The diary of Adam Tas (1705-1706)
Tas, Adam, 1668-1722 | Fouché, Leo, 1880-1949 | Paterson, Alfred Croom
June, 1705] DIAEY OF ADAM TAS 23 Monday the 8th. Pleasant morning, but something cool, with S.E. wind. Our people busy pruning today again. Abroad with my wife this morning in the corn lands, and there to repaying, stroll about a little while, and so back home again, arrived from Green Kloof. In the afternoon come to our house Mr. Bek, Mr. 12 heifers: Stamhorst, and Mr. Mahieu. This Stamhorst, a christening son of Dr. Stamhorst of Amsterdam. Our friends ate with us a while conversing, and stayed the evening, and ate supper with us, and after supper we busy again with sweet and intimate discourse over a pipe of tobacco, and so until our friends at last took leave. Today our man Jacob home again from Green Kloof; arrived also my uncle Husing's twelve heifers for our son Jan. Being all in calf, and the same a christening gift that do verily deserve a double meed of thanks. Gotten also a letter from Jan Kuiperman, that writes he has received 51 draught oxen of ours. Tuesday the 30th. Delicate fine morning. Good progress pruning. In the forenoon, together with my wife and sister and Jantje, to walk to Willem Nel's, and mighty pleasant there. Our friends have eight little ones in all, and it do seem live in their own happy and well content. Kested there an hour or two, and then strolled home in company. Arrived home, found there the cripple Vulcan, Claas Vegtman; the same had been sharpening two pruning knives upon our grindstone, for which the man did discover himself mighty grateful, and did offer to clean our horses' mouths, etc. Having stowed away a glass or two of wine, the fellow parted. Schotel — Rogge, op. cit., Hoofdstuk, "De Pillegitt." Hior te lando krijgt hij echter vaarzen, precies zoals tans uog de kinderen ook van do ouders vaarzen of oken krijgen. Kuijperman schijnt de knecht of opzichter van Husiiig in do Groene Kloofgewecst te zijn. Vrijburger te Stellonbosch, diondc toou (1706) in do burgerkavallorie aldaar. Woejisdag den eersten.'s morgens aangenaam stil weer. onze knaapen zijn met wijngerdsnijden, en stroo in de hocken te dragen, weder bezig geweest. Voorts zijn de stroodragers aan 't spitfcen geraakt in de wijngaard. Geassistes étendet den oder-lingen Mr. Mulder, en Mr. Stamhorst; de Hr. Bek versogt ons ten avondmaal tegens aanstaande Sondag; na een weijnigje zittens, zijnse met elkanderen vertrocken; des namiddags ten drie uuren is de Hr. Bek, met Mr. Mulder weder hier gekommen; zij gingen Mr. Greevenbroek, eens aanspreeken. toen wierde hinat een en drinken aangebooden; onderwijl geraakten weonder 't smooken van een pijpje dampkruijd zoo wat aan depraat van verschijde zaaken. tegens den avond zijn de vrunden vertrocken. Van onse knegt Jacob hebbe verstaen als dat hij dezen avond na den eeten, Arend Gildenhuijs met een slaaf bijzig op onse werf hadde gesien; hij stond bij onze wagens te pinkoogen; wat de Vrund in den zin heeft gehad met zoo laat op onse werf te komen, is voor mij konst om te raaden, enz. Donderdag den denen.'s morgens 't weer als boven, met spittelen en wijngaardsnijden is ons volk weder bezig geweest. kort na den middag hebbe 3 leggers wijn na de Caab gezonden, twee huur-wagens van Barend Lubbe en een onzer eijge wagens, ik hebbe an Pfijffer desweegen een bf. toegesonden; een brief aan oom Husing, waar in ik hem voor de 12 veersen aan onze Jan tot een pillegift gegeven, hebbe bedankt, voorts een brieff 3 legg: aan suster Tas, aan wien ik versogt hebbe om onze goederen aan de Caab zijnde, met onze wagen over te zenden; eijndelijk een brieff aan Mr. Starrenburg aan wien 't Johannes Mulder, oud-Landdrost en onderling te Stellenbosch. (C. P. S 1705-'13-'25, kerkvergadering, 17 Maart 1707.) Hat was de gewoonte, dat de Predikant, vergezeld van een ouderling, alle lidmaten van zijn gemeente persönliche bezoclit en uitnodigde ter vieriug van bet H. Avondmaal. De burgers klaagden later (v. 't Klachtscbrift, par. 5) dat Ds. Kalden zijn plicht hierin verzuziehen. July, 1705] DIAKY OF ADAM TAS 25 JULY, 1705. Wednesday the 1st. Pleasant morning and calm. Our boys been busy pruning again, also carrying straw within the kraals. Thereafter, those were carrying off the straw to fall to digging in the vineyard. Put in this forenoon, minister Bek, attended by elder Mr. Mulder and Mr. Stamhorst. Mr. Bek bid us to the Lord's Supper against Sunday next, and they to sit a little with us, and so take leave together. At three of the afternoon, Mr. Bek, with Mr. Mulder, here again, but first to Mr. Greevenbroek, and made their intimation, and then we offered them to eat and drink, and meantime, over a pipe of tobacco, we fell to discourse of different occasions, and toward evening our friends parted. Understand from my man Jacob how that after supper this evening he had seen Arend Gildenhuis, and a slave with him, inside our yard; he stood pinking and blinking beside the wagons. But what our friend did have in mind to come so late within our steading is to me a riddle. Thursday the 'ind. Morning as above. Our people were busy. Again, delving and vine-pruning. Shortly after midday, dispatched 3 leaguers of wine to the Cape, two wagons hired of Barend Lubbe and one of 3 loagueis wine. Our own letter to Pfijffer thereon; also letter to my uncle Husing for to make him my acknowledgment for the 12 heifers, his christening gift to our son Jan; also letter to my sister Tas, whom I did pray for to send over with our wagon what goods of ours is lying at the Cape; lastly, letter to Mr. Starrenburg, to whom I sent the 14th number of W. Sewell's, Guilelmus Johannes Grovenbroek, vroogor sokretaris van de Politieko Raad, sinds 1694 vrijburger fo^tclloiiboschi. Hif was zeer bokwaara en gtAoef^, en heft een in 't Latijn gosteldo verhandeling over do Hottentotten achtergolaten, Elegans et accurata gcntis Africae... vulgo Hottentotten nuncupatac, descriptio, die beschouwd wordt als do nauwkeurigste, die wij uit die tijd bezitton. Vrijburger te Stollonbosch, oud-diaken (Res. Pol. Haad, 14 Dec. 1703), en modo-ondortekeuaar van 't klachtschrift. Vrijburger en Korporaal der Burgor-infauterie te Stellenbosch. (Monster-rollou, 1705.) DAGEEGISTEK VAN ADAM TAS [Julij, 1705] 14e uijttreksel stuckje, Vran W. Sewell, hebbe gezonden, en wijders versogt beschädig van 't hout te mogen weten. Vrijdag den dn.'s morgens was het mistig weer, dan 't en duurde niet lang, of de son begon helder door te schijnen, met wijngaardsnijden en spitteten isser weder voortgang gemaakt, ook isser stroo in't groote hok gedragen. tegens de middag quam hier 't vrouwtje van Willem Nel, ons brengende een stuk kalfs-vleesch. Dee namiddags ten een uur ben ik met het gezeijde vrouwtje en suster Barbara na Stellenbosch gewandeld om de voorbereijdens leer-reden aan te hooren; de Hr. Bek begon omtrent ten drie uuren te predicken, hij nam zijn text uit het 51. snaarHed van den kouing David, en daar uijt het 19 vers; na 't eijndigen der preeke, wierde door den kerkredenaar van de kanssel afgelesen als datter twee ledematen op kerkehjke attestatien waren aange-nomen, namelijk juffrw. van der Lit en haar oudste dogter. de voorzanger heeft dese reijs droevig langzaam en laag gezongen, te weten het 51. snaargezang; toen men uijt de kerk ging, was de zon niet zeer hoog boven de kimmen, ter oorsake dat den preker al te laat begon te leeraren Zulx komt niet wel voor de menschen die wat verre van de hand woonen. Ook riep den preker (dit zoude ik wel haast hebben vergeeten) van de kanssel af, dat de menschen aanstaande Sondag wat vroeg moesten school, ik meen te kerk komen; hierop is een ijder de kerk uijt na huijs geslenterd. Saturdag den 4w.'s morgens betogen lugt. desen morgen vroeg, ruijm een uur voor 't aanbreeken van den dag, is onse knegt Jacob met de wagen thuijs gekomen, medebrengende alle de goederen die aan ons uijt het vaderland zijn gezonden, bedragende volgens reek: f.241 „ 5 „ — swaar geld; daar nevens bekome een brief van suster Tas, die mij schrijft dat alles gezonden word; ook bekome van oom Husing een houwer en portepee, die suster schrijft dat hij voor mij gekogt heeft; dan dat swaard gevalt Willem Sewel, 1654 te Amsterdam geboreu, was een verdienstelik taalgeleerde, bekend om zijn werken over de Nederlandse en Engelse talen. Hij vervolgde ook de Bockzaal van Europa, door Rabus, MaandelijkscJie July, 1705] DIARY OF ADAM TAS 27 and did further beg of him he would give me his answer touching the wood. Friday, the 5th. Misty morning, but not long until the sun began to shine clear through. More progress pruning and delving, and straw carried into the great kraal. Come here toward midday, Willem Nel's goodwife, and brought us a cut of veal. About one of the afternoon to walk to Stellenbosch with the lady aforesaid and my sister Barbara, to hear the preparatory discourse. Mr. Bek began to preach near three o'clock, and chose his text from the 51st psalm of King David, and there from the 19th verse. The sermon over, the preacher gave out from the pulpit there was two members admitted by church certificate, viz. Mrs. van der Lit and her eldest daughter. The precentor sang on this occasion dismal, tedious, and low, to wit, the 51st psalm. On leaving church, the sun stood none so high over the horizon, by reason that the preacher began his discourse a deal too late, the which no little inconvenient for those do live at any distance. Also, the Prayer, give out from the pulpit (this I come mighty near forgetting) how that next Sunday people were to come to school a little early — to church, I mean — and with that all out of church and home. Saturday, the 4th. Dull morning. This morning, a good hour before daybreak, our man Jacob put in with the wagon, bringing with him all the goods sent us from the old country, being a charge according to the invoice of $241, 5, — home money. Herewith a letter from my sister Tas to say everything is dispatched; received also of my uncle Husing a cutlass and belt that sister writes he hath bought for me; but the sword do of Boekzaal der gelccrde Wcreld (Van der Aa, Biogr. Wdb.) Vermoedelik was dit "140 Stukjo" van Tas 66n van die uittreksels. Da lezer zal zich heriuneren, dat Tas vroeger (under 13 Juui) van "off stuks bookzalen" sprackelt. Starrenburg had desiges "t opsigt en do vorantwoording over hct Vaderlands Timmerhout," volgens zijn cigen verklaring (C. P. S. 1706). Zie ook Def ence of W. A. v. d. Stel, bl. 168. 28 DAGREGISTEK VAN ADAM TAS [Julij, 1705 mij gantsch niet, 't gelijkt wel een kaffers zijdgewer; wijders bekome een brief van Mr. Starrenburg die mij toesend 8 bindten van 5 en 7 duijm, kostende, a f.5 „ 10 „ 't ps., f.44 „ — „ ; dog de planken schrijft hij dat hem onmogelijk zijn geweest om te bekomen : daar zijn de heeren van 't Hof mede gaan stappen, soo datter voor een boer niet oversehiet ; hoewel ik geloof dat de Caabse burgers ook niet veel hebben getrocken ; nogtans is mijn gevoelen, dat het hout uijt het vaderland ten dienste van de vrij burgers werd overgezonden. des voormiddags ten thien uuren quam hier ten huijze de knegt van Mr. van der Heijden, om een Gros lange pijpen voor zijn baas te haalen, dewelke door mij aan hem waren toegezegt, gem. knegt vertelde mij, dat niet Vieravond, maar Mr. Starrenburg landdrost was gemaakt, en in de aanstaande week stond buijten te komen. zo dit waar is als ik wel geloof dan bespeur ik zonneklaar datter in dit land op geen praatjes is staat te maaken. Telegen den avond quam Mr. van der Heijden hier, mij verhalende hoe hij met den gouverneur was aan de praat geweest, en hoe denselven hem van der Heijden vervaarlijk hadde uijtgescholden, en dat op verschijde dagen; dan dit schelden heeft zijn oorspronk genomen uijt de somme van agthien houderd guldens die van der Heijden van den Gouverneur moesten hebben voor 31 loggers wijn, door van der Heijden aan hem geleeverd, zo dat hij eijndelijk een assignatie van f.l800 „ gls. aan van der Heijden gaf ten laste van Pfeijffer. Voorts heeft Mr. van der Heijden 't gros lange pijpen betaald, en is in den avond vertrocken. De rakkers, die de beul in zijn ambt hielpen, warden " kaffers" genoemd. (Vgl. Bogaert, bl. 487 De vrijburgers klaagden dat de Gouverneur al 't beste ingevoerde hout voor zichzelf uitzocht, en dit dan tegen zeer geringe prijzen van de Compagnie kocht, terwijl de burgers 't overschot kregen en dat nog duur moesten betalen. (Vgl. par. 12 van 't Klachtschrift.) 3 Jan David Vierabend was toen sergeant in dienst der Cie. {Contra Ded., bl. 145.) Dit geval wordt breedvoerig verhaald in 't Klachtschrift, par. 27. Het is allerlegen, dat Tas dit hier in zijn Dagboek optekent, daar men totnogtoe please me not at all, and do look for all the world like a hangman's snicker. Received also a letter from Mr. Starrenburg, that hath sent me 8 beams of 5x7 inches, costing, at $5, 10, the piece, $4.44 in all. The planks, however, he do write he cannot at all obtain; the gentry of the court being gone off with the same, so as there is none over for the farmer, albeit I do reckon that the Cape burgher have not gotten much himself. Anyhow, as I do figure it, the timber was sent out from home for the dispositions of the free burghers. About ten in the forenoon come Mr. van der Heijden's Man, for to fetch a gross of churchwardens I did promise his master. The man declared to "have heard that not Vieravond, but Mr. Starrenburg, was made landdrost, and was like to come abroad next week; so this be true, as I do verily believe it, then I descry so clear as daylight that in this country there be no relying on any twittle twattle. Toward evening come Mr. van der Heijden, that told me how he had had speech of the Governor, and how the same had roundly berated him (van der Heijden), and that upon more days than one; this rating being grown out of the sum of 1800 florins that the Governor do owe van der Heijden for 31 leaguers of wine furnished him by the same, so as at the last he give van der Heijden an order upon Pfeijffer for 1800 florins. Thereafter, Mr. van der Heijden did quit him for the gross churchwardens, and so parted in the evening. genegon was, geen gelöst te hechton aan do bcschuldigingen tegen do Gouverneur, vervat in do genoemde paragraaf van 't Klachtschrift. Van der Hoideu had ecu stuk land van de Gouvernour gokrogeu cu bad dat reeds laton metou, waarvoor hij van der Stel rijkolik moest "beschonken." Onder anderou moest bij ook nog 30 loggers wijn aan de Gouverneur leveren, tegen 20 rijksdaalders 't logger. De gewone prijs was van 40 tot 50 R. per logger. Toon bij ecbter cm 't geld vroog, word bij goweldig uitgescbolden door van dor Stel, die bem voorts zijn gunst ontnam. Dit word toon aan eon ander, "oon knaap die veele scbelmstukken bedreven" bad, gegeven. Dit zou niet gebeurd zijn, zeggon de burgers, indion van der Heidon nog die 30 loggers wijn ook an de Gouverneur gescbonken bad — waaruit blijkt "des Gouvernours onverzado-lijke bebzucbt, waar mode bij, als met eene smetziokto, bezet is." (Zio vorder Contra Deductie, bl. 120.) 30 DAGREGISTER VAN ADAM TAS [Julij, 1705 Sondag den 5n.'s morgens ben ik met mijn vrouw na Stelenbosch gewandeld, 't was helcler weer dog kout, 't hadde desen nagt gevroren; toen we daar quamen was het nog te vroeg om te kerk te gaan, zoodat we soo lang ten huijze van Mr. Mahiu instapten, alwaar de oudste dogter van de Hr. van der Lit was; ik ging van daar na Hans de Smit, en van daar na  wijngaard snij-den en spitten is weder voortgevaaren. desen morgen ben ik na Stellenbosch gestapt, en hebbe aan Mr. Mahieu 2^ Rgxdr. betaald, voor drie boeken, door mij up de vendu van den Hr. van Loons boeken gekogt; voorts hebbe mij begeeven ten huijze van de Hr. Bek, alwaar eenige pijpjes met smookkruijd hebbe ver brand, en een glaasje sek a twee tusschen beiden gedronken; wijders ben ik met de messrs. van der Beijl en van der Heijden na mijn woonplaats geslentert, alwaar we 't middagmaal hielden; na den eeten geraakten we aan 't caart speelen en dronken onderwijl een beekertje in't rond; des avonds hebben weder zamen gegeten en gedronken. Nad den eeten zijn de vrinden vertrocken. Dingsdag den In.'s morgens aangenaam weer. op dato isser met wijngaardsnijden en spitten weder voortgang gemaakt, desen morgen ben met Mr. van der Heijden te paard na zijn plaats - gereeden, alwaar we wacker hebben gekeuveld, gedronken en gesmookt; ook wierde 't eeten niet vergeeten! 'S nagts gingen wij slaapen, off ons ter rust begeeven. Hercules van Loon was in 't jaar 1700 uit Nederland gezonden als Predikant van Stellenbosch (vgl. Letters Desp., bl. 152), en had zich, 27 Juni 1704, om 't leven gebracht. (Vgl. Spoelstra, Bouwstofien I, 103.) Tas was een Sunday the 5th. In the morning to walk. With my wife to Stellenbosch. Bright morning, but cold; frost overnight. When we come thither, being something early still to enter church, we dropped in for so long at Mr. Mahieu's, where was the eldest daughter of Mr. van der Lit; and I from there to Hans Smith's, and so from there to church. Mr. Bek, being got up into the pulpit, took for his text the 2nd verse of the 23rd psalm of David; after the sermon the Lord's Supper was administered to members. When all was ended, we came home again, and in the afternoon I to Mr. van der Bijl's with my goodwife. After the afternoon sermon Mr. Pretorius and his wife come thither also, so as we did fall discoursing, and so home toward evening. Monday the 6th. Fine morning. Progress again vine-pruning and delving. To Stellenbosch this morning, and paid Mr. Mahieu 2½ rixdollars for three books bought by me at the sale of Mr. van Loon his books; thereafter to Mr. Bek's, where sundry pipes of tobacco and a Glass or two of sack between whites. Then comfortably, with Messrs. van der Bijl and van der Heijden, to my house, where we eat dinner, and after dinner fell to playing cards, and between times a round of the glass, and in the evening eat and drunk again together, and after supper our acquaintance parted. Tuesday the 7th. Pleasant morning. This day progress again pruning and delving. Took horse this morning and rid with Ili', van der Heijden to his place, where we mighty brisk discoursing and drinking and smoking, not forgetting the eating neither! And so at night to rest and sleep. Lieber van boeken, zoals men men kann. De Van Dessin Collectie (waarin ook 't Hs. van 't Dagboek ondekt werd) in de Z. Afrikaanse Biblio-thoek te Kaapstad, telt verscheidene werken die aan Tas behoord hebben, en die ziju naamtekening: "Ex Libris Adam Tas," dragen. (Medeeling van de Biblio-thoekaris, de beer Lloyd.) De plaats was Welmoed. Zio do kart. DAGREGISTER VAN ADAM TAS [Julij, 1705 Woensdag den 8n.'s morgens lieffelijk weer. Ik bevond op-staande dat mij 't hair zoo vrij wat zeer dede, dog nadat we koffij met melk hadden gedronken, wierd ik weder fris. des voormiddags quam Mr. van der Beijl bij ons, en toen wij aan taaffel saaten Mr. Hercules du Pre; Nadat we wat gepeuselt en gebeekert hadden, zijn we vertrocken. Mr. du Pre wilde na Appel rijden, wij geraakten ten huijze van juffw. Elberts, daar we soo lang toefden tot dat de maan te voorschijn quam; toen reden we van daar na huijs. miJ wierde verteld dat zeeker man aan de Caab Gerrit Dirksz. gent, door een fransman was doodgeslagen, zulks zoude geschied zijn met een handspaak! ^ thuis was alles wel. Donderdag den 9n.'s morgens tamelijk weer. met wijngaard snijden en spitten is ons volk weder bezig geweest. desen dag is Charles de Poetser, niet verschenen, en men verteld mij dat hij op gisteren ook is agtergebleeven; 't legt wat laag aan met die bort. Vrijdag den lOn.'s morgens betogen lug t. desen morgen quam hier ten huijze Willem Nel met wien onse knegt Jacob ses osser slaven en twee Hottentots met de zeegen uijt visschen zijn gereeden; twee jongens zijn aan 't spitten. Saturdag den 11.'s morgens betogen lugt, met reegen. heden zijn weeder twee onser slaven aan 't wijf van Jan Sandertz.' hier geweest, om koorn 'Van deze onschuldige opmerking maakte later de Gouverneur gretig gebruik in zijn wederlegging van de klachten der Burgers. Zij klagen, zegt hij, dat de Gouverneur hen verdrukt en erger dan slaven behandelt, maar : "Hoe bitter dit huu leven valt," kan men zien uit 't Dagboek van Tas, "alwaar deze lustige Schrijver aantekent en vertelt, dat hij met bet genoodschap zijner gebroederen bijna dagelijks gastereert, en onder 't dampen van een pijpje smook-kruit, en 't storten van wijnbekers zodanig overdaden gebruikt, dat er hen's anderendaags het haft van zeer doet." (Bogaert, bl. 567.) Heemraad voor Drakenstein, Kapitän der Infanterie en leider van de Fransen. Hij nam aktief deel in de bewegiag tegen de Gouverneur, zoals later zal blijken. Alida ter Meulen, Wedue Elberts (Contra Ded., bl. 219), burvrouw van Tas. Haar twee zoons, Jan en Klaas, waren mede-ondertekenaren. Over huu July, 1705] DIARY OF ADAM TAS 33 Wednesday the 8th. Delicate fine morning. Did find my head on rising pain me a deal, but we to drink some coffee with milk, and so myself again. In the forenoon come to us Mr. van der Bijl, and when we was sitting at table, Mr. Hercules du Pre; after a morsel of food and a cup of wine we parted. Mr. du Pre designed to ride to Appel's. We come to Mrs. Elberts', and there did tarry for so long until the moon was risen, and so rode home from there. Was told that one Gerrit Dirksz at the Cape was done to death by a Frenchman, and this they say with a handspike. All well at home. Thursday the 9th. Fine morning. Our people busy again pruning and delving. This day Charles Turner never came, and they do tell me yesterday also he was stayed away; the man is in a parlous case. Friday the 10th. Dull morning. This morning put in Willem Nel, and our man Jacob and six of our slaves and two Hottentots are driven out with him seine-fishing. Two boys out pruning vines and one delving. Saturday the 11th. Dull morning with rain. Today two of our slaves been pruning again. This day Jan Sandertz' wife "stoutigheid," zie de brief van de Gouverneur aan Starrenburg, van 21 Sept. 1706. (Letters Desp., bl. 307.) Haar plaats "Vreedenburg" lag aan de rochter oever van de Eerste Rivier, dicht bij 't tegenw. spoorv?egstation "Vlottenburg." (Vgl. O.S.P. 1, 24 Jan. 1691.) Dagregister, gehoudeu in 't Kasteel, vermeldt dit geval niet. Ook heb ik geen melding van zijn zaak in de Processtukken kunnen vindeu, wat echter niet belet, dat de moord wel gepleegd kan zijn. Het Dagregister in 't Kasteel werd gedurende de regering van W. A. van der Stel zeer slordig gehoudeu; en, wat de processtukken van 't jaar 1705 betreft, die komen voor in tien of meer aparte en ongelijksoortige delen, en niemaud kan met zekerheid zoggen, wddr er nog gevondeia kunnen worden. Mij onbek End. * Jan Sandertsz. was vrijburgor te Stellenbosch, en deed toen dienst in de Burger-infanterie. (Monsterrollen, 1701-5.) DAGREGISTER VAN ADAM TAS [Julij, 1705 te leenen, dan zulks is haar afgeslagen, aangeien wij ons koorn zelfs zullen benodigt zijn. 't heeft desen nagt braaf gereegent. Sondag den 12n.'s morgens betrocken lugt; 't was regen-agtig weer. op dato ben niet na Stellenboseh geweest, omdat de Hr. Bek thans dienst is doende op Drakensteijn, alwaar bij desen dag's Heeren H. Avondmaal staat uijt te deelen, onder de Fransse gemeente. des namiddags is onse viswagen van strandterug gekomen; zij hebben geen Harders bekoomen; dog ze zijn evenwel niet zonder vis thuijs gekomen, alsoo zij twintig stellenbren, bebben bier gebragt. Jacob verhaalde als datter op gisteren wel vijff wagens aan 't strand waaren geweest, dog geen van die badde iets gevangen. Maandag den 13.'s morgens betogen lugt met reegen. op dato zijn onse slaven met wijngaardsnijden en spitten weder bezig geweest. desen Morgen verschwenden hier de koster Dirk, die hier quam verschwenden om een mudde koorn te leen, dan zulks wierde hem afgeslagen, om dat we ons koorn zelfs zullen benodigt zijn. des namiddags hebbe aan onse knegen, zijnnde een van de hoeden die mij uijt het vaderland zijn toegesonden. 't heeft desen dag bij buijen gereegent. Dingsdag den 14w..'s morgens was 't nog al betrocken lugt. desen morgen quamen hier ten huijze Mr. Cruse, Mr. Starrenburg, als nieuw gemaakte landdrost en Mr. Poulle. de nieuwe landdrost sal aanstaande Vrijdag werden voorgesteld en Mr. Poulle vertrekt morgen na de Paarel, om een plaats van Theunis de Bruijn te verkoopen. de messrs. sijn van hier na Mr. van der Beijl vertrocken, om aldaar te ontbijten, en tegens de middag weder hier te komen, gelijk zulx ook geschiede; Mr. van der Beijl Een van de klachten der Burgers was, dat de Gouverneur en diens breeder, Frans, geen kolonisten toelieten om vis te vangen op de plaatsen, door hen voor eigen gebruik gereserveerd. Die visplaatsen waren naturik de beste. Zo werd de Vishoek, (aan de oostkust der Valsbaai, tegenwoordig ontaard in Gordonshaai), voor de Gouverneur alleen gehouden, en hier hield hij gedurig matrozen (op kosten van de Cie.) aan, om vis te vangen voor zijn grote troep slaven. Frans van der Stel had zich een andere visplaats, dicht bij de mond van de Lourens-rivier (tussen de uitmondingen van de Lourens- en de Kerste rivier) toegeeigend. Geen burger dorst nabij die plaatsen vissen, of hij werd door de knechts van de was here for to borrow grain, but the same denied her, seeing we shall want our grain ourselves. Fine rain overnight. Sunday the IWi. Cloudy morning and rainy. Not at Stellenbosch today, Mr. Bek officiating now at Drakenstein, where he is due this day for to dispense the Lord's Supper among the French community. In the afternoon come our wagon back from the shore, and they have gotten no herring, but are not for that come home without a catch, as bringing twenty rock-bass with them. Jacob reported how that yesterday there was some five wagons at the shore, but none of them taken anything. Monday, the 18th. Dull morning, with rain. This day our slaves were busy again pruning and delving. This morning put in Dirk sexton, that came here for to beg the loan of a mule of grain, but the same denied him, seeing we shall want our grain ourselves. In the afternoon presented our man Jacob with a new hat, being one of the hats sent out to me from home. A showery day. Tuesday, the 14th. Somewhat cloudy morning. This morning come to our house Mr. Cruse, Mr. Starrenburg, as new-made landdrost, and Mr. Poulle. The new landdrost will be inducted next Friday, and Mr. Poulle leaves tomorrow for the Paarl for to sell a farm belonging to Theunis de Bruijn. The gentlemen left here for Mr. van der Bijl's for to breakfast there, and toward midday to put in here again, as also come about, and Mr. van der Bijl here to eat dinner with them. After dinner we fell els afgrost en verder vervolgd. (Zie 't Klachtschrift par. 22 en 23, en Contra Ded., bl. 255, ook Bogaert, bl. 467.) Dirk Simonsz. (Vgl. Grim. Proces Stukken, 1705-13 eu 1725, onder 1 Nov. 1707.) Johannes Starrenburg ward bij Resolutie van de Politieke Raad van 11 Juli 1705, aangesteld als Landdrost van Stellenbosch, in plaats van de provisionele Landdrost Robbertsz., die bedankt had. (Vgl. Journal, bl. 78.) Urbanus Cruse was onderkoopman en garnizoons-boekhouder, Abraham Poulle, secretaris van de Politieke Raad en de Raad van Justitio, en tovens vendumeester der Cie. 36 DAGREGISTER VAN ADAM TAS [Julij, 1705] is mede hier ten eeten geweest. na 't middagmaal gehouden te hebben geraakten we aan 't smooken, vervolgens aan't thee drinken ; kort liierna zijn de vrinden vertrocken na Mr. Robberts, Mr. Cruse is buijten gekomen om den nieuwen landdrost voor te stellen eu den anderen te bedanken. Mr. van der Beijl is hier gebleven tot's avonds ; Ook quam hier des avonds de hollebolHge Jacob Pleunes, die na een weijnig tijds hier geweest te hebben met Mr. van der Beijl is gaan slenteren. Nota : op dato hebbe aan Mr. Starrenburg een assignatie ter hand gesteld ten laste van Joannes Pfeiffer, ter somma van f.44 „ — „ voor 8 balken door voorn. Mr. Starrenburg voor mij ge Kogt a f.5 „ 10.. —, tps. Op dato een bf. ontfangen van broer H. van Brakel, om 2 a 3 m. tarwe, dan ik hebbe hem geschreven datter niet te missen was. Woensdag den 15n.'s morgens betogen lugt. met wijngaard-snijden en spitten is ons volckje thans weder bezig geweest; 't begon des voormiddags braaf te regenen; voorts heeft 'et bij na den geheelen dag doorgereegent. tegens den avond quam hier Mr. Nel, die een wijl gezeeten hebbende, des avonds weder is vertrocken. ook heeft Mr. Elsevier, hier een Hottentot gezonden om een mudde tarw, en een mudde rogge, dog ik hem laten weeten datter niet en was. 't begon des avonds hard te regenen. Donderdag den 16.'s morgens de wind Z. Ot. ; de kigt was eenigstes betogen, ook was 't koeltjes. met wijngaard snijden en spitten is heden weder voortgevaaren ; desen namiddag ben ik 't koornland eeus voor een gedeelte doorgewandeld en bevond het tameHjk wel te staan ; 't was desen avond koeltjes. Vrijdag den 17.'s morgen aangenaam stil weer. met wijn-gaardsnijden en spitten werd nog voortgang gemaakt. deesen voormiddag zijn hier met de paardewagen aangekomen Mr. Jan van Hoorn, nevens zijn huisvrouw en dogter alsmede Mr. van 'Vgl. Resolutie van de Politieke Raad, 11 Juli 1705, bovengenoemd. * Zwager van Tas. * Samuel Elsevier, Secunde, (tweede Persoon van de Regering), een van de July, 1705J DIARY OF ADAM TAS 37 to smoking, and then to drinking of tea, and by and by our friends parted for Mr. Robberts'. Mr. Cruse is come abroad for to introduce the new landdrost and tender the other his congee. Mr. van der Bijl here till evening, and in the evening put in also our harum-scarum Jacob Pleunes, and stopped a little while, and so off with Mr. van der Bijl. Nota : handed Mr. Starrenburg this day an order on Joannes Pfeiffer, for the sum of 44 florins, for 8 beams bought for me by said Mr. Starrenburg at $5 10 — the piece. Received this day a line from brother H. van Brakel, asking for two or three mules of wheat; write him we had none to spare. Wednesday the 18th. Dull morning. Our good people were busy again pruning and delving in the vineyard. In the forenoon set in a fine rain, and did so continue near the whole day through. Toward evening come Mr. Nel, that sate a little while, and so in the evening parted again. Also Mr. Elsevier did send a Hottentot here for a mule of wheat and a mule of rye, but I give him to know we were without. In the evening began to rain hard. Thursday, the 16th. In the morning, wind S.E.; something cloudy and a little cold. Progress today again pruning and delving. To walk this afternoon through part of the corn lands, and found the same stand reasonable well. A little cold this evening. Friday the 11th. Pleasant morning and calm. Still pruning vines and delving. Arrived this morning by horse-chaise Mr. Jan van Hoorn, with his wife and daughter, also Kalde's brother-in-law. Grootste ambtenaar-boeron. Hij had een grote plaats an do Klapmuts, de tans nog welbekende FAsenburg, Over zijn gedrag klagen de burgers in par. 21 van 't Klachtschrift. (Vgl.' ook, Bogaert, bl. 527.) Hij was 't, die tegen de Gouverneur zou gezegd hobben, "dat er over drie of vier jaar gcen vrijburgers nicer aan de Kaap vannoden waren; en dat er voor hen (n.l. de Grotere ambtennaren, kans was, om met hun vieren of vijveu do laatschappije en de Kaop van alles to voorzien." (Bogaert, bl. 476.) Benthem, de zwager van Kalde, en Keetje, 't kind van Kalde; zij bleeven hier 't middagmaal houden, en zijn tegens den avond vertrocken. Mr. van Hoorn verhaalde mij dat hij thans krankbesoeker aan de Caab was geworden, alwaar hij na desen zijn dienst stond waar te neemen. Op dato is de nieuwe land-drost Mr. Starrenburg aan de heemraaden en officieren van Stellenbosch en Drakensteijn voorgesteld. tegen den avond quam hier Mr. van der Heijden met wien een wijl hebbe gekeuvelt; des avonds vertrok hij na Mr. van der Be I, alwaar Do. van Hoorn met zijn vrouw en enz. desen nagt ook zouden verblijven. Saturdag den 18. morgen Hefehjk weer. desen morgen zijn twee eijkeboomen (die op gisteren in de thuijn zijn uijtgegraven) voor onse deur geplant, God geeve dat ze mogen groeijen. op dato hebbe van Gerrit de Vries een trekos gekogt voor 8 Rijds. onse slaaven zijn met spitten en wijngaardsnijden w'eder bezig geweest. des voormiddags quam hier ten huijze Mr. Jan van Hoorn, de krankbesoeker om afscheijd te neemen; hij verhaalde dat Mr. Eobberts met zijn familie ten huijze van Mr. van der Bijl waren gekomen. nadat hij een pijpje met smookkruijd hadde verbrand, is hij door zijn dogter van hier gehaald, om weg te rijden, alzoo Mr. van Benthem hen was wagtende. Sondag deri 19w.'s morgens aangenaam weer. desen morgen ben met suster Barbara, na Stellenbosch gewandeld om ter kerkte gaan; de Hr. Bek ter kanssel geklommen zijnde, nam tot zijn text de woorden die in het tweede snaarlied van David op vers 11 zijn te leezen, diend den Heere met vreese. dese woorden wierden door hem op den godsdienst thuijs gebragt; hij heeft tamelijk wel geleeraart; de kerk was braaf met menschen versien. na de predikatie ben ik met Mr. du Toijtnahuijs gewandeld; denselven bleef bij ons ten eeten. na den eeten zijn we met ons beijden na't huijs van Mr. van der Beijl geslentert; daar ten huijze vonden we Messrs. van der Heijden en Pretorius; na een wijltje daar Predikant aan de Kaap. De burgers klaagden (par. 5 van 't Klachtschrift) dat hij "mede een van de grootste landbouwers" was, en July, 1705] DIARY OF ADAM TAS 39 Mr. van Benthem, and Kalde's daughter, Keetje. They stayed here and ate dinner, and parted toward evening. Mr. van Hoorn apprised me he was now become sick-visitor at the Cape, where he was due next day for to take up duty. This day the new landdrost, Mr. Starrenburg, introduced to the councillors and officers of Stellenbosch and Drakenstein. Toward evening come here Mr. van der Heijden, with whom I conversed a little while, and in the evening he over to Mr. van der Bijl's, where also Rev. van Hoorn with his wife and company was to lodge the night. Saturday, the 18th. Delicate fine morning. This morning two oak trees, that was yesterday dug up in the garden, planted before our door — God send they may flourish. Bought a draught of this day of Gerrit de Vries for 8 rixdollars. Our slaves were busy again delving and pruning. In the forenoon, put in Mr. Jan van Hoorn, the sick-visitor, for to take leave, and told me Mr. Robberts and his family were come to Mr. van der Bijl's. After he had smoked a pipe, there came his daughter for to fetch him to set forward, Mr. van Benthem being waiting them. Sunday the 19th. Pleasant morning. Walked to Stellenbosch this morning with my sister Barbara for to attend church. Mr. Bek, being got up into the pulpit, did find his text in the 11th verse of the second psalm of David, in the words "Serve the Lord with fear," and did make application of these words to our religion, a reasonable good discourse, and the church mighty. Well, thronged with people. After the preaching, walked home with Mr. du Toit; the same staid and eat dinner with us, and after dinner we two to Mr. van der Bijl's, where we found Messrs. van der Heijden and Pretorius, and after a little while there, Mr. gansch geen werk van de godtsdienst, maakte, gemerkt hij zich vrij meer met zijnne landerijen dan met den predikstoel bomoeit. De burgers gavon hem later de bijnaam Kalchas. (Bogaert, bl. 478.) Vgl. Leibbrandt, Prticis, Journal 1699—1732, bl. 78. Vrijlandbouwor to Stellenbosch. (Vgl. Old Stellenbosch Freeliolds, vol. I., 21, kantoor van do Landmetor-General.) Pieter Robbertsz, gewezen Landdrost, later dikwels door Tas genoemd. 40 DAGREGISTER VAN ADAM TAS [Julij, 1705 geweest te zijn, is Mr. Pretorius vertrocken, en wij zijn met malkanderen 't onsen huijze gegaan, ahvaar juflfw. van der Heijden, en van der Beijl ook waren. nadat we wat gekeuvelt, en een glaasje wijn in't rond hadden gedronken, zijn de vrinden des avonds vertrocken. Maandag den 20;?.'s morgens goed weer. met spitten en wijngaardsnijden is ons volk op dato weder bezig geweest. tegens de middag quam Mr. H. du Free, hier ten huijze, die's middags met ons bleef eeten; na den eeten is hij vertrocken. toen ben ik in gezelschap van Mr. van der Heijden na de Teijgerbergen greeden om Mr. Diemer ^ eens te besoeken; dan eer wij daar qu amen wierde het braaf douker, zoodat we onkundig waaren waar we rijden moesten; wij steegen van onse paarden, en leijden die en gingen zoo bij de Roes door dik en dun stappen als Twee answervers, dog quamen evenwel te recht. wij geraakten daar aan taaffel en dronken eenige Barkemeijers met wijn en toen ging men zig ter rust begeeven. 