Herinneringen uit de loopbaan van een Indisch officier
Willem Adriaan Rees
Zonder möchte zelf nog rekenschap te geven van hetgeen möchte, begon ik onwillekeurig mijne pistolen te laden. Het w^is een koppel zakpistolen met dubbelloopen, een geschenk van een vriend bi m^n vertrek, heehr keurig en mooi, maar voor niets anders ge* schikt dan, k brule pourpoint of op 4 a 5 passen a&tanda te gebruiken. Terwijl ik hiermede bezig was, werd de gordyn, die d^e eenige sluiting der hut uitm^^akte, open geschoven, en vertoonde zich de rgzige gestalte van eeA onzer reisgenooten, mejufvrouw Elise, an mijne verbaasde oogen. Vertrouw geen dunne W9,nden van een noodhut," sprak zj anel en zacht, »het toeval bragt mg hier; ik heb alles gehoord, en sweet dat het gevaar, vooral voor ons vrouwen, groot is " "Geloof toch niet..." maar zy wees x^^r de pistool die ik in de hand hield, en vervolgde : "Tracht my niet te misleiden : 't zou te vergeefs zijn. Maar denk evenmin dat ik bang ben ; m|jn vader was een dapper officier. Nu Let gevaar u bekend is, ben ik gerust. Gy zyt in staat een graot onheil te verhoeden. God zg met u!" By de laatste woorden wierp zij my met de hand een groet toe. De gordyn viel neder, en het verbleekte gelaat van myn reisgenoot was verdwenen. Was of the mij een voet grooter voelde worden. Het vertrouwen dat een moedig meisje in mij stelde, schonk my meer gevoel van eigenwaarde dan ik tot hiertoe kende. Het lot der vrouwen in haxiden van deze heidenen — 't was waar — 't zou verschrikkelyk zyn. Ik kon myn leven verliezen, maar zjj Droomde ik of was het Zoo, Robertje, 't gazet zer het lapje, dat ge er zoo vro- Igk nitziet. Ik heb zoo even hooren brassen ; wat zal ik blij zyn alfi we op Batavia zgn. Het eerste wat ik ga doen, is mj} te la4en sirammen. Weet ge wat sirammen is? Dan laat ge u door den jongen, tien, twaalf emmers water over het hoofen en ligohaam gooien ; eeuwig lekker, vooral na het exerceren ; en als ge heel yermo^d zy t, dan bestelt ge een piedjister. Weet ge wat een piedjister is? Dat is een oude vrouw, eeo halve dokter, die door zacht kngpen en drukken op de pezen die het meest ver- moeid zgn, eenontspanningaan uw ligcha^un geefb, waardoor ge meest- al van zelf in slaap geraakt, eeuwig lekker, hoor! Ze beweren wel dat er magnetiseren onder loopt, omdat er goede en ook b^oerde pie^itsters zgn, weet je ; ik heb er op Sumatra een gehad, die ook zoo lekkere trassi kon maken. Weet je wat trasai is? Dat is yiach, die je verrotten laat en dan met sambal by de ryst eet, b^iia Joorgaans hoorde ik met degrootste belangstelling de byonden van het leven in Indie verteil. Vooral uit den mond van den kommandant klonken zy aangenaam, omdat hy altyd met zoo veel smaak en genoegen van alles sprak watlndiS betrof, en zeer dikwyls uit zich zelf aan 't praten kwam van e^pediisiien waaraian hy deel had genomen. Mogt hy in onze oogen al weinig geschiktheid tot kommanderen hebben, het (mtbrak hem geenazins aan moed en endervinding in het veld, wanneer hy aan het hoofd van een kompagnie Javaanijes een vyandelyke benting bestormen moest. lemand, die hem aan boord zoo indolent had gezien, zou er den onversaag-den krygsman voor den vyand niet uit herkend hebben. Een breed lidteeken over de borst, een kleiner in den arm, waren de bewyzen van klewang-houwen en lanssteken, die hy niet altyd had kunnen pareren. Thans echter was my het sirammen even onverschilig als de smaak der witte mieren, en ik haastte my hew het ontdekte geheim mede te deelen. 48 Geloofk ge waarachtig dat de soldaten tegen o n s zuUen opstaan? Wat kuimen ze tegen m g hebben, Robert? Ik heb ze alles gegeveren waarop ze aanspraak kunnen maken en nog meer ook : zes kisten van mijn eigen genever, twee kisten sigaren ; verleden Zondag is er voor mgn rekening nog een varken geslagt en uitgedeld ; bah! praat- jes voor de vaak. Als er iemand wat durft te beginnen, dan hak ik er onder als onder de padries; 't kan me geen d ; schelen." Wat ik ook sprak om hem te beduiden, datjuist z^novergroote goedheid de aanmatiging vermeerderd en tot oproer aanleiding ge- geven had, het hielp niets hoegenaamd. De kommandant was we§r in de kassens gezakt, lachte mij uit met mijn denkbeldig oproer, en sprak over andere zaken. Ik brak het onderhoud af en spaedde mj] op dek, om te overleggen wat m^' te doen stond. Daar vond ik Pienema met een boek in de handen , waaroit hg aan een pasir dames had voorgelezen , druk redenerende over aller- lei onderwerpen , dat zijn auditorimn meer scheen te bevallen dan de roman-lectuur. Zoo ging het gewoonlijk ; men nam voor den vorm een boek , een werkje , plaatste zich niet te ver van elkander , buiten den togt van het bezaans^eil , en koutte , droomde hardop , maakte plannen voor de toekomst , geloofde aan de verwezentl^king ; men voerde niets uit , verveelde ach toch niet , en zeide bg het ter ruste gaan , zonder schaamte »al we§r een dag minder !" hetgeen zooveel beteekende als ))alwe6r zooveel digter bij Java !" Geluk- }dge , zorgelooze dagen ! Toen de dames naar beneden gegaan waren om zich voor het middagmaal gereed te maken , wenkte ik Pienema toe mg te vol- gen naar de hut van den scheepskaptein , die op het dek was. Daar deelde ik in weinig woorden mede wat Witte vernomen had , en hoe de kommandant om mgn rapport lachte. Pienema wilde dadelgk het schip in staat van beleg verklaren, de onderoflficieren en ver- trouwde manschappen wapenen, een paar caronnades uit den kuil laten halen , laden en zoodanig opstellen dat zg de geheele lengte van het dek bestreken. De kaptein stelde voor , de equipage ge- durende het schafken naar achteren te roepen om zich eenlgfwacht te formeren , en dan terwjjl het detachement beneden was , de luiken 49 te sluiten ; vervolgens een onderzdek in te stellen , de belhamels te binden en in een sloep te plaatsen , die te water gelaten achter het roer na zou slepen. Het een noch het ander beviel gedacht worden aan openlijke maatregelen van yoorzorg; niemand was nog beschuldig, en veronderstel eens dat Witte gedroom had, hoe bespottelijk zouden w}j ons dan hebben aangesteld. Daarom achtte ik het beter in den loop van den dag op bedekte wyze nog eenige informatien in te winnen, de stuur-lieden en den bootsman voorloopig te waarschuwen van op hunne hoede te zgn, en het verder aan den nacht over te laten om de beste middelen te beramen, waardoor de uitbarsting van een oproer kon voorkomen worden. De striktste geheimhouding, vooral voor de dames, was de eerste voorwaarde. Het scheen dat de kaptein met het vooruitzigt van een oproertje weinig in zijn schik was, want aan tafel verzuimde hij voor den ersten keer gedurende de reis, den scheepsdokter, onder het over-handigen van het voorsn^mes, bij wijze van vaste aardigheid toe Te Yoegen : )>Eom aan, snijder, behandel jg het vleesch maar ; dat beho ort tot je vak." Een fijne opmerker zou bovendien eenige zenuwachtigheid bij den scheepsdokter hebben kunnen wären, zigtbaar in de buitengewoon dikke schjven vleesch, die bgna bevend van zijn mes gleden. Hij was zeker al eenigzins ingelicht, en zag in zijn verbeelding, zijn vrouw als weduwe met acht kinder en op den stoep van den reeder om brood bedelen, terwijl de kaptein misschien bij zich zelf dacht aan de grenzelooze woede der reeders, als zijn hoorden dat het schip op stok was, zonder regt op schade- vergoeding van de assurantie-maatschappj. Tegen den wand der kerk stond een wapenrek, met twaalf korte steenslot-geweren en even zoo veel korte sabels. Opzetteljk opperde ik aan tafel het denkbeeld, om die geweren te laten dienen by de theorien met de manschappen; noch de kommandant noch descheeps-kaptein hadden daar iets tegen; alleen was het de vraag of het zamenstel der sloten overeenkomstig die derinfanterie-gewerenzou zu. Het verwonderde dus niemand dat ik, na afloop van het middagmaal, I. 3 Pienema voorstelde de geweren eens na te zien; en terwgl iedereen zich op dek begaf, haastten wg ons die wapens een voor een in onze hutten te laden en we^r op het rek te zetten. Hiermede bezig zgnde, kwam Elise door de kerk en wierp mg een dankbaren blik toe. PolSzy en Proza. Be zonnestralen die ons nagenoeg looJregt beschenen en den dag overheet gemaakt hadden, schoten bijna evenwijdig met den water-spiegel door de zoele avondlucht, toen ik op het dek kwam. Het schouwspel op dat tropische avonduur, wanneer de groote licht- en warmtester ter kimme neigt, eenige oogenblikken er huppelend op bl^'fb staan, om ten laatste, doch altijd te vrgeg, in het zilte sopte verdwgnen, dat schouwspel is onbegrgpelijk grootsch en eenig door zijn eenvoudigheid. Geen uitstekende voorwerpen, die door digte of lange schaduwen het tooneel kracht bijzetten, geen enkel wolkje dat het blaauwgroene tapijt op een enkel punt donkerder kleurt, niets dan lucht en water is er noodig om de natur in hare hoogste schoonheid te beschouwen. Gij vraagt u niet af: wat is schoon? gg smaakt het schoon in stil genot; gij poogt niet de duizend schakeringen van den avondgloed in bekende kleuren op te lossen of er namen aan te geven, g^ staart ze slechts aan in stom Me bewondering. Gé analyseert de gedachte niet die bij u opryst, maar noot hadt gij schooner, rgker denkbelden. Gy gevoelt uw hart niet sneller kloppen, maar nooit klopte het zoo warm voor al wat goed, voor dX wat lief is. Ik lag over de verschansing, en droomde wakende. Het war en dezelfde droomerijen, die mijn geest zoo dikwijls vervulden op de parelkleurige banken van zaal 16 der militaire school, wanneer een onwillekeurige on-oplettendheid zich van mg meester maakte, en mijn gedachten den vrgen loop namen, terwgl mijne oogen aJs wezenloos op den mond des leeraars tuurden waaruit stroomen van javaansche en maleische geerdheid golfden. In dien toestand had ik immers reeds honderde malen de reis over den oceaan volbragt, stormen doorgestaan, haayen gevangen, bergen en rotsen zich uit de zee zien verheffen, de eerste praauw be- ste eilandes in de straat Sunda toegelagchen, de eerste praauw be- groet, met wellust mijn verhemelte verkwikt met het nektarsap van de mangis of ananas, terwijl ik geboeid werd door het aan- schouwen van het onbeschrjjfelijk schoone Java, en mijn ooren ge- streeld werden met de liefeljjkste geluiden, terwijjl in 6en woord de werking mijn zintuigen doizendvoud verhoogd w Erd en ik mij zelf veredeld gevoelde! In dien toestand droomde ik dan voort, stapte in de sloep en sprong aan ^al als luitenant, om er later als gene- raal weer in te stappen. De gaping van dit mime tijdvak vulde ik op allerlei manieren aan ; ik varieerde het thema nog al eens ; ik maakte de variaties zoo schitterend mogelyk ; 't was toch maar voor m^jn eigen genot en tot m^n afleiding. Hoe rijker de variatj^n waren, des te minder voelde ik het gewigt der wallen die mij drie weken achtereen van de maatschappy afslo- ten, des te gretiger hapte ik in de voor my altyd te bleeke h o t- k a r i 1, des te onverschilliger betoonde ik my voor de vunzige door de baijaderes achtergelaten lucht, die de zaal »g e d a a n" hadden ; — ik maakte ze vrolyk en afwisselend door Hefelyke, tee- dere adagio's, waarvan elke noot er uitzag als een vurig kreoolach  voegde er in de volkomen vryheid myns ges- tes allerlei teekens by, die door het was der verbeelding op krui- zen en sterren geleken ; ik dacht niet vooruit aan die duizende wan- klanken, die myn lied der toekomst zouden ontsieren. Doch even als toenmaals de droom van zoo veel aangename £Bkk-> tore plotseling afgebroken werd  Thans gestoord door een plat soldatenlied, in koor aangeheven : Ik wandeld' laatst al in het rond, Daar sprong een kikvorsch m' op den schoen, van voren 1 53 £n van de schoeii tot aan de ktiie; Wat heeft die meid een mond als drie, enz. Nog tien coupletten, het een nog vuiler en armer van zin dan het andere, werden met luider stemmen, vooral luid als er een platte uitdrukking in yoorkwam, eentoonig en zonder smaak afgeschreeuwd. Het moge vreemd klinken, maar misschien was dit gezang wel op- gewekt door de plegtigheid van het natuurtooneel ; misschien gevoel- de ieder een zekere aandrift, een uit het hart wellende drang, om zQn gevoel op de een of andere wjjs te uiten ; misschien was poezy de oorzaak van het hoogst prozai'sch lied. Wie weet het? elkvogel- tje zingt zooals het gebekt is. Hadden de soldaten een beter r e- pertoire gehad, zy zouden beter keus gedaan hebben. Dit bleek kort daarop, toen de stilte nogmaals afgebroken werd> Ter hoogte van den boegspriet namelijk zat een troep Duitschers bQ elkander. De sergeant von Bauer had op hun verzoek verklaring gegeven waarom het schip den boeg van het oosten afwendde. De eene vraag lokte de andere uit en gaf aanleiding dat hij in uitleg- gingen van verschillende zaken trad, die de belangstelling van zijn publiek, dat hem buitendien een byzondere achting toedroeg, in hooge mate opwekten. Het ondergaan der zon had van liever- lede het gesprekte Doen verflauewen en eindelgk geheel gestaakt. Toen de onangene indruk van het hoUandsche lied eenigzins voorbij was, en het avondrood nog eenmaal opflikkerde om daar-na. plaats te maken voor het bleeke sterrenlicht, toen hieven de Duitschers, door het krachtvolle orgaan van von Bauer geleid, een harmomsch vierstemmig gezang aan, dat meer in overeenstemming met den zielentoestand der meesten, zelfs op den ongevoeligste zijn invloed niet miste. Wenn die Schwalben heimwort ziehnt, Wenn die Nachtigall Gesang Mitt der Nachtigall verklang, Fragt das Herz in bangen Schrnerz: Ob ich Kuch wohl wiedersch? Scheiden, ach Scheiden that weh! Armes Herz, was klagest du! Ach du gehst auch einst zur Ruh! Was auf Erden, — muss vergehn. Giebt es dort ein Wiedersehn? Thut auch hier das Scheiden weh, Glaub, das ich dich wiederseh. Reeds waren de laatste toonen weggestorven en was het schlagen möglich verder over de watervlakte gevoerd, toen de stilte nog on-afgebroken voortduurde. Men hoorde slechts het zachte geruisch van het kabbelend kielwater, het geplas van een zwerm vliegende vis- schen die, na een luchtbad, zich weder vroljk in zee dompelden. Daar klok de schoone voile tenorstem van von Bauer ten twee- de maal, doch thans allen: Heimatliebe, Heimatlust, Du Born der Sehnsucht unergriindet, Du frommer Strahl, in jeder Brust, Vom Himmel selber Angezieln, Gef iihl, das wie der Tod so stark Uns eigesenkt ward bis in's Mark, Das uns das Thai, da wir geboren, Mit tausendfarb'gem Schimmer schmückt; Maar dit was het hollandsche soldaten-publik te hoog, of het had hunne aandacht lang genoeg bezig gehouden; want een groffe, on- angeme stem viel moedwillig den zanger in de rede, en glide uit : Daar zijn veel meisjes in ons land, en het koor vervolgde : Hoera, hoera, hoeral A Is men met geld komt in de hand, Hoera, hoera, hoera I enz. Daarop volgde een uur lang een menigte bederen, die in de geheenste wijken van een groote stad te huis behoore, en ons het genot van den avond geheel vergalden. Robert in kruiddamp gehuld. De taptoe was reeds lang geblazen, doch bet geschreuw hield niet op. Tegen half tienu rapporteerde de kommandant van de wacht van Pienema, die de week had, dat een twaalfkal manschappen niet naar kooi wilde gaan. Hield men zich rustig, dan stonden w^j gedurende de hitte oogluikend toe, dat eenige manschappen biyakkeerden in de barkas, of hier en daar op dek waar het scheepsvolk niet gehinderd werd. Thans echter, nu men moedwillig bleef door-loegen en den wachtkommandant liet praten, kon er geen s|)rake van toegevendheid zyn. Eeeds ontstemd door het onbehoorl^k gedrag der soldaten (in tegenwoordigheid van vrouwen) gedurende den avond, begaf Pienema zich naar boven, en beval dat iedereen onyerw^ld naar kooi moest gaan. Schoorvoetend en dddrzingend gehoorzaamde men slech Tie ten halbe. Eenigen beweerden offen brutalen ton dat de luitenant het regt niet had, — dat het blaadje wel-eens kon omkeeren — dat het niet lang meer duren zoude, en meer andere oproerige praatjes — want zoo ver was het reeds gekommen — maar al pruttelende ging toch eindelyk de laatste man den trap af. Toen hoorde Pienema zeggen: »als de blankbek maar eens hier durfde te komen, ik zou hem leeren." Dat was te veel. Hg spoedde zich naar omlaag in het tusschendeks, en wilde den schuldig ge arresteren. Een enkele lantaam hing aan den eersten stut bij den trap. Een gestommel volgde daarop, als of er een worsteling plaats had. Op eenige passen afstands was ik getuige geweest van de moeite die Pienema had om gehoorzaamd te worden. Ik hoorde hem vervolgens in een vaart naar omlaag gaan en zag te gel^kertyd dat het licht werd uitgedoofd; in alleryl vatte ik de lantaam van de wacht, riep den onderofficier der wacht toe my te volgen, en kwam in twee sprongen in het soldaten-logies. Bg het schynsel der lantaarn zag Pienema zich met wanhoop verdedigen, maar reeds half gsmoord door de omarming van twee krachtige kerels. Hier hebben wij den andere ook," riep een derde, naar mg toekomende; doch op hetzelfde oogenblik haalde ik myn pistool uit den zak en schoot het nagenoeg aboutportant op hem af. Het schot knalde als een kanon. Mijn aanvaller viel met een sehreeuw op den grond. Ik sprong over hem heen om Pienema te hulp te komen, doch He was onnötig. Hij haalde reeds vry adem, zifne belager stonden da^r als versteend tegenover mg. "Mordenaars," riep ik uit,, ))gy zult uw loon hebben," en te gelijkertgd reikte ik Pienema mijn tweede pistool toe. "Grenade, lautenant," gilden zij, en vielen op de knien, "om Gods wilt, genade." Ha, lafards! hecht gij nog aan het leven, dat gij een ander wilt ontnemen; dan zal ik uw doodsangst lang maken. — Aantre-den! — Sergeant-majoor! laat de hangmatten op zyde gooyen en aantreden." De soldaten war^n in een digten kring om mij heen gedrongen. Stuurman Leendert stond met een tweede lantaarn aan den trap; de onderoflScieren waren ook opgesprongen en my ter zyde gevlogen. Pienema en ik hielden de trompen der pistolen op de borst der ge- knielden gerigt , en voor myne voeten lag het eerste slagtoffer in zyn bloed te baden. Op myn kommando van : »aantreden ," wer- den in een oogwenk eenige kooyen afgesneden , en .had het detache- ment zich gerangeerd. Terwyl Pienema de twee ellendelingen in het oog hield , trad ik voor het gelid , en sprak met opgewondenheid : ))Sta ik hier voor een troepbandieten of voor soldaten? — Spreekt ! — Kijkt gij toe , als uwe officieren aangerand worden , zonder een 57 hand uit te steken ? — Antwoordt dsm ! — Zjjt g jj soldaten ; draagt g g uniform ? — Vergeet dan ieder hier , wat zjjn pligt is ; — of zy t gij soms van plan uw pligt n i e t te doen ? — Heefb iemand wat te zeggen ? — dat h^ voortrede. — Zijn er reclames ? — Spreekt dan ! — Krygt ieder , wat hem toekomt , of wordt gg te kort ge- daan ? " Ik zweeg , maar niemand verroerde 2ich. )>Geen mensch die zjjn mond opendoet! — Goed ! — Dan hebik nog wat te zeggen. Gy zjjt een troep ondankbare honden; gy ver- geldt de goede behandeling hier aan boord met een slecht gedrag. 6g pruttelt tegen elke dienst, maar ak er gegeten en gedronken meet worden, dan staat gy altyd klaar. — Gy zijt een troep laf- aards, ja lafaards! — want nu staat gij daar met den mond voltanden, en zoo even gedroegt gi} u even lam, toen uwe officieren aangevallen werden door een paar schurken. — Is dat het gedrag van mannen die de krggsartikelen onderteekend hebben? — Gy lykt een ro9verstroep! Hoort nu goed! Ik heb ook een eed van troaw aan den Koning gedaan, en i k zal myn pligt blijven doen. — Voortaan zal er zelfs niet het geringste door de vingers worden gezien. — Ik spreek u nam van den kommandant. Wee dengene, die het nog in den zin ki'ygt niet onmiddellijk te gehoorzamen! — Ik weet zeer goed, dat de meesten van u niet regtstreeks schuldig zyn aan het gebeurde, maar in het vervolg verwacht ik dat ieder man medewerke aan de handhaving der goede orde; — elk man stel ik verantwoordelijk voor het gedrag van zyne makkers. Sergeant-maj Ooor! laat die twee kerels in de boejjen slaan en in den provoost brengen; ik kommandeer geen afzonderlijke wacht om hen in bedwang te houden; het g e e 1 e detachement staat my borg voor hen." My daarop omkeerende, zag ik een vrouw by den gewonde ge- knield liggen en pogingen doen om het bloed te stelpen; met ont- steltenis herkende ik Elise, die in haar liefderyk werk ondersteund werde door een paar onderofiicieren. Bleek, maar uiterlijk kahn, Het zy den bewustelooze op een matras plaatsen en naar den ziekenboeg dragen. De soldaten weken eerbiedig voor haar terug. I. IV' XIV. Ledigheid des duivels oorkussen. De laatst beschreven gebeurtenissen hadden elkanderzoo spedig opgevolgd, dat er slechts weinige minuten verstreken waren sedert ik in het soldaten-logies gekommen was. Ik begreep dus volstrekt niet, hoe Elise op dit oogenblik midden onder de oproerige bende geraakt was. Voor hare veiligheid vreesde ik wel niet, want het gebeurde had een zigtbaren indruk op de manschappen gemaakt ; doch haar on- verwachte verschjning bleef mij toch raadselachtig. Inmiddels had men den officier van gezondheid van Negen ge- waarschuwd, en terwjjl deze de wond onderzocht en Pienema het moedige meisje naar boven geleidde, begaf ik mij naar dekendemant om zijne bevelen te vragen. Deze keurde mijn handeling goed, begaf zich aanstonds tusschendeks en herhaalde nog eens, hetgeen ik eenige oogenblikken te voren gezegd had. Een uur later rapporteerde de officier van gezondheid, dat de wond van den füllen van Dorp niet doodeljk was ; hi] had er den kogel reeds uit- gehaald, en hoopte den patient b Innen weinige ween als hersteld te kunnen opgeven, tenzij zware wondkoorten de genezing vertraagden. Het zal onnoodig zijn den schrijven der passagiers van achteruit, die nagenoeg op hetzelfde oogenblik het begin en het einde van het oproer vemamen. Dat aan Elise honderd vragen te gelgk gerigt werden; dat niemand begreep hoe zij juist op dat tgd-stip zich bi] den grooten mast bevond; hoe zg, toen er een schot gevallen was, het in het hoofd had gekregen om in het soldaten- logies te gaan, — zal niemand bevreemden; evenmin dat zij op den naturlgksten toon antwoordde, dat zy bij toeval zich op die hoogte van het schip bevond, en zichzelve niet verklaren kon wat haar naar beneden gevoerd had. Dit dramatisch voorval besliste over de rust van het overige der reis. De ontydige aanranding van Pienema en het gelukkig verhin-deren van een moord door mijn *pistool8chot, had het complot in zgn geboorte gesmoord en een geheele omkeering in het gedrag der manschappen doen ontstaan. leder deed zijn pligt en gedroeg zich fatsoenlyk; stilzwygend schenen de gemeene liedjes te zgn afge-schaft. Men bewees eerbied aan de vrouwen, een pligt dien de mhtair vooral nimmer uit het oog mogt verliezen; men zou Elise op handen gedragen hebben, als het noodig geweest was. Geen dag gedragen hebben, waarop zg niet, door een onzer vergezeld, den ge-wonde in den ziekenboeg opzocht, eenige verfnssching aanbragt en hem vriendelijk tosprak. Ik geloof dat menigeen in de plaats van Dorp had willen zyn, alleen om slechts een enkele maal door haar aangeproken te worden. Ik geloof dat het eenige middel gevonden was om de onverschiligheid van den sergeant Picolo voor alle wat hem omringde, gedurende e Enige oogenblikkenachtskästen, te doen ophouden; want als Elise hem passeerde, of als het geluid harer stem tot hem kwam, ontstond er dadelyk een zigtbare ver- andenng in de uitdrukking zyner gewonnede, en zag men hem een beweging doen, die van behaagzucht getuigde. Wij officieren, hadden nog geen tien zamenhangende woorden uit dat sujet konnen halen, maar als Elise gewild had, — ik ben er bijna zeker van — z jj had hem kunnen laten biechten; en ik verbeeld my dat die biecht veel van een boeyenden roman zou gehad hebben. Het was opmerkelyk hoe vrolijk en aangenaam thans de dagen voorbygingen. Kalmte en tevredenheid heerschten in de gemoederen, even als zonneschyn na storm. Waarom verveelde men zich minder dan vroeger? De soldaten hadden lust in lotto- en damspelen; zy verhaalden elkander dikwyls ongelooflijke vertelsels, en luisterden met de meeste belangstelling naar de ontknooping, die gewoonlyk niet kwam of niets van een ontknooping had. Hoe kwam men op het denkbeeld om comedie te gasm spelen? Ik gelof dat ik het weet; doch ik zal het er maar voor houden dat een goede genius, die lang over het water gezweefd had, b^ ons aan boord was ge- komen om zich te verpoozen. Gg hadt uvermaakt met de bedrijvigheid, die er zoo wel onder de soldaten als onder de equipage ^eerschte, toen er besloten was tot de uitvoering van »de Vrouwen Soldaten of de slecht verdedigde vesting." Hier zaten er rollen uit de schrjjven, elders te tunmeren, te plakken en te verwen aan de schermen ; eenigen maakten prni-ken van werk, anderen naaiden en knipten van's morgens tot's avonds an de costumes. De dames hadden hare koffers half geledigd om oond^ japonnen, strikjes en lintjes byeen te brengen. De jongste sol-daten en een paar ligt-matrozen kregen de vrouwen-rollen, en gedurig klonk er een luidruchtig gelach in het ruim of in de barkas, wanneer er in het geheim een costuum werd aan te wenden tot het groote doel : ))de opvoering ;" toen de rollen goed ingestudeerd en de repetities afgeloopen waren ; toen het orkest  waren; toen zag me, op zekeren, met hooge toestemming der autoriteiten, tusschen den bezaans- en grooten mast een tooneel op-slaan met gordjnen en souffleurshok, met ger-rveerde banken voor de dames en de passagiers van achteruit, en mogten de stem-men der actrices ook wat schor en mannelk klinken, kwam er bij en vluggen zwaai van het Hgchaam ook soms voor een oogenblik en roode onderbroek te voorschgn, de representatie liep toch in de beste orde en tot groot genoegen van het publiek af, dat met daverende applaudissementen zyn goedkeuring te kennen gaf, en bj bet einde van het stuk de hoofdacteurs terug riep. Nog twee voorstellingen hadden er plaats gedurende den over-togt, de een van ))Fra-Diavolo," gevolgd door een ballet pantomime ; de andere van ))Abalino' bij maanlicht, en eindigende met ben-gaalsch vuur, — prachtig mooi. Ik geloof dat de reis voor velen te snel ten einde epoedde, en ik ben overtuigd dat al de onangenaamheden der eerste weken zouden voorkomen zgn, wanneer wg dade-Igk begrepen hadden, dat ledigheid des duivels oorkussen is. Zelden of nooit hoort men tegenwoordig meer van onordeljkhe-den aan boord ; de detacbements-kommandanten voorzien zicb van muziek-instrumenten om aan boord muziekanten te vormen, van schermgereedscbappen, van boeken, enz. om de manschappen bezig te Louden ; zg wapenen zich tegen de verveling, en onderhouden van den eersten dag af een strenge kr^jgstucht. XV. Net woord vergevi'ng uitgesp roken. Het ligt niet in mign plan om ieder voorval onzer reis gedetailleerd te beschryen. Ik begrößte te goed dat hetgeen o n s toenmaals belangrijk voorkwam, m^nen lezers tamelijk onverschillig moet zgn, te meer daar zjj het een en ajider in elke reisbeschr^jving kunnen terug vinden. Wij vingen haajjen, juist op dezelfde manier als op andere schepen, en ondervonden dezelfde emoties als ieder anderbg die gelegenbeid. Wg waren niet op ons gemak, toen een storm nit het westen de golven verbazend hoog en snel deed' tollen, en somw^len onze ark scheen te willen verbrgzelen. Wjj vonderi het gedurende 4^n dag wel aardig dat alles door elkander slingerde, en men geen pas kon doen zonder tien passen uit de directie te komen; maar het vervelde ons spoedig, toen w^ drie dagen achtereen van scheepsbeschnit moesten leven, omdat er aan koken niet te denken viel. Wy tuurden met evenveel belangsteUing als onze zeevarende vooryaders naar de bevaUige vlugt van honderde kaapsche duiven en al. Batrossen; waren even vlug als zog, en vingen er eenige met touwes en stukjes spek; wjj keken even vreemd op, wanneer die vogels, op hiet dek komende, teekenen van zeeziekte gavenen buiten staat waren om "weg te vliegen." Dat de kaptein de eilanden St. Paul en Amsterdam verkende, en bevond dat zgne chronometers weinig verloopen waren, zal u weinig interesseren, maar gg znlt kunnen begrgpen dat wg, die dagelks tegen het middaguur de zon hadden zien schieten, en elke wacht zagen loggen, die zelven hadden mede geschoten en mede gelog, zulks niet onbelangräk vonden; dat de eerste teekenen van Java's nabijheid; drjvend riet, een stuk hout, of een landvogel die uitgeput van vermoeyenis op de bramzaling neerviel, ons het hart met een onbeschrgfelk gevoel vervidden; dat de kreet van "land vooruit" ons deed opspringen van vreugde, — dat zal & naauwelijks behoeven te zeggen. In zulke oogenblikken zou men zijn vriend on den hals willen vallen, zijn vijand de hand reiken. Dan, als het hart van blijdschap popelt, kost het moeite om ui-terlijk, effen en onverschillig te blijven, dan schijnt strengheid on wreedheid toe. Weinige trennenden land verkend was, zeigen wij de straat Sunda in. Be den aanblik dier alles overtreffende natur, dier hooge berg-achtige kust met welderige vegetatie, die voor geen kust ter wereld in rijkdom en schakeringen onderdoet; be den aanblik van dat land, drjvende in een zee van schitterend licht en gehuld in een bijna onzigtbaren slujjer van waterdamp, die dat Hcht tempert en den aanblik van het geheel betooverend maakt; op het gezigt van die bloemruikers, overal elders eilanden genoemd, die op de bevalligste wijze in den een blaau-en waterspiegel geplant zgn en de lucht met heerlijke geuren bezwangeren; op het gezigt van het volprezen en nimmer te volprijzen Java, waardoor de naturmensch tdt Afrika's binnenland dikwijls z66 wordt getroffen, dat hj zich over boord werpt om het spoediger te bereiken, al waagt hy daarbij zjn graf te vinden in de golven, — op dat gezigt zeg ik, stond iedereen even als bij het verlaten vanNederland,instille overdenking op het dek, en vergat voor Eenige oogenblikken alles om zich bezielen, om zich alleen door den indruk van 't oogenblik te laten medeslepen. Doch toen de betoovering eenigzins wasgeweken, waren alien slechts door een wensch bezield. leder dacht onwille- keurig aan het lot van de ongelukkigen, die in het kabelgat en in de boe^en zaten, wien het gezigt op het heerlijke Java was ont- zegd, en die by den eersten stap aan land een vonnis vaji strenge regters hadden te wachten. Vragend, doch sprakeloos staarde men den konmiandant aan, en deze zelf tot zachtheid gestemd, gaf last om de arrestanten lucht te laten scheppen. Van Dorp was van zijn wonden volkomen hersteld; een groote verandering had er bem plaats gegrepen en zich zelfe mede gedeeld aan zgne makkers met wie hg later de gevangenis had gedeeld. Die onbeschaamde blik, houding en taal der arrestanten waren verdwenen. Hun gedrag was onberispelgk geweest, en hunne verschgning op dek wekte deernis en medelyden op. De afscheiding tusschen de passagiers van vooruit en achteruit werd in dezen stond niet in acht genomen; ieder bewoog zich vorgen en toon de zijn buurman een of ander voorwerp dat zijn aandacht trok, wanneer het schip digt langs een eilancjje zeilde. Nu vloog het meu wen van mond tot mond, dat de reede van Batavia morgen, zoo niet heden nog, kon bereikt worden. Nieuwe vreugde! maar ook vemieuwde blgken van deelneming in het lot der gevangenen. Men zigropeen formeren, die fluisterend levendige gesprekken voerden; passagiers werden door de soldaten omringd en geraadpleegd; dames zelfs eerbiedig aangeproken. De onderofficieren redeneerden met de Sturzenden; kortrom, er was in zaak die alien bezig bief, die aller tönen büttengewoon in beweging bragt; er was ein verlaugen, dat door het geheele personell gedöden werd, maar dat nie- mand durfte uiten. Toen zag men Elise haar arm in dien van den kommandant leggen, en het naar achteren beteilig het roer geleiden. Aller blikken waren op haar gerigt; iedere bewegging, de uitdrukking van haar gelaat, de uitwerking barer voor ons onverständbare woorden op den kommandant werden naauwkeurig bespied. Niemand wist eigenlgk wat zij zeide, maar iedereen gelöste het toch te weten. — Eindelijk zag men haar den kommandant de handen dräken, die zich vervolgens naar beneden begaf. Kort daarop werd er een geheime scheepsraad belegd, daarna buitengewoon appel gehouden, waarop alle ofläcieren present waren. De kommandant Het den kring formeren en maakte bekend: dat hij, in aanmerking nemende het goede gedrag van het detachement gedurende de tweede helft der reis, en den algemeen gekoesterden wensch om het woord vergeving te hooren uitspreken, vertrouwende op de discretie van de soldaten om nimmer van het voorgevallene aan boord een wurde reppen, bij deze a 1 1 e arrestonten ontsloeg; dat hij de verantwoordelgkheid van die maatregel op zich nam, in het vertrouwen dat hij den lande vier soldaten zou schenken, die door een voorbeeldig gedrag tegenover den vand, eerlang de blaam ge heel zouden uitwisschen, die in de oogen hunner reismakkers nog op hen kleefde. — Met een luid hoera werd die tiding begroet; de dankbaarheid was groot, de vreugde uitgelaten. Er bleef den kommandant niets anders over dan naar zijn hutte vlugten, om a An de uitboezemingen van erkenteljkheid een einde te maken. Den dag na ons debarkement las men in de Java-Courant het volgende berigt; Heden is alhier ontschept en naar het kampement te Welterreden gemaroheerd een detachement van 1 20 europesche manschappen, aangevoerd met het schip » Dankbaarheid." De behandeling an boord is uitmuntend geweest, en het gedi-ag der troepen liet niets te wenschen over." (!) Gy zult wel zeggen dat het niet mooi van m^ is, een geheurtenis publiek te maken, die tot nu toe zoo goed geheim gehouden werd. Maar ik heb twee geldige redenen tot mijn verschooning aan te voeren. De eerste is, dat mijne herinneringen van de uitreis al heel onbeduidend zouden geweest zijn als ik de relazen.van Bezem en van Dorp er niet in opgenomen had, en de tweede, dat Bezem is opgehangen, van Dorp op BaH sneuvelde, de kommandant op een tygerjagt omkwam en de manschappen die nog in leven zijn mg niets kwalijk zuUen nemen, daar ik hunne namen niet genoemd en dus niemand gecomprometteerd heb. Die evenwel denkt, dat het In dezen täg zou kunnengebrennen een poging tot oproer aan boord met den mantel der liefde te bedekken, en dat het vergeven en vergeten nog altijd aan deorde is wanneer het anker valt op de reede van Batavia, die vergist zich deerljk. Twintig, dertig jaren geleden moge men onverschillig geweest zijn voor de antecedenten van nederlandsche krijgslieden. Letzte voor professoren in de zielkunde. Uitgezonderd bezweifelte, spleen- of onderbuikljäder, die van alle din-gen slechts de schaduwjde zien, en voor wie alles even zwart is als hun binnenste, blyven de herinneringen van het schon, goede en aangename levendiger dan die van geleden kommer, verveling en ellende; ja 't is zelfs of wij, na doorgestaan leed, vatbaarder zijn voor genot. Professoren in de zielkunde mogen u de reden er van verklaren, maar ik voor mij weet het alleen bij ondervinding. Des winters acht dagen in den provost te moeten zitten — ik was nog geen zeventien jaar toen ik m§j schuldig maakte an het rooken • van een exercitiereglement, is verschrikkeljk. Het zitten zelf, of liggen beter gezegd, is ongehoord vervelend gedurende de twee eerste dagen: maar den derden dag krägt de nei-gend van uw geest om te suffen, te droomen en luchtkasteelen te bouwen al meer en meer de overhand, en dan s t o o r t het gerammel der sleutels van den wachtkommandant u soms werkelijk, vooral als het de water- en brood-dag is. Is de straf geleden, dan ziet er alles vrolyker mit dan vroeger; het geluid uwer voetstappen klinkt minder hoi en akelig door d^ lange corridors, die gy passeert om naar de slaapzaal te komen; gy trekt den groot-tenue-rok aan, en volgt met een onntunrljk luchtig hart den onderofficier, die u naar den kommandant moet brengen, om de sjas" te ontvangen. De ssjas" zelve verliest veel van haar effect, al zet de kommandant ook julk een officiel gezigt, en al worden er geen bedreigingen gespaard om u bang te maken, als: blijven zitten (niet overgaan in een ander studie-jaar), geen verlof (o! wanhoop!), wegja- gen en daardoor ongeschikt worden om een andere carriere te beginnen (o arme ouders!). Het zijn dan de ongevoeligste oogenblikken van uw leven; want hetgeen u anders doet ineenkrimpen van angst, laat u thans onverschillig; en op zijn best we^rhoudt gg den lust om, onder het weggaan, een deuntje te neurien. Het is waar-lijk geen bewgs van slechtheid of we^rspannigheid; maar het is de schuld van de vrye lucht, waarvan gij zoo lang verstoken zijt geweest en die zulk een wonderlijke uitwerking op u heeft, of liever het is omdat de mensch geneigd is het doorgestane leed zoo spoe-dig mogelgk te vergeten en een zekere vreugde smaakt bij de hernering van geleden komnier. Een gelgke ervaring deed ik op na m^jn eerste zeereis. Dikwgls, zeer dikwijls hebben de herinneringen aan die »ellendige dagen ophet ondankbare element," zoo als Pienema ze toenmaals noemde, mijn eenzaamheid op een biitenpost opgevrolijkt. Ja, niet zelden werde door ons opzettelijk het g Es prek op dat onderwerp gebragt, en herhaalde ieder met genoegen de meest pikante en rampzaligste episoden zijner reis. "We heben toch dikwijls schik gehad, luitenant Robert! op die onde kast," zei hj, een derde portie rjst met kerrie nemende. "Toen die leelijke van Dorp maar eerst een schot door zijn vierk had^ toen werd het pas lollig aan boord. Hebben ze er u hier niets voor gemaakt?" "Stil toch, stuurman! Daar weet ik mij niets meer van te herinneren." "Ah ja, dat is geheim. Nu, ik heb er nooit iemand van gesproken; maar 'twas toch kranig. Wat zat die dokter er in! Hij beefde nog meer, dan toen h^ eend gemerkt had dat de kat een zandbakje gemackt had van een paar pond tabak uit zyn voorraad." "En schaterend lagchende, nam h^ de laatste sardjjntjes uit een meww blikje. JJijn vrouw is verleden jaar van tweelingen bevallen; die arme kerelf "Zeg eens, vaart de kaptein nog?" "Ja, hij heefb nu ))de Albatros", een nieuw schip." "Dat was toch een knappe kerel, Leendert! Ik geloof dat hij sterk in de algebra en" "Nu ja, de heeren wisten er wel meer van dan hj, al hielden zj zich ook omioozel. Gj hebt 'tmjj dikwjjls benaauwd genoeg gemaakt, en ik had alt^d werk om mjj goed te houden, als g^ hem uitlegging vroegt hoe de lengte en breedte gevonden werd.... Dan eindigde hij alt^d maar met te zeggen, dat men op de kweek-. school moest gestudeerd hebben, om dat goed te kumien begrijpen. — Dat zgn malsche hoenders; ik zal er nog eentje nemen." "Laat 't u maar goed smaken, Leendert I — Maar hij zat toch dikwyls te cgferen!" "AUemaal boerenbedrog; dat was om een knap man te schynen." 