij leven in de insjewanden van andere dieren, alsmede in die van den mensch, enkunnen buiten dezehunne woonplaats niet leven. Elk dier heeft bijna zijne eigene soor-ten, doch hunne zamenstelling is zoo verschillend, dat men er moeijelijk iets algemeens van lean zeggen. Gleasse. Rader das, rotatoria, die während kleinheilen betreffend veel met de afgietsel dertjes overnekomen, maar door hunnen bouw tot de gelede dieren behoore. Zij leven in stilstaand water; hun ligehaam is half doorschijnend en geringd en heeft aan het voorste gedeelte eene schijf, wier rand bezet is met trilharen, die in gestadige beweging zijn. Zij zijn langwerpig rond, doch kunnen door zamentrekking eene eironde gedante aannemen. Achter in den mond liggen twee zijdelingsche hoornachtige haken; hun darmkanaal is regt, strekt zich van het eene einde van het ligehaam tot het andere uit, en heeft in het midden eene verwijning, die men als de maag kan beschouwen; men heeft in hen klieren, spieren en sporen van een zenuwstelsel wa argenomen. 7de klasse. Ringwormen, annulata. De dieren van deze klasse bezitten een zeer verlengd, rolrond lig ehaam, dat door de huidplooijen in vele gordels of ringen verdeeld wordt. Bij eenigen is de kop naauwelijks te enderscheiden, bij anderen is hij duidelijker en met oogen en voeldraden voorzien. Eenigen vertoonen geen spoor van pooten, anderen hebben op de ringen aan (190) iedere zijde van het ligchaara kleine knobbeltjes, die met borstels voorzien zijn en tot pootjes dienen. Hunzenuwstelsel bestaat uit eene lange rij zenuwknoopen, die aan de buikzijde liggen, en waarvan twee in elke door de ringen gevormde afdeeling van het ligchaatn gelegen zijn, die door strengen met elkander verbonden zijn. De oogen zijn zeer eenvoudig zam engesteld en vertoenen zich aan den kop als zwarte stipjes. Sommigen dezer dieren bezitten een zugbek, die als een kopglas werkt (de bloedzuiger), anderen een kopglas werkt (de bloedzuiger), anderen een kopglas werkt. Meestal is bun bloed rood, bij eenigen echter bijna kleurloos. Het circuleert van voren naar achte-ren in een een slagader, die aan de rugzijde geplaatst is, en van achteren naar voren in een ader, die aan de buikzijde ligt. Het voorste gedeelte der slagader is eenigzins verwijd en als het beginsel van een hart te beschouwen. De ademhaling geschiedt door inwendige kleine blaasjes, of door takvormige aanhangselen der huid, die in een dubbele rij langs den rug geplaatzijn. Hun huid This week; sommigen leven in kokers, die uit zand of stukjes schelpen bestaan, of uit eene door het dier zelf afgezonderde kalkachtige stoff. — 1 oorb.: De bloedzuiger, hirudo medicinalis, de aardworm of pier; lumbricus agricola. — In de geneeskunde bezigt men uit deze klasse de tot de orde der sudoria behoorende sanguisuga medicinalis savigny, hirudo medicinalis Linnaei, niet te verwarren met de tot dezelfdeklasse en orde behoorende sanguisuga officinalis savigny of de sanguisuga interrupta Moq. Tand., hirudo sanguisuga Linnaei. (191) 8stc klasse. Gekorvene dieren, insecta. Het ligchaam dezer dieren is verdeeld in kop, borst en buik, en meestal met een hoornachtig bekleedsel bedekt. De kop is niet in ringen verdeeld; op dezen bevinden zich de beide sprielen, zijnde gelede, langere of kortere draden, van verschillende gedaante, die waarschijnlijk werk-tuigen van het gevoel zijn. Aan de zijde van den kop staan twee onbewegelijke groote, in een aantal zeshoe-kige vakjes verdeelde oogen, waartusschen bij vele in-secten nog andere kleine onverdeelde oogen staan. Of schoon men nog geene werktuigen voor den reuk bij de insecten heeft kunnen ondekken, zijn zijn toch niet van den reuk verstoken, en zoo is het ook met het gehoor geste. Id. An den mond vindt men de bovenlip, zijnde een dwarsliggend vliezig deel, waarachter zich twee zij- delings geplaatste nijpers, de lovenlcaJcen, bevinden, die bij sommigen als horens ver voor den kop uitsteken. Achter deelen liggen de onderkalcen, die meer vliezig en van gelede voelers voorzien zijn, en waar-achter aan de onderzijde van den kop de van twee voorzien onderlip gelegen is. Sommige insecten, zoo als de vlinders, heben, in plaats van kaken, slurven. — Aan het borststuk vindt men de pooten; de meeste insecten hebben drie paar pooten, nimmer minder. Elke poot is verdeeld in: d edij, den schenkel en den voet; deze laatste bestaat uit kleine lidjes, waarvan het laatste met twee haakjes en bovendien met kleine haartjes voorzien is. Yerder zijn aan het borststuk de vleugels bevestigd. Meestal zijn er vier vieugels aanwezig, soms ook twee. Er zijn echter ook ongevleu-gelde insecten, waaronder men er vindt. Von drie, vierentwintig en meer paar pooten bezitten, in welk geval de pooten op al de ringen van het lig-chaam bevestigt zijn, terwijl bij deze insecten het verschil tusschen borst en buik wegvalt. A an den buik vindt men bij vele wijfjes een angel of een hoornachtige buis, waarmede zij hare eijeren op een geschikte plaatskunnen nederleggen. De ademhaling geschiedt door middel van luchtbuizen, die door het geheele lig chaam verspreid zijn, en aan de zijden van het dier door eironde openingen met de buitenlucht gemeenschap heben. Een eigenlijke bloedsomloop bestaat er bij deze dieren niet, daar het witte voedingsvocht in de tusschenruimten der organen dringt en door deze opgeslorpt word. T, of schoon er zich toch aan de rugzijde van het dier een langwerpig vat bevindt, dat de dienst van een hart schijnt te verrigten, en waarin zich de stroom van het voedingsvocht van voren naar achteren beweegt. De organen der spijsvertering zijn nog al zarnen-gesteld. Het zenuwstelsel bestaat uit een lange keten van dubbele zenuwknoopen, die door zenuwstrengen met elkander verbonden zijn. Een knoop, de hersenjöp, ligt in den kop voor den slokdarm; hieruit ontspringen twee zenuwstrengen, die den slokdarm als eenen ring omgeven en zich met het eerste paar borstzenuwknoopen vereenigen; van deze gaan weder een paar strengen naar bet tweede paar borstzenuwknoopen, enz. De tweede omvat al de overige insecten, die dus zes pooten liebben, en wier borst en buik duidelijk afgescheiden zijn. De eerste afdeeling telt slechts eene order, de tweede afdeeling elf orden. Dizendpooien, myriapoda. Insecten zonder vleugels, vierentwintig of meer paren pooten; liet ligchaam meestal langwerpig wormvormig. — Yoorb.: De duizendpoot, lithobius forflcatus, de west-indische duizendpoot, scolopendra morsitans. Dizendpoot, lithobius forflcatus, de west-indische duizendpoot, scolopendra morsitans. Dizendpoot, parasitica. Geene vleugels, noch gedaanteverwisseling; meestal bezitten.  en meestal lange, dunne pooten. De buik is meestal sterk van de borst gescheiden en alleen door eenen steel daar-mede verbonden. De gedaanteverwisseling is volkomen. Voorb. : De muggen en vliegen. de orde. Vliesvleugelige, hymenoptera. Yer door-schijnende, vliezige, geaderde vleugels, kaken en geen zijn en met de onderlip een soort van snuit vormen. Bij de wijfjes is het onderlijf meest altijd met een boor of angelgewapend; volkomene gedaanteverwisseling. — Yoorb.: De wespen, mieren. — Tot deze orde behoore de in de geneeskunde gebezigde: Apis mellijica, die ons levert de mel, cera alba en ceraflava. 8ste orde. Schuhvleugelige, lepidoptera. Yer vliezige, met gekleurde schubbetjes bedekte vleugels; een lange, uit twee hoornachtige platen bestaande zuiger, die in rust in een spiraal opgewonden en in een slurf verborgen is, welke door de twee harige voelertjes der Onder-lip gevormd wordt. Volkomene gedaanverwisseling. — Yoorb.: Alle vlinders. 9de orde. Peesvleugelige, neuroptera. Yier vliezige, meestal doorschijnende, netvormig met aderen door-wevene, doorgaans even groote vleugels. De kaken zijn geschikt tot het kaauwen van vast voedsel. De wijfjes bezitten nooit eenen angel en zelden eenen eenen eenen eenen. De gedaanteverwisseling is bij de meesten onvolkomen, bij enenigen volkomen. Meest alien zijnlangwerpig van vorm. Veelal zijn het roofdieren. — Yoorb.: Ilet waterjuffertje, libellula grandis, het haft, ephemera swammerdammii. 10de orde. Halfvleugelige, hemiptera. Gewoonlijk vier vleue-els, waarvan de bovenste ondoorschijnend, geklenrd en aan de punt vliezig zijn; bij enkelen ecliter zijn de bovenvleugelige. els, even als de ondervleugels, vliezig. Allen bezitten eenen zuiger, die bij de eerstgenoemden voor aan den kop, bij de laatstgenoemden onder an den kop gelegen is en langs de borst naar achteren loopt. De gedaanteverwisseling is bij de meesten onvolkomen. Yoorb.: De weegluis, cimex lectularius, de surinaamsche lantaarndrager, fulgora laternaria. Yarde orde is in de geneeskunde in gebruik de Coccus cacti, de cochenille. Il de orde. Reguläre, orthoptera. Met vier vieigels, waarvan de bovenste smal en lederachtig, de ondervleugels vliezig en als een waaijer onder de eersten geplooid zijn. De mond van sterke, harde kaken voorzien en tot kauwen ingerigt. De gedaanteverwisseling is onvolkomen. Voorb.: Alle soorten van sprinlchanen. 12dc orde. Schildvleugelige, coleoptera. Vier vieigels; de bovenste vormen harde, hoornachtige schilden, waaronder, als het dier in rust is, de vliezige onder-vleugels zijn geplooid. Bij enkelen zijn de twee schilden in het midden te zamen gegroeid en ontbreken de ondervleugels, waaronder deze dieren niet kunnen vliegen. De mond is tot kaauwen ingerigt. De gedaanteverwisseling is onvolkomen. — Voorb.: Alle kevers en In der geneeskunde zijn uit deze orde in gebruik: de Lytta vesicatoria Fabr., cantiaris officinalis Geof., meloe vesiciorius L., onder den naam van cantharides seu muscae hispanicae, niet te verwarren met de citonia aurata of met de Lytta gigas Fabr. 9de klasse. Spinachtige dieren, arachnoideae. Bij deze is kop en borst niet van elkander gescheiden, maar maakt een geheel uit, waaraan het ronde, weeke achterlijf slechts met een soort van steel verbonden is. De kop heeft geene sprieten, en meestal acht oogen, die glad en eenvoudig- zijn. Vier paar, aan de borst gehechte, met twee haakjes voorziene pooten. Geene vleu gels. Eene lederachtige haid. De kaken zoodanig inge- rigt, dat zij z ich met andere dieren kumien voeden. De ademhaling geschiedt of, even als bij de insecten, door luchtbuizen, of door longzakjes, die door middel van kleine dunne spleten aan het achterlijf met debuitenlucht gemeenschap hebben. De eersten bezitten geen volkomen stelsel voor den bloedsomloop, de laatsten hebben slag-aderen, aderen en een groot ruggevat, dat de dienst van een hart verrigt. Hun zenuwstelsel is aan dat der insecten gelijk. Deze dieren vervellen verscheidene malen, maar ondergaan geene gedaanteverwisseling; alleen bezitten sommigen in den beginne slechts zes pooten, en krijgen er later nog twee bij. Deze klasse verdeelt men, wegens het reeds aangeduide verschil in de ademhaling, in twee afdeelingen, te weten in de zoodanige die door luchtbuizen, en in die, welke door Longzäkke adenige worden weder in tweeden orden verdeeden. De eerste afdeelingen in die der mijten, acarina, waartoede kamstände behoort, en in die der bastaardspinnen, phalangium behoort. De tweede afdeeling verdeelt men in de eigenlijje spinnen, arachnidea, die in den buik een eigenlijje spinnen, arachnidea, die in den poottasters, pedipalpa, die zulk een spintoestel missen; tot deze laatsten behoorenden de schorpioenen. 10Je klasse. Schaalclieren, Crustacea. Deze bezitten en zeer hard uitwendig bekleedsel, terwijl de kop dikwijls een geheel met het borststuk uitmaakt. De kop is van sprieten en van verscheidene paren kaken voorzien; de pooten zijn aan het borststuk en het achterlijf ino-ewricht: meestal bevindt zich aan het eerste paar pooten eene soort van nijpers, waarmede het dier zijn prooi aan vat. De zenuwknoopen van den kop en van de borst zijn vrij groot en de laatsten dikwijls in eene enkele massa vereenigd. De meesten dezer dieren bezitten twee groote zamengestelde oogen, die veelal op gelede steeltjes zijdelings aan den kop staan. De meesten van hen hebben ook tusschen den mond en het grondstuk der Büttenste spielen een knobble, dat een vliezig, met vocht gevuld zakje bevat, waarin het uiteinde van een zenuwtak ligt, die men voor de gehoorzenmv houdt. De schaalieren bezitten een hart, slagaderen en ademen door kieuwen, die meestal aan het grondstuk der pooten staan. Enkelen van hen ondergaan kort na de gehoorte eenergedaanteverwisseling, en alien vervellen meer-malen. Nahet afleggen der schaal is de nieuwe wel geheel gevormd, maar nog week en teeder. De meeste schaal-dieren leven in het water, vooral in dezee; eenigen zijn landdieren; ook zijn er,die op zeevisschen leven. Deze klasse bevat 10 orden, waarvan de voornaamsten zijn: De verschilpootigen, poecilopoda. De borstpooten staan rondom Den mond; de buikpooten zijn bladvor-mige zwempooten met kieuwen. De kop, de borst en het achterlijf zijn elk met een van boven bol, van onderen hoi schild bedekt. — Voorb.: De molulcsche Jcrab, liraulus molucanus. De rankpootigen, cirripeda. Deze zitten, wanneer zij volwassen zijn, altijd op dezelfde plaats op rotsen, stukken hout of andere zeedieren vast. Zij zijn bedekt met een veelkleppige schaal, of een lederachtig, met kalkpunten bezet omkleedsel. Het ligchaam loopt van achteren in een dunnen staart uit. Langs de buikzijde zijn zes paar armen geplaatst, elk met twee lange, dunne, gelede, op een kort steeltje geplaatste draden voorzien, die het dier gedurig door de openingen der schaal steekt, en waardoor ’t het voor de ademhaling noodige water en tevens voedsel naar binnen brengt. De jonge dieren zijn geheel anders gevormd en ondergaan vele veranderingen; zij zijn dan niet vastgehecht en bezitten oogen, die zij later missen. Voorb.: De zeepok, balanus, de eenden-mossel, anatifa laevis. De tienpootigen (decapoda). Tot deze orde behoore de meeste groote schaaldieren. Deze bezitten twee zamen-gestelde oogen, op beweegbare, van twee geledingen voorziene stelen geplaaten en vier sprieten. De kop, de berst en het voorste gedeelte van het achterlijf is met eene groote schaal bedekt. Zij heben vijf en sommigen zijn paar pooten. — Voorb.: De zeekrab, cancer papyrus, de lanclkrab, carcinus ruricola, de garnaal, crangon vulgaris. — Uit deze orde is in de geneeskunde in gebruik Astacus fiuviaiilis Fubr. cancer asta- L., waarvan afkomstig zijn de lapidcs seu oculi cancer. III. WEEKDIEER (ANIMALIA MOLEUSCA). 1 1 Je kl 1 1 Je kl 2 1 Je kl 3 1 Je kl 4 1 Je kl 5 1 Je kl 6 1 Je kl 7 1 Je kl 8 1 Je kl 9 1 Je kl 10 1 Je kl 11 1 Je kl 12 1 Je kl 13 1 Je kl 14 1 Je kl 15 1 Je kl 16 1 Je kl 17 1 Je kl 18 1 Je kl 19 1 Je kl 20 1 Je kl 21 1 Je kl 22 1 Je kl 23 1 Je kl 24 1 Je kl 25 1 Je kl 26 1 Je kl 27 1 Je kl 28 1 Je kl 30 1 Je kl 31 1 Je kl 32 1 Je kl 33 1 Je kl 34 1 Je kl 36 1 Je kl 37 1 Je kl 38 1 Je kl 39 1 Je kl 40 1 Je kl 41 1 Je kl 42 1 Je kl 42 1 Je kl 42 1 Je kl 43 1 Je kl 43 1 Je kl 45 1 Je kl asse. HnidzaJedieren, tunicata. De tot deze klasse behoorende dieren zijn het eenvoudigst van alle weekdieren gevormd. Zij bezitten geen bepaald afgescheiden hoofd, en zijn met een zakvormig uitwendig bekleedsel of mantel bedekt, die met twee gaten door-boord en bij sommigen week, bij anderen lederachtig is. De ademhaling heeft door kieuwen plaats. De bloeds-omloop geschiedt gedeeltelijk in bloedvaten, gedeeltelijk in tusschenruimten, die geene afzonderlijke vaatwanden hebben. De zenuwen onspringsen uit eenen zenuwknoop; van zintuigen bestan slechts sporen. Het zijn alle zenuwknoop; van zintuigen bestan slechts sporen. Het zijn alle zenuwknoop; de glaspijpen, salpae, de zaJcpijpen, ascidiae. Het klasse. Schelpdieren, conchifera. Weekdieren zonder bepaald afgescheiden hoof; de rug en zij den met een mantel bedekt; de buik meestal onbedekt. Twee op den mantel gelegen schelpen, die meestal aan de rugsde door een scharnier verbonden zijn; de ademhaling geschiedt door kieuwen. — Men verdeelt deze klasse in twee or den. 1ste orcie Plaatkieuwigen, lamellibranchiata. Deze bezitten plaatvormige kieuwen, die aan beide zijden langs de randen van bun ligchaam loopen en door den mantel bedekt zijn. De twee schelpen zijn aan den rug verbonden door eenen elastieken band, waardoor zij dade-lijk geopend worden, zoodra de binnen liggende sluit spieren niet werken. Aan elke zijde van den mond zijn twee plaatvormige voeldraden geplaatst. Het onderste gedeelte van het ligchaam van de meeste dezer dieren heeft een tongvormig, beweegbaar, vleezig verlengsel, dat de voet genaamd wordt en hun dient om van plaats te veranderen, tot welk einde het dikwerf van een bundel haren of draden voorzien is, waarmede het zich an andere voorwerpen vasthecht. Zij leven alien inzee- — Voorb.: De oester, ostrea nob Ilis, de parel-oester, avicula margaritifera, de mossel, mytilus edulis, de paalworm, teredo navalis. 2. übere. Armpootigen, brachiopoda, die zich van de voorgaanden vooral daardoor onderscheiden, dat de kieuwen aan den mantel vastgegroeid of althans er niet van te onderscheiden zijn, en door twee armen, die op-gerold naast den mond liggen; ook missen zij den elas-tieken band aan het slot der schelpen. Even als de voorgaanden leven zij in zee. 13. klasse. Eigenlijke weekdieren, mollusca. Deze zijn met eene weeke, vochtige huid bedekt, die op den rugs eene verdubbeling (mantel) vormt. Het hoofd is meer of minder afgescheiden, en van voeldraden en dik-werf van twee oogen voorzien. Verder hebben zij eene kalkachtige, eenkleppige, soms veelkleppige, nooittwee-kleppige schaal, die bij eenige weinigen binnen het lig-chaam. Ligt en ook bij sommigen geheel ontbreekt. Jste orde. Vleugelpootigen, pteropoda. De kop niet zeer afgescheiden; aan elke zijde van den hals een vleugelvormig verlengsel, dat tot zwemmen dient. Het ligchaam meestal besloten in een hoornachtig schelpje. — Voorb. : Het walvisc/taas, clio borealis. 2<te orde. Buikpootigen, gasteropoda, met een duide- lijk te onderscheiden hoofd, dat veeltijds met voelhorens (201 ) voorzien is; de oogen ziju klein en eenvoudig; de buik heft aan de oudervlakte eene langwerpige, platte, spier- achlige schijf, die tot kruipen dierxt; bij dezulken, die in het water leven, is de buikschijf zijdelings zamen- gedrukt, en dient dan tot zwemmen. De mantel is be- dekt met eene schelp, die Bijna altijd groot geuoeg is om het geheele dier te bevatten, doch waar, bij het loopen en zwemmen, de kop en voet buiten uit steken. Eenigen missen de schelp. — Voorb. : De wijngaard-slafc, helex pomata, de roode aardslaJc, limax rufus L., de purperslaJc, murex brandaris. 3de orde. Koppootigen, cephalopoda. Het hoofd duidelijk onderscheiden; om den mond acht of tien voelarmen, die tot beweging dienen; een zakvormig, rond-achtig ligchaam, dat van voren een opening heeft, waardoor de kop steekt; sporen van een inwendig, kraakbeenig geraamte; twee of vier kieuwen; onder den kop een kegelvormig, aan het einde open verlengsel van den mantel, trechter genaamd, waardoor het door de kieuwen opgenomen water weder uitvloeit. Aan den mond twee hoornachtige, kromgebogene kaken, waartusschen eene vleezige, grootendeels met harde platen en stekels bezette tong. Het zenuwstelsel is zeer ontwikkeld. Twee groote oogen en een gehoororgaan. Alle zijn zeedieren. Vele bezitten eene uit- of inwendige schelp. — Voorb.: De in Jetzt, lago vulgaris, de paarlemoer nautilus, nautilus pompilius. IV. GEWERVEIDE DIEREN (ANIMALIA VERTEBRATA). 14de klasse. Visschen, pisces. Deze onderscheiden zich van de andere gewervelde dieren, doordien zij door kieuwen ademen; bij de overigen geschiedt dit door longen. Zij leven in het water en zijn koudbloedig, zoodat hun bloed en geheel hun ligchaam dezelfde temperatuur bezit als de hen omringende middelstof. Zij bewegen zich in het water door vinnen en staart. De vinnen worden naar hunne plaats in kop-, borst-, rug- en aarsvinnen verdeeld. Hunne voortplanting geschiedt bij de meesten door eijeren. Van de zintuigen zijn de oogen sterk ont-wikkeld, de overige veel minder, doch zij bezitten wezenlijke organen. Voor het gehoor, den reuk en het gevoel. De smaak schijnt het minst ontwikkeld te zijn. — Men verdeelt hen naar hun skeleton in beige vissen, osteopterygii, waarvan de verschillende deelen van het skelet voor het grootste gedeelte vast en beige is, en in kraalbeenvisschen, chondropterygii, waarvan het skeleton uit eene veel minder harde, halfdoorschijnende, kraakbeenige kieuwen, kaken en vinnen in verschillende orden verdeeld. Lste afdeeling. Kraakbeenvisschen. Lste orde. Zuigers of rondbekken, cyclostomata, welke, wat hun geraamte aangaat, de minst volmaakte van alle visschen en dus ook van alle gewervelde dieren zijn. Zij hebben noch bukvinnen, terwijl hun ligchaam eindigt in eene kringvormige lip, die door eenen kraakbeenigen ring eenige stevigheid verkrijgt. De kieuwen, die bij alle andere visschen de gedaante van eenen kam hebben, zijn bij hen zakvormig. — Yoorb.: De buikldeuwer, gastero- branchus coecus, de zeelamprei, petromyzon marinus. 2de orde. Haaivisschen en roggen, selachii. Even als de visschen der voorgaande orde, hebben die, welke tot deze orde behooren, ook vaste kieuwen, dat wil zeg- gen, dat de kieuwen aan de randen vastgehecht zijn, en vele kieuwopeningen hebbeu. De onderkaak der haaijen en roggen is bewegelijk, zoodat zij den raond kunnen openen en sluiten. Sommigen van hen leggen, even als de andere visschen, eijeren, anderen brengen le- vende jongen ter wereld. — Voorb.: D)e JonasJiaai of hondshaai, squalus carcharias, de zaagvisch, pristis antiquorum, de boomrog, raja batis, de stecelrog, raja Pastinaca, de boorrog, raja clavata, de sidderrog, raja torpedo. 3de orde. Steurvissen of 7craa7cbeenvissc7ten met vrije Teieuioen, sturionidae seu chondropterygii branchiis liberis, die in liunne kieuwen veel overeenkomst met de overige visschen hebben, doch alleen de kieuwstralen missen. — Yoorb. : De steior, accipenser sturio, de spatelvisci, polyodon folium. Uit deze klasse levert on de lijmvisc7i, accipenser huso, de viscTtlijm, ich-tyocolla. 2de afdeeliug. Beenvisscken. 1ste orde. Vissc7ien met vaste TcinnebaTcTcen, plectognathi, die nog zeer de visschen der vorige afdeeliug naderen, door de halfkraak-beenigestructuur van hun skeleton, alsmede doordien het bovenste kaakbeen aan den schedel vastzit. — Yoorb. : De beenvisrji, ostracion armatus, de een7ioornviscfi, ba-listes monoceros. 2de orde. Vissc7ien met Teiene in bundels, lophobrachn, waarvan de kieuwen in ronde bundels vereenigd zijn; terwijl zij bij de volgende orden kamvormig zijn. — Voorb.: De bladdrager, syngirathus foliatus, de zee-slang, syngnathus ophidron. 3de orde. V oetlooze toeefc visschen, mnlacopterygii apodcs, dus genoemd, oradat zij alien de buikvinnen. missen. — Voorb.: De aal, anguilla lluviatilis, de sidderaal, gymnotus electricus. 4de orde. Schoudervinvisschen, malacopterygii subbrachiati. Bij de visschen dezer orde zitten de buikvinnen aan de schouderbeenderen. — Yoorb.: De kabeljaauw, gadus morrhua, de leng, gadus molva, de sehelvisch, gadus aeglefinus, de schol, pleuronectes platessa, de tarbot, pleuronectes solea. Uit deze orde levert ons de Gadus callarius L. en Gadus morrhua L. de oleum jeuris aselli. 5de orde. Buikvinvisschen, malacopterygii abdominales. Bij deze zijn de buikvinnen aan het achterlijf, achter de borstvinnen geplaatst. Tot deze orde belioo-ren het grootste aantal der zoetvvater- visschen. — Yoorb.: De harpers, cyprini, de zalmen, salmones, de haring en, clupeae. De vinnen der visschen van deze drie laatste orden zijn alien week; van daar de gemeenschappelijke naam van weekvinnen, melacopterygii. 6de orde. Stekelvinnen , acanthopterygii. Deze orde , die de talrijkste is, bevat al de visschen , die harde , beenige stralen in hunne vinnen hebben. Vooral is dit het geval in de voorste rugvin , alsmede eenigen in de aarsvin en gewoonlijk een in elke buikvin. — Voorb.: De baarzen, percae, de makreelen, scamber. 15de klasse. Kruipende dieren , reptilia. Dit zijn gewervelde, eijerleggende, koudbloedige, door longen ademende dieren , van zeer verschillende gedaante. De meesten hebben vier ledematen , enkelen maar twee; een aantal bezitten er geene. De huid is meestal met schub- ben of schilden bedekt; bij anderen is zij naakt. Het ( 205 ) hart heeft een kamer en twee ooren; bij enkelen lieeft het twee kamers ; de bloedsomloop is onvolledig , en het ver- schil tusschen aderlijk en slagaderlijk bloed is bij hen minder groot, dan bij de vogels en zoogdieren. Zij wor- den in vier orden verdeeld. lste orde. Kikvorschachtige , batrachii. Deze onder- gaan in het eerste tijdperk van hun leven eene gedaante- veranderiug; zij ademen eerst door kieuwen, die later voor longen plaats maken, en leven in dit eerste tijdperk uitsluitend in het water. De huid is naakt; de meesten van hen bezitten ledematen , dochgeen nagels. Sommigen behouden bij hunne lon^eii gedurende hun gansche leven kieuwen. — Yoorb.: De = .qevone pad , bufo cinereus, de vuurpad, bufo bombinus, de groene of waterkikvorsch , rana esculenta, de landkikvorsch , rana temporaria, de land- en water salamanders , salamandra en triton. 2de orde. Slang en , ophidii. Geene gedaantever- wisseling; de ademhaling geschiedt altijd door longen; het ligchaam is bedekt met schubben; geene pooten; de oogleden onbeweegbaar ; de mond van tanden voor- zien. — Yoorb. : Alle slangen. 3de orde. Hagedissen , saurii. Geene gedaantcver- wisseling; de ademhaling geschiedt altijd door longen; het ligchaam is met schubben bedekt; meestal vier, bij sommigen twee ledematen; de oogleden zijn beweegbaar; de mond van tanden voorzien. — Yoorb. : De gewone kameleon , chameleon vulgaris, de groene draak , draco viridis, de gewone sJcinJc, scincus officinalis, de nijl- krocodil , crocodillus niloticus, de Jcaaiman, crocodillus solerops. 4dc orde Sc.hildpadden , chelonii. Geene gedaante- ( 206 ) verwisseling ; de ademhaling geschiedt bij alien door lon- gen; rug en buik met een hard schild bedekt , dat slechts den kop , de pooten en den staart doorlaat ; vier pooten ; beweegbare oogleden ; geene tanden , maar over de kaken een hoornaclitig omkleedsel. — Voorb.: Yele land- en waterschildpadden. 16de klasse. Vogels, aves. Dit zijn warmbloedige, eijerleggende , gewervelde dieren. Ilunne beide kaken steken vooruit, en zijn met een hoornachtig omkleedsel of somtijds met eene lederachtige huid bedekt. Zij be- zitten geene tanden; vier ledematen, waarvan alleen de achtersten geschikt zijn om op tp staan en te loopen ; de voorsten zijn de vleugels, waird oor de vogels zich in de lucht kunnen verheffen en vliegen. Hun ligchaam is met vederen bedekt; hun bloed rood; het hart heeft vier holten. Yele beenderen zijn hoi, en in plaats van met merg , met lucht gevuld. Hunne zintuigen zijn zeer ontwikkeld , behalve de smaak en het gevoel. — Men verdeelt hen in zes orden. 