Vaderlandsch woordenboek. 35 deelen and Byvoegzels 13
Jacobus Kok
Ten getale van twintig, of daar omtrent, vergaderden zij in het huis van den Graave VAN KUILENBURG, flaande, te Brussel, op de Paesdemarkt. Den Leeraar raanciscus junius, die thans te Antwerpen in de Franfche teal predikte, aldaar ontbooden hebbende, en naa dat deeze eene Leerrede en Gebed voor hun gedaan hadt, openden zij hunne raadpleegingen, die eenige maalen hervat wierden, en ten gevolge hadden een plegtig Verbond, waar van, naastdenkelijk, de vermaarde Staatsman en boezemvriend van Prinfe wiLLem DEN I, FILIPS VAN MARNIX, Heer van St. Aidegonde, de Opfteller was, en waar van de voornaamfte inhoud hier op neder kwam., De Edelen hadden, in ’t zekere, bevonden, dat een hoop, „reemdelingen, ongezind tot het welvaaren van deze lanzen, en, onder een valsch voorwendfel van grooten ijver voor, “*t Katholijk geloof en ’svolks ecendrachtighcid, niets anders zoekende, dan hunne eerzucht, onverdraglijken 15 hoogmoed en onverzadelij ke gierigheid te verzadigen, al » was's dan ten koste van den Koning en zijne oderzährigen, » ten, zijner Majestät zu veel hadt weren wijs te maken »» door hunne geblankette redenen en valfche onderrichtigen, >» dat de Koning, ondanks alle vertoogen, en tegen Zijnen »» eed aan God en de Nederlanderen gedaan, in plaats van ’t »» verzachten der strenge plakaaten, betreffende den Gods- »», dienst, waar toe Hij hope hadt gegeven, integendeel de » verderflijke Inquifirie met alle geweld wilde invoeren; zij », befchouwden het gelöstonderzoek, niet alleen als onrede- »» lijk, en met alle Godlijke en menfchelijke wetten ftrijden- »» de, maar ook alle ftrenge vervolgingen en wreedhedes » verre te boven gaande, die ooit te voren door de verwoed- »» fte dwingelanden onder de heidenen gepleegd zijn, cn ner. Gens te für die gegenwärtige, den rot ondergängen van Gods naam, en y tot geheele verwoestinge, verlies en ondergang van de Ne- derlanden; want daar door worden alle gezag en gebilden, den Inquifitiemeesteren onderworpen, de onderzählen, tot eenwige en ellendige flaaven gemaakt, alle menfchen van eer in geftadig gevaar van bloed en goed geftcld: zoo dat een priester, Spanjaard of eenig  en door goede middelen voor de behoudenisch van hunne perfoonea en goederen zorge te dragen, om niet ten roof aan hua gegeven te worden, die, onder schon van Godsdienst en geloofsonderzoek, zich zelven zochten te verrijken en verguiden met hun bloed, leven en bezittingen. Weshalv zij, als ’sKonings getrouwe leenmannen en Euellieden, goedvonden, een vast en heilig Verbond te maken, waar bij zij, met plechtigen eede, elkanderen beloofden, naar al hun vermogen te beletten, dat de Inquifitie zou worden aangenomen, of op eenige wijze onderhouden, openbaar en heimelijk, onder welken dekmantel en benaminge ’t zow mogen wezen. Zij zouden in tegendeel alle moeite aanwerden, dat zij geheel en al uitgerod en vernietigd wierde, als zijnde de oorfprong van alle wanorde en ongerechtigheid; [in navolginge der Napolitaanen, die zoo veel verworpen hebben tot groote vertroostinge van hun Land], zij betuigden nochians voor God en menchen, met cen goed geweren, dat zij niet van meeninge waren iet te ondernemen, "t gene eenigzins zou ftrekken tot oneer van. God, Of verminderinge der boogheid van den Koning en zijne VERBOND en Smeekchrift der Edelen: 4g si Zine Staaten, maar in tegendeel, dat zij geen anderen toe/4 leg hadden, dan den Koning en zijoen Staat voorteftaan; alle goede orde en regeeringe te bewaren, en allen oproer en scheuring van ‘¢ gemeen, naar vermogen, te werens Zij beloofden; onder eede, dit verbond heilig en onverbrecken, ten allen tijdes te ‘onderhouden, zoo lang zij in 3, deze waereld zouden zijn: den almachtigen God tot ge-s tuige nemende over hunne zielen en g wissen, dat zij, #y Met daaden of woorden, wetens en willens, op eenigerhan- 99 de wijze, hiertegen niets doen zullen, En om dit Verbond jy te bevestigen en voor+altoos in kracht te doen blijven, be- iy loofden zij de een den anderen allen bijftand met goed en » bloed,: als broeders en- getrouwe vrienden, te betoneny is Op dat niemand der bendgenooten gekweld of vervolgd 1» worde aan lijf en goed, uit hoofde der Inquifie of pla- ») kaaten daaruit spruitende, noch ook ter oorzaake vai deze 3 verbintenisfe. En in geval san, iemand. van..de. broeders ert s bondgenooten eenige moeite en, vervolging wierde aange- #, daan, beloofden en z2woeren zij, denzelven bijteftaan, int s, alles, met lijf en, goed,. zonder ier te fparen, en zondet j, eenige uitviucht of voorwendfel, ja even eens of het voor i, hunne eigene perfoonen was; wel uicdrukkelijk verstaande, 3, dat bet niet zal baten, zich van dit Verbond ontflagen te s» Tekenen, wanneer de vervolgers hunne ver volgingen orden voorhängen, als of zijn niet voorhändig bekken, als of zijn niet voorhändig bekken, de weder spannigheid, of wart iet soortgelijks jy Meer mochte zijn, mits dat het met waarfchijnlijkheid blij- ke, dat de sanleiding uit de voorgemelde oorzaken voort- kwam. A cA it~ SC A y) rade vat alle de broeders en bondgenooten, of hunne ge- »» thachtigden, op dat deze heilige vereeniging altijd wel en » heilig onderhouden worde, en'’t gene met gemeene toe- »» ftemniinge gefchiedt, des te vaster ef van meerder waarde »» blijve, Eindelijk ter oorkonde en zekerheid van dit hun > Verbond, aanriepeu zij den allerheiligten naam van den » levenden God, Schepper van hemel en aarde, en al wat » in dezelve is, als den Richter en doorgronder van hunne y; harten, gewetens en ‘gedachten, en die hunne wensch en » raadflag kende, Hem ootmoedig fmeekende, dat Hij bun »» de genade’ van zijnen heitigen Geest wilde fchenken, op »> dat alle hunne verrichtingen en aanflagen een goecden cn 9 gelukkigen uitflag ‘mochrett hebben, tot eér van: Zijnen al- »» lerheiligften naam, cot algemeene rust en —* en Ol ~y Zaligheid van bande zielen, Ames.” Zo ras het ‘Vetboud in de Frantche taal aaa en vere volgens in "t Hoogduitsch, Engelsch en Neder duitsch vertaald was, maakte men eenen eanvang om ondertekenaars 2° win- men; het getal was, in ’t eerst, gering, doch grdéeide allengs keps, door onderfcheidene middelen, ten dien eitide aange- wend, ten getale van vierhonderd, meest allen Edelen; % welk, ecrlang, naa dat her Smeekfchrift was overhandigd, welk tot tweeduizend fteeg 5 onder ‘welk getal, evenwel, ook veele Kooplieden en zommigen’ van laager ftand, zich zuilen bevonden hebben. Terwijl' wij hier naa de naamien van eenige der voornaamfte Ondertckenaars zullen melden, merken wij hier aan, "t geen zommigen vreemd mag fchijnen, dat de naamen van den Prinfe vAN oranye, en die der Graaven van EGMOND, HOORNE, MEGEN €M HOOGSTRAATEN, ZO ‘min als die van den Markgraave VAN BERGEN en van den Baron De MON- TIGNY, onder het Verbondfchrift niet geleezen wierden. Men geeft hier van verfcheiden redenen, van de bijzondere om- standigheden dier Heeren ontleend, die anderzins voor de Wederland. fche Vrijheid vervolgens kloekmoedig in de bres fprongen. Eene menigte affchriften wierdt "er van het Ver- bond gemaakt, en door alle de Nederlandfche gewesten ver fpreid, alwaar de voornaamfte hoofden hunne zendelingen em VERBOND en Smeckthriften der Edeleh, Sit bewindslieden hadden, om hee Gefchrift fmaaklijk te maaken, en bijval te doen vinden, In vervolg van tijd leende een ge- feerd Friesch Edelman, TJaLLING eYsINGA genaamd, zijne pen, om van het Verbond een kort begrip op te fieilen. Met het begin des Jaars 1566, toen nicht getal der Verbondene Edelen merkelijk was toegen, hielen zij einde Verbonden, eerst te Breda, en vervolgens te Högfratene In de eerfte zamenkomst wierdt het Smeekchrift ontworpen, welk vervolgens aan de Landvoogdesfe stondt overhandigte worden; terwijl de Vergadering te Hoogfraten diende om te berandflagen over den tijd wanneer, en de wijze, op welke men het Smeekfchrift zoude inleverens Het befluit bier omtrenc viel, dat de Edelen ongewapend, en bii ge(chrift, hun verzoek aan de Hertoginne zouden voordraagen, engten dien einde; in “begin van de maand April des gemelden Jaars 1566, zich na Brusfel begeeven. Eene zaak van zu veel aangelegenheiten konde onmogelijit met zo veel geheimhoudinge behandeligt worden, of het ge füllt daar van moest ten Hove doordringen. Doch vere tiits hetgeen, van dien kant, ondernomen of volvoerd wierdtg niet tot ons plan behoort, zullen wij deswegen geen verfügen, maar de Edelen na Brus/e/ verzellen. Op den der dem April, tegen den avond, deedt Heer HENDRIK VAN BREDERODE Zijne inttede te Brusfe/, aan het hoofd van omtrent tweehon-d Edelen, allen te paerd, en ongewapend. Kort naa hemt verfcheen Graaf LOPEWYK VAN Nassau, broeder van Prinfe WILLEM DEN I, insgelijks van Edelen verzeld, en nur zijnew intek ten huize van zijnen broeder. Eerlang vergaderdent alle de Bondgenootep ten huize van den Graave vAN KUILENBURG, alwaar BREDERODE en NASSAU de naamen der Verborn- delingen nogmaals voorlazen, die; zo voor hun Zelven als voor de afweezenden, betnigden, in de zelfde gevoelens te Volhatrden. ‘Toen deedt men hen met eede bevestigen, dat s. Indien temant der Bondgenooten, wegens den -Godsdienst Of dit Verbond, in gevangenis mögte geworpen worden, de Overigen aanftonds met eenen of twee Gevolmagtigden, Wier de zorge van het Verbond, in elk Gewest, was aan Bevolen, handelen zouden; en dat alle de Bondgenootens Rerrrrer 9 o sy Wad » VERBOND en Smeek/chrift der Edelen. Was was 't noodig, zonder tijdverznim, de wapenen zouden Opvatten, om den gevangen Bondgenoot te hulp te koo- y men. Oden vijfden April verzogten de Edelen gehör bij de Landvoogdesfe; 'c welk hun vergind wierdt,'smiddags tus- fchen twaalf en een uuren. Ten getale van, meer of mir, vierhonderd, ging de fleep, uit het huis van den Graave van KUILENBURG, in alle stille en in staatelijken optogt, ten Hove; allen ongewapend, doch gevolgd van hunne dienaaren, welke, volgens zommigen, van zijdgewer en gelaadene piftoclen, onder hunne klederen verborgen, voorzien waren. Ook vindt men sangetekend, dat bet Plein van 't Hof opgevuld was met vrienden en beginftigers der Bondgenooten, met oogmerk, indien iets tegen hen ondernomen wierdt, om terftond bij de hand te zijn. Inmiddels bevondt zich de Landvoogdes in de Vergaderplaats van den Raad van Staate, verzeld van de Landvoogden der bijzondere Provincien, de Viesridders en de Raaden van Staate. De ftoet Zijnnde binnes geleaten, en naa eene eene eerbiedige buiging voor de Landvoog- des en de Heeren, tradt Heer HENDRIK VAN-BREDERODE, als de Woordvoerder, voorwaarts, en zijnne eene knie ter aarde geboogen hebbende, gaf hij der Hertoginne opening van het oogmerk dezer bezenden, in eene sanfpraak van dezen in houd:,, Mevrouw! de Edelen, in deze stad vergaderd, en s» anderen van gelijken rang in merkelijken getale, die rich, 3, om zekere redenen, hier niet hebben laten vinden, heb ss ben goedgevonden, voor den diense des Konings en het >» sigemieen belang van deze Nederlanden, dit vertoog, in »» allen ootmoed, aan uwe Hoogheid aan te bieden; waar op »» het Uwer Hoogheid zal gelieven, zoodanig befluit te ge- x» ven, als zij zal vinden te behooren: biddende uwe Hoogheid zal gelieven, zoodanig befluit te ge- x» ven, als zij zal vinden te behooren: biddende uwe Hoogheid zal gelieven. 9» Vrouw, zijn wij onderricht, dat wij bij uwe Hoogheid, s» bij de Heeren van den Raad en anderen, befchuldigd zijn, 9» dat deze onze beraadflaging voornaamlijk ingericht was, »» Om beroerte, opftand en muiterije te veroorzaken; en, dat » hog afgrijslijker is, men heeft ons. nagegeven, dat wij van »» Heer wilden veranderen, en verbonden en famenzweringen :.* » ZOu- et | ee ee ee : — — a = 6 te — er. ——= a -—— a me_ A i os Nace ter VERBOND en Smeekfetrift der Edelen. 213 are crn ns | SR i ANI nec » zouden aangegaan hebben met vreemde Vorften en krijgs- » hoofden, zoo Franfchen, Duirfchen, als anderen; ’¢ welk » Ons nooit op de gedachten gekomen, en volkomen ftrij-, n dig is met onze trouwe, en met ’t gene awe Hoogheid » door dit ons vertoog zal bevinden, Niettemin, bidden wij m uwe Hoogheid, ons te willen noemen en ontdekken, die, a ZOO onrechtvaardig, eene zoo edele en eerwaardige verga- » deringe » Belastet heben. Voort, Mevrouw, hebben de genoemde Heeren verstaan, dat fommigen van hun in 't bijzonder befchuldigt Zijn, dat zij de hand zouden geleendet, o ‘hun best gedaan hebben, zoo met Franfchen als andere vreemdelingen, om dien vervioekten aanflag ter uitvoer te brengen, waar over wij, in oat gemeen, gevoelig aangedaan zijn. Hierom bidden wij uwe Hoogheid ernstelijk, ons zOO veel gunst en genegenheid te willen bewijzen, van de naamen der befchuldigers en befchuldigden te melden, op dac het ongelijk en de schlechterijen ondekt zijnde, uwe Hoogheid daar over kort en voorbeeldig recht moge doen, en dat om onheilen en ergernisfen, die daar uit rijzen konden, voor te komen: ons wel verzekerd houdende, dat uwe Hoogheid nimmer dulden zal, dat zulk edel en eerlijk gezelfchap met zoodanige schandellijk en doemwaar- Gige handelingen beklad blijve.” ODE 2an de Hertoginne Landvoogdesfe het Smeckfchrift der Edelen over, waar van de inhoud hier op neder kwam. » zaaten van zijne Majefteit , gewillig zijn altijd meer en » Meer te volharden, zoo dat wij ons dag en nacht gereed — » houden, om dezelve met onze lichaamen en goederen op » 't Ootmoedigite te dienen: en ziende, in welken ftaat de ~ Rrrreeer3 ne Za RI4 VERBOND en Smeck/chrift der Edelen, Se ART A AR AE SD zaken tegenwoordig ftaan, hebben wij liever een weinig ondanks ons op den hails willen halen, dan voor uwe Hoogheid zulke dingen verzwijgen, die naderhand tot one dienst van zijne Mejefteit zouden kunnen ftrekken, en den vrede en rust van deze landen te gelijk verftoren; hopen- de, dat de uitkomst met den tijd toonen zal, dat onder alle dienften, welke wij zijner Majefteit ooit zouden mo- gen gedaan hebben of nog in ’t vervolg doen zullen, deze voor den sanmerkelijkften en tijdigften moet gerekend worden, Wasrom wij ons op ’t fterkfte verzckerd houden, dat uwe Hoogheid dien in den besten zin zal opnemen, Hoewel wij dan, Mevrouw, geenzins twijfelen, of ’t gene zijne Majefteit voor dezen bepaald, en nu op nieuw bevolen heeft, nopens de Inquifi:sie en de f{cherpe onderhoudinge der plakaacen op ’t ftuk yan den Godsdienst, hadt zijn grond en een rechematigen titel, en dat om de hand te houden aan “t gene Keizer xaret met een goeden toeleg vastgefteld hadc: nochtans gemerkt het verfchil van tijden ook onderfcheiden hulpmiddelen vordert, en dat, federt eenige jaaren herwaards, de voorfchreven plakaaten, fchoon zij nog al niet met alle ftrengheid uitgevoerd zijn, ge duurig gelegenheid gegeven hebben tot veele bezwaarnisfen en ovheilen, zeker het laatfle befluic van zijne Majefteit , waar bij dezelve niet alleen verbiedt, de gezeide plakaaten een'gzins te matigen, maar ook uitdrukkelijk belast, de Inquifitie te onderhouden, en de plakaaten ten ftrengtten naar te komen, Dit doet ons rechemaatig vreezen, dat daar door niet alleen de onheilen zullen vermeerderd wore den, maar dat daar uit ook, eindelijk, een oploop en alr gemeene beroerte volgen kon, ftrekkende tot eene ellendige verwoestinge van ‘t gantfche land, volgens de duidelijke blijken van "svolks ongefteldheid, welke zich reeds, san alle kanten, oogfchijnlijk, vertoonen. Wij had den dan tot bu toe gehoop, befpeurende de duidelijkheid en grootheid van “c gevaar, welk ons dreigt, dat door de Heeren of "sLands Staaten, bij tijds, daar over vertoogen aan uwe Hoogheid zouden gedaan zijo, om daar tegen te vaorzien, a3 TOR Wegueminge van de gorgaak en den oorfprong van ‘t VERBOND en Smeek/{chrifs der Edelen. 285 » kwaad, Dan nademaal wij zien, dat zfj zich niet opgedaan », hebben, om eenige reden, ons onbekend, en dat het » kwaad, ondertusfchen, van dag tot dag, grooter wordt, »» zoo dat het gevaar van oproer en algemeenen afval voor >, de deur is; hebben wij ons verplicht geacht, volgens den 5» eed van getrouwheid en hulde, als mede uit hoofde van 5» Onze toegenegenheid, welke wij tot den Koning en het »» VWaderland hebben, niet langer te vertoeven, maar liever de s» eerften te ziju om ons te kwijten naar behooren, en dat »» ZOO veel te vrijmoediger, om dat wij alle reden hebben Te », hopen, dat zijn Majestät onze waarfchouwinge ten beste s» Nemen zal, ziende dat de zaak ons meer, dan anderen, s» aangaat, als die meer bloot gefteld zijn voor de ongemak- >> en rampen, welke gemeenlijk uit foortgelijke voorval- » len ontfpruiten; hebbende wij onze goederen en huizen, »» voor ’t grootfte deel, ten platten lande liggen, en dus tot »» een’ roof voor elk opengefteld. Wij merken daar bij ook » Op, dat, wanneer de voorfchreven plakaaten geftreng ge- », volgd worden, gelijk zijne Majestät dit vitdrukkelijk be- 9, veelt, niemand onder ons in ’t algemeen is, zelfs niemand »» in dit gantfche land, van welken ftaat en rang hij zij, of »> hij zal bevonden worden, lijf en goed verbeurd te heb- »» en onderworpen te zijn aan de valfche befchuldiginge » van den eerften vijand, die, om deel aan de verbeurdver- 9» Klaarde goederen te hebben, hem zal willen betichten, on- »» der "t dekfel van de pl Akaten; wanneer hem geen andere » toevlucht zou overig blijven, behalven de oogluiking van » den Richter, in wiens genade alleen zijn bloed en goed » faan zullen. Gemerkke daar van de bron en offprong van alle onheilen ‘po afhangt, dat het hem behage te verstaan tot de vernietigin- »» ge derzelver, welke niet alleen poodig bevondep zal wor- ys» den om den geheelen ondergang en bederf van deze landen yy aftekeeren, maar ook wel overreenkomftig met recht en ge- yo Fechtigheid. En op dat de Koning niet vermoede, dat wij, dje niet anders voorhebben dan hem allen dienst en gehoor- »» zaambeid te bewijzen, hem zoyden willen in den toom houden, of de wet ftelien naar ons believen; gelijk wij niet twijfelen, of onze vijanden zullen het dus ten onzen , nadeele willen dyiden: zoo fmeeken wij zijne Majefteic ook » op het onderdanigite, dat het haar gelieve andere plakaaren _ gy te maaken, bij raade en bewilliginge der bij één vergaderde algemeene Staaten, om te voorzien in ’t gene voorfchreven is, door andere middelen, welke bekwaqmer en minder ge- waarlijk zijn. Wij fmeeken, dasrenboven, dat uwe Hoog- heid, terwijl de Koning ons billijk ver Zekrift in overwegende neemt, en dar op naar zijn rechtmatig welbehigen befluiten zal, bij voorraad in de gemelde gevaaren voorzien wil door eene algemeene opfchortinge, zoo van de Inquifitie, als van alle uitvoeringe der voorfchreven plakasten, tot dat zijne Majefteit anders zal bevolen hebben. Onder. vitdrukkelijke betuiginge, dat wij, zoo veel y, O08 sangean macht, ons gekweten hebben yan onzen plicht y door dit ctegenwoordig vertoog, 00 dat wij ons van ny » voortaan voor God en menfchen veront{chuldigd houden, verklarende, dat, in gevalle eenjg ongemak, wanorde, beroerte, oploop of bioed{torting naderhand mocht ont{ilaan, uit het verwaarloozen van een tijdig hulpmiddel, wij niet y» kunnen befchuldigd worden, het dreigend kwaad verzwegen sy t@ hebben, Wij nemen, derhalyen, God, den Koning, uwe Hoogheid en hagren Raad, witsgaders ons geweten, y tot getuigen, dat wij hier in gedaan hebben, *t gene goede 99 €n oprechte dienaars en getrouwe onderzaaten van den Ko- » Ding past, zonder in °c minfte onzen plicht te byiten ge- » gaan te zijn; waarom wij des te vuuriger bidden, dat uwe Hoogheid "er op gelieye te leten, eer ’er meer onheil van +3 Kome, ¢n gij zule wel doen.” pe wee ed Met VERBOND en Smeek/chrift der Edelen. o17 Met een sigemeen antwoord wierden de Edelen thans afge. Zt; doch ’sanderendaags ten Hove ontbooden zijnde, ont. vingen zij hun Smeckfchrift te rug, met de volgende Apoffii. fe of Kanttekening daar bij gefchreven, Haare Hoogheid, »» verstaan hebbende ’t gene bij den inhoud van dit Verzocke »» fchrift verzocht en begeerd wordt, is wel genegen, eene »» bezendinge gan zijne Majefteit te doen, om haar ’t zelve » voortedragen, en alle goede dienften aantewenden, welke »» haare Hoogheid nuttig zal oordeelen, om den Koning te » doen overhellen tor het inwilligen van het verzock der » Edelen, die niet anders te verwachten hebben, dan ’t gene » Waardig en overreenkomftig was met zijne sangeboren en »» SCwoone goedertierenheid, hebbende haare Hoogheid, reeds » voor de komstet der Edelen, bedagt geweest om, met hul- » pe en read van de Landvoogden der gewesten, de Vliess »» Ridders en die van den Raad, te beramen en outwerpen « €ene verzachtinge der plakaaten op ’t fuk van den Godss x» dienst, ten einde dezelve aan zijne Majefte »» dienst, ten einde dezelve aan zijne Majefte »» It vortreffen; Welke verzachten haare “Hoogheid verhoopt zoodanig t@ Zullen bevonden worden, dat zij aan elk een redelijk ge Hoegen zal moeten geven. En naardien het gezag van haare Hoogheid zoo verre niet ftrekt, gelijk de Edelen wel konnen begrijpen, dat zij, volgens hun verzoek, de Inquisition en plakaaten zou vermogen optefchorten, dat so het niet behoorlijk is, het Land zonder wet te laten in ’¢. s» ftuk van den Godsdienst; vertrouwt haare Hoogheid, dat w'de Edelen zich daar mede vergenoegen Zullen, dat zij ten gemelden eene bezéndinge aan den Koning doe, en. Das haare Hoogheid, terwijl men zijn antwoord verwacht, Zorge dragen zal, dat zoo wel door de Inquireurs, ter Platte daar zij voor dezen geweest zijn, als door de Amptuiden van "t gerecht, met be(cheidenheid en zedig- Heid, in "t oefenen van hun gezag, worde te werk ge-- 8840, invoegen men geene reden hebben zal van zich te beklagen. Vertrouwende haare Hoogheid, dat de Edelen Zich mede zoo gedragen zullen, dat het niet noodig zijn Zal, hier in anders te voorzien. Ook is ’er hope, dat de. Koning, door de goede dienften, door heare Hoogheid bij. Rerrreez5. » den. _——~  leverden zij een Vertoog in, van den volgenden inhoud.,, Mevrouw, gezien hebben het bijfchrift, "t welk o> uwer Hoogheid beliefhe heeft ons te gven, hebben wij’ 5» biet willen nalacen in de eerfte plaats U zeer ootmoedig te » danken voor zoo fpoedig een befcheid, insgelijks voor ‘t 9» genoegen, dat uwe Hoogheid gehad heeft over deze ver- »» gadering, welke om geen andere oorzaak is gehouden dan 9» tot dienst van zijne Majefteit, en ’sLands welvaren en 3» ruste. Maar wij hadden wel gewenscht, tot veel meerder » Vvergenoegen en ruste van dit Land, dat de gemelde kant- s» teekening van uwe Hoogheid wat uitvoeriger en duidelij- o» ker geweest was. Nicttemin, nademaal uwe Hoogheid, sxe Gclijk wij tot ons leedwezen verftaan, zulke macht niet os» heeft, als wij wel zouden wenfchen, verlaten wij ons op »» de hope en verzekeringe, welke uwe Hoogheid ons gege- » ven heeft, dat z ij, zoo bij de Overheden als de Inquifitie, zorge dragen zal, en hun belasten, zich te onthou den van alle vervolgingen, spruitende uit de Inquifitie, beo Velen of plakasten, zoo oude als nieuwe, op 't fuk van ob den Godsdienst, tot dat zijne Majefteit anders zal bevolen heb- oat. Dor den Koning, met ränden en bewilligtigen der algemeine Staaten, zahl belast worden, hopen ons zu te gedragen, dat uwe Hoogheid geen reden van misnoegen hebben zahl, en zoo iemand cenige misdaad, of iet naar oproer zwe mende bedreef, laat hij, naar verdienften, geftraft worden door uwe Hoogheid en den Raad van Sraat. Wij betuigen andermaal, dat wij ons van onzen plicht gekweten hebben, indien er, bij gebrek van bekwaame voorzorge, eenig one heil ontitond. Biddende uwe Hoogheid op ’t onderdanig- fte, dit ons doen voor aangenaam en ten beste te houden, en te rekenen voor den dienst van zijne Majefteit, bieden Wij ons zelven aan, om zeer ootmoecdige en getrouwe die daars van uwe Hoogheid te blijven, en voor haare vocten, in haaren dienst, te fterven, zoo dikwils het hasr belicven Zal zulks te gebieden. Wijders, Mevrouw, nademaaj ’er cen gerocht loopt, waar van wij verwittigd zijn gew. Orden, 5 dat eenigen van onze befchuldigers ons Verzeichnis reedg » heben doen drukken, waar in men eenige punten zou »» kunnen veranderen, met een oogmerk om onze vergaderin. Geen lak van oproerigheid aan te wrijven en ons dus bij sy de heele waereld hatelijk te maken, iet dat gantsch ftrijdig a9 is met ons rechtmatig doelwit, gelijk aan uwe Hoogheid »» genoegzaam kennelijk is; zoo verzoeken wij met alle oot- » Moedigheid, aan ‘s Konings drukker toeteftaan, om 't ge- » melde Smeek{chrife te drukken naar denzelfden inhoud en »» van woord rot woord, gelijk het door ons aan uwe Hoogheid » overgeleverd is: dit zou ons, Mevrouw, een onge- » meen groot genoegen geven, en ons te meer doen volhar- », den in den dienst volgens onze aanbiedinge en belofte in » “¢ gemeen, en in "t bijzonder voor uwe Hoogheid,” Doch ook op dit verzoek volgde flegts een algemeen ant. woord; ’¢ welk onder de Edelen geen klein ongenoegen ver. Oorzaakte: te meer, om dat hun, door den Graaf van Bar- LAIMONT, eenen der Raadsheeren, bij die gelegenheid, den naam van Geusen, of bedelsaren, gegeeven wierd, Om hun des- Verbond en Smeekfchrife der Edelen, deswegen eenig genoegen te geeven, herhaalende de belofte, op het stuk van den Godsdienst en de werkzaamhenden der Inquifitie, eenige gemaatigheid en toegeeflijkheid te doen oeffenen. Met deze belofte vertrokken de Edelen uit Brusfet. Onder dit alles begonnen de Onroomfchen, in verfcheiden Gewesten, de hoofden in zo verre op te fteeken, dat zij bet beftonden om openlijk te prediken: "t welk de Landweog des bewoog, de Edelen te vermaanen, inet read en dead zich daar tegen aan te kanten, en de vergaderingen der voorftannders van den nieuwen Godsdienst te helpen ftooren. Duide. Like bleek hier uit, hoe weinig gehoors het verzeek om vrij-heid van openbaare Godsdienstoeffeninge vondt; en wat, diens volgens, van de overige punten, in hee Smeek{chrift vervat, zoude worden. Dic gaf aanleiding tot eene nieuwe zamenkomst der Edelen, welke thans te Sr. Trutjen, eene Stad in het Bisdom van Luk, gehouden wierdt, en van het midden van de maand: Julij tot het midden van Augustus duurde. Talrik was deze Vergadering, beftaude, volgens zommigen, uit wel vijftienhonderd of tweeduizend Leden. De zas-ken, die hier verhandeld wierden, waren, het werven van Krijgsvolk, het verzamelen van penningen, en het aangaan van verbintenisfen met uitlandfche Mogendheden. Geenen schon heeft het, intusfchen, dat de schandelijke Beldforming, welke, tot oneere der Onroomfchen, kort daar naa uitbrak, in deze zamenkomst zijn; even min als dat de Bondgenooten een voorneemen zouden hebben opgevat, om de Roomfche Geestlijkheid te vermoorden; hoewel het waar-keid is, dat zij de Onroomfchen in hunne befcherming namen. Eene der vrugten der zamenkomfte te St. 7ruijen, was, een nader Vertoog der Edelen aan de Landvoogdesfe; welke daar door, onder andere, dermaate wierdt in *c naauw gebragt, dat zij befloor, een weinig toe te geeven, en op den drie€ntwintigften Augustus, aan de Bondgenooten schriftlijk werklaarde, heare toeftemming te Geeven, dat de Heeren, die over een Verdrag met de Edelen zouden handelen, bun aanzeiden, dat men tegen niemant, op plaatzen, daar om men tegenwoordig predikte, eenig geweld zou gebruiken, in Se ee SR a — ee ae VERBOND en Smeekchrift der Edelen. 39% In een gaan na de preek, of in ’t keeren, mids het volk de 9» Wapenen nederleide, en zich van ergernissen en ongere- geldheid onthieldt: cot dat bij zijnne Majeftic, met raad der » Algemeene Staaten, anders zou befloten zijn; doeh onder » beding, dat de Edelen, op geenerhande wijze, des Ketho- lijken Godsdienst en deszelfs oeffening beletten zouden, of » iets tegen de Kerken en Geestlijken onderneemen, maar » dat zij de Roomfchen hunne Kerken vrijelijk zouden laates » gebruiken, gelijk van ouds plage te gefehieden.” Her go volg dezer Verklaaringe, was een nader Verdrag, met toc ftemming van Koning rFities, tusfchen de Hertogin en de Edelen aange gaan, en plegtig bezworen. 3. Meinte opgevat, te doen nederleggen; de verdere voort-sy planting der openbaare preke beletten; en eindelijk, allen, die thans, wegens den Godsdienst of anders misnoegd wa- Ten, zich te doeu onderwerpen aan ’t geen de Koning, met de Algemeene Staaten, tot bevorderinge van rust eenigheid der Godsdienst, befluiten zoude.” Eene algemeene blijdfchap veroorzaakte dit Verdrag door bet gantfche Land. Bij een plegtig gefchrift verklaarden de Edelen hun Verbond voor vernietigd en van onwaarde, zo lang de verzekerdheid, uit ’sKonings naam gegeeven, volftandig zoude blijven. De beroerten hielden op; de wapens wier. den- afgeleid; de rust en vrede herleefde; de Onroomchen oeffenden, met blijdfchap, hunnen openbaaren Godsdienst, Doch deze rust en vreugde waren van korten duur. Het Hof maakte zich, eerlang, aan openbaare trouwloosheid fchul- dig, door het {chenden van het Verdrag, en gaf hier door i bli VERBOND en Smeek/chrift der Edelen A STIS a PIEPER TE I GDS TE PEN A CE I SS OCCT IOI) blijk aan de verbondetie Edelen, wat hun, in -’t vervoig, boven ’t hoofd hing. Dit gaf aanleiding tot eene nieuwe Vergadering der Bondgenooten. Zij wierdt beleid te Dendermonwe, wus{chen Antwerpen en Gend, in de maand Oétober des Jaars 1566, en beftonde, tor meerdere geheimhoudinge, uit weinige Ieden. Behalven ber gemelde, gaven aanleiding tot deeze zamenkomst eenige onderfchepte Brieven van Koning fities, wit welke duidelijk bleek, dat hij gezind was, zich aan het gemelde Verdrag te houden, maar veeleer ten oogmerke hadt, de Nederlanden In vortrefferten flavernij te brengen. De Prins wan oranje, de Graven VAN EGMOND, WAN HOORN, VAN HOOSTRATEN ef) VAN NASSAU verfcheenen sonder de voornaamften te Dendermonde, Wat hier verrigt of beförden zij, blijke niet zeker. Waarfchijnlijk is het, dac men:’er geen bepaald-Ontwerp zal beraamd hebben, alzo, niet lang daar naa, een goed aantal Edelen eene zamenkomst hielde te Amflerdam; alwaar, waarjnlijk, beflotert wierdt, zo veel mogelijk te beletten, dat de Koning met Krijgsvolk herwaarts overkwam, en, ten dien einde, zijne Majefteit, in zijn Koninkrijk of elders, zo veel werks te berokkenen, dat aan de Nederlanden niet konde gedagt worden. Midlerwijl befpearde men, ginds en elders; eenizge wagge- ling: aan het ontworpen gebouw der Bondgenooten. De Beelftorming, hoewel. buicen hunne schuld ondérnomen en voivoerd, gaf daar aan een deerlijken krak. Eenige Bondgenooten, die den Roomfchen Godsdienst bleeven toegedaan, den ondergang van het Vaderlijk gelöt dugtende, verlieten het Bondgenootfchap, en tragten zich met den Koning te ‘werzoenen. Zij, die getrouw bleeven, vervaardigden nog een derde Smeekfchrift, ’c welk van den Heer vAN BREDE- RODE, door TRESLONG, aan de Hertoginne wierdt gezonden, doch, even min als de voorgaanden, geene hcilzaame uitwer- dking deedt. Dit wrogt mede tot den val van het Bondges noorfchap, van ’t welk ruim een derde gedezelte zich, eer ‘lang, afzonderde, -zommigen wit vreeze voor ’s Konings -komst, anderen uit hoop. op de herwinning van de gunst der “Hertoginne, Veel deedt.ook  orange na Duitschand, en de komst de Hertogs van atva in de Nederlanden. Eenige weinigen, dia getrouw bleeven, hadden moeds genoeg om de wapenen opte vatten, om alzo eene nieuwe pooging, ter affchuddinge van het Spaanfche juk, te waagen. Ten dien einde vervärgen zij, in den Jaare 1567, een nicuw Verbondéchrift, voornaamelijk ingerigt tot het aanneemen der wapenen, en het verzamelen van penningen. Doch, door het overlijden van den Heere vAN BREDERODE, den voornaamften beleider van dit ftuk, ondervondt men ook daar van geene baate. Zodanig was de uitfag van het vermaarde Verbond der Edelen; “t welk, hoewel het niet onmiddelijk de bedoelde uitwerking deedr, nogthans, door den invioed, welk het op de gemoederen van veele Landzaaten hadt, moet gehouden worden als den grond te hebben. geleid tor de affchudding. Van het. Spaanfche juk, die vervolgens door de kloekmoedig- heid en her taai geduid der Ingezeetenen bevogten wierdt. Voigens belofte zullen wij hier laaten volgen de naamen van eenigen der eerfte Ondertekenaaren, wier naakoomelingen nog’ heden meest bekend: zijn. Zijn zijn deeze: alREMADE} ANDRINGA; VAN ARKELS VAN ASSENDELFT; AYLVA}; AYSMA 3 BEIMA; BENTINGH; BLOIS VAN TRESLONG; VAN DEN BOETZE LAAR; BONNIA; BRONKHORST; BURMANIA} CAMMINGA; CAM- TRA} VAN DER DORKS VAN NOORDWYK 3 DOUMA; DUIVEN VOORDE; EMINGHA 3 EYSINGA; GALAMA}3 GOSLINGAS GROWK+ STEINS VAN I!ABFTEN | HAERSMA 3 VAN HAREN $ HERINGA; HOLDINGHA} DE LEEFDAEL; VAN MATENES; MARTENA; LOUIS DE NSAU} VAN DER NOOT} ZUILEN VAN NYVELT; VAN PAL- LANT3 RAEPHORST; RENESSE; ROORDA 5 SCHELTEMA  De Schrijver, welken wij fränken noen, geeft daar van tedenen, gelijk ook, waarom Prins wittem ps I, en eenige an- andere Voorftanders der Vrijheid, het Verbond, door huane Ondertekening, niet bekragtig hebben. _ Zie J. WE. TE WATER, Hiftorie vam thet | Verbond en de Smeek{chriften der Ne. Die ersteren der Landjäger, der verkrijging van Vrijheid in den Godsdienst en Be Burgerfiaat, in de Faaren 1565 — oder 1567. Vekpuco, (rraNcots) geduuret de het voorfte gedeelte der Spanje beroerten in de Nederlanden, van Wegen den Koning van Spanje, Stadhouder van Friesland, klom van, gesinge beginzelen tot die aanziellijke waardigheid, en "heft zich, door verfcheiden goede hoedanigheden, een beroemden paam verworven in de Nederlandsche Gefchiedenisfen. Vervolgens met een Natuurlijke dogter van den Graave-in huwelijk zijnnde getreeden, erst in den Krijgsdienst; in in welken hij zich dermeate kweet, dat hij de gunst en het vertrouwen van den Spanje Oppetlandvoogd, Hertoge van PARMA, dermaate won, dat hij, naa het overlijded van dem Graave VAN RENNENBERG, deszelfs Ampren beKwam, ef tot St. Adhouden van Friesland en Groningen wierde aangeftelds Om zijn gezag te doen gelden, en tot nog andere oogmerken, vertrok hij, jn den Jaare 1581, met ten Vaandels Knegzen, na zijn Landvoogdij. De eerfte proeve zijner dapperheid gaf hij in een gevegt met den Staatfchen Kolonel Jouan Norritz. Met een Leger van vierntwintig kloeke Vaandels Knegren en vier Korneted Paerdevolk, hadt hij zich nedergeflagen te Noordhoorn, eet Dorp in het Westerkwartier van Groningen. Nict verre vat het lag de Kolonel Nonritz gelegerd, tet zijne Friezens Naa een wijl daadeloosheid, begonneu de laatften te morren, dat er niets wierdt uirgevoerd, Dit oneftak mr so. VERDUGO. (FRANCOIS y izg inoed: waarom hij, in 't laatst van September des Jadrs t5$1 4 met ruim tweeduizend Knegten en vijfhonderd Paerden, op zijnen vijartd aanrukté. VerpuGo, zulks verneemende, fctigart ftraks zijne magt in flagorde, en voorts met de zijnen op de knieen gevallen zijnde, ftortten ze een vuurig gebed tot God, dat hij den aanvang van het bewind des Stadhonderg genadigiljk wilde zegener. Dapper wierdt ‘er, aan weerkan- ten, geffreeden; doch me Est tot nadeel van verduce; alz deze geen gefchut hadt, dass zijn vijand rijklijk vad voorzien was. Het vuurtig agnrukken der Staatfche Knegten, ’t welk hen, in het overzetten det Slooten, in dit gebrokeri Land, uit het verband rukte, dass den kans der overzetten, in den gebrokeri Land, unter den konservativen, deren keer nee. Men; en overflaan tot dien van verdugo: Yooral, nass dat deze, in eigen person, was doofgedrongen tot aan het vijandelifk gefchut, ’¢ welk schandelijk verlaaten wirdt; vervolgenden voorts de Staatfche magt, van welke bijkans de helft; een goed getat Paerden en véele Bevelhebbers fneuvela den, doch aan, zijuen kant niet meer dan tusfchen de vijf em zeshondet man. Uit zulk een goed begin hoop op het toe. koomende géefchept hebbende, ftoeg zich verpuco bij His vliet en Grijpsterk neder, van waar hij den Schaus te Wieu- werzijl benaaawde. Niet lang, nogthans, vertoefde hij ak daar. Men hadt, naamelijk , door het onder water zetten van ¢en goed gedeelte Lands; hem het langer vertoeven in dient oord onmogelijk gemaakt: te meer nog, alzo door wanbe taaling, gebrek en ziekten, zijn volk eenigzing aen het mui ten floeg. Van hier dat verpuGo opbrak, om zich in d@ habijheid van Groningen te gaan legeren. In den aftogt vers loor hij vijfénzeventig man, deels aan doodeny deels aan ge Vangenen. Reeds in den aanvang des Jaars 1582, alzo de ftrenge vorst zijn oogmerk fcheen te begunftigen, viel verDuGo in Fries- land, met inzige om den Schans bij Oudeborn, ter verzekec tinge van het Kwartier der Zevenwouden opgeworpen; t@ bemagtigen. Doch de kloeke tegenftand der bezettelingeng en meenig een uitval, dien zi} op de Spanjsards deeden, foodzaskte hen de wijk te neemen, en, naa het aanrigtes XRIX. DEEtw Sssssese vei 226 VERDUGO. (FRANCOIS) van groote verwoestingen door zijn volk, in zijne voorgaance Verfchanzing te rug te keeren. Van nieuws, in de maand Julij, deede hij eenen inval in de Zevenwouden, en voorts in Drenthe; in beide landftreeken behaalde hij merkelijken roof, Van daar rukte hij voort, met genoegzaam zijne geheele magt, tot in het Graaffchap Zutfen, en floeg zich voor de Stad Lochem neder; doende voorts, door het opwerpen van etlijke Schanzen, dezelve merkelijk benaauwen. Dit niertegenftaande vondt Graaf LopeEwYK VAN NASSAU eerst, en daar naa de Graaf vAN HOHENLO middel, om merkelijke veriterking, zo van mondbehoeften als Krijgsmagt, daar binnen te brengen. Intüsfehen, alzo de Stedelingen, herhaalen reizen, uitvaiien deeden, fchreef veRDuco om verfterkicg san den Hertoge van PARMA; welke hem, diensvolgens, vijfhonderd Paerden en vijftienhonderd Knegten zondt. Toen deedt verpuco, bij herhaaling, de Stad opeifchen; doch bekwain een weigerend antwoord, hoewel de belegerden reeds tot die engte gebragt wsren, dat ze het paerdevilleesch moesten aan{preeken, De Prins vAN ORANJE, uit den mond des Graaven VAN WOKENLO, deezen toeftand der benaauwde Westing vernomen hebbende, en hoe zich binnen dezelve eene groote menigte Gelderfchen Adel van hoogen rang bevondt, fchikte deswaarts eene zo aanzieolijke verfterking, dat de Spanjaard, voor de overmagt wijkende, van den nood eene deugd maakte, en de belege- ting opbrak; verdeelende voorts zijn volk in Grol, Oldenzee/, Goor, Enfchede en Koevorden. Om den krak, hier geleeden, eenigzins te boeten, bediende hij zich van de gelegenheid, die hem wierdt sangebooden, om zich van Steenwifk, verrasfing, te verzekeren; ’t welk hem ook gelukre, gelijk wij op het Artikel, die Stad betreffende, reeds verhaald heben. Zints de bemagtiging van Steenwijk, f{chijnt vervuco ab daar veelal zijn verblijf gehouden te hebben. Wij ontmoeres hem aldaar in den Zomer des Jaars 1584, zwanger van eene® aanflag op de Stad Kempen, en van het opzet om dezelve, even als Steenwijk, door verrasfing, of liever deor verraad> te bemagtigen. Zekere yan HENDRIKSZOON, Amfterdemmer, hadt zich, ten dien einde, aangebooden, met belofie om de Sud at ea ee a i el VERDUGO. ( FRANCOIS} | $57 Stad te zullen in brand fleeken, en alzo den ingang opendet= ten, _Daar toe trok verouGo, uit Steenwijk, met zeshonderd Knegcen en tweehonderd Paerden, over Giethorne, na Genes muidens; van zins om Zijnen togt na de gedreigde Stad te vervolgen, Doch hij kwam niet verder, om reden dat de Vertaader, op vermoeden gevat, zijn opzet beleeden Hadt: Waarom de Spanjatrd nd Steenwijk wederkeerde , hebbende , onder weg, ginds en elders, eenige Huizen in koolen geleid , en een goed getal Paerden, Koeten en andere goederen ge- toofd. Hasfelt was de Stad, op welke veRDUGO ver voigens het cog hadt. In het begin van O@ober des gemelden jaars y vroeg in den morgen , bevondt hij zich voor die Plaats, mec ruim zeshonderd Knegten, in de hoop om onder begunftiging van het mistig weér, met het openen der Poort, na binnent te ftreeven. Doch gekoomen voor de Zwartewaterfche Poorty op den Timmerwerf, ja zommigen zeif tot binnen de Hamei, vernamen ze dat de Stedelingen op hunne hocde waren: waarom de befpringers te rag deinsden em na Meppel woo« gen. In  zouden te krijgen zijn, floeg deeze aanbieding van de Ssessess 9 head. 228 VERDUGO, (FRANCOIS) enz. hand. Om de gemoederen der Friezen, veele van welke, door de beloofde Vrijwaaring, ter zijner gunstte waren overge- haald, nog meer te lokken, immer van de Staaten wendig te maaken, nam vERDUGO eenen list te baate. Door zekeren FRANCOIS BODEMOND, eertijds Geheimfchrijver des Prinfen van ORANJE, doch nu Spaanschgezind, deedt hit boekjes in Fries- Jand ftrooien, waar in de Staaten wierden vitgemaakt voor baatzuchtige menfchen, die, om in 't bewind te blijven, het volk ftreelden met de bekoorlijke maamen van Vrijheid en Godsdienst, en met de Nasfaufche Hoofden, die geenzins *s Lands welvaart, maar alleen hunne eigen glorie zogten. Einige honderden van deeze boekjes wierden te Oostmahorn, in een Embder fchip, gevonden, en Graave WILLEM VAN wassau toegefchikt. Naa eenige verrigten in deeze Ge- westen, in welke hij met ongelijken kans flaagde, vooral zints Graaf Maurits hem te keer ging, vertrok verDUGO na Frankrijk, alwaar hij den loop zijner Krijgsbedrijven volein- digde door den dood, in gevolge eener ziekte, die hem, in de maand September des Jaars 1595, uit het leeven rukte. Zie BOR en HOOFT. VERGADERING, (cROOTE) Bij deezen naam is, in ’s Lands Gefchiedenisfen, zeer vermaard, eene zamenkomst, welke, in den jaare 1651, in ’s Graavenhage, gehouden wierdt, be- ftaande uit een eanzielijk getal Afgevaardigden uit de zeven ° Veréénigde Gewesten. Zij diende, om, naa de volkomene veriosfing des Lands van de Spaanfche heerfchappij, de alge meene zaaken, het ganifche Gemeenebest betreffende, op een vasten voet te brengen. De Vergadering kwam bij en de groote Zaal van bet Hof, vooriagtelijk ten dien einde opge ruimd, en behangen met de Vaandels, Kornetten en Win- pels, geduurende den tschtigjaarigen Oorlog op den Spanjaard veroverd, Op Woensdag, den achtienden Januarij des ge- meiden iaars, wierd: de eerfte zamenkomgt gehouden, onder voorzitting van den Heere piso vAN DONIA, toenmaals, op zijne beurt, wegens Fries/and, President der Algemeene Sia ei —— oe ra ee OL SS ee <= VERGADERING. (GROOTE) 229 ten. Naa eene korte voorafspraak van den Voorzitter, op- zijne de Heer Jakos gars, Raadpenfionaris van Holland, de Ver- gadering met eene uitvoerige, Rede; uit welke blijkr, dar de zaaken, die hier moesten verhandeld worden, de drie volgende ftukken betraffen: de Unie, de Religie en.de Militie. Omtrent het eerfte ftak, de Unie naamelijk, kwam men tot geen vast befluix. Tot eene genoegzaame eenpaarigheid, eg. 