De zeden der wilden van Amerika [microform] : zynde een nieuwe uitvoerige en zeer kurieuse beschryving van derzelver oorsprong, godsdienst, manier von oorlogen, huwelyken, opvoeding, oeffeningen, feesten, danzeryen, begravenissen, en andere zeldzame gewoonten, tegen de zeden der oudste volkeren vergeleken, en met getuigenissen uit de oudste grieksche en andere schryveren getoetst en bevestigt
Lafitau, Joseph François, 1681-1746
keren, die begren hebend, geht, dass een Rvk -,1; dat op een billyke middelmaat gegrond i^, duur/amer was als dat gegrond i^, duur/amer was als dat gegrond i^, duur/amer was als dat zich door de begeerlykjicid van rykdommen laat opblazen, die tot de heerfch.ucht en afgunli der nabuiige Uaten aanlei-ding geven, zich nicht hun armoede to vreden hadden gehouden, schoon zy tot in Itafh toe meestere van de zee geweckwort door de voordelen die zy op hun vyanden bchaulc hadden. Zy liadden zedert zonder ontroering de Kretenzers, de Fizidiers, de Ciliciers, de Pamfiliers en de karicrs, de Midddantfche zee door hun zeeroveryen zien pnveilig maken, zonder deel aan hun handel en  ergie fchulm, gelyk de flaven zyn, pall. De Lyciers had den zonder twyffel tot de tyden van de Romeen hun Zeden veel befelhaft, en hun Regelring tot volmaakter stand gebracht door de nabuiirfchiap en den omgang met de volièmen van Griekenland; maar de veranderingen, die zy er in gemaakt hadden, hadden den grond zelfs en de wezentlykhcid van hun gcinenebell niet verandere, die altyd dczelfde gebleven is tot de latere tydcn van het Koomfche Ryk toe. V Y F D E H O O F T S T U K. Rcgc- rini; dec Irokoi- ten en Huron- flcn. V'.nde pi llarh- t!l of Itatn- neo. in Orat. 3. I'lUlr, vtrrtm. HOedanig 00k dc corfprong der Irokoizen en der Huronnen is, zy hebben deze zeltde RegeringS H. Form in haar eerfte eenvou. Digheid beiouden. Want behalven deze Vroouw-regering, die volkomen eveneens als die onder do Lyciers is, en daar de Itaats zorgnietals by wyze vaa volmacht in handen van de rtannen is, bellieren alle de dorpen zich op dezelfde wyze door zich zelven, en als of zy van den ander onar hankelyk waren. Men ziet in leider de zelfde verdeling der huisgezinnen de zelfde regerings-wetten, de zelfde order, zo dat die er een ziet die ziet ze alle. Maar vanneer er zaken te verhandelen zyn » die het gantfche licham der Katie raken, maken zy een algemerie Raadsvergadering daar zich de afgczc ndene uitieder dorp na toe begeven; 't geen met zo veel gclyklieid gefchiied en met "Zo veel yver voor het gemme best, dat 'er een verwonderens-waardige zaroenftemming en eendracht uit ontflaat, die het behoud van de Natie nitmaakt > en die niets, om deze reden, in ftaat is om te verbreken." Pic is maar een algemeinen denkbeld van hun Regering. Om mi tout een byondcrer verhaal te komen, eder dorp is, gelyk ik gegt heb, in drie geilachten verdeelt; te weten dat van den Wolf, van den Keer, van de Schildpad. Ieder geglacht heefc zyn Hoft, zyn Agoiandeis, zyn Gryzaarts, zyn Gryzaarts, zyn Gryzaarts. Alle te zamen vercnigt maken het licham van het dorp en den staat van hun gemebell uit. Deze geflachten zyn 't ge^n eertyds de Stammen wareh, en vvy zullen ons zomtyds van dezen naam bedienen » om ze te betcke-ncn. De oorfprong der Tribus of Stammen is zeer oud, en het woord geft in zyn betekenis het getal der vcrdelingen le kennen, die in de eerfte tyden by de meefte vol keren waren, 't zy dat men hier door dric vcrfclieyde takken van een zelfdcn stam wilde verbcelen, 't geen men op de drie kinderen van Noach zou kunnen t'Jmis brengen, wier nakomelingfchap op verfchcyde plaatzen door een gemengt en verward wierd ; 't zy dat het in aer daad drie verfclicyde Volkeren waren, die zich verenigt hadden, gelyk in tie ftichiing van Rome de Rhamnefiers, de Tafiers en de Luccrjers, waar vanKomulu;;, Tatius, en Lukumonde.lioofdeh waren. Deie vcrdeling wasoudstyds op hfet gantfche Eiland van Kr?-ten, diit Minos m drie delen verdeeldc,?n in 't byzonder by dc Doriers, ondcr wien men dezelfde verdelingxag » 't geen aanlci- ding gaf om zc in drie Terdcelt te noemen. iiet zelfde vond men in kiein Azi6 by de A- ma/onen en by de Lyciers. By de Solymers veroorzaakte die onderclieyd van Srammen t naderhand de 1-abel van de C'liimeer * die Homerus ons als een wangedrbcht uit dtie verfcheydc diercn te zamen geftelt, affchil- dert, waar van hec hooft tot de iciioudcrs van een Leeuw was. het middelnf van een wilde Geyt, en de Uaarc van een Draak : of dat zclfs vcilgcns Heiiodus op een ^o wanfchiklyke mengeling een hooft van idcr van de/e diercn had. My is nict onbcwuU dat de gemenc uitlegging die men aan dcze Fabcl na Nymfodonis geeft j i,., dac de Ouden daar door een berg van Lycien verllonden, wiens top vlslmmen iiitwierp, 't geen 'er hiet meer ge/len word, en veel wilde dicren gelyk Leeuw'en,en2. voedde Halfwegden den berg waren Veränderungen weylanden, daar verfcheideten weylanden, daar verfcheideten weylanden, eben  draak aan de achterileven had. Maar de natuurlykfte uitlegging is dcze die dc Ilcer Bochart in 't eerile bock van zyn Heiligc Aartryksbcfchry ving gecft , daar hy zegt dat het drie HoofdenA'an de Sol ymer;; , ylrfa/ust Jftrios, en Trnjibh warcn , dat is te zeggen C^elyJ' hy liet zdckt uittclcggcn met deze namCn van Fenieiiche woriclvvoordcn afteleyden, daar hy cvcrtwcl /elfs nict te vcel ftaat opmnakt, om dat de Schryvers het onirent (teze namen en de wyze van die to fchrvven niet eens zyn) i.yhfh/us dc Gevt, ^rios de Lecuw, en Trofibls de Slang of het hooft van de Slang Als de Stammen dcr Solymers door de ndmen van deze diercn ondcrfchcydcn warcn geweeft , en dat hun hoofden ieder den ndam van zyn ftam gcvoert had , daar zdu nicts zonderiings inUe- ken J en 't geen liedendaags door he? voorbeeld dcr Wilde namcn niet beveftigt word , en van het onderfcheyd van de drie Irokoi- fche en Huronfche gellachten van den Wolf* den Beer , en dc Schildp^d , door welker namen de Opperhoofden zo wel als dc gellachten zelfs betekent worden , gelyk ik het nocli brcdcr zal iiitlcggen. De Wilden die ontrent den Oorfprong van den vlocd St. Laurens en ontrent ^iilUfippi woncn , die men in Kanada ondcr den lliml. y, 180. Humeri Iliad. 6. \Cuf, %JO Zv2 (DIE N DIB H :W I/L I> E N Jihod lit Dnd. .r,K\V\ den ntam van de -tJoVcnkrtcUbh^) Natien begrypt , zyn «lle door Stammen onderfcheyden , eniedarStam vocrtdea naaui van enig dier;«n 't is zondter tf^vviyftel om dezelfde reden dat de roeelie m- men der eerfte Aziatifcne en Egyptil'cJie Volkeren ook de namcn van dicren /.yn, die by hen Zinnelieelden vaade godheid waren. Letz zijn deie zelfde hoofden /^rios, uiipfalul en 'lYq/tbis ^ waar van Phitarchus ^hiyft dat de Solymers goden maukten » na dnc Jjaturmis hen had docn llerven. Homerus zegt dat de Lycicrs vanden vjin de Holywars I dcze Goden vervloekten, \ geen niets anders betckent als dat door de namen dezer Hoofden deSolymeij en hun Land verbeld wierden, welke die onder de Lycicrs die met hen in oorlog lagen, (want toen waren alle de Volkeren van Lycien niet tot een nachdem van een Natie vereent) duizent vloe-ken nade kop "wierpen, volgens de gewoonte die de Wilden nociihtbhen van in hun krygsgezangen nun vyanden duizenc licJield-vvoorden tegeven, noemende alleen de Hoofden, waar door ly Jict land en net lichaam der Nat Je, die zy willen beoorlogen ver. Aaan. Apolloniiis van Rhodus verzekert dat de Amazonen niet in eene flad woonden, maar dat zy in Hammen verdeelt waren, en in drie oderfcheyden, namelyk de Themifcyreifche, de Chadefielchc, en de Lykalischc. Strabo schryst ook dat de Lyclers in drie delen verdeelt waren. Maar hv zegt dat dit onderfcheyd volgens den rang der ftedeuwas, die hy in drie orders verdeelt, waar van de groodlc drie stammen in hun vergadcringen hadden, de middelmacige twe, en de kleine maar een. De Amazonen hadden verfcheide fleden gebout, gelyk Efezen, Kumen, Myrrhina, enz. 't is waarfchynlyk dat zy in alle dezc fle-den door stammen onderfcheyden waren, zo dat erin ieder von Le drie gelyk waren, en de Lykofen, gelykik reeds gezegteb, kommen te enemaal met het geflaclit van den Wolf by deHuronnen en Irokoizen over een. Apollonius van Rhodus en Strabo kunnen wel verwart het, geen het ver afwegen van den tyd kon verandert. Jiebben of de wydafgelegenheit der plaazen hen niet in den grond deed kennen. Na 't vcrloop van jaren is de naam van Tribus gebruikt om al de takken van een zeifde geilacht te betckenen, hoe fterk zy ook in getal waren, gelyk men cr zich ook van bcdient hceft om in de steden niet meer de verdeling der Völkeren, maar de verfchcyde wyken van deze zelfdc fteden aan te wyzen, die merkelyk in de werend vermeerdert waren. Wat de Irokoizen aangaat, nademaal zy altyd weinig in gctal geweft zyn, en dat de noodzakelykheid van na een andcre piaats te vei'huizens wanneer hun landen afgeweid z. In den genood- zaakt heefc om zich in verlcheyde dorpen te verdelen, liever ais door de menigte van menfchen in een dorp alleen van honger tc 'fterven, hebben zy hun oude verdcling genouden, en daar is niet als het geilacht van de Schilpad, dat in ok groote en dc kleine ge* f:w4ldeelt is. VIER. VAN AMERIKA. III. BOEK. ijt ZESDEHOOFTSTUK. Ider Ham heefc f 'looft, die onder hen 't geen de Koningen of de Archageten van de twee gellachten der Herakliden te Sparten waren, of te Uomc de Hoofden van de drie Volkcren Romulus, Tatus en Liikumon. De nanien, die men aan dezc hoofden geeft, wyzen  noch andere, dat namen van waardigheid en regtsgebied zyn. De eerlle van deze namen is die van Roiander Gday dat is tezegen de Edelman by uitmuntentheid, van Gatander, eon gebruiklyk woord om den Adel te betekenen. De tweed is die van de llammen zelfs die zy verbeelden, en die als in hun perfoon, vergadert 7.yn. In dezen zin zogen zy de Hogouakoy de Hofkereouak, dat is te zeggen de Wolf, de Beer, de Schilpad heeft dat gezegt of gedaan. Door deze wyze van freken betekenen zy te gelyk en zonder dubbelzinnigheid de Hoofden, detammen, en de landen die er onder horen. Deze namen zullen ons zonder twyfel belagchelyk voorkomen, maar zo menoverweegt dat indeOudheid de namen der volkeren, gelyk wy gezegt hebben, namen van de Godheid waren. En dat deze w edcrom namen van de diercn waren, die'erhet zinnebecld af waren, zaldit zonder fwyffel een ander indruk maken. By de Mendefiers, by voorheld, daar Pan onder de gendarmen van een bok verbeeld wierd, te zeggen Mendes heeft gezegt, was zo veel of men zcyde Pan heeft gtzegt, God heeft gezegt; en my dunkt dat niets bequamcr is om ons een denkbeld van de Koningske warden of van het gczag der Opperhoofden te geden, als liet' denkheclt en de uitdrukUingen zelfs waar van de Volkeren zich bedienden, van hun Hoofden spickenden, als of zy van de Godheid in haar naam spakkeri. De derde naam is die van Rokfieii God, dat de Gryzaart of den Oi:den man by uitmuntentheid betekend. Deze naam komt altyd met de jaicn van den genen die de plaats bekleed niet over een, want het is dikwils maar Een kind; maar hy ilaat op het karakter waar mee hy bekleed is, daar zyecr-bicd voor willcn verwekken door een naam, die de rypheid, wys held en andere hoedaniglieden te kennen geeft, welke die gene mönten hebben, die door hun rang en uitmuntentheid als de Vorder of Herders der Volkeren zyn, gelyk Homerus ze dikwils nocmt. Eindelyk, zy ncmcn ook den eigen naam van het Land zeltsaan; das zyn onder de Onantaguefen, Sagofendageten, en uner de Tlbnnontouanen Tfinnonkcritaoui en Te-JonniiimkarKoucn sammen, die aan het land en aan zommige der Opperhoofden eigen. Want schoon de Hoofden ten gelyk gezag schyncn te ncbben, f Clioon zy alle naauwkcurige acht gcven om niet te fchynen als of /y alios vvilden aan zich trekken, en volkomen d^n meeller spelen, ii Vr evcnwel alcyd enigc voorrang van den een boven de anderen; Ff en P.in by de Men-' deficrs onder de>;e- dannte van eeii bok ver* bedt. Allede Hoof- den heb« bcnjseeti gelyk gezag. ■ 13ft ZEDEN DER V/ILD EN De wiaf Van Op- pcthoofc is vour het levea vail een man en erlfelyk in zyii hut. Deze •eikie- tlng is •Ityd met fee- flenen plech- tigheden vertelt. Plmttrtb hLydir- go. CeTri(5 dor Op. per- hoofdcn '•.yhcb- bcn gi en te- kens die h.cn van •tue- nicrn iindrr- fclu-y- itn. en dit is voor 10 vcr ik 'cr van oordelen kan » of hy wiens Hut het dorpgcIUcht hecft, of wicnsllam het lalrykfteis, of 00k wcl die gene die om zyn bequaamheid het meefte geacht word. Evenwel beken ik dat ik dit niet yo .r vaft kan zep;gfen. De waardigheid van Hooftman is voor zyn leven en erfFelyk in zyn hut, gaande altyd toe de kinderen van zyn moeycn, zullers, of nichten van 'sMocders zyde over. 7.o dra de boom gevallcn is moet men dien , zecgen ze , wcer oprechten. De Mttroon die hot vbornaamlle gezag neeft, pleegc op een nienw, na het reeds met die van haar Hut gedaan te hebben, met die van haarftam raad, dien zy hun toeftemming doet geven voor dien genen dien zy toe dc op. volging verkocht, hecft, geen haar gcnoeg vry ftaat. Zy gefchied gegen acht op het ecrfte-geboortc-recht, en gemeenlyk necmt zy dien genen die het bequaamfte fchynt om door zyn goede iioc- danigheden dezen rang ftaande te houden- De keur gevallen zynde, gefchied de voorllelling daar van in 't dorp door por-eleine hftlsban- ert. ^fen doet niet anders als den verkoomen daar te vcrtonen, en hy word op Itaande voct uitgeroepen en erkent. Men rocpthcm op dc zelfde wyze uit en vcrtoont hem in de andere dorpen van dc Irokoifche natie, en by allc de andere bondvolkeren; en deze vcr- kiezing word altyd met feellen en plcchtifrhedeh gevicrt. Hctzcif- de gefchied byna by de andere natien its ' Er een Hoft verkorcii word. De Boom dus weer opgerecht zynde, voegt men, zo de verkoven perloon noch te jong is en onbequaam om de zaken zelfs te be. Stieren, by den boom takken om hem te onderfteunen, en het vallen ce beletten: dat is te zeggen, dac men hem geeft, jegen men noch hedendaags in de Koningryken gedurende een minderjarig. Held doet. Deze voogt word te gelyk met zyn Weeskind overal erkent en uitgeroepen, en hy word in perfoon, in name van den minderjarigen, met al dat gene bcladen dat deze zou moeten voor her gemene läll doen, zo zyn jaren hem hier toe bequaam makten. Gezag der Opperhoofden ftrekt zich gemeenlyk Over die van hun flam uit, die zy als hun kinderen aanzien j zy noemenze gehen len. Neven, en zelden zullen zich van woorden bedie. Nach, die zu veel als onderdanen betekenen. Schoon zu een wezentragen gezag hebben, waar van zommige zich wel wetten te bedicnen, gelaten zu zich zieren voor de Vryheid te zijn, dat men hen zicnde zou zegen dat zy ziegen zogen dat zy alle gelyk zijn. Onderwyl dat de kleine Koninkjes zich op de schouders van hun onderdanen laten dra-gen, en zich veel eer bewyzen, hebben zy geen onderfcheydelyk teken, noch Kroon, noch Scepter, noch Lywacht, noch Burgmeisterlyke Bundel-bylcn die hen van 't gemeen onderfchcyden. Zy fchyncn gants geen volftrekte macht te hebben, of enig dwangmiddel omzich in geval vanweerstanden doengehoorzamcn. Evenwel gehoorzaamt men hun, en zy gebiedert met gezag; hun bevel gelyktnagebeden en degehoorzaamheiddiemenhun bewyrt fchynt te enenual vry. Deze vrybusid dient om de Hoofden in band te * hou- VAN A M E R I IC.A.. Mi. BpfiK. *3.^ Hölsten: ry verplicht hen om niecste bevelendat moejelyklieidzou kunnen veroorzaken en afgellagen worden; %y dient ook om goed* Ichiks de bevelen dien men huii gecft uit tc voerenj zo dat ryzich /clven kunnen inbcclden dat xy minder gehoorzamen om dat men het hun beveelt, als om dat zy wel willen doen 't gecn him bevd- Icn is. Op deze wyze worder cen goede order onderhouden, en in de uitvoering der zaken vind men wczenthe hoofden en der Leden, en en een zo gocdc veronderichik (Icr Hoofden en der Leden, en een zo gocdc veronderichik (Icr Hoofden en der Leden, en een zo gocdc veronderichik King (lis' men in den bell geregelden, welchen zou. Schon de Hoofden gcen teken van onded'cheyd en van ovcrig-heid hebben, en dat men zc niet uit den hoop kan onderfciieyden door de Eer die men hun zou mocten bewyzcn< uitgenomenineni-ge byzondere gevallen* laat men niet na voorhcn een zekerebied te hebben; maar voor al houden zy hun waardigheid in de openbare handclin^en. De Kaadvergaderihgen worden op hun bevelen en m hun hut gehouden « ten zy dat ^ev een algemone hut allcen tot dit gebruik gelchikt is, en die als een iladhuis is; dera-ken worden in hun naam verhandeit; zy ziiten in alle loorten van vergaderingen voor, zy hebben cen aanzienlyk detl in de Gaftma-lenindealj;emenc uitdelingen; menzend hundikwilsgefchenken; cm kort Te gan zy hebben enige andere voorrechten, die aan hun Avaardigheid gehecht zyn, gelyk zy ook enige laltige plichten hebben, welke dienen om de zwakke voordelen, die zy van de inderes kant kunnen hebben, in tegenwicht te houden. Uit vrees dat de Hoofden zich een al te groot gezag mochten anmatigen, en te machtig worden, heeft men ze ais gebracht, gevenden hun Opzienders, die de Regering van Land met hen aelen, en Jgoianders gelyk zy genaamt worden. Deze Agoianders zyn ten naaften by 't geen de Lforen te Lacedemon in het begin warcn, en de Kosmen op het Eyland Kreten; ik zeg in 't be^in, en eer zich doze een gezag hadden aangcmatigt, 'twelk dat dcr Koningen vernictigde. De Agoianders ftaan onder hun Hoft, die Roiander God genaamt word, om zyn waardighcid te kennen te geven. In änder Ham lieeft ieder byzonder huisgezin 'er teen, die het zelve vertoont, de vrouweri veikiezcn dien, en zyn het zomtyds zelfs Ilun ampt is naauwer op de belangen van de Natie te waken; op de gemene fchatkill het oog te htbben; in derzelver behoudenis te voorzien, en te letten dat er een goed gebruik van het geld gemaakt word. Men doet ze in de Raadsvergaderingen erkennen, wanneer men ze verkoren jieeft; maur men vertoont ze niet aan de bontgenoten y gelyk men ontrent de hoofden gewoon is. Na de Agoianders komt de Raad, beftaande uit Giyzaarts of Oudcrlingen, in liun taal Agokjicnha genaamt: het getal dezer DeRaad Raadslieren is niet bepaalt: ieder heeft recht in den Raad te ko-men, om er zyn ftem te geven, wanneer hy deze rype jaren berykt heeft, waar aan men de voorzichtigheid en ervarenthcid V van If X de *34 ZEDEN DER WILDEN De Krygi- knechten. Mit. fchap- pyeo. de wereldfche zaki, als een voorreclit toefchryfc en icdcr^ gclyk op alle andere plaatzeiii komt daar in achcing, na dat liy mccr ut min bequaamheid heefc. Hci vicrde en laatiie Ligchaam is dit van de ^goskeitth,7trftc or de Krygsknechten 9 beftaandc uit jonjc;c luidcn die in liaat '/)i) om de wapens tc vocren. Zy hebbcn gt;mccnl>k de hootdcn tkr tkr tliin-men aan hun hooft, wannccrdic liun p ocvcnvan krygMic(tt'nin;cn gcdaan hebbcn » en bequaam lyn om t bevel te vtiertii. Mi ui- he natven dat erkcnnen ly ook die gene voor Kr.vplaooftkri, dip zich daar in bcroenit ccmaakt hebbcn, en die proevtn van da; perheid, beleyd en dicnlt gcgevcn hebbcn Men heißt, my verkert, dat er onder hen vcrfchcydc andcie foorten van byiondcrc Maatl'chappyen als loorten van I'rociicr schappen waien; maar daar niei wel gcnorg van ondeircchr /\ ri- de kan ik niet zeggen of het vcrbintcniHtn van cnkeic vrind'cliap zyn) of dat die van het Staatsbci'cier en den God^dicnll afliaii. In alle de Staten is men genootzaakt gewecft dc Amnten te vcr- mcnigvuldigen (onder wat vorm die Stacen ook zyn beiliert pe- worden ) na mate dat het volk aangroeide en door hcc groor getui moejelyker om te beAicren wierd, Dan m ierd het een nood/,alic- lykheid het gezag, met de vereifchte verondeifchikl.inc;, order verfcheyde handen te verdelenj om de onderzaten verdienen. In hun piicht te houden, De Iroken altyd weinig in gctal geweft zy nde hcb. Ben deze menigte van mindere Overigheden niet van noden gehad, die hun oorfprong op andere spalten nergens aan ver.crhuldi^tzyn, als aan de dringende noodzakelVkheid. Zy hebben altyd met hun hoofden en hun Raad volHaan kun- nen, gelyk 't alle Volkeren in hun eerfte begin/clcn gaat. Zy kunnen alle zonder zich zelven in den weg te zyn deel aan hcc be- fuer hebben ; niemand word Vr uicden raad gefloten> zo dra hem de ouderdom daar toegang toe geeft ; en hier door zynze voor dc ongemakken befchut, die 'er uit de heerfchzucht en kuinerycn om tot ampten te gerakcn ontilaani waar ^an het gemccn dikwils iict llachtoner is. ... ACHTSTE HOOFTSTUK. Vsnde Kiad. houoin- gen. DE Vrouwcn zyn altyd de eerfte die raad plcgen of volgens I un- ne gronden over de byzondere of algemcne zaken" raad pie- gen moeten. Zy houden Raad apart, en als zy beiloten hcbhcn geven zy den Hoofden kennis van dc ftoffcn die 'cr c p lict tupyt zynj op dat deze op hun beurt daar over raadplcgen. l;c I loo den doen OP deze verwittiging dc ouden van hun Wyk vergadei en , en zo de zaak , die men verhandelen mocc , het gemenc wcl/yu betreft , verenigen zy zich alle in een algcmenen Raad van de K\- tie. De Krmluiden hebbcn ook hun Raad apart over dc zaken die hen betrefren> maar alle de byzondere Kaaasyergaderingcn zyn den Oudraad onderhorig* die als de Hogcraad is. De VAN AMERIKA. III. BOEK. >3f T, gdvk mttr of t '/)!» oin ciiT 111 in- llc"ninf;cn M;ur he- idc'ti, (lip mill; pci- Ic anclcic I'roctlcr- ccht vvn- rind'cliaj) ill At'lmx- ?n tc vcr- ■lliert gc- roor gctal iood/,akc- ig, order Viin plicht y ude hcb. En gehad, Idi^tzyn, pa«n kun- ;aat. Zy m hcc be- dru hem voor de >erycn om vwils lift gens Inn- raiuiplc- n hcbbcn let tam't 1 1 00 den jadei en, e wclvvQ in de N.\- flken die n 7.yn c!cn De Dc Hand hMud /.ittingcn in 't gehcim en andere in 't opcnhaar. Dc ccrltf woiilcn gchoudcn on> over hun vcrlcheyde hclnngen, van wat natuiir die mogcn 7,>n, tc raadplcgen, en dc andere om opentlyk 't gcen 'er Ueiioten is te vcrkiarcn, otovcr alio de anc' re xaken van dc natie, die cnige plecluighcid vcrcilVchcn, gelyk Af^c/antcn tet-ntfangcn, hen te antwrorden, ten ourlog tc /in- gi;n> doden tc bewciicn, galimalcn tc h Ondenci. Als trèn giluiine Kaad flaad gehouden te worden verwittigl men in 't bvunder die gene, die de/.clvc mocten bywonen; liet vaiir van den Knad ljrand altyd, of in de gomenc Hit, of in die der hoofden 1 die om der.e rcdcn gemcenlyk van vyf of leven hiurllkdc n y.yn, d:\t is tc icaacn vyf of zevenmaal zo-'-'root als die gene die maar cen vuur hcoocn. Sclioon Yr gcen tyd tot hct Jioiidcn dezcr Raadsvergaderinpcrt lH'p.v.iIt ii>, h^-gceft men /icli gcmcenlyk met hct vallcn van den nonti divir na toe. Dezc Kaad jieeft /ckerlyk niets van die heer- Ifke MajcUeit aan 7,icli, die liet KoomlL-he Kcmcnebeft even voor dc Kcy/.crs liad, maar ik gclof wcl dat hy niets voor dicn van Rome /elfsi vvykr, ten tydcn d.it 7.y dc Scrranen en dc Cincinnaten van den ploeg gin; halcn om 7,e tot i urgemechers en Oppcrgezag- hcbbcrs te maken. N'erl^elc u een hopen morsfepotten, die op hun gat, als apen in cen gidokcn zittcn, en de knicn by de oren hcbbcn, of wel op den grond neerlcggen, 't N'erl^elc u een hopen morsfepotten, die op hun gat, als apen in cen gidokcn zittcn, 't N'erl^elc u een hopen morsfepotten, die op hun gat, als apen in cen gidokcn zittcn, 't N'erl^elc u een hopen morsfepotten, die op hun gat, als apen in cen gidokcn zittcn, 't N'erl^elc u een hopen morsfepotten, die op hun gat, als apen in cen gidokcn zittcn, 't N'erl^elc u een hopen morsfepotten, die op hun gat, als apen in cen gidokcn zittcn, 't N'erl^elc u een hopen morsfepotten, die op hun gat, als apen in cen gidokcn zittcn, 't N'erl^elc u een hopen morsfepotten, die op hun gat, als apen in cen gidokcn zittcn, Ly op den riig of op den buik, die alle met de pyp in den mond de staatszaken met Vo veel de deftigheid en koelen moede verhandelen, als de Junta van Spanje of de Uaad der Wy/.cn tc Venctien. Weinige andere als de Oiiden wonen deze Raadsvergaderingen By, en hebben ecn Hem in 't kapittel. De Iloofdcn en Agoan* dcrs zouden zich fchamen daar den mond te openen, zo zy by hun waardighcid bet voorrecht van de jaren niet voegdcn » en zo zy daar by te^xnwoordig zyn, 't is ecr om te luillcren en om be- 3iiaam re worden als om te fpreken. De Iloofdcn zelfs die oor hun bcquaamhcid en door hun oiidcrdom hct mecfte gc/ag hcbbcn, g^dragen zich uic cerbicd zodanig aan hct g 3iiaam re worden als om te fpreken. De Iloofdcn zelfs die oor hun bcquaamhcid en door hun oiidcrdom hct mecfte gc/ag hcbbcn, g^dragen zich uic cerbicd zodanig aan hct g 3iiaam re worden als om te fpreken. Zag van den Kaad, tint yy hct voorw'crp daar men over raadplcgen mocc. /cll's maar voorllcllen, of door luidcn die hun toebehoren laten voorlcl-Icn, waar na zy altyd belluiten met te zej.^gcn, dcnkt daar om „Vadcrs, gy zyt de Mccftcrs, bevcelt. De vivre van raspenden gaat met viel bezahlt en rypheid toe. Leider van de l'emendende perfonnier hérhaft ecrll in korte worden de voorliellig, en brengt alle de redenen die er doorde ecrll ilcmmende voor en tegen ingebragt zyn te bereden; vervolgens iit hy zyn eigen gevölen, en eindigt met deze woorden: j, „7k daar myn oordeel over hct voorwerp van onze Kaatlple„ „ging; " waarop de gantfche werden of wel etho ant-wonrd, zo veel als dfit is goed. Zondcr aan te zien of hy wel of nalyk gefproken heeft. Na hun raadpleging, over wat zaak hct ook zyn mag, is er byna gcen reden voor of tegen, die zy nice gezien en gewikt hebben: En wanneer zy rekening van hun uitspraak willen geven, Ff ; ma- nu'cn optnhn- rriind- I OI)dill« lift vuur van den Hand brand aliyd. lyKefi- Knurdi* » yon- der t Riad pteRfH makeit. h-.id.^t^ ZEDEN DER WILDEN Zy val- len el- It iindar Diet in dewoor* deti. hunyver voor't gemecne bed. Hnn doordc- peAaat- maken ty die zoo aantiemelyk dat men qualyk nalateti kati hen toe te vallen. In 't algemeen kan men /eggen dat zy veel verdulgiger lyn als wy om een zaak met al haar aankleven tc onderzocken : zy horen elkander geruft uitfpreken : zy hobben meer ecrbied en beleeftheid jegens die gene, die van een tegenftrydig gevor, niet wetende van elkander in de reden te vallen, noch minder van met drifcigbeid te twiften : zy zyn koelder van bleed, hebben minder herstochten, ten minlien in schyn, en jjeliartigen alle met meer yver het gemene welzyn : ook is het door een van de doorllepenfte ftreken Her Staatkunde, dat yy de overhand over de andere Natien gekregen hebben. Dat zy de l'hyderbaarlle volkeren, na de zelve verdeelt te hebben, overwonnen hebben, en dat zich zich tegenwoordig in een gcrufte oneenzydigheid tulFchen de Franfchen en Engelsen ionden, daar zich van weten te dccnvrezen en aanzoeken. Geen ik van hun vver voor het gemene best zeg, is evenuel zijn om hun eige belangen bedacht, en voomamelyk de hoofden ilellen verfcheyde gejieime middelen in t werk om hun oogwit te bereiken. Daar zijn 'cr die zo doorlle-pen zyn j dat zy den Raad verfcheyde dagen acliter een over een stof doen raadplegen } waar van het befluit tufl'chen hem en de voornaamfle hoomen bekuipt is, voor dat ze op het tapyt gebracht is. Evenwel nademaal de hoofden op elkander let cog hebben, en datniemant zich een oppcrhorigheid wil fchynen aan te matigen, die de afgunft kan gaande maken, ontzien zy zich meer als de anderen in do Raadsvergaderingen » en schoon zy 'cr de ziel van zyn, verpl icht hun Staatkunde hen om weinig te Ipre-ken, en om eer Jiet gevoelen van een ander aan te horen, als hec hunne te zeggen; maar änder iieeft een man op zyn hand, die als een ftokebrand is, en die zyn perfoon niet te ontzien hebbende alles wat hem voorkomt vry daar uit lapt, gclyk hy met hebbende alles wat hem voorkomt is. NEGENDE HOOFTSTUK. Vande Rcde- nareii. Daar word ceil ^ro• tebe- quaatn- GEmeenl3rk zyn het de redenaren die deze rol fpelen; de Hoof- den weten zich met voordeel van hun verstand en van de gemaklykheid die zy bezitten en al wat zy willen te zeggen, te Bedienen. Maar voornamlyk (leken de Kejenaars in de Openbarc Raadsvergaderingen en in plechtigc gelegenthen uit. Zy fprcken dan allecn, hun bediening eigentlyk daar in bellaande dat zy alleza-ken, die in den geheimen Raad verhandelt zyn, aan 't licht brengen, het befluit dat 'er genomen is verklaren, en met gezag in den naam van het gantfche dorp of de gantfche Natie het woord voeren. Deze rol is zo gemaklyk niet te fpelen. Zy vereifcht een grote bequaamheid, de servarntheid van de Raadsvergaderingen, een volkomme kennis van al cie gcwoontens hunner Voorzaten, verflanr, er- V A N! A M E R I K A. ill BbEK. 137 ervarditJieid efi'wSIfpfekentheid. Men bniierzoekc niet inde keur difte itttn V "Tr vah' doet of 2y uic cell aanzienlyke but zyn, mengeeft energens ahdttt acht cp, als op hun perfonele verdienften j en op hun bequemtatteten. Fielden vind men onderdanen, die deze polt na waarde iDckiedeiJ; naauwelyks vind men 'er een of twee in een dorp, die ze tath^yk waarnemea; dikwils Styn zy genoodzaakt hun toevlucht tb'tdip van andereDorpcn te nemen, enzy verzuimen niets cm die vremdelingen na zich te lokken,rdie bequaam.^ynom dat ampt \Viel te oeft'eheni en die ^er reeds enig«n roem door be- haalc hebbbn." De vertogen van de derede Reden aan sprechen, op de Wyze välte välte das Ddmonneis an Cicero opgeflek: De Irokolon willen gelyk de Lacedemoniers een levendig en bekopte redenering heben: maar Jiun ftyl is ondertuflbhen ganze bekendig en verblenden: hy is van verfelderi aart folgensden verfcheyden aart van zakert: in zommige gelegenthen wykt hy van de gettienc redenswyze af, en gelegenthen word de redenenswyze af, en gelegenthen word de redenenswyze af, en gelegenthen word de redenenswyze af, en zy verbeelenden de zakei. Naturlyk 5 dat zy in tegenwuordigheid van de toehoorders fchynen voor te vallen. De Redenatr heeft een of tw'e perfonen om heai te erinneren 't geen hy zeggen moet, om liem m geheugen te brengen wat 'ec beiloten is, en om te waken dat hy de zaken na clkarider en in oder voorftcHe ; 't geen evenwei behdorlyk en zonder hem te ftoren gefchied. Maar hy dtaagt zelfs zorg om midden m zyn reden vin tyd aan de Vergadering te vragen ; of hy de zaken zo als men ze verftaan nibet en zo als ze befloten zyn wel vodrllelt, en zonami-ge uic den Raad antwodrden hem met een etbo van goedkeuring. Hy bedicnt zich 00k v:'.n enige tuflchenpozirigen i om met zyn floodhulpen raad Te plegen. Na zyn verhaal volgt het Mo-ben, 't welk een tcken van de algemene toejuigching is. Die gaat op deze wyzc toe. Len van de Ouden roepc Nio-beii! al de andere atwoor-dcn, A'io. Dit gcfchicd zo drie malen in naam van ieder Wyk; ""t Is eeii foort van formdlicr om ieder een \t vragen of hy te vreden is ; maar 't is eigentlyk maar voor de flenter , want zy antwoorden al- le ja. Het fchynt evenwei ingeftelt te zyn om die gene, die het raadzaam oordelen , gelegentheid tot enige vertoning of tcgenbe- tuiging tc geven.. De VroUwen hebben haar Redenaren* die voorhaar in de open- bare Raadsvergadcringen fpreken. Zomtyds kiczcn zy ook een Redenaar onder de mannen uit ; die fprecHt als of hy een Vrouw was, eri 'er de rol van fpcelt : Maar dit gefchied weinig als in de Ge/antfchappen of in de Vergaderingen van de Natien. Wanneer de Redenaars verftand en ervarentheid hebben j ver- kr^'gcn zy vcel aanzien en gezag. De beroemdc Garakontic, die den heid toe ver- cifcht. Hniiiie verto- gen bcr Itaaii in geea lange ^ aanfpra' ken. De VroU- wen hehbea ook haai Ker denaren dievoor haar fpreken. ijS ZEDEN DER WILDEN Plutarch tH lirum. I ''■) ■ c. Den Godsdienst en de Franfche Volkplanting 20 veel dienst gedaan het, was maar een Redenaar te Onnontague: en deze man had zeggen onder zyne Natie, dat hy de vyf Irokoifche volkeren na zyn hand zette. Wy lezenvan de Lyciers, dat zy onder zich diergelyke Kedenaars hadden, die insgelyks veel gezag hadden, wanneer zy bequaamheid genoeg hadden om zich tn doen gelden. Ten tyden van den oorlog der Driemannen, was het een van deze Redenaars, Naukrates genaamt, diede Lyciers weerhielt van in het verbond van Brutus en Kallius te treden, die hendwong om de troepen van deze twe beroemde moordenaars van Cezarden ingang in hun land met de wapenen te betwiflenj en die hier  Digellen, noch Advokaten, noch Procureurs, noch Serjanten: hadden zy by dit alles hun longiers niet, die zeer llechte Geneesheren zyn, zouden zy riiet Jiet gelukigt wolk van de wefeld zyn? hebben zy pro-celTen, zy verteren hun geld niet met bedriegelyke ftreken, nade-maal -zy weinig te verliezen of te winnen hebben, liebben zy weinig belang om te pliten: zy hebben ook niemand die zyn voor-decl vind om hun verichllen door langdradige en uitgerekte pleidoyen te voor-decl vind om hun verichllen door langdradige en uitgerekte pleidoyen te voor-decl vind om hun verichllen. Maar men moet hun dit recht doen, hun verfchillen zyn zeldzaam, wanneer die voor-vallen nemen zy haaft e En einde, of om dat zy reden gebruiken, zo dra men hun die voorhoud, of uit achting voor de personen die zich bemocjen om hen te verenigen, of zelfs met vryw iilig van hun rechten af te luiden te doen hebben, die alles met goweld willen winnen. De achting by de menchen, daar zy veel na luiften, dient niet weinig om hun eendracht te onderhouden. Leiter de anderen als meellers van zyn bedryven en zich zelven aanzienden; hatte töben zu als zy willen, en denkt maar om zich zelven. Ik heb my dikwils in dit Ituk over Jien moeten verwonderen, en men moet bekennen dat zy door dit midd J oneindig veel verfchillen vermyden. Belialven dat zyn zy uitnement koel van bloed, en w etcn niet wat het is in fcheldwoorden uit te varen: ik weet nice dat ik ik ik dat ik ze ooit vertorent gezien hcb, voornamentlyk de mannen, die denkcn zouden zich te onteren, 7.0 zy enige ontroering l Etendeben. Zy gaan hier zo ver in, dat een nuchteren menlcii zich jiict alle ftrengheid van een dronkaarc zal laten flaan, zonder zich in 't mind tc voor al zo hy gezicn word, en om dat Jiy het voor hem onwaardig oordeelt zich te vertoornen, en noch onwaardiger een ander de schuld vun een bedryf te geven, daar hy hem geen mceiler van gcloofc te zyn, ora dat hy niet by zyn zinnen is. Daarom will ik nict zeggen dat 'er by hen geen wanowler voor-vali; dat de nyd, de begeerlykheid, de wraak en de andere harts-tochten hen nict zo wel als andere menfchen gaande maken, maar dit gefchied zeldcn; en dan noch moeten zy, als 'er een quadezaak te verrichten is, zich dronken drinken, of ten minften vcinzen dronken te zyn, om hun voornemen uit te voeren. Dan meinen zy een wettige verfchoning te hebben, zeggende dat zy hiin verlland verloren hadden, dat men het hun minder moet wyten als den drank, die hun dat bcnomenhad, en deze verfchoning word gemeenlyk aangenomen. Het vorniis over de Ilalszaken komt onmiddelyk die van de Hut der schuldigen toe, ten opzichi. van de schuldigen zelfs, wanneer de e En den ander van de zelfde Hut gedood heeft. Nademaal men veronderlicht datzy het er het en dood over elkander heben, fchynt het dorp geen belang in de voorgevallen wanorder te nemen. Men vermoed dat de gedode wettiglyk omgekommen is, dat hy nieniand waarder mocft zyn als den Moordenaar, en by gevolg dat deze niet als om ilerkc redenen tot. Die net den vremden niet vryftaat te onderzoeken. Men heeft zelfs medelyden met hem, dat hy tot die droevige noodTakHykheid gebr.igt is ge weeft, om tegen zyn cigen blocd geweld te plegen, en zo 'er enige llrafbare fout in is, ilaat het aan de overigcn van 't geflacht te zicn, of zy ontrcnt het voorgevalle tot een verdrag kunnen kunnen kennen, of dat zy het licver willen ontveinzcn. De Joden gebruikten zonder twyffel in dicrgelyke voorvillen een zell'de rechtspleging. Dit blykt uit de gclykenis van die A rouw Tiiekua, waar van Joab zich bediende om den Koning David van te vcrplichten, dat hy zyn zoon Abfalon, die zedert den nioord, dien hy aan zyn broeder Amnion gcplecgt had, in baUingfchap was, herricp. Deze Vrouw, veronderuelt dat zy twc kinderen had, die quedic gekregen hebbendc gevocliten hadden, zo dat 'er een om-gcbragt was, en zy in haar wediiwlyken ftaat niet als dezen andercn ogleukkigen zoon behouden had, die de moordenaar van zyn bioedcr was; zy beklaagt zich dat men haar zelfs dezen droeven trooft niet laten wilde; en Dat de blocmagen met begccrlyke ogen een erfenis aanziende, dit hen moefc tc beurt vallen, haar vervolg den dat zy dezen misdigen zoon, dien zy noch overig had, zou- de overleveren om hem te doen flerven, volgens het recht dat zy hadden om hem te veroordelen; 't seen haar verplichte om haar toevlucht tot Jiet opperlle gezag van aen algemcnen Vader, die in den Vorft verbeelt wierd, te nemen, om de uitvocring van een Gg yon- Hun gc-' wooii- tcnshiep ill met die (Jcr Jodm ver^L'lC" kca. 2 B. (iep Knn. I A, Z40 ZEDEN DER WILDEN PilC- 1 1 III', is liocli i.ccrhy lie M- li 11 Cll (Jt.' :;;i.fe- rom- Natieii in vonnis te belietten, 't geen haar in de uiterftc droefhcid en in ar. moedc zou geftort hebben. Schoon zu in in in familias veel van elkander houden, en zich niet als door het groot getal op de been iouden; 7.0 cvenwcl ie-mand dezelve onteert, en dezelve door boze bedryven in hec dorp haatlyk maakt> talmen zy nietlang zich daar van te ontd; en, om zich voor den gemenen Jiaat te dekken. Dit recht van leven en dood dat die van dezelfde hut over el-kander hebben, is noch klaarder in de gewoonte die zy noch niet lang gelcden hadden » en die zy nocn niet te encmaal vciloicn liebljen, van hun Gryzaarts omte brengenj wanneerde oiulcidom dezelve te enemaal onnut maakte. 't Was een algemene Wet l^y zommige woefte Volkeren van de Oudheid, gelyk de Cyaniers, de Ty barenicrs, de Erulen > de Maflageten, enz. van hen vni den onderdom van do of 70 jaar te doen fterven, 't zy dat zy on- dtrzich geen leeggangers wilden behouden, die de weinige kef- tocht die zy noch overig hadden hielpen verteren: 't zy dat vy zich inbeldden datzy die gene die zy dus omhals brachten dienir dcdcn, sparende hun door een vaardigen en korten dood de eletidc en verdrietelykheden van een hören ouderdom. wicns ongemak- kenn niet als voor een gedurige dood kunnen aangezien wordcu, Dit, zegen men, is een algemene Wet onder enigc Volkeren van Amerika geweft, en een van onze laatftc befchryvingen beliclit, dat ""cr een Natie is by wie het zelfs niet geoorlooft is de vrouwcn over de dertig jaren oud te Laten worden; 't geen zonder tuyiiel die gene, die in een veel hoger ouderdom noch jong willen khynen, zeer flreng moet voorkomen. 