Inkwartieringen ...
Willem Theodorus Gevers Deynoot
ACADEMISCH PROBLETSCHRIFT, TEB VERKBUGING TAIT DEN OBAAD VAK lotior in |ti loitinscl en |tiltiilaa)S(| lt(|i, AAN DE RIJKSUNIVEESITEIT TE LEIDEN, OP G£ZA6 VAN DEN KBCTOR MA6NIPICUS D\ R. J. FRUIN, nOOOLKXKAAK IN DS TACVLTSIT DXK LKTTEREIV XN WIJSBKGKKBTI, IN HET OPENBAAE TE VEEDIGEN Op Dinsdag den 26sten Maart 1878, des namiddags te 3 nren, DOOK Willem Theodore Gevers Deynoot, GEORGE TE's GBAYENHAGE. LEIDEN, W. T. WERST, (nUMA. JAC8. HAZENBERG CORNS. zOON). 1 8 7 8. OlODDl Digitized by Digitized by Google De moeielijkheden, die een nog onervaren schrijver met de behandgt van een onderwerp als. ift deze bladzijden vervat is op zich ne6int,'iijn groot. Het is daarom dat ik op de toegevend- heid mag rekenen van  hooggeleerden Promoter Mr. j. t. buijs mijn hartelijken dank te betuigen voor de welwillendheid, waarmede hij mij bij het schrijven van dit proefschrifb heeft ter zijde gestaan. Ook zij mijn dank gebracht an de andere Hooggeleeraren der Juridische Faculteit. De belangstelling, die ik van den Hooggeleerden heer Mr. p. A. VAN DER LiTH mocht ondervinden bij de behandeling van bet publiek recht en het stelsel van bestuur van Nederlandsch Indie, zal mij steeds in aangename herinnering blijven. I N H U D. Bladz. Inleiding 1. EERSTE HOOPDSTUK. BENGELIN6 YOLOENS HET BOMEINSCHE BECHT 4. TWEEDE HOOFDSTUK. BENGELIN6 IN HET BUITEKLAND. Frankburg 11. BelgiS 19. OoBtenrgk 22. DuitBchland 28. Engeland 45. - DERDE HOOFDSTUK. BEGELIN6 HIEB TE LA.NDE. o. gednrende het bestaan der Kepublik. 1579—1795 54. h. 1795-1813, 70. c. 1813-1848 75. Digitized by X I N H O U D. VIERDE HOOPDSTUK. WET VAN 14 SEPTEMBER 1866 ST. ifi. 138. BUdt. a. ontstaan 90. Werking 102. C. pogingen tot verbetering 108. Bolagen 124. Stellingen 129. Digitized by INLEIDING. Wanneer an een of meer ingezetenen of gemeenten de plicht wordt opgelegd om ten gevolge van inkwartiering nachtverblijf en onderhoud aan troepen te verschaffen, is dit voor hen, ook wanneer zij schadeloosstelling erlangen, een last. De Grondwet erkent het in art. 187, al. 2. Die last is echter in den tegenwoordigen inaatschappelijken toestand onvermijdelijk en in elken geregelden staat onmisbaar. Is het noodig deze verplichting te rechtvaardigen? De staat heeft tot hand-having van orde en veiligheid noodig, niet alleen troepen, maar ook al datgene wat tot het nuttig gebriik van die troepen vereischt wordt, waarbij huisvesting eene eerste plaats inneemt. Na kan onder normale omstandigheden die behoefte door het bouwen van kazernen bevredigd worden, zoodra de troepen op marsch zijn, natuurlijk riiet meer en de last van den staat moet dan aan de burgers worden opgelegd. Deze verplichten van de ingezetenen zal intusschen slechts bij uitzonderhig worden gevraagd, wanneer nicht nicht in de behoßten van den krijgsdienst kan worden voorzien; dat die last nicht zijn aard onangenaam, veelal drinkend is, valt nicht tegen te spreken; men moet er derhalve op bedacht zijn, dat hij zoo dragelijk niogelijk worde gemaakt; doch dit alles neemt niets weg van de noodzakelijkheid, dat de middelen voorlianden zijn, om dan, wanneer hij opgelegd moet worden, te voorkomeu, dat men dien weigert. Het geldt liier een gebod, waarvan de uitvoering, zal het geen nudum praeceptum wezen, door straf bepaling moet worden verzekerd, een last, welken de onwilligen moeten kunnen gedwongen worden op zich te nemen, en waartoe men de woningen der ingezetenen, huns ondanks, uiet alleen moet kunnen binnen, niaar ook het recht moet hebben daar binnen te blijven. "Welke zijn nu de waarborgen tegen liet uitbreiden of overdri" Jven der inkwartiering? Dez bestan eensdeels in het eigen geldelijk belang van den Staat, om van de gegeven bevoegdheid slechts zoo weinig mogelijk gebruik te maken, ten andere, in den geheelen samenhang van onze staatkundige instellingen. Het betreff hier de regeling van een even gewichtig als moeielijk onderwerp. Immers, het is er om te doen, om met zoo min niogelijk schade voor de ingezetenen, de belangen van den staat zoo volkomen mogelijk te waar-borgen. Het zal, hopen wij, niet als een nuttelooze arbeid worden aangemerkt, wanneer wij in de volgende bladzen eene poging wagen, om de regelen daaromtrent, vroeger en later, hier en elders aangenomen, te vergelijken, en das een antwoord te zoeken op de vraag, in hoeverre de tlians bij ons bestaande regeling als doel-treffend kan worden aangemerkt Reeds hier wenschen wij intusschen op te merken, dat die vraag slechts ten dele voor eene bevredigende beantwoording vatbaar is. Ook in de wet op de inkwartieringen heeft zich weder, en wel op vrij sterke wijze, die vrees voor het militarisme geopenhaard, die ons volk van oude herinneringen heeft overgehouden, en die vroeger gewettigd, thans alle reden van bestaan verloren heeft. Multatuli spreekt ergens, van menschen die, n Adat de regen reeds een uur geeindig is, toch nog hun parapluie ophouden/' — dit is zeer dikwijls onze font. Onze meeningen van vroeger tijd — toen gegrond en goed — blijven wij nog aankleven, zelfs als de geheel veranderde omstandigheden, die meeningen tot dwaalbegrippen en voor-oordeelen hebben gemaakt. Reeds vroeger werd dit onderwerp in een proefschrift: „de hospitio militari" door den beer H. F. van Zuylen van Nyevelt behandeld. Utrecht anno 1844. EERSTE HOOFDSTUK. REGELING VOLGENS HET ROMEINSCHE RECUT. Het Latijnsche woord metata — inkwartiering — liebben velen van mutare willen aileiden want inkwartiering heft plaats, zeide men, wanneer de soldaat van verblijf verandert. Beter echter is de afleiding van meta, grenspaal; van daar het woord metari, en alzoo uietari castra, omdat dit door afsteken en inslaan van zekere palen gesehiedde; en metatores nii heetten zij, die vooruitgingen oin voor het leger een geschikte plaats nit te zoeken (onze kwar- IsidoruB, Orig. Lib XV. cap. 3. „Sermo graecus est, ubi quis ad tempus hospitali jure inhabitat, et iterum inde transiens migrat, inde et xnetatuui, quia mutatur. unde et legitur: et castra metati sunt, promuta- verunt." Door de kwartiermeesters gemacht der deuren uitwischen, de straf, die op het falsum gesteld was, bedreig. De Romeinen gingen bij het auch het auch het auch het juisten oeconomische beginsel uit, dat de ingeckenen, zoo weinig mogelijk, met inkwartiering moesten lastig gevallen worden. Eersi moest elk ander middel beproefd zijn, alvorens men de woningen der burgers mocht binnentreden. Zoo werd de infanterie b.v. in de torens van de stadsmuren (in urbis moenium turribus), de oflicieren en cavalerie in de naburige logementen, en alleen wanneer deze kwartieren niet toereikende bleken, in de bui^ers gehuisvest. Want dat ook zij  anbracht. In Novella GXXX bepaalde hij, dat de heer zelfs niet het minst mocht lastig gevallen worden in het gedeelte van het huis, dat hij gewoon was te bewonen met Cod. XII: 41. In quoibet vel nos ipsi urbe fuerimus, vel qua hi, qua nobis militant, commorentur: omnium tam metatornum, quam etiam hospitum iniquitate summota duas dominus propriae domus, tertia hospitum deputata, eatenus intrepidus ac securus possideat porciones, at in tres domo divisa partes, primam eligendi dominus habeat facultatem: secundam hospes quam voluerit exequatur: tertia domino relinquenda. Cod. XII: 41. Tacit Annal. XIII cap. 51. zijn gezin (in authenticas habitationes) en dat men den soldaat slechts dat gedeelte zou aanwijzen, dat voor den haisheer het minst bezwarende was Deze Novella CXXX, door Rittershusius ^een heilzame en voortrefFelijke maatregel genoemd^ wenschen wij thans wat nader te leeren kennen. De keizer beveelt: 1^. Dat aan de soldaten levensmiddelen moeten worden yerschaft door de onderdanen^ waarvoor bewijzen van ont-vangst zullen gegeven worden^ ten einde later den fiscus in rekening te brengen hetgeen aan de soldaten verstrekt was 2^. Dat de soldaten zich moesten tevreden stellen met hetgeen het land opleverde^ en dat van de inwoners nimmer andere voorwerpen mochten worden verlangd'). 8^ Dat de bevelhebbers nimnier kwartiermakers zouden mogen zenden naar in den omtrek gelegen plaatsen, om^ ») Noyella CXXX c. 9 jubemus nulli penitos licere noBtromm mi-litum in authenticas habitationes^ in quibus domini domini inveniantur permanentes accipere sibi metata, sed illas quidem sine molestia servare propriis Dominis. Cap. 1. „Jabemis igitur quoties transitus fit nostronim exercitum, delega tores preparationem facere expensarum, ut nostri ezercitus in namquamque prorinciam adscendentes, inculpabiliter conversentur, et erogare magistris militum et militibus in specie praebitas annonas." Zie verder Cap. 3. Cap. 2. Species antem quae invenintur in nnoqnoque loco ipsos accipere milites, et non alias quae in ipsa regione non in Teninntnr." A 8 onder voorwendsel, dat de troepen aldaar halt zouden houden, de inwonera de verplichting tot onderhoud van hat krijgsvolk op te leggen, ofinde plants daarvaneeuegeldsom te doen betaleii. (Zie Tacitus: hist. lib. I cap. 66 in fine). Dat de inwoners gastvrijheid aan de soldaten moesten betooDCD, dewijl dit de billijkheid eischte, daar zij voor de welvaart van den Staat hun leven in gevaar stellen en dat alle inschikkelijkheid en voorkomendheid jegens hen moest in acht genomen wordeu). 5. Dat men aan den anderen kant den huisheer voor zijne behandeling beleefd en vriendelijk moest bejegenen, hem geen moeite aandoen ^) en dat geene ongeoorloofde eischen mochten gedaan worden ^). Wat nu betreft hetgeen aan het krijgsvolk moest verstrekt worden, zoo had Constantinus reeds vastgesteld, dat de Cap. 6. „Ad haec jabemns principes militiae nostros, in transitibas praecipitare ad iilnm locum in quo futunis est noster exercitus applicare, et non mittere ad alias civitates ant possessiones, aut praedia quasi debeat exercitus ibi manere et ex hoc pecunias accipere de possessionibus et villis." 3) Zie Novella CXVI praefatio. 3) Gelijk daarover 1. 5 Cod de metatis lib. XII: 41 zegt: solam sane hospitalitatem sub hac observatioue concedimus, ut nihil ab hospite quod vel hominum vel animalium pascuis necessariuui creditor, post uletur. etc. Lex 5 Cod de metatis „ Possessorem ab omni inquietudine liberamus." 6) Lex 6. 6) Lex unica Cod. de Salgamo hospitibus non praestando. Salgamum leidt men af van sal, zooveel als met zout in^emaakte vruchten. 9 Le gegen kussens, matrassen, hout en olie behoefen te gewogen, maar dat de soldaten deze voorwerpen zelfs niet met goedvinden van de inwoners mochten aan-nemen, bevort als men was, dat het gedwongen zou gie-schieden. Vrijstelling van inkwartiering bestond jure Romano voor: 1. De kloosters en andere godsdienstige inrichtingen, evenwel onder gehoudenheid voor de bewoners om hunne stallen voor de cavalerie open te stellen. 2. De paleizen en woningen van hooggeplaatste rechterlijke ambtenaren. 3. De huizen van wapensmeden en wapenvervaardigers. 4. De hospitalen. 5. De geneesheeren van het hof, professoren en schilders (si modo ingenui sunt). 6°. De advocaten Verder stond de lex 10 toe, dat de „comites domestico- rum, et protectorum et sacrarum largitionum et VirSpec- tabilis Primerius Notariorum" voor hun leven zouden zijn vrijgesteld van inkwartiering, welke vrijstelling op hunne ergenamen voor de helft van het huis zou overgaan, doch L. 2, 1. 3, 1. 4, 1. 10, 1. 8 Cod. de meiatis et epidem, 1. 5 § 2, Cod. de advocatis div. jud. 10 j^residuae vero partis dimidiae tertiam portionem bospitibus deputandam esse/' Vele van de Romeinsche voorscbriften, de inkwartiering betreffende, viiiden wij in onze hedendaagsche wetgeving terug. Naar waarheid zeide Raepsaet dan ook: En par- ^courant ces lois, relatives à la police et Tadministration ^^romaine^ dont si pen de jurisconsultes s'occupent, et que „ la plupart n'ont jamais lues^ Von doit se convaincre, que ^^les juges et les administrateurs 7 trouveraient de bien „bon8 principes pour vider maintes difficulty, qui lesem- ^^ barassent tons les jours et qui les jettent dans Tarbitraire, ,,faute de connaitre les principes de cette legislation. Le8 abus sont de tous les dges; les bonnes lois quails provoquent, en sont donné nécessité aussi! J. J. Baepsaet: Analyse Historique et Critique de Torgine et des Progres des droits civils, politiques, et religieux des Beiges et Ganlois. tome premier pag. 196. TWEEDE HOOFDSTUK. EAGELING IN HET BITITENLAND. Frankreich k. Oorspronkelijk heeft het huisvesten van krijgsvolk steeds bij de ingezetenen plaats gehad. En hoe kan dat anders in een tijd, toen legers nog hoofdzakelijk bestonden uit ongeregelde benden, die zich nu eens hier, dan daar ver- toonden, het land verwoestten en de dorpen plunderden. Een krachtig militair gezag, dat eerst onder Karel den Groote was opgetreden, om diens uitgestrekt rijk in be- dwang te houden, verviel weldra met zijn dood^ om plaats te maken voor een tijd van regeeringloosheid, een tijd waarin het centraal gezag als ondermijnd was, en het volk gebukt ging onder den druk van oppermachtige I'Z heeren. En eerst van het oogenblik dat de steden zich hadden vrijgemaakt, begonnen zich stedelijke corpsen te vorinen^ die later, uadat eenmaal het koninklijk gezag bevestigd was, voor de staande legers van den vorst plaats maakten. De belangrijkste ordonnantie, die sedert Earel den Groote aan het leger werd gegeven, was die van 13 Januari 1373 van Karel V, volgens welke het krijgsvolk onder cede moest belooven: „qu'ils se gouverneront bien, loyaument „et raisonnablement sans prendre aucunes choses des villes „fermees, forteresses et autres lieux sans en payer le prix „ raisonnable : et aussi qu'ils ne prendront ni recevront „deniers, vivres ou autres choses, i cause de prise ou de „ran9on et autres occasions quelconques, autrement que „dit est'' 1). Het eerste document, dat het huisvesten van krijgsvolk reeelde, was van Lodewijk XII van 20 Januari 1514 Dat reglement, dat aan de inwoners de noodige bescher- Anciennes lois Fran9aises. V. pag. 398 et sniv. ') Men zie : „ Conference des Ordonnances et Edits Royaux par Pierre Guenois." t. II, pag. 327 et suiv. Art. 7. „Le roi veut que les gens de guerre soient foumis des nesters; et les hommes d'armes contenteront les hostes qu'ils pourront." Art. 9. „En quittant ils doivent emporter un certificat des officiers du lieu constatant qu'ils ont payé tout ce qu'ils devaient aux habitants." Art. 9. „En quittant ils doivent emporter un certificat des officiers du lieu constatant qu'ils ont payé tout ce qu'ils devaient aux habitants." Art. 10. „En quittant ils doivent emporter un certificat des officiers du lieu constatant qu'ils ont payé tout ce qu'ils devaient aux habitants." Zijnne ordonnemente (bekend ordonnemente den naam van Code Michaud van Michel de Marillac) bepalen, dat tout soldat con- „vainca d'avoir rompu malicieusement les meubles de „Son hôte et pris de ses hardes on de son argent sera „pendu sur le champ," bleef het drukkende van den last zoo groot, dat provincien en steden allengs voor eigen kosten kazernen gingen bouwen, ten einde aan zooveel nadeel en ongemak te ontkomen. Zoo ontstonden de kazernen, welke aldus gemeente-instellingen werden ») De assemblee constituante bracbt bg decreet van 10 Juli 1791 de kazernen en alle militaire gebouwen bg den staat. De decreten van 23 Mei Digitized by 14 Groot misbraik had bij de vrijstellingen plaats. In den beginne had men naast de geestelijkheid aileen hen^ die een hofambt bekleedden^ zooals ,^Ie8 officiers domestiques de la maison du roi et de la reine/' van inkwartiering vrijgesteld^ maar dit getal nam zoo sterk toe^ dat het r^lemeut van 1644 de vrijstellingen van de wet afhan- kelijk stelde. Lodewijk XIV gaf aan alien, die wapenen vervaardigden, en die van wapenen hun beroep maakten, vrijstelling, maar na zijn dood, toen eenmaal voor geld alles te verkrijgen was, steeg, buiten elke ordonnantie om, het getal bevoorrechten zoo zeer, dat, zooals inMaartl768 aan het licht kwam, de vrijstellingen welhaast eenige blad- zijden bedroegen, ofschoon Lodewijk XV er reeds het aan- tal van beperkt had. De stemming van velen indiedagen, kan men wellicht opmaken uit de woorden van den man, die uit de diepte zijns gemoeds ter neder schreef; „0n a „niarqa6 le logement des gens de guerre dans Thabitation „des classes de la societe les plus basses et les plus pau- „vres, parce que les plus riches et les plus puissantes out „constamment retenu pour elles tons les avantages des „ associations, et en on fait retomber toutes les charges sur 1792 en van 24 Vend, an 11 bevestigden dit. Napoleon gaf echter bg decreet yan 23 April 1810 alle militaire gebouwen aan de steden in eigen- dom terag, onder de verplichtiDg ze in goeden staat te onderhonden en er geen andere bestemming aan te geren. Zie Alfred Blanche: dictionn G^Q. d^adininistration an. 1849. s. y. batiments militaires. p. 352 en 366. Les plus faibles. Le soldat ne dispute au manoeuvre, au raalheureux journalier, le triste grabat sur lequel, lui, sa femme et ses enfants sont plutôt entais que couches, que parce que l'homme riche se croirait fléri s'il supportait le poids du logement des troupes. De Fransche Revolutie met haar devies "guerre aux privileges et aux privileges" brach hierraede. Zij schaffte störstend être vrijstelling van inkwartieriiig af, en besaide bij decreet van 7 April 1790: "tous les citoyens sans exception sont et devront être soumis au logement des gens de guerre, jusqu'à ce qu'il ait 6t6 pourvu à un nouvel ordre de closé." De eerste wet, waarbij dit être geregeld werd, was het decreet van 10 Juli 1791, dat een afzonderlijken tête aan het huisvesten van krijgsvolk wijdde. Het beginnel, dat in deze wet gehuldigd werd en nog het en nog het en bestaat, was: dat, met uitzondering van, les depositaires de caisses pour le service public, les veuves et lesfilles, niemand, van Welken rang of stand ook, van inkwartiering zouzijn vrijgesteld. Hüsvesting moest verschaft worden: 1^ aan krijgsvolk op marsch ; 2^. aan krijgsvolk in garnizoen, voor zoover in de gebouwen, voor kazerneering bestemd, de noo- dige ruimte ontbrak. In dat geval hadden onderofficieren Diet de r Encyclopedic, — art militaire t. Ill p. 211. 3) Zie Dalloz, Org. milit. Expert, t. 34. 16 en soldaten voor onbepaalden tijd^ officieren alleen voor drie dagen recht op inkwartiering, na welken termijn deze voor eigen rekening daarin moesten voorzien. Bij decreet van 12 October 1791, werd aan den minister van oorlog opgedragen een reglement ter uitvoering van de wet te maken, waaraan bij decreet van 23 Mei 1792 werd van. Dat reglement bepaalde, dat, zoo inkwartie-ring plaats vond, de inwoners nimmer van de kamer ofbet bed, waarin zij gewoon zijn te slapen, mochten worden berofd; hoewel bet niemand, onder dit voorwendsel zou vrijstaan, zich aan dien last te onttrekken. Het gemeentebestuur zal zorg dragen, dat de inwoners de gelegenbeid niet te baat nemen, oni aan de officieren voor het huren van hun kwartier te veel in rekening te brengen. De verplichting tot het verschaffen van huisvesting rust dan op alle ingezetenen zonder onderscheid; alleen deont vangers, weduwen en jonge dochters ^) zijn hiervan vrijge-steld, zoo zij met anderen zijn overeengekomen, om daarin voor hen te voorzien, of een bepaalde geldsom opbrengen welker bedrag het gemeentebestuur vaststelt. Slechts om beurten zullen de ingezetenen dien last behoeven te dra- nalloz. Org. milit. R. t. 34. De wet van Maart 1877 heeft hier nog begegog: „les communautés religienses de femmes" art. 12. gen, hoewel steeds zal gezorgd worden, dat manschappen van een zelfde compagnie vereenigd blijven, ten einde het verzamelen des te gemakkelijker te maken. Voor alle schade en nadeel door de soldaten aangericht, blijven deze aansprakelijk De inwoners zullen hunne klachten daarover hetzij v66r, hetzij uiterlijk e^n uur nahet vertrek der troepen, aan den bevelhebber richten, die een der officieren zal belasten, de klachten die mochten inkonieu te vernemen, en daarop recht te doeu, wanneer zij gegrond blijken. Zijn geene klachten van de zijde der inwoniers ingekommen, dan zal het gemeentebestuur de verklaring afgeven, dat aan alle eischen voldaan is, en dat geene moeielijk-heden door de ingekommen zijn ondervonden. In hoofdzaak zijn deze voorschriften thans overgenomen in de wet van 16 Maart 1877, regelende de leverantien waarop het krijgsvolk recht het. Wanneer het leger, bij het uitbreken van den oorlog, in enkele streken van het land werd samengebracht, bleven Tout militaire qui commet nn vol an prejudice de Thabitant chez lequel 11 est loge est pani de la peine de la réclasion et, en cas de circonstances attennantes, d'un emprisonnement d'un an a cinq ans. (art. 248 da code de jastice militaire). Tout militaire conpable de meartre sur Thabitant chez lequel il reçoit le logement, sur sa famille ou sur ses enfants, est panl de mort. (art. 256 Code de j. m.) Zie art. 10—18 van de wet van Maart 1877. Digitized by 18 dezelfde bepalingen omtrent het inkwartieren van krijgs- volk van kracht. De artt. 15 en 16 van het decreet van 1792 spraken alleen van tijden van oorlog, zoodat de over- rige bepalingen, zoo goed oiogelijk, nioesten worden nage- leefd. Thans bepaalt de wet van 16 Maart 1877, dat, zoodra bet leger of een gedeelte daarvan mobiel wordt verklaard, de verplichting op de ingezetenen rust om al die leverantien te doen, die voor het leger noodzakelijk zijn. Hiertoe behoore: 1. het huisvesten van troepen en stallen van paarden; 2. het geven van voeding aan officiereu en soldaten; 3. het verschafen van alle middelen van vervorter met geleiders; 4. het leveren van schepen, booten en vaartuigen; 5. het verstrekken van materiel en alle bouwstoffen, die noodig zijn tot het maken en herstellen van wegen en het uitvoeren van militaire werken; 6. het ter beschikking stellen van manschappen tot weg- wijzers, boden, werklieden enz.; in 6en woord het geven van al die voorwerpen en het verricht. ten van al die deutschen, welke in het belang van het leger onmisbaar zijn (art. 5), Indien hierbij vorgelegen van de zijde der ingezetenen wordt ondervonden, kunnen de opgenoemde voorwerpen, zoo noodig met geweld, genomen worden, terwijl den na-latigen voor het niet gehoorzamen aan de gedane bevelen nog bovendien eene boete ter waarde van het dubbele van de gedane vordering zal worden opgelegd (art. 21). Alle spoorwegadministratien zijn thans verplicht, zoowelhaar personeel als materiel, dat noodig wordt geacht tot bet transport van manschappen en paarden, onmiddellijk ter beschikking van den minister van oorlog te stellen (art. 29). Eindelijk heeft de bevelhebber het recht alle paarden op te vorderen, die hij noodig oordeelt om zijn leger op voet van oorlog te brengen. De levering der paarden wordt reeds in tijd van vrede voorbereid. Men heeft daaromtrent het volgende aangenotnen : n.l. dat elk jaar v66r 16 Ja- nuari in iedere gemeente, naar een verplichte aanwij- zing der eigenaren of anders door den burgerneester ainbts- halve^ een telling zal plaats vinden van alle paarden^ die in de termen eener eventueele opeisching zouden vallen, en waarvan een nauwkeiirige lijst wordt aangelegd. Uit den aard der zaak leveren de Zuidelijke Nederlan- den weinig belangrijks voor ons onderwerp op. Onder Spaansche overheersching gebleven, en in 1715 bij Oosten- rijk gevoegd, werden deze provincien op het einde der vorige eeuw bij Frankrijk ingelijfd. De Fransche overheer- sching deed hen deelen in de fransche wetgeving zoodat Belgie. 20 het decreet van 10 Juli 1791, welks vijfde titel handelde „du logenient dea troupes" ook hier van tuepassing werd verklaard. Nadat het congres van Weenen de Belgische provincien an den staat der Vereenigde Nederlanden had toegevoegd, werden de Souvereine besluiten, die in Nederland reeds van kracht waren, ook hier rechtsgeldig verklaard: zooals het Souvereine besluit van 26 Juni 1814, waarbij „alle ,,gebouwen lands eigendom zijnde welke tot kazerneu ,,of inilitaire stallen dienden, aan de plaatselijke besturen „werden afgestaan, onder den last ze behoorlijk in goeden staat te onderhouden, en ze tot geen ander doeleinde te „gebruiken'\ (art. 2). Ingevolge art. 6 van dat besluit werden tevens ingevoerd het reglement van den Commis- saris-General van 30 Juni 1814 „op de huisvesting van de troepen van den staat," en op 3 Augustus 1814 het reglement „op de huisvesting en voeding van marcherende troepen,'' welke ook thans, nu Belgie een onafhankelijke staat is geworden, van kracht zijn gebleven. Deze besluiten, hoewel nimmer in het Staatsblad opge- nomen, en die bij ons tot velerlei moeielijkheden en be- denkingen aanleiding Hebben gegeben, zijn nog altijd als bindende wetten erkend gebleven. Dit blijkt b. v. uit het Kon. besluit van 1° Mei 1838, alwaar in den considérans wordt gelezen: ,,yii la loi da 23 Mai 1792 sur les logements militaires; „vu rarrfete du 26 Juin 1814, et les articles 73, 82 et 90 „du réglement du 30 Juin 1814 porté en consequence du- „dit arrêté; „vu Tarticle ler de Tarrfete du 3 Aout 1814 pour les troupes en marche; „vu Tarticular 96 de la loi communale du 30 Mars 1836; „vu Tarticle ler de la loi du 6 Mars 1818/' De schadeloosstelling voor verstrekte huis vesting en voe- ding, volgens art. 2 van het Souverein besluit van 3 August 1814, is bij de wet van 12 August 1862 bepaald op 1,25 fr. per dag en per man; terwijl de wet van 21 Mei 1872 met eene boete van 5—15 fr. straft dengene, die weigert krijgsvolk op marsch te huisvesten of transporten te leveren, overeenkomstig de bepalingen van bovengenoemd Souverein besluit. Het behoeft geen betoog, dat vele dezer voorschriften in menig opzicht het den niet meer voldoende zijn. Vooral is dat het geval met de tarieven, welke Het bedrag der scha-delosstelling bepalen, waarom dan ook herhaaldelijk po-gingen worden aangewend om daarin verandering te krijgen. Zoo werd nog in de Belgique Militaire van 1873 er op gewezen, dat liet dubbel van de som, vastgesteld in de artt. 93 en 94 van het S. B. van 30 Juni 1814 i), ter nauwernood voldoende zijn, om een officier te Brussel eenigszins dragelijk verblijf te verzekereu. De algemeinen behoefte aan kazernen, heeft zich in Oostenrijk eerst in lateren tijd, onder rustiger omstandigheden doen gevoelen. De aanhoudende oorlogen, in verschiliende streken van Europa gevoerd, hielden de legers veelal verspreid, en zoo menigmaal de toenniaals gebriiikelijke winterkwartieren werden betrokken, geschiedde dit, waar de geisteldheid van het land daartoe het geschiktste was. Eleven de troepen in de garnizosen, hetgeen gewonlijk van korten duur was, dan werden zij in vestingen en versterkte plaatsen, die bijkans iedere stad bezat, gehuisvest en zoo deze gelegenheid niet toereikende was, voornamelijk voor de eerste luit. En luiten. „waarvoor aan hen logement zal verstrekt worden, ingericht vol Gens het- „gene voor de kapitenen rang is bepaald," Oostenrijk. voor de kapitenen 20.-. 23 de cavalerie, in de provincien bij de inwoners ingekwärtig. Op het platte land gaf de inkwartiering herhaaldelijk tot bittere klachten aanleiding. Nu eens was het de onge lijke verdeeling van den last, dan weder de groote wille- keur welke daarbij steeds plaats vond, die de inkwartie- ring tot een gevresde plaag voor het land maakte. De weinige inaatregelen in de reglementen vastgesteld, die de leverantien tot het noodzakelijke moesten beperken en tevens alle verdriikkingen van het krijgsvolk te keer gaan, misten, tengevolge van de machteloosheid der plaat- selijke regeeringen, in den regel alle gevolg. De telkens voorkomende oproeren, wegens het onbetaald blijven der soldijen — een achterstand, die onwillekeurig de afpersin- gen van de soldaten vermeerderde — en niet minder de her- haalde desertie, waartegen de strengste inaatregelen zonder uitwerking bleven, bewijzen genoeg hoe treurig in die Dagen de toestand van het leger was. Maria Theresia bracht liet eerst in dezen ständen van zäcken verbetering. Eine verordning van 13 Juli 1748, welche de inkwartiering regeldete, droeg den volgenden meer uitvoerigen dan duidelijken titel: „Militar-, Verpfegs-, Disciplins-, Bequartiers, Marche-, Zie L, Jaiiski. Studie über die Bequartierungs-Reform des k. k. Heeres. Wien. 1874. bl. 10 seq. 24 Yorspanns-, Recrout- und Rimontirungs-Regulament für „die gesammte in den kaiserlichen konigl. Teutschen Erblan- „den verlegte Miliz." Dit reglement stond aan de gemeenten toe, op eigen kosten kazernen op te richten, terwijl haar gewaarborgd werd, dat deze gebouwen bunten haar gewaarborgd werd, dat deze gebouwen bunten haar gewaarborgd. Maar provincien en gemeenten toonden zich ongeneigd ook maar het geringste te doen; het krijgsvolk bleef ingekwartierd bij de inwoners, die voor de verstrekte huisvesting intusschen geenerlei schadeloosstelling ontvingen. Eerst later bij de gedeeltelijke . Obführung der kloosters, werden die gebouwen van staatswege voor kazerneering ingericht. Algemeinen was de verwachten, dat de 19. euw in dien gebrekkigen toestand zou voorzien; maar ook deze hoop verdächtig, toen de vele oorlogen met Napoleon allengs alle middelen uitputten, en het daarop gevolgd stelsel van bezuinig, stilstand en stremming op alle gebied ten gevolge had. Alleen de omstandigheid, dat een groß gedeelte van het leger in Italic moest verblijven, maakte den last der inkwartiering althans eenigszins dra-gelijk. De gespannen toestand in de jaren 1848 en 1849 leverde een gereede aanleiding op, om aan het leger een aanmerkelijke uitbreiding te geven. Vele tot hiertoe onbezette posten werden van troepen voorzien, zwakke garnizoenen versterkt; maar daardoor werd ook de aandrang iiaar herzieninp^ van de voorschriften betrekkelijk de inkwartieringen te algemeener. Deze kwam bij verordening van 15 Mei 1851 tot stand en is nog heden van kracht, Deze verordening noemt inkwartiering blijvend, zoo de duur langer dan drie maanden is; elke andere wordt als tijdelijk beschouwd (§ 3). Om aan de verplichting tot het verleenen van huisvesting te voldoen, mogen de gemeenten evenals de particiilieren bijzondere gebouwen of kazemen oprichten, ten einde die dan te verhuren en zelf van inkirartiering vrij te blijven (§ 11). Het ver- zoek tot inkwartiering geschiedt door tusscheukomst van den burgemeester. Maar deze is verplicht aan de aanvraag gevolg te geven, ook zelfs, viranneer hij meent dat z Jeder de door de wet gestelde maat te boven gaat, zoodra de bevelhebber in zijn verzoek volhardt, die bij weigering de noo-dige beschikbare riiimte met dwang kan opvorderen (§ 14 en § 16). Het getal persunen waaraan de ingezetenen huisvesting moeten verleenen, regelt zich naar de beschikbare ruimte der woningen, zooals het kadaster die aanwijst, (§ 20). Wanneer de troep op marsch is, wordt de schadeloosstelling terstond uitbetaald, en wel bij het vertrek, indien het krijgsvolk slechts eenige dagen blijft; duurt het verblijf langer, dan geschiedt de betaling alle vijf dagen (§ 84). Is de inkwartiering blijvend, dan mag geene voeding ▼an de ingezetenen worden gevorderd; alleen zal het geendet tot het gereedmaken van spijzen vereischt wordt moeten geleverd worden, indien de huisvesting biiiten de kazernen is (§ 40). Veertien dagen v66r het einde van elk kwartaal zal de bui^emesster het noodig aantal beschikbare wonin- gen voor de eerstvolgende drie maanden moeten aanwijzen (§ 43). De schadeloosstelling wordt uitbetaald naar een tarief bevattende alle steden en gemeenten, die naar de bevolking en de prijzen der hiiizen in 8 klassen zijn ingedeeld. Deze verdeeling dient ook tot basis voor de schadeloos- stelling welke aan krijgsvolk op marsch wordt uitgekeerd. Men neemt voor dat geval drie klassen aan; in de eerste vallen de gemeenten der drie hoogste, in de tweede die der drie volgende, en in de derde die derde laagste klassen. Een geheele heraiiening van dit tarief na tien jaren — zooals was voorgeschreven — heeft evenwel niet plaats gehad. S Edert 1866 zijn herhaaldelijk pogingen aangewend, om de inkwartieringskwestie tot eene bepaalde oplossing te brengen. De aanleiding daartoe was, dat Oostenrijk het recht om bezetting in de Duitsche bondsvestingen te leggen verloor, waardoor een aanzielijk gedeelte van het leger geheel van huisvesting werd beroofd, en een daarop gevolgde nieuwe indeeling van het leger aan kleine minder belangrijke stellen garnizoenen schonk gemeenten die op hare beurt in de daarvoor noodige ruimte slechts ten deele konden voorzien. Men heeft dan ook sedert dien tijd getracht, aan eenigszins in de bestaande behoefte te voorzien; getuige de „Instruction iiber die Ausmittlung der Raum-bediirfnisse fiir die k. k. Armee" van het jaar 1871, waarbij bepaalde voorschriften werden gegeven voor den aanleg, de inrichting en de indeeling van kazernen. Opgrond van deze instruktie hadeene algemeene enqufete, plaats naar den toestand van de huisvesting die voor het leger bestond, en naar de middelen die tot zijne verbete- ring noodig waren. Eene commissie, aan welke werd opge- dragen daaromtrent een nauwkeurig onderzoek in te stel- len, heeft in een uitvoerig rapport hare bevindingen uit- eengezet. Daaruit Week, dat in verreweg de nieeste plaatsen de huisvesting algeheelver verbetering vereischte, en dat slechts in weinige de gebouwen aan de gestelde eischen beant- Mroordden. En daar ook de niet militaire leden der commissie zich geheel met dat oordeel hadden vereenigd, zag men hierin een bewijs te meer, dat de klachten over de gebrekkige huisvesting van het leger op geen overdreven voorstelling berustten. De vraag, wie echter in de kosten zou moeten voorzien, gaf tot groote moeielijkheid aanleiding. Zie L. Janski, biz. 29—38. 28 De p^emeenten wilden zich over het algetneen liever den last getroosten, oin het kri De p^emeenten wilden zich over het algetneen liever den last getroosten, oin het kri De p^emeenten wilden zich over het algetneen liever den last getroosten, oin het kri De p^emeenten wilden zich over het algetneen liever den last getroosten, oin het kri De p^emeenten wilden zich over het algetneen liever den last getroosten, oin het kri De p^emeenten wilden zich over het algetneen liever den last getroosten, oin het kri De p^emeenten wilden zich over het algetneen liever den jgsvolk bij zich te huisvesten, dan groote kosten te maken voor het bouwen van kazernen. En geen wonder, want de schadelosstelling, welke als huur werd uitbetaald, was veelal te gering, oni haar ook zelfs eene matige rente te verzekeren voor het tot aanbouw beste kapitaal. Slechts enkele wilden zich verbinden, om tegen zekerheid van een blijvend garnizoen en geregelde schadevei-goeding, voor eigen rekening die gebouwen op te richten, maar de meeste meenden, dat deze op staatskosten moesten tot stand komen. De Bom, die de commissie tot uitvoering van haar ontworpen plan, en tevens tot algeheere verbetering der bestaande gebouwen noodig achtte, zou ongeveer 160 millioen moeten bedragen. Hoewel eene nieuwe regeling niet heeft plaats gevon- den, zoo doet al hetgeen in den laatsten tijd op dit gebied is verricht met grond verwachten, daterspoedig verbeteringen in de regeling der inkwartiering zullen tot stand komen. De vraag, of de oude Romeinsche wetgeving omtrent het inkwartieren van troepen eertijds ook in Duitschland heft gegolden, werd vroeger en later versehillend beant- wort. Wij willen oiis in die vraag niet verdiepen, maar enkel herinneren dat, zoo dit al het geval is geweest, de waarboi^en voorzeker weinig afdoende waren, daar voorzeker en volken beide, zoo herhaaldelijk blijken gaven van geringen eerbied voor de rechten van bijzondere personen. Eerst toen de algeaieene landvrede verkregen was, begon men zich in Duitschland meer met liet regelen der inkwartieringen bezig te houden. Aan het krijgsvolk gaf men slechts een bloot onderkomen terwijl de offenen alles wat zij verzochten in gereed geld hadden te betalen. De verdeeling onder de inwoners ber Juste bij de hoofden der verschillende kreitzen, aan wie alle zaken, welke het krijgswezen betroffen, binnen den kring banner kreits waren toevertrouwd, en die tevens zorgen dat de schadeloos-stelling terstond betaald werd. Vrijstelling van inkwartiering bezat de adel in de steden, aan wien dezelfde rechten waren toegekend, als de platte-landsadel bezat; maar bij dit alles was de last niet drukend; zij bestond toch alleen in het verschaffen van huis-vesting (Dach und Fach), in enkele gevallen nog van vuur, licht en zout. Es sollen also die Volker bei Gärten und Stationen in deren Standen alleinig Dach und Fach, und keinesweges einige Verpflegung sich anweisen lassen. So Tot een geheel andere meening kwain men echter in den dertigjährigen oorlog. Wallenstein denn namelijk het anbod om, zonder bijdrage uit de schatkist, een groot leger oder bewären, een  niet alleen in het land van den vijand, maar ook in dat van de bondgenooten van den keizer had Wallenstein zijne troepen onderhouden —, dat bij den vrede van Praag in 1635, tegen dergelijke zware afpersingen voor-zorgsmaatregelen genomen werden, terwijl bij den West-phaalschen vrede, algemeen veel gematigder beginselen tot richtigt noer werden aangenomen. De keizer, die het jus belli ac pacis, en het daarniede samengaande recht tot inkwartiering op de landen der rijksstenden nog steeds onbeperkt uitoefende, zou thans het verzoek tot inkwartiering aan de landsheeren moeten ricliten, wier toestemming werd ver-eischt en waarin de rijksdag zou worden gekend. Zoo is dan ook de meening van vele schrijvers, dat de dertigjarige ook een hoofdmoment in de geschiedenis der inkwartie-ring daarstelt. De zevenjarige oorlog vormt het tijdperk van de regeling der inkwartiering door rijkswetten. Men gaf aan het krijgsvolk alleen onderkomen (Dach und Fach), zoo noodig ook betgeen tot het gereed maken van spijzen vereischt werd; in zijn onderhoud voorzag men uit magazijnen of uit de obrengsten van het land, terwijl de geestelijkheid evenals de ridderschap van alle lasten bleven vrijgesteld, en elke inbreuk op dit privilegie werd als eene handeling strijdig met het recht aangemerkt. De oorlog met Frankrijk in het einde der vorige eeuw rippe een nieuwen toestand in het leven. Voeding en verpleging van het krijgsvolk gingen thans op de ingezetten over, vrijstellingen vroeger geschonken werden inge-trokken, en weldra moest in deze ook de adel zijne rechten opoflferen. Datzelfde beginsel werd later na de reorganiäsitie die Pruisen in 1807 ondei^ging, de grondslag voor Standen ausschreiben Oder machen. Zie Brockhaus — Conversations-lexikon anno 1876, bl. 963. s.?. 32 de nieuwe regeling betrekkelijk de inkwartieringen van 17 Maart 1810 i). Deze regeling nicht 17 Maar 1810 met de daarige gebracht verbetenen en wijzigingen (zooals de reglementen van 21 Augustus 1821 en 7 Mei 1857) werd bij besluit van 7 November 1867 tot bondswet) verheven, ogeweenkomstig art. 61 van de staatsregeling van den Nord-Düsseldern bond, volgens welke de Prüsische werden, op het krijgswezen, terstond in den geheelen bond zou worden ingevoerd. Langen tijd lud men echter in Prüsische een geheelen herziening dier wet als een dringende behoefte erkend. Voor erst toch was het twijfelachtig naar de regeling van 1810, of het verschaffen van huisvesting aan krijgsvolk een verplichting was van den staat, en zoo ja, of de gevorderde inkwartiering dan als onus reale op het onroerend goed dan wel als onus personale op de inwoners rustende te beschouwen was **). Evenzeer gaf de geheel ontoereikende 3) De belaagrijke kv^estie of inkwartiering een onus reale dan wel personale te noemen is, in Daitschland van beide zijden met heftigheid ver-dedlgd, moet ik, als de grenzen van dit proefschrift overschrgdende, voorbggaan. Zie echter: Gliick. Commentar. XVII bl. 395. seq. 33 schadeloosstelling tot herhaalde klachten en grieven aanleidiDg, en bij de invoering van de wet in den geheelen boi^d bleek het toch, dat de schadeloosstelling door ver-scheidene staten uitbetaald, aanmerkelijk hooger was dan die, weike thans naar de regeling van 1810 zou plaats vinden, gelijk dit b. v. in het koninkrijk Saksen naar de wet van 7 December 1837 (§ 15) het geval was. De algemeinen wensch, om n.l. eene wet geheel in over- ehenstemming met de behoften van den tijd te verkrijgen, zou sprengig verwegenlijkt worden. Op 2 April 1868 werd het ontwerp aan den rijksdag voorgelegd, dat sa belang- rijke discussien tot de wet van 25 Juni 1868 leidde Bij deze wet behooren drie bijlagen: regeling van hetgeen in het kwartier moet worden versehaft, het tarief voor de schadeloosstelling en de indeeling der plaatsen in klas- sen. Op 31 December 1868 werd nog door den kanselier van den N. D. bond eene uitvoerige instructie, bevattende de reglementaire bepalingen ter uitvoering van de wet, uitgevaardigd Schweppe. Jur. Magazin. I 5. Yangerow. Ill bl. 423. seq. Unterholzner. II bl. 336. seq. Rechtslex. VU bl. 761. Über Bomano werd de inkwartiering als een „odus reale" beschouwd. 1) Zie Bandesgesetzblatt. Jahrg. 1868 bl. 523. seq. Deze instructie is met geringe wgzigingen  en is ingevoerd: a. in Hessen bezuiden den Main (op grond van art. 2. van de militaire conventie tusschen Prüsien en Hessen van 7 April 1867) door de wet van 11 Augustus 1869. 6. in Baden door de rijkswet van 22 November 1871. 6. in Württemberg door de rijkswet van 9 Februari 1875. 6. in Beijeren door de rijkswet van 9 Februari 1875. Het verschaffen van inkwartieringen door de inwoners in tijden van vrede (d. i. buiten den tijd, dat de wet regelende de leverantien in tijden van oorlog van 13 Juni 1873 in werking treedt)^ moet thans in het geheele Duitsche Rijk volgens de voorschriften van de wet van 25 Juni 1868 plaats vinden, en § 20 zegt uitdrukkelijk dat alle met die wet strijdige bepalingen opgeheven zijn. Welke zijn nu de hoofdbeginselen van de wet van 1868? De zoi^, dat aan krijgsvolk huis vesting worde verschaft, is een algemeene verplichting, welke op den bond rust, en wier verstrekking alleen tegen het geven van schade- loosstelling kan gevorderd worden. (§ 1). Main, Baden, Elzas-Lotharingen en Wurtemberg ingevoerd. Begeren heeft voor zich eene instractie, die echter veel met de vorige overreenkomt, vastgesteld. 36 Voor krijgsvolk in garnizoen is de huisvesting in kzernen regel. Voor zooverre deze gebouwen niet overal bestaan, moet aan blijvend garnizoen huisvesting worden verstrekt, ma Voor krijgsvolk in garnizoen is de huisvesting in kzernen regel. Voor zooverre deze gebouwen niet overal bestaan, moet aan blijvend garnizoen huisvesting worden verstrekt, ma Voor krijgsvolk in garnizoen is de huisvesting in kzernen regel. Voor zooverre deze gebouwen niet overal bestaan, moet aan blijvend garnizoen huisvesting worden verstrekt, ma Voor krijgsvolk in garnizoen is de huisvesting in kzernen regel. Voor zooverre deze gebouwen niet overal bestaan, moet aan blij Ar den alle voor onderofficieren en manschappen, als-mede stalling voor paarden (§ 2). Zijn de troepen in kan-tantonnementen voor langer dan zes maanden vereenigd, zoo blijft inkwartiering zich bepalen tot de zoo even genoemde personen. (§ 2). Eerst bij inkwartiering voor korteren tijd of van krijgsvolk op marsch moet op aanvraag ook huis-vesting aan officieren en militaire ambtenaren, als-mede stalling voor paarden verstrekt worden, benvens de noo-dige localen tot het houden van bureau, het bergen van goederen en het betrekken van wachten (§ 2). 