Our great West; a study of the present conditions and future possibilities of the new commonwealths and capitals of the United States;
Ralph, Julian, 1853-1903
Pasar Koetoe, dorp op Jara, residente Jokdjokarta, afdeeling Mataram Watan, district Sfoman, aan den postweg van Djokdjo- karta over Sleman naar Magelang. Pasar Kroe, iandscbap op Sumatra, ad- aisteat-residentie Benkoelen, afdeeling Kroe. Pasar Limoii, dorp op Sumatra, adsietent- reiddentie Benkoelen, aan de Westzijde van de afdeeling Kauer. Pfiwar Manket, dorp op Java, residentie Djokdjokarta, afdeeling Mataram. Pasar Manna, dorp op Sumatra, adsistent- residentie Benkoelen, tot Manna beboorende, alwaar de Gezaghebber gevestigd is. Pasar Hinggo, dorp en landgoed op Java, residentie Batavia, Znider Kwartier, aan de Tjiliwong, mim 11 palen besuiden Batavia, 2 palen bewesten Kampong Makassar. Pasar Kinjan, dorp op Java, adsistent- reidentie Krawang, distrikt Segala Herang Pastor Moenljangi doip op Jftvaiadsiatent- residentie Krawang, distnkt Tjiasem, aan de Tjitapen. Pasar Moentjangy dorp op Java, adsistent- residentie en distrikt Bnitenzorg. Pasaroewan, zie: Pasoeroewan. Pasar Orel, dorp op Java, residentie Ban- tam, op de westelijke grens van de afdeeling Lebak. Pasar Pabean, dorp op Sumatra, residentie Padangscbe Bo venlanden, distrikt Loeboe Sikaping. Pasar Pamojannang, dorp op Sumatra, re- sidentie Preanger Regentsebappen, afdeeling Bandong. Met ligt 3,800 Hijnlandscbe voeten boven de oppervlakte de zee, en men  Pixan, berg in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling, distrikt Kabajan Tengab. Pasar Poetih, dorp op Java, residentie en regentsohap Besoeki, aan den grooten weg. Pasar Pondok Kapoer, dorp op Sumatra, adistant residentie Benkoelen, afdeeling Omme landau, Pasar Bamoe, dorp op Sumatra's Ost-knst, rijk Siak, Iandscbap Kapas. Pasar Hinljei, dorp op Sumatra's Ost-knst, rijk Siak, Iandscbap Kapas. Pasar Salak, dorp op Java, residentie Bantam, afdeeling Tjiringin. Pasar Sangin, dorp op Java, residentie Samarang, aan de distrikt Salatiga. Pasar Satoe, dorp op Sumatra, residentie Padangscbe Bo venlanden, aan de Westzijde van bet meer der X Kota's, alwaar eene kleine stetiggen. Pasar Sawah, dorp op Sumatra, adsistent-residentie Benkoelen, afdeeling Manna. Pasar Setan, voorsprong op den berg Moerja, op Java, residentie Japara, zijnde 3,400 Bijnlandsobe voeten boog. Pasar Silebar, dorp op Sumatra, adsistent residentie Benkoelen, afdeeling Ommelan den, aan de rivier Silebar, bij de Poeloe-of Eilands-baai. Pasar Tabe, dorp op Sumatra, adsistent residentie Benkoelen, afdeeling Lais. Pasar Tegalsjon, dorp op Java, residentie Bantam. PA. Pasar Tengah, dorp op Java, residentie Bantam. PA. Pasar Tengah, dorp op Java, residentie Bantam. Affecting Tjiringin. Pasar Terong, dorp op Sumatra, in de Battal-landen, afdeeling Fertibie, distrikt Tarn- boesei. Pasar Tjipansaloe, dorp op Java, residentie Bagelen, afdeeling Ambal, distrikt Wonorotto. Pasar WahonOt dorp op Java, residentie Bagelen, afdeeling Ambal, distrikt Wonorotto. Pasar Wessi, dorp op Java, residentie Bemang, afdeeling Bodjo Noro, difitrikt Tinawoen, aau de Solo-rivier. Pasatagara, dorp in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling, aau de Kahajan-rivier. Pasaten, dorp op Java, residentie Kern- bang, afdeeling Toebaii, in het Zuiden van het distrikt Bantjar. Pasaten, sie: Fasawoeran. Pasawan, onderdistrikt op Java, Residente Freanger Begentsobappen, aelegant Bandong, distrikt Timbanganten. Het bevät vier warme bronnen. Pasawahan, dorp op Jaya, residentie Sa- marang, regentschap Kendal, distrikt Perboean. Pasawahan, dorp op Java, residentie So- rabaja, behoorende tot het meest volbouwde gedeelte der stad. Pasawahan, rivier op Java, residentie Preanger Regentschappen, afdeeling Tjiandjor, distrikt Djampang W^tau. Pasawahan, dorp op Java, residentie en regeutsebap Tagal, distrikt Krangdon. Pasawahan, dorp op Java, residentie Ba- njoemaas, regentschap Foerwokerto, distrikt Djamboe. Pasawahan, dorp op Java, residentie Ba- njoemaas, regentschap Foerwokerto, distrikt Djamboe. Pasawahan, dorp op Java, residentie Ba- njoemaas, regentschap Foerwokerto, distrikt Djamboe. Pasawoeran, rivier en dorp op Java, residentie Bantam, Noorder Regentschaft of affording Serang, distrikt Anjer, Het dorp is de tweede post van Tjiringin naar Anjer, op 10 palen van eerstgenoemde plaats, 16Vs van Anjer, 38 van Serang en 52 van Lebak. Pasebelan, dorp op Java, residentie Sa-marang, regentschaft Kami, distrikt Kali Woengoe. Pasegan, dorp op Java, residentie Fasoe-roewan, regentschaft Bangil, distrikt Pandahan. Pasegan, dorp op Java, residentie Fasoe-baja, affording Sidho Ardjo, distrikt Djeng-gollo IV. Pasegrant dorp op Java, residentie Bs-njoemaas, affording Sidho Ardjo, distrikt  aba. Pasehan, dorp op Java, residentie Renang, afdeeling Toeban, distrikt Pjati Rogo. Pasehan, dorp op Java, residentie Soenbaja, afdeeling Afodjo Kerto. Pasehan, dorp op Java, residentie Soenbaja, afdeeling Salatiga, distrikt Ambasawa. Pasfthan, dorp op Java, dissikt Djokdjo-karta, afdeeling Mataram W^tan, distrikt Slemut Pasehan, yooraaals in de gesehiedanis van Samatn beroemd, docb thana zeer onanzieih lijk rijkje, met gelijknamige hoofdplaats, opde Noordknat van bet eiland Samatra, omatieb Diamautpunt, onderlioorig aan het rijk Acbin. De hoofdplaats ligt tusschen Telokh Samoi a Koertai, en vormde eertijds met Madja Pshit op Java en Malakka het drietal der grooiste en bero Este steden van den Archipel, dock heft thans alien vorigen luister verloien eenigen handel. Somnis schrijers en karten noemen zijk es stad minder jnist Fasir of Passir, ton niinste vordt de schrijwijse Passei aanbevoien door de Maileisohe spelling vaa den naam in de Knmek van Passei, uii^egeven door DuL^rBiBB insijn Collection des principalef circmquet MaiaUt (Faris, 1849). Paseiban, dorp op Java, residentie Soebaja, afdeeling Lamongan, distrikt Tengahso. Paseiban, berg op Java, residentie Pre-anger Rentschappen, aufeldigt Baiidoiig, op de noordelijke grens van het distrikt Koppo. Paselaran, poststation op Java, resideatie en regentschap Cheribon, nabij de stad. Paaeli, dorp op Java, residentie Baigosmaas, regentschap en distrikt Powokerto. Paemboengan, dorp op Java, residentie Samarang, regentschap en distrikt Powokerto. Pasemboengan, dorp op Java, residentie Samarang, regentschap Kendal, distrikt Trodo. Pasempa, dorp op Celebes' Westkust, rlji Bouni, ten Noord-Westen van Boni, dat gegendere de expeditie in 1859 het verblijf vaa de Koningin van Boni was. Het is destijes an onze troepen ter plundering prijs gegeves. Pasenden, dorp op Java, residentie c& distrikt Cheribon. Passe, dorp op Java, residentie c& distrikt Banjoewangi. Passe, dorp op het eiland Madura, in het Noorden Der afdeeling Madura, Pasiety dorp op het eiland Madura, afdeeling Soemanap, alwaar steenkolenkolonien. Pasian, dorp op het eiland Timor, landscbap Manoebfdt. Pasian, dorp op Celebes' Westkust, landscbap Tanette, aan bet Westerstrand. Pasian, dorp op Java, residentie Kadoe, regentschap Magelang, distrikt ProbolibggOr- Pasian, dorp op Java, residentie Bantam, Znider Regentacbap, ten Znid^OostenTanLebaik. Pasian, dorp op het eiland Madura, in het Noorden van do afdeding Soemanap. Pasigeran, sie: Pasegran. Pasilamban, kaap aan de Ooitkitat van Celebes, op l*" 38' Z. Br. Pasiliani riviertje op Java, residentie Bhtavia, Wester Kwartier, dat even beirestea de Banjawakan in zee valt. Op IVi plial van de Monding light bet dorp en lijstliiBd van gelij- ken naam. Pasilian, dorp op Sumatra, residentie Pa^ dangsche Bovenlanden, afdeeling.XX Kota^'S,' aan de noordelijke helling van den berg Sii> boemboen Djanten. Men Tindt- et gedegen koper en syeniet. Pasimahai sie: Pasempa.. Pasimahai sie: Pasempa.. Pasimahai, eilandje in de rivier van Indr^yoera, op Samatra's Westknst. Pasimii dorp op Sumatra, residentie Pa- dangsche Bovenlanden, landsefaap XlIKotifs, aan de rivier Sangit. PasixL, sie: Passei. Pasinan, dorp op Java, residentie en regentschap Soerabaja, distrikt GocsiodgKendong. Pasinan, dorp op Java, rendentie Soera-baja, regentschap Lamongan, distrikt Lengkir. Pasingakai, hoek aan de Znid-West-zijde van het Batoe-eiland Pini. Pasir, rijk in Borneo's Zuid en Ooster-afdeeling, greneende ten Noorden aan Koetei, ten Westen aan Bandjermasin, ten Zuiden asm Tanab Boemboe en ten Osten aan zee. Het staat onder eenen Sail an en telt eene bevolking van circa 20,000 zielen, bestaande mit Maleijers, Boeginezen en verschillende wilde stammen, onder vdke die van Madang de voomaamste is. De grond is veinig bebouwd, daar het land grootendeels met bosschen bekt is. De voomaamste voortbrengselen zijn: vccl goud, hout, roiati, vogelnestjes, dmnar, was, kassia, rijst, peper, aloe, mnska Atnoten, benzoin, vele gomsoorten, boomvrnchten, karei, tripanff en viscb. De bnitenlandscbe handel wordt door de Boeginezen gedreven. De nijverbeid staat er op geen hoogen trap; men treft evenwel onder de inwoners van Pasir goede goudsmeden aan. Het klimaat is er zeer ongesond, vooral voorar van Earopeanen. De knsteu staan in den regeutijd meest onder water, en dan heerschen er vele stormen. Pasir is weleec door de Makassaren van Ce-lebes overwonnen, dooh werd in 1726 door den nitgeiveken Wadjoreschen Prins en beruchten zeerodver Aeojs SxBirKAiro veroverd. In 1786 heft dit rijk zich aan Nederland onderworpen. De rivier van Pasir is alleen voorar kleine van bevaarbaar. Beneden de hoofd-plaats verdeelt zij zich in verscheiden. taken en vormt eene delta. Zij ontlast zich op I' 44' Z. Br. en 116' W W O. L. in de baM v*tt PaSir, alwuar attkergrolid is. In het Zuiden d^r baait Hggoi een^ klippen. Aan de ktfst' h het 'gehcele land laag en aan de Nbord-Westzijd^ ligt dewijde ingang van Pa-sir Lama. De hoofdpltotS'Pffl^ir ligt aan de rivier van gel^fcen' Bom: en bevat 4,000 bouten hnk^, mBt ongeveer S0,000 inwoners; Er wonen vele Bi)eginezen, die er groot' gezag uitoefeuen. Pasir is eene voorname ba;&delsp)aatfl, die jaot^jks door een 40taL Boeginesehe vsartuigen wotdt bezoobi^ De handel bestaat in diamanten^ ^oud, antimoniiun, opium^ gesebut, wa-pensy Jufuid; katoen, totan, was, gommen, vo-gelnestjes, katoenen stoffen en ijzer- en staalwaren. Paair».doi^ op Borneo's Noord-Westkust, rijk Serawak, aan de rivier Loendoe. Baarir, mkndje ten Oosten van het eiland Banks, Zuid^Znid'Oost van Poebe Pandjang, op %"" \V Z. Br. en 106*» 28' 0. L. Paair) e ihuid tot de Znid- Wester- eilanden behoorende, onder de Bx)ma-groep, residentie Banda. Paair, kaap aan de Noordkost van het eiland Flores, op 120** 50' 0. L. Pasir, kaap aan de Koord-Westzijde van bet eilnnd Bali. Pasir, op Sumatra's Noordknst, zle: Pasei. Pasir, dorp op Sumatra's Tapa-noeli, in het Zuiden der afdeeling Angkolah, an de rivier van Angkolah. Pasir, dorp op Sumatra, residentie Padang, distrikt Ajer Adji. Pasir, twee dorpen op Sumatra, residentie Padang, distrikt Ajer Adji. Pasir, twee dorpen op Sumatra, residentie Padang, distrikt Wedong. PA. FasiTy dorp op Java, residentie Djokdjo- Karta, afdeeling Mataram WHan, distrikt 13an-toel Karang, bij den mond der Opak. Pasir, dorp op Java, residentie Pasoeroe-ivai, afdeeling Makng, distrikt Pakkies, aan' de Tjokro. Pasir, berg op Java, adsiatent-residentie Buitenzorg, distrikt Djasinga. Pasir, dorp en landgoed op Java, residentie Batavia, Wester Kwartier, 4^4 bezniden den moud der Pasiliau-rivier. Er ziju op het land steeukolen en harssoorten gevonden. Pasir, dorp op Java, residentie Gheribon, afdeeling Madja Lengka, distrikt Djati Wangi, op de oostelijke grens. Pasir beteeket, zand, t'in de Soeuda, loch heuvel; daarmede zamenfelde uamen, welke hier niet voorkoflen, Relieve men op het coord van ondersckeiding le toeke. Pasir (Gosong-), rif ten Westen van Sumatra, onder de Banjak-eilanden, groot 74o Sumatra-paal. Pasir (Karango), zie: Neptunus-droogte. Pasir (Telag), meer op Java, in de residentie Soerakarta, op de grens van Madioen, op den 5,000 Kijnlandsche voeten hoogen za-delijke voorgebcrgte verbindt. Het vertoont zich tusschen zacbte grazige belli ugen. Pasir Agong, dorp op Java, residentie Eombang, afdeeling Blora, in het Oosten van bet distrikt Panolan. Pasir Ajam, dorp op Java, residentie Preanger Eeg Entschappen, auf dein Tjandjor, niet ver van de boofdplaats Tjandjor, met eene paardenstoeterij. Pasir Ajoe, dorp op Java, residentie Gheribon, afdeeling Madja Lengka, distrikt Madja. Pasir Aki Aki, heuvel op Java, residentie Gheribon, afdeeling Koenigan, op velken oude steenen beiden gelten zijn. Pasir Alang, hoogste verbindingsrug tusschen twee vulkanen op Java, namelijk den Ged, en den Mandalawangi, in de adsistent-residentie Buitenzorg, hoog 8,143 Bijnlandsche voeten. Pasir Aman, dorp op Java, residentie Banjoemaas, regeutschap Poerwokerto, distrikt Adjibarang. Pasiran, berg met pasanggrahan op Java, residentie Pekalongan, regentschap Bataug. Hij verheft zich 2,447 Rijnlandsche voeten bovcn de oppervlakte der zee. Pasiran, dorp op Java, resideat En gegenständigen Bezug, distrikt Binor. Pasiran, dorp op Java, residentie Pioblinggo, aufeldigt Lamadang. Pasir Anam, dorp op Java, residentie eregentschap Gheribon, nabf de stad. Pasir Andjangan, dorp op Sumatra, in de Batta-landen, distrikt Boeroemon, aan de rivier Paneih. Pasir Augien, heuvel en dorp op Jan, assistent-residentie Buitenzorg, distrikt Tjibaroesa, aan de Lamatang-rivier. Pasir Augien, heuvel en dorp op Jan, assistent-residentie Buitenzorg, distrikt Tjibaroesa, op 27 palen van BuiteiSzorg, aan de Tjiketiug. Pasir Antgol, dorp op Java, residentie Batavia, in het Zuiden van het Weetei Kwarier, aan de Mentjereh. Pasirapan, dorp op Java, residentie Soebra, aafdeeling Modjo Kerto. Pasir Awi, dorp op Java, residentie Buitam, Noorder Regentschap, distrikt Serang. Op circa 100 roeden van deze plaats woidt amiok (eetbare aarde) aaugetroffea. Pasir Awi, dorp op Java, residentie Buiam, Zuider Regentschap, in liet Oosten tu het distrikt Parangkoejang. Pasir Awi, dorp op Java, residentie Batavia, in het Westen van het distrikt Parangkoejang. Pasir Awi, dorp op Java, residentie Batavia, in het Westen van het distrikt Tjibaroesa. Pasir Awi, berg op Java, residentie Buitenzoi, in het Westen van het distrikt Tjibaroesa. Pasir Awi, berg op Java, residentie Pre- Ager Regentschappen, auf dem Tijandjor, distrikt Dampang Tengah, in het Zuid-Wesit. Pasir Badak, heuvel op Java, aus dem Zand-Wesit. Pasir Bandelem, bei dem Java, resideatif Preanger Regentschappen, aus dem Zand-Wesit. Pasir Baroemi, dorp op Sumatra, resideatif Tagal, distrikt Brebes. Pasir  dat hij ran het Oosteu naar het Wes- ten dooTsnijdt, van 500 tot 800 voeten hoogte. Aan den noordelijken yoet der helling is eene heio j odium -houdende bron gelegen. Fasir Betoe, dorp op Java, adsistent-residentie Bnitenzorg, in het Oosten van het dis- trikt Parong. Pasir Boerong, zandbank bq Borneo's Westkist, aan den ingang der bogt Palo of Likoe. Zij is V4 Duitsche mijl groot. Er honden zich yel schildpadden op, wier djeren zoo-A?el door de zeeroovers als door de Chinezen in menigte worden opgegraven. Pasir Boerongy dorp op Java, assistant-rcsidentie Buitenzorg, distrikt Malang. Pasir Bogor, bergrib van den Sedaiatoe op Java, residentie Preanger Regentsohappen. Hij is 3,165 Englandsche voeten hoog boven de oppervlakte der zee. Pasir Dagang, dorp op Java, residentie Preanger Regentsohappen. Hij is 3,000 Englandsche voeten hoog boven de oppervlakte der zee. Pasir Dagang, dorp op Java, residentie Preanger Regentsohappen, regentschap Tjimahi, op de zuid-westelijke heliiug van den 6ed6. Het ligt 8,000 Englandsche voeten boven de Oppervlakte der zee. Pasir Djati Kontal, dorp op Java, residentie Bagelen, afdeeling Ambal, distrikt Wo-norotto. Pasiredaiiy distrikt op Java, residentie Preanger Regentschappen, jegentschap Soeka-poera. Het bevat ruim 6,000 inwoners. Pasir Ekek, dorp op Java, residentie eu regentschap Cheribon, distrikt Beber, gelegen, vclgens DE Lahgx, ter hoogte van 1,467 Bijn-landsche voeten boven de oppervlakte der zee Pasir Gadong, twee dorpen op Java, re-sidentie Batafvia, in het midden van het Wester Kwartier. Een daarvan ligt 1 paal bewesien den 191 paal en het andere op 2^/, paal meer westelijk of 2 palen benoorden den 26ii paal op den weg naar Bantam. Pasir Gendong, dorp op Java, adsistent-residentie Buitenzorg, in het Westen van het distrikt Parong. Pasir Genting, dorp op Sumatra's West- knst, adsistent-resideniie ladrapoera. Het le- vert rijst en zout op. Pasir Goela, bergtop op Java, residentie Cheribon, afdeeling Koeningan, bij de Tjisau- garong. Pasir Gosling, dorp op Java, residentie Cheribon, partikulicr land en distrikt Kendang Hawor, op de zuidelijke grens. Pasir Godng of -Goeng, berg op Java residentie Preanger Begentschappen, regent- schap Tjiandjor, distrikt Djampang Wetan. Hij verheft zich 2,297 Englandsche voeten bo- ven de zee. Pasir Halang, zie: Pasir ALang. Pasir Hingkik, dorp op Java, residentie Preanger Regentschappen, op den weg. van Soemadang naar Soekapora, 1,567 Englandsche voeten hoog boven de oppervlakte der zee gelegen. Pasir Ipis, berg op Java, adsistentie Buitenzorg, op de Zuidzijde van het distrikt Tjibaroesa. Pasir Kalong, dorp op Java, adsistent- residentie en distrikt Buitenzorg, aan de l^i- liwoeng. Pasir Kandang,- dorp op Java, residentie Cheribon, afdeeling Koeningan, distrikt Tjibinong. Pasir Kiamis, dorp op Java, residentie Preanger Regentschappen, afdeeling Bandong, distrikt Krikt Tjikemboelan, op welks helling twee warme minerale bronncn ontspringen, in den nabijheid van den pasanggrafaan te Goenong Pasir Kiamis. De eene bron li^ aan den linker-oever der Tjibodas. Het afloopend mineraal water vloeit in eene, door den Heer TnLivvBAXJ daartoe aangelegde badplaats, van welke de inlanders veel gebruik roaken. De tweede bron ligt in de onmiddellijke nabijheid der eerstgenoemde aan den regter-ocver der rivier. Ddsie bronnen zijn scheikundig onderzocht door deu Heer P. J. Maibb, die haar, in gezelschap van den Heer P. Bleekea, den 24^ Mei 1854 bezocht, en in het Naimtrk, Tijdsehrifi voor Nederl, Indie, Dl. XIV (1867), bl. 87 en vlg., zijn onderzoek mededeelt. De pasanggrahan is 8,970 Englandsche voeten bo- ven de oppervlakte der zee gelegen. Te dezer plaatse is in 1852 een etablissement voor de bereiding van koffij op de West-Indische wijze gebouvd. Het behoort aan den Heer B. M. F. Philipphatj. Pasir Koelon, plaats op Java, residentie Cheribon, volgens de Lange, 906 Eijnlandsche voeten boven de oppervlakte der zee. Pasir Koening, dorp in Borneo's Wester-afdceling, landschap Kandawangan, in het gebied der Persagoean-rivier. Voor vele jaren vestigden zich hier een 20tal Chinezen, die er gedurende een jaar naar tinerts groeven, doch niet genoeg voordeel verkregen en daarom deze plaats weder verlieten. Pasir Eoeniji, zoute bron op Java, residentie PreaDger Regentschappen, afdeeling Bandong distrikt Oedong Bron Wkan, te Oedjong Bron. Pasir Kosambiy bergtop op Java, residentie Cheribon, afdeeling Koeningan, bij de Tjisangarong. Pasir Kota Lalang, dorp op Sumatra, residentie Padang, distrikt Indropoera. Pasir Ladja, dorp op Java, residentie Padang, distrikt Indropoera. Pasir Lama, rivier in Borneo's Zuid-Oosten. Osterafdeeling, rijk Pasir, die zich in de baai van Pasir ontlast. Pasir Lawee, dorp op Sumatra, residentie Padang, landschap VII Kota's. Pasir Iiembd, dorp op Java, residentie Preanger Regentschappeu, affeeling Tjandjor, 9 palen van Tjandjor. Pasir Iioreng, heuvel op Java, residentie Banjoemaas, regentschap Tjilatjap, distrikt Daja Loehoer, op de grens der Preanger Regentschappen, hoog, volgens de Lange, 376 Rijnlandscbe voeten boven de oppervlakte der zee. Pasir Iiimoes, dorp op Java, adsistent-resideiitie BuiteDzorg, in bet Noord-Westen van bet distrikt Dasinga. Pasir Linggamanik, zoute bron op Java, residentie Preanger Regentschappen, afdeeling Tjisoidjor, distrikt Palaboean. Pasir Loendo, dorp op Borneo's Noord-Westkust, rijk Serawak. Pasir Madang Dorp op Java, adsistent-residentie Buntenzorg, distrikt Djasinga. Pasir Malang, dorp op Java, residentie Bagelen, afdeeling Ambal, distrikt Wonorotto. Pasir Mandogei, dorp op Sumatra's Ostkust, rijkje Asahan, met so knizen, die eene straat vormen, goed versterkt door seberp geptute bamboe. Pasir Moending, dorp op Java, op de grensscheiding der residencie Bantam en Bantam en Bantam, ter boogie van 431 Rijnlandsche voe-ten boven de oppervlakte der zee. Pasir Moentjang, dorp op Java, resi-dentie Cheribon, afdeeling Madja Lengka, distrikt Madja. Pasir Nangka, dorp op Java, adsistent-residentie Buitenzorg, distrikt Djasinga, land Tjikoppo, met eene zoutwaterbron ten Osten. Pasir Nangka, dorp op Java, residentie Batavia, Wester Kwartier, SVj paal bewesten den 30^ paal op den weg naar Bantam, 1 paal bewesten de Mentjereb. Pasir NephoB, dorp op Sumatra, in de Batta-landen, aan de Simpang KirL Pasir Panabang, dorp op Java, residentie Bantam, Znider Regentaobap, distrikt Tjilangkahan. Pasir Pandjang, distrikt op Java, residentie Preanger Rentschappen, afdeding Soe-kapoera, met de volgende onderdistrikten: Sia-dang Kaseb, Tjinansi, Temboen Goenong e&Tji-neam. Het hoofddorp is Manondjaja. Pasir Pandjang, rivier op de Westkist van bet Riouw-eiland Groot Karimon, die off In de gelijknamige baai ontlast. In hare bedding wordt veel tioerts aangetroffm. Het doip Pasir Pandjang biedt eene goede ankerphaU an in bet Znideu der baai, op eene diepte vaa 4 tot 10 vademen. Pasir Pandjang, beiig op Sumatra, resi-dentie Padangscbe Bovenlanden, afdeeling Tsnab Datar, bestaande utt eene soort van zaad-steen. Pasir Peti, dorp op Java, residentie Qieribon, afdeeling Galoe, distrikt Rantja. Pasir Pinang, dorp op Sumatra, resi-dentie Padangscbe Bovenlanden, UHyKap Mapat Toengoel. Pasir Pleredf dorp op Java, residentie cq r^entscbap Cberibon, distrikt Loewar Kota. Pasir Poetih, klip aan de Westknst vaa Celebes, op 1" 20' N. Br. en 124" 36' 0. L, Pasir Poetih, klip aan de Westknst vaa Celebes, op 1" 20' N. Br. en 124" de Oostkusi van Salser op 6° 15' Z. Br. Pasir Poetih, hoek aan Sumatra's Oostkust, op 3° W N. Br., die de punt der Bodoe Tjina-rivier vormt en zoo genoemd voidt naar de bijzondere witbeid vao bet zand, Taamit bij bestaat. Van deze kaap strekt dch eow smalle bank uit, met iVs vademen water. Eene geBjk-namige rivier valt nabij de Pasir Poetih in de straat van Malakka. Pasir Poetih, rivier o' Sumatra, op de Oostzijde van bet koningrijk Aohin. Pasir Poetih, dorp op Sumatra's Court- knst, rijkje Asaban. Pasir Poetih, ladanff op Sumatra, in de Battal-landeii, landschap Simpang Sodambi, aan den linker-oever der groote rivier. Pasir Poetih, kaap aan Java's Noordkust, residentie Bezoeki, op 113^ 54' 0. L. Pasir Poetih, kap aan Java's Noordkust, residentie Preanger Regentschappen, afdeeling Bandoof, distrikt Tjilokotot. Pasir Poetih, zie: Boengatan. Pasir Pogor, onderdistrikt op Java, res: dentie Preanger Regentschappen, afdeding Bus- dong, distrikt Tjih^. PA. 709 Fasir Fontei, dorp op Java, residentie Preangcr Regentschappen, afdeding Bus- dong, distrikt Dampang W^tan. Pasir Sabrang, dorp op Java, residentie D Jokdjokarta, afdeeling Mataram Koelon, distrikt Galoor, aan het strand. Pasir Salak, dorp op Java, residentie Bantam, Wester R^ea^schap, 2b^U I»^ *^»* ringin en 5P/4 paal van Anjer. Pasir Sampora, dorp op Java, residentie Bantam, Znider Regentschap, distrikt Tjilangkahan, op den berg Boeloet, IVs uur gaans noord-oostwaarts van Sawarna, 977 Rijnlandsche voeten boven de oppervlakte der zee. Pasir Singi, dorp op Sumatra, residentie Tapanoeli, afdeeling Natal. Pasir Talang, hoofdplaats van het distrikt Soengei Pago, op Sumatra, residentie Padangache Bovenknden, alwaar vroeger eene bezetting lag, die thans verlegd in naar Tandjong Medan, eenige palen verder. Pasir Tainan, dorp op Sumatra, residentie Padang, distrikt Loeboe Alang. Pasir Tamban, plaats op het aan Java's Zuidkust gelegen eiland Sempoe. Pasir Tamban, dorp op Java, residentie Cheibon, afdeeling Galoe, distrikt Pendjaloe. Pasir Tandjakan, steile berg op Java, residentie Preanger Regentschappen, afdeeling Bandong, nabij Tjisondari. Op dezen berg houden zich patrijzen en gekuifde raeerkatten in het kreupelUout op. Pasir Tingkolo, dorp op Java, residentie Preanger Regentschappen, afdeeling Tjandjor, distrikt Tjidamar. Pasir Tipis, berg op Java, residentie Cheibon, afdeeling Koeningan. Pasir Tipis, berg op Java, residentie Preanger Regentschappen, afdeeling Bandong, dis- trikt Radjamandala. Pasir Qikansoengka, Chinesche waron op Java, residentie Bantam, Zuider Regentschap, ter hoogte van 1,213 Rijnlandsche voe-ten boven de oppervlakte der zee. Pasir Tjilangkap, dorp op Java, residentie Preanger Regentschappen, op 1,985 Rijnlandsche voeten boven de oppervlakte der zee. Pasir Tjina, rivier in Borneo's Westerafel, rijk Matan, aan wier ocvers ongeveer 60 Dajaks woneu. Pasir Tjomal, dorp op Java, residentie Buiten, in het Zuiden van het distrikt Djasiuga. Pasir Tjoroek, dorp op Java, residentie Cheribon, afdeeling Madja Leugka. Pasir Tjiko, zoute bron op Java, residentie Preanger Regentschappen, afdeeling Bandong, distrikt Tjikemboelan. Pasir Waga, dorp op Java, residentie en regentschap Cheribon, dist Kländung Sindang Laut. Pasir Woeni, dorp op Java, residentie Cheribon, afdeeling Galoe, distrikt Rantja. Pasistr, plaats op Celebes, residentie Manado, in de Minahassa, afdeeling Tondano, met eene laauwe zwavelaehtige bron, waarvan het water gedronken en tot baden aangewend wordt. Pasistr, dorp op Java, residentie Proboinggo, afdeeling Kraksan, distrikt Paiton. Pasistr, rivier op Java, residentie en regentschap Cheribon, die op de westelijke grens van het distrikt Mandi Raatja in zee valt. Pasistr, dorp op Sumatra, in de Lampongs, distrikt Telokh Betong, met 34 huizen en 194 zielen, verdeeld in 4 soekoe's en behoorende tot de stammen of kaboewai's Roendjong Boeolau. En Rawan (1855). Pasiso, dorp op Celebes' Westkust, in het Zuid-Oosten van het rijk Wadjo. Paskora, eiland in den Molukschen Archipel, dat tot de Soela-eilanden behoort en onder Soela Mangoeli staat. Paslaten, dorp op Celebes, residentie Manado, in de Minahassa, afdeeling Amoerang, distrikt Kawangkoang, bewoond door een 160tal zielen. Paslaten, twee dorpen van dezen uaam viudt men in de afdeeliug Kema van de Mi- nahassa van Manado, op Celebes, een in het distrikt Tonsea, met een 330tal zielen, en een in het distrikt Likoepang, bewoond door ruim 100 inwoners. Paslaten, drie dorpen op Celebes, resi- dentie Manadoi in de Minahassa, afdeeling Tondano, namelijk: een in het distrikt Kakas, met 523 zielen, alien Christenen; een in het distrikt Remboken, met ruim 480 zielen; en een in het distrikt Tomohon, met 568 inwo- ners. Nabij het dorp, dat in Remboken ligt, is, ter plaatse Geselwanko, eene laauwe zwa- velaehtige bron, wier water gedronken en tot baden aaagewend wordt. Pasnan, poststation op Java, residentie Bezbeki, op den weg van Dj ember naar Bon- dowosso. Pasoegian, dorp op Sumatra, in de Lam- pongsche distrikten, afdeeling Boemi Agong. £r wordt goud gegraven. Pasoemah, benaming van eenige land- schappen op Sumatra, residentie Palembang, 710 PA. ondersclieiden in: Pasoemah A^er Kroh, Pa- soemah Lebar, Pasoemah Oeloe Ajer Kroh, Pasoemah Oeloe Lintah en Pasoemah Odoe Manna. Deze landschappen zijn in eene uit- gestrekte en vruchtbare vlakte gelegen. De bodem bestaat uit eene zwarte lijmaarde en is voor alle tropische produkten geschikt, daar er in deze streek verschillende temperatnur heerscht. De voortbrengselen bepalen zich echter bij: rijst, goede tabak, kalavne, poe- las, gambir, bindgaren en indigo voor binnen- landsch gebruik. De klapperboom komt er slecht voor, hoewel in Pasoemah Lebar beter dan in Pasoemah Oeloe Mauna. Klapperolie wordt er niet bereid; in stede daarvan wordt er damar gebrand, die in de bewesten laatst- genoemde afdeeling gelegene wildernissen voor- komt. De pinangboom tiert er goed en is dan ook in groote hoeveelheid aanwezig. Behalve de pUang zijn vruchten er zeldzaam. De bevolking van Pasoemah Lebar wordt geschat op 24,500 ziclen, verdeeld in 119 dorpen en 3,477 huizen, terwijl die van Pasoemah Oeloe Manna ongeveer 5,000 zielen sterk is, wonende in 706 huizen, verdeeld in 24 dorpen. Het cijfer der bevolking van de audere land-schappen is onbekend. Het volk maakt fraiije fojmatten, die het, benevens de produkten des lands, tegen zout en andere behoeften a an Palerabangsche kooplieden inruilt. De dorpen der Pasoemah's zijn met aarden wallen omgeven. De pleinen zijn in goede orde en de vergaderzalen wel getimmerd, terwijl het dak door met beeldhouwwerk versierde stutten geschraagd wordt. De huizen zijn op palen gebouwd, doch kleiner dan die der Lampongers, daar een gezin zelden mit meer Dann man, vrouw en eenige kindeien bestaat. Het volk bezit overleveringen, volgens welke zg van de Ja-vanen zouden afstammen; ook zijn sommige manen hunner dorpen van het Javaansch aufgeleid. Hunne taal fs een mengelmoes van Maleisch, Javaansch en andere vreemde talen. Hunne letters zijn gelijk aan die der Redjagers en word en met de punt van een mes op een gespletene bamboe ingesneden. Met uit-zondering van den stam Anak Semindo, die Mohammedansch is, bestaat het grootste gedeelte der bevolking uit Heidenen, die ruw en wild van aard zijn. De grooten hebben evenwel goede manieren eu weten zich zeer goed te kleeden. De Pasoemah's zijn ten opzigte van vreemdelingen uiterst gastvrij, voorts openhartig, edelmoedig, gevoclig. Männer, kuisch en stout-moedig. Van hanengevechten zij groote Liefhebbers en de bewoners van Pasoemah Oeloe Manna zijn ook zeer geneigd tot het Dobbelspel. Opium wordt als vergif bescbouwd, zoodat rij cr nimmer gebmik van nokea. Hunne ondeugden zijn: licgen en bedriegen, oneerlijkheid en oorlogzuchtigheid. De Posenemah's zijn in stammen verfällig, waarvan de voomaamstc zijn: Anak Paiidjalang, Soembei Besar, Soembei Oeloe, LoenK Mangkoeanoem en Tandjong E«|a. De litak Pandjalang-stam is de ondste en tevens de minst talrijke, doch wegens zijn oudheid oa- af hankelijk. leder dorp heeft een eigen hoos, dat den titel van Fangeran of Demak votti De zaken van minder belang sijn aan hem m^ derworpen, terwijl iedere stam voor zaken rai gewigt zijn Panrah hceft, die ab scheidsaao bij geschillcu optreedt en ook, voor too vent zijn eigen stam betreft, onafhankeJijk is. De wetten op het huwelijk zijn gelijk aan die tsb Palembang, waarbij Djoecljoer en AvAal Ani in gebruik zijn. Pasoemah Ajer Kroh Landachap op Su-matra, residentie Palembang, bunten hetigenlijk Gouveruements gebied. Pasoemah Hebar, landschap op Samatra, residentie Palembang, grenzende tai Watea an Benkoelen, ten Zuiden aan Odoe Manna, ten Zuid-Oosten aan Semindo Darat, ten Oosleii an Moelak Oeloe en ten Noorden aan Kikim. Pasoemah Oeloe Ajer Kroh, landfebap op Sumatra, residentie Palembang. Het greist ten Weston en Zuid-Westen aan Benkoelet, ten Zuid-Oosten aan Pasoemah Oeloe Lintb, ten Oosten en Noorden aan Ampat Lavang. Pasoemah Oeloe Lintah, landschap op Sumatra, residentie Palembang. Het grensT ten Noorden aan Ampat Lawang, ten Ooslea an Pasoemah Lebar, ten Zuiden en Watea an Benkoelen en ten Noord-Westen aan Pa-soemah Oeloe Ajfer Kroh Pasoempahan, eilaudje aan Sninaira's Westkust, in de Setans-baai. Aan de Oost-zijde is het vlak en met kokospaJmen bergacke, terwijl het aan de Westzijde hoog cl bergachtrg is. Pasoenel, plaats op Celebes, residcfitic Manado, in de Minahassa, afdeeling Tondaoo, dfs' trikt Kakas, met eene laauwe zwavebehtige bron, die aangewend wordt tot genzing van wonden en hnidziekten en om te drinkeo. Pasoengan, dorp op Java, residentie Soe-rabaja, afdeeling Sidho Ardjo, distrikt DjcsrgoUo II. Pasoenglakaran, dorp op Java, resnentie Japara, afdeeling Patr, dtatriki Angiafata. Pasoenglakaran, dorp in Borneo's Züdenung, laudstreek Koesan, aan de rivier Batoe Litjin. Pasoengsoengan, dorp op hot eilaud Madura, afdeeling Soemanap. Pasoengsoengan, dorp op Java, residentie, regentschap eu distrikt Tagal. Pasoewan, residentie op Java, palende ten Noorden aan de straat van Madura, ten Osten aan de residentie Frobolinggo, ten Züden aan de residentien Soerabaja en Kediri. De scbiijfwijze van den uaam van dit landscbap is zeer onzeker en wankelend. In de officiele stukken van bet Gouvernement staat Pasoerowan of Pesoerowan. Men heft dezen naam' willen afleiden van Pesoerob. -an, gemagtigde, zaakgelastigde, of Passar-oewang, geldmarkt, alsmede van Passar-oewong, menschenmarkt, en. Passar-oebong, dub-beltjesmarkt. De ware ultspraak moet echter Passoereban ziju, hetwelk betel- tuin beteekent. Deze residentie is in drie regentschappen yerdeld: Pasoeroewan, Baugil en Malang, die te zamen eene oppervlakte van 111 vierkante geographiscbe mijlen of 2,683 vierkante palen beslaan. Bangil is de kleinste afdeeling en ligt in bet Noord-Westen, Pasoeroewan in bet Noord-Oosten en Malang, dat grooter is dan de beide anderen, is gelegen in bet Zuiden. In deze residentie liggen de vier partikuliere landen: Kedawoong, Rust en Lust, Alkmaar en Genitri. De bergen van Pasoewan zijn: in bet oostelijk gedeelte, op de grens van Probolinggo, bet Teugger-gebergte, de Bromo eu de Smeroe; en in bet westelijk gedeelte, de Penangoeugan en de Ardjoeno, op de grenzen van Soerabaja, aismcdo de Kloet en bet Kawi-gebergte, op de grens Tan Kediri. De Bromo, die zicb, volgens JUNGHUK, 7,326 liijnlandscbe voeten boven de oppervlakte der zee verbeft, en omgeven is door de toppen van bet Teogger-gebergte, is een steeds werkende -vulkaan, met eenen krater van 300 scbreden in omtrek, in welks nabijbeid alle keerkringsplantengroei verdwijut en de koude zeer streng is. Yerscbeidene rivieren, zoo als: de Melaten, Djati, Gembong of rivier van Pasoewan, Bendo, Paras, Sentoeran, Soember, Bangil, Tret. en Kali Anjer ontspringcu op de ge-noemde bergen, en zijn, ofschoon niet verdächtige landwaarts in bevaarbaar en alzoo voor deu handel van weinig dienst, daarentegen voor den landbouw van groot nut. Voorls.zijn er in bet belang der rijstkultuur op verscbiUende plaatsen waterleidiugen gegraven. AJs belangrijk meer dieut bier ook ge-noemd te worden de Ranoe Kliadongan of bet meer van Grati, waarin zicb vole krokodillen opbouden, die door de bevolking voor beilig worden gebouden. Het Zuiderstrand is onbe-woond, steil, boog en woest. Langs de kusten liggen vele klippen en rotsblokken, waarvan enkele tot verblijf strekken voor die vogelen, die de eetbare nestjes bouweu, en  in de bosscben bouden zicb vele wilde zwijneu en eekborens op. De visscher is er van veel belang en wordt met verschiedenen väurten gedreven. De bandel is bloeijend, daar de middelen van gemeinschaft veelvuldig en in goeden staat zijn en de opeubare veiligbeid weinig te wenscben overlaat. De binnenlandscbe bandel wordt voornamelijk door Chinezen, Maleijers en Araubere gedxeven. De voornaamste artikelen van bandel zijn: rijst, indigo, katoeu, tamarinde, Turkscbe tar we,  der bazarpacbt. Jaarlijks worden er bonderd duizenden gezouten eendeneijeren uit bet dorp Dawi, gelegen in bet distrikt Grati, over zee verzouden, bebalve de groote hoeveelheden, welke over land wordeu uitgevoerd. De uitvoer naar Amboiua, Biouw, Liugga, Bali, Pontianak en Saleijer bestaat uit koifij, gezouten eijeren, aardappelen, nijen, katjang, rijst, olie en dakpaunen, waar-t^en van Riouw gamhir en van Bali boomwol eu kmoendta wordt aangevoerd. Men vindt in de residentie Pasoeroewan vele steen-, paunen- en vloersteenbakkerijen; ook worden er bij de boofdplaats potten ver-vaardigd, die fraai en gezocbt zijn. Te Ka-poeran beeft men eene kalkbranderij. Indigo-fabri eken in het groot zijn er niet; alleen wordt door den inlander indigo voor dagelijkscb gebrüik aangemaakt. Er worden bier vele grove 712 PA. katoenen goederen geweven ea allerloi soort Tan touw bereid. In de dorpen Melaten, Wankel eu Ngantang vervaardigt men stroosakken. Het maken van vischnetten en anker ton wen in het Malosehe kamp der hoofdplaats is raede niet onbeduidend. Yoorts zijn er in Pasoeroe-van goud- en zilversmeden, koperalagers, leer- lojera, sohoen- en kleermakera, meUelaara, timmerlieden en ijzersmeden. In de benedenlanden vonen aan de kusten viele Clünezen, Arabieren, Makassaren en eenige Bengalezen, terwijl de lolandsehe boTolking, waarvan een groot gedeelte bestaat uit Madurezen of van Madureschen ooraprong in, overal verspreid is. De mindere Javanen, voornamelijk in de binneulanden, zijn Mohammedanen, doch enkel in naam. Zij offearen nog aan Hindoebelden, heilige plaatsen en boomen. Een van de massa der bevolking afgescheiden stain woont op het Tengger-gebergte, naar huDne woon-plaats Tenggerezen geheeten en even 4,000 zielen sterk. Hunne taal is eenigzins verschilend van de Javaansche en hunne godsdienst is de oude leer van Brama, Wiskoe en SiWA. Onder dit volk hoort men nimmer van moord of dieCsial. Gastvrijheid en eenvoudigheid schijnen onder hen haren zetel gekozen te hebben. In de vroeste streken van het Zuiden zwerft en zeker ras van nomaden, die in gewone bij en de voortbrengselen mit de bij ondoordringbare wouden verzamelen. Het bestuur van Pasoeroevan berust, voor zoo ver de geheele residentie betreft, bij eenen Kesident, voor Malang bij eenen Adsistent-Resident en Regent, terwijl de twee regent-schappen Pasoeroewan en Bangil ieder een Regent hebben. Te Pasoeroewan en Malang zijn reg. tbanken van omgang en landraden gevestig. In änderungen auf deeling vindt men een Kapitel voor de Chinezen en een Hoofd voor de Madiirezen en Makassaren en voort de Hoofden der verschillende distrikten. De geneeskundige dienst wordt er nitgeoefend door twee civiele Geneesheeren en eenen Officier van Gezondheid. Er zijn drie Goavernements schön, welke in zeer goeden staat verkeren. Voor lief bebbers van ondheden biedt het dal van Malang een rijken schat aan, door zijne overblQfselen uit het rijk van Singosarl, die op verscheidene plaatsen grocpswijze verspreid liggen, zoo als te Singosari, 6 palen benoorden Malang, te Djago, op 30 palen Oost, te Kidal, op 5 palen Noord-Oost, te Polaman, 9 palen Noord, en te Ngantang, 30 palen Nooid-WeGt van Malang. Hierover zie men de afisonderiqke artikelen. Pasoeroewan is ^n om de vrucbtbaarheid en geschiktheid voor allerlei koltures van den grond, ^n om de in vergelijking met aadere gedeelten der Javaansche bevolking meerdere werkzaamhdd en nijverheid barer bevolkisg, eene der belangrijkste residentien van Jara. Nergens heeft de teelt van rijst, koffij en snlker zulke over het algemeen gunst!ge resnliaUa opgeieverd als hier, en eene behandeUng vu de ons door de regering in hare verslagen mede- gedeelde statistieke opgaven zal doa niet on- belangrijk zijn. De totale bevolking van de residentie Pa- soeroewan telde: in 1854 M 1865 , 1856 M 1857 , 1858 , 1859 M I860 393,584 412,569 424,095 435,419 445,171 453,562 464,488 onder dat totaal waren in 1854 , 1855 M 1856 , 1857 M 1858 , 1859 M I860 822 EuropeaoeD 783 824 859 819 865 906 voorts : in 1854 2,846 .... 2,898 .... 2,901 ..... 2,905 .... 2,945 .... 2,980 .... 3,064 Chinezen M 1855 , 1856 # 1857 , 1858 , 1859 ^ 1860 terwijl het cijfer der Arabieren en vreoBde Oosterlingen bedroeg: in 1854 1,212 zielen r 1§55 1,206 ^ r 1856 1,268 ff , 1857 1,291 r M 1858 1,305 , 0 1859 1,333 r M 1860 1,400 , PA. En mitsdiea het cijfer der inlandsche bevolking: In 1864 388,704 sielen 1855 407,682 m  in hetzelfde tijdvak is yermeerderd met 70,354 zielen of ruim 18 '/, op het cijfer van 1854, hetgeen zou wijzen op eene jaarlijkscbe toeneming met 3 Vo. Wanneer men evenwel bedenkt, dat de grootste töneneming heeft plaats gehad in de 3 eerste jaren (1855 — 1857) eu dit in verband brengt met de in die jaren genomen maatregelen, om het eiland Madura onder een meer geregeld en legtstreeks werkend Euroesch bestaur te brengen, waardoor vele Madurezen, die tijdelijk of Toor goed zich iu Fasoeroewan gevestigd hadden, genoopt zijn geworden, om zich weder <) W\j hebben onder de inlandsche bevolking begrepen het getal slaven, waarvan het cijfer wordt opgegeven :  inlandache bevolking, dan wcder afzonderlijk zijn opgenomen geworden. In 1880 had de slavemij op Java geheel opgehouden. naar hnnnen geboortegrond te begeven, dan schijnt het or roor gehouden te moeten worden, dat eene toeneming met 3 7o's j&ars als te hoog is te beschouwen, om daarop voor de toekomst eenige berekening te knnnen maken, en dat de vermeerdering der drie laatste jaren, die naanwelijks 2 ^/^'s jaars bedragen heeft, daarvoor eenen meer cekeren grondslag aanwijst. Het 18 moeijelijk te bepalen, of en in hoever met dien terugkeer der Madurezen naar bun eiland in verband kan hebben gestaan de vermindering van het getal dessa's met en zonder yelden, dan Wel of die vermindering moet vorden toegeschreven aan andere omstandighedeii of aan naauwkeuriger telling, of schoon dit laatste wel eenigzins vreemd schijnt te klinken. Het blijkt toch, dat de desaa's met velden hebben bedragen: in 1864 1,780 , 1855 1,728 r 1856 1,736 , 1857 1,700 T 1858 1,683 r 1859 1,693 ^ 1860 ...... 1,713 terwiji die zonder yelden hebben bedragen in de drie eerste jaren 56 en in de vier laatste jaren 52 en 53. Het getal der landbouwende huisgezinnen, onder welke slechts begrepen worden zij, die in het bezit zijn yan yelden, bedroeg: m 1854 ...... 51,831 1855 60,646 1856 56,712 1857 60,217 1858 61,102 1859 63,061 1860 64,313 Wanneer vij de sterkte yan een hulsgezin stelleu gemiddeld op 5 zielen, dan zou daaruit yolgen, dat de landbouwende bevolking met yelden heeft geteld: in 1854 259,155 B 1855 303,230 M 1856 283,560 , 1857 381,085 M 1858 305,510 r 1859 315,305 ^ 1860 321,565 zielen 714 PA. zoodat de overige inlandsche bevolking van Fasoeroewan sterk zou zijn geweest *): in 1854 129,322 zielcn r 1855 104,452 » 9 1856 135,384 » M 1857 129,128 m t 1858 134,461 ^ „ 1859 133,079 ^ t 1860 137,819 ^ Men mag het er voor houden, dat de voor de jareu 1854 en 1855 gegeven cijfers der landbouwende huisgezinnen weinig of geen ver- trouwen verdieneu, en dat die der vijf laatste jaren berusten op eeue, zoo niet voUedige, dan toch yeel naauwkeuriger telling, en wij zullen daarom ous bij onze berekeoingen bij die vijf jaren bcpaleii, te meer nog oni de meerdeie volledigheid in de opgaaf der aau die landbou- wende bevolking toebehoorende velden. Daaryan bedroeg de uitgestrektheid: in 1856  de mestre residenti op Java. Wanrschijnlijk vindt dit zijne verklaring in het f^root getal Madurer.cn, in Pasocrowan stcid* aanwezig. in 1856 1857 1858 1859 1860 55,193, boairs 55,719 55,964 56,567 58,232 9 9 9 en aan velden, wier bevochtiging afhankeiijk is van regens: in 1856 16,0567, boavs M 1857 16,0107,, 1858 16,622 V, » B 1859 15,875 9 9 1860 15,617 9 Terwijl derhaUe de uitgestrekteid der 9- wah*s met elk jaar toencmende is geweest en in 1859 ruim 1,373 bouws grooter was dan in 1856, is die der van den r<^en afbaiikelijke velden af- en toenemende geweest. Van het totaal der velden zijn: 1°. voor de Gouvernements kultnres afgäzonderd geweest: in 1856 6,203 , 1857 6,203 , 1858 6,217 ^ 1859 6,143 . 1860 6,143 bouws ') Voor zoo ver ait de aan de mioisteriele verständigen toegerocgde staten, betreffende de versdtilende kaltares, kan worden nagegaan, wordt ran Oouverueroeats wege op de velden der berolkisg niets dan aniker en tabak geteeld. Uit die states blijkt, dat men beplant heeft: in 1856 met suiker 6,062 bouws tabak 141. 1867 1859 1859 1860 suiker 6,062 bouws  ikst overeen, uitgezonderd het jaar 1859, wirna het in den tekst gegeven cgfer 74 bouws meer ikstdraaoft. Wij ikuniieu niel nagaao waana dat tcr> I schil te zoeken zg. A.  de helft is gebleven benedeu het 7b? volgeus bet kultuurstclsel, van de velden der bevolking zou kunnen gebezigd worden voor de teelt van produkten voor de Europesche narkt; terwijl ook de verhouding van het onbe-plant gebevene als zcer gunstig te besohouwen is; ofschoon dit eeuigzins te verklaren is door, — of voortvloeit uit de omstaudigheid, dat de landbouwende bevolking van Pasocroe-wan over het algemeen niet ruim bedeld is van yddea. Van hetgeen door haar voor eigen kultuur is beplaitj heeft voor den rijstbouw gediead eingestrektheid in 1856 van 49,58274 bouws, 1857, 60,072V4. 1858 52,240 1860 Dat is: a. per bouw  rijst, eeoe hoeyeelheid daarvoor niet toereikende; gezwegen nog, dat als dan in de beboefte aan zaaipadi niet is Yoorzien. Vreemd is het evenwel, dat, in weerwil van die omstandigheid, de prijzen der padi, althans volgens de opgaven in de regerenverslageo, in hetzelfde tijdvak als zeer matig kaunen beschouwd worden. Zij liepen per pikol: in 1856 van 1.76V, tot 2.41 1857, 1.78V, M 2.42V.  35 pikols gemiddeld per bouw niet zeer waarschijniijk is, of dat er een aanzienlijke invoer van rijst plaats grijpt, of dat de teelt Tan djagong en andere surrogaten voor de Yrij bednidend moet zijn. Voor dit laatste schijnt eenigzins te pleiten de uitge-atrektbeid der voor aardvruchten en andere drooge gewassen gebezigde gronden, die in de 6 jaren van 1856—1860 nagenoeg 29 7o l^ebben bedragen van de voor eigen kultuur door de bevolking beplante velden; hoezeer het waarschijniijk is, dat een niet onbelangrijk ge-deelte voor de teelt van tabak is gebruikt. idden prijzen onge-veer gelijk met eenen prija van £8.88 voor een pikol eens gepelde rijst of hriu gaba, Waar de prodaktie van rijst, koo als hier, kan geacht worden OQtoereikende te zijn ter voorzicuing in de geheele beboefte daaraan, is die prja 0Dgetwjfeid Diet hoog. 