Algemene konst en letterbode
None
Uit het verflag der denzeigen, a Is Secretäis gegen, over de beordenen Verhandlungen, bieck, dat eene gouden Medaille was toegewezen aan den Schryver eener Verhandeling, beträgt het Locale en Temporelc, in het jaar 1806 opgegevi'n, onder de Zinfpreuk: Niemand kan een andet fundament leggen, dan het gene gelegt, welk U Jezus Christus, Paulus, mits de Schryver zich by H 2 de Digitized by Google. Je uirgave dezer Veihandeling onder de Werken v?if het Genootfchap, deze en gene uitla ingen, to, do boofJzaak met zoo zeer betreftende, veranderingen la-te wdgevallen, die deswegens wordt uitgenoodigd zich hieromrreot voor den 15 den van Wynmaaod deies jaars te verklaren. Ala mede eene zilveren Mzdaille Aan den Schryver eener Vehandeling over de yoortreffdykheid en het uuu tig gebruik van het Gebed des Heeren, gereekend: Godt f 1 ten Geest > cnde dte hem aan bidden, moeten hem aath bidden in geest ende vaarheid, Jtzus; welke by de opening van deszelfs bilet bleek te zyn Bbrna^dus Vebwey, Predikant in den Haag. Voorts delde de Secretaris de nieuw uitgefchreven Frysvragen en Vooi  by het Tvelke, even als by de roeeste dergelegenen geflachten, de Franfchc taal, byna geheel met uitfluing der Duit- i:he, bewand iverd. Reeds in het jaar 1760 liet hy te Berlyn eene Franfche vertaling van Homer onder den titel van Proeve einer nieuwe Over zet ting van de- zen Dichter, drukken. Vroeg werd hy Lid van de Koninklyke Akademie dezer Stad. Om de Franfche Letterkunde nader te leeren kennen, en zich in de taal van het voormalig vaderland zyner familie, welke in buitenlandsche Volkplantingen ahyd veel van hare zuverheid en naauwkeurigheid verliest, te volmaken, deed hy verfcheide reizen naar Parys, waar hy wei- dra de aanzienlykfte Letterkundigen ter zyner gunfte j Nam. Hy werd vooral in het gezeigesgefchap van Madame Geoffrin, waarin zich d'Alembert, Maikau, Helve tius, Marmontel, Thomas, Morbliet en andere merkwaardige roannen met roem onderfcheiden, zeer wel ontvangen, en hy dacht deeds net dankbaarheid aan dit huis en deszels edele eige-nares. Op eene dezer Reizen verwekte hy zyne Berlyn fche vrienden en beminnenawaardige Vrouw, uit de bekeo-de, 00k wegens den Godsdienst gevlugte famiiie Jordan afkomftig, een9 grooten angst, daar hy, als door lechre menfehen misleid, als in een verdacht huis opgefloten en als verloren door zyne Parysche vrienden in de nieuwspapieren aangekondigd werd. Eindelyk vertrok hy naar Parys, om daar zyn vast verblyf te houden, en werd door de Academic des inscriptiom et belles lettrts in haren schoot opgenomen. Hy had reeds in Duitschland, behalve zyne vertaliog van Homerus' een Gedicht in proi'a over de Gefc soede-ris van Jozef en een ander over de Omwenteling der Vereenigde Nederlandeo uitgegeven. Alle deze Werken verbeterde By onophoulyk. Van zyne Homerus zyn vier of vyf drukken; van Jozef niet alleen zeven drukken, maar dezelve werd dikwyls nagedrukt en 00k in verfcheide andere talen overgezet. Zyn Heldendicht over de Omwenteling der Nederlanden, dat het eerstonder den titel van Willen was in het licht verfcheiden, gaf hy ten tweede male onder den naam van Les Batays vermeerderd en omgewerkt uit. Ook liet hy in d£ Mcmoires der Akademie en nadeihaod van het In* H 3 fti- Digitized by Google C 119 3 rtituut verfcheide belangryke Verhandelingen over da Griekfche Letterkunde en vooral over de Staatkunde Gefchriften van Arijlotelts, era van andere min beken-de letterekundige voonbrengfeien niet te Ipreken, van tyd plaatfen. In den berime nam hy in de Franfche Omwenteling levendig deel, en kwam ook door byzondere omfhedigheden met den beruchten Robespierre in perfbonlyke verbinden. Als echterdn, in den aanvang voorzeer gematigd en edeldenkend gehouden, Opperhoofd vao bet Scnrikbewind, zyne bloeddorftig en heerschzuchtige oogmerken blyken liet, verbood BiTAUBehem zyn huis, en werd daarop, nit wraak over dezen moedigen en zyne zedelklyken man in de gevangenis geworpen, waarhyieder oogenblik den dood te gemoet zag. Zyne Vrouw heeft over dit voorval een belangryk berigtopgefteld, het welk en vriend van hun huis, deHr.TouLOONGBON, in zyne Gefchiedenis der Omwenteling ingelascht hteft. De neg ende Thermidor redde den goeden BnMJBe, tegelyk met zoo vele onfchuldige flagtoffers van geweldenaar. Maar hy bevond zich toen, ten aaniko zyner tydelyke vermogens, in een zeer treurigen toe- Hand, tot dat, by een byzondere overeenkomst by den Bazelfchen Vrede met- Pruifen, zyn jaargeld van de Berlynfche Akademie hem op nieuw toegczegd werd,. Tevens verfchafte hem de oprigting van het Natio naal Inftituut, waarin hy terftond by deszelfs ontftaan aangenomen werd, buitendien een matig inkomcn verkrygende hy ook eene vrye woning in de Louvre. Hy raaakte van dege in den toenmaligen drukkenden tyd aanzienlyke verzorging het edelst gebruik, en zag, ?oo dikwyls hy flechts konde, aan zyne tafel vooral die Quelderden en Schryvers ernen, die in een onvoor-deeligen toeftand verfchädigt. Zyne avondgezel-chappen waren een aangename byenkomst van verfcheide der belangryktte Paryfche Letterkundigen en de voor-naamfte vreerodelin. De naive goedaardige vroly-heid van den eerwaardigen grysaard, die zoo gaarne van alien dwang en ichyn van pedante geleerdheid orgheven was, om zich alleen als mensch en bernin-naar van al wat fchoon en goed was te vertooncp, ich het ieven in het gezelfchap en won aller hantn. Digitized by Google C 119 Zyne Vrouw, die fällig langen tyd door de jicht gekwekl was, en alleen met behulp van een kruk van haren roel opftann en fomwylen door den bygelegen tuin wandelen kon, boezemde niet minder door haren verlichten en befchaafden geest, die in alles levendig deelnam, en door de teedere verkleefiheid, welke uit dit byna vyftig jaren in den echt gdeefd hebbend paar flechts 66n hart en ziel maakte, belang in. Hunne vrien- den vcrgeleken hen dikwyls by Philemon en Baucis en bun byna gelyktydig afterven (Mevr. BiTAuiid overleed flechts eene maand voor haren man), heeft deze vergelyking fcdert nog toepasfelyker gemaakt. Eene mede reeds bedaagde vriendin van beide, Mej. Abeixb, die den Heer Bitaub tot verfcheide zy-ner vroegere Letterkundige Werken aangefpoord heeft, was gewonned de derde perfooti van het gezel-chap. By dezen stillen eerwaardigen grond van bettafcreel, (taken de bewegelyke figuren van den voon grond te levendiger af. Hier versthenen Bernardin de Saint Pierre, met gryze ldkken des ouderdoms, de beminde Schryver van P'ul en Virginia, eto de Overecnstcmming der Natuur, en het was den grysaard aangenaam, hier zich onder gryzen en eene leergierige zamenvloeijende Jeugd te hevinden. De beminnens-waardige 'Engelfche Dichteres en'Reisbefehryfiler Mevr. Williams vervrolykte dikwerf dezen kring door de bevallighetd van haren ligt bewegelyken geest. De lang te Berlyn aangertelde Grammaticus Thiebault vernaalde, met e Enkel stillwiegende gebiedende stem, oneindig vele Anecdoten van den grooten Frederik; Pougens sprak van zyne Reizen; Dutheil van geleerde Zaken; en de vreindelingen onderhielden den goeden ouden dikwyls met berigten uit zyn Vaderland, dat hem altyd belangryk blet. Wolfs nieuwe Werken over Homcrus en de verta- ling door Voss van dezen Vader der Dichtkunst, *er- den fomwylen een onderwerp van het geiprek. Br- taub6 had dezelve met aandacht gelezen en bedordeel- de dezelve bilhker dan dc overige Paryfche geleer- den; jegens Voss was hy minder regtvaardig; daar hy in zyne eigene (gelvk zulks 00k plaats heeft .in de Profaiffche van Dacier en de Pbetifche ver- taling van Rochefort , welke laatfte verre de voorrang gegeven wordt) aan den geest der Fran- fche taal dikwyls het woordelyke en den antieken vorm H 4 moesc Digitized by Google C I20 ) nrnest opofferen, hoorde by ftecbts ongaarne de geluk- kige navolgtng van de Duitfchc vertaling pryzen. In zyne bevaiiige overzetting van Goethe's Hermann en Dorothea, moet hem dte belangryke Silefier, de Hr, Oelsner, van groot bebufp geweest zyn. Met de cieuwere wending, welke deWysbegeerte en verfcheide deelcn der Letterkunde federt eenigen ryd in Duitsch- land aangenomen hebben , was by nog minder te vre. den en zeide dikmaals ten dezen opzigte misfühlen Diet zoo geheel ten onregte; „myne goede Du!t’ fchers zyn gek geworden." Met de reeds bier boven vermelde aanboudende verbetering zyner Werken, ging hy tot aan zyn ende voort, en nog weinige maanden voor zyn dood vond de (teller van deze berigten hem daarmede bezig. Men kon het aan hem merken, dat juist geene vooringeno-menheid met zype Schriften, maar meer zyne neder/heid en een zucht ter meerdere volmaking daarvw de redeo was. Den aaften van Slagtmaand des verkdzo jaars, overfeed hy, van alien, die hem keodcti, bemind, en in de Letterkundige wercld een eeivol m-decken achterlatende. BEKNOPTE BESCHRYVING VAN DEN WAGE N, BY OB COM MISSIE DER OECONOMISCHE SPYS - UITDEELING, te Amsterdam, tot de Spys-vervob- RING GIRLKT WORDEND. Fig. I. Let men een een af bedding van den Wagen naar (feszelfs voermaat. Deze Wa*en is in A, B en C, voorzien *W Wipdfifi?Q, Vor de Yulling, op eenen beptändigen affand van elkanderen geplätet, de Yzeren Kruifen GHIK en LMNO, welke auch den Wagen en in her midden by den tweeden ftyl met Spien vastgemaakt zvn, daarvan afgenomen, de Wagen achterwaarts over de Kuipen heetoge-trokken, en alzoo de Kuipen (waarvan Vr drie te gelyk kunnen vervoerd worden) in den Wagen geplätet. Dit ge daan zynde, wordt de Wagen met de Yzeren Kruifen GHIK en LMNO weder toegefloren, de Yzeren Haken a b c d e f an de Yzeren Oogen g h der Kuipen vascgemaakr, en vervolgens, door middel van bet Houien KroisCDEF, welks vierkaote Gat P juiat in deVierkanten QRS der Asfen ABC pas fen moet, ter bebooriyke hoogte opgeworden. Hierna wordt bet Houten Krois in de Yzeren Haken T V weder opgehangen, bet geheele werktuig met een Kleed over de Kap WX Y gedekr, her Paard er vddrgefpannen en alzoo vervoerd. Ten einde alle ongelukaen door het breken der touwen onder het ryden voortekomen, heeft men an de Asfen een tweede del Yzeren Hnken gevoegd, welke met Yzeren fieugels om de Windasfen bangen, en die aan de Kuipen vastgemaakt worden, als deze ter bebooriyke hoogte zyn opgewondeo. Twee derzelve ziet men in Fig. I aan de Asfen A en C afgebeeld. Ter beftemde plaatfe gekomen zynde, worden de Kuipen op dezelfde wyze weder op den grond nederpelaten. Nadat do boveogemelde Yzeren Kruifen van den W apen zyn afyeno-men. rydt de laatfte voort, en de Kuipen blyven ftaan ter piaatfe, wear men die begeeru Het byzondere, dat aan dezen Wagen eigen is, bestaat hierin, dat dezelve fan onderen geheel open is, geene stappen beeft, noch lets, dat de vrije in- en uiiwerking der Kuipen kan belemmeren; waarom ook de Acmerfte As Diet regt dooropt, maar uit twee stukken beftaat, van welken ieder fign Rad voen, en waarvan een gedeelte is omgebogen en aan de zyde- wanden van den Wagen vastgemaikt : zynde dus Jjet Achterfte Gedeelte gb uil  over- porting der Kuipen, welke in de gde Figour wordt afgebeeld. In dezelve wyzeo de geftippelde Lynen abed den regteo hnd der Knip aan, terwyl bet flip een der Yzeren Pennen of Asfen der Kuip aanduidt, weJke men 00k in Fig. 9 met ee geteekend ziet. Naast deze Kuip, nu, worden twee Schraagjes AB en CD geplaatst, welke van voren met een recht ftok BD, dat met Pen en Gat v7ordt opgefloteu, te zamen verbonden wordeo. In deze Schraagjes plaatst men eenen Hefboom EF en GH, zoodanig dat bet fteunpunt van don Hefboom, zynde een Yzeren As, op bet midden van bet Scbraagje, til eene Uitholling *ra F nederkomt; terwyl bet uiterfte pant van den Hefboom, (welk net lasrpunt is) de Yzeren As e der Kuip vat. Deze twee Hef boomen worden, van de Achterzyde, door een Bak EG, die met Kram en Wig daarin fly it, te Zamefl verbonden, en op dezen Bak een Gewigt gepüatit, welk hi evenredigheid ftaat met bet Gewigt der Kuip en de bide Ar- men EF en Fe van den Hefboom, en wdk Gewigt das ver- meetdert met eene zachte drukking van hem, die net werk- tuig beftuurt, de Hef boomen nanr beneden doet gaan, alzoo de Kuip doet ryzen, de As der Kuip van e tot in E ver- plaatst, en dus, omdat de As der Kuip, wanneer die vol it, beneden bet middenpunt van zwaarte' geplaatst is, aan de Kuip gelegenheid geeft, om voorover te kamelen en das na- ren inhoud te onOasten. Om nu te beierten, dat de Kuip Diet achterover fla, dient net Hon fen ft ok f, welk aan da Schragen is vasrgemaakt en daardoor bet miadel tot beftuur aan de hand gecft. Dan, daar de eigen zwaarte der Kuip eorzaak zonde ku lienen zyn, dat net kanrelen derzelve le fiel gefebiedde, of dat dezelve te vcr overfloeg, en daJr doot een beftuur moeten bedacht zyn, ten einde die naar welgevalen voorover te laten schweien of op te halen. Oil gilt den door eeuen Take! van fiechtr twee Katrollen K en L, waarvan aan rfen Zoider der Kuip woidt vasrgehecht. Jpp dtze wyze beftnreu $wee Manoen zeer gemakkeiyk eene Kuip vm beet* Spyzs.ie* zwaarte van ruim $50 Wi twwyl Digitized by Google de een de Hefboomen op den grond legt, en de ander het touw der Katrollen vast houdt en genoegzaam laat fchieten, om de Kuip in dien ftand te brengen, als zy in Fig. 3 wordt afgebeeld, terwyl nog eene blikken Tuit, vcVSr op de Kuip geplaatst, bet nederdruipen der Spys langs deKuipbelet. Op deze wyze gefchiedt de overftortirg in een kleinder Vat of Balie M en de Uitdeelmg wordt zeer gemakkelyk bewerkfteU ligd; daar her Blok I een gefcbikt fteunpuut aen de Kuip verleent, om haar op te ligten, ten einde dezelve tot op den fcodem toe te ledigen. Beorjdeelinc van Vaderlandsche Geschriften, IN BUITE NDS CHE JoURNALEN* Utrecht by Wild en jiltheer. Hierontmi de Bosch* Ovationes et notac in sintholegiam Graecam. Qui* tut auedunt CL S aim aft i notae ineditae. 1810. Oroot Naauwelyks had Rich de Recenfent in de tegenwoordige tyds- oroftandipheden met de voortzetting van dit werk durven vlei- jen. Docb juist daarom was zy hem des te aangenamer, en met genoegen ziet by zich bier in die tyden der zoo fcboon bloeijende Griekfebe literatuur terug geplaatst, toen de Griek- fche AnthoJogie een gelfefkoosd onderwerp der Jetterkundige Studie was. Gelukkig deden zich In dit vak geene aoteeren- 4e Mededingers op. De beide edele mannen, de Bosch en Jacobs, behaodlden elkanderen wederzyds. ter goeder trou 4e Mededingers op. De beide edele mannen, de Bosch en Jacobs, behaodlden elkanderen wederzyds. ter goeder trou 4e Mededingers op. De beide edele mannen, de Bosch en Jacobs, behaodlden elkanderen wederzyds. ter goeder trou 4e Mededingers op. De beide edele mannen, de Bosch en Jacobs, behaodlden elkanderen wederzyds. ter goeder trou 4e Mededingers op. De beide edele mannen, de Bosch en Jacobs, behaodlden elkanderen wederzyds. ter goeder trou 4e Mededingers op. De beide edele mannen, de Bosch en Jacobs, behaodlden elkanderen wederzyds. ter goeder trou 4e Mededingers op. De beide edele mannen, de Bosch en Jacobs, behaodlden elkanderen wederzyds. ter goeder trou 4e Mededingers op. De beide edele mannen, de Bosch en Jacobs, behaodlden elkanderen w Wenn optnhartig zy deelden zich ooderliog de hulpmiddelen meie, welke ieder in haoden bad, zy eerden elkanderen en werden geeerd. In het tegenwoordig vierde deel vindt men her begin van den Critjben Apparatus, waarmede de Heer de BrscH zyne oicg&ve heeft wilien verryken. Het be vat de verfebude Ängen, de verbeteringen van bedorven ofverdachte plaatfen, en de opheJderingen. Ook het geen de Heer Jacobs verbeterd, opgchelderd en ais gisfing voorgedr^gen hecft, is door den Heer de Bosch zander vooringecomenheid en met acbiing overgenomen, zoo dikwyls by meende he'ze'vete moeten billyken. Digitized by Google De de Heer de Bosch voora! te moeton lettco, ja fomtvdt hem Eyo onderwerp wel eens abiding tot uLppT,*% *y flaarvan op pag. i;9 c. v. een vonrbeeld aantrefTen in X *nwvd,ng over de Pisces, aan welken H °R ati o » ce worni I v k gezegd wordt zyn ged.cht * arte foet tea wfcCn cn "venr deo, g.ehkcei^ gee« eo doe! van da? ped chr. — Men moet zich echter ten aanzien v,d het werk des Heeren de Bosch en Jacobs ah yd herinneren, da? de fchoone L^ynfche overrenting der Anthologie vao Planvdfs door Gr. tius in den beginne de hoofdoeo >eltPg yan den eer ^"^^^f da.rentegen de Heer JACcBs%ich alleen de gx»ekfche Antholog,© zelve, en bare bearbeiding Digitized by Google Digitized by Google Digitized by Google Digitized by Google Ten deel fte'- "A??en ^m°ef het r°u aan deze S™'* liefde voor den J£ L <bJ- »9-l7lO met ophelderiJ gen van de Prolegomena van Ga.rius maakt, ia welke by eer.e memgte belar Wke aanmerkiogen en byzonderheden beeft jngeweven. De aaomorkiugeo over deAothol >Rie zelve?oop a 10 di deei over de eerfte twee boeken der Pianudifcheier- zameiing, en dus over het eerfte dee) van dit werk Hier acriter *yn nog eenige Addend* et Emend anda gevoegd, en overai is opgave der verfchideode iezio^n, Cnriek, ea opheIder,rg zoo we] van taaJ als van inboud en zaken met elkanderen vereemgd. Onderhoudend en leerzaam voor ion- fere lezers zyn ook vooral de verzamellngen en vergely " Kinsen van Dickeunen bec: deo, fchilderingen eo uitdrukkingen uaarmede verlcbiiiende, ook Latyufcne Diclucrs, deze/fJe of geiykfoortipe onderwerpen heboen voor^elield. Vee! opmerking verdieor ork vooral de opdragt van dit dit aan den geieerden Amfterdamfcben Hoogleeraar D. I. Van Lbwep, als waarin de Heer de Bosch de aanleiding tot de  debeo Pee et o? Latinae cultum, quam nan eo, quo par est, honore hodte venerantur autdam vort ciarssfims, piano non reput antes, quanta in ea ud omnes anes et Jcietrtias ampUctenus et Hint- fandjs fit vis et efficaria, eo bierby na*H by ook flug due Yemen v*u V alciwla aax aan; Digitized by Google MS * dent primes verfibns annot, liaeeniumque bib ant felici pectore font em t Ook by ons in Duitschland is d-ae asnoierfcii.* gewi?t?g, en, terwyl velc Scholen door de verwarde opeeoftapHmg van allerhande foort van onderwys, de fc*eekeltogen voor de Aka- demifche iesfen r.ier zoo zeer voorbereiden, als bederven ; le- ver i aileen de Saxifche School, met eenige we * Inige anden, fog fündige, die men tot de classische studien bepächt heft. Doch onder deze vindt men ook altyd, dr-t vmrai zy de gefältige kweekeliogen voor de wetenfcnapp?n zynf die zicb tot oefet'ingen en proeven in het makert van Latyn- fche en Griekfche Verzen hebben lateo op we k ken. Schnorj bet van zelf spreckt, dat niet ieder even zeer tot Dicbter gemaakt is, en ook niet tegen wil en aanleg daartoe moet aangezet worden, daar het zeker niet wenfcheiyk zondezyn, dat wy nog meer, dan dit thans gefchiedt, met yebrekkiee verzenmakers gezegend werden. — Docb wy moeten tot ons werk en desz*Ifs fchryw terug keeren. Om duidelyk te maken, wat men in deze uitpave der jfn- thologie te wacbten hebbe, heeft de Heer de Bosch ook mer weder aan de eerfte aankondiging zyns werks van het jaaf J793 een pJaats gegeven, terwyt eenige aaatcekeniit- gen van den Heer de Bosch en de voorrede, door den Heer Jacobs voor zyne oitgave der An thologie geplaatst, en io een9 liber alen geest gefcbreveo, dit voorwerk beUuiien. Voor de aanmerkingen van den Heer de Bosch vindt men bier echter nog een belangryk lerterkundig gefenrifr, de aan- teekeningen namelyk van Salmamus op de jint he logic s schoon wy toeiiemmen 9 dat dit ftuk aileen voor die genet. Ters aan. Lokkends beeft, welke zicb in het byzooder aan de Critiek der Anthologie toewyden. Wy beQuiteo eindelyk dit verflag met dep narteJyken wensch, dat de verdienflelyke de Bascn ook flog het vyfde dee! *arr dit werk zal mogen ter uitgave bezorgen, waarin de sinme- kin gen op de overige boeken der Anthologie, de Indices $ waarmede GraTIUS zyne uifgave verryken wilde, er waarby de Heer de Bosch ook nog eeren belangryken Index van allen Griekfche woorden, van wek fommige in de to* nu foe voorhanden woordenboeken pehee! ontbit ken, voegen zal, taoeten vemt zyn. De verzekering fen minst, dat ook dit deel reeds geheel voor de drukpers gereed ligt, febynt Onsop de vervnfline van dezen worscfi cenige hoop te geven; terwyt eindehk de votledipe vetfchyning van dir werk door bet berigt wordt gewaarborgd, d'r, by een onverhoopt vroegef overiyden, de verdere bezorging aan den Hoogleeraar van Leivnep opgHrapen. G*//. Gel. jlnieigen. i8;c. Sr. 164. v. d. 30 Jum Sri even 9 gefrhreven op eene vtandelinz door een gedeel* t$ van Duits hi and en Holland , in den Zomer van 1809. Eerfte dee I. Met platen. Te Groningen, by W. Ff^ou- ters en R. J, Schierbeek 1809. In den Zomer van 1809 deden vyf jonge Geleerden Dit Groningen eere Reis fe voet naar Ouirschhnd : Th. van Swin- din, B. H. Lulops, W. H. Crdll, B. H. Stbringa KuYpe* en J. J ModderMan. Van den cerften is reeds in onze An- zeigen 1809 S. 1320 met lof gewag gemaakt. Dewyl bet Rei- zen te voet te Groningen vry ongewoon fchvnr , zoo werdeo ly, na hunne terogkomst van zoo vele nieuwsgierigen ge- vraagd, wat bun zoo al onfmoer was, rfaf zy bcffotcn een /a brieven afgedeeld berigr van deze hunne Reis te laten drukken. Daarom meet men bet dus niet kwalyk nemen, dat hier vele kleinigbeden voorkomen, die immer voor vrienden van de Reizigers aangenam heben kunnen zyn. De reis ging over Munfier > Pa der born, Casfef, Quottingon. De reis van bier naar den Hartz en de terugreis zal den inbood van het tweede Deel uirmaken. Alles, wat zy gezien hebben, is flechts kortelyk aangeftipt; echter vindt men er eefte naauw-keurige befchryving van de Kweekfchool voor School-Ooder-wyzers, welke in het jaar 17^9* te Casjil, door den Landgraaf Frederik gefticht is. Ook het berigt over onze Hoogefchoo! is uitvoerig, en het geen over haar en over de onvergetelyke vordienften van den zaligen von Munchhausen gezogen. Wordt, draagt biyken van een meer dan gemeen oor-deel. Ook wy herinneren ons met genoegen het bezoek van deze jonge Geleerden, van welke echter de laatstgtMioemde Teeds o«erled*n is. Te Hof- Geismar werdeu de Reiziggers voor Haarkoopers aargezien, dewyl daar van tyd tot tyd Hollanders komen, on* haar op te koopen; maar fchielyk wer- dec ty toot Stodenten erkend. De op den titel vetmelcfc platen zullen met het tweede Deel volgen. Gott. Gelthrt. jinzeigen iSjo. St. 6l. v. d. 26 April. HANDEL en ZEEVAART, HUISHOUDKUNDE EN WAT DAAR TOE BE TREKKING HE EFT. Pryzewder Effects. Op Maandag den so Tan Oogstm. 1810, in Amfterdam; Aindeelen by Hope & Co. Rutland 5 prct. 60 6c Zweden 5 prct. 60 6c Zweden 5 prct. 60 6c Denmarken, Toll. 4 prct. niei gen. dito Leen en Wisfelb. 4 prct. dito. dito Kroon 4 prct. dito. Ketoer van Oostenryk § prct. I 13 33 djto4§pi<:t. 25*' s< «t0 4prCu f 25*««7 Ntdomle Schuldbrieven t $ prCt... n|ai2} dito t a| ptCt.. 13 a 134 Losrenten nit deheffing vin 1800. a 3 prCt.. iaf dito 1801. a 3| prCt.. iaf dito 1801. a 3| prCt.. 13 a 13J 5W*5jprCt.hyHope&Ca4 «aj dito dito nieuwe. . n s I Portugal, by Hope&C 6 pct. Met op loop, premie by Af- bsf. 3H*3*t Agio van de 16 a itfj 98 § GEBOORTE-, TROUW- en STERFLYSTEN. Het getal der Dooden, gedurende de laatstverloopeneWeek, ispeucer; te jlmflerdam 129; en te Haarlem 10. onder welke laatften 1 beneden de la Jaren en 1 Militair. VOORBEE LDEN VAN HOOGEII OuDERDOM. Nymegen, den %\flen van Hoot ma and. Eergisreren overleed albier in den hoogen ouderdom van jaren, 6 maanden en 28 dagen, Christyn Koggelaar, geboren van Emmerik: zy werd federt eene reeks van jaren gealimen- teeid, Digitized by Google gens bebouden. Utfte oogenblikken Dton, Sen 6den van Oogstmaand. AWer is, he- den, Digitized by Google Eer gryaaard overjeden, in du> onderdom van \&-> jwn. Hy was een Meifelaar. Francis Fournron ee- caamd. Hy bad den Oorlog in Viaanderen bvgewnord ea verhaalde dikwerf de innemiig van Bergen -op* Zoom met alle de omstandigneden. Hy is dritflaal ^erronwd pevieest en heefr by alle zyne Vrouwen Kinderen verwekt. By zyn£ Begraflnis was »er eenander man tegenwoordfg, die in faet io^de jaar zyos ouderdoms was. STERRE- en WEERKUNDIGE WAARNEMINGEN. WEERKUNDIGE WAARNEMINGEN, BUITEN HAARLEM. Oog3t-< ME- imand \ ter. | MOMX- ' TO. | DER 1 ! mm. 1 8 I •5? » 2. a. omtrent berrohkcfi; z. z. w. ; namiddag cn avonds rcgen. z.w. | f*y 4l I** M M 1 — — | bewolkt; buijig. 57 » z. z. 0. 1 ho cj ( 5-4 ' W. N. MTV. — | bewolkt; een wetnig buijig. I*. 94 I Mi 1 65 5 1 1 W» N. W. N.W. f3o a 19 <3o. a * <o. a ISi i z. w.. voormiddat: bewolkt, 1 — namiddag regen; ' n.w.'*s avonds bewolkt. C 30 2*. ; M w, n. v. ao <jo. 2} j 69 1. Bewolkt; omtrent helder. 1. So, 3 1. *a *w. t at *5* I 69 I — — I omtrent helder. 1. Haarlem, it A. LOOSJES Pz. Digitized by Google ALGEMEN K O N S T- EN LETTER-BODE, VOOR HET JAAR. 1810. N°. 35. Vrydag den väften van Oststmaand. 1. BERIOTEN. Petersburg. De Hoogleeraar Sablowsk heefi cene Geographic en Statistiek van hct Rusfisch Ryk id de Rusfische taal, uitgegeben, welke zer uitvoerig en veel bevattende is. Augsburg, den väften van Hooimaand* Terwyl BERIOTEN, Petersburg. De Hoogleeraar Sablowsk heefi cene Geographic en Statistiek van hct Rusfisch Ryk* id de Rusfische taal, uitgegeben, welke zer uitvoerig en veel bevattende is. Augsburg, den väften van Hooimaand* Terwyl BERIOTEN, Petersburg. De Hoogleeraar Sablowsk heefi cene Geographic en Statistiek van hct Rusfisch Ryk* id de Rusfische taal, uitgegeben, welke zer uitvoerig en veel bevattende is. Augsburg, den väften van Hooimaand* Terwyl BERIOTEN, Petersburg. De Hoogleeraar Sablowsk heefi cene Geographic en Statistiek van hct Rusfisch Ryk* id de Rusfische taal, uitgegeben, welke zer uitvoerig en veel bevattende is. Augsburg, den väften van Hooimaand* Terwyl BERIOTEN, Petersburg. De Hoogleeraar Sablowsk heefi cene Geographic en Statistiek van hct Rusfisch Ryk* id de Rusfische taal, uitgegeben, welke zer uitvoerig en veel bevattende is. Augsburg, den väften van Hooimaand* Terwyl BERIOTEN, Petersburg Men in Frankryk de Suiker uit bet Indisch Suikerriet, door de Siroop en de Suiker uit de Druiven poogt te doen vervangeo, heeft men te Weeden een begin gebracht, oro uit het Sap van den Ahoraboom. Suiker te bereiden. In verfcheidene Deelen der OoStenrykfche Monarchic, heeft men met dit Sap, reeds vry groote broven genomen, wejke omtrent den goeden uitflag van deze zaak, geenen den minfren twyfel overig laat. De onderfcheidene soorten van Ahornboomen, welker Sap tot het maken van Suiker gebruikt kan worden, zyn in de Boalchen van Ostenryk vry algemeen; in Hongary en zelfs in Mora vie vindt men geheele Woudtn van dezelven. De Prins van Auenperg doet thans op zyne Goederen in Boheraen, alwaar men gedurende eenige jaren reeds Suiker uit dit Sap bereidde, waar door men uit de aldaar aanwezig zynde Boomen, jaarlyks 3 k 400 Centenareri Suiker gewonnea II. Djeel. 1 heeft. Digitized by Google C *3* > ieeft, een Swikerhuis bouwen, het wclk go,c3oo ft, zal kosten. Op de Landgoederen van dicn Prins, isr cene nieuwe Plamagie van meer dan etn Millioen Ahornboomen, aangelegd. Dit goede voor Bezüglich zal  is de Kolom, ur cere van de Grootc Armdt opgerigt, om-dekt, en door een naenigte nieuwsgierjgen bezigtig geworden. Deze Kolom, die draaijtnde tot s*n de top gaat, is geheel van Metaal en met tweehonderd zyn, cn de groote daden voorftellen van onze hcl-den en van bet Opperhoofd, die hen zoo dikwerf tot de overvrinning geleidde. Boven op den top van dew mnchtige Kolom is eene vierkante fraai vcrgulde Balustrade, op welke, op een halfrond met gouden Sterren bezaaid, het Beeld van Zyne Majefteit den Keizer en Koning geplaatst is, verbeeldeode te leunen op zyn Degen, en in de linkerhand een' Aardkl Ot hohe, waar boven zicb het Beeld der Overwomng verfeft. Zie ween dit fbrropaat van bet Indisch Snikerriet 4en Alg. Konst- en Letter- Bode Di. VI. W. 70. en D). X, bl. 19, W. 61, bl. tr, in welk laatfte de wyze fin bereidmc der Ahornfuiker omftaodig wordt opgege yen. Z« 00K » - sens proefen, hier mede in Zwitferland genomen, Alg. Koost- «n Letter- Bode voor itol. Ifte Dl. bl. 30a* Digitized by Googl Gedenkteeken is onder het opzigt van den Weer Dbnon gemaakt, en wel van de vi rover de Kanonnen} fregtnde het Metaal, tot hetzelve gebezigd, boven de 360. 000 pond en. Dien zelfden dag is 60k bet S'andbeeld van den Ge- nera a I D&5AIX, op de Place des Victoires, on Digitized by Google Dedicated. Dit Gedenkreisen is, inet het Beeld van den Generaal tnedegerekend, 40 voeten hoog. Het Voetftuk, van fraai wit Marnier, is 11 voeten in het vierkant, en deszelfs findemmen 34 voeten groot. Het Beeld via den Generaal is van 16 voeten, en uit Brons gebeeten wd. Hy ftrekt zyn' arm naar het Oosten uit, en zyne regterhand fteunt op het gevest van zyne f*beL Zyn hoofd is mtx lauwenfc omkranst. Pary, den igdett van Oogitmdand. De Lettered en het openbaar Onderwys hebben de Heer Luc& De Lanciaver verloren, die, schoon nog johg, reeds cene lange en nurtige loop b a an betreden beeft. Deze achtinwandige Hoogleeraar wen de Letterkunde verfcheide voortrefFelyke voonbrenglelen en het Prans Toorteel het schon Treurfpel de dood van Hector verschuldig is, is eestgisteren, den 17den, aan de gevolgen eener langdurige en sartatelyke ziekte overleden, weinige uren na dat, waarin by de plegiige uitdeeling der Pryzen van de Univerfiteit, Z* E. de Grootmeister zyn leedwezen betuigd had, van hem niet perfonallyk te kunnen bekroonm, als Schryver van de beste Latynfche Redevoering over het Huwelyk van H. H. M. Het Mufeum der Natuurlyke Historie werd met een Visch, die 05 voeten lang is, vermeerderd; dezelve behoort tot het geflacht der Zeehonden; de Natuurkenners noemen hem Squalm Maximus. Den 7den van Slagtmaand des jaars 1808 is hy digt by Dieppe gevangen. Deze Visch woog toen. Zegt men, 12,000 ponden de Visfchers bekwaraen er 67½ ponden. Deze foort voedt zich met kleine Vissen; by des ichs opzetting heeft men zich hiervan overtuig, daass er meer dan twee tonnen met dezelve uit zyn ligchaam wamen. Voor als nog heeft men denzeu in de zaal der Vogelen cene plaats gegeven; na dat hy in een' i nicer gefchikten vorm gebragt zal zyn, zal men den- I a art- zdvefi in een andere zaal, nabv zyne geflacrngernoov-ten, plaatfcn. —' Het gebouw der Galerytn van het" Muscov, wordt, gelyk bekend is, aan de Noordzyde : cen derde vergroot, waar door men vier groote zalcn vcrkrygen zal. De twee bovenfte zalen zyn byna voltooid en eulien met nieuwe zoogende dicren en v*ge-len bezet word en Dordrecht, den Ärzten van Oogstmaand. Ons Ge- nooifchap Pictura was federt twee jiren verhinderd geweest, om deszdfs Kweckelingen tot het dingen naar Eerepryxen uittenoodigen. Dan zulks dit jaar wederom gefchied zynde, hebben zes Teckenaars naar het leven zich in dit ftrydperk alien zeer JoffVlyk gekwetcn. Onder dezen is aan den Hetr G. A. Schmidt, met algemeene liemraen der Directie, de eerfle^ en aan dca Heer Barth. Bonket, die zynen voorttiever wel koit op den voet gevolgd was, de tweede zilveren MedailFe toegewezen. Deze Pryzen zyn, naar gewoonte, op gisteren, deft Aoften, de geboortedag van den Heer lnfteller, in eene daartoe tegen den avond by elkanderen genoodigde  van den, Santheuvel, Heer van Driel, Oud-Burgemester, müssen Ontvanger van's Lands gemeene middelon te Dordrecht, uit wiens Legaat deze Eerepenningen verflrekt worden, 't welk, volgens zyn Wel-Edel-Geb. uiterften wille, by het overden der Vrouwe-Weduwe, aan dit Genootfchap moest worden aangeboden, is mede op dezen dag, ter zyner gedachtenis, alhier aan den wand geplaatsu. De ROEM der HOLLANDERS. Gefchiedkundigt proeve over de vindingrykheid der Hollanders en over hunne voornnamfie Uitvindihgen en Ontdekkingen. (Naar het Hoogduitsch van Prof. C. F. Haug.) Tegen geen Volk in Europa is men nicer algeraeen ingenomen, over geen Volk velt de grootfte Bekker oder ein Strenger oder oder voor geen is de ondankbaarheid van vreemde Natien meer knellende, dan voor het Nederlandsch. Volk. Schryvers, reizende Liefhebbers, Vorften, Ministers en byzondere perfonen, zelfs Land-, Aardryks- en algemeene Historisch-verfahren, heben dikwyls den Hollander, zoo wel van den zedelyken als verstandelyken en letierkundigen kant, met oo-verbiddelyke hardheid, onder het Aambeeld gelegd van hunne ongemakkelyke luimen of gaahde gemaakte gevqeligheid, en hen met rondq woorden, zoo al niet een der vyf zintuigen, maar al te dikvverf geest en hart, waa* geyoel en vlug verquft ontzegd. Franfche en Düsseldorf, dikwyls met elkander aufgefproken te hebben, om deze vporzeker aufgefproken te hebben, om deze vporzeker aufgefproken te hebben, en op zyn best van de Hollanders te spreken, alleen om hen — te befpotten, en hunne tleugden den naam van zwakheden, hunne zwakheden die van ondeugden te gven. Vole — zeer vele Reisbefchryvers, Jchoon zy 00k flechts vlugtig dit land eenig nader bezien waardig keurden, lieten geene gelegt nheid voorf bygaan, om de min gunstige zyden van die Volk zoo potGg of boosaardig als mogelyk voorteftellen, en het goede, het loiFelyke, het schitterende, of over het hoofd te zien, of althans te verzwygen. Slechts wei-jiige waren in ftaat (en zelfs deze Weinige wilden niet pile de wetenfthappelyke kennis, de genie voor kunst, den yver en de diepdoordringende inzigten van deze zoo zeer miskende Natie, naar verdienfte op prys te ftellen, eo buitenlands bekend te maken. I 3 Mart 1 Digitized by C U4 ) Maar bet is hier, hoe geroakkelyk het zou vallec, IByn oogmerk niet, van den Zcdclyken leant dc eere der Hollanders tegens zoo vele herhaalJe onverdiende aanvallen te verdedigen. Oe Gefchicdcnis , die met nra» gekochte Lfofredenaresfe van dit Volk, de dagelykfche onder vinding , en ecu voikomen onpartydig oordeel tuU Jen ieder verftandig man van zelfs teregt overtuigen, dat de Hollander, niet roeer of minder dan andere Na- tien, een onbedorven zedelyk karakter en zedelyk ge- voel voor het fchoone, ware en goede bezit, en dat enkele gebeurtenisfen, by voorbeeld, de moord der ongeiukkige gebroeders de Witt, de barbaarschheid van eenige matrozen en de wreedheden van enkele Hol- Jandfche planters, even weinig op de ganfche Natie toepasfelyk zyn, als de Paryfche bruiloft en de gru- welen der Terroristen op het Franfche Volk, Ook hebben de Spanjaarden en Fortugeom ten alien tyde, in wreedheid tegen de flaven , hun de loef afgettnken. Maar ik bedoel hier alleen de eer der Hollanders van de Verftandelyke en Letterkundige zyde, in het vak van algemeene wetenlcnappelyke Kundigheden en der fchoone Kunften , maar vooral ten opzigte van hun- ne vindingrykheid en hunne gewigtige uitvindingen en ontdekkingen van allerleijen aard. Engelfche, Fran- fche en ook Duitfche Schryvers, gaan met oovcraot- woordelyke ftrengheid op de Hollanders los, en fchel- den hun zander onderzoek, voor geest en gevoclloos^ lomp en dooa! ja nog raeerf de Schryvers der Upiver- fal History , een achtenswaardig Genootfchap van (voor- gewende onpartydige) Gefchiedfchryvera, vinden gee- ne uitdnikkiiog te hard, welke de geest- en herfenlooae C phlegmatic y minventivc) Hollanders niet dubbeld ver- diend hebben. Wie kent nfet de fchoone verdedi- ging der Hollandfche Natie, tegen deze zoo ongerym- de als vyandige befchuldigingen, door den beroemden Emcelserts De nog levende \erdienftelyke Iloogleeraar van Haiielsveld, te Amfterdarn, heeft in zyne Befchxyving van den zedelyken toettand van het Nederlandfche Volk op het einde van de achttien- de Eeuw, ook van deze befchuldigingen melding ge- jnaakt (*) Verctedigiog ran de Eer der Hollandfche Nafle %\ ijfQ. door |^o£lsert«, Bedieoaar des R, Ertf* ti Hoonk Digitized by ( tnaakt en dezelve afgeweerd, 2onder evenwel ryne afi. ders zoo voortreffelyke pen tot wederlegging derzelve door fprekende en beflisfende bewyzen* in het vak der Wetenfchappen en Kunften, uit de Oefchiedcois, te gebruiken. Ook Engelberts verdedigde de Hollan- ders alleen van de zedtlykc zyde cn ha ait geenzins zoo vele fchitterende bewyzen uit de Gefchiedenis der Ge- leerdheid en fchoone Kunfteri, voor de groote Letter- kundige verdienften, de waarde van den geest en de genie der Hollanders, aan. Het geen de werkzame en talentryke is Francq van Berkhey (f); en de edele en yverige Marti-net (§) (in leven Predikant te Zutphenj in hunne lofwaardige Werken, ter eere der Hollander, schreven, was helaas! grootendeels flechts voor den kleinen werkkring berekend, die tot hier voor de Hollandsche taai openftond, en het minstere werd in andere landen bekend. Voltaire zelfe, schoon h, uit een gefchiedkundigoo'gpum, de Nederlandsche Natie verheft, geechter dezelve dikwerf ten prodi van de bytendfte spot zuim, van zyn vernuft en zelfs dikwyls van kinderachtige wraakzucht. Hadden echter ten minstere de trotfche Britten bedacht, dat reeds in het ja«r 1368 de Koning van England  Hist, van Holland, Deel I. (f ) VaderL Hist. wk. r. 179U 14 Digitized by Google C is* ) tuur eeo land outwrong ; die door de roemrykfte voo*- bedden van hcldenmoed en tegenwoordigheid van geest de oogen der ga niche wereld tot zich trok ; eene N*- tie, die, oorfpronkelyk op eene kleine moerasfige it reek lands bepaald, in die Vyerelddeelen zich door Handel en Zeevaart vestigde; — eene Natie eiadclyk, die on- der hare Zeehelden eenen Tromp , de Ruyter,, Wassenaar en van Galen j onder hare beroeradfte Geneesheeren eenen Boerhave, Ruysch, van Swie- ten en Camper; onder hare algemeene Genien eenen Gr onus en Erasmus , eenen Vossius en Gronovius ; onder hare talryke Geleerden en Natuuronderzoekereo eenen 'sGravesande, Musschenbroek, Swammer- dam, Leeuwenhoek, Nieuwentyd, Nieuwland enz.; onder hare Dichters eenen Vondei,, Poot, van Winter enz., tellen mogt, behoeft inderdaad geenen verdediger van haren wetenfchappelyken roem en van hare werkzame grootheid. Maar dat de Hollanders ook geest* tn'vindingryk «yn» dat zy ongenjeen nuttige ontdekkingen en uitvin- dingen van allerhande foort gedaan hebberj, en dat wy zonder deze Leermeesters (die alleen misfchien voor de Duitfchers in die opzigt moeten onderdoen) niet al- leen in de Scheepvaart en Koophandel, maar ook in vele vakken der Letterkunde en Kunften nog verre ten achteren zouden zyn, zou menig, zelfs onbevooroqp+ decide, zonder bewyzen, bezwaarlyk gelooven willen/ ( Het vcrvo/g Merna )< BOEKBERIGTEN uit ENGELAND. Men verfprend het Professors an een Werk, waar aan deszeits Scbryver, de Heer Alexander Walker, den titel van Archhoi van alle Wetenschappen geefu Zyn oograerk is niet minder, dan daar in it pLaifen, al het geeo de onderfcheide Dagbladen bevatten; alle Werken, die lets bejangryks behelzen, en alle rorderingen, welke de Wetenschapfen in Engeland en in alle andere wereldstreken maken, te vofflielden. De Schryver is voornens daarin van aile he-dendaagfche gntdekkingen te fpreken, elk hare plaats en Waarde aaa te wyen, en den iqvloed aan te toonen, welkea y op de vorderingen van het gedeelte der Wetenschap, waar toe zy betrekking heeft, kan hebben, en de toepasfing welke men van dezelve op Digitized by Google C *37 ) zy op de vorderingen van het gedeelte der Wetenschap, waar toe zy betrekking heeft, kan hebben, en de toepasfing welke men van dezelve op Digitized by Google De kunften maken kan. De Hr, Stace vervolgt zyne verzameling van oorfprookelyke Anecdoien betrekkelyk Cromwell. Er zyn fer zeer wetenswaardige en zelfs belangryke voor de Gefchiedenis onder. Er is in bet licht gekomen of moet weldra verfchynen, eene volkomen Gefchiedenis van bet Paard, van den Schry? ver der Rural Sports (Uitfpaiiniogen van bet Buitenleven). Hy handelt bierin over de wyze, om de Rasfen te verbeta-Ten, de Paarden optevoeden, en ben volgens bunne verfchiedelende beftemming, te dresferen, als, om te trekken, te arbeideD, voor de jagt, als ryd- of koetspaard en. Dit Werk is met Anecdoten verrykt, en van eene lyst der verfchiedelendeziekten of toevallen, waaraan deze dieren onderworpen zyn, met rnidd. elen, om dezelve te yoorkomen of te genezen. 