De zeden der wilden van Amerika [microform] : zynde een nieuwe uitvoerige en zeer kurieuse beschryving van derzelver oorsprong, godsdienst, manier von oorlogen, huwelyken, opvoeding, oeffeningen, feesten, danzeryen, begravenissen, en andere zeldzame gewoonten, tegen de zeden der oudste volkeren vergeleken, en met getuigenissen uit de oudste grieksche en andere schryveren getoetst en bevestigt
Lafitau, Joseph François, 1681-1746
Beftbry vidgvan Iwifte- ClM* zddete m^ meer als zes hondert perfonen, die elk om \ zerA door dleriy soorten van betuigfeidflta van, vrindfchap hun wat vreugde zy door hun bezoek bbtfoligen, betobnden. Vwder Ma^uecte n* in 't kort eep denkbeeld van de Ilinenzers en hun 2Men gegeven tie htbhea, spreekc vo^volgens van de Ka- lumet op deze wyze. }, Zy hebben niets heiligers en dierbaarders. Men bewyft de „ fcepcers der Koningen zo veel eer niec als zy ditriet aan doen. Hy „ fchyttt de God van Vrede en Oorlog te zyU) en leven en dood ,1 in zyn lumden te hebben. 't Is genoeg dit Kied by zich te heb- ALD Bien en het te laten zien om vodig midden door de vyanden te wandelen, die in het hevigfte van net geveche de wapens neer, werpen, wanneer hon dit vertoont word. Hierom gaven er myt, de IHnenzen een, om voor vygeleyde by de Nation te dienen, die in myn tocht moeft doortrekken. Daar is een Kalumec, voor de Vrede 9 en een voor den Oorlog. Zy bedienen 'erzicli M ook van om hun ge&hillen by te le^en, om hun verbinteniflen te bekraditigen, en om teeen vremdehngen te fpreken- M Het belbat uit een rodelSeen, die zo glad is als mariner, en zodanigdoorboort, dat het eene end dient 6m tabak in te (lop. 3, pen, en het ander in een handvatzel fluit, dat een (lok is van » twee voeten lang, to dik als een ordinaar r|ed, en van binnen „ hoi. Het is verbiert met het hooft en hals vain verfcheyde vo- M gelS) wier veeren het fraai zyn; zy hangen ^er ook erote rode, ,f groene en andere pluimen aan j daar het van alle kanten mee „ omwonden is. Zy maken *er werk van, om dat zy het voor y, de Kalumet van de Zon aanzieny en inderdaad zy bieden ze de „ Zon aan om te roken, wanneer zy ftilte, regen, of mooi weer „ verlangen; z^ maken zwarigheid zich in 't be^in van den zomer 3» te baaen» of nieawe vnichten te eteni voor dat zy 'er mee ge- „Dann heben. Zie hier hoe zulks in zyn werk gaat. „De Kalumetdans" die onder deze Volkeren zer beroemt is, „word Diet als om gewichtige oorzaken gehouden -, zomt'ds om „de Vrede te bekrachtigen, om zich tot eenigen groten oorlog ,1 te verenigen, op andere tyden voor een algemeen voor een algemeen voor een algemeen voor een of de ander aan- „onthalen.’s Winters gefchied deze plechtigheid in een hut. „ ^s Zomers op het open veld. De plaats verkoren zynde omringt „ men die met bomen,Qp dat al de toekykers onder derzelvcrfcha- ,3 duwe voor het fteken der 25on zouden bevryd zyn. Men fprcyd 3, op 't midden van de plaats een grote bieze mat , die met ver- „ fcheyde kleuren befchildert is , deze dient voor een tapyt om » daar met eerbied den God van dien genen, die den Dans geeft, „ op te.plaatzen. Want ieder heeft zyn God , dien zy hun Afa- 3, nitou noemen. Dit is een Slang, een Vogei, een Steen , oficts „ diergelyks , daar zy van gedroomt hebben , en daar zy al hun vertrouwen voor den goedeg uitllag van hun oorlog , jacht , en s> n vilfchery op ftellen. iJicht by dezen Manitou en aan z^'n rech- ter VAN AMERIKA. tV. BOEK. 45f » ter ly leggen z« de Kalmnee , toe wiens eer? dit feeft gefchied „ Men nuuUct als tm yr*peavraal, en men legt dewapens ten toon „ waar van zich de krygshdden dezer Natie bedienen , ce weten „ de knods , de heirbyl, den boog , den pylkoker, en de pylen. De zaken dus geländet zu den, en het uur van den Dans na derende nemen die geno die benoemt zijn om te zingen, de "aanziellen plaats onder deze bomen in. Hier toe worden de mannen en vrouvren verkoreni die de schoonAe (lemmen heben een vrouvren verkoreni die de schoonAe (lemmen heben een vrouvren verkoreni, inaar ieder moet op zyn aankomftden Maniiou groeten, 't geen by al somme kende doed, blazende den rook uit den mond op hem, als of n hy hem wierook eośwaaide. Hier na verfchytit de leyder van den Dans in ^t midden van de vergaderingi en neemt itrak met n eerbied de Kalumet, en dezelve met bey de de handen ordernende doet hv die op de maat danilen op 't geluid van de ff liederen. Hy maaJtt *er allerly vremde figiimi mee, dan coonc » liy ze eens aan de vergadering9 draiende ze gints en hcrwaairts, » en dan bied hy ze de Zon aan > als of hy die vrilde doen rpken; » dan eens buige hy die na de. aarde, dan firekt hy derzelver 9 vieugels uit als om te vliegen : m andere tyden nadert hy die » aan den mond der toekykers op dat zy roken ; dit gefchied al- » les op de maat) en is als de eerue intrede van het Ettilet. n De twede beftaat in een gevechc, dat op *t geluid van eeh ze- n ker foort van trommel gehouden word, welke in plaats van 3, Zang komt, of zelfs dur onder geroert word, Aenunende wel a te zamen over een. De Danfler geeft era van de krygshelden een teken om de wapens, die op de mat leggen op te nemen, en nodigt hem uit om op het roeren der trom te vechten; deze nadert, neemt boog en pyl met de heurbyli en vangt het Tweegevecht tegen den ander aan, die niets als de Kalumet heeft om zich te ver n weren: dit Ichouwfpel is zeer vermakelyk, voor al om dat het altydop de maat gefchied; want de een is de aanvaller j de an- d^ verweert zich; de een brengc een ilag aan> de ander keertn ze\f; de eeo^ucht ^ de ander vervolgt hem; dan keen de vluchter om, en doet zyn vyand weer wyken, 'e geen zo wel op de maat en vafte pau En gefchied, na het gelud der fiemmen II en trommels, dat dit voor een aartige intree van een Ballet in I, Frankryk zou kunnen doorgaan. „ De derde vertoning beftaat in een lange redevoering, welke de gene, die de Kalumet in de hand heeft, houd. Want hec gevecht ge-eindifft zynde zonder dat er bloct geftort is, ver- haalt hy de Veldflagen waar in hy zich bevonden heeft, deovern winen die hy l^haalt heeft; hy noemc de Natien, de plaat zen, en de gevangens die hy daar gemaakt heeft, en om den genen te belonen die de meefter van oezen Dans is, vereert hy hem een schone bever-rok of lets anders: en het aangenomen hebbende gaat hy de Kalumet een ander aanbicden, die aan een deMen,-en zo in *t rond, tot dat zy allc  »«op- gemerkt X«/i«r- ht.Hift. JUI* Kam. Frmittv Verge- JykJng vinde Kalu- mctmet den flan* genltat' vuMei* koriuf. 4^ iz¥dEk i)^k' #^fl^DE*JV „ bende, de V<i6hMi vaii'de VtmmifidfhjAmil^tiie^^ „ de Natie fctehkt, die ibtAtih tilecfjti^la g6n6di^ ir, tot te> ,. ken van den eeuwigdurenddh Vitdd, die *er tdTch^'deze twee t, Volkeren lyn m. Vader M^arauitte Vif^h:ult vevolg6ns edi vain di Kederen, die men op de Kaluo^ zin^t, Wint aaii i^, zegt hy > een zekeren toon geven> die med met ntfteh ni6t wef Vdrbdtflderl kan, en die 'er evenwel al de bevalligheid V. AiAi geeft. Ik, heb in der dnd aan. gemerkt, dac de zangen van d(^ I^v^nUMdhe Natied' lii^er wel. fügen heben als die dritte Irdkblz^fi' en adder e X^ilden, die dicht by Quebec wonen. J'i.;, Na den oorloe die nien ih ^^ liiffBi^%ii^t6gfchd^Otitagunis, anders de Voflen gehasimt, VdSfde, ibhmk niieh etfhSUaf vandeze Natie aan de Wilden van de plaats da^t [k mp Zdidiflingfchap bekleedde, die hem liet leven schotik, vdkeds de gewoonte der Chriften Wilden. Deze Slaaf dted" fiii6 iMt kty^n in deze Kalumet-dans, en onze loiden Wareh "ei* ails gdk na. Zy quamen hier toe dikvl^ils in de hUt t^ i^dhetr, daiii* hy in de famili^ aaneenomen was, ota hetn te zien di^\&h iti tk horen zingen. Ik bleef' er zelf alte met^ by, vindl^de Noch hinets quod Deze plechtigheid van de Kaluittet, dic Echepte er veel verniaak id. Miu Et edtii hif 't wodderiykft voonmam, is dat liy onder 't zJnieii iii'et al& U^ edktil woord aUe- luia vatic, fprekedde de u als db Mliaded ( od) uit. en fbletzen- de liet woord iii twe^ ^1yk( aeleh op deie wyze Jtlk-lma. Hy herhaalde dikwils tie^ eerite, eh aiax na hec t\<rede) valllehde vatt het een op het ander, en ze elk in 't byzonder I^ngs verfcheyde tonen van een muziek roltendi^,, dat redelVk bevatlTg was. Lef- carbot fchryft, oat hy die zelfd^ wtciord id ak Gezadged dihr Soori* quezen gehoort'had. Ik weec h Let was bequeathed in the domain of the realm, the kingdom of the people, and the kingdom of the people. DERDEHORSTORFF. Nets verbeelt bete de Slangedaf vt^n Merkuriiis als het Vrede-fried. Merkuriiis was een uitheetnfche Godheid ten op' zicht van de Grieken, die dezelve van de E'gyptetbi en andere iMrbaarfchc Volkeren ondeedt hadden. Hierom is het diet om te verwonderen dat de Grieken hcrii door Fibicii onkfeHbittt htbben gemaakt, en dat zy zelfs verfcheyde zak6'ii, die dezed God raken konden, nict geweten hebben. In ded Zinnebfceldi^ Goddienst der Ouden was de overeenkomfl vad Jupiter en Merkurius met de menfTchen na alien schyn in haar oorfi^rod'^ das adders als eed vef boreenheid, die hun net Oraerfte wezen vdrbeeldde, dat hun de plicht op ley om elkaader, schon vremt zynde, id de plicht van den Burgen ongang eerbied te bewymmen; oda het recht der Volkeren als geheiligt aan te zien; om het in luden te een inzicnt van Vrede zich in hun hadden quamen ilellen, om houden van de genoose troow te houden. In den zin wierden die genoose die van de een Natien tot d« andere i;ezonden wierden, enigermaten als Afgezaiiten van Jupicer zeirs aangezient dat is te zeggen Us perfonen) die unmiddelyk van wegen den Heere ||czonden wierden. De Slaflgellaf, dien men hinter han gelegen, was han gelegen, en het teken van han gelegen noch hedendaags de staf der Wapen-Koning En. Deszelfs figuur was zinnebeeldig de Vleugels en de ilangen zyn tckcns van den Godsdienil. Miirchien wilden zy door dcze vleUgels de naarftiffheid , die zy ainwenden mqeften* betekcneni en miflbhien datde ilangen) waar mee by omwonden was* de voorzichtigheid betekende» waarmee zy in hunne onderhandelingen moelten te werk gaan. , Oe Areo* (Muten hadden op hun tocht HunHerout en hun Ambailadeur dien zy aan alle natien t die zy op den weg ontmoetten, afvaardigden. „ Die Was Ethalides, een vaardig en naarftig Afgezant, dien zy de n zofg del* onderhandelingen hadden toevercroud) en dien zy den „ ibtvan Merkuriu^ in handen gaven. jt De Kaiumet gelykt enigermaten van gedaiante na den flangeftaf: % is een fiok byna van de zelfde.lengtej hy is altyd met groce plui* men verciert, of zomcyds methele vleugels als de Caduceus, gelyk hy in een der platen van de nieuwe !liftorie van Verginia verbeelc word. Daar ontbreekt zo ''e fchynt niets aan de Calumet tot volko- ine gelykenis van het zinnebtelt als de gekroonde ilangen , die altyd aan de Caduceus door de Grieken en Romeinen in de Stantbeelden en zinnebeelden van Merkurius behouden zyn. Maar indien de W^ilden dit punt van gelykenis niet hebbenj datonverfchillig fchy- nen kan j zynde miflchien maar een van die cieraden * die men >r af en toe kan doen, volgens de zinlykheid en aarc van ieder Natie> bebben de Grieken en Romeinen van hun kant aan den Ikngenftaf het wezentlykfiet dac de Kaiumet van vrede heeft, niet behou- den. Dat is deze pyp, welke, volgens de verbeelding die ik >r van heb, een waar Altaar is, waar op de Wilden aan de zon een volkome offerandenanbieden: Oiferande, die de Kaiumet deze eer-bied byzet, waar aan na den aart van den oudenGodsdieaft > de hei-ligheid der Eden, enhetonfchenbaarrecht der Volkeren verknochc zyn, op de zelfde wyze als zy eertyds aan dehSlangenflaf gehecht waren. Wanneer ik zeg, dat de Grieken en Romeinen aan den Slangenfiaf deze pyp van de Kaiumet niet bewaart hebben, die een waar Altaar is, waar op de Wilden noch^ hedendaags een QfTerande aan de Zon doen, spreek ik 'er dus niet van, als volgens het denkbeeld dat ik 'er van heb, dat de Caduceus en de Calumet oorfpronkelyk een en het zelfde waren Myn gevoelen zal die gene wel gegrond Toorkomen, die den naam van wV^pt^o of Vmr-dragers, die men aan deze Roe-dragers, zo ik my van die woord mag bedienen om die gene te becekenen, die met het karakcer van AmbalTadeurs bekleed waren, in die tyden dat de Caduceus of Slangen-roe het heligZinnebeeld van hunne Zending was, willen doorgronden. Men vind het woord T«'-<p(,,®. in Herodotus, in Xenofon., by Fi-11. DE E L. W lo V. 6^. N.HI/I' tfmit. Pkmk* 6. Xtnopb. tie rtfmh, Lttti.f. 400. Vbil» it viti Mt' ,fisjik.l. Ptiluc 461 ZEDEN DER V^ILDEH  noch oader met den flanKen flstver- gelrkcn. lo den Jood, in Ponax, en in Sui, Meh jem nicht her gegen dlezc und Schryversj en nicht heben, der Alexander ab' Alexandre en Coelius, Klodiginus gezegt heben, befürchtet: 1. Dat hec Präsidenten  de (Iryd aangpng zy voor de eeri^ Scandaarden traden > om voorflageh te doen, u^aar op men de wapens neerley, of den ftryd begoti. f. Dat deeerbied, die men voor hen had > denOvejrwiniiaar verplichtte o'm alle vandiykheid te doen bphouden,. lo dra zy zich venoonden om meuwe voorllellingen te doen, of om te betuigen dat ntert zlch on« derwierp : zo dat om een volkdme overwinning en een gehele neerlaag te beteken^n I het tot een fpreekwbord was, om' m overwinning en een gehele neerlaag te beteken. Gedemombers, zich van Vuurdragers te bedienen, en die aan het hooft der Legers te doen trekken. Eu delyk, dat het een zo oud gebruik was, dat men die gewonte had zelfs voor dat deFrom' petters uitgevonden waren, om den aanval te blazen. De Volkeren van Pontus en Kappadocien hadden menigte van 'Waarzeggers, die men fyrethen noemde, een woord waar van de betekenis op dat van JPyrcpborcti mee uitkomt? 'Tis waar de Schryvers geven ons geen licnt genoeg om ons te doen kennen hoe die draag-Alta. ren gemacht waren, maar hec is ons genoeg dac wy in de Kalumet een waar Altaar vinden, een heilig-vuur, en een reuk-ofier, na- mentlyk de kruiden, waar van wy reeds gezegt hebben dac de Ouden die aan de Goden ofierden. Ik heb ook in enig Schryver gelezen, dat men den Slangenfiaf met haft opfchikte, dat men netjes viocht, op dezelfde wyze als men met de Calumet leeft; maar wat vlyt ik ook aaneewent heb, ik heb my niet kunnen erinneren waar. ik heb my niet kunnen erinneren waar. ik hec gelezen had. Men zal dit evenwel maklyk kunnen geloven, als men overweegt dac de bywoorden, die de Schryvers aan den ilaf van Merkurius geven, betekenen dac de byvergult, en gants verciert was; dat volgens het gebruik der Ouden j Men de hairlokken aan de Goden opoffererde: en dat de Komeinen, die zich in plaats van een Slangenfiaf van Olystakken, van yerkruid en andere kruiden, Sagmena genaamt, bedienden, dezelve met wol en windclen vercierden. In al hec overige zyn de Slangeftafen CalL-iiC ce enemaal gelyk; want de Wilden stellen vaft, gcIyk men iii.ic oudheid ook deed, dat het een Zinnebeeld van Vrede voor de gene is die dezen ilaf anbieden en ontfangen, en van oorlog voor die gene, die hem van de hand wyzen en verwerpen: dat hy het recht van leveii en dood. VAN A M E R I K A. IV. B O E K. Twe« derld foOR vuKar lamcf ten, cca vaovrc- decn ecnvaa ooilog. Dood Toert. Dat hy de schimmern uit do hd kyd en diar in iort: dat zy de gram schap der Gbdta zoudoi gaande maken, en Srote ongelukken op hun halen i zo zy de crouw, e daar oor gegen is, ihonden. In der daad daar is geen zdurder pand als deze Kalumet, die gelyk Vader Marquette wd zegt, wenn men ze in 'c hevigtle van 'c gcveclit zien iMt, de wiipens titt de lianden doet vallen Eindelyk de Wildeh zeggen, dat hec de Zon is die hun deze Kalumet ge^ven heeft, op 'lelfde wy-ze als de Ouden zeyden dac Merkunus den Siangoallaf uit Imnden van Apollo gekregen had. Nademaal 'er Kalumetten van Vrede zyn 'en Kalumetten van oorlog moet men ze wel weten Te ordentliche Verbindung zondrücken, welche men gevaar loopt om door zyn onachtzaamheid of otiwetent, hereden te worden; want de Wilden niet opentlyk detronw van de Kalumet durvende fchenden trachten lillen cegen die geneigruiken, daar zy enig verraad tegen willen piegen j om ze enigermaten daar voor verantworten te maken » en op dat ze hun verlies aan zich zelven te wyten hebben. hen Franfch Ollicier, die de Zeden der Wilden hei wel kent, had evenwel haalt in diergelyk een llrik gevallen. De Sionen, by wie waren willens om zich van enige Wilden te ontflaufen, die by dezen Kommandant gekommen waren, en zu zouden hei dem gedanken, in den moordt dien zy wilden piegen, ingewikkelt hebea Zy gelieten such dan als of zy met hem van staatszaken wilden freken. En boden hem cwaair Kalumets aan. De OUicier, dien die getai van Kalumets verdacht voorquam, verhaalle zich niet om zyn imt woord te gven; en in zyn fore wedergekeere zunde, rädpleegde hy hier over met een zyner Wilden, dat een schrander karel was. De deed hem opmcrken dat ^cr On der deze Kalmnetten Ein was, die nicht als de andere met haben, was, die nicht als de andere met haben, was en op wieren riet de figuur van een Stang, waar meer bei den wenig verwunden was, gefunden was; vervolgens de deed hy het begrypen, dat die het te ken van een gcheim verraad was. De Officier nam hier op zijn maatregelen, hy ständig het verzögens der Siouzen te leur y en hielt zich in zijn Fort met al zijn volk op zijn hoede. Na men meer gezegt heefc, is dit noch een gewonlijk teken van ooriog, wannecr zy den stok van de Kalumet, tüchtenden de hairen in, met vermüden befryken. V I E R D E H O O F T S T U K. DE Kalumet is nice alleen een Zinnebeeld van Vrede of Oorlog, Van den maar ook van den Koophandel, gelyk de Slangeflaf va^ Mer- J^ kurius, dieom dezereden de veiligheid der wegen moeft bcxor- ^ gen, die hem in 't byzonder tot.j;ewyd waren ; en dien men om dezelfde reden een beurs in de hand geeft, om te tonen dat hy de God der Kooplieden was, en de borg van hun goede trouw. Men heeft Merkurius verongelykt , met hem tot God van de ®«ins Dieven te maken. Niets ftryd 'er meer tegen de verplichdng die '* J I. DEE L. y.x op •-Ja : I. I Scltfjr. ftt$, WMrom Mw kaor MoQod 4trDic* *rag«« BOCIIN mini. hint. in li •»/( !!«/ •»;n«l D«W!r« den tMOhoa haad«l OMtfct* ftcncn dmOca 4rjrirra< StJ,p. 6i. ■3iJ aard^ieid der Oijiden^ die 4egcfrpuwheid der koopliedeh hebben willei^vf^ch( nu(^» jnet v«n bim God ecnGod der dievea te De,1f7flde Natlen^imklen yui idle tyden «f met elkander. Hun koopnan^ heeftjdi^ gemeea met die der Ouden , dat heteea zuivecctr^f^ is wx waar tegens ^^aar. Zy hebben aUe iets by- zonder, dat ae andefe'niet iiebbeh,' en de handel doec alle deze ^ei>.y^|4e ene f»c d^ anderc rpnd gaan. Het zyn granen , por- cdein^ pCNpn » rpkkeii* tabajkt.n^itten , kanooS} allerlei werken yan -^^mibpM^i^fiB^.y/'^ oiTen-hair gcmaakt , katoene bedden , huisffafl;^ M'l'^^^ 'i^?' ^"1 wpQrd alles wat toe behulp van V moipppi leven dienen kan. De leichten en de danfen die de Wilden houden, ganze by de andere Natien handelijk maken van hun koopmanfchap een 'aan- Renaam tydverdryf. Zy trekken v:in deneen tot den ander, gegrk wanneer zy in Ambaflkde gaan. Zo was eertyds de koophan-del der Volkeren van Thracien en Pontus t wanneer zy in Grieldienland hun waren gingen veilen, die inkorenj pelteryen, bevergyl engezpute viich beftonden, die zeerberoenit waren; wantzy gongen er al zingende en danllende na toe, lioudende gedurige iQ navolgipg van de Volkeren die Bacchus verzelden. Dus Ifgt Palechamp een. woord van een Vers van Nicoilratus of Philelina Pi door Atheneus aangevoert, uit. Hu|i wyze van handel te dry vep gefchied by wyze van gefchied by wyze van gefchieden. Der dar, der aan den opperften en in 't gros aan het Uchaam vande jätige gegenwärtige worden, waar med men handelt, en die ze met een ander gefchenk. beantwoordt dat altyd aangenomen wordeir häte naauw te bezien, om dat dit loort van een gefelienk tAt een ioQttvan Recht kan aangezien worden, dat op de waren gelegt is. Daarna dryyen ze kpoproanfchap van den eenen parti-füllen een van de andere en van de een Hut tot de andere. Men aond ian eien van deze Hutten de zaak die te koop is, van daar xend men eenige andere zaakweer te rug, die 'er de prys van is; maar zo 'er niet m^g te vreden is, laat men het weerom brengen daf^jh^ van daan gekomen is, en men neem "Zyn was weer na zich, ten zy men iets beters bied, of dat beter na zyn zin is." De waardering en de lull om iets te liebben, maken 'er alleen den prys van uit. Men moee wel toezien by deze Wilden, zy zyn er ilim zu wel als in ander: landen, en zy ftellen zomtyds guiteilre-ken te^d^ vremdelingen in ^t werk. Freziec yerbaalt iets zonderlings van de wyze van handeldryving enigntndianen van Chili die op dejgebergten van de Andes wo-men, deweDce zeer nadenfmaak en dien aart d:r Wilden zweemt. ^y "^f^ifl^^ zo dra d^ ^>aan(cbe Handelaars op een plaats komen, zrecht, toe la. het oi^rhoofc van het vlek gaan, daar zy een ge. fchenk aan doent zo wel als aan ieder in ^t oyzonder van die ge* ■. nen VAN AM B R I K A: IV. BOEK. 'm Bin, dair zyn CimiKe id^ beibat wmt m «Ut oppejrhobft met impetteogBtbbal ijra ^rcrftrooide onderdaneii via de komft de* kooplieden laat verwictigen, daar zy mce htikldeB kimtien. Dezt Ekomen zynde, zien de koopnuinfcluippen « als mdfen, bylen » mmen, naalden > enz Zo dn zy alles gezien hebben» en de rai-ling klaar is, neemt ieder *c geen hem aanftut naar zyn huis, en vertrekt'Zonder te bettlen » zo dat de koopman alles geleverc heefc, zonder te weten aan wien » noch enige van zyn fchuldenaars tc xien. Eindelyk als de koopman verreizen wiUgeeft • het Oppcrhoolc door een ander trompeccengeicbal order om te betalen, en ieder komt en brengt getrouwely Google "K" geen by beloofe heefc. Eindelyk daar zyn by de golden eenige rechten te betalen 9 wanneer zy reizen om Handel te dryven > en de landen van een Nacic doortrekken) by wie zy zich niet wülen ophoudeni en dat zy willens zyn verder te trekken) want de minfie person van de- ze Natie zal twintig of dertig Kinoos aanhouden* zeggende dat bf ic rivier flint, of om dat men het lighaam van zo een Kapitein niet gedckt hecft, of op wat voorwendzel hy geven wil. Men bied in dicrgelyke gelegenheden geen tegenftand* maar met een ge- fchenk is men vry. Hoe wcinig iniialig djc Wilden schynen* zytize het evenwel in der da^d, en zelfs llim genoeg op hud taken: maar zo wel als de! vreemdclingen niet veilig voor hun handen zyn Die zerlidhtzyn; zyn deze 00k niet gedekte voor de nne die hen bedriegen willen of zich vieren dat zy henbedrogen nebben; wanneer zy ontrent hen geweld gebruikt henben, daar zy wel zien dat het Vruchteloos is zich tegen aan te kanten. Ik zal hier, voor datik dit artikel eindigtzeggen, dat tothef toe de Europeanen, die met de lllinenzen en de andere Voikeren van Louisiana gehandelt hebben, zich op het voorbeeld van deze Natien van de Vrede-Kalumet hebben bedicnt, en dat zydeel hebben lenomen aan alle de plechtigheden, die by hen in gebruik zynom de vreenidelingen te ontfangen, omeen vryen doortocht te hebben, om de veiligheid van den Koophandel te verzekerent om de doden te bewenen, en om de knopen van de verbonden, die zy aangaan, toe te ftrikken. Ik weet niet wat de Zendelingen van de veri'chevde orders hier van denken, of zy de beweegredenen van Godsdiend, die in die gebruik zyn opgefloten, doorgrond hebben, en of yy die gene die het waamemen zwarigheid. Daar ontrent ma- ken, dan ofzy geloven het te moeten toeftanjveronderftellende.dac de Wilden overal geen Godsdienst heben, ofdathet^noud- tyds een oeifening van Godsdienst waS) geen indnik meer op hun gemoed niaakc, en niet meer als op den voet van'een te eenenuud burgerlyk gebruik moet aangezien worden. Wat myaangaat> die weet dat de Wilden zeer bygelovig zyn, die meen by hen grote overblyfzelen van het Ileydendomte ontdekkenj en die hier in een zeer klare Afgodery gewaar worde, ik geloofook dat men ver- plicht is zyn befc te doen om dit gebraik te eenemaal af te fchaf- W 9 fenj ZEDEN DBR WILDEN ftSfl OB hcc CM& EttrapcmBtt tc cfntiimi ts TcrowdcBt  de oli daar hy zich meä befmeert, en de pelteryen waar med hy handel dryft. De omzwervende volkeren leven byna niet als van lech en vifch: cen deel van 't jaaf zyn zyn zy Vifch-etcrs, zwervende zonder ophouden langs den oever van de meiren en rivieren eht ander deel brengen zy in de boirchen door met wild gediene oa te lopen. Ik zal my hier in de omstandigheden van hun verfcheyde wyzen van jagen en vilchen niet inlaten noch hoe ze 't vleefch voor -t vunr of in de zon braden of drogen j en tot ineel maken dat zyn al te bekende en gemene zaken t om 'er dit werk me& te volldn. Volgens myn inzicht zal het genoeg zyn te zeggen dat de jacht en de Villechery, om zo te fprcken t at eerfte bezigheden der eerfte men- Mennen gewesen, linde, die de nood dwong om in de bof-Ichea te leven. Etter het untyk toen vor van de riVkiren en van de ice, die gütigenheid aan de na. Fromen seleirvn het, om te onder de namen van Faunen Tityn, Bofchfédent Bofirhnimfen en Kerggoden te heiligen; nänder van deze buitenfporige inbedding overtuigt zyndc, makten zyndc zich daar een anykel van Godsdienst uit te geloven dat ic. Der boom een gecft liad, die daar in zyn verblyf hield: en due, dezclfde wyze ic<|et meir, ledftr rivier, 'ieder bron, iiMr Goden, Godinheni Vliet^Bronnimiinhad, gtflylc dezee behalven haar grote Goden, haar Nereiden en Tritons had. De Hyedovigheid eindelyle met dertyd toenen, vörden men yiTelyke menigke van kleine Godheden van een minderen rang in dewcllcc, gezegt heben, haar wezen nieti tla de onwctenheid der tyden en de vrolyke verbeelding der Didders verfchtfdigt wuren, die en die en die en die menfehen na hun dood in letzter, als zy in hnn levcn geweft waren, te herfcheppen. TWEEDE HOOFTSTUK. Behalven de noodzakelyke bezigbeden hebben 'er de Wilden' Boch andere 'die of toe enkel vemuak ilrekken, gelyk de pelien van hazard of tot vermaak daar de sezondheid me£ vermengt is, die tot de lichamelyke oeffeningen oehoren, om liet lie- haam rap tn vlug te maken. Deze pelen zyn ook van de eerAe instelUngen der mentrchen, en de eerlte waar van de oude Schry- vers OM kennis hebben gegeven. Zy zyn ouder als de ^e die Pa- lamedes gednrende het beleg van 'Froje liitvond, en milfchien ook •Is die der Lydiers > die men de eerfte vinders van alle foor ten van pelen maakt, op een Hiltorie die *cr Herodotas van maakt, of wel op de gelykenis van de woorden Lydii en Ludi ; 't geen my ids Een zwakse gifling voorkomt. I Het bekencAe ipel van gelnk by de Wilden gefchied met vruchten, (lenenofmet btkkels nit de achterfle poten van een Elandtj en andere ronde kootjes van wat dier het ook zyn mag. Zy zyn ontrent tweemaal zo grooc als kerlieftencn, en byna van een eyron-^ige form gemaakt; schoon men 'er zcs zyden op kan onderfchevden, hebben zy 'er evenwel maar twee breder als de andere, die I llengsjes plat worden, verlierende een weinig van haar rondheid, en waar up zy gemaklyker ruften. Een van deze zyden is iwartl gefchilderti en de andere geelachtigwit. Zy hebben 'er geen bepaakgetal van, men kan 'cr meer of min nemen, na dat de speel-dei'S. overseen gekommen zyn. Evenwel overichryden zy het getill van acht niet, en nemen 'er meeitm tyd zes. Zy werpen deze Ipooejes in een houte zeer eife fchotci met brede randen, en aani de hoUe en boHe zyde zeer uitgerond. Deze fchotel heeft byna I 4i gedaante van een bak daar men zich op de (chepen van bedient.! Zy tehudden deze fienen langen cyd in de fchotel om, en na zel <dus gehotzeh te hebben, zetcen zy de ichotel op de mat neer, llaandcl 4h llaande met de schöd zelfs tegen den grond i om de fkata te doeti springen. Zj geven >r ook een draai aan. die dezelve laiKgen tyd in \ rond doet lopen, en zy helpen de beweging, die d^ itenen in dezegedraaide i'chotei ontfangenj noch door een klein windje, dac ly met de handen maken, om ze, zo als zy hec verlangen» te doen kcren of vallen. Zomtyds, zonder zich van fchotel te bedienen » gojen zy dc llenen maar in de hoogte, en laten ze op een huid, die op den erond neer gefpreyd is, of op een fyne mat weer neer vallen. Maar men ziet zelden andcre als vrouwen dus Ipelen, en de bikkels jyn een weinig groter als de andece^ Die fpei verlcl Sedte weinig van een ander, dat by de zwarten van Afrika in gebruik is, en waar van Vader Labat dus sprecht. „Het pel dat zy pelen" en „dac zy ook op de Eylanden ingevoert hebben” is een zodrt van „takling-pel,het bestaat uit vier schulpen” die zy tot'^d ge„ bruiken. Hier in is aan de bolle zyde expres ceii gat in ge< „maakt, op dac zy zo ^emaklyk op deze zyde als op de andere I,. kunnen rullen. Zy fchuddenze in de hant, gdyk men de taar- y, lingenhuczelt, en gojen ze op een tafel. Zoaldezyden met y, gaten boven leggen, of onder } of twee op de eene wyze en o twee op de andere, wine de speldetj maar zo het get Al der ganze I,, ten of der onderile zyden oneven is, heeft by verloren. Schooner op de stellen of bikkels maar twee kanten getekenir tyn, de ene wic, de andere zwart, kunnen er evenwel een me nigte van kombinacien uickomen t die de party lang kunnen docn dureri, en vermaak bybrengen. De Wilden zyn zo zeer op dit spel verzot, als de ergfte Dobbelaars by ons op de fienen zyn kunnen. Men ziet de een helft van het dorp tegen de andere spelen, en zomtyds konien de naburige dorpen by een om een party te maken. Vooraf legt men de pelteryen, het porcelein en alles wat de Overwinnaar na zich trekken zal ter neer, niet zelden eebeurt het dat men er in die gelegenheden ter waardenvan vyf otzes duizent guldens ziet. Ik hebergens gelezen dat er particulleren zyn, die oiet alleen al wac zy in de wereld hebben daar me6 verliezen en in hec haré van den winter naakt weer naar hois keren, maar cUe ook hun vryheid voor eenigen tyd verpauden: ook verzoimen ze Diets om gojen te krygen die hen gdakkig kunnen maken, en zominige bereydcn zidi door eenige dagen fireng te vaften tot hec pelpel. It is even van de grootlle vermaken van de wereld hen te zien fpe-len, zo yverig en verhit zyn ze. Schoon, der maar twee zyn die de fiphotel nouden voor de twee weddende paftyen, kan men evenwel zeggen dac zy alle te zamen fpelen. Deze zyn maar leyders van den dans, en alle de andere volgei de liew^gtngen, die zy maken, als of zy «lie hand aan 't werk hadden. Onderwyl dac een van de fpeelders de fchotel hutzelt, fchreeuwen alle de gene die op zvn nand w^dden uit eene keel, hcrhalende zonder ophouden oen wenfch, dien zy voor de verfen het leggen de fienen; alle Dif Nmw y»ga auxljlit mirifm* 47* 2EDEM DER WILDEN Hetbik* keWpel tneide Itfum deroa- gticken. Die viB dettgenparty fehreeuwenook van hun ktm; rofje net om bet tegendeel. Zy fpreken hun woorden met cen ongelooflfelykfi IcTeraighcid en rapheid van tong uic, en- zdmtyds broken zy te noch af; onUertnflchen llaat de een en de ander zich zelv6n op de boti^» geeft zich vervaarlyke ntuilperen, en dat met to grote hevigheid, dat, fchoon zy half naakc zyn, zy ten eerflen aan 'c zwcten, als of /.y llerk eekaatil haddent of eentge andere noch geweldiger oticning hadoen gchnuden. De verhandciingen die de Geleefden over de woorden Tali, Tejer^i Caiculti gcmaakt hebben, die tnendikwils zonder onder. fcheyd de een voor de andere gebruikt heeft, hebben ons drie verfchillendeijpdendoenond Erscheiden; zodat wy hedendaags meinen te weccn, dat bet pel met de Tali een Mkkeli, was, welk zedeit lanflen tyd in Europ niet meer fchynt in gebruilte te syn; dac de TelftVM net taarlingTpel was: en de Geierden fchy.nen vaft te stelien, dat bet geen in oide tyden /«<///! ealculorum genoemt wicrd > voor het hedendaagfciie verkcrcn moet opgeno* men worden. Het soel der Wilden dat ik befchreven heb is klair dit bikkeU ^'el ofuijks talorum der ouden, *t geen ik genoegzaam uic de aunmerldogen meen te kunnen befchryven«die de Geierden > die over deze ftof gefchreven hebben *daar over gemaakt hebben, en in 'c byzonder CslioCalcagnini, Julius Caesar Boulanger, en Adrianus Jun Ist, die deze fördliche het befte verhandelt heben. "Geen zu veran gezegt heben zal dienen om myn giflingen te gronden, en de beschränkten die ik er van gemaakt heb zal mischien de hunne hdpen ophelderen. Dit spel had zijn naam gekregen van een klein kootje, dat in de enkel van de achtersto poten van byna alle de dieren die eengepleten voet hebben, gevonden word, en dac by de Latynen Talui mvdMK» by de Grieken f^noemt word. Dit kootje was miirchien de ecrfte ftof waar van men zich bediende om die bikkels, waar met men spelde, te maken, en zy bleven den naari) daar van behouden, schoon men 'er naderhand met aUeen allerlei foorten van ronde beenties toe gebruikte, maar ook allerlei tndere ftoffisn t gelvk de metalen, yvoor, en zelfs fte* men Taitemichten, gelyk Dadcls van Palmbomen, enz. VelkJutoide^^i^aUu verfchilde veel van den dobbelfteen of taarling; want dnt heeft zcs vierkante z yden, te eencmaal egaalj zo dat hy evengemaklyk op eder van zyn zyden leggenkan. De * Ctktfgmm He luhmm kio, p. tXi. Eft autem Tntus proprie birulcoruoi in fufiragine pedum (/olkcrierum efllcutiBB, non rocundum plane, fed rotundita tia tainca parte magna porticepi, &c. Talum cum cfle apud Latiife quem Grcci vocant Aftragalum ita cemim est ut vix probatioiie indigeat... Plinius Lib. ^4. Ubi de Polydeto vaba tacit. Fecisi inquit, & diftrigentem fc & nikluin tclo incciTcnicm, duolque pueroi item nudos talis ludcntes, qui vocaotur Aftragalizontcj. t Tali aiirci apud Apoll. Rhod. lib. %. ex cornti, vcloflc, vdtalo Hinnuli, apud C;dl>m, ex dadylo Palnaa:, Athen. lib. f« i * iburnei Propert. Ub. t. VAN A M E xl I H A, V. BOEK. 47. Pc Aftvagaim in tegradeel pvaal zyiwje, had om <te waarheid to zeggen ook wel zes vencheyde, maar ongelyke zyden, en die meer of minder rond waren, na dat ze moeueu zyxt om wel over jiulkander te kotnen. Oe twee uiterfce einden van het eyrond die men de Jhrtetea noemde, en welke de twec uiterfce verfte zydeti zydeti zyn en die betroiidfte toelppen, waren zo krom dat de Aftragalus daar al zp min op kon ruilen als een cy op zyn punt. Dus gebeurde hec zeer zeU den dat de bikkels zo l^gen, ten /y 'er een door d^ andere nabti-rige bikkels in dit polluur> dat niet nacuurlyk was« ^eknelt wjerd. Gellius en Caicagnini zeggen dat de andere vier zyden de specidcrsdiendent en dat de Aitragalus op de twee zy-k^tehjidie de ImalUe waren > kon ruilen- Boulanger zegt opk dat hy daar op ruilen kon, maar dat hy 'erzo vail niet op leggep kon > als op de twee andere Kancen die breder waien; ondertutlchen voegt hf *er in 'C vervoig by, dat de Ailragalus zelden als op een van deze twee laitllgenoemde vollen kon en vail blyven leggen. De^c Schryver gelooft dat van deze twee breeoue zyden de e^n bol was, en de andere bol, 'c geea iiec onderfcheyd van ^ Suppus m Piaiiui uitmaakte j dat twee woorden zyn « die het leggen van de bikkel Ichynen uic te drukken ; maar miircliien bedriegt zich Boulangcr in dit lluk. Want de zyden van de ftenen floegen vol- ipaakt op elkapder, en waren alle bol j met eenig yerkhil even- wel van de <ene toe de andere, zynde de twee breedlle veet plat- ter als de andere vier; en voornaamlyk als de twee ulterfte eh Den die veei meer uitftaken. | Caicagnini heeft het zer wel opgemerkC) wanneer hy zegt, dat hy reeds heeft aangetoont ^c de Aligalus niet volmaakt en volkomen rond was, maar dat hy allengsje^ platter tociicp, verliezende een weinig van zyn rondheid. Bnulanger het zelver begrepen te hebben, uie het geen hy elders zegt, dat er geen eene zyde was, die t'enemaal plac en effen was, waar uit hy licht hjid kunnen giflen, dat er meer met die gene die tegen haar over stond oyer een quam, nabt rondachtig toelopende; zo veel te meer bm dat deze hoUigheld te eenemaalvruchteloos fchynt, zynde de verwen, daar zy mee befchildert zyn, genoeg om ze te onderfcheyden. Dit is zo veel te waarfchynelykcr, om dat in de Architeouur de Ailragaal. Dictur Arilloteles appelatus. Quae quatuor tantum partes habet quibus infinitat, cum ab utroquo longitudinis extremo rotundis, Bilingerui di Imis veterum. In latera minus lata fi cadat, stat t led minus ftabilis ei quam (1 in latiores duos superficios caderet, suppusque aut planus sicet). Talus igitur non fere cidit nisi duobus m dis, vel in earn (acicem i dua-busquas habet. Caicagnini y p. zt)i. Aftragalbs plane rotundosnegavimus, perfeccit (iflicitatis) abfoluta rotunditatc, fed parte fui levitcr presa. Bullingrr. loco tit, Ei Ctalo nulla tacies plana perle&e. Z. £. D. El R. I. L. B. N. Eccu rondditic fitik is; en dtt de Latynen ket hdlSk deel vaik Inm ronde Tempen Ttlas noemen f Dfetrxtet owns myn's bedimkens, dat de bikkds onzer \(^ilden heel wel voor zo tcrre de gedaante aangaat n« de Aftrugalen der pQden gelyken. Schiyven flam in groter verlegenheid > om 'it ontwJndeii at Virop de xyden van dbse bikkels getekent ttotti » ais zy on« tnmc her maakzd seweeft hebben. Niet te minkomen zy in twee tfktn over een, de eerfte dit de Aftragakis geen ogen had « de cvede» dat de legdng van de Aftragalus alleen in plaats van ogen te, en de vxSRc uitwerking had. Aar Zy veronderftellen dat 'er behalven dat verfcheyde figureii db gc^kenc fionden, en sy pynigen zich zeer ora te weten wat (/iM_, Stnio, Hb'ms en Cous » Canus en Fenns was, en diergelylce woocden meer. Ondertuflchen als men deze gewaandejisuren na* gaat» inoeft dat on twee klearen of twee getekende zyden uitko- mcn; want vblgero hun eige bekentenis iloeg 'er niets op dt ogen die op de fienen de doubletten van twee» nlle de dHen, de vyvdi aanwyzen. Daor was ntets als de weerga van hee aas en de %es. t Ik geloof dat men in der daad beflaiten moet» dat >r niet meer als twee kleuren op ftonden > als op de bikkels van onze Wilwi, te weten wit en zwartt of wel tw Ere verfcheidet, verfcheidet, die op hetelfde ttitquamen, en die volkomen noodzake; lyk Varen op oat men er enige verandering op mocht zien. 