Our great West; a study of the present conditions and future possibilities of the new commonwealths and capitals of the United States;
Ralph, Julian, 1853-1903
Die, bij eene aandachtige kennisseren der cijfers, velke de regering aanwijzen als Banjoemaas. Het is bekeud, dat dit gewest yeel te Ujden beeft yau bingdnrige en heyige r^ena '), zoo nadeelig yoor den bloei en de yruebtzetting der koffij- boomen, en waarscbijnlijk is bet, dat de heyige winden, die uit den zuidelijken Ooeaan opko- men en wegens bet meestal lager gegen ge- deelte der stranden weinig of niet yerhinderd worden, om bnnnen inyloed nit te oefenen op de booger gelegen koffij-aanplantiDgen, niet weinig bijdragen tot de ongelukkige koffij- produktie in dit gewest. Misschien zou men bij dit alles nog knnnen yoegen eene mindere gescbiktbeid yan Den grond yoor de teelt. Eene inzige yan de tabel N^ IS, waarbij yoor alle residentien, dus ook yoor Banjoe- maas, de yerhonding tot den totalen aanpknt yan de jonge zoowel als de yr«cbtdragende boomen gedurende bet yijftal jaren yan ultimo Maart 1855 tot ultimo Maart 1859 wordt opgege- yen, sal niet weinig strekken, om da zoo even yermelde onganstige omstandigheden, waaronder de teeit bier waarscbijnlijk gebukt gaat, tot zekere hoogte ala de ware oorzaken der slechte resultaten te doen aanmen. Voor Banjoemaas is die yerbouding, gedurende bet bier bedodd tijdyak, gemiddeld geweest ruim 61'/^ ^o ^^^ de yruchtdragende boomen en bijna 3874% yoor den jongen aanplant, en, in aanmerking genomen de zeor geringe yariatien, die zich daarin jaar yoor jaar yertoonen. Mogen wij haar als eenen yrij zekeren giondslag aannemen voor de berekeniug yau het getal jaren, gpdnreude welke de koffijboom yrucbten afwerpt, r- een getal, daty naar aanleiding daaryan, op niet reel meer dan 4 of boogstens 5 jaren kan worden gesteld; zoodat men bier om bet cijfer der yrucbtdragende boomen zoo yeel mogelyk <^ de een-maal bereikte hoogte te kunnen houden, daar-tegenoyer steeds eenen jongen aanplant gaandc moot houden, die 3, 4, ja 5 maal zoo aan^eolijk is als wij in de laatstdijk bescbouwde yijf real-dentien noodig beyonden hebben; of, hetgeeii op betzelfde neericomt, dat bier yoor jonge aanplanting^ 3, 4, ja 5 maal meer arbeid dan daar wordt geyorderd. Zoo I demand, na het yooraeggane yeraemeade, dat de koffepluk in deze residentie 66n pikol beeft opgeleyerd: ') Die ook oonaak ago, dat de soikerteelt cr maar siecht ged.  ten aanzien Tan de koffijieelt in Banjoemaas het Tolgende: ,£Ten als elden wordt ook bier gebrek aan rgoede gronden onderTonden. Alleen in de fdistiikten Karang-Eobar, Batoor, Pegadingan ,en een gedeelte Tan Bandjar- en Eerta-Negara #trefl men ze nog aan. Men begint er der- , halTe aan te denken om, ter Terwisseling, de sgrouden Tan Terlaten tninen te bezigen. Ten sgCTolge Tan de bezwaren, die bleken te be- #staan t^en de koffijnnr in het distrikt r Daja-Loehoer, is deze aldaar ingetrokken.'* Uit deze mededeeling blijkt^ naar ons inzien: l^ dat men in 1855 wel er aan dacht om TToeger gebruikte gronden weder Toor de koffijteelt te bezigen, maar dit * Nog niet bad gedaan; S*. dat dus de in 1854 en 1855 anwezige aaoplantingen (en misscbien ook die Tan een later jaar) waren op gronden, die Toor het eerst Toor de koffijteelt werden gebruikt; 3*. dat ndtadien de pink en ook de resnl- taten Tan het geheele tijdTak tan 1854 —1858 zijn bewerkstelligd enTerkregen Tan TTUchtdragende boomen, geplant op gronden, waarop Trover geene koffij nog was getedd; 4^ dat die resnltaten, hoe slecht nu reeds, wel Terre Tan aanleiding te hebben ge- W, dan het gemiddeid e voor de geheele ko£^j- teelt op Java gedarende 5 jarea. *) Pag. 116 der officiele nitgave. gegen tot de Traag, of hier de (jruk niet zou moeten worden Terligt, Toor de berolking geen ander nitzigt schijnen te zullen openen dan op eene Toortzetting der teelt op reeds gebruikte gronden; dat eindelijk, Termits de teelt in het distrikt Daja-Loehoer reeds in 1855 was ingetrokken, de daaraan Torbonden bezwaren niet Tan in Tolden hebben kunnen zijn op de resnltaten Tan dat en de drie Tolg^ode jaren. Zoo wij, na dit een en ander te hebben laten Toorafgaan, den loop der teelt gedurende dit tijdvak ouderzoeken, dan zien wij: Toor het cijfer der bij de teelt ingedeelde hoisgezinnen opgegeTen (zie tabel N^ 4): in 1854 een getal Tan 23,396 ,  de tabel N°. 8, de staat der jonge aanplantingen gedurende hetzeUde tijdstippen anwijst eene Termeerdering Tan 623,000 boomen Toor die in geregelde tuinen, tegen eene Termindering Tan 825,000 boomen Toor die *bij' de pagger-kofBj, welke Termindering, daar de teelt Tan *) Id weSrwil dat reeds met 3855 hot distrikt Daja-Loehoer Tan de koffijteelt was ontheven, zien wij hier yoor dat en het volgend jaar eene ttq belaogrijke yermeerdering. Waaraan het 100 veal verminderd cjfer der twee laatste jaren tegenover bet, zoo als later bl^'ken zal, toenemend getal boomen moet worden toegeschreven, kunnen w^' niet nagaan. 204 KO. de pagger-kofBj in desEe resideocitie be- reids eene ho^te had bereikt, zoo ala men in slechts enkde andere gewesten zal aan de onmegeldijkheid om nog meer te planten; S". dat, uitgezonderd deze venmndering, — die, in yerband tot de Termeerdering, welke wij in aUe andere opzigten bespeuren, blijkbaar niet het gerolg is van een verlangen tot inkrimping,— de teelt, in verewil van bare intrekkinginhetgioote distrikt Daja-Loeboer, meer en meer is nitgebreid. In Yerband tot al die bijzonderheden bl^kt het dan ook: a. ait de tabel N°. 10, dat per huisgesin is geplnkt: in 1854 van 339 rruchtdragende boomen # 1856 323 w w M 1856 , 333 M M U 1857 , 433 W W W 1858 , 462 n w b. en gemiddeld over het geheele tijdvak jaarlijks 373 Truchtdragende boomen; nit de tabel N**. 12, dat men per huis- gesin, zoo aan Truchtdragende aU jonge boomen, op ultinK) Maart ran elk jaar telde: in 1854 •. • . 542 boomen # 1855 .. . . 543 , # 1856 .. . . 705 , 0 1858 .. . . 723 , gemiddeld oyer de vijf jaren, jaarlijks 627 boomen. In weerwil yan eenpn zoo sterken aanplant, maar wegens het ellendig resnltaat Yan den pluk, is de produktie  katti's beneden het Bag el en. In het getal huageziemen, bq de teelt in deze residie ingedie, merken vij belangrijke variatien op. Het cijfer yan 1854, na in 1855 te zijn af- gen omen met 417, onderging in 1856 eene yerdere plotselinge yermindering yan 5,797 huisgezinnen, zoodat het yerschil tnssehen 1854 en 1856 niet minder bedraagt dan 6,214 huisgezinnen. In 1857 zien wij weder eene yermeerdering met 3,218 en in 1858 met 3,922 huisgezinnen, te zamen tusschen de jaren 1856 en 1858 eene yermeerdering uitmakende yan 6,140 huisgezinnen, zoodat in 1858, op 74 na, weder het cijfer yan 1854 was bereikt. Uit de tabel N°. 10 blijkt, dat door de Koffij- plantende beyolking per huisgezin geplukt zijn: in 1864 yan 283 Truchtdragende boomen, 1856, 283 , 1866, 419, , 1857, 431, en, gemiddeld over het geheeb tijdyak, jaarlijks 362 ymchtdragende boomen. reeds zoo schraal gemiddelde voor de geheele koffijteelt Tan Java over dit tgdvak. Wg Irannen niet nagaan, aan welke oorxakei die variatien moeten worden to^wchrevoi, of om welke redenen z|j hebben plaats gehad. B\j de indigo-teelt zien wg in het getal der daarvoor af- gezonderde huisgezinnen een verMhil yan raim 6,600 huisgezinnen meer in 1866 dan in 1854. Men zou baaat genegen zgn te denken, dat de f er- m odering in die jängere Zeit heeft ge-diend tot vermeerndering in dienzelfden tägige der bg de indigo-teelt ingedelde bevolking. Doch hiertegen doen zich twee bedenkingen op. Vooreerst toch is de bevolking bg de indigo-teelt tot in 1858 met elk jaar bg voortdsring toegenomen, in weerwil dat ook die bg de koffij-teelt in 1858 tot bgna het cgfer van 1854 weder was opgeklommen. Ten tweede wgzen de staten voor de rgst-kuituur over het geheele tgdvak van 1854 — 1858 en zoo groot getal van landbouwende hnisgezinnea in elk jaar aan, dat het voUtrekt niet noodig Is, om eeiie vermindering van hnisgesinnen bg 3e koffijteelt te verklaren nit eene vermeerdering bg de indigo. Het is nog minder waarschijnlgk, dat de verminndering bg de koffijteelt in eenig yerband kan hebben gestaan met den arbeid bg de theeknltnnr, die verrigt wordt door boedjangs, of in dagloon gehnnrde arbeidert. In 1854 In 1854 7an 172 vachtdiagende boomen , 1856 0 144 f 9 , 1856 9 230 In 1854 7an 172 vachtdiagende boomen , 1856 0 144 f 9 , 1856 9 230 In 1854 7an 172 vachtdiagende boomen , 1856 0 144 f 9 , 1856 9 230 In 1854 7an 172 vachtdiagende boomen , 1856 0 144 f 9 , 1856 9 230 In 1854 7an 172 vachtdiagende boomen , 1856 0 144 f 9 , 1856 9 230 In 1854 7an 172 vachtdiagende boomen , 1856 0 144 f 9 , 1856 9 230 In 1854 7an 172 vachtdiagende boomen , 1856 0 144 f 9 , 1856 9 230 In 1854 7an 172 vachtdiagende boomen , 1856 0 M .185f M 407 t » , 1858 n 206 K 0 en gemidddd over het geheele tijdvak, jaarlijls^ van 211 TTUchtdragende boomen. Hier siet men dus het djfer der Toor den pink Tan een pikol koffij benoodigd getal boo- men lijzen en dalen, naarmate men per hnis- l^oin meer of minder te plnkken heeft gehad. Zoo zijn de twee eerste jaren, toen het ge- riugste getal per huugezin te plukken riel, ook met opsigt tot het rendement per boom, Teiieweg de voordeeligste. Daarentegen zijn de twee Tolgende jaren om de tegenorergestelde reden de onvoordeeligste. In het laatste jaar Terbetot de pink weder^ maar gelijktijdig ook Termindert voor ieder huisgesin het getal boomen. Bij eene inzige der tabellen N. 7 en 8, houdeade opgave van den stand der aanplanntingen, zoo yruchtdragende als jonge, op ultimo Maart der jaren 1855 — 1859, alsook van de tabel N. 12, waarbij, naar aanleiding van de in die twee tabellen voorkomende cijfers, eene berckening wordt gegevoD van het getal boomen, dat jaar voor jaar een hnisgezin te onderhon-den hady zal het blijken, dat dit getal bedragen heeft: in  dien pluk te pres- teren. Her gelijk elders, waar men hetzelfde beeft konnen waamemen, eeue bijzondere aan- dacht, en kan daarin, zelfa zonder den in- vloed te misekeunen van weer of luchtsgesteld- hdd, zoo niet geheel, dan toch eenigermate de rcden voor het groote ver- schil tusachen de resnltaten van het eenigern- te van het eenigern- te van het eenigern- te van het algemeen de uitkom- sten niet gonstiger zijn geweest, zal men even- wel niet knnnen volstaan, met op dat ver- ae^nsel te wijzen. Daarvoor dient men meer bepädelijk bekead te zijn, en met de meerdere of mindere geoohiktheid van den grond, ho. met de meer of minder verspreide ligging der aanplantingen, welk laatete zoo van invloed kan zijn op verliging van den arbeid. Ofschoon in de medeelingen der regering aangaande dit gewest, nooh omtrent het eene, nooh omtrent het an-dere bepaalde bijzonderheden worden vermeld, ontbreekt het tooh niet geheel aan in-dicatien, die eenigsins op den weg knnnen helpen om to^ eene min of meer bevredigende beantwoording te komen, althans wanneer wij daarbij niet uit het oog verliezen de reeds meermalen gebleken strekking, om, liever dan de produktie te zien achteruitgaan of vallen, wat meer van de bevolking en den grond te vergen, dan anders wel het geval of wenscheligijk zon zijn. Wij moeten dan beginnen met in de eerste plaats te wijzen op den voor Bagelen bijzonder gnustigen pluk dei twee eerste jaren, die, in 1854 voor emi pikol koffij 56 en in 1855, 84 vruchtdragende boomen minder het gemiddelde voor Java over het geheele tijdvak, en die zoo voordeelig was als wij maar bij zeer weinige residentien tot dnsver hebben aangetroffen. Letten wij dan verder op hetgeen de tabel N" 13 aanwijst ten aaozien van de verhouding tot den totalen aanplant van Bagelen der vruchtdragende en jonge niet vrnchtdragende aanplantisgen, dan znllen wij zien, dat, ofschoon gemidddd over de vijf jaren de vruchtdragende boomen mim 59^2 70 de jonge aanplantingen nagenoeg 40^3 Vo den totalen Aanplant hebben uitgemäßt, een verhouding nagen gelijk staande met die in het naburige Banjoemaas, er evenwel tusschen het eerste en het laatste jaar een verbazend großer verhouden. In het eerste jaar (ultimo Maart 1865) overtroffen zelä de jonge aanplanten in getal die der vruchtdragende boomen; maar met elk jaar verandert de verhouding meer en meer ten voordeele der laatsten, zoodat zij van bijna 48/4 "/o ^ ^i^t erste jaar, in 1859 op ultimo Maart was geklommen tot bijna 71 '/o; terwijl wij daaren-tegen den jongen aanplant zlen vallen van na-genoeg 517s Vo (^^iiiio Maart 1855) op ruim 29 Vo (ultimo Maart 1859). Als wij dan in de derde plaats in het oog houden, dat van de vruchtdragende Boomen, waarvan men in het tijdvak van 1854—1858 heeft geogst, die bij de pagger-kofBj niet alleen ZO. In den begimie, maar ook later met elk jaarmeer en meer in getal ver overtreffe de vmchtdn-gende boomen in geregelde toinen ^; om eiu-delijk nevens al die bijsooderheden nog in aanmerking te brengen betgeen wij in bet minis^terieel Terslag oyer 185& ') ten aanaien van deze reeideniie vermeld vinden, en loidendS flls Tolgt: 0 slecbts in een klem gedeelte deaer resideatie #vorden gesofaikte gronden govonden. De be-^perktbeid in de keose dor gronden toot #nieawe aanplantingen is oorzaak^ dat niet aao ^uitbreiding te denken jtlV* , dan vermeenen wij nit bet een en ander de volgende conclusien te mogen makeu: 1**. de gronden, voor de aanplantingen in gegelde toinen gebezigd, scbijuen roor de teelt Der köffig zijn gescbikt te zijn, als men ae etgens elders kon aautreflfen; 2^ bij de overal doorstralende en door bet lokaaa der kultunr^procenten niet weinig geprikkelde sucbt» om aan alle kultores, voomamelijk die der koffj, eene orer- matige uitbreiding te geren, bebben de goede resultatendergei^^eaanplantin- gen van lieyerlede er toe geleid, om daar- aan bier eene uitbreiding te doen geren, welke, dewijl men niet bedacbt is ge- weest op betgeeu in de toekomst noodig kon aan, vroeger of later moet uiUoopen op eea ToMagen gebrek aan gesebikte gronden; 3°. bet Tooruitaigt van alzoo zeer spoedig reeds een of meermaleu gebezigde gronden te moeten gebruiken voor nieuwe aai|>lantingett^ waarraa niets anders Kan worden verwacbt dan eene steeds sohxa-lere produktie, deed, even als in aoo vele andere residentien, waarschijnlijk ook bitt de wmuchehjkhnd vuim, om bet planten van pagger-kofBj aan te mödigen, en alzoo de eenmaal verkregen produktie niet te doen afnemen; 4i*. de enorme djfers der pagger-koMj-aan- «) De belangryke rol, die de pagger-koMj-aan- «) De belangryke rol, die de pagger-kofBj, niet alleeu in Bageleo, maar ook in Bageleo, drie naast elkandcr gelegen reAi'dentien, by de koffij-kultuur in dit tgdrak apeelt, is waarl^k opmerkelijk. In geen enkel ander gewest, hoe veel pagger-kofBj men daar ook yinden moge, is de. verbouding er van tot de andere aanplantingen zoo sterk alt hier en in de twee andere genoemde rcsidentien. Zie pag. 116 der officiel aitgaye. Plaatt&gen'kiatmen er eenig denkbeid yan geyen, boe de distrikt' en dessaV boofden (waarscbijnlijk om den wille der koltuur-prooenten) yan die weaschelijk- beid diep doordrongen zijn gewecst; 6°. als men bedenkt, dat Bagelen maar yoor een klein gedeelte uit berga^eken be- staat, en dat daarentegen een aanzielijk ' gedeelte der beyolking (gemiddeld 31,000 buisgezinnen's jaars) yoor dekoffijteeit is a^ezonderd, dan is bet boogst wasr- scbynbjk, dat, zoo niet alle, dan toch zeer yele dessa's, waarin de koffij-plaitende beyolking licb opbondt^ gelegen zijn op of in de nabqbeid yaa gronden, Toor alles bdialye voor de kolBj-knltuur gescbikt; 6 "Is dit yermeeden eenigains gegrond, dan gegrond, dan gegrond de enorme aanplantingen yan paggerkof&j regt te yeronderstellen, dat men op te yeel plaatsen ad bebben geplant sondez zieb yeelte bdcommeren oyer de yraag, of daaryan vaarlijk eenig yoor-deel te wacbten adu zijn; en dat alleen de yrees yoor al te grooten acbtetuitgang der produktie daartoe beeft gedrongen; "T, pagger-koffij -aanplantingen bieden?oor den plok ongetw^jfeld een groot gemak an, omdat ze om en in de nabijheid der dessa's zijn en niet op iiren afstands of op moeijelijk te bereiken plaatsen liggen, zoo ab bet geyal is met de ge-regelde tuluen en de boscb-koffij; "Wordt eyenwel met bet aanplanten van pagger-koffij op eene zoo roekeloozewijze te Werk gegaan, als waarscbijnlijk ook bier is geac^ed, dan kan bet niet anders, of bet meerder gemak. yan den pluk wordt meer dan opgewogen doer de yerpligting, niet aUeen yan een yeel groo-ter getal boomen te moeten plnkken tot 0 Volgena de ta'bellen N^ 7 en 8 bad men bij de pagger-koffij op ultimo Maart 1865: yruebtdragende boomen.... 5,700,857 jonge 8 8,979,630 te samen.. en  kategorien Tan aanplant en Tooral wegens de Qitbreiding aan de pagger-koffij gegeven, wagen jänge het niet eene berokening te geTen Tan bet getal jaren Toor het afwerpen Tan Truchten door den koffijboom in deze residentie. Yoor zoor de bij de tabel'N'. 13 opgegeyen gemiddelde Terhoning' tot den totalen aanplant ran 697, Vo ^^or de Vruchtdragende eu Tan ^ii */a ^oor de * jongd boomen daarvoor eoigen maatstaf Tafi berekening aan de hand kan geven, zoa dit neerkomeu op 4 of hoog-Btens 5 jaren. Kadoe. In deze residentie Tinden wij aan* plantingen in geregelde tninen, Tan bosch- en Tan pa^er- of kampong-koffij. Het getal Truchtdragende boomen in geregelde tuineu, waarTan geoogst is, z I wij bøde tabd N°. 6 gedurende de 4 eerste jaren (1854—1857) met elk jaar tot een gezamenlijk bedrag Tan mim 1,200,000 boomen afnemmen, en in het laatste jaar (1858) toenemen met S95,000, zoodat het Tersefari tusschen 1864 -en 1868 nog altijd 900,000 boomen blijft. In den jongen aanplant in geregünden tuinen daareutegen bespenren wij, na eene Terminderung op nltimo Maurt 1866 met ongeTeer 260,000 boomen op het dfer van het Torige jaar, eene Toortgaande Termeerdering gedurende de drie Tolgende jaren, zoodat het cijfer Tan den jongen aanplant dezer kategorie op ultimo Maart 1869 ongereer 1,178,0(}& boomen meer telde dan dat op ultimo Maart 1865. Aangezien het cijfer Tan den jongen aanplant op iMtstgemeld tijdstip^ als ook dat qp ultimo Maart 1856, ge-rekend kan worden op ultimo Maart 1859 geheel te zijn oTorgegaan in de kategorie Tan Truchtdiagende boomen, eoo mag men het er TOor houden, dat het op ultimo Maart 1859 aan-wezige cijfer Tan 9,938,458 boomen geheel is Tan in de Drei läststständige jängere Zeiten nie wenigstens ausgegebenen. Hochzeit, te rekenen nicht de gemidende Terhörung der jüngsten, de jüngsten, de koffijboom in deselte niet kinger, den koffijboom in deselte niet kinger, is erenwelte Toor des kategorie Tan aanplauting Tooreexat geene Termindering uit dien hoofde te wachten. De bosch-koffij neemt in deze residentie eene in Terhonding tot de andere kategorien Tan anplanting zeer ondergeschikte plaats in. Wat bij deze kategorie, in Terband tot de cijfers Truchtdragende boomen, bijzondere opmerzaamheid Terdient, is, dat men het eerste jaar (ultimo Maart 1856) geen jongen aanplant Tan boach-koffij had, maar op hetzelfde tijdstip Tan bet Tolgend jaar daarbij aantreft 60,500 boomen, een cijfer, dat op ultimo Maart 1859 slechts mat 6,000 boomen is toegenomen. Mag men daaruit afleiden eenig Toomemen, om de aan-planting Tan boseh-koffij langzamerhand te doen TerTallen, of wel eenig bewijs, dat de boom bij de bosch-koffij Ted laager Truchten afwerpt dan bij de geregdde tuinen, zoodat men Toor anTullbg niet'ndodig had meer te planten? Ingefal de laatste Teronderstelling de ware was, dan zou de Terhouding tusschen den jönigen en den Truchtdragenden aanplant Tan boschkoffij. Toor de boomen bij deze kategorie wijzen op een getal Tan 20 I, 30 jaren Toor het dragen Tan Trucht. Het is Tooral de tedt Tan pagger-koffij, während in deze residentie eene uitbreiding heeft gekregen, zoo als in geene enkde andere residentie op JaTa. Het zou niet onbelangrijk zijn te weten, sedert wanneer die norme uitbreiding eenen aauTang heeft genomen, ten einde te kunnen nagaan in hoeTer zij het geTolg i« geweest van, of in überband staat tot yroegera ommstandigliedeu, welke met de koffij-kultuur in deze residentie konnen hebben plaats ge had. Wij heben daarbij meer bijEonder bet oog op de proeven, die in vorige jaren in bet groot moeten zijn genomen, met <^igt tot de besteing der aanplaatingen en de besnoeying der boomen.— proeTen* vanwier mislnkkingwij nog tot in het jaar 1863 de sporen ontdekken'). Tot ons leedwesen ecbter besitten wij van dereidentie'sgewijze Terkregen resnltaten der ko£^-teelt geene gedetailleerde opgaven vddr 1884. In dat jaar, waarmede bet door ona ter be-handeling genomen tijdyak aanvangt, bedioegen de door de be?olking geplukte Trnchtdragende boomen bij de pagger-kofifiij (tabel N\ 6) een getal van 15,612,404, en met elk jaar klimt dat djfer soo geweldig, dat de pluk van 1858 geschiedde ran 26,205,816 boomen. Op ultimo Maart 1859 (sie tabel N^ 7), dna kort Toor den pluk Tan dat jaar, yiuden wij voor de vrucbtdn^ende boomen een cijfer aaagegev en van 26,726,578 boomen, of wederroim 5 00,000 meer, dan men voor den pluk van 1858 had gdiad. Wat den jongen aanplant dezer kategorie betreft,. zoo blijkt nit de tabel N^. 8, dat dese van 11,028,938 boomen op ultimo Maart 1855, behoudens eene v«rmeeideruig van 560, Boomen op ultimo Maart 1857, is gedaald tot 7,993,656 boomen op ultimo Maart 1858, om een jaar later, of ultimo Maart 1859, weder te stijgen tot 9,293,018 boomen. Wij mogenhet er voor houden, dat in dit laatste cijfer geene jonge boomen meer begrep^i waren, voor ul-timo Maart 1856 geplwt. XJit een en ander blijkt, dat de aanplant van pagger-koffij teLde: op ultimo Maart 1855, aan vnichtdragende boomen. jonge . 17,312,293 . 11,028,938 te zamen... 28,341,231 en op ultimo Maart 1859, aan vruchtdragende boomen. jonge . 26,726,578 . 9,239,018 te zamen... 35,965,596 of ruim 7Vs millioea boomen meer. Zie het nunisterieel yerslag over dat jaar, pag. j67 der nitgave . 17,263,938 . Bij Khonk & Zoon te Utrecht. Of the geweldige uitbxeiding, wiUceb volgeus het miniaterieel verslag over 1854, door de be- volking eigencr beweffing en gehed mjfnlUg meet zijn geschied (want het sch^t uit sUes te blijken, dat dit vrijwillig aanplanten alleen op de pagger-koffij ziet), voor haar het re- Bultaat heeft gehad, dat zij er van beeft Ter- wacht, mag eenigzins in tw^jfel worden ge- trokken. Yolgens de berekening toch, bij ooze tabel N°. 10 gegeven, had de kofi^pkntende bevolking van Kadoe, en daartoe kan nageno^ de geheele bevolking der residentie gebragt vorden, per huisgezin te plukken: in 1854 van 256 vruchtdragende boomen r 1855 ^293 424, IT 1858 0 435 g t Terwijl wij bier met elk jaar het efterperhnisgezin zien vermeerderen, — eene vermeerdere, welke naar aanleidii vanhetvoora%egaaegroo-tendeeb het gevolg is geweat van de toeneming bij de pagger-koffij,— is het nog al opmerkehjk, dat voor den pluk van 66n pikol koffij noodig zijn geweesx: in 1854.. 205 vruchtdragende boomen §1855............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ De produktie per huiszinn heeft bedtagoi: In 1854 .... pikol 1.24'/, # 1855 1.27V, M 1856 .... 0.81V, , 1857 .... 1.29V, M 1858 .... 1.18V. Of schoon de produktie der twee eerste jaren nog 80 katti's was beneden het gemidende per huisgezin voor Java over het geheele tijdvak, heeft de produktie der drie laatste jaren zdfs het lage cijfer der twee eerste niet weder kunnen bereiken, in we^rwil van het zoo veel grotter getal vruchtdragende boomen, dat men te plukken had. Patjitan, in dit pikol koffij geplukt: gewest heeft men den KO. soo in 1884 TftD 183 TTttditdngende boomeu , 1855, 102 , 1856, 874, , 1867, 808, , 1858 r r 168 r r gemiddeld over hei geheele tijdTak, jaarlijks Tui 165 Tiuchtdragende boomen. De Toordeelige oogsteu Tan 1854, 1855 en 1858 toonen aan, dat in maar zeer weinige gewesten Tan JaTa de koffij met betere resnl- taten dan hier kan worden getedd. Zelfs met bet zeer ongunstige jaar Tan 1856 en de Toor Patjitan Tzij middehnatige prodnotie Tan 1857 sta&t dit gewest, vat betreft het grootste ren- dement per boom gedarende het tijdvak Tan 1854~-1858, bet . Tierde in de rij der Javasche residentien, en wanneer wij letten op betgeen de regering in baar Terslag over 1855, ten unzien Tan Patjitan mededeelt, dan meenen Tij het er Toor te mogen houden, dat, behouen eeae goede regellung, Mer niets belet, om de befördig lost in de teeh te doen krijgen. Of erenwel de sncht naar oogrerblinden resttäten, waarbij men, zonder Toor de toonomst te sorgen, minder ciet op de wqse, vuiop die resoltaten worden Terkregen, en de prikkel der knittuur-procenten bier niet, gelijk elders, de zaken souden knnnen bebben of mischien reeds bedorten bebben, meenen irq, na betgeen ons zoo Tele andere residentien bebben geleerd, eenigzins te mogen betvijfelen. In het zoo eTen Termeld Terslag der rege- ring keen w^ tcr aangebaalde plaats het vol- gende: , Met uitzondering Tan bet distrikt Patji- rtan, ontbreekt bet niet aan geschikt terrein rtot Termeerdering der aanplantingen. De fknchten der berolkiug laten echter geene plotselinge nitbreiding toe. De aanplant Tan fpagger-koffij wordt zoo yeel mogelijk aange- fmoedigd.** h het aan den eenen kant yerblijdend nit die mededeeling te sien» dat^ ahbaiui in 1866 1) Zie pig. 117 der offefele uitgaTe. *) Waarbij namel\jk de bevolkiug niet mcer boo- men te plakken krijge, dan met eeoen zorgvuldigen phk bestaanbaar is, en men niet door te groote ttoplantingen de bescbikking over goede gronden venpele, zoodat men, ten einde de prodnfetie niet te Zien afnem, moot eindigen met steeds toe-naBeade aanplantingen op al minder en minder geichikte gronden. XL en waacBobijnlijk ook later nog, in Pa^itan oTer gescbikte gronden nog te bescMkken TieL» zoo blijkt aan den anderen kant er ook uit» dat bet aan den Inst, zelfs tot plotselinge nit-breiding, niet zon bd)ben ontbroken, en dat daaraan waarsobijnUjk zon zijn botgeTi^d, zoo de kracbten der boTolkingbet haddentoegekten. Uit deze laatste omstandigheid, bescbouwd in Terband met bet niet bijzonder groot cijfer der per huisgecin te plnkken Trudxtdragende boomen, zou men men men afleiden, dat de aan- plantingen in geregeide tuinen nog al Terspreid of Tan de woonplaaten der koffij plantende be- Tolking Terwijderd liggen % zoodait deze daar- aan reeds Trij wel de banden toI beeft en men dus geen anderen weg tot Termeerdering der produktie beeft weten in te slaan, dan door ook bier, gelijk in zoo Tele andere resi- dentien, de teelt Tan pagger-koffij aan ie moe" digeu. Ten geTolge Tan die aanmoediging ziet men dan ook den jongen aaoplant Tan pagger- koffij (zie tabel N**. 8), waarvan bet cijfer op ultimo Maart 1865 bedxoeg 160,033, aangroeijen tot 389,534 Boomen op ultimo Maart 1868. Op dat tijdstip sobijnt de Termeerdering baar hoogste toppnt te bebben bereikt, want een jaar later was bet bedrag weder met rairn 40,000 Terminderd, waarscbijnlijk door OTergang Tan jonge tot de kategorie Tan Tnicbtdragende boomen. In weil Tan die Termeerdering, velke, hoe aanziellijk ook, daar zij nagenoeg 140 ^1^ boTen het cijfer Tan 1866 bedroeg, tocb niet gezegd kan worden de oneTenredige Terhou ding tot de gei^elde aanplantingen te bebben bereikt, welke wij in de twee laatstbeschouwde residentien bebben waargenomen, zon het evenwel te gewaagd zijn, om daaraan alleen of zoIIb Toomamelijk de minder gunstige oogsten Tan 1856 en 1857 toe te schriJTen. Het jaar 1865 was Toor den pluk der koffij^ boudens enkele weinig beteekenende nitzon- deringen, OTcr gebeel Jaya ecu bnitengewoon gunstig jaar. Neemt men daarbij in aanmer- king, dat de pink ook Tan bet Torig jaar (1854) weinig minder Toordeelig was geweest, dan ligt het op onzen weg, om, zonder naar andere oorzaken te zoeken, in die twee groote op el- Dit laat zich tronwena ook verklaren nit de om- atandigheid, dat, hoezeer Patjitan over het algemeen een bergachtig geweat is, de bevolking zich grooten- deela digt bij bet Zuideratrand gewestigd heeft, en dat dns de geregeide aanplantingen voor baar meer en meer bezwarcnde moeten worden, naarmate men ze meer landwaarts in moet verleggen. Kander Volpfende oogsten, waairvi ecne nitputting der boomen het bijkans onvermijdelijk ge-Tolg moeat vesen, de yericlaring te vinden Toor den zoo bclangrijk minderen pluk van 1856. Wat kieraan voor Patjitan eenige waarde bijset, is de omstaodigbeid, dat wij in de twee Volgende jaren (1857 en 1868) met elk jaar bet rendement per boom zien rijzen, of, wat op ketzclfde ne^rkomt, het getid yrochtdra-gende boomen, voor den plok van ^n pikol koffij benoodigd, zien yerminderen. QodertuBsohen, hoe genegen ook om in zulke en andere dergelijke natnnrlijke oorzaken eene verklaring te zoeken voor het soms belangrijk Terschil in de prodnktie tusschen het eene en het andere jaar, is er tocfa eene bijeonderheid, die vij n Et onopgemerkt kunnen laten, nicht ik de niet seer gunstige verhonden tusscheu den jongen en den Trochtdragenden aanplant, die hier gemiddeld bedragen heeft voor den ersten ruim 36 ^/o van den totalen aanpUnt van Patjitan, en die zou wijzeu op een getal van 5 of hoogstens 6 jaren, gednrende welke de koffijboom in dit gewest vmchten draagt. Wij hebben de berekening gemacht over de beide kategorien van aanplant te zamen, maar zoo men die vilde maken over änderliche aizonderlijk, dan zon het bltjken, dat de duur voor de vruchtdragende boomen in gegelde tninen langer is, dan voor die bij de pagger-koffi. Eiermede zou men dus tot de slotsom moeten komen, dat, faoezeer Patjitan door eene hooge iigging nit dat oogpnnt voor de koffij teelt niet ongeschikt is, de gronden, waarop men de pagger-koffij plant of heeft geplant, moeten onderdoen voor die, waarop de gegelde aanplantingen zijn aangelegd, weshalve, zoo dit mogt blijken werkelijk het geval te zijn, die omstaudigheid eenigzins zou kuunen bqdragen tot verklaring, niet waarom het re-sult Aat van het eene jaar zoo venschilt met dat van het andere, maar vaarom het resul-taat over het algemeen niet zoo gunstig is geweest, dan het misschien had kunnen zijn. Madioen. Naar het gemiddeld reaultaat, dat deze residentie voor den pluk van in pikol koffij van een gegeven getal boomen heeft opgeleverd, en dat in de vijj jaren van 1854 tot 1858 heeft bedragen 174 boomen« of 58 minder dan het gemiddelde over geheel Java gedurende hetzelfde tijdvak, behoort zij tot die gewesten, waar de koffij teelt gezegd kan wor-den de voordeeligste uitkomsten te hebben gehad. Bliiikens de S** kolom van onze tabel N^ 14 staat zij de 7« in produoerende residentien I de rij der 20 koflli-van Java. Volgens de tabel N°. pikol koffij geplukt: 11 heeft men er 66a 9 in 1854 van , 1855 , 1856 r 9 1857 9 9 1858 , 162 vrucl 164 85 132 199 borden 9 9 9 en aangeiien hnisgezin gemiddeld teplikken heeft gehad (zie tabel N*. 10): . . 571 vruchtdragende boomen . .  gemiddeld bedragen in 1854 9 1855 1856 1857 1858 9 9 9 pikola 3.51/, , 8.85 9 1.68 8.22V, 1.77V4 9 9 1 In haar verslag over 1856 deelt de regierung ten aanzie van Madioen het volgeode mede: 9 De gronden aan den kant van het gebergte Willis en die van den berg Lavroe (de laatste, echter alleen op aanmerkelijke hoogte) zijn gesehikt voor de koffij kultuur. Wil men de koffij teelt in dit geweet doen vooruitgsan, dan moeten de tuinen op verdere a&tandes der dessa's aangelegd worden, hetgeen strekken zal tot bezwaar der bevolking. Als wij deze woorden in verband brengen met heléen de door de r^ering betreffende Madioen gegeven cijferB te lezen geven, dm schijnt er nog al grond te bestaan voor de meening, dat de koffij teelt in deze residentie in de toekomst, althans in de eerste jaren, er niet op verbeteren zal. Opmerkelijk toch is het, dat het getal vruchtr dragende boomen (voor den oogst van 1854 werden er, volgens tabel N°. 6, nog 8,919,309 geplukt), in weerwil dat men op ultimo Maar 1855, volgens tabel N°. 8, eenen jongen aan-plant had van 2,744,860 boomen, die op altimo Maar 1859 alien tot de katorie van vruchtdragende boomen moesten zijn overgegaan, op Zie pa^ 116 der offioiele uitgave. KO. Laistgoneki tijdsfcip, Tolgens tabel N°. 7, met neer bad dan 6,736,121 YraehtdrageDde boomen, soodat het yerlies niet minder kan heben iMdiagen dan 5,928,048 boomen >)« Wanneer vij daartegenoTer stellen den jongen aan-plant, die yan 2,744,860 boomen op nltiino Uaart 1856. Vier jaren later, op ultimo Maart 1859 niet hooger heeft knnnen worden opge- Toerd dan tot 8,817,350 boomen, en bi dat ilks in het oog honden, dat, in wednril dat ee hoiagttin al minder en minder te plukken Mt gekregen, de pink selte over het algemeoi er niet op Terbeterd is '), dan geeft bet geheel den treuiigen indrnk, — - te treuriger ourmate bet blijkt, dat met meer matiging men geene Terwerpelijke resultaten had kun- Den behouden, — dat wij bier eene geschie-denis häben te lesen van yroegere uitbreiding dnem, waarvan in het hier behandelijk tijdyak en waarschijnlijk later nog de naweeen zijn en znllen worden ondervonden. Ten aanaen van de pagger-koffij in deze resi- deotie dniden de da arran gegeven cifers aan, dat de mfwiili^e aanplant er yan reeds y66r005 tijdvak la aaogemoedigd geveet, en dat alle Terdere aanmoediging niet meer heeft geiaat of baten son. Kediri. pikol koffij Hier syn yoor noodig geweest: den plok yan d6u in 1854. r 1855. , 1856. r 1857. . 1858. r 1858. . . 295 vruchtdragende boomen . . 305 , , . . 490 ^ , . . 215 , ^ . . 204 , , en gemidddd over bet TTQchtdragcnde boomen. geheelc dat is ! tijdyak 264 36 meer dan *) Men had 70or den oogst 'iB 1S54 8,919,809 boomen cp ultimo Maart 1855 telde de joQje aanplant 2,744,860 , dns ie zamen. . . . 11,664,168 boomer op ttUimo Maart 1859 had men TOOT den ophanden ago den pluk riadatjaar 5,786,121. icodat in 4 jaren tijda het verlies kan worden gesteld op 5,928,048 boomen ^^^^^^3^^S3S!B— SS3SS9S *) ^dat wij bier een Tersch^nsel hebben, dat lijortj^ ttrijdt met betgeen wijj in de meeste an- ^ residentien hebben knnnen waamemen, alwaar ^^wgaans de pink beter werd, naarmate een hnis^ geiia miader fnicbtdragende boomen te plnkken had. het gemiddelde yoor Jaya, en aangoien 66n huisgeein gemiddeld geplnkt heeft : in 1854 . . . 446 yruchtdragende boomen tf 1855 ... 435 , , a § a # # 1856 ... 399 a 1857 ... 346 # 1858 ... 279 heeft in yerband daarmede de prodnktie per gezin bedragen: in 1854 ^ . .. pikol 1.9PU # 1856 . . .. a 1.48'/, a 1866 . . .. a 0.81V, B 1867 . .. a 1.61V, , 1868 . .. a 1.S6V, en gemiddeld oyer het gebeele tijdyak 1.43Vt pikols of 66 katti's beneden het gemiddelde yoor Jaya. In deze residentie yinden wij koffij in gere- gelde tuinen, in bosschcn en in paggers geplant. Pe yruehtdragende boomen in geregelde tui- nen zien wij yerminderen yan 9,786,768 yoor den pink yan 1854 tot 6,691,245 in 1858, dns met ruim 2,820,000 . boomen in yijf jaren. Wanneer men nagaat, dat de jonge aanplant, waaryan het cijfer op ultimo Maart 1866 bedroeg 2,571,240 boomen, 4 jaren later geheel tot de kategorie der yruchtdragende boomen behoorde, dan blijkt het yerlies eigenlijk te hebben bedragen 6,400,000 boomen. Daartegenoyer eyenwel bedroeg de jonge aanplant op nitimo Maart 1859 4,841,467 boomen, aoodat het yerlies aan yruchtdragende boomen op 660,000 naigen gedekt was. Of eyenwel met eenen ao bebngrijken jongen aanplant het cijfer der yruohtdragende boomen weder de hoogte yan het jaar 1864 geheel of nagenoeg zal bereiken, yermeenen wij te moeten betwijfelen. Waarschijnlijk is bet met het oog op de aanpkntingen in geregelde tuinen, dat wg in het regeiingsyeral ag yan 1866, het yolgende leeen: #Het aantal geschikte gronden wordt # al langer hoe beperkter. Alleen op de hellin- gen der bergen worden ze nog geyonden. In g 1866 heeft eene uitbreiding plaats gehad yan ,343,660 boomen." Dear het planten yan koffij boomen op Jaya, gelijk bekend is, oyer het algemeen nergens beter kan geschieden dan tegen de hellingen der beigen, klinkt het niet weinig veemd bier te yememen, dat de beschikking oyer ge* *) Pag. 117 der ofReieie nitgaye. 14* KO. schikte grondea al mecr en meet bepeikt vordt, en men ze niet meer aantreft dan juist daar, waar men de beste resoltaten er Tan te wachten heeft. Tot opheldering van het raadsel- achtige, daarin gelegen, kan waa 213 KO.  yraag, in hoe yerre yan sulke aanplantingen op den dnur goede resultaten te waohten waren, maar yermelden slechts het feit, om daarbij teyens de opmerking te maken, dat een maatregel, alleen als tijdelijk aaogevangen, yerder en yer- der is yoor^ezet, zoodat men twintig en meer jareu daama op de groote wegen, die yan de hoofdplaats yoeren naar Soerabaja, uaar Toe- long Agong en Trengalek, uaar Berbek en Aia- dioen, naar Fare, ofschoon grootendeels laugs ylakke en niet zeer hoog gelegen gronden loo- pende^ hier en daar aanplantingen van koffij kon aantreffen. Hebben die aanplantingen, welke waarschijn-lijk nu nog een niet onaanzienlijk deel der K^ dirische koffij teelt uitmaken, er toe bijgedragen, om die teelt, wat het rendement per boom be-treten, niet bijzonder yoordedig te doen zijn; YOor de beyolking zelye hadden zij het groote gemak, yan in de nabijheid der bewoende stre-ken te zijn gelegen. — In 1865 zou dns, yolgens het regeringsyerslag, de gelegenheid yoor znlke aanplantingen merkelijk zijn yerminderd en mitsdien eerlang moeten worden oyei^gaan om geheel en niet anders dan aan de hellingen yan bergen te planten. Maar wat de meeste bevreemding meet yer-wekken is, dat van het nog voorliauden zijn van goede gronden langs de hellingen der bergen, iets dat in de meeste andere Identien als eene uitredding zou worden beschouwd, om dat men daar de beschikking er over door rokelooce uitbreiding zoo heeft verspeeld, hier wordt gewaagd op eenen toon, die zeer na aaa den klaagtoon grenst. — De oplossing van het rädselachtige, dat hierin gelegen is, lal men waarschijnlijk kunnen vinden in de omstandigheid, dat de Kedirische bevolking, die todi al reeds op geenen bijzonder eervollen oorsproiig' kan bogen en, gesatureerd van opium, niet tot de ijverigste en krachtigste gedeelten der Ja-yaansche bevolking behoort, niet laager in de nabijheid barer woningen koffij zal knnneatelen, maar verpligt zal zijn dit op verre afstanden te doen in de meestal zeer schaars bevolkte berg-streken; althans zoo men er niet toe wil besini- ten, om de teelt meer en meer te zien afaemeD. Waarschijnlijk zal aan dezelMe omstandigh den moeten worden toegeschreven de geringe nitbreiding, die hier aan het planten van boBch- koffij schijnt te zijn gegeven. 