Batavia
Conscience, Hendrik, 1812-1883
Vrouw Van den Broeck, die zich erst had verblyd, in de vaste hoop dat de Luitenant hun gebed ging verhooren, zag nu hoe hy ontkennend het hoofd schudde. Deze teleursteUing ontrukte haer eenen uieuwen schreeuw. Om eenen laetsten stryd tegen des jongelings onverbiddelykheid te beproeven, wierp zy zich insge]yks geknield voor hem neder, en riep : « O, Walter, God zelf heeft u bestemd om myn zoon te worden. Hy, wiens leven ik van uwen edel- moed afsmeek, is uw vader, de vader uwer bruid< Gy wilt hem dooden! Zal dan zyn oDschuldig bloed, als een eeuwige scheidspael, tusschen a en zyn kind worden gestort? » « Walter, o Walter lief » kreet Aleidis « wees gevoelig voor onze tranen! Weiger my hat leven van mynen armen vader niet! Schande, zegt gy? maer ik, Aleidis, ik zal u eeren en beminnen, u dankbaer zyn, als den weldoener, den redder van hem die my het leven schonk. Niet slechts uwe bruid zal ik biyven « To de good o, genade genade genade! Eensklaps stond de Luitenant uit den zetel op, en zegde met eene verrassende kalmte: De vreeselyke stryd is over: ik bezwyk onder het medelyden, onder de liefde Ach, en toch, ik bemem m3m vaderland! Maer ik moet bukken.onder het wreede lot. Laet my van hier weggaen, Aleidis; ik zal de slagtoffering volvoeren. Roem, eer en groot- heid verzaken om alleen in uwe liefde nog te leven. Blyf, wees gerust: Walter gaet uwen vader redden. — Eilaes, eilaes, tot welken prys! Dit zeggende, sprong hy naer de deur en liep wel snel, doch met wankelende stappen over het plein, tot dat hy de wooning des Bevelhebbers bereikte en erbinnen trad, om zich in de zitting des krygsraeds te begeveD Eenigen tyd daerna verscheen hy met de leden van den krygsraed op het plein. Aller gelaet was door verdriet en diepe spyt versomberd; het hoofd hing hun op de borst, en de blik hunner oogen was glans- Iqos en traeg. Walter droegen opgevouwen witten doek onder den arm: waerschynelyk de vlag, waerdoor men den vyand ging te kennen geven, dat men den aengeboden vrede aenveerdde en bereid was tot het verlaten der Factory. Op bevel van Pieter Van Ray begon een tromme- laer vergadering te slaen; en, dewyl soldaten en zieken op het plein stonden te wachten, om te weten wat de krygsraed zou beslissen, was al de manschap, in min dan eenige oogenblikkeri, op de gewoone verzamelplaets, in gelederen geschaerd. De Bevelhebber deed de twee vleugels der bezet- ting tot het vormen van eenen kring te samen zwenken, en zegde dan, tot de nieuwsgierige en verwonderde soldaten, dat de Luitenant Pietersen, in naem des krygsraeds, hun eenige droevige maer onvermydelyke beslissing ging mededeelen. — 74 — Het gezigt van het witte vaendel, dat Walter onder den arm droeg, had de zieken eenigzins laten Ter- moeden wat er glDg geschieden. De hoop dat het uer hunner redding ging slaen, schonk hun eenige krachten weder; zy reg Tetzen zich auchter de aoldaten op de teenen of staken hunne hoofden tusschen de gelederen, om te hooren wat men de mansdiap zeggen ging. Het was bevend en verbleekend dat de Luitenant tot de manschap sprak. Deed hy geweld om ^e woorden den kalmen toon der gelatenheid in te drukken, zyne stemme toch beloog die gemoedamst; want zy sidderde akelig, en scheen op te klimmen idt eene borst, die door eene doodelyke wanhoop werd verscheurd. c( Yrienden, dappere lotgezellen » zegde hy a de krygsraed gelast my u kennis van eene gewigtige beslissing te geven. Wei kon onze Bevelhebber, onder zyne eigene verantwoordelykheid, gebieden wat hy goed en raedzaem oordeelt ; ons alien bleef slechts over, als trouwe soldaten, te gehoorzamen ; maer br en ook de overige leden dea krygsraeds hebben gemeend dat uw moedig en verheven gedrag u het regt heeft gegeven, om mede te beslissen over het — 75 — lot dezer zoo lang en zoo duer verdedigde vesting. De krygsraed heeft overwogen dat reeds zoo veel Nederlandsch bloed op dit klein plekje gronds heeft gestroomd, dat hy reeds zoo vele lyken onzer broe- deren heeft version den, en dat ziekte, derving en moedeloosheid welhaest een aental nieuwe slagtoffers zullen treffen. Daerenboven, heeft hy erkend dat wy geene redenen hebben om nog op de tydige verschy- ning der beloofde hulp te hopen, en dat diensvolgens een langere wederstand ons alien eene onfeilbare dood toewydt Op myn voorstel, op myn voorstel alleen, heeft hy besloten, heden nog het witte vaendel op te hyschen en de Factory over te geven. O, ik smeek u, verheft uw hart tot eenen pynlyken helden- moed ! Hebt medelyden met uwe arme vrouwen en kinderen, met uwe zieke gezellen, met onze gevan- gene broeders, met ons ongelukkig Opperhoofd, dat te Jakatra onder het zweerd der beulen zieltoogt, en bidden d de handen tot a uitsteekt » a Ja, vrede, vrede ! verlossing ! » kreten de zieken achter de gelederen. De meeste soldaten hielden het hoofd met treuri- gen mismoed gebogen en bleven stilzwygend ten gronde zien; anderen, — en dit waren voomamelyk - 76 — dc mannen van Walter's Vaendel zelven, — getuig- den door een grammoedig geinompel, dat zy niet geneigd waren om Id de overgaef der Factory toe te stemmen, en stuerden hunnen jongen overste ver- wytende blikken toe, als scheen zyn onverwachte ommekeer hun een verraed. Deze beschuldiging deed den Luitenant in al zyne leden sidderen ; met meer kracht in de stemme, zegde hy : « O, broederen, ik lees in uwe oogen wat gy niet zeggen durft. Wist gy nochtans, hoe. het gevoel der schaemte my den boezem verscheurt! Kondet gy zien hoe my het hart daerbinnen verkrampt, by het vervullen myner pynlyke zending ! Gelooft my, het grootste geluk dat God my gunnen kon op aerde, was met u op dezen grond voor Nederland's eer te sterven ; maer de twyfel woelt in myn ontsteld gemoed : my verschrikt eene akelige verantwoorde- lykheid. Zyn wy meester om ons eigen bloed tot den laetsten druppel te vergieten, de Heer heeft ons toch het regt niet gegeven om het leven onzer anne broederen, onmenschelyk, — en nutteloos misschien, — op te offeren, ter voldoening van onzen onplooi- baren moed. » — 77 — Tot zyne mannen gaende, greep hy de handen der dappersten, en zegde met tranen in de oogen : « Ach, gy kent my : ik heb u het voorbeeld der lafheid niet gegeven; my ook bloedt het hart van schaemte; my verbysteren de zinnen van wanhoop maer ik bezwyk onder een onverbiddelyk noodlot. Komt, vrienden, doet het uit raedelyden voor my. Geeft uwe toestemming; ik zai er u dankbaer voor zyn als voor de hoogste welded. Is er schande, laet zo op my nederkomen: ik zelf zal de vredevlag sogen. Nen, neen, men zal ons niet beschuldigen. Wat wy reeds hebben geleden, wat wy reeds hebben gedaen, zal getuigen dat wy slechts plooiden onder het gewigt van eenen pletterenden nood God, hoe pynlyk! Oh, waerom ben ik geenen dag vroeger gestorven! By deze grievende klagt rukte hy zich de haren uit en vreende met overvloedige tranen als een kind: hy scheen zinneloos. Toestand sloeg de hardvochtigste soldaten met medelyden; alien betuigden dat zy, aengezien het toch anders niet zyn kon, met gelatenheid zich onderwierpen aen het lot. En, nu insgelyks de handen jyiTAVIA. Ill 6 — 78 — van honnen beminden overste grypende, poogden zy hem te troosten, en verzekerden hem dat hy niets van hunne hoogachting en van hunnen eerbied had verloren. Walter Walter Walter Antwoordde niet; maer hy ontploide met bevende handen het witte vaendel en rigtte zich na^ de wallen. Vele soldaten en zieken volgden hem; meer nog omdat zyne schrikkelyke ontroering hun Toor eenig ongeluk deed vreezen dan om by de ophysching der vlag tegenwoordig te zyn. De Luitenant waggelde op zyne beenen als een dronken mensch; by het beklimmen der wallen viel hy zelfs eens ter zyde tegen de borstweer. Men kon wel zien dat hy zich wilde spoeden^ om het noodlottig werk te volbrengen; maer hem ontbrak de kracht, en hy Bukkelde slechts langzaem voort, tot dat hy den mast bereikte, waerboven Nederland's drykleurige vlag zoo lang en zoo roemryk had gewapperd. Dager gekommen, wilde hy het snoer van het viede- vaendel aen de vlaggelen knoopen; maer also hy eensklaps in verstrooidheid ware weggedwaeld, bleef hy beweegloos staen en stuerde de oogen over de zee Dien dag was de gezigteinder zeer beneveld en, — 79 — op een half uer verre, door eenen ondoordringbaren mist begrensd. In dien eindeloozen nevelkolk hield de lydende joDgeling nu^ onbewust^ den blik gevestigd Daer boorde een roode bliksem door bet mistgordyn! Daer rolde een donderende kanonknal in lange galmen over den onmeetbaren plash... Een tweede* bliksem licbtte, een derde, een vierde en zoo sidderde de lucht tot tienmael toe, onder bet sein der kanons Eene vloot! Maer welke? Een schreeuw van angstige hoop, van uitzinnige falydschap brak los uit aller borsten. Walter vie! geknield aen den voet van den vlaggemast en hief de handen ten hemel; al de aenwezigen volgden zyn voorbeeld, en er steeg uit den schoot dier ongelukkigen een vurig geb Ein heer des Hernes, die misschien zich hunner toch hat, hätte er nicht zu echter in twelft. Er verscheint een klaps, van achter een der talryke eilanden, die in de baei van Jakatra verstrooid liggen, een groot getal riemen gedreven. Op den voorsteven van het vaertuig stond een man die de hoogte hief; de bootsgezellen Dan kende de blydschap der soldaten en der zieken geene palen meer: men vergoot tranen, men hulde van vreugde, men omhelsde elkander, en de schreeuw: a De vloot! de vloot! Hoezee! Batavia! » werd den hemel als een dankgebed in >>^S^gc gaknen toegezonden Walter scheurde, met de vervoering der zinnelöhold, het witte vaendel aen stukken, en zonk dan, door de blydschap overmand, magteloos ten gronde. « De vloot, de vloot! Batavia! » was de schreeuw die opsteeg uit al de hoeken der Pactory. « 1 * Aldus ftoDden de zaken ten i;edenyde geachtpen, wanneer het Usfik Tcnraghte outlet Toor de belegerden, op den 25*" dagli van Lentemaat, it* jaen 1619, Tendieea, toen d' oppetstedeyoogt, Jan Heteni. Koen, toot de stad Jakatra met eene vloot van leventien achepen quam opdonderen. « JOHN NnuHor, Mi. 28. XL Eenige uren* later stonden er ongeveer duizend Hollandsche soldaten en bootsgezellen, op het strand in gelederen gesclaerd En de sloepen vaerden nogimmer over en weder, om de manschap uit de zeventien schepen der vioot aen wal te brengen. Al de zieken, de vrouwen en kinderen gingen en kwamen voor de soldaten, met luidruchtige vreug- dekreten en uitzinnige gebaren van blydscbap. Zelfs degenen die den dag te voren zicb schier niet regt konden houden van magerheid en uitputting, huppel- den en dansten nu rond eenige vaten versch en zoet — 82 — ■ ■ water, dat men tot hunne lafenis van de schep^ had gehaeld. Geen levend wezen was er in de Factorr gebleven : alien waren uit de enge muren gevlugt, waerbinnen zy zoo lang en zoo veel hadden gele- den Nu was het wee vergeten; nu dankten zy den Hemel, dat hy hun de pynlyke beproeving had opgelegd, en hun had toegelaten ze tot het einde, ter eere des vaderlands, te doorstaen. Tusschen al deze uitgelatene menschen waren er slechts twee die met moeite hunne tranen konden bedwingen. Zy stonden verre van de anderen, een- zaem en met gebogen hoofde ; en wanneer zy sonis in stilte tot elkander spraken, dan waren hunne woorden bitter en treurig, alsof de komst der vloot voor hen alleen veeleer een ongeluk dan eene weldaed ware. En inderdaed, de Javanen hadden de verlossmg van den gevangen Hopman Van den Broeck aenge- boden tegen de overgaef der Factory ; werd er door de Hollanders niet onmiddellyk tot deze overgaef besloten, dan zou de ongelukkige Hopman worden ter dood gebragt. De komst der vloot was dus zyn vonnis? Misschien had reeds zyn bloed in het Javaensche kamp gevo-ten? En, indien hy nog leefde, zou dan de vyand, daer nu alle hoop hem werd onnten, zyne teurstelling niet op den annen gevangene wreken? Hoe onmenschelyk zou men hem niet martelen! Dit waren de schrikkelyke gepeiuzen, die in den boezem van des Hopmans echtgenote woelden, tcrwyl zy dus eenzaem en treurend^ mel hare dochter buiten de Factory stond, en al de vreugdebedryven en gelukskreten harer vorige rampgezellen zag en hoorde. Reeds was de algemeene Stedevoogd Jan Fietersz. Koen tot haer gekommen, en han lang met haer gepoogd en door vriendelyke woorden gepoogd en troost in haren benauwden boezem te gieten; zy en hare dochter hadden, by des Stedevoogds bewyzen van medelyden, overvloedige tranen gestort, en hem zoo diep geroerd, dat hy eensklaps tot zyne manen was gegaen, als hadde hy eene plotselyke beslissing genomen. De algemeene Stedevoogd was Niet voornemens geweest, dien dag nog iets tegen de Javanen te ondernemens ofschoon de manschap der schepen, door het verhael van het lyden der bezetting veront- weerdigd) luidop smeekte om onmiddellyk tegen den — 84 — vyand te mogeD inrukken; — maer wanneer de Stedevoogd met Vrouw Van den Broeck had gesproken, en den doodelyken angst die haer den boezem scheurde bad doorgrond, vermeende hjr insgelyks dat men, door den vyand te verrassen, misschien nog het leven van den gevangenen Hopman zou kun- nen redden. Vermits de manschap het wenschte en men in alle geval Van de overwinning zeker was, bestond er geen gevaer, om zonder den minsten uitstel de stad Jakatra aen te tasten, en ze nog dien dag door vuer en zweerd tot den grond te vemielen. Men was nul bezig met de noodige mätigem, dien aenval te beramen. De algemeinen Stedevoogd, omringd door de Hopmans der Vaendels, stond ojp weinig afstond voor de slagorde en hield krygsraei. Walter Pietersen was daer insgelyks tegenwoordig. Hem woog zyne daed van dien morgend nog zwaer op het hart; hy zegde weinig en hield meesttyds den blik als beschaemd ten gronde; maer de algemeene Stedevoogd, die wist hoe weerdig en hoe onverschrocken hy zich gedurende het beleg had gehouden, stuerde hem dikwyls het woord toe, en drukte hem meer dan eens de handen, om hem te troosten en hem weder moed in het hart te'storten. Terwyl de overstei waren vergaderd en zy de schik- kingen tot den aenval overwogen, kwamen de sloepen met de laetste manschap van de schepen aen wal. Het gansche leger werd, ingevolge van reeds gegeven bevelen, in twaelf Vaendels verdeeld. Tien dezer verschillige benden zouden zich, in het veld, op zekeren afstand van elkander spreiden en den vyand Langs alle zyden te gelyk aengrypen. Met de twee overige Vaendels zou de algemeene Stedevoogd in de vlakte blyven, om hulp te brengen waer het mogt noodig zyn. Dewyl de Javanen hunne legerplaets reeds hadden verlateen en zich binnen Jakatra hadden vertrokken, zou de aenval tegen de wallen der stad gerigt worden. Mannen met brandende pekfakkels zouden de Vaen- dels volgen en het vuer in de huizen steken zoo haest men over de wallen der vyandlyke stad zou geraken Men had insgelyks al de ladders aengebragt die in de Factory bestonden, alhoewel men meende dat men deze werktuigen niet zou noodig hebben, aen- gezien de wallen van Jakatra zeer laeg en door vele ingangen waren onderbroken. Weinige oogenblikken daema gingen de oversten uiteen en begaven zich tot de Vaendels, om de laetste bevelen des Stedevoogds aen de manschap mede te deelen. De fakkels werden onts token en de ladders opgetild Walter Pietersen, nadat hy in korte woorden aen zyne mannen had doen kennen, wat zy by den aen- val hoefden in acht te nemen, ging acbter zijn Yaen- del, waer de neger stond, en zegde hem: <f Zorg, Congo, dat gy ons niet verdedigen; maer ik heb tien myner dapperste gezellen aengesteld om over uw leven te waken. Heb aldus goeden moed. Zoo haest wy binnen de wallen van Jakatra geraken, zuUen wy, zonder ons om lets anders te bekommeren, regtstreeks naer des Sultans Dhalm loopen en de gevangenis van uwen ongeluk- kigen meester zoeken. Zult gy u nog den w^ herinnerbn? » « Betrouw op my, Luitenant » zegde de neger c( ik zou de krocht in den Dhalm blindelings vinden. Vrees niet dat ik achteruit zal blyven; kan ik mynen regterarm n og niet gebruiken, myn hart is toch even goed. » Geve de goede God dat wy den armen Hopmau nog levend vinden! » zuchtte de Luitenant. — 87 — De geele meDSchen zyn valsch en wreed » zegde de neger « maer nle Heer van hierboven is almagtig en mild. » De stem des Stedevoogds klonk langs het strand de trommels hieven een geroffel aen en gaven het teeken tot het voorwaerts rukken des legers. Al de Vaendels zwenkten beurtelings ter plaetse waer zy stonden, en trokken dan regt vooruit, over het vlakke veld^ tot dat zy zich op een musketschot van Jakatra bevonden. Men zag de Javanen, met pyl en boog, met zweerd en spies, in zoo groote menigte boven de wallen stätten, dat zy er schier geene ruimte hadden om zich te bewegen; het was er een gekriel en gewemel, een gegens en geraes, also al de inwooners des eilands binnen Jakatra waren te saem geloopen, om de bedreigde stad te verdedigen. De Houlandsche Bevelhebber die vor honderd Muskettiers vooruittreden, aenzocht hen welte mikken, en bevool de Piekeniers zich gereed te houden, om al te gelyk, na het lossen der vuerroers. tegen de stad in te loopen en de wallen te bekommen. Een donderend musket vuer borst eensklaps los en, terwyl de OBtzaggelyke zegekret Hoezee, Hoezee, Batavia I » over de vlakte galmde, atormden de Nederiandsche Vaendels in wocste vaert vooruit. Slechts twee honderd man bleven met den Stede-voogd in het veld staen. Walter Pietersen, die zich in het midden der slagende en het digtste by Jakatra had bevonden, bereikte ook het eerst van al de stad. Door zijn voorbeeld en zyn woord aengevuerd, sprongen zyne mannalen als onverschrocken leeuwen tegen de wallen op, en verbaesden den vyand zoodanig, door de stoutheid en de onweerstaenbare snelheid van hunnen aenval, dat de Javanen, te dezer plaetse, hunne spiezen en zweerden wegwierpen en den wall voorlieten, om in alleryl naer het binnenste der stadte vlugten. De Luitenant volgde hen op de hielen en dreef hen, door de straten van Jakatra, als eenen rollenden stroom voor zich been. Door den schrik verbysterd, boden de Javanen geene tegenweer meer, en poogden in de vlugt de behoudenis huns levens te vinden. Men hadde zonder moeite vyanden by honderden kunnen dooden; want er waren er velen die uit de zystraten, al viedende, de Hollanders in het gezigt liepen; maer de Luitenant smeekte zyne gezellen, zich niet door hel uitoefenen der vrraek te Laten opholden, en met het in allerhaest tot des Sultans Dhalm door te dringen. Na dry of vier lange straten, volgens de aenwyzing des negers, te hebben door loopen, bereikte de Luite-nant bet breede plein voor den Dhalm, en hy meende ordtr de Waringa-boomen door te gaen, om bet voorstelyk paleis te bereiken, toen eensklaps de neger eenen zonderlingen kreten van verrassing slaekte, en sidderend met den vinger vooruit wees in eene straet, die naer bet ander einde der stad zich rigtte. Daer! Daer! Dagegen Congo. Gauw! Ziet, ginder, de bende Javanen die vlugt! Zy voeren den Hopman weg! Walter stuerde den blik in de verte; en, vooruit loopend, schreckenwde by: Manen, manen, voorwaerts! Nog een poo-ging! Ik bezweer u, vliegt 1 De Hopman leeft! God zy met ons! Oh, konden wy hem levend verlossen, wat schooner zeigeprael! En, door zyne trouwe gezellen van naby gevolgd, stormde hy in de straet de vlugtende Javanen achterna. Vooraleer by ze kon inhalen, hadden ze echter eenen der stadsuitgangen bereikt, en worin in het veld, t!pchen digt geboomte, verdwenen. Walter Pietersen gaf daerom de vervolgig niet op; hj scheen al zyDen moed en al zyne hardnekkigheid te hebben teruggevonden, en zwoer als razend dat hj dcD Hopman levend of dood zou terugbrengen, al moest by daertoe bet ganscbe eiland doorloopen. Niettegenstaende bet gevaer dat bem in den sAoot der digte bosscben en verre van bet Nederlandscb Leger, kon ontmoeten, sprong by met zyne gezdlen door struik en beester voort, en verdanken wederstand tusscben bet digtgewassen loover De andere Hollandscbe Vaendels badden, gedu- rende een wyl, eenen nog al ernstigen wederstand ontmoet, en bier en daer was bun eerste stonloop zelfs bloedig afgeslagen geworden; maer toen de Nederlandscbe krygslieden, op vyf of zes plaetsen te gelyk, den wal badden beklommen en eene schriftke- lyke vemieling begonnen aen te regten, erkenden de Javanen dat alle boop voor ben verloren was. Hunne zwaerste wapenen wegwerpende, vloden %j van den wal, om langs de andere zyde der stad in bet veld en in de bosscben een ontkomen te zoeken. Met woede en aengejaegde wraekzügebenden en sloegen de Hollanders onder de viedende vyanden — 91 - en vervolgden hen tot dat zy, buiten de stad en in de bosschen, uit hun gezigt waren verdwenen. De gFootste magt der vlugtelingen kwam dus achter den Luitenant Pietersen; en hy, met zyne zestig gezellen, ging zich wärmerlich langs alle kanten door eenige duizende wraekzuchtige vyanden omringd zien. Welk lot deze dappere mannen was beschoren, welke heldenden zy in den duisteren schoot des wouds gingen bedryven, hoe de lysken rond hen zouden verspreid lagen vooraleer ook de laetste hunner bezwecken, dat zijn niemand hunner gezellen weten Door dezelfde gedachte als de Luitenant Pietersen gedreven, ylden de versten en soldaten, die tot de bezetting der Factory behoorden, naer den Dhalm, in de twyfelachtige hoop dat men daer den gevangen Hopman misschien nog levend zou vinden. Zy door liepen het paleis tot in zyne verborgenste hoeken; zochten in alle zalen en vertrekken, en riepen met loidersten, den Hopman by zynen naem opdat hy hen mogte hoore, indien hy ergens in eene geheime plaets opgesloten ware. Dewyl de Javanen, de bestorming voorziende, al hunne vrouwen, kinderen en oude lieden op voorhand uit de stad hadden doen vertrekken, vond men in den Dhalm, noch in de andere huizen, eenig inwooner, die kon zeggen waer de Hopman was gebleven en wat men met hem had gedaen, Waerscbynlyk zouden eventwel de Hollandsche soldatei, hunne opzoekingen nog lang hebben voortgezet, maer nu schreeuwden eenige stemmen van buiten : « Vlugt, vlugt! De stad staet in voUen brand! » De Hollanders staken in allerhaest het vuer aen de wanden des Dhalms en vloden op het plein. Hier zagen zu uit alle hoeken der stad, wolken rook ten hemel stygen; het gekraek der brandende bamboes en rottangs vervulde de lucht met een verrecht, doch ontzetend geklärter, dat echter beheersdicht werd door het magtig geroffel der trommel, die de Houlandsche soldaten uit de stad terugriepen. In het veld, tusschen het veroorderende Jakatra en de Factory, stond de algemeene Stedevoogd, die de wederkeerende krygslieden, elk onder zya Yaendel, in gelederen deed schikken. De dappere Kön ontscheepte 1,000 man, deed het beleg opbreken, viel op de stad Jakatra aen, nam ze stormenderhand in, en leverde le oder aen de vlammen. Achter en ter zyde der slagorde bevonden zich de zieken, de vrouwen en de kinderen, die by Letz zien der vlammen boven de stad, in de handen kletsten en bederen zongen om de overwinning te vieren. Vrouw Van den Broeck en hare dochter Aleidis, door eene angstige verwachting aengejaegd, waren insgelyks tot by de soldaten vooruitgekommen en zagen, sidderend en met bygenden boezem, elken terugkeerenden soldaet te gemoet ; maer wanneer zy er schier geene meer zagen komen, en zy zich over- tuigd achten dat meest al de manschap onder de Yaendels was vergaderd, dan weerhielden zy hunne tranen niet langer. Aleidis legde haren arm over den schouder barer moeder, verborg zich het aenge- zigt tegen hare borst en weende met smartelyke snikken. Nog poogde Vrouw Van den Broeck haer te troosten, door haer te zeggen dat men hopen mogt zoo lang Walter Fietersen niet was teruggekeerd ; maer dap toonde Aleidis de brandende stad en boog sidderend het hoofd, als wilde zy beduiden dat in dien vuergloed welligt een dubbel ongeluk hen had getroffen Het was wonderlyk om zien, hoe snel de brand BATAVIA. lU 7 — 94 — binnen Jakatra van het eenen hnis naer het andere oversloeg. Alhoewel slechts door eenen zachten wind — 94 — binnen Jakatra van het eenen hnis naer het andere oversloeg. Alhoewel slechts door eenen zachten wind — 94 — binnen Jakatra van het eenen hnis naer het andere oversloeg. Alhoewel slechts door eenen zachten wind — 94 — binnen Jakatra van het eenen hnis naer het andere oversloeg. Alhoewel slechts door eenen zachten wind — 94 — binnen Jakatra van het eenen hnis naer het andere oversloeg. Alhoewel slechts door eenen zachten wind — 94 — binnen Jakatra van het een gedreven, hadden de duizende vlammen zich wel- haest van alle kanten tot eene enkele onmeetbare vlam vereenigd, in welker midden des Sultans Dhalm als een gloeijend gebonw zich vertoonde. De stad geleek eene vurige zee, waerboven eene zwangere onweerswolk in wentelende golvingen zich bewoog. Zoodanig was het gekraek der bamboes en rottangs. dat men zou gemeend hebben, in den schoot van den blakenden kolk het musketvuer van twee stiy- dende legers te hooren. Terwyl über het oog op het brandend Jakatra gevestigt hiel, had de Stedevoogd zich door de Hopmannen verslag den gewordenen verlies dat elk Vaendel had geleden. Dit verlies was niet aen- zienlyk, en, behalve de eenige dooden en gekwetsten die men van de wallen achter de slagorde had gebragt, entbrak er geen enkel soldaet onder de Yaendels welke met de vloot waren aen||[ekomen. Niemand had zich diensvolgens door het vuer laten verrassen maer wat in den eerste onuitlegbaer scheen en welhaest iedereen met angst sloeg, was de verwonderlyke daedzaek, dat van het ganscbe — 95 — Vaendel, waerover Walter Pietersen het bevel voerde, nog geen enkel man was wedergekend! In den eerste meende de Stedevoogd te mogen denken dat de jonge Luitenant zich door zynen vuri- gen moed had laten medeslepen, en de vyanden ook buiten de stad vervolgde. Hy hoopte dat men, na eenige oogenblikken wachtens, hem wel zou zien terugkonien; maer nu was er reeds zoo veel tyds verloopen, dat de Bevelhebber Zu wel als de andere oversten, voor een groot ongeluk begon te vreezen. Indien men deze overwinning door het verlies van een gansch Vaendel beproefde soldaten hadde moeten konkopen, waren er veeleer redenen geweest om te treuren dan om zich te verblyden. Het was op het gelaet der mannen die met Walter binnen de Factory hadden geleden en gestreden, dat men droefheid en angst kon lezen. Hun moedige Luitenant zou met zestig hunner vorige rampgenoten zyn gesneuveld! Na zoo veel ellende, zouden zy de dood gevonden hebben op den dag zelven der verlossing! Hunne bekommernis en hunne droefheid gingen allengs over tot de soldaten der andere Vaendels; ook de vrouwen en kinderen werden stiller by het gezigt der algemeene verslagenheid; en nu vroeg men elkander, met benauwdheid in den blik, waer toch de moedige Luitenant met zyne gezellen mout gebleven zyn? De Stedevoogd en de Hopmannen gingen tot Vrouw Van den Broeck, en vroegen haer of zy misschien de reden van Walter's wegblyven kon vermoeden. De arme vfouw^ deed geweld om niet onder hare smart te bezwyken, en zegde dat zy niets anders wist dan alleenlyk dat Walter^ sedert dien morgend, tot de uiterste wanhoop was vervoerd en misschien de dood te midden der Javanen had wiUen zoeken. De schrikkelyke toestand dezer ongelukk Eigens, de tranen en klagten van Aleids roerden de oversten zoo zeer, dat zy wedyverden om hun door zoete woorden moed te geven en hen te troosten; maer wat kon hunne vriendenstem by de zekerheid van des Hopmans dood? Alzoo zy nog bezig waren met poogingen te doen om het lydend huisgezin een hoop in te spreken, die zy zelven had den verloren, zagen zy eensklaps in de verte, tusschen eenige heesters, eenen HoUandschen soldaet verschynen, die hinkte en met moeite voort — 97 — kon. Hy stak de handen uit en scheen om hulp te roepen. De Stedevoogd wenkte eenen Serjant en bevool hem, met eenige mannen den gekwetsten soldaet te gemoit te loopen. Ledereen was nieuwägigerig en hield de oogen met wachtende verwendering op den komenden soldaet gericht. Vermits geen enkel man der andere Vaendels entrakt, moest deze ongetwärte een der gezellen vjm Walter Pietersen zyn; en men ging dus veme men wat er van den heldhaftigen Luntenant was geworden. Men bracht den gekwetsten soldaet voor den Stede-voogd, die hem vroeg wat hem was wedervaren en hohe het kwam dat hy, alleen van zyn gansch Vaendel, wederkeerde. Heer Stedevoogd » antwoordde de soldaet » wy waren de eersten van al in de stad, en liepen regt-streeks naer het paleis des Saltans. Op het plein gekomen/ zagen wy in de verte eenige Javanen, die onzen Hopman van den Broeck wegvoerden en met het wilden vlugten..... » « God! myn vader leeft! » kreet Aleidis. « Moeder-lief, hy leeft! » « Hy leeft nog! » riepen al de anderen met blyd-schap. « Ga voort, ga voort » gebood de Stedevoogd. M De Luiteuant sprong als een verwoede leeuw iiaer de viedende J avanen, en wy hem achtema » hernam de soldaet «« maer de vlugtelingen hadden veel voor op ons, en geraekten in het veld en in de bosschen. Wat er dan verder geschied is, weet ik niet, heer Stedevoogd; en ik verneem, met diepe smarts dat myn dappere Luitenant en myne gezellen nog niet teruggekeerd zyn. » a Maer hoe hebt gy deze vronde bekomen? » werd hem gevraegd. A Het is een pyl die my door het been is gegaen antwoordde hy. "Toen wy, niet verre van Jakatra, tusschen digt geboomte geraekt waren, en weder de Javanen die den Hopman wegvoerden, in het gezigt hatten, verscheen er eensklaps eene wolk vyanden achter ons. Ik kreeg eenen pyl in het been en viel neder. Daer ik wel gevoelde, dat ik niet meer bekwaem was om my te verdedig, verborg ik my onder de heesters. Ik heb de stem des Littensants gehoord, die de manschap tot verdediging aenspoorde; ik heb insgelyks het strydgehuil der Javanen gehoord; maer - 99 - na eenige oogenblikken, werd alles stil rond my. — Zoohaest ik niets meer vernam, heb ik myne schuil- plaets verlaten, en, hinkend en kruipend, ben ik eindelyk zoo ver geraekt dat gy my hebt bemerkt. Dit is al wat ik weet, heer Stedevoogd. » De oversten bleven stilzwygend en zonken in angstige overweg. Volgens het verhael van den gekwetste, mogt men weinig hoop op de behoudenis des Luitenants en zyner gezellen kosten. Inderdaed, hoe onversaegd hy ook mogte zyn, was het niet waerschynlyk dat hy, met zestig mannen, bet lang tegen de aenvechting van duizende en duizende vvanden zou hebben kunnen volhouden. Wei zegde Fieter Van Ray dat het hem in het geheel niet zou verwonderen, indien Walter Pietersen met Z3me modige gezellen eenige honderde vyanden nederhakte, en, tegen den avond, zegepralend wederkeerde; maer niemand deelde in zem vertrouwen. Aleidis, wier hart van zalige blydschap was opgesprongen, by de tyding dat haer vader nog leefde, had weder, onder den druk van nieuwen angst en schrik, het hoofd tegen de borst barer moeder gebo-gen. To Kom, Aleidis zegde Vrouw van den Broeken — 100 — tusschen betstorten van stille tranen keer ons huis waerts keeren. God overlaedt ons met ramp en smart Wy zullen bidden, bidden in eenzaembeid. Misschien! Wie weet? de wil des Heeren is ondoor grondelyk Zy had reeds eenige stappen gedaen, om met hare bedrukte dochter naer de Factory te gaen, toen zy plotselings zich omkeerde, en, door een verrassend gerucht getroffen, met vragende oogen in de verte blikte. Er galmde boven bet geboomte, ter zyde der stad Jakatra, een verward geroep, als van een aental jüichende menschaden Wat mogt dit zyu? Deze vraeg stond in elks oogen, en bet was met jagenden boezem en poppelend hart dat alien, oversten en soldaten, bun gehoor overspanden, om iets te onderscbeiden van bet gerucht, dat klaerblykend met sneUieid naderde, ofscboon de galmen, ongetwyfeld door digt geboomte onderscbept, nog onduidelyk waren, Daer steeg eensklaps de zegekret Hoezee! Hoezee! Batavia Hoezee! Batavia Klaer en verstaenbaer nevens de brandende stad in de boogte. En bynemiddellyk daema verscbenen een veertigtal Hollandsche soldaten. — 101 — ter plaetse waer de gekwetste soldaet een weinig te voren, zich erst had vertoond. « floezee! onze Luitenant, onze dappere Luite-ant! » juichten de soldaten, met blydschap hunne hoeden zwaeijend. Inderdaed, het was Walter Pietersen met de mannen van zyn Vaendel, welke het stael des vyands had gespaerd. Aleidis hield de handen ten hemel geheven; en alhoewel zy in deze dooreenloopende mannen nog niemand kon herkennen, glanste haer gelaet van geluk en dankbaerheid, als ontstelde haer een zalig voorgevoel Maer toen de Hollandsche soldaten van tusschen het geboomte traden, en dat de maegd, met hare overspannen blikken, tot in hun midden kon doordringen, ontvloog haer een magtige schreeuw. Schier van aenening zinnelos, riep zy uit: "God, lieve God! O, dank, ik zie mynen armen vader! Moeder, hy leeft! Walter heeft heeft heerd hem gered!" Dit zeggende, sprong zy vooruit over de vlakte en Hep, snel als eene hinde, de soldaten te gemoet, die van hnnnen kant met grooten spoed naderden. Ook Vronw Van den Broeck en.de oversten begaven zich Vooruit; maer zy waren nog verre van de jnichende — 102 — roannen verwyderd, toen Aleidis reeds aen den hals haers vaders hing en zyn aengezigt en schouders met heete tranen besproeide. In hare gelukzaligbeid sprak zy al de zoete en streelende woorden, die liefde^ medelyden en geluk kunnen inboezemen. De Hopman drukte, in verdwaeldheid en zwygend, zyn dierbaer kind tegen de borst en schouwde ten bemel, met oogen, waeniit met den blik een vurig dank- gebed opsteeg. Nu naderde zyne vrouw; — maer wanneer deze bemerkte, hoe ziekte en lyden haren armen echtge- noot hadden vermagerd, hoe eene lyk achtige bleek- heid zyn aengezigt ontverwde, en hoe nog, op zyne wangen en op zyn voorhoofd, half gesloten likteekens getnigenis van der Javanen wreedheid gaven, dan slaekte zy eenen grievenden kreten, die vrouw en dochter in denzelfden liefdeband op zyn kloppend harte sloot De algemeene Stedevoogd greep hem de hand; de Hopmannen,?yne yrienden, omringden hem met de warmste gelukwenschen De soldaten der Vaendels, door dit tooneel diep geschokt en door hunne eigene blydschap aenge- jaegd, verlieten hunne gelederen en kw«men rond de oversten staen. Zy zwaeiden hunne handen in de hoogte en deden de lacht hergalmen door zegevie- rende kreten. Hoezee! Hoezee! Leve de Hopman! Leve Van den Broeck! Nu is het voile zegeprael! Was de groet, die uit duizend ontroerde borsten den verlosten gevangene te gemoet klonk. Aleidis, tot dan in zaligheid gansch verslonden, had niets gevoeld dan het geluk van baren vader weder te zien; zy had aen niets gedacht dan aen de uitstorting barer liefde en barer blydscbap; maer nu viel eensklaps haer oog op Walter Pietersen, die, met eenen stillen doch onbescbryvelyk zaligen glimlacb, bet roerend scbouwspel barer vreugde aenzag. De jonkvrouw sprong naer hem toe, viel geknield voor hem neder en riep met de handen opgebeven: O, dank, dank! Gy geeft my meer dan het leven! Walter, Walter, hoe betael ik ooit de scbuld der dankbaerbeid jegens u? Redder myns vaders, wees gezegend!.... Zy meende in de uitstorting barer eindelooze dankbaerbeid voort te varen; maer de Luitenant bief haer van den grond op. Zy, schier zinneloos, sloeg bare armen om zynen b als. Van den Broeck aenschoben wie dit tooneel met oogen die van zielsgenoegen blonken. Dan, eensklaps vooruittredende, zegde hj op plegtigen toon tot degenen die hem omringden: Vrienden, gezellen, ik dank den Heere die my het vaderland hebt geleden en gestreden. Het is niet in myne magt, u myne erkennen te betonen; maer eenen uwer toch, den dappersten onder u alien, kan ik een vergelding schenken. Ziet daer myn dierbaer kind, myne zoete Aleidis, van geluken liefde bezwykend, aen den hals van den held die my verloste van eenen akelige dood. Walter, Walter, kom op myne borst; dat ik in u eenen dierbaren zoon omarme! Aleidis worde uwe bruid..... en zegene God dien schoonen en heiligen band! Terwyl Van den Broeck den jongen overste en tevens zyne dochter op zyn hart drukte, kwam de oontroerde Stedevoogd nader en sprak met eenen glimlach: « Er ontbreekt iets aen dit treffende huwelyk » « En Walter op den schouder kloppend, zegde hy : « Ik zal de laetste voorwaerden vervuUen : wees Hopman, heer Pietersen ; behoud het bevel over de — 108 — dappere gezellen die u tot het volvoeren dezer hel- dendaed hebben geholpen. Gy zyt jong ; maer geve God dat de Hopmansdegen immer in handen als de uwen blinke! Wees gelukkig, Walter Pietersen ; gy zyt een weerdig zoon van Nederland! » De jongeling kon schier aen zoo veel geluk niet gelooven. Terwyl Vrouw Van den Broeck en Aleidis woorden van liefde en teederheid tot den Hopman spraken, hield Walter den onvasten blik in de ruimte gerigt en beefde van overmatige ontroering Hy zag eensklaps den neger Congo, die, op vyf of zes stappen van daer, met de handen te saemgevouwen stond, en hem aenschouwde met oogen waeruit eene vurige hoop of eene smeekende bede straide. De jonge overste herinnerde zich op eens, welke oneindige verkleefdheid de slaef hem had betuigd, en wat hy, Walter, den armen neger, had beloofd. Hy wisselde in stilte een haestig woord met Van den Broeck; en dezes toestemming bekomen heb-bende, liep hy tot den slaef, drukte hem de hand en zegde ontroerd: " Congo, ik heb u begrepen: myne belofte, niet waer? Ah, ik zal ze vervuUen. Uw hart is dankbaer, trouw, moedig; gy hebt uw bloed voor Nederland's eere vergoten en gy zoudt geen deel hebben in den zegeprael! Congo, de Hopman heeft u aen my in eigendom gegeven enik, mjm goede Congo, ik geef u de vryheid! De neger wierp zich met eenen blyden schreeuwten gronde en omhelsde weenend des jongelings knien; tusschen zim dankbaer snikken mormelde hy schier onverstaenbaer: "A Ach, vryheid, vryheid; maer met u bly ven, met u bly ven, goede meester!" Walter poogde hem van den bodem te doen opstaen, zegde hem dat hy van zyn Husgezin möglich biyven deelmaken en belöffde hem dat hy hem voortdurend zou beschermen. De algemeene Stedevoogd gaf op dit oogenblik bet bevel tot den optogt naer de Factory, en gebood de trommelaers vergadering te slaen. Al de mannen liepen naer hunne Vaendels en schikten zich in gelederen. Van den Broek, tusschen zyne echtgenote en zyne dochter, en vergezeld door den Stedevoogd en door Walter, stapte vooraen. De trommelaers en trompetters den het vader- landsche bedecken würden van Nc^auwen over de vlakte — 107 — schallen; al de manschap, de vrouwen, de kinderen, de zieken, alien zwaeiden de handen, zongen en jmchten, als hadde de blydschap hen tot zinneloosheid toe vervoerd. Men kon gedügerende den optogt schier niets uit bewährte verwandte gejuich verstaen; maer toen het kleine leger voor de port der Factory kwam en het op-schrift in het oog kreeg, dat men daer in minder goede tyden als een teeken van vertrouwen in Gods bescherming had gehangen, dan vereenigden zich aUer stemmen in eenen enkelen ontzaggelyken zege-schreeuw; en, terwyl Holland's dappere zonen de port der toekomende hoofdstad van Nederlandsch Indie binnen trokken, bonsde er een donderende kreten ten hemel: "Batavia! Batavia!" 