Maritime geography and statistics ..
Tuckey, James Hingston, 1776-1816
‘De merkwaardigfte punten van deze bafalt-kust zijn Tor Head, een voorgebergte, waarop mett ‘Souvalien van Dunavarre fort ziet. Fair Head, het Benmore der Jeten, en het Rodogdium van procemarus, is de N. O. punt van Ierland, en -de Oestergrens van Ballycastle baai. Het is zen ontzaggelijk groot voorgebergte, dat sao voet oven’ de zee uitfteekt, en eene aaneenfchakeling ‘van rawe kolommen uitmaakt, van welke er vele wicer dan 200 voet lang zijn. Aan dezer voet ligt er een vreesfelifk verwarde hoop van afgevallene ‘brokken, -die door ftormen, of nog geweldiget werkingen der natur, van boven neder zijn gee vorpen. Eene wilde woestheid onderfcheidt dit ‘groote voorgebergte,: tegen welks voet de Ocean ‘met ongetneene woede flaat. Er heeft zich nog ‘paauwelijks op enkele plekken eenig plantgewas ever de harde rots verfpreid, om eenige verschen @enheid van kleur te verwekken, en het ganfche fOQ- ~“ “ “ “ ZEEVAART gn KOOPHANDEL. 62 Tooneel in het rond is genoegaaain caked grin. ger kleurd. . Bengore Head, op den afitand van 8 mijl ten Westen, beftaat uit cen santal Kapen, die uit vere {cheidene sijen van bafaltzuilen zijn, quänge Onvergelijkelijken stapel van meesterftuke ken der matuur vormen, waarin de juiste gere- geidbeid en sämtik der kunst met wilde groatsche heid vereenigd zijn. Van het Zuiderdeel van dat voorgebergte af, loopt de vermaatde Giant’s Caufeway (Reuzen- dik) 6co voet zeewaarts in. Dezelve beftaat uit regtandige bafaltzuilen; ten getale van meer — dan gooo, die nevens elkanderen geplaatst zijn, e opgeregelde prismen vormen. Dezelve zijn + driehoekig vierkant, achtkant, enz. maar bet gital der aeskante evenaart dat der gezamenlijke prismen van andere gedaanten. De zuilen ftuk voor ftuk befchouwende, vinde men, dat zij uit eenige gelederen beftaan, die zoo wet en juist in elkanderen fluiten, dat het bolle gedeclte van het eene gelid het holle van het an- dere ganfchelik vult. Het eiland van Reghery, (of Rathlin, zoo ale het op de Kaarten veelal heet,) 6 mijl van Fair Head, is ook uit hoofde van deszelfs bafaltzuilen merkwaardig, en om dat er in de ftraat, die hete zelve van Ierland {cheidt, meermalen zulk cem Optisch verfchijnfel, als de Fata Morgana, pifate Stipt. Hetzelye is 5 mij] lang en § mijl breed, en 62 “AARDRIJKSKUNDE voon - en heeft tegen over Sen wel van Ierhuad otde-holie zijde, welke bij tamelijk goed weder cene veiligé rédde Ophevest. Het eiland bevat 110b inwonéts , dle con weinig gerst bowwen , fchapen follken, enst ¢ De cenige dorpen aan dé Neordkust van Antrim zin Ballyeastle, - tegen “overthet ciland Reghery gelegch, em van eene kleine haven voor tchepeh vai 140 ton yoorzien; wan waar er faarliike yvooy yooo P. St. aan fteenkolen wordt ultgevoerd. € ‘ r nee eeesnnnene * Van hier keeren wij naar de baal van Galway terug, en rigten de befchrijving der Westkust Van dat punt af Noordwaarts, tot dat wij -dé Giants Caufeway wederom zullen hebben bereikt. De gezegde baai loopt 7 uur ver fandwaarts in, en is 6 uur wijd. Er liggen voor haar, en lange de kust ten Noorden en Zuiden van haar, vele éianden. De voornaamfte zijn de drie Arrans, die tot het Gragfichap Clare behoore, en goede ‘vaarwaters naar de baai tusfchen zich hebben. Er zijn in de baai verfcheidene ankergrondet, mast geene goede havens; en Zuidelijke en Z. W. win- Gen voeren zware zeetn in haar op. - Galway, de voornaamfte ftad van Connaught, en de zevehde of achtfte van Ierland, ligt aah de —Preede en Aeenige rivier, door welke Loch Ca- ib sich ontlast. Zij is wel gebouwd, doch de druizen ftaam Hvast te digt “an elkanderen; en ‘fe ftad ZEEVAART EN KOOPHANDEL. 6% fad is dearmede als overiaden. Verfcheldene hub zen zija soo jaar oud, en veornamelijk van gee houwen fteen, met balkous. De ftraten zijn lang en nazuw, en veornamelijk van gee houwen fteen, met balkous. De fterk vervalt. - De fchepefss zijn vere plig On in de baai te ankeren, en in ligterd over @ ladew. Het voornaamfte, waarmede men zich er onledig houdt, is de linnenhande! en ha- hingvischerj, tot welke laatfte men er cenlge honderd booten gebruikt. De optelling der menigvuldige klippen en ek landjes, die er langs de kust ten Noorden van Galway baai loopen, zou getijkelijk nutteloos en veryelende zijn. De baaijen tor aan Sline Headzin Caslehhaven, voor fchepen, die 9 of 10 vodt diep gaan; Greatmans baai, die yoor cenigzins groote fchepen gefchikt, en wel gedekt is; de Cashoen en Kilkerran baaijen voor groote {che pen; Birterbui basi, die aan de grootfte vide ten eene veilige ligplaats verfchaffen kan; Rounds ftone baai, die flechts voor kleine-fchepen dient. Sine Head, de Westpunt van het Graaffchep Galway, is rotlig, en loopt fteil in zee neder. Ten Noorden van Sline Head ligt Cudbear baai, thet eilanden en klippen opgevuld, maar nogtans veilig, en aan den binnenkant wel gedeke. Er liggen nog al verder langs de kust klippen en or diepten tot aan Claggan, dat eene goede reede is, worbij welke de havenkom van Ballin Nakiel Voor de grootie (chepen gefchikt is. Die van Kil- Killery, tot aan welke de eilahdenrecks fangs de kust voortduurt, fcheidt de Graafichappen..Galway en Mayo vaneen, en is ruim, em voor grootte chepen diep genoeg. Die van Salroke is ool diep, maar zoo eng, dat men er flechts bij cea woor de wind uit en in kan. New Port baai heeft eenige goede reedes, aelfe yoor de grootfte I[chepen, en is 4 wnt lang. Er Higgen daarin verfcheideve eilanden, en daarvoor Clate eiland met een kafteel. De naastvolgende baaiis die van Blackfod, doer het eiland Achil - g An haben Zuidkant gevormd, een van land om- gevene haven voor de grootfte fchepen opleveten. de, en een ingang, die 4 mijl wijd is, hebbende. Werder heen is Broadhaven, offchoon diep gee noeg, £00 wijd, dat er aldaar flechits twee groate fchepen kunnen liggen. De dusgenoemde Stags van Broadhaven zijn onder de eilanden, die de kust hier ‘nog al fteeds bezoomen, de aanmerke- lijktte ; en voorbij dezelve begint de kust uit fteile rotfige devers, zonder eilanden voor zich, te be- Gaan. De baai van Killala is eene tamelijk goede ankers plaats, en heeft aan haar binneneinde de ftad Kil- lala, met eene haven, dwarfs door welke henetr er eene bank loopt, met 10 voet waters bij gewo- ne Vloedeh. Bij gewone Springvioeden , kunnen {chepen, die te voet diep gaan, er binnen gefa- ken, en daar liggen 8 of 9 voet diepgaaiide {che pen volkomen wel en veilig. Killala, {choon het ver= ZEEVAART En KOOPHANDEL. 65 verbiff van een Bisichop, is eene arme {tad , wel- ‘ke bijkans enkel van de vischvangst beftaat. ' De baai van Sigo, de Sinus Lignius van pto- - LEMAEUS , i8 ruim, en bevat cénige. goede reedes, en eenige havenkommen. Tot deze laat{te behoort Oeffereilands haven, met eene kaai, en 3 voet diepee bij laag water. De ftad Sligo ligt aan eene krek, die in het binnenfte der baai uitkomt, en heeft Sooo inwoners, doch weinig handel; - of- fchoon {chepen van 200 ton er bij Springvloeden de kaazi kunnen genaken. De kust van het Graaffchap Donegal is berg- achtig, en verfchrikkelijk wan aanzien.. De zee- lucht belet er allen groeci van geboomte, en het gand, dat er aanfpoelt, verloopt geftadig. De Donegal baai is 6 uur wijd, loopt 7 uur ver het land in, en bevat verftheidene havens; met name de volgende: Milk Haven, eene kreek, voor chepen, die 8 of 9 voet diep gaan; de havenkom van Ballishannon ‘ook flechts voor kleine fchepen bruikbaar; die van Donegal, aan de Oostzijde van ten {chiereiland, 2 mijl beneden de stad, waar er Koopwaarders viot kunnen liggen, en men 2 of ¢ vadem peilt. De stad Donegal, aan de Eske, heft eene jaarmarkt, doch ‘is overigens vrij onbe= _ @dnidend. Aan den Noorder oever der baai van Donegal ligt Inver baai, met eene kaai voor {che- pen van 8 voet, en de havenkom van Killybegs, die voor groote ichepen gefchikt. is. Het viek . V DEEL. E Kil- 66 AARDRIJKSKUNDE -voor Killybegs wordt voornamelgk ‘oor vis{chers bas woond..,~. -. Voorbij de. basi van Donegal ; ‘ts de kyst weder= pm met eilanden bezet. Van deze voert eene groep den naam van de,.Rosfes, en het. grootfte cilang uit die groep is Arranmore > dat 9 66 Mijl omvanges heft, en.eene mij van den vasten. wal afligt. Dit eeland bevat-het.dorp Rutland, dat men er onlangs tot eene vereenigingsplaats yoor de vis{chers heeft aangelegd... Sheep Haven is ruim, maar ligt aan den Noord en N. O. kant open. In de nabijheid is Horn Head merkwaardig, uit hoofde van eene door de zee in. de rots geboorde opening, welke aan den landkant uitkomt, en door welke de golven cene kolom water, met een gedruisch, dat men 30 mijl ver hooren kan, binnenwaarts opwerken. Dé havenkom van Mulroy is voor de groorfte {chee pen bruikbaar; maar de toegang tot dezelve is eng en moeijelijk. Loch Swilly is een ruime zeee arm, ter lengte van 90 en ter breedte van 2 mijl. Dezelve vormt eene van de volmaaktite havens der wereld, dock heeft aan zijne oevers naauwelijks enkel dorp, en wordt niet. bezocht, dan emkel nu esy dan deor-een fchip, dat er luwte komt zeken... Loch Strabragy,.verder ten Oosteny laat flechts kleine fchepen toe. Nog al verder heen vormt de kust verfcheidene voorgebergeen van aanbelang,. waarvan de merkwaardigfe uit Malin Head, het uiteinde van een schiereiland, en ZEEVAART en KOOPHANDEL. 67 é Coldali Head, dé Nodrdpiire ‘van Yerland, be- fan. “Loch~Fofle, “of Fiole, is 18 mffl lang en $ mij breed, ent heeft een ingang, die 13 mil wijd en 8 of 10 vadem diép is. Aan de'Zuidzijde van dezen zeedrm breekt de zee inet gtoot géweld op & Toes'bank: De grootite vioten kunnen in det tearm welgedeKt liggen. "Londonderry ligt aan dé Poile, die’ zich if het binneneinde van het Loch ontlast, en ovet zich eene houten brug heeft, welke 1068 voet lang Z. En een wezenlijk meefterftuk is. De stad heeft 10,000 inwoners, en drijft eenen aanzienlijken handel met Amerika en Engeland. De uitvoer bethat er uit linnen, linnengaren, en dé opbrengst der vis{cherij, Groote schpen kunnen de stad freren, welke van muren omringd ‘is, en eenen Militairen Gouverneur héeft. ‘Men ziet er aan de devers der rivier ‘overblijffelen van ‘verfcheidene forteresen. Aan den Ooster oever van het Loch komt er e@e Kreck uit, waaraan het welvarende dorp Newton Limavaddy ligt. Het Ban Water is een der fehilderachtigste ri- vieren van Ierland. -Zlj Ioopt door het Loch Ne: azh, en ontlast zich langs een breeder en fnellen froom, dwars door welken ef intusfthen een bank logpt, Waarop er bij Hooge Springvloeden Acchts to voet water Maat. Hier is de voordeclig- fe almvisfeherg van Ietland, welke do00 P. St, faarlifts ag pacht geeft. ‘Mén vischt ér van Januar Ee tot 68 AARDRIJKSKUNDE voor tot Augustus, en heeft er wel eens 1452 visichen ih eenen haal, en 400 ton in een Jaarfaizoen, gee vangen. De aalvisfcherij pacht men voor 1000 P. St. Coleraine, 4 mijl van den mond der rivier, is eene fraude stad van 4000 inwoners, en eenen anzijnken handel in zalm, bot er en huiden, De Tolregten bragten er, in 1801, 6000 P. St. op, Port Rush, tusfchen het Ban Water en deg Giant’s Caufeway, is eene kreek, die enkel voor chepen bruikhaar is, welke 7 voet diep gaan; ja deze liggen er bij laag water nog aanden grond Weinige landen zijn gefchikter voor binnenland- che seepvaart, dan Ierland zijn zou, bijaldica de yvoornaamfte rivieren er uitgediept, en door kae nelen vereenigd werden. Van deze laatite heeft men er intusfchen nog flechts vier gegraven, welke verdienen gemeld te worden. Het eerfte heeft groote Kanaal, en vereenigt de Shannon en Liffey. Het heeft Quizen van gehouwen fteen, ter lengte van 80 voet en ter breedte van 16 voet, Het is 5 voet diep, en strekt zich ter lengte van 614 mijl uit, door de Graafichappen van Dublin, Kildare, en King’s. Het heeft langs zijtakken Met de Boyne en Barrow gemeinen schap. Het Kg- ‘naal van Limerick tot Leitrim dient voornamelijk om Limerick van turf te voorzien. Dat van Newry verfchaft aan deze ftad langs het Ban Water gemeinen schap. met Loch Neagh, en dat van Be- fast “ZEEVAART en KOOPHANDEL. 6 fast opent naar ‘hetgtffde Loch een weg van Bel- fast langs de rivier Lagan. “Met Grootbrittenje oefent Ierland eene gereede gomeeafchap over het Terfche kananl, of de na- burige zeeEn. Het ‘ontyangt wan daar fabrick- _ gvederen, kotdniale waren, fdeenkolen, ens. in rllixg voor gezouten vieesch, boter, linnen ew Koren. Naar de Oostzee- zéndt fertand dezelfde goede= fen, als naar GrootBrittanje; en het ontvange efken fchor’ ; haring,’vlas, Hzer, olfe, potasch en fcheepsbehoeften. Naar Nederland zendt Ierland deszelfs voor. mamfte woortbrengielen; en het ontwangt van aur lijazaad en lijnolie, garen, stealpapier, Heery Rite, füll, jenever, en tuinzaden. Waar Frankrijk zendt Ierland desavifs produc ten; en het troke Franfche-wines, braniew iin » kappers, kork, ulie-en papier. : Naar Spanje plätz-Ierland een weinig linnen en route vise te Zendewen; en het ontving van daae-Voor 100,000 P. St. voornamelijk baritia. De ba- lane was zeer ten nadeele van’ lerland.. Er ging van hier naar Portegal voornamelfk beter; en er kwam van daar wijn, zout, olie, Chim’s appelen en citroenen,. kurk es barilla. lerland heeft eenigen handel in deszelfs produc ten met de Britiche Kolonien van Noordamerike | om het zendt elgené fchepen naar Westindie; masr Verre weg de meefte koloniale gocderen, die er in E 3 Ter- 7° AARDRIJKSKUNDE voax Terland verteerd-, worden Naame sasalk gone brittanje. De meefte schpen, die aus der Jerlond-techehoorn, Gin Britsch meakfel, en: het jaheft, weipige Schneepstimmerwerven... Ja -wip geloven niet, de er ooiten schmücken geworden ity Schönen gehen land voor de nithreiding van: dese zelfs vischerij vatbaarder is, dan ferland, vie het Gouvernement erst in 1764 op bet denkbeld van ze T,agn te moedigens en zij blijft er nog teeds gering, in vergelijking met. het gene zi) Was yen kon. De haringvisfcheri} wordt er voorngs melijik lange de kust van Donegal, tysfchen Inver baai en Loch Swilly., gedreven.. Omstreeks Inver baai begint de vischtid in Jul, en duurg hij to% October. Omstreeks Loch Sylly. wangt. hij. m November.aaa,..cn; eindigt in Janwanij. Men. be- zigt cr tot. de, haringvinichery.iveurtigen van fuss Schen de so en 100 ton lagsasiije, ¢uide pekelhed ging, dis yh hier komt, wordt asa.de Hollsed- fche gelijik :geenhbt:.. Men :-bedigde er tr.2780 40k die’ vis{cherij - oh. vartuigen,..en maakt über looy ooo vater pekelltaring in; dit werk wordt intsad {chen voornemelie door vreemdeliagen yan Sciot- land, Liverpool. en: het eilend-Man., -verrigt... ba datzelfde jaar voerde men van hier 36,00q wittS pekelharing naar Westindie. Haringen vangt-:men ook aan de kust der Graaffchappen Sligo en Mayo; ten Noordem van Broadhaven, doch de visch»s ~ dje men aldaar vangt, is minder. Moen vangt.ct voorts ZEEVAART sn KOOPHANDEL. 71 voorts van Jalij.tot September in Loch Strangford. Uit de eat van Dablin werdt Ørin die hooff ftad veel veriche visch saangebrage,. inzondértheid wijting Øn polkk. Mtn gebsuikt ‘tot deradlver vangst in'de So fchuiten en 15 of-e8 jolien. De meefte vierfend, maar inzonderte held de Noverdeliite, heben. Esn Ovevioe van zim. De zhimvangst van Crating in het Bat Water ia reede-vermeld. Men plagt vatden -gesowtenet vuobraad veel ‘har Venefie ta: Livorné te voere@. ¥owho oo: Eveneens plagt men, uit Ierlend, inzonderheid van Waterford, gedroogde kabeljaauw, enz. naar Spanje te zenden; maar de vangst van die visch la lerland levert thans weinig meer op, dan er in bet tand zelf verteerd wordt (*). Van (9) Hoe grovelijts de titvoer van visch uit lerland treemt, kan dsaruit blijken, dar dezelve in 1665 eene fom ven 94,107 P. St. bedroeg, en daarentegen in de Frem 1796—-1798, door elkanderen genomen, toen de viech veel duurder was, nog flechts 7000 P. St. Her toenemen der {cheepvaart in Ierland, kan daarentegen wit de volgende lifst van fchepen blijken, welke er in 1808 en 1814 tot den in- en buitenlandichen handel, gebruike werden: (9) Hoe grovelijts de titvoer van visch uit lerland treemt, kan dsaruit blijken, dar dezelve in 1808 en 1814 tot den in- en buitenlandichen handel, gebruike werden: Jaren. Inlandfche Koopvaardij. | Buicenlandfche. 188. 8,532fchepen. 789,509ton. 7,937 f. 755,926 ton, 1811 10,004 949,997 9,309 898,386 Over het toenemen van den handel in andere artikelen, dinvich, zie hiersehter Jantech. (B). E 4 YEARS AARDRIJKSKUNDE. Van de Zuidkust- van lerland, tusfchen den mond. van de-Shanaon. en Carnforée pant, foopt er eene groote bank 20 uur ver zeewaarts in. Derselver.gedeelte, dgt tegen over Waterford ligt, wordt, de Visa(dank geheeten, en bevat veel kabel jeauw, leng., wiging, enz. De diepte is aldaar tusichen de 79 en 45vadem,. en de bedem voorna: welijk keitjes en gebrokene fchelpen. Walvis{chen naderen de.N. W. kust van lerland niet zelden, vaoral in-Magrt en April; en men heft er in Donegal baai verficheidene geyangen. GROOT- ‘BRITTANJE. Onder dagen nach bevölven, mein, zu bekend is, Engeland en Schotland zonder lerland; en de kustlinie van het dus genoméne Grootbrittanje, lange al de infhijdingen gemeten, is 800 uur lang, zu hoofen van de menigvuldige golven, baaten, emz. ceer ongeregeld. Als iets onder fcheidends daat het zich tén opzigte van dit land opmerken, dat de Wesrkust: er. over het geheel hoog is, zich op fommige plaatfen tot. Alppieken verbeft, er: den Zeeman: op. velé. osen afftands aghkondigt, dat hij ze hadert; terwil het band daar tegen Oostwaarts aan afhelt, ja tusfoben North Forland en Duncans Bay Head in vergelijking Vak eo laag is, en flechta op den afftand van eenige weinige ures. Of ‘zelfa mijien, gezien kan worden. De Auidkust is aves het sigemern ook niet hoog. Verficheidene scharjvers hebben het demkbeci aangenomen, dat Grootbrittanje omdtijde wet hee vafte land zantenhing. ‘Men grondt zich daarb § yo Omaha op de gelijkheid der beddingen, waar« wit de fteile aevers van Dover en Calais beftaan 3. oevers, die geliekelst pit krijt en vuurfteenem -2a+ mengefiid, om beideevenncer 6 mijl lang z¥a. Ee ftrekt zich tusfchen Foik@one en Bonlogne ene fuslle ftrook zand en, fteenen:uit, die 10 mil lang 18,00 den naam van de Rigreps voert. Dezelve ms. neemg 7, AARDRIJKSKUNDE voor neemt op 10 mijl afftands van Folkstgne cen asm» vang, ea heeft op zich bij lage"Springvioedes flechts 14 voet waters; en cene andere bank, de Varnes. gtheeten, en :van dezelfde diepte y “ligt ome geveer 6 mijl-van Dover.':.. to. ta . Her Engelfche-.kamaal, dat, andere ‘ptootetifie bet Kanaal en bij de Franfchen La manché gekeot ten, door dien naam vat het lerfche onderiche) den. wordt., -i§. van de Straat -vaa Dover, b§ de Franfchen Le pas de Calais, tot aan Lands:end, $96 mijl lang; en. deszelfs ‘breedte: in. de: dusge noemde Chops, tusichen het lagtitd pant wr Ow esfant, ‘is: 100 mijl..De . ze golf, of binnenzene, is over het gélieel zonder ondiepten, viegen men de oevers. De diepte, im-..het midden des Kanaals is van Lands- ead tot. Duingenest, tus- fehen de 18 en. 56: wadem.. ‘. Be Straat van: Dover is op: haar miauwfte, ‘tise fee Dover: en Kuap: Grisnez, 18}mijl, en de Hoofden van Calais en Dover liggen 23.mij! van tan ‘efanderen.: ‘Middets in' het. vautwater- peilt snen hier tusfchen de 18-en 94.vademe Tee" i Be. Geétden. zijn. aed ‘de kuste m van Grobrbrit- tanje. ganfchelljk overtedkomftig. met.de‘tMeotlt van aantrekkitg -door4e hemeliche Hgefiamen'y _offcloon hunne ‘rigting ‘op foninige plaath&n te geh die-theorid:kan {chien aan:te druifetwly.>- Het grodee Getijde vender Vided, uid her-Zab den.'komende,, wordts, ats. het Earmisemt Asdert, door dit voorgebergta ‘verdesh!, en ‘lgope tange de ZEEVAART en KOOPHANDEL. 75 de lgust, regty: at links af. De tak, die in het Zagelche kasaal op loopt, neemt aan de kust ondep het yoortgaan in feelheid soc, en heast b& Springvioeden, tusfchen Landsend en Lizerd, die van _¢ m ZEEVAART en KOOPHANDEL. 75 ijl.per uur, tuafchen Lizard en Eddystone, die van.3: an 3} mijl, tusichén Owe Sand, die van.3: an 3} mijl, tusichén  mijt per uur dfloopt.Zijaen loop Zaidwaarts aan woortszettende, ontmoet -h§ den reeds vyermelder Noordwaarts aan: loopenden tak bij Peel, aan de Westzijde van het eifand Man... Hier grijpt er gene tweede. veniesling plaats, en er-lodpt. een tak, om het: Noordeindedes eilands hesen, N. Q.adh, en de andere, om het Calf van-Magn he-nény Z. W. aan. ‘Vervolgens wendt dezé zich nock naar het N. O::, tot dat hij zich, eenige wei nige mijlen van Mangholds Head, met den andes weh tak vereenigt, waarha beide te zamen ‘‘dén. Solardyfehen Frith iriloopen. wR et ete OF vt Van het verdere water:'van den Vicedftroom 4 dat noch bij Landfend, ‘noch aan het Z..:W: ein- de ‘van ‘Ierland; ia :qweetn gedeeld wordt, maar Spiten dit eiland. omloopt,- wordt een deel door, het Z. O. einde van het eiland Hay gefplitst, zoo dat een tak ven hetzelye door de Sound van Ilay, rusfchen dit eiland en Jura door, loopt, en de andere, de kust van Ilay Westwaarts aan volgen- de, om den Mull van Kinho, dat de Z. W. punt des cilands is, benen, en vervolgens N. O. san, door de Stfaat van Corryvrecken tusfchen Jure a: Scarba. Hier vormt hij, de (nelheid yan Bq Of 15 Mij per uur hebbende, een maalftroom, welke voor den Noorweegchen weinig onderdoet, Des Zelve wordt door, een kegelyormige klip, 16 vadem beneden de opperviakte des waters, vere ooorzaakt, en door den flroom, die, om de Oost, zijde van länen loopt, en, zuiks met eenguelheid van 8 mil per uur doende, en den ande-yen, die de vermelde fielheid van 14 mil per uur bezit, ontmoetende, in vereeniging met dezey eene vreesfelijk breekende zee verwekt, welke zelfg voor groote (chepen zeer gevaarlijk is. Nog een ander deel van het Vioedwater wordt door de Zuidelijkfte eilanden der Welter Hebriden in takken gedeeld, welke elk eene bijzondere rig- ting langsde tegen over elkander liggende zijden der eilapdenketen nemen, en van die rigtning niet afwijken, voor dat de Wefter tak de Sound van Harris bereikt, door welke hij Zuidwaarts san loopt. De voorname ftroom blijft intusfchen Noord- waarts aan snellen, en hereent zich nevens de Burt van Lewis met den Ooster tak. Beidé rollen van daaz te zamen naar Kaap Wrath, en om deze he- nen gen den Noordkust wan Schotland, en dtor den ‘Frith van Pentland, met de fielheid van g mij per pur, maalftroomen en races vormendes Wan Duacan’s Baais. Head icopt de stream gere« geld Zuidwaarts aan langs de Oostkust van Groote brittanje. Hj vult voor en na de groote golven van Murray en Forth, en den Humber en Teems, en worftelt tusfchen de Hoofden door, ten Zulu den van welke hij, zoo als reeds gezegd is, bij Dungenefs eenen anderen Vioedftroom ont den Most (Dus blijke het klaarlijkk, dat de Getijden om- ftreeks Grootbrittanje niet verder van de Theorie — der aantrekKing van zon en maan afwijken, dan #ij door de rigtning der kusten genoodzaakt wor- den te doen. Behalve hen gaan er aldaar nog an- | dere ftroomen, doch deze kent men nog zoo wei- nig, dat men ze veelal met hen verwart. Bijzon- Gerlijik heetscht er, na langdurige Westée en Z. W. winden, op 49{° N. Br. een dwars door het Kamaal loopende ftroom, welke voor fchepen, die -het Kanaal invaren, zeer nadeelige gevolgen medeflepen kan, en daaruit fchijnt voor te ko- i dat . () Gaerne hadden wij den Heer tucary hier zieq bijvoegen, wat er bij-de botfing te Dungenefs van den Vioedftroom wordt, en welken invloed de .bewrteling: fche Poolftroomen, waarover de Jneiding handelt, op hem hebben ; maar de reden van des {chrijvers ftilzwifgen dasromtrent leat zich uit zijne gezegden in het decls bladz, 522 onderadn, opmaken. ZEEVAART en KOGOPHANDEL. 79 dat het water, door die.winden in de-Bogt vam Frankrijk opgehoopt, van daar, tot herftel vag het evenwigt, met kracht N. W. aan {nelt. DE ZUIDKUST VAN ENGELAND Op het Westelijke uiteinde van Engeland ligt he Graaffchap Cornwallis. Hetzelve eindigt aan het voorgebergte van Landsend, bet Bo/erium van PTOLEMAUS, en het Penringhuad (voorgebergte des bloeds) en Penwith (voorgebergte aan de lin« . kerhand) der oude Britten. Het is een groot rond voorgebergte » dat drie punten vormt, waarvag de Z, O. Tolpeden Penwith Chet Hol van Penwith). het, maar eene fpelonk in den fteilen zeeoever, war de golven met groot gedruisch indringen. De N. O. punt heet Xaap Cornwallis, en de mid-delite Landsends punt; tusfchen welke en Kaap Cornwallis de opene baai van Whitefand begrepen is, Omftreeks dit voorgebergte liggen exeenige blinde en andere klippen; als de Rundle, fone, waarin er 4 ijzeren cilinders ter hoogte van 12 voet gedreven zijn, die een paal, met een Mande aan deszelfs boveneinde, onderfteunen. De Wolf heeft op zich ook eene baak. De Longe ships zijn eene reeks van zwarte klippen, cem uur yan den wal, die geen vaarwater voor schrepen binnen zich bebben. Er staat daarop eene Vuurbaak, die er in 1797 door een particulier Werd opgerigt, welke tot deszelfs onderhoud vau al- Se om Landfend henen zeilende schrepen een tol ontvangt.. Uit den Ocean de kust van Cornwallis nade- . rende, bouwt de reiziger op het  duntbloot is. Tusfchen Landfend en de punt Lizatd ligt Mounts baai, dus naar het eilandje S. Michaels mount aan haren Oostelijken oever geheeten, dat bij hoog water van de zee omgeven, maar bij de Ebbe-door eenen xfobd voet langen rigchel vat klippen’ met den vasten wal vereenigd is. Dit eilandje is een der vermaardfte voorwerpétt aan de Engeliche kustem. Het heeft op zich eenen grooten, en van ftcile klippen omgeventen, klo6mp van graniet, en bevat flechts een weinig gras, en hier en daar eenige bij elkanderen ftaande dennen. "Nach de volksoverlevering, welke door den Comwalfchen, en grijze rots in het woud beteeften, denen des eilands bevestigt wordt, was betzévelige oulings in een woud gelegen; en dit is te gelöwärger, daar men in den naaften großen, voor zoo veel hij bij de Ebbe droog loopt, over- blijffelen van geboomte bedolven vindt: Het ei- landje heet bij proremaEus Ocrinum, en ontving zijnen tegenwoordigen naam in de zesde eeuw. Toen zou S,-Michael aan eenige kluizenaars op den berg zijn verfchenen, en werd er aldaar eerie kapel gebouwd, die te heiliger geacht werd; daar meD ZEEVAART en KOOPHANDEL. & sien reeds in de viffde eonwasar demhdra- ih bede~ vaart was gegean. EDWARD DR BELADER ftichtte er cene Benedictiner <Abdij; weike, ve verfcheide- ne Omventelingen: in haar lot, thans,san Sir jours ST. AUBIN. toebohoort.. Er woven! op den berg wageveer 50: -visicherss en er ‘is wwhor : kleine fchepen aah de Noordzifle eene-kielne haten De landpunt Lisasd; aam. de. Gostzifde.: van Mountebaai, is het: Zaidelijkfe punt-van Enger land, en het siteinde: van cen fahiertiladd vandea naam van Men -ag.' Er bramden. op. bear twee lichten.. Zij. beftaat gedeeleclgk nit flangenfieep, en tusfch@n heat en Mullion is er seme: -gsppve van Steatites,. ie. mén ih de-parkirkafebrickes geruikt. ‘Benihalf aur van die kandpunt liggen de Rags, dat. groote klippen boven. water, zijn. De handelpiaation van Mountsbaai zijn Mou. dole, of Port Inis,.cene kleine haven, met twee hoofden,.ten Noowden van welke S. ‘Clements diland ligt ; Pensgance, (welke naam Act binnenfe der baat beteeckent,) de Westeligke ftad van Engen- fend. Deze ligt 10 mijl van Landfend, en daar,. Waar de naam aanduidt. Zij heeft: behalveftads — regten, bet yvoorregt van tin te moger, ftempeleg. Er zijn aldaar vele goede huizen, en de streten zijn er gevioerd. De haven hedft emt -heer, of fteenep hoofd (pier), en:voert. veel kdgine, hating (pé-thards) uit.. Mew drijft er voorte xeel fmokkel-handel, Br varen van hier dagslijks veerfchepen op de Scilly eilanden. DEEL. F Mar- Market Jew; of Mavazion, dinuenS. Migheels tiount,:is eene oude plaats., welke haren oorfprong aan.de bedevaarten naar het -eiland verichuldigd fe." Uit haven-waam Market Jew mag men beflui- ten » dat de Joden, toen zij de cenige Koopliedep yan Engeland waren, hier epfe-jaarmarkt plagees ‘te houden: :'Marasion beteckest marks aande ase faust, Het ophonden der gezegde bedevaarten, en de opkomet van Penzance, is: haar ondergang ge Nweest. Dy ligt in het hangen en-aan den yoet van een berg; dje rear tegen de koude Noordewinder dekt. Zl} lieeft 1000 inwoners en. ftads regten.., ' Helstone, met fl ads en busgtsregtan, ligt aan den ramenloop wan de kleine rivier Cober en de Zoe, en heeft eenigen tandel-en 2084 inwonets. Voorhif het voorgebergte Lizard is de ceri ‘plaats van aubeléng ie baver: van Helford, aan ‘den mond van de-Hel. Het dorp van dien neam;, ‘aan den ‘Zuidetwat der: haven,.is onbeduidend. - - De haven van Falmouth.is cen inham, welke, tusfchéen. de landpunten Pendennis ten Westen en S. Anna ten Oosten, diep het land inloopt.: Zi wwerdeckt.#ich in eonige takken en kreken., van we- ke de voortaante; Carrick reeds geheeten, cene ‘imijl birinen den ingang der haven, wit hear Voar- komt, en 18 vadem diepis. = °° ~ - De stad Falmouth, de rijkfte van Cornwallis, ligt aan den voet van eene hougte, en aan -eqpe ‘kreek, aan! welker kaal diepte voor grootefchepen is. De bevolking beftaat uit bijkins gocziclet, | bee me ZEEVAART ex KOOPHANDEL. 6 Schalve het varenevolk. Men genecertzich aldaar spornamelijk met de vangst van piicherds, dig men er regeitreeks nasr Spanje, Portugal ep Italie voert. Men trekt er voorts gnootevoordeelen van paketbog ten, -die van hier naer Corunna, Lisa-bos en Westindic afzeilen. Er is hier den algen meen totans yos 9 de bavens van Cornwallis, -De mond der haven van Faimoyth. heeft tot hee werdedigig de kasteclen. yan Pendennis eg 5. Mawe, Hetgeneligt op ceme lange landpuataan de Westzijde, weike goo voet -boven de see vip fteekt. Het yoert roo ftukken gefchut, en is meg e compagnie Invalides bezet. Hat andere kastec) auch de Qostzijde is min ftezk, das Pendennis, wordt door cene hoogte befireken. S.Mawe, metftads en burgteregten, bevat. alee bowna de 20 vis(cherswaningen. ‘Tot de verdere fteden, welke fangs de haven van Falmouth ujt. gegenaakbaar zijn, behoors Peorhyn, aan dezelide kreck, als Falmouth y maar booger op, met Sads en burgtsregtan, en sanjujers. Dagr.tegenover ligt het dorp.S..Gly was. Tregoucy.aan.den Fal, cene kisine. burgty fled, is Rechts voor booten geveakhgar. Trara, Ge bloeijendfte plaats van Cornwallis, hoegit flads en burgtsregten. Zi} is in cane vailei', aan den zamenloop van den Fal, Kenwynen S: Alleys grbouwd,- waer het Getijde bij, hoog water. erse kom vormt, dic o-pijl lang:is, en big dan Vioedichepen van top top top toslaat. Men saltar 4,809 inwoners, die zich voornamel¥R ‘met den witve van cin en ‘oper ‘geteren. “Plet-Is tene’ det el den; waertthen het tt Renipelt’, en nen vindee? eet Schouwborg' GH: Docietettem BE ” De Desditiats 4, “Of Dodnfatié, “punt, is xeé¥ Rhoog, Enn, heeft, 5 mhijl-ten Ns O:-van sich proot klippen, vaitden naam: vair Zbrt en: Wrtreheaht en ten Nedréen van zich Polkerriés baat.’ ‘Verder heen liggen Gori Haven en Mevabizzelj. \ Rope ‘Haven heeft cen fteenen-héofll voor visé fehers béoten. Portafedr, of CWariestown. ‘nat de-N: We. zijde dér Trewardreth asi, was iit £796 flehtd ech gehucht vari huizen 5 nrsar ig? door de pégtiger van-deh Heer die Heeriijikheid; een welvarené vick-gewordér. -- Men heeft er bins nenwadrts-cene haven voor fchéepen van S00 ton gee graven; eene handelwijze, die ‘veel beter is, dail dat mén hobfderi ‘buitenwaarts aanlegt, die ‘in de zee uitloopen. * “Men heeft’ ér ‘tevens: een drodg @ok -ter-reparatie van {chepen itt de tots uftgehotit | wert. «Im ¥802 beftond de bevolitting or wit bikend Joo zi¢lén.’ Men beftaat er vdotnaitelljk vin hee witkéhen van pilehards Joo zi¢lén.’ Men beftaat er vdotnaitelljk vin hee witkéhen van pilehards (ef dén Gikvoer van poe (eefinfteen - voot de: aardewerkfabrikken vin Staft fordshite. eee neat - ‘-Dhewardtett, adn den mond van een kreel, ‘8 eon " Hleist Visfchetsdorp, ~ ©?'' %" : Bowe, aan den segteroever’ der rivier van deni pelfden Wadhy,- 1} mip van Haren niond, waarz% 3 -mijl ‘bréed 3s, : heeft: Rads en burgtsiegten, er: ; Soe het we a ae Oe - ZEEVAART 2£n KOOPHANDEL. 8% het voorregt van tin te mogen merken. Da fira- ten zig er genicenlik z00 nasuw,, dat:er geen rip mig. door kan, en er is hier niets merkwasrdigs, gan de kerk. De bewoners, ‘ten. Cen fcheidt, en ten Weften door Ramehcad, en F 3 ten 86 AARDRIJKSKUNDE voor - ten Ooften door Stoke punt, wordt begrensi! De Sound ‘ligt san den Zuidkant ‘open; er bevat eenige’ blinde klippen en riffen; van welke men Gnlangs eeri; de Finker geheeten, nitnemend th imitte heeft gemaakt, door hetzelve met fteehen ch anderzins tot boven het water te verhoogen. ‘Né ‘breekt het de zee, vermindert bij ftormen uit fret Zuiden de dining grootelijks, en maakt de ankerh plaats veel veiliger, dan zij te voren was. ‘ “ De Eddyftone is een groep van granietklippen, yo mil Z. ten W. van Ramehead. ‘Het gene er daarvan boven water uitkomt, beflaat gezameth ijk in de lengte ongeveer goo vadem, ert heeft rondom zich, op ¢ mijl afftands, go vadem diepi te van water. In 1696 werd er op deze klippeb het eerfte eene vuurbaak opgerigts en, na dat dé gelve in 1703 door den verfchrikkelijken ftorm ‘uk het Z. W.' vernield was geworden, wederom et andere, die, gedeeltelijk van hout zijnde, offchoon hij 46 jaren Jang aan de woede der golven weer- stand bood, in 1755 ganfchelijk door het vuur werd verteerd. In 1757 begon men de tegenwoort dige vuurbaak te bouwen, en men voltookde ze in 1759, op grondflagen, die tot de‘ rots zelve {chijnen te behoore, en haar tegen de fterkfte woede der golven beftand maken. Zij ‘verheft zich 90 voet boven de rots, en 150 voet boven de gewone hoogte der zee. Aan den Wefteroever van Plymouth Sound tiee Caw-fand baai, welke aan de Z. W. zijde door . de ZEEVAART pn KOOPHANDEL, 87 de uitipringende punt van Penlee, 13 mijl ten Ooften wan Remehead, gedekt wordt. Er zijs akiaar due d’alyen voor de Koningsfchepen inge- heid. De dorpen Cawfand en Kingfand san de baai worden door Zeelieden bewoond. Het eerftes Mer dorpen ligt in Cornwallis, en het laatite in Devosfhiire, even als het bergachtige fchiereiland Mount Edgecumbe, waarvan men den grond en de ligging onder de schoonfte van Engeland rekent. Tegen over hetzelve wordt het S. Nikolaas eci- land naar Sir FRANCIS DRAKE, die van Plymouth geboortig was, Drakes island genoemd. Het eene mijl inden omvang, en is van Wippen omringd, en wel verfterkt, maar moct tia drinkwater van het vafte land ontvangen. Het vaar water tusfchen herzelve en Mount Edge cumbe is 2 ml wid, maar zoo ondiep, dat het fiechts booten toelaat. De havenkom van Plymouth verdeelt zich in twee takken. De ecerfle, a An den mond van den Tamar, heet Hamoase, de tweede, aan den mond van de Plym, vyoert den naam van Cat water (*). Hamoaze dient yoor de Konings fchepen, en is etn rak van de rivier, en 4 mijl Jang en } mijl breed, Op den Wester of Cornwalfchen oeverliggen de dorpen Milbrook, aan eene kreek; S. Gers Denkelijk nest dezelfde Kauen van welke het Cattegar, zoo als in het I deci, bladz. 276 reeds opge merk is, zifnen naam kan hebben bekomen, F 4 88. ‘AARDRIJKSKUNDE voea Gernjain’s, aan de kreek; Lynher, cen burgwick yan 69 hujzen, waar de kerk alleen opmerkens, waardig iss Saltash, met- ftads en: burgtsregtesr, voornenielijk door: yisichers: bewoond, en smal baven Dock gelegan.: ‘1.Dock iontieant zien naam van de groote Kon ninklijke, {cheepsdokken,. die-hetzelve bevat. Het is. eene nette en zeer zindelijke plaats, met wijde, regte en uitnemend. geyloerde ftraten, fragije huizen, en 2400 inwoners, die voornamelijk tot werk- zaataheden aan de -yloot gebruikt worden. De drooge dokken.zgn in de vafte rots gehouwan-,- en met Portlandfche {leen opgezet. Het {cheepstyizge huis� ‘ Wordt førte først, maar is reedg in alle opzigten bet. eerfte dere werd. -De vestinger werken zijn zijn zijn fterk, als:er door kunst ge vorind kunnen worden. a) Stonehoule is een dorp, dat door eene ‘Klojne kreek van.Dock gefcheiden- wordt, en de barakken voor het zeevolk bevat, welke uit eene Groote (che reeks van; gebouwen beftgan,): De stad Plymouth ligt op den. Noorder oever van den ingang van het Catwater, aan:de kreek Sutton pool, die door middel van een hoofd een veilige haven voor kleine (chepen vormt, welke er bij laag water langs de. kaaijen droog liggen. Het is mischien de armzaligfte van al de Brit- che havenfteden; en de straten zijn er eng, krom ZEEVAART en KOOPHANDEL. 8g ea morfig. Het Catwater, is voor de grootite, pen diep genocg, maar dient flechts voor Koop vaarders, dic, er opgelegd.of _gerepareerd.wor~ den, Men telt er 19,000 inwoners. _Het..voor- paamite beftaanmiddei is er, nevens.wepkzaamhee den, die de Koninklijke, {chepen er te wege brem gel, uitvoer van pilchards naar.de Middelland. Khe zee. De Shagftope en Mewstone zijn twee- groote klippen, aan de Oostaijde van den ingang van Plymouth~Soynd, en heeten dus naar de zeevogels, die zich aldaar onthouden, De Mewitane bevat voorts een overvioed van konijnen, Ten Ooften van dit cilandje vindt men den ingang der kleine twier Yealme, welke, dooy cene batterij gedekt wordt, achter welke er op het hoogere land ba takken voor de bezetting ftaan. Bigbury baai, ten Weften van Bolt-head, lige - gavsch open, Jn haar ontlasten zich de rivieren Emme en Avon. De laatte is se van loops; maag beide zijn zij voor de sheepvaart nutteloes. Salcombe is een marktflad tusfchen Bolt-Head en Praul-punt. Derzever haven, de Aag ge noemd, heeft eene dwarsbank, waarop er bij Springvioeden flechts 11 voet water ftaat, terwijl er binnen haar bij de Ebbe.nog tusfchen de 3 ey 5 ‘vadem wordt gepeild. De stad drijft eenen aan-zienlijken.handel, een men bouwt er Koopvaare | ders van joo ton. Aan- het binnenfte van Salcombe Haven liggen.de kleing ftadjes Kingsbridge. GOARDRICHUNDE voor en Bodbrook. De oever tusfchen de gezegde punten is fteil en klippig. Nevens Bolt-Head ligt er “een tweede Mewstone. De naaste punt dan den Praul is de Start. De baai tusfchen beide eet Start baat, en heeft aan zich de dorpex Star Cross en Street Grate. Tusfchen Start-punt en Dartmouth ftrekt zich het zoetwatermeer Slapton Lea twee mijl ver evenwijdig aan zee uit, van welke laatfte het door eene zandige ftrook lands, ter breedte van 3 mil, gefcheiden wordt. Er was aldaar voormaals overvioed van fnoek. Bars, aal, enz, doch, nu eenige jaren geleden, brak de zee door de landftrook, en ging bijkans al die visch verloren. Des winters is het meertje met wilde eenden, talingen, enz. bedekt. Dartmouth heeft stads- en burgts-regten, en ligt aan de Dart, welke er eene goede haven voor © Fregatten vormt. Dezelve is even binnen den mond 1; miji breed, en wordt teDartmeuth naaue wer, ja heeft er flechts de breedte van 600 voet. Bovem de stad is er nog 5 vadem diepte, en bo- ten kunnen Totnes, 2 uur hooger op, genaken. De vestingwerken zijn er Kingswear Castle, op. den Ooster over, en een blokhuis op den tegen- overliggenden. De ftad is op een zeer oneffenen grond gebouwd; en men klimt van de benedenfte rij huizen langs trappen op naar de hooger ftaatt- de. Men deelt er in de Terreneuffche visf{cherij, en in die van. pilchards langs de kust. Ten Ooften van Dartmouth vormt de kust van De- ZEEVAART zgnKOOPHANDEL. 91 Deyotishire cone groote baai., welke aan de Ooss- tide door het fthiereiland Portland wordt be~ perkt. De Engelfchen hebben voor die krom- ming der kust geen naam; de Franfchen noemen bear de Baai yan Exeter. 7 omvat, nab§ hear Wester uiteinde, ‘Torbay, aan de Westzijde door het hooge en fteile voorgebergte Berry Head be perkt, en aan de Oostzijde door Bob’s of Hope's Nofe. “Bij het inzeilen ‘van de baat kunrien- de {chepen zoo digt langs Berry Head henen how- den, dst deszelfa rand over hunne masten heea hange, em cen daarvan afvallende fteen op hun dek nederkomen zou. Wevens Bob’s Nofe liggen er 4 eilandjes, Mewstone. Shagftone, Load-fore en Thatcher, gehesten. De baai heeft re mil omvangs, en is de gewone vereeningspinats wan de Kanaalvloot. Men ligt er tegen de West-ewinden volkomen gedekt. De gewone anker plats ligt nevens Brixham, in het Zuiderdeel der baai, waar de Oorlogfchepen aan een krebbehoofd Yangs buizen water ontvangen. De Torbayfche visfchersbooten liggen er-binnen een fees en hoofd droog. Nabij Brixham onderfcheidt zich de dusgenoem de Lay Well daardoor, dat het water er: fteeds eenige weinige minuten lang ter hoogte wan 5 of 6 deim klimt, en dan wederom eenige minuten lang daalt. Hetzelve is des zomers helder, des Winters troebel, en fteeds brakachtig; het bevriest hooit. Hee 