Batavia
Conscience, Hendrik, 1812-1883
Waerschynlyk waren deze boomen in de vlakte geplant geworden om gedurende de felie daghite tot eene aengename rustplaets te verstrekken ; want bunoe verscheidenheid en hunne kunstmatige schick- king schenen eerder eene luim der menschen dan een werk der natuer. HATATIA.. 4 Uit den schoot van veelvormige heestergewassen, tusschen wier donker en blinkend gebladerte vruchten en bessen van allerlei kleur en gedaente schitter- den, verhieven zich de heldergroene Patty ^ dien de Javanen om zyn lommerryk gewaei beminnen; de scboone Badap^ waervan elk blad gemarmmerd en gevlekt is als eene bloem ; de fraeije Katapper^ wiens takken ter zelfder tyd met knoppen, met bloeisel en met vruchten zyn beladen, en de statige Jambos, die, even als een Italiaensche Fopnlier, zyne effen kruin ten hemel schiet * Onder de schaduw der digtste Patty-boomen, op eene rustbank van bamboes en gevlochten Rottangs, zat eene reeds bejaerde vrouw, die, aen de ernstige pracbt barer Kleedy, gereedelyk voor de echtgenote van een Nederlandsch koopman of van een ov^rste te erkennen was. Zy zat met het hoofd over een boek gebogen en hield den blik crop geyestigd ; doch, hetzy de hitte der lucht of de stilte der vlakte haer slaperig maekte, zy sloot by wylen de oogen en scheen lust te hebben om te sluimeren. Nevens baer, op dezelfde rustbank, zat een jonge De be8chi7ViDg dezer boomen komt voor in Johan Nieuhof's Oedrnk- tet'erdige Zee- en Lant-reixe na en door Oindien, tnz,, te Amsterdam. Jtmob Van Meur8t 1682. Voor vele dingen, in ens tegenwoordig werk, hcbUen ^y de opgaven gevolgd van dezen rciziger, die ongeveer vyftig jocr ba de VQorvallen die wy verhalten, het eiland Java heeft bezocht en besrbt'rven. Maegd, die nauwelyks twintig jaren kon bereikt hebben. Blonde haren en oogen zoo blauw als de hemel getuigden van hare noordelyke afkomst, alhoewel een lang verblyf in het Oosten haer zuver aengezigt met eenig hilflügen, met eenig hilflügen, welke als een kroon haer om het hoofd geworden waren. Buiten den krans van goudgeje Champakka-bloemen, die aen hare bloote armen geurden, sierde haer niets dan alleen de bevallige eh zoete schoonheid, haer door de milde natuer gegund. Het zonnelicht, door het veelkleurige loover dalend, wemelde in bonte tinten rond haer; de Jambos bestroide haer met zyn hoogrood bloeisel; prachtige vlinders; door de bloemryke heesters uitgelokt, dreven wapperend boven haer hoofd, op vlerken met al de kleuren des regenboogs prykend; kevers, vliegen en allerlei kerfdiertjes, glansend als waren ze uit de kostbaerste metalen gevormd, speelden Sorden en gonsden door het bekörde lustprieel De maegd scheen eventwel ongevoelig voor al het schoone dat haer omringde; zy hield den blik neder- waerts en verroerde zich niet. Het was alsoen lange Meekelia Caampaia, een geliefde bloem der Javanen. — 42 — droom haren geest hadde weggerukt en haer in eene diepe vergetelheid hielde gedompeld. Misschien dacht zy aen het lieve vaderland, dat zy, nog zoo jong, en welligt voor altoos, had verlaten? Misschien betreurde zy de afwezigheid van iemand die haer dierbaer was, en wiens beeld in de eenzaem- heid haer vervolgde? Althans, ziek was het hart der maegd zeker; en genoeg merkbaer was dit op haer gelaet, want — hoe liefelyk en bekorend ook — het droeg niettemin de sporen eener langzame verkwy- ning en eener vergevorderde ontmoediging. Nach eenigen tyd aldus, beweglos en mymerend, ten gronde gestaerd te hebben, hief zy eensklaps het hoofd op, als verraste haer de volledige stilte die rond haer heerschte. Zy blikte eerst ter zyde naer de vrouw, die nevens haer, met een boek op de knien, zachtjes was ingesluimerd; dan keerde zy zich half om en zag, tusschen de boomen, naer hare dienst boden uit. Tegen den dikken stam van eenen Billinging * lag de meid te slapen. De Neger alleen waekte; — met eenen toegevouwen zonnescherm in de eene hand en eenen korf vol frissche vruchten in de andere, hield hy het glinsterend oog op zyne jonge meesteresse gerigt, ' Joerrhoa Bilimbi, — 43 — en scheen haer te vragen, of zy iets verlangde; maer zy deed hem een teeken met den vinger dat hy zou blyven zitten. Het meisje hernam hare vorige houding; doch ditmael stuerde zy het gezigt over de vlakte, en scheen in eenen langen oogslag het prachtige tafe- reel te omvatten, dat de Indische natuer rond Herr ontvouwde. Den blik ter linkerzy de keerende, zag zy de Kokos- palmen het strand bezoomen en hunne verhevene kniinen als reusachtige vederbossen in den zachten landwind wiegelen; daer achter, in de verte, de masten der schepen die haer te Jakatra hadden gebragt; en, verder nog, de onmeetbare zee, welker oppervlakte eerst met kleine eilandjes als met zoo vele dryvende lustprieelen was begroend, en dan zich nitstrekte, en allengs met het blauw des hemels in het eindeloos doorzigt wegsmolt. Regt voor haer, op eenigen afstand, verhieven zich de magazynen en woonhuizen der Nederlandsche Factory, wier versterkingsmuer nauwelyks tot manshoogte was opgêmte. De maegd zag hoe Hollanders, Moore en Chinezen, ondanks het brandend zonnevuer, steenen, mortel en aerde aenvoerden, en, als door haest aengejagd, werkten en zwoegden, om de borstweer die de Nederlandsche sterkte zou beschutten, uit den grond op te halen. Verre achter de Factory vertoonde zich de Javaensche stad Jakatra met hare luchtige huizen van Bamboes en Rottangs, achter het gebladerte van lommerryke Kelora schier verborgen, en langs alle zyden overschailuwd door vruchtboomen, wier donker en glansend loover tegen den hemel zich scherp afteekende. Nevehs en tusschen de huizen spreidde de Pyang of Bananas zyne reusachtige bladen uit, en schoot de Arekapalm zyne kruin als een zonne*scherm in de hoogte, wyl de rankende Suryhoa in zynen tengeren stam zich slin- gerde. Ook, hier en daer, toonde de Lontar of Jager- boom zyne waeijervormige bladen, waerop de oude Indianen gewoon waren hunne ola's of brieven te schryven. — Ter zyde de stad ontplooiden zich de uitgestrekte Sawalia of rystvelden der Javanen, waer- van de eenen het gezigt bekoorden door hun teeder en streelend groen, terwyl de anderen met den goud- geelen toon der rypheid praelden. Keerde de maegd haren blik ter regter zyde, en dus landewaerts in, dan wandelde haer oog eerst over een prachtig grastapyt, waerdoor twee of dry rivieren in gevallyke bogten heenvloten. Gansch de grond dezer vlakte, waer hare effenheid niet door hoopjes okospalmen onderbroken was, achitterde met bloe- men van duizenderlei kleur en vorm ; ja, zelfs uit bet water veiiiief zich, met de prachtige tulpen der Tong- jong'Tratty, webiekend en bont gebloemte. In deze rigkereihaer gezigt eindelyk de grens van's menschen arbeid en bet begin der ordringbare wouden, die aen den voet der heuvelen bezit nemen van den grond, naar alie kanten over bet gfroote eiland zich uitspreiden, en — immer in magt en majesteit toenemend — langs den rug van bet hemelboog gebergte, tot meer dan vyf duizend voet boven de vlakte der zee opklimmen. Slechts in deze wouden kan men zich een denkbeld vormen van de wonderbare vruchtbaerheid, waermede eene kwistige natuer dit oord der aerde beeft begi-tig. Daer scbynen reusachtige boomen, zonderlinge gewassen en woekerende slingerplanten elkander den toegang tot licbt en lucht te betwisten; in dien stryd om een weinig ruimte, wikkelen zy bunne stammen, takken en ranken zoo verward dooreen dat de mensch slecbts met de byl in de voist zich eenen lastigen doorgang kan banen. En, als ware de grond ontoe-reikend om plaets te verleenen aen al de planten die eene overtoUige groekracht bier doet ontkiemen, schiet er bet eene gewas Zyne worten in den stam van bet andere, en leven en tieren er heesters en — 46 — kruideo tot in den top der verhevenste boomen. Duizende zulker zuigplanten, zonderling en wonder-baar van gedaente, overdekken er de schors der eenwenheugende Pinioes, der Pinano, der Surens; slingeren zich tusschen hunne takken over en weder tot een onmetelyk spinneweb; alleen neder tot den grond; klimmen terug in de hoogte, en verschaffen op hunne beurt een overvloedig voortloopen, als dunne koorden van alle takken nederhangen, op nieuw wortel schieten, nogmaels met verdubbelde krachtet, krachtet verdubbelde krachtet, een looverdak vormen, dat, zelfs by vollen dage, slechts een twyfelachtig licht tusschen deze verwarde plantenwereld laet dobr-dringen. In den duisteren schoot dier oorspronkelyke wouden van Java leeft en krielt allerlei gedierte. De aep zit er met zyn wyfje en haer jong in dezelfde boomen waer de schoone Lory en het lieve Perkietje hun prachtig vederkleed toonen; de afschuwelyke ^ Zie, aengacnde de ongemecne groeikracht dczer wouden. Camp eTinl gSfUrai sur let posseuiont NeerlandaUet dona VInde archipelagique, par C, J, Temminet; Leide, 1846, welk werk «ry voor dese beschrjving hebben geraedplpegd. ' — 47 — Vliegende Hond verkniipt er zich by dage; de gevlerkte Hagedis springt er rusteloos van tak op tak; de groote tyger heeft er zyne krochten; de krokodilvormige Leguaen beloert er zyne prooi; vergiftige Schorpioenen en venynige Duizendbeenen wemelen er onder het afgevallen gebladerte De maegd hield nog eene wyl het oog gerigt naer de majestatische wouden en naer de wolkige kruin der gebergten die den gezigteinder landewaerts in beperken ; dan, als hadde deze beschouwing haer genot noch troost aengebragt, schudde zy mismoedig het hoofd en sloeg den blik ten gronde, tusschen het roode bloeisel dat de Jambos-boom voor hare voeten had gezaeid. Allengs scheen haer geest op nieuw in eenen diepen droom weg te dwalen; want zy bleef beweegloos zitten, en legde zich eindelyk de handen voor de oogen, als hadde zy tranen verbor- gen, die, tegen haren wil, barer oogen ontsprongen. De vrouw welke nevens haer gezeten was, hief het hoofd op, beschouwde eene wyl de treurende maegd met de uitdrukking eener teedere droefheid, greep dan hare hand, en sprak : « Aleidis, Aleidis, gy doet niet wel ! Gisteren nog beloofdet gy uwen vader dat gy moedig tegen uwe treumis zoudt worstelen; dat gy getroost en verdul- dig den dag van onzen terugkeer naer het vaderland — 48 — afwachten zoudt. Het heeft in myn moederlyk hart zoo veel hoop en vertrouwen gestort dat ik aen uwe zyde my door den sluimer laet overwinnen. £en oogenblik blyft gy alleen en by myn ont waken verras ik tranen in uwe oogen! Hebt gy dan geen het minste medelyden met myne smart ? » <c Ach, verstoor u toch niet op my, moeder-lief » stamelde de jonkvrouw. « Ik worstel met wanhoop tegen myn verdriet; maer het is sterker dan myn wil. Tranen alleen brengen eenige verligting in myn bang gemoed. » « Het zyn noodlottige gepeinzen die u vervolgen, Aleidis ; in stede van ze te streelen, verjaeg ze met besluit, en gy zult welhaest genezen zyn. » « Ja, moeder, zoo is het ; gy hebt gelyk » ant- woordde het meisje. « Kon ik slechts myne gedachten meester worden ! Dit droomen, dit eeuwig droomen aen Holland, aen Amsterdam, aen alles wat myne kindschheid met geluk en levensblyheid omringde ! Het verteert myne krachten, het verbystert mjme zinnen, het maekt my ondankbaer jegens mynen vader en jegens u, die my eene goede, teedere moeder zyt Eilaes, eilaes, het is zondig en wreed, inder- daed; maer, moeder-lief, beschuldig my niet in uw hart : ik kan er niet aen doen ! >> De neger, die op eenige stappen van daer ten — 49 — gronde was gezeten, hield zyn blinkend oog op Aleidis' lippen gevestigd; en, alhoewel hy de stille samenspraek niet verstaen kon, scheen hy eventwel den zin van 's meisjes woorden te begrypen. Ook zyn gelaet getuigde van diep medelyden, en soms bewogen zyne dikke lippen zich tot eenen spytigen gryns. De vrouw sprak op zoeten toon : « Nog twee of dry maenden, dan keeren wy weder naer het vaderland. Die gedachte is immers troostend genoeg, om u moed en sterkte te geven, Aleidis ? » a Gy bedriegt u zelve, moeder, uit liefde, om my insgelyks te kunn^n bedriegen. Sedert vier jaren streelt men my met de zelfde hoop. Toen wy scheep gingen van Amboina, deed men ray ook gelooven dat wy naer het vaderland wederkeerden ; nu zyn wy reeds vyf maenden op Java Oh, ik weet het wel, moeder, myn voet zai Holland's bodem nooit meer betreden ! » « Arme zinnelooze! » zuchtte de vrouw « gelooft gy dan aen niets meer dan aen hetgeen uwe kwael kan vermeerderen? Ik zeg u dat wy zullen weder- keeren, zoohaest de sterkte hier is volbouwd : nog dry maenden ten hoogste. Uw vader verklaerde dezen morgen, in myne tegenwoordigheid, aen den algemeenen Stedevoogd, dat niets ter wereld, noch — 50 - schatten, noch waerdigheden, noch gevoel van pligt zelven, hem kunnen wederhouden van terug te keeren, om zyne dochter van het vreeselyk heimwee te ver- lossen. » « Ach, is het wel waer, moeder? »  Lise van den Kraidenier? De goede vrouw Pietersenr Zy was reeds zoo ziekelyk. Misschien! Ach, neen, verjagen wy die yselyke gedachte!.... En Walter? — Die zal reeds Doctor zyn, niet waer? Wie weet of nog wel iemand van alMie vrienden aen ons denkt! » Vrouw Van den Broeck schudde het hoofd met droevig ongeduld. Zy wist door ondervinding dat zidke gepeinzen de kwael barer dochter vermeer- derden en haer telkens in diepere treurnis deden vervallen. Om de samenspraek eene andere wending te geven, veinsde zy geene acht op Aleidis' klagt te hebben gestagen, en zegde : « Nu, myn kind, gy belooft my regtzinnig dat gy, wel te moede, het oogenblik van onzen terugkeer afwachten zult, niet waer? » « Ja, moeder, ik ben reeds zoo verheugd, ik gevoel my zoo sterk! » « Dat gy in Amboina treurdet, dit kon men nog begrypen; het is een schrael oord, en de ziltige lucht ontstelt er de zenuwen ; maer hier in Java is de natuer zoo mild! Alles glanst er van pracht en schoonheid ; al wat de mensch verlangen kan, is er in overvloed En zoo iemand, die ooit den voet op « De Neerlanders heben niet gegen hun Terblijf op Amboyna, alzoo ket een schraele en sobere oort is. ^ Jouan Nikuhop, Mr. S8. Java heeft gezet, zich het aertsparadys verbeelden wilde, hoe anders zou hy het droomen? Het is wel een zeer natuerlyk gevoel, de zucht die ons naer het vaderland doet snakken; maer het mag niet tot zoo verre eene dweepery worden, dat het ons blind zou maken voor de wonderheden en de weldaden, die He Schepper met voile handen over dees gezegend oord der aerde heeft uitgestroord. Waerheid spreekt gy, moeder » ant^oordde de maegd « de natuer is hier ryk, grootsch en onzegeligke prachtig » Met eenen kreet van begeestering voegde zy erby : « Ah^ maer toch, niets is bekörlyk en schoon als onzegelig Holland! » <c Ja^ ja! » riep de neger c< Holland^ schoon land; daer woont Walter, myn goede meester! » Een strenge blik, door Vrouw Van den Broeck hem toegeworpen, deed Congo met gevouwen handen achteruit kniipen, tot by den voet van eenen hoogen Kokospalm. Er heerschte eene wyl stilte, waema de vrouw tot haber dochter zegde : a Aleidis, neem nu toch Een vast besluit, myn kind. Toon uwen vader dat gy inderde, moedig en vertrouwend, het belöffde oogenblik afwachten wilt. Het zal hem zoo verblyden! Wat hy nu voor u gaet doen is het hoogste bewys van liefde, dat een vader zyn kind kunne geven. Zie, het opperbevel over deze nieuwe streken is hem op voorhand toegekend; hier zal de voornaemste stapel zyn van Holland's magt in Ostindie, en uw vader zou dus, na den algemeenen Stedevoogd, de eerste plaets bekleeden; ja, hem is zelfsdehoopnietontzegd.om mettertyd algemeen Stedevoogd over gansch Nederlandsch Indie te worden. Wat kan meer zynen hoogmoed en zyne mannelyke eerzucht vleijen? En event wel, Aleidis, hy gaet die eer- lyke toekomst verzaken uit liefde tot zyne dochter! O, late de bermhartige God my naer Holland wederkeeren » zuchtte Aleidis « dan zal ik mynen goeden vader beloonen voor zyne oneindige liefde. Alles wat hem maer kan verblyden » Op dit oogenblik galmde er een kanonschot door de lucht ; — het was de groet van een schip dat de haven binnenzeilde. Aleidis sprong regt en schouwde in de rigt van het strand ; zy scheen uitermate ontroerd en beefde in al hare lidmaten. Arme zinnelooze, waerom toch zulke ontstel- tenis»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»» Gegen nieuwsgierigheid zeewaerts. Bene wyl zag Aleidis met glinterenden blik naer hem op, en scheen hem te vragen wat hy bespeurde ; maer de onverschillige uitdrukking van Congo's gelaet ontmoedigde haer. Zy zette zich weder in stilte nevens hare moeder, doch hief onophoudend het oog naer den slaef, die moeite deed om zich tot in den kniin des booms te verheffen. Ook de dienstmeid was door de roUende galmen des kanons geworden, en had zich opgeregt. Ziende echter dat hare meestercssen nog beiden in dezelfde bonding onder het lustbosch zich bevonden, had zy zich, zonder spreken, weder tegen den stam van den Biliingbing nedergezet. Maer war belang stelt Congo toch in elk schip dat aenkomt? » morde Vrouw Van den Broeck. « Men zoii zeggen dat hy iemand verwacht; — want hy toch lydt aen de landziekte niet? » « Gy weet het immers wel, moeder? » bemerkte Aleidis. « De eenvondige meent dat Walter Pietersen naer Oostindie zal komen. Er leeft eene goede ziei in Congo; de arme slaef herinnert zich van Holland — 55 — niets anders, dan dat iemand hem daer beschermde en liefhad, als ware hy geen zwarte verstooteling op deze wereld geweest. » « Hy is gek, en helpt er nog toe om u ziek te m^ken Dael neder van dien boom, Congo! En hou u stil, of ik zal den Hopman over u klagen. » De neger liet zich uit den kokospalm glyden, en bleef met gebogen hoofde en gevouwen handen staen. « Kom, Aleidis » sprak Vrouw Van den Broeck opstaende « wy zuUen nu naer de Factory terug-keeren. Uw vader wacht my op dit uer. Toon hem een biy aengezigt, myn kind; en dank hem met welgemoedheid voor zyne liefderyke pooging by Den algernen Stedevoogd. Het is hier zoo goed en zoo frisch, moeder smeekte de maegd. Daerbinnen in de Factory, tusschen al dat zwoegend volk, is de lucht zoo loom en zoo verstikkend. O, blyf nog wat met my in de schaduw dezer boomen! Neen, Aleidis, ik moet naer binnen. Dan; het is slechts voor een oogenblik. Blyf gy, indien gy het verlangt; ik keer toch aenstonds tot u weder. Denk intusschen niet meer aen de dingen die u bedroeven. Door een teeken bevool zy de meid zich nevens Aleidis neder te zetten, en rigtte hare stappen naer de Factory. BATATIA. 5 — 56 — De maegd zag hare moeder eene wyl achterna; dan sloeg zy den blik ten gronde en zonk weg in gepeinzen, niettegenstaende dat Bx)salia aen hare zyde was komen zitten, en, door losse vrolyke woorden, hare aendacht poogde op te wekken. Zoohaest Vrouw Van den Broek achter de omhening der Factory was verdwenen, sprong de neger naer den kokospalm en liep tegen den stam op, tot onder de kruin; maer nauweiyks had hy den blik zeewaerts gerigt, of hy begon op eene verrassende wyze te kryten, en riep met blyde gebaren : <f Holland! Hoezee! Holland! » De naem van het beminde vaderland was almagtig op het gemoed der maegd. Zy sprong regt en vroeg sidderend : <f Congo, wat ziet gy? » « Het komt uit Holland! » juichte de neger. <f Het dek is vol bootsgezellen en soldaten. O, mag Congo gaen zien? » Zonder op de toestemming der Jonkvrouw te wachten, liet de neger zich langs den stam  soldaten, beschouwde elk hunner van hoofen tot voeten, en luisterde alles af wat er werd gezegd. Heeds had men hem meer dan eens met ruwheid teruggestooten; doch hy keerde telkens weder, en ging en liep rond de soldaten, also hy iemand onder hen poogde te berkennen. Eindelyk, door de vmchteloosheid zyner poogingen ontmoedigd, zette hy zich tegen eenen pael op de hurlken neder, en hield met droefheid het oog naer de booten gerigt, die nog van het schip naer wal wamen. Reeds lang had hy daer beweegloos gezeten, toen zijn blik op eens begon te glinsteren, en een twyfel-lach zyne witte tanden tot eenen gryns van verrassing ontblootle. Yerre van het stond een jonge soldaet, wiens kleedy eenen minderen overste of Serjant aenduidde. Congo kon zyn gelaet slechts gedeeltelyk zien; want, tot het geven van bevelen aen de manschap van een der aengekomene booten, hield de Serjant zich met den rug landewaerts gekeerd. De ontsteltenis des negers vermeerderde echter, naer mate eene biyde overtuig hem in den boezem zonk. Eene beweg van den jongen overste liet Congo toe zyn gelaet gansch te beschouwen. Dan sprong de neger met luid geschreeuw van den grond op, hep tot den Serjant, viel geknield voor hem ten gronde, greep en kuste zyne handen, besproeide ze met tranen, en was zoo zeer door ontroering overmand dat hy geen enkel verstaenbaer woord kon spreken. Al de omstanders schouwden met verwondering op dit tooneel; velen lachten om de vreemde gebaren des negers; zelfs de Serjant staerde een oogenblik verbaesd op den zwarten slaef, die hem zoo onverwachts de handen had aengegrepen. Eensklaps herkende hy hem, hief hem sidderend van den grond op, en riep: a Hemel, het is Congo! Myn goede Congo! Wat doet gy hier P.... Zyn uwe meesters ook te JakatraP.... En Aleidis P » — 39 — Maer de arme neger was zoo blyde en zoo verrukt, dat hy niet hoorde wat men hem vroeg. Hy danste, schreeuwde en wrong zich de leden tot zulke verrassende bogten en kronkelingen, dat een algemeene schatterlach onder de omstanders oprees. De jonge Serjant scheen wel op eene andere wyze, doch niet minder ontsteld dan Congo. Hy liet den neger in zyne buitensporige vreugdebewyzen voort- varen, ging tot den Hopman der soldaten, sprak eene wyl met hem, en dan, voorby den zwarten slaef in de rigting van een heestergebosch stappende, zegde hy : « Volg my, Congo, en hou u stil! » Zoohaest zy verre achter het digte loover en uit het gezigt der soldaten en matroozen geraekt waren, hield de Serjant den neger staen, greep hem de handen en riep met vreugd en vriendschap in de stemme : « Myn arme Congo, wat zy t gy groot geworden! Ik herkende u schier niet meer. Gy toch hebt Walter niet vergeten; uwe blydschap getuigt van de trouw uws harten. i> Congo vouwde de handen te samen, en ze biddend ten hemel heffende, riep hy uit : cc Dank, dank God, ik zie mynen goeden meester! Vier jaren staet Congo by de zee, by de wyde, stomme zee; nu toch is hy daer, myn meester! Dank, - 60 - gezegend, lieve He Er van hierboven, gy hoordet ook het gebed van den zwarten slaef! » A Wat spreekt gy reeds goed Hollandsch I » zegde Walter. « Het is waer, er zyn vier lange jaren ver- loopen Na, poog te bedaren, Congo, en aenhoor my met kalmte. Is Hopman Van den Broeck te Jakatra? En zyne echtgenote? » De neger knikte bevestig^d met het hoofd. En Aleidis, is zy getrouwd? Neen; maer zy is krank, zeer krank. Aleidis krank! Hemel, wat heeft zy? De slaef legde zich den vinger op de linker zyde der borst en antwoordde: Saiit Ifaty, zeggen de geele menschen: ziekte aen het hart. Maer gy doet my beven, Congo! Het is toch niet ergmethaer? Erg, meester; het duert reeds dry jaren; zy is als eenen die eenen vergiftigen worm in den wortel heeft. De Serjant liet het hoofd op de borst vallen, en murmelde een onverstaenbare klagt. Weet niet droef, goede meester? zegde Congo, hem de hand nemende. cc Myne jonkvrouw zal nu 1'Sakii Haty, dat it pyne oen het harte. g Nieuhop, biz. 267. — 61 — welhaest genezeo. Ach, wat zal zy blyde zyn! Kom, kom, zy is niet verre van hier. Dit zeggeode, trok Congo den Serjant by de hand, om hem naer de vlakte te leiden. Walter, in gepeinzen dwalend, liet hem begaen en volgde hem Eene wyl In stilte. Een schlafen hielten Congo den jongeling staen, wees Hem met den vinger een gebosch van hooge boomen, En zegde: « Zie, meester, ginder verre, by den grooten Billing, eene vrouw: het is Rosalia..... en onder de Pattyboomen nog eene : het is jonkvrouw Aleidis. » Walter overspande de kracht zyner oogen en schouwde in de aengewezen rigt. Ofschoon hiebe vrouw wel bemerkte, kon hy echter van zoo verre hunne gestalte niet, en veel minder hun gelaet onderscheiden. Dan, de overtuiging dat hy Aleidis zag, sloeg hem met zulke ontroering, dat hy op zyne beenen wankelde en met de hand op Congo's schouder moest leunen. De neger poogde hem met versnelde stappen te doen vdomitgaen; maer Walter, also eene geheime vrees hem hadde bevangen, vertraegde allengs meer en meer zynen gang, en scheen te aerzelen, of hy zynen leidsman wel zou volgen. Congo kon zyn ongeduld niet langer bedwingen; door eene rasse beweging sloeg hy de handeD te saem en vroeg bidden d: rt Laet ray bode zyn, bode van het gelukkig nieuws! Kom, kom, meester; Congo vliegt! O, myne arme Jonkvrouw, hoe gelukkig! » En deze woorden waren niet uit zynen mond, of hy ylde reeds in woeste vaert over de vlakte. Toen Aleidis en Rosalia hem zagen naderen, en hoorden hoe hy van vreugde juichte en schreeuwde, sprongen zy beiden met eenen kreet van verrassing regt ; want des negers gebaren kondigden, ook voor hen, iets gewigtigs aen. Och, Heer, och, Heer, wat roept hy altemael? » zuchtte Rosaliji. « Walter? Zou Walter wel te Jakatra aengekomen zyn? Hoor, hy zest het toch! » By het vern Men dezer onverwachte tyding verbleekte de Jonkvrouw plotselings, en beefde zoodanig op hare beenen, dat zy zich aen eenen boomstam vastgreep, om niet te vallen. De meid sprong haer ter hulp en wilde haer odersteunen; maer nu kwam Congo buiten adem gleopen, en juichte met dezelfde uitzinnige gebaren en sprongen: "Walter, Walter, myn goede meester, is daer! Ziet, ziet ginder! Serjantl Nu zuUen wy op Java blyven; niet meer naer Holland! Hoezee! Hoezee! Hoezee! I » Also de Jonkvrouw, uit de zekerheid dat hare hoop was verwezentlykt, plotselings nieuwe krachten had geput, sprong zy weg van den boom en hief jubelend de handen boven het hoofd. Een heldere glimlach verlichtte haer gelaet, en een warmer bloed wam hare wangen beroozen. Walter, het is Walter! Reip zy uit. Ach, de goedertieren God zy gezegend om zyne bermhartigheid! Nu zal ik niet meer treuren. Walter zal my van Holland spreken; my vertellen hoe het daer gaet; het zal zyn also ik er my bevond. Oh, Walter, daer komt hy! En de ontroerde maegd klapte in de handen als eenvoudig kind. Ook de dienstmeid en de neger spongen en dansten van blydschap met allerlei veugdegeroep. De Serjant was weldra tot zoo digt genaderd, dat men zeer goed de trekken zyns gelaets kon onder-scheiden. Het scheen Aleidis te verwonderen en te bedroeven, dat hy teeken noch gebaer deed, om reeds op voorhand zyne blydschap te betuigen. Misschien was het haer eene ontmoediging, in stede van haren speelgenoot Walter, eenen man te zien naderen, wiens gestalte en bonding veeleer tot ontzag dan tot golle vriendschap konden stemmen. Inderdäed, de jongeling, die meende dat hy met Aleidis ook haren vader of hare moeder zou aen- treffen, had zich eensklaps den widen afstand herinnerd, die er tusschen een nederig Serjant en eene Doptan bestaet; hy bereidde zich dus om voor hen te verschuldigden een nederig seebleden. Zoo als hy nu daer aenkwam, had hy waer- lyk het voorkomen van een statig krygsman. De knevels op zyne lippen en de jonge baerd aen zyne kin zetten zyn gelaet mannelyken emst by; hy ging met het hoofd opgeheven, en het soldatenkleed stond hem zoo wel dat Rosalia met bewondering uitriep : « Hemeltje lief, dat is nu eerst een knap soldaet! Men moet overtuigd zyn dat het Walter is, om het te kunnen geloven. Hoe groot en hoe sterk is hy geworden! » Na dezen verwonderingskret hielden alien, ont- roerd en zwygend, den blik op Walter gevestigd, die nog slechts op weinige stappen was verwyderd, en nu met eenigzins versnelden gang nader kwam. Da jongeling beefde zigtbaer; en, alho « Newel een zalige glimlach zyn gelaet beglanste, was het echter door de ontsteltenis gansch bleek. Hy ontdekte zich het hoofd en boog zich eerbiediglyk voor Aleids, wyl zyn niond eene groetenis stamelde. Maer het meisje kon haer ongeduld niet bedwin- gen; he met uitgelaten vreugd de beide handen vattende, riep zy : a Walter, Walter, ach, wat ben ik blyde! Daer- voor zy de goede God gezegend, dat hy u naer Oofindie liet komen. Zit daer neder nevens my. Gy aenziet my zoo treurig, Walter? Ik ben ziek, niet waerP Het is niets : nu zal ik haest genezeni Hoe gaet bet in Holland? Is het leven nog altyd zoo zoet en zoo vrolyk in Amsterdam? Ah, het is hier zulk schoon oord, Walter. Wy zullen te samen met myne moeder uit wandelen gaen; wy zullen spreken van het lieve vaderland en van ons vorig leven. Het zal my zoo veel moed geven, zoo verkwikken! Myne leelyke kwael zal my verlaten Nu, Walter zeg myook iets dat ik uwe stem hoore! » De Serjant scheen onthutst en verlegen ; hy mur- melde schier onhoorbaer : a Dank, dank voor uw vriendelyk onthael, Jonk- vrouw. » « Jonkvrouw! » riep het meisje met verwytenden glimlach. "Wat beteekt dat nu, Walter? Hebt gy dan mørne naem vergeten? Aleidis moet gy zeggen; ik wil voor u geene Jonkvrouw heeten." "Ck ben een nederig Serjant zuchtte Walter ck uw vader is Hopman; de eerbied" "Eerbied? Zyn wy geene oude vrienden? Kom, "Walter, zoo moogt gy niet spreken; wees blyde; toon my een helder gelaet." "In stede dat het gulhartig onthael der Jonkvrouw den Serjant zou verheugd hebben, scheen integendeel haer eenvoudigbeid zyn gemoed met treumis te benevelen. Hy had welligt gehoopt, een emstiger en dieper gevoel'in haer te vinden, dan de kindelyke hylheid die zy hem over zyne komst betuigde?" "Het meisje misgreep zich over den aerd zyner aendoening en zegde, terwyl zy hem op nieuw de hand greep": "Het doet u pyn, niet waer, my zoo mager en zoo ziek te zien?" "I dank u wel innig, Walter, voor uw vriendelyk medelyden; maer wees toch om my niet bedroefd": ik ben genezen." Als hadde hy een plotselyk besluit genomen, zegde hy, eerst op schuchteren toon, en dan immer in nadruk en gevoel klimmende: " WelaeD, ik lever my over aen myn lot! misschien 20U ik nooit meer met u zoo alleen zyn, Aleidis. Ik zal u zeggen hoe het komt dat ik my in Oostindie bevind. Het is met vrees dat ik u deze verklaring doze; maer ik hoop dat gy het eenen ongelukkigen joDgeUng zult vergevef, indien iets in zyne woorden u mogt belgen." Gy verschrikt my, Walter! » zuchtte de maegd. Laet my spreken, i/lleidis. O, mout uw zuvergemoed my begrypen, of ten minste my verontschuldigen! Herinner u dat gy, op den boord van het Y, toen ik, van verdriet schier bezwykend, een pynlyk van verdriet schier bezwykend, herinner u dat gy dan aen myn oor zegde: eom gy ook naer Oostindie, Walter; ik zal op u wachten. » Deze v^roorden bebt gy mischien nit vriendschap, uit medelyden gesproken, als den wensch van een kind dat zynen speelgenoot met vreugde zou wederzien. Mogelyk! maer deze woorden, Aleidis, hebben beslist over myn leven en over myne toekomst. Van het oogenblik af dat de Hulke, die u ontvoerde, op de kimine was verdwenen, had ik geene rust meer. Overal waer ik by bevond, dag en nacht, uit al myne gepeinzen, klonk eene stem me die my toeriep : « kom gy ook Daer het Oosten, Walter! » In den eerste poogde ik die betoovering van my te jagen ; uit liefde tot myne kranke moeder, worstelde ik met wanhoop tegen bet dwing End denkbeld dat my vervolgende. Het holp my niet. Myne geneeskundige studien werden my halyk, en ik verzaekte voor altyd de loopbaen, tot welke myne goede ouders my hadden bestemd. Ware ik dan vry geweest van alle banden der pligt, ik hadde onmiddelyk het vaderland verlaten; maer myne moeder kon myne zorgen niet missen. In myn ongeduld verslond ik met hongerige vlyt alle boeken, alle schriften, alle gescbiedenissen, die my maer van Ostindie spraken; ik wilde weten welke zon u bestraelde, welk gebladerte u zyn lommer bood, welke kruiden zich bogen onder uwen voet. Oh, gedurende die vier jaren, die vier eeuwen van ongeduld en zielepyn, overmeesterde my dikwyls de vertwyfeling; maer wanneer ik dan in eenzaemheid tranen stortte, en alle hoop my dreigde te verlaten, dan kwaemt gy, Aleidis, gy of uw geest, my weder moed in het hart spreken door het enkel woord a ik zal op u wachten I » De Jonkvrouw had eerst den Serjant met lossen blik in de oogen geschouwd, en zoo verheugd op zyne stem geluisterd, als hadde zy eene. bekorende muziek gehoord; maer welhaest had eene klimmende ontroering zich van haer meester gemaekt; en nu z At zy, met het hoofen gebogen, met schaemrood — 69 — Ode wangen en met verschriftheid in de oogen, tc sidderen by's jongelings veAael. Het was echter niet zoo zeer de zin zijnier woorden die haer du8 ontroerden; want over haer zele hadde zy wel let dergelyks kunnen zeggen; maer de bezielden en indringende toon van Walter's stemme deed haer sidderen, by het vermoeden alleen van een voor haer nog onbekend gevoel. En zou ik u durven zeggen waerom ik soldaet geworden ben? » hernam Walter met nog meer ontsteltenis. « Ik zou het moeten zwygen, uit ontzag, it eerbied voor u, Aleidis ; maer wanneer dan zal ik 6t u zeggen? Ach, ik heb de hoop dat gy myne vermetelheid my zult vergeven en, is myn waen eene dwaesheid, heb medelyden met eenen armen zinnelooze, die gehoorzaemt aen een onweerstaen- baar lot. Aleidis, ik kon insgelyks als heelmeester of geneesheer naer het Oosten komen, niet waer? My voor u vertoonen met een weerdiger kleed dan dit van Seijant? Maer het eenige doel myns levens is Hopman te worden ;. en dit doel kan ik slechts bereiken langs den weg dien ik nu heb gekozen. Zyn het woorden door u gesproken, die my naer het Oosten riepen, het is eene belofte uws vaders, die my soldaet heeft gemaekt » <c Eene belofte myns vaders? » vroeg Aleidis met — 70 ~ blyde verwonderiDg, als hadde die naem haer een » Gegen meed gegeben. "Heeft myn heer vader ules belöff, Walter?" De jongeling schon den blik ten gronde en murmelde met verdoofde sjtemme: "Het was insgelyks op den board van het Y; uw heer vader zegde my: "treed in dienst der Ostindisebe Maetschappy; poog u te onderscheiden; word Hopman dan dan geef ik u myne Aleids tot bruid". "Een schreiben gil ontsnapte uit de borst der maegd. w Ach, heeft myn vader dit gezegd!" riep zy, de beide handen voor het aengezigt leggende, cm de tranen te verbergen die barer oogen ontsprongen. Walter beefde en scheen uiterem bedrukt. Johnvrouw stamelde by a indien de verklaring myner vermetele hoop u heeft gehoond, o, geloof dat niemand op aerde meer eerbied voor u koestert dan de ongelukkige, wiens leven op dees oogenblik door eene bittere oittoovering wordt verbryzeld. Be armé Serjant zal heengaen om zynen dienst te betrachten. Vaerwel, Jonkvrouw, vergeet de stout-heid » « Maer, maer, wat zegt gy altemael? » stotterde het meisje als verdwaeld. » Wat wenscht gy? Wat moet ik antwoorden? Myn hoofd draeit; myne — 71 — zinnen verwarren. Blyf, blyf! — Anne Walter, gy wilt Hopman worden; maer het is onmogelyk! » « Wei, wel » viel de dienstmeid in « Hopman worden, en gy zyt alreeds Serjant? Ik beklaeg u, heer Pietersen; als gy zoo voortgaet, dan zyt gy op nw zestigste jaer nog geen Hopman. En zou myne Jonkvrouw daer naer wachten? » « Neen, neen, gy bedriegt u » zegde de Serjant, door de woorden van Aleidis tot plotselyken moed opgevoerd. » Ik heb brieven van de heeren fiewind- hebbers der Oostindische Maetschappy aen den Algemeenen Stedevoogd; in deze brieven word ik niet slechts in zyne byzondere gunst bevolen; ma Er zy bevatten insgelyk het verzeek, my immer näher die plaatsen te sturen, waer gevaer is en dappere mann noodig zyn. Ik zal myn leven honderd mael wagen; onverschrocken te midden des vyands dringen; myne overs ten verwonderen door myne daden, en, moet het zyn, myn bloed by stroomen voor Hollands eere storten Ah, hoe zou my de moed daertoe ontbreken wanneer uw naem, Aleidis, als eene zoete sterre d^ hoop, my in de oogen licht! Zoo als de jongeling daer nu stond, met den glansder mannelyke fierheid op hist gelaet en het vuer der begeestering in de oogen, was hy waerlyk schoon en indrukwekkend. 