gtu_32400002774481_5
None
Vi, bl. 57 Verso; » sea® Nochtang waeren. daer — 168 sommighe (na dat de Commissaris Bronxnost opten sesten dach Septembris overleden was) die lichtelyck een muyterye souden hebben verwert, ende spraken nu, dat sy haer tongen uyt die Lombaert hadden ge- haelt, en de niet meer en wilden swyghen, maer by ’t leven vanden Commissaris souden sy wel gho- swegen hebben, want sy sdtden alssodanighe ter- stont wel aen den galge hebben doen hangen, want hy in der stadt een strenge regeringe hielt, soo dat het hem alles ontsach, ’t welck hier oock grotelyck van noode was.” Intusschen lijdt het geene bedenking, of de Spaan- sche bevelhebber Vannes, die Letjen belegerde, zou die stad, voora) op ’t laatst van ’t beleg gemakkelijk hebben kunnen innemen, als hij de getrouwheid aan zijnen koning en de krijgsmans eer niet aan vrou- wen-liefde had opgeofferd. Zonder die zwakheid, welke, vooral in die hachelijke oogenblikken onver-  den opstandelingen gebaat hebben. Intusschen zag VaLpes. zegt Binperpyx VI. Deel bi. 175 dat een gunstigen wind en springvloed hem zijn prooi eensklaps ontweldigen kon, en dit bewoog hem, tot een storm te besluiten. Alle toebereidsels ~waren hiertoe gemaakt (en noort had de verzwakte burgerij dien. weerstaan), wanneer hij in de Hage Jonkvr: Marcareta Moons, die het huis te Werve bij Voorburg bewoende, ontmoetende, aan haar verzoek en an de toezegging van haar hand (die zij hem onder eevevwevev ¥w weyvreswe we vse Vv ts zoude) zijn roem en het nemen der stad opofferde.” Hij offerde meer, hij offerde alles op, wat een krijgs-man dierbaar zijn moet: trouw en eer! Bij deze bewijzen, zal ik het onderzoek voegen van de redenen onzer bestrijders, aangevoerd in de Ge- schiedenis der Inquisitie van Puitappus van Limpure , in het X.¢ hoofdstak van het 1.st¢ boek. Linpure had een zeer eenvoudig middel, om zijne-stelling te- gen den H. Domnicus te staven: het had slechts de schrijvers van dien tijd aan te voeren; duch niet een enkele schrijver van dien tijd aan den H. Dominicus de feiten toeschrijvende, welke de Protestanten en de Rationalisten hem aantijgen, heeft hij zich beperkt tot de volgende zonderlinge bewijzen: | Eerstelijk: het huis der inquisitie te Toulouse, is een buis, ’t welk aan den H. Dominicus was gegeven geworden; diensvolgens is de H. Dominicus de eerste inguisiteur geweest. Het huis, waarvan Limburg spreekt, werd in het jaar 1215, aan den H. Domint- cus geschonken, door Pierre Cennant, en dat huis,— werd , in 1233, dat der inquisitie, dat is twaalf ja- ren na den dood van den H. Dominicus, toen Pierre — Cuxtaniy aan wien het aanvankelijk had toebehoord , en die alsteen predikbroeder oan jotetinkbisitdur! van die voorwaarde deed dat hij den storm niet doen © n.° 41, Limeu quis, t “@) Hist, dePinquiads live ds Gh? 12y YO od. igngibens 3 Toulouse benoemd werd, door Paus Grecorius 1X: Die daadzaken worden in de Kronijk van dien tijd, door GuitLaume ne Poy-Livurens, Kapellaan van Raye mono VII., graaf van Toulouse, beschreyen, verhaald, Ten tweede; Louris pe Param, die over den core sprong en den voortgang der inquisitie geschreven heeft, zegt, dat de H. Dominicus, aan eenen ‘legaat van den Paus in Frankrik, het denkbeeld uitte, ’t welk hij had, om de inquisitie in te voeren enedan dat hij werkelijk tot inquisiteur benoemd werd, na het concilie van Lateranen, in de pausselijke brieven die sommige schrijvers getuigen gezien te hebben. Nu, Louis pe Param, schreef zijne verhandeling, aan het einde der XVI.¢ eeuw, nagenoeg vier honderd jaren na den dood van den H. Dominicus, en hij voert niet eenen schrijver van dien tijd aan, omzijne bewering te staven. Limpore zelf hecht zoo weinig geloof aan zijne getuigenis, dat hij er onmiddellijk bijvoegd: » Wat hier van zi, het staat vast, dat deH. danigheid van eerste inquisiteur, die hij Dominicus toeschrijft, 1 gov Sas em Nu, de predikbroeders waren evenmin de bevorderaars der inquisitie, als hun patriarch er de uitvinder vam was geweest. De Pausen, de Bisschoppen, de Koningen, ziedaar wie de bevorderaars der inquisitie was, De Pausen, zegt Limppurc, wendde al zijne po- gingen aan, ten einde aan de inquisiteurs eene große magt mogt worden toegekend en zij eene regtbank zouden hebben, in welke zij zitting hadden ‘als’ gedelegueerde regters van den Pausen, en zijnen pergoon vertegenwoordigende in alle zaken van ketterij, Cry; 7 :, spe rr rt na? Wat de Bisschoppen betreft, wij hebben hunne werking reeds in het concilie van ‘Toulouse in 1229 gezien, en zij waren het ook, die in andere Kerkvergadéringen, de eene gehouden te Narbonne in 1235 de andere te Bezaers in 1246, de eerste reglementen der inquisitie opstelden, in overreenstemmingen de legaten van den H, Stoel (2), © = De v Orsten bemögen er zich ook, en m jemand, mede; » Keizer Frenertk If, G, » vaardigde te Padua eenige wetten tegen de ketters, swe » hunne medepligtigen en aanbangers uity die de zaak » der inquisitie veel bevorderdeen (brea thts weal Co seY Sella sh as geiams A ~() Hist. de VInquis., liv. Te ehs 27,0 " (Q).Feeuar, Hist, Keel. liv., nes BE ot iv Oxxate , Hist. de I'Inquis, liv. 1, ch, De H. Lopewisk verzocht in 1255. aan Paus Aure xanner IV. geloofs-inquisiteurs in Frankriyk aan te stellen (1). Nagenoeg ten zelfden-tijde benoemde de senaat van Venetié uit eigen gezag eenige leeken tot geloofs-inquisiteurs, belastede den Patriarch van Grade en de andere Venetiaansche Bisschoppen de leerquestie te beoordeelen, en behield zich, het uitspreken der doodstraf voor, tegenhen, die van ketterij zouden overtuigd worden (2). In 1419 verzocht ALPHonsus, koning van Arragon aan Paus Martinus V., de inquisitie uit te strekken tot het Koningrijk van Va/entia (3). eene verzachting in de procedures der inquisitie verkreisen hebbende, zoodanig als Isanetua en Ferpinann die hadden geregeld, verzette Karen V. zich tegen de Ballen en verwierf op sterken aandrang, dat de za-ken op denzelfden voet zouden blijven (6). De inquisitie in 1543 in Sicilia in verval geraakt zijnde, » verneuen Karen V., door een decreet van zijnen raad dezelve, en wilde dat zijnen raad dezelve, en wilde dat zijnen alle vroegere privilegien gou genieten (7}.” In 1521, verzocht de koning van Portugal, Jan » Ill, dringend aan Paus Cremens VII, aan zijn ko- » ningrijk de regtbank der inquisitie toe te staan, En » hoewel die Paus, uit hoofde van het smeeken der » Joden, die tegen het verlangen des konings opkwa- » men. lang. en dikwerf weerstand had geboden, gaf » hij eindelijk, met weerzin zijne toestemming in den » vorm van het regt den 16 der Calendes van Januarij 1531 » «+. Intusschen, dezelfde heer koning Jan III, ziende » dat.de zaken des gelöst, meer en meer in ver- » val geraakten, waar Over de Paus, zich eeniger- » mate niet scheen te bekreunen, bezigde hij het mid- » del der inquisitie, in eenen vorm, die meer naar » den stand van zaken geschikt was en hij schreef » daarover aan den Paus in brieven, die zijnen ijver » geheel en al waardig waren; in welke hij hem zei- veo ae “® Hist. de l'Inquis, liv. 1 » ch, 16. (2) Ibid liv. I, ch. 17. (3) Ibid liv. I, ch. 24 alieneas 3 et 4, (5) Verslag over de regtbank der inquisitie enz. bl. 37... (6) Ibid bl. 52. - ; } (7) Lamzurc, Hist. de Vinquis., liv. I. ch, 27.- dey dat hij, zoo bij hem, als bij zijnen voorzaat Cremens VII, gedurende vijftien jaren aangaande dat, onderwerp- had gepostuleerd, met de uiterste bezorgdheid. De Paus getroffen door de brieven en door de redenen die zij behelsden, gaf einde- lijk toe in het jaar 1536 (1).. Na al die vorsten kwam Primpus IL, de ware stichter der inquisitie in Spanje, volgens de Cortés van 1812.” Die daadzaken laten geenerlei twijfel over aangaand de wezenlijke bevorderaars der inquisitie: het wa- ren de Paussen, de Bisschoppen van Frankrgk, de keizer van Duitschland, de senaat van Venetié, de koningen van Spanje en Portugal. Men zal zelfs, voortgaande, de toenemende drift der vorsten en den blijkbaren weerzia der Paussen bespeuren, om zich te bemoeijen met de ontwikkeling, welke de politiek aan de inquisitie wilde geven. Wij zullen er weldra  DE Puy Laurens. a. (4) Limeure, Hist. de I’Inquis., liv. 1, ch? 13, ~ Et Lucas WapiNc, Historie der Minderbroeders: in 1238. 24 ss, ae 7 70 5 249 2 : - Bolognesche, de mark van Tréviso en Genua (1). Alzoo hadden de Predikbroedets, noch Rome, noch de Romeinsche Staten onder hunne jurisdictie; het- welk klaarblijkelijk bewijst, dat de Paus te hun- men opzigte geenerlei bedoeling van voorkeur had. In 1255, verdeelde Avexannen 1V, op verzoek van den H. LopewisK, de inquisitie van Frankrijk, tusschen de Minderbroeders en de Predikbroeders (2). In 1285 werd de inquisitie van Sardinié, aan de Minderbroeders toevertrouwd door Paus Honortus 1V(3). Op het einde derzelfde eeaw, namen zij die bediening in Syrié en Palestina waar (4). Overigens is het goed, zich te herinneren, dat, gedurende langen tijd. de inquisiteurs de magt niet hadden, om de zaken van ketterij te beoordeelen. Erst under Inxocentius IV, ongeveer zeventig ja- ren na het concilie van Verona, werd hen dat regt overgelaten en maakten zij een eigenlijk gezegde regt- bank uit (5). Tot dien tijd toe bleven alleen de Bisschop- pen regters, over de zaken, die hen door de inquisiteurs aangebragt werden en zelfs na de definitieve daarstel- ling van de regtbanken der inquisitie, kon geenerlei vonnis van veroordeeling geveld worden, zonder de Bisschoppelijke medewerking. » Als de Bisschop en » de Inquisiteur, zegt Limpurg, niet eenstemmig zijn, » kunnen zij niet tot een definitief vonnis overgaan ; » maar zijn gehouden, om de instructie aan den Paus » te zenden, of wel in Spanje, aan het opperste ge- » regtshof der inquisitie (6). Diensvolgens-zijn de Bisschoppen bestendig de voornaamste en gewone reg- ters der inquisitie geweest, terwijl geenerlei Reli- gieuse orde, daartoe uitsluitend geroepen was; en dit is nog meer waarvan de Npaansche inquisitie, dan van eenige anderen. : Er zijn in de Spaans Che inquisitie twee plegtige oogenblikken geweest, die men niet verwarren moet; het een, aan het einde der XV.d. eenw onder Isa- BELLA en Ferpinann, voor dat de Mooren uit Grenada hine!aatste schuilplaats, verdreven werden; het an- dere in het midden der X VI.d. eenw, onder PuiLippus II, toen het Protestantismus dreigde, zich in Spanje te verspreiden. De commissie der Cortés heeft die beide Uy erekken.s volmaakt wel onderscheiden en zoo sterk als zij de inquisitie van Privirrus IL brandmerkt, zoo gematigd drukt zij zich uit ten opzigte der inquisitie van IsapeLLA en Ferpinann, 2ij zegt van de eerste: > Puurpus IL, de ongerijmdste der vorsten, was de wezenlijke stichter der inquisitie; het was de vere fijnde. politiek, die haar tot die hoogte bragt, waar- toe zij) gekomen was (7).”’ Zij zegt van de andere: de inquisitie was in haar principe, een instelling, door de koningen van Spanje in moeijelijke en boi- Hist. de Vin. quis., liv. 1, ch. 5.. pate (2) Bencier, Dict. de Théol. op het woord inquisitie, (3) Hist. de Pinquis., liv. 1, ch. 16. (4) Ibid liv. 1, ch. 16. Abid Jive, che V5. (6) Hist. de Vingvis-f, liv, I, ch. 2. Verslag over de regtbank der Inquisitie ena. bla, to. Tengewoone omstandigheden verzocht en gevestigd. Underdas het innemen van Grenada het geschil niet beslist, om te weten, wie meester van het Spaansche grondgebied blijven zou, dat geschil, ’t welk reeds acht eeuwen oud was. De Mooren met de Joden vereenigd, en der valsch voorgeven van Christelijke bekeerin geben, verbinden Spanje. De rijkdommen der Joden vereenigd, hun isvloed, hunne verbinden, met de doorluchtigste familien der monare chie, maakte hen bij uitstek geducht; het was wee zenlijk eene natie, in eene andere besloten (2). De Cortés vroegen tegen die verafschuwde vijanden gestrenge maatregelen, en Ferninanp meende, dat de inquisitie, maar eene nieuwe en verschrikkelijke ine quisit. Je, het eenige middel ware om er met hen een einde aan te maken. Geheel HKuropa begreep het zoo en toen Pritippus II naderhand te Milaan de Spannese sche inquisitie wilde invoeren, stond het volk op,en men hoorde in de straten het geroep: » "F is eene dwingelandij, aan eene Christen stad eene inquisitie op te leggen, die tegen de Mooren en Joden wüge vonden is (3)” (Het vervolg hierna). Eerwaarvice Broepers! le Santa Wij werden diep bedroefd, en deelden met u alle uwe smarten en bekommeringen, toen wij, op verschil Jende tijden de zoo bittere kwellingen vernamen, waara door uwe standvastigheid en uw gelof op harde proe ven zijn gesteld geworden, Onze eerste zorg was nu, door onze gebeden den bijstand des Hemels voor a af te smeeken, den goedertieren God te danken voor de standvastigheid, de onderwerping en opoffering, wels ke Hij, aan velen uwer daarbij verleent; doch wij gevoelden ook niet minder beboefte om u eene open- bare getuigenis te geven, van het deel dat wij aan- uw lijden hebben genomen en tevens eenige woorden van troost, opbeuring en hoop aan u te rigten. Justus in de diocesan - sijnode vergaderd en gewekt door de toespraak van onzen Hoogwaardigen Bisschop, als ook door eene menigte van voorbeelden der Apostolische Vaders, heilige Priesters en Biss schoppen, uit alle eeuwen en inzonderheid doordron gen van het vurig verlangen, om zoo veel, im ons vermogen is, u in uwe bekommernissen fe’ troveten; aarselen wij niet, u in.dezen collectieven brief, het gevoel van ons gelöö en van onze broederlijke lief- de, uit te drukken, ee Verblijdt u dan, zeggen wij met den Prins der Apose telen, (1 Perr. 1V, 14), daar gi} voor den naam des Verlossers Jijdt; want de geheele eer, heerlijkheid en kracht Gods en zijn Geest rust op u. Hoe meer gij vrezen moet, als schuldigen, onregtvaardigen en gewelddadig vervolgd te worden. Des te meer moogt gij uberoemen als Christenen te lijden; want de tijd schijnt gekomen te wezen, waarin het oordeel met het huis Gods beginnen moet; doch welk een oordeel hebben daarna de vijanden van het Evangelie te verwachten? Bewaart boven alles de eenheid, zeggen wij u verder, met de woorden van den H. Ienatius aan Po-nycarpus en hoe meer gij dan te lijden hebt, des te grotter gewin hebt. gij daarvoor te wachten. Blijfe onwrikhaar als het aanbeeld, ’t welk de slagen aanneemt; geliikk de kampvechter, die zich des te sterker toont als hij besloten heeft, om zelfs met opoffering van zijn leven te zegepralen.. « » 3 werkt een-draglig, stcijdt vereenigd, gaat met gelike schreiden, dee/t onder elkander wat gij te lijden hebt..., toont uwen leidsman waardig onder welken gij dient; weest vooral geen afvalligen, maar grijptallen de wapenen der Religie aan, den helm des gelofs, de lans der liefen en boven alles, de wapenrust ing des gedulds, die tot ieder gebruik nuttig is — Patientia est omnis generis armatura. De Christen behoort aan God toe en zijne zaak wan God. delijken Wetgever zijner Kerk, wiens plaats inde ikheid bestürzt — komt toe, geheele on- botsing ontstaat, laat ons dan met de Apostelen, met die Martelaiars.en Belijders, aan wier standvastigheid wij de.weldaad des gelöst te danken hebben, zeg- gen: Veen, wi kunnen niet — non possumus, « « « en laat ons met onze oogen ten Hemel geslagen, voor onze vervolgers bidden, en rustig, gelaten, op de gode delijke Voorzienigheid vertrouwende, van haar geluk- kigke dagen afsmeeken. Eerwaardige Broeders! Wij smeeken den Heer, dat Hij over u, over uwe parochien en gemeenten, eine delijk die dagen van vrede en rust doe aanbreken, die voor het welzijn zijner Kerk zoo noodzakelijk zijn. Met die intentie dragen wij aan God de oneindige verdiensten op, van het Offer, ’t welk op onze altae ren geofferd wordt en zoo sommigen uwer zich in drike kende behoefte mogten bevinden, en zelfs de armste onder ons zou u verzoeken, sijn pennings- ke Vienen, ere zij u, intüsschen, Werken, der Broeder, die om met de woorden van den H. Cyprianus te spreken, (EHpist. XV, ad Motsem et Maximum), zelfs tot uwe schade getrouw gebleven zijt, aan de voor schriften der Kerk, die met een opregt en krachtigeloof, de geboden van het Evangelie onderhoudt; die door een den Apostelen waardige standvastigheid, het wandelende gelöst van versterkt, als ware gewuigen van het Evangelie en onwirkhaar gevestigd op de rots; die wetenschap met meed vereenigt; die zelfs aan hen die God vergeten hadden, godsvrucht inboezemt. Ja, eere zij u op aarde en eeuwige roem in den Hemel! ; os Gegeven te Freiburg, in de sijnodale vergadering, in de Bisschoppelijke woning den 17 April 1839. J. Gorrorrey, Vic. Gen,; J. X. Fontana, Aartse diaken en Bisschoppelijke Kanselier; F. Cuassor, Koorheer van S¢. Nicolaus; Anny, Koorheer en Pase. toor te Freiburg; J. Esseiva, gewezen Professor; Je — _ Crierc, Overste van het Seminarie; J. F. Buarin, Aartspriester Pastocr van Geneve; G. Grerrier, Aarts priester, Pastoor van Carouge; P. Cuannev, Koore heer voor het Dekanaat van S/iffie; J, Forney, De- ken en Pastoor van Greiers; P. Daver, Pastoor voor het Dekanaat van Romont; J. Progin, Deken en Pastoor van Sales; J, Berrscuy, Deken en Pastoor van Guin; N. Pignoner, Deken en Pastoor van Dom- _ didier; A. Krein, Deken en Pastoor van Givisiez > | B. Peiny, Deken en Pastoor van Crét; P. Moune | tet, Deken en Pastoor van Ja Roche; J. Pennety Deken en Pastoor van Prez; H. Dey, Deken en Pas- | toor van Charmey; S. Remnaar, Deken en Pastoor yan Lausanne; P, Crerc, Pastoor van Landeron. voor het Dekanaat van Neuenberg; P. Fournier, Professor der Theologie; J. Bourqur, Professor der Kerkgeschiedenis. PETRUS TOBIAS JENNI, Bisschop van Lausanne en Geneve, enz. enz. ‘Overal zijn de ware Catholijken onderling verbonnen, door de dubbelen band des gelöst en der lief-de en die band is zoo innig, dat zij in geval van drückende bekommeringen, hetzij dezelve van geselijken of ligchamelijken aard zijn, verpligt zijn, elkander al die diensten te bewijzen, welke in hun vermogen zijn die verpligting rust nog veel drin-gender op de Zielzorgers ; zij zijn in zekere mate so-lidair borg voor elkander en zijn inzonderheid verpligt, elkander dan wederkeerig te ondersteunen, wan-neer in zekere plaatsen de vrije uitoefening der herderlijke bediening belemmerd wordt. Bewogen door deze gronden en door de algemeen bekende verdrukking, aan welke de Kerk in eenige kantons van het Duitsche Zwitserland, blootgesteld is, hebben wij dezelve, aan onze Eerwaarde Broeders, de medeleden onzer Bisschoppelijke Curie, den Aartspriesteren en Dekens, die op de gewone wijze, onder. onze voorzit-ting in sijnode vergaderd waren, ontwikkeld, en met blijdschap verkl. aren wij, dat zij allen comparig er in bewilligd heben en dat men deze verklaring, als de onubbelzinnige uitdrukking der algemeene en opregte deelneming onzer Geestelijkheid in het lot van alten, die voor de regtvaardigheid lijden, en, onder de banier van het krois, den strijd des Heeren strijden, mogen beschouwen. Gegeven te Freiburg, in onze Bisschoppelijke wo- ning, den 18 April 1839. PETRUS TOBIAS, Bisschoppelijke Secretaris. Pe ae. et oe ee be ee 2 ANTWOORD, van Zine Eminentie Mg". den Secretaris van Staat aan den Heer Huscen, Vicaris Generaal van den Aarisbisschop van Keulen. Zeer EerwAsarbe Heer ! = Uw antwoord van 28 Novembertvan het vorige jaar op den brief, dien ik u in naam des Opperpriesters geschreven heb den 4 October van hetzelfde jaar, is mij niet voor de maand Januarij Il, ter hand geko- men. Ik heb geen oogenblik getoefd om onder de oogen des H. Vaders de redenen te brengen, door welke gij tracht de wijze te regtvaardigen, op welke gij het Aartsbisdom tot nu toe hebt bestuurd, ten einde hij dezelve in zijne wijsheid mégt wegen. Opdat in- tusschen voorzien worde in het geestelijk welzijn der geloovigen, zal ik a het voornemen van Z. H. doen — kennen, betrekkelijk de magt, welke gij meermalen verzocht hebt. ° Wat, in de eerste plaats, de demis- sorisal-brieven voor de wijdingen betreft zal het u vrijstaan in uwe hoedanigheid van Vicaris Generaal van den Aartsbisschop Ciemens - Aucusr dezelve in den zin van het Canonieke regt toe te staan. Cap. cum nulles 3 de temp. ordinat. in 6. en EAD .SH 6 BD uA “ac 172 der bijge- — , aed _hem kunnen komen. Leer aan de université te Munchen, ridder van voegde uitlegging. Want hoewel de Aartsbisschop niet eigenlijk gesequestreert zij, is hij echter afwe- zig door de uitwerking van een vreemd geweld, dus- danig, dat zij, die gewijd moeten worden, niet tot bij Doch behalve de strenge pligt, dien uwe conscientie u voorschrijft om tot den dienst der Kerk niet toe te laten diegenen welke de hoeda- nigheden en verdiensten niet hebben, die door de hei- lige Canons gevorderd worden, wil Z. H. dat men u op eene gansch bijzondere wijze doe weten dat gij tot de wijding niet zult hebben toe te laten, iemand dere genen, aan welke de Aartsbisschop dezelve zou hebben geweigerd, uit welke hoofde het ook zij, en dat gij, van elk, die tot de heilige orden moet toegelaten wor-. den, eene bijzondere verklaring vordert, bij welke zij zuiver, opregt en eenvoudig het oordeel des Apostol- schen Stoels, over al de boeken van Uernmes, aanne- men. Wat betreft de volmagten aan den Aartsbis- schop, re Eles voor lang, door de H. Regtbank der penitencerie en de congregatie der uitlegging van de kerkvergadering van Trente toegestaan, en die thans op houden, gelijk men weet; heeft de Allerheiligste Vader in zijnne goedheid bevolen, dat dezelve werden verlengd, en dat, tot dat er op eene andere wijze, kunne worden voorzijn, dezelve door u worden gebezigd, met in achtneming, overigens, van de vastgestelde regels zoo als gij  en aan het Bureau der Cathe Nederlandsche Stemmen te Grave. Niga ar? foal 4 a4 oly tot brief gevoegd is, die u zal worden teri Hand gestel 2 Nommer 22. | 5 173° — 1 Juni 1839. CATHOLIJKE NEDERLANDSCHE STEMMEN. OVER GODSDIENST=, STAAT=, GESCHIED= EN LETTERKUNDE. Als Jesus dit getegd had, hebbende de oogen ten Hemel opgeheven, zeide Hi:.. * Heilige Vader bewahren hen, die Gy my gegeven hebt, in uwen naam; opdat zy één zyn gelyk wy. ore ee En ik bid niet alleen voor hen, maar ook voor degenen, die door hun woord in my geloove sullen: opdat zy allen een tun, gelyk Gy, Vader, in my en ik in U: dat xij ook in ons mogen een xyn, opdat de wereld geloove, dat Gy my gegeven hebt. En tk heb hun de heerljkheid gegeven, die Gy my gegeven hebt: opdat zy souden een zijn, gelyk wy ook één zyn. Ik in hen en Gy in my, opdat sy volkomenlyk één zijn: en dat de wereld wete, dat Gy my gerzonden hebt. Joann. XVIIe Op dit blad ’t welk alle Zaturdagen met een Nummer wordt vervolgd, kan worden ingeteekend aan alle Postkantoren, en bij de voornaamste Boekverkoopers in het Rijk. Hetzelve wordt met den Post verzonden voor den prijs van f 8-50 in het jaar; het half jaar of kwartaal, naar evenredigheid; zullende de betaling bij kwartalen moeten geschieden. Alle abonnementen kunnen worden opgegeven aan het Hetzelve wordt opgegeven aan het Postkantoor te Grave; geene andere dan gefrankeerde Stukken en Brieven tullen door de Redactie worden aan het Postkantoor tegen betaling van 15 Centen den Regel geplaatst. Voor Belgié kan men abonneren aan het Postkantoor tegen betaling van 15 Centen den Regel geplaatst. DE GEVOLGEN DER TOELATING EN ERKEN- NING VAN DE UTRECHTSCHE EN ANDERE AFGESCHEIDEN DOOR HET GOUVERNEMENT. Wie heben van den beginnen der afscheiding af aan, den wensch geuit, dat onze regering de afge scheidenen, die niets anders wilden, ten minste voor- aven niets anders te willen, dan de leer en inrigting He oude Gereformerde kerk weder in te voeren, te laten geworden en hen niet te vervolgen, zoo lang als zij zich aan geene strafbare feitelijkheden schuldig maakten; wij hebben, bij iedere gelegenheid, getracht, onze staats- mannen in te lichten en te doen zien, dat overal en altijd de bemoeijing der gouvernementen met zaken van Godsdienst, zoodanige gouvernementen in de grootste moeijelijkheden hebben gewikkeld, en ook voor ons, . reeds noodlottige gevolgen hadden opgeleverd: wij de- n zulks niet uit vidzucht, niet om de regering has elijk te maken, maar uit de innige overtuiging, dat niets voordeeliger, niets sterker in het belang van de reger zelve, van de rust en welvaart des vader. lands en yan de openbare orde zijn zou, dan het af. zien van een stelsel, *t welk overal onrust en mis» noegen, tegen de gouvernementen doet geboren noegen, tegen de gouvernementen doet geboren noegen, tegen de gouvernementen doet geboren Wor- den en ordenhoudt. - Wij verhieven onze Catholijhe Nederlandsche Stemmen, immer ten voordeele der Godsdienstvrijheid, welke de Catholijke Kerk, over- al, als een goddelijk regt, reclameert, als een mid-. del, waardoor eene regering, zich onmisbaar de lief- de en verknochtheid der onderdanen, meer dan door eenig ander middel, verzekeren kan. Wij voorspel- den meermalen, dat, zoo sommigen der afgescheide~ “nen, zich al aan de bepalingen van het besluit van 5 Julij 1836 onderwierpen, hetwelk zij, (die wezenlijk Dordsch Gereformeerd waren niet konden doen) daar- door de moeijelijkheden en de verdeeldheid, slechts vermeerderen zouden. Het kon volgens den aatd der KS zaken niet anders; omdat wij daarvan overtuigd was lia ren, spraken wij, en de gevolgen hebben bewezen, dat wij de zaak uit het regte oogpunt hebben beschouwd. In de maand April, werd in de Staats-Courant, een werkje aangekondigd onder den titel van: Kors te opwekking aan allen, die de waariheid lief heb- ben en in alles vereenigd. zijn met de leer onter Dord« sche vaderen, in deze zoo verwarde dagen. Geschree ven uit gevoel van pligt en liefde tot de waarheid. eo Door Jous. ANDRIESSEN, die, als afgescheidene va Ko’ nd de Hervormde kerk in 1835, zich genoodzaakt von in 1837, zich af te scheiden van de afgescheidenen. Te Sneek, b¢ ANDRIES ANDRIESSEN , boekverkoo- per 1839. Wij ontboden aanstonds dat werkje en ontvingen het op eene nadere aanvraag, op den 15 Mei, met be- rigt, dat de eerste oplage zoo spoedig was UITVER: KocHT, dat men om het ons te kunnen zenden, den tweeden druk had moeten afwachten,. Deze bijzonder- heid verdient vooral opmerking. Nach een kort word aan den lezer, vangt de schrijver zijn werkje met deze woorden aan: “ “I behoef niet veel te zeggen van de thans bestaande Her- vormde Kerk, ten aanzien van derzelver afwijking van de leer en wetten onzer Dordsche Vaderen; elk, die geen blinde belijder van dezelve, maar, door genade, in mond en hart, het volkomen eens met hen geworden is, stemt het.van ganscher harte toe, dat de thans bestaande Kerk niet meer Gereformeerd is, maar vol van vreemde leeringen van Socinus en ARMINIUS 5 om niet meer te noemen; want die leeringen voor Gereformeerden te verklaren, zou indedaad niets minder zijn, dan zijne eigene leer te verloochenen en te verzaken, hetwelk voor den opregte hoogstonbetamelijk, ja ondoenlijk is; maar dit is het werk, of van onkunde, of van valschheid. En dit zij dan voor het tegenwoordige genoeg gezegd van de thans bestaande Hervormde Kerks terwiji ik hartelijk wensch, dat de Heere zijne kinderen, die nog in dezelve zijn, veel biddende mag maken om opregt- “ Held, opdat de waarheid hun zoo dierbaar worde, dat die hen dringe tot getrouwheid aan eed en belofte, tot eer van hunnen Heer en Zaligmaker Jezus Curistus. Dat zij zoo! Dan spreekt hij op de volgende wijze over zijne af- scheiding van de afgescheidenen, waartoe hij reeds in 1837 besloot: Wat betreft de redenen, waaromik afgescheidenen mij reeds in het begin van 1837 andermaal heb afgescheiden, en wel van de gemeente onder den voorganger D.° van Veusen, dexe wilde ik liefst voorbijgaan, daar dezelve een allerdonkerst tafereel_ zouden opleverene Indien ik echter gedrongen werd, en de Heere mij ook daartoe geliefde te gebruiken, dan zijn de noo- dige stukken deswege bij mij voorhanden, ten einde ook daar- door aan opregte waarheid hulde te doen enz.” Dich vervolgens tot de afgescheidenen wendende, zegt de schrijver: 1k wend mij dan in de eerste plaats tot u, afgescheidenen! die door D.° pk Kock in het erst zijt bijeenvergaderd, en v raag u, of a niet rondborstig, openlijk en duidelijik verkiaard is, dat men niets sanders bedelde, dan terugkeering tot de leer en wetten onzer Dordsche vaderen, in allen opzigte, en dus met ter zijde ‘stelling van alle verandering in dezen? Dit immer is het ook, hetwelk in 1836 epenlijk aan Z. M. den koning, tea aanzien van de geheele wereld, bij een ingediend. Adres met ronde woorden is verzocht, onder aanroepiug van den Almagtige! Ten anderen: hebben wij niet met ronde woorden u betuigd, dat de afscheiding juist geene zaligheid ware, maar, na eed en belofte, onze'dure pee wna sp woodat wij. ulieden- op ene zandgronden wilden nederzetten, maar u betuigden, dat gij moest wedergeborgn worden tot een nieww schepsel in Curisrus Jezus, zoudt gij aandeel hebben an de verbonden der belofte? D.° pz Kock, als de eerste, die tegen de leugen protesteerde, werd, toen de vervolging. hegon 766 door den Geest der zachtmoedigheid, der liefde en der omderworpenheid yeleid, dat men konde veggen, dat hij bij zijn geloof dewgd voegde, en bij de deagd lijdzaamheid, en bij de lijdzaamheid broederlijke liefde, en bij de broederlijke liefde, en bij de broederlijke liefde jegens allen (1) naar het Woord des Heeren. Aigtbaar gezegend, nam intusschen de gemeente zoo zeer toe, dat mén begon te weggen: dit is de hand des fheeren, daaren- 7 =: } i wow w7 “= nodb rer'Y avis ’ =. de exc \42. aR (1) Wij hebben de meéste gesc ifte vaa D.° pe Kock. g wea, maar wij hebben ‘er den ce van goduia eth Bet in aangetroffen. — z Ren _ kelen van het tijdschrift de Reformatie, maar boven kreeg D.° pe Kock in eenen korten tijd vijf A zes colle- ga’s ter zijner hulpe. Vele opregten zagen dit met vreugde en blijdschap des harten aan; maar helaas! (betgeen echter niet vreemd is) toen de Ifeere zijn volk uitleidde, sloop ook de duivel in en rigtte zijne kapel op; en wilde ik, daar het hare mij bloedt wanneer ik er aan denk, de verregaande boosheid, die er al aanstonds ontdekt werd, opsommen, het zou mij ten eenemale ondoenlijk wezen; want naar waarheid, niet de geest Gods, maar de geest des duivels werd openbaar: ho _ Og- moed, liefdelosheid, bitterheid, venijngeving, achterklap, laster en leugen, braken, althans in deze streken, 200 zigt- baar door, dat ik met eenen anderen Dichter (1) moet zeggen: Al was ik een vlugge bode Van den Aemstel naer Parijs; Gong ik met de wind op reis, ’K had der Goden brein van noden, Eer ik al die eerloosheid, Openlag voor Menschlijkheid. Al doorkroop ik al de Hoolen, Daer de Logen zich verschüttet, En de laster grimt en huilt, *K zou in zulk een Styx verdoolen, Daer z00 veel Valsaerdigheid Zich verbergt voor Menschlijkheid.” Welk een tafreel! Daar ons doel niet is, om het leerstellige van dit werkje te beoordeelen en te we- derleggen, gaan wij zelfs het anti-Evangeliesch denk- beeld, waarvan de Hervormers in de XVI. eeuw zich bedienden, om aanhangers te verkrijgen: eene wétleé- ding van hen, die men Gods volk noemde, hier stil- zwijgend voorbij. De H. Apostel Joannes, geide in zijnen tijd reeds van dezulken: Ze zyn van ons uit aan, want zij waren niet van de ontés Wij hebben ons, bij het Jezen der twistsebri: die sedert eenige jaren in ons vade of voor de afscheiding zijn uitgekom bij d. te vad is : : q ower en ferer be - vooral bij het lezen van het onderhavige boekje, meermalen met onze gedachten, in de XVI. eeuw verpl - vooral bij het lezen van het onderhavige boekje, meermalen met onze gedachten, in de XVI. eeuw verpl - Ausst: wat tegenwoordig zien en hooren in Nederland en el-dersy is niet anders dea een afbeeldsel in het klein, van hetgene, wat in die dagen in het groot plaats had. De mannen, die zich hervormers noemden, beweerden, dat de grize Apostolische Kerk van de waar-heid afgeweken, en eene valsche on Oe geworden was. Gaat uit van haar! Gaat nit van haar! Was honne kreten: en ze zijn van ons. aan, omdat zij van da onze niet wareh, — heb ‘ben zich met hunnen eanhang, ofgescheiden: en dra volgde de scheiding van de scheiding; want men had zich van de rots shcahentd en den eenigen god- delijken eenigheidsband verbroken. Bitter klaagde Lu- THER bij herhaling: » Dat het volk onder het Ev gelie, veel goddeloozer , gieriger , wraakzuch, o1 was, dan onder het Pausdom;” en de seh broeder AnoRiesseN, van de hedendaagsche al denen ophangt, is niet veel vrolijker gekleu even als toen, beroepen allen in hun strijd, zich: op het woord Gods, op : is, op een boek, dat niet spreken en dis geene wit spraak doen ete byt ae hart vai voudige , waarheidzoekende en waarheidlievende zi , dige, w biti eemeita ty 5: HW mt AX : exh ra ae) ee (1) De schrijver had reeds vroeger dichtregelen as len is. Mogten dezulken, door Gods genade, leeren inzien, dat al die twisten, verdeeldheden en scheu-~ ringen, het gevolg zijn van het principe der Hervor- ming, die met twisten en scheuren aanvang genomen heeft; dat de tegenwoordige twisten en seheidingen, hare patuurlijke vruchten zijn; wijl een kwade boom, geene goede vruchten kan voortbrengen! Doch laat ons zien, wat Anpriessen verder zegt. Nadat hij opge- merkt had, dat twisten en verdeeldheid, niet bestaan- baar zija met de broederlijke liefde, gaat hij blz. 10 das voort: » Intusschen hadden de afgescheidenen door Rekwesten zich gewend tot Z. M. den koniog, de redenen opgevende, waarom ons van het thans bestaand Hervormd Kerkbestuur hadden afgescheiden, en dus vrijheid en bescherming van Godsdienst verzoekende. Z. M, nam Reeth een Besluit, gedagteekend den 10 December 1835, N.° 71, inhoudende eene uitnoodiging, om onze Reglementen en Statuten in te leveren, ten einde hierop finaal te beslissen, mits wij ons intusschen onderworpen ge- droegen, en onze godsdienstige vergaderingen bepaalden tot begeteh de twintig personen enz. Hierop werd eene zamen-komst van voorgangeren gehouden te Amsterdam, met goed-keuring van al de leden, waarbij de zuivere leer van Gods Woord, in alles overreenkomstig onze godzalige Dordsche väderen, tot grondslag werd vastgesteld; zoo als ook uit het Adres, in 1836 taeda d duidelyk blijkt, Doch wat betreft den eisch van onderworpenheid, hieraan werd geenszins voldaan, daar er een greet opstond van geweld en doordraving, dien de eerbaarheid verbiedt panerarlye open te leggen, dewijl mijn doel in dezen niet is, den haat op te wekken, maardien, zoo mogelijk, uit te dooven. Evenwel vind ik mij verpligt, hier eeae bedenking in het midden te brengen; bij voorbeeld: ik mij met sPIRAGEL 1A FR Peder ANE ing beget ik dan niet deugdelijk verpligt, zoo wel aan het een als an het a ams Gurpacrden Kons mij de aanleiding tot de onderhandeling onbestaanbaar yoor met Gods Woord, dat sk dan opregt alles weigere, met Nee J bewijs uit Gods Woord, en mij_niet met magtspreuken be helpe. Dit althans is de leus onzer Vaderen altijd geweest, welke zich niet schaamden, zelfs van Aveustinus af tot onze Dordsche Vaderen toe, ronduit hunne meening te verklaren, al ware het ook voor Hei-densche Koningen en Vorsten, die eenig gezag haddenin gods-dienstgeschillen; maar zij wachtenintusschen op de uitredding, hunne gebeden opzendende tot den Koning zijner Kerk, en met Micua uitziende en wachtende tot dat de Heere de twistzake twistte; zelfs schaamden zij zich niet te zeggen: mogten wij maar in schuren prediken! Intusschen sprak de geest van som en onder ons woorden in eene geheel-andere taal: wij hebben regt! wij hebben vrijheid! wij vragen’slechts bescherming! en men ging dus, ten koste van sommigen, die niet alleen Gereformeerde belijders, maar ook daders wenschen te zijn in hunnen wandel, twist, scheuring en vijandschap maken, niet alleen van buiten, maar ook van binnen; zoo dat het regt-vaardig ongenoegen des Allerhoogsten over ons zigtbaar werd, en de geest van bitterheid zoo zeerstocnam, dat schrijver wäre,” Als de schrijver wäre beter met de geschiedenen bekend was, zou hij den echt Catholijken Bisschop AUGUSTINUS, niet op eene lijn plaatsen met de Dord-sche vaderen, die de gelijkheid van alle leeraars proclameerden en de Kerk, in welke de H. De schrijver herinnert vervolgens aan de afgescheidenen, wat zij in het adres van 1836, aan den ko-ning hebben gezegd en meent, dat zij, verklaard hebenden, zich in alles, zonder eenige verandering aan de leer, werden en lithurgien hunner Dordsche väderen vast te houden en iedere inbreuk of afwijhing eene groote misdaad zouden. Den ook nadrukkelgk verpligt zijn, om de in 1837 veranderde reglementen terug te roepen, en de ontwerpers vole gens hunnen ced en belofte, aan God en honing gee daan, tot tucht, berouw en OPELIJKE SCHULDBE-KENDTENIS voor God en mensch te vermanen, dewyj et zij de gemeente openlik hebben te schande gemacht en een oordeel aver dezelve gebragt, hetwelk zij Zee kerlyk niet ontgaan zullen, want God laat ply gay bespotten, zegt hij, en gaat dan dus voort: Hoe onverantwoordelijk is het niet, die nieuwe Reglemene ten, met eene doordryving, die alle palen te buiten gaat, te doen teekenen, ja de menschen daartoe zelfs te dwingen! Te meer, daar de ontwerpers en doordrijvers wel wisten, dat de menigte zoo onkundig was, dat van de honderd geene tien de ooit gyeien' läat staan overwogen hebben: derhalve dubbel misdig! Op deze wijze zyn zy verder Ja ontzazgelyk veel verder gegaan, dan zy, die sy in het Adres beschule digen: want deze zetten de deur slechts een weinig open, maar de belovers en bezweerders van 1836 rukken dezelve geheel withet verband » opdat de weerlooze schapen zonder herders zouden geraken.” 3 Dit is weder juist het afbeeldsel der eerste Her- vormers! Ook deze gingen in hun doordrijven en dwin- gen veel verder dan a Kerk, die zij van heerschzucht en dwingelandy beschuldigden, ooit gedaan had; ook zij, aan welke die mannen hunne nieuwe leer en inrigtingen opdrongen, waren zoo onkundig, dat slechts zeer weinigen, de oude leer en inrigtingonderzocht hadden, of daartoe in staat waren; ook zij rukten de deuren uit het verband, opdat de weerlooze schapen zouden we zen. Wat zegt de Reformatie, van al datgene, wat in dit werk wordt aan het licht gebragt. Had zij dit. wel gewacht, toen zij op eenen geheimzinnigen toon zeide; » DE SLUIJER ZAL WELLIGT S§POEDIGER DAN MEN DENKT OPGELIGT WoRDEN? — Maar het is nog niet al- les. ANDRIESSEN Zegt verder : ; » De gevolgen nogtans blijven voor hunne rekening ; want sy hebben die onnoozelen tand in de oogen geworpen, en de schapen, die, eenty gevaar vreezende, verlegen waren, waar heen zich te wenden, sun in hunne hand gevallen,. Welk een schoon voorvendsel! men mogt op deze wijze handelen valgens de eigene wet onzer Dordsche vaderen, art. 84; deze gedoog- de wel verandering en vermeerdering van artikelen » meende men, — doch, let wel! wanneer zulks nuttig voor de gemeente en noodzakelijk ware; nuttig tot uitbreiding der gemeente, en noodzakelyk wanneer™ er andere dwaalgeesten opstonden die er toen niet bekend waren; alsdan moest het bolwerk versterkt worden, maar niet verbroken; daarom heeft hetzelve ook twee honderd jaren de pijlen kunnen weerstaan, die de inbreker er op afschoot. sy 3. Lieve, eenvoudige menschen! Die men zand in de oogen geworpen heeft en | werpt, möchte gij in staat zijn, om alles behorlijk en onpartijdig te onderzoes ken, dan zoudt gij spoedig bespeuren, dat alle de vermeende veranderingen en menschelyke instellingen, ‘welke men aan de Catholijke Apostoliesche Kerk te last legt, van eeuw tot eeuw slechts het}bolwerk versterkten, door het duidelijker bepalen en uitleggen der Apostoliesche leer en overleveringen, telkens als er nieuwe dwaalgeesten opstonden, die nieuwigheden wilden in- voeren; en dat zij alleen op die wHze, gedurende meer dan achten honderd jaren de pijlen kon afweeren, die de inbreker er op afschoot. Het waren Lu: THER, CALVYN en anderen, die het bolwerk verbroken hebben, toen zij aan de Catholijke Kerk het regt he- twisteden, om op die wijze, alle nieuwigheden der dwaalgeesten te weeren en voorgaven, dat Gods woord de eenige regel voor geloof en zeden was. Die grond- stelling waarop hunne geheele Hervorming rust, heeft de deur voor alle dwalingen en zelfs voor de Curistus-verloochening, open gezet. Alle vaststellingen en bepalingen van leerstukken, alle synodale vergängenen en derzelver besluiten, alle staatswetten zelfs, om die vastgestelde leerstukken te handhaven, waaraan de Hervorming hare geboorte te danken heeft. Dit wisten zelfs de nieuwigheidzoekers van de Haagsche Sij- node wel, zegt ANDRIESSEN, en daarom lieten zij die artieke- len geheel zoo als zij waren; alleen eene kleine zinsnede bragt te weeg, dat de vijand kon ontbreken, deze namelijk: » in zoo verre het met Gods woord overeenkomt,’’ De Haagsche synode handelde in dit opzigt juist zoo als het aan Protestanten betaamt. Zij was getrouwer aan het grondbeginsel der Hervorming: » Gods woord alleen” dan de Dordsche vaderen en de heeren Sta- ten-Generaal, die niet gedoogen wilden, dat men Gods woord anders verstaan zou, dan in de Dordsche synode besloten was. Men moet dus het indringen van den vijand, niet aan de Hlaagsche synode, maar aan de eerste Hervormers wijten, die de leer en de ge- bruiken der grijze Apostoliesche Kerk niet verbindend wilden gehouden hebben, dan voor zoo verre zi} die waanden, met Gods woord overeen te stemmen. —,Vez- der wordt gezegd: » Die van Utrecht gaan verder en veranderen zelfs de nieu- we artikelen; zoo dat het eene geruincerde vesting blijft.’’ En in die geruineerde vesting, beweert de Refor- matie, dat de zaak des Heeren onder ons openbaar wordt. 