Algemene konst en letterbode
None
In 1757 had de la Lande aan Clairault voorgetlagen. om zj’ne Theorie over het vraagtluk der drie lig-chansen toetepaslen op de perturbatien, welken Jupiter zou hebben kunren te tveeg brengen, door zyne nade-ring aan deze Staartfter: maar hy zag weldra, dat die niet vnldoende was. De Hr. de la Lande werd geroodzaakt, voor 150 jaren, de afftanden van Jupiter en van Sarurnus op de Komeet te berekenen, als mede de krachten, welken zy hadden moeten oefenen op haar en op de oppervLkten der Icromme lynen, die de uit-werkiels dezer perturbatien aandutdden. Met behulp van Mej. Lepaute, werkte hy, gedurende een geheel jaar, zoo onophoudelyk, daar aan, dat hy er ziek van werd. In 1759 kwamen in ’t licht Zyne Sterrekundige Taftlen van Halley voor de Planceten en Komeeten, vermeernderd met verfeheiden nieuwe Tafels voor de Sattli-ten, met uitvoerige verkändig, en de Historic der Komeet van 1759. Dit was het tweede Deel van den Franfchen drink der Halleyfche Tafelen, waar van Chappe het eerfle, i) i754i had uitgegeven. Men vindt, in dit tweeden drink der Tafelen van fVargentin, voor de Wachters van Jupiter, waar van zich alle Sterrekundigen tot op 1771 bediend hebben. In hetzelfde jaar (1759.) gaf de la Lande de Connaissance des temps, voor het jaar 1760 uit. In April 1761, gafé, in het Journal des Savants, den brief van een Händenstern, over de berekeriingen, door den Hr. Delisle, ged aan op den door gang van Heuus. Hetzelfde jaar verving hy dezen zyn Leermeester, sis Hoogleeraar in de Sterrekunde by het College de France, t. In Tables astronomiques de Halley, pour let Plenties et Comet es augment des de plufieurs Tables nouvelles pour les Satellites, avec des Explications de la tail des, et Hissoire de la Comte de 17-g. par M. de la Lande. Lettre d'un Heur de la Lande, décide aan Lacaille e. Digitized by Google. Enige aatenkeningen mede, voor den dräk, van 1763, zijn Dagverhaals eener Reize naar de Goede Hoop. In 1764 volgende zijn Störckunde in twee 40. Deelen. Dit werk werd in 1771 herdrukt in 3 Deelen. Edn vierde verklagt in 1781. De derde dräk, in 3 Deelen, kwam in 1781 uit. Elk deel van dezen laat-ften dräk beflaat 800 bladz. en de Platen van het Werk zijn 44 in getal. Dit Werk, gel'chreven om die van Casfini, de Lemonier en de Lacaille aantevullen, bevat alle de Deelen der befpiegelende en beoefenende Sterrekunde, op eene elememaire wyze verklagt, en is van ongemeen nut geweest voor de opleiding van bykans alle aanwezige Sterrekundigen. Nog gaf de Hr. de la Lande in 1764, de lis bedding van den door gang van Venus over de Zonschjf, die v/aargenomen zou worden op 3 Juni 1769; en, in 1772, eene Verhandeling over die waarneming, om ten vervolge te dienen van de verklaring der Kaart in 2764, uitgegeven (f). In 1773, gaf de Hr. de la Lande, op de pers, Zyne Overwegging omtrent de Kometen, welke de Horde kunnen naderen (§). Deze Verhandeling was gefchikt voor de openbare terugkeering der Akademie: de tyd lict Diet toe haar te lezen; maar zy was echter nangekonigd, en dit had het publiek eenen ongelooflyken ichrik aangejaagd, waarom la Lande het stuk onverwold liet drukken, ten einde de gemoederen tot bedaren te brengen. Dit voorval gaf aanleiding tot de uitgave van verfcheiden gefchrinen. De fchrik van 1773, kwam op nieuw, te Parys, boven in 1798, wanncer de Hr. de la Lande in de Dag. Exposition du Calcul astronomique. Memoirs fur le passage de Vins, oifervé le géographie 1 760, pour servir de fite d l’Explication de la carte puilide en 1764. Reflexions sur le Comet es, fui peuvent approcher de la terre. Degbladen en Tydfchriften, verscheiden Artikelen Het aetten, om het gemeen uit den dut te helpen. In dat zelfde jaar (i 773) naar Beziere gegaan zyn-de, om, onder den heldertien heruel van geheel Prankjyk, aldaar des te beter de vcrdwymng van den Ring van Saturnus te kunnen waarnemcn, iict hy, by het doorrtizen door Toilouie, aldaar drukkeo, eenen Brief over den ring van Saturnus, houdende nan den Hr. Casftni, ter zoke van diem advies, in het Journal po-litique van lug. 1773, gedrukt. Weinig tyds echrer daarna trok de Hr. le la Lande de afdrukfels van dezen Brief in. Philippe Displaces, geboren te Parys 3 Juny 1659, en aldaar overleden in de maand April 1736, had de Ephimerides weder opgevat, waar ze door Beaulieu (Desforges) afgebroken waren, teweten, 101715. Hy gaf in 1716 zyn eerrte Deel, behelzende de Ephrae-riden. Van 1715—1734. In 1737, het tweede van 1734 tot 1734: en in 1734, het das deel van 1735—1744. Lacaille vervolgende dezen arbeid en gaf, in 1744, het vierde Deel van 1745—1754: in 1755 het vierde van 1755—1764: in 1763 het zesde van 1765—1774. In dit laatlte jaar vericnenen de EpMmeriden der Uemtlfche Ligchamen, het 7de Deel, vervotttnde de tien jaren van 1775—1784, nagezien en uitgegeven door den Hr. DE la Lande. Tot dit Werk wierd hy geholpen door verfeheidea lieden, die hy opnoetnt in zyne Sterrekundige Boekenois (Bibliographic astronomique). (Het vervofg bier na.) Eentge /danmerkingen omtrent het in de lucht rotzon, en de daar toe dienende Luchthat, in ’/ a l- gemeen, met etnice Wärmernung van den weg, dien de Ballon van den Hear Au-OUSTIni, b deszelfs laatfle opflyging te Utrecht, gen omen heeft, door den hoogl. van BEECK-CALKOEN. ’Er zyn nn bykans 35 jaren verloopen ( * ) finds de Heerea PE MoNTCotHEK het eerfte ontdekten, en dadelyk bewerk- • • - ftel- (•) *t Was op den 5 Juny 1783, dat te Armonay ea Fhwtit. de eerfP Ludjtbol oplieeg. Digitized by Google C 130 5 ftelllgJen , dat tnen fetch aan eeti featlofi , waar In de iueht * door vuur verdund wordt , in den Dampk ring kan opheflfeti, en door denzelven zweven. Kort daar na, floeg de HeCr Charles de ontvlambare lucht als een noch krachtiger middef tot die einde voor. Na dien tyd, werden de hoogere gewes- ten dc* Dampkrings vele malen bereisJ , en men zag meeflig fchouwfpel van beleid en onverfehrokkenheid by zolke geva- relyke togten. In Frankryk, het land, waar deze nitvinding het eersr ge- daan werd , voDd men haar dus ook het meest beoefend ; men bediende zich daar dikwerf van Ballons tot Krygskundi- ge oogmerken , zy droegen wclligt veel by , tot meer dan eene Over winning, welke deFranfchen behaalden. — Met dit al is de luchtvaart niet eene fchrede nader gekomen aan de volko- menheid , waarop men die wehschtk : de Bol , boven torens en boomen opgeflegen , dryfc als een fpeelbal van elken lncht- firoom daar benen; ook de allerbekwaamfte Aeronaut kan zyn rigting geen haarbreed veranderen. Is het inderdaad niet te bejammeren, dat wy, by het zoo veel daar van te boekgeftelde, zoo weinig van de gefchlede-nis der meest nutrige kunflen des gezelligen levens, derzel-ver oorfprong, trapswyze vordering en volmaking weten? Zouden wy niet gaam vele uitwendige berigten voor ouda Veldflagen ruilen willen, tegen bet eenvoudig verhaal, hoe men het eerst by den wind en vooral in den wind bee ft Ideren Zeiien £ wie weet hoe vele jaren ’er verliepen, van den tyd, Waarop het eerste Scheepje met een gefpannen zeil voor aen Wind her.cn fneide, tot op de ontdekking, dat men ook met een zydelingfchcn wind woorwaards komen, ja dat tnen Wer door den wind dwingen kan, om hot vaartuig tegen zich zelven in te voeren. Wy, Die dagelyks by en in den wind zien zeiien, verwonderen ons hier niet over; want wie verwondert zich over bet geen by elken dag ziet gebeuren? Desniettet is het by en in den wind zeiien een der fraaifte en nuttigste uirvtn- dingen, welke eenig mensch deed. Meent iemand, dat die zoo groot eene zaak niet is, daar men het met eeu tsrtielyk bezeild vanartuig maar te beproeven hebbe, en het elken dag door anders onbedreven lieden wordt uiigeoefend; hy denks an het Ei van Columbus, en overwege, dat men van de gemakkelykheid, waar mede een zaak zich laar begrypen, en uuitvoeren, niet befluiten kan, dat hare eerfte vinding voor de voeten lag, en zoo gemakkeiyk ware. — Ook in dezen zytt bet verftand, dat begrypt en het genie 'T welk uitvindt,'be' Zwarelyk voor vergelyking vatbaar. Daarenboven komen 'er, by het zeiien, in en by den wind, gedaante van bet febip, plaaifing der zeiien, strek die mea Soudea moet en andere byzonderbeden, in aanmerking, well ke, Digitized by Google C M° 1 ke, gevoegd by het vreemde der zaak op zich zelve, zoo vele oorzaken kunnen geweest zyn, dat men niet voor jaren, oa dat men voor den wind had leeren afzakken, de kunst van in en by den wind te zeilen tot eenige volkomenheid gebragt heeft. Deze aanmerkingen dienen om ons de hoop niet te doen verliezen, dat men het, in het luchtreizen, verder zoude kunnen brengen; hoewel vry In 25 jaren 00k geen spår har kannen gevorderd zyn. — Men meene intusfcher niet, dat ik van oordeel ben, a! of het beftor van eeo Ballon, by deszelfs tegenwoordige inrigtingen, znn gemakkekijk te vinden ware; ik meen veel eer dochtige redenen voor het tegendeel te kunnen bybrengen. — Maar wie zai met grond mogen beweren, dat aan een ligchaam, het welk gecn ander vereischte om in de lucht te zweven vordert, dan dat de digtheid van zyn volumen geringer zy, dan dat de digtheid van zyn volumen geringer zy, dat het, met bebulp van byzondere in Rigtingen, tegen en beziden de rigt van den luchtfhört, waar in het zweist, zoude kunnen voortgaan? — Hier komt by, dat men welligt daar uit, dat onze tegenwoordige kennis aangaaode het luchtreizen nog niets meer gevorderd is, dan by deszelfs aanvang, met waarfchynlykheid deszelfs voortgang mag verwachten; want welke fcunst is er, die terftond, by hare eerfte vinding, de volkomenheid bezat waar toe zy vervolgens gebragt werd: ontflonden 00k niet de meest volmaakte Kunften eu Weten-schappen uit kleine beginfelen? is niet volmaakbaarheid de choone en heuchelyke eigenfehap van al wat tot ons menchen behoort? By gelegenheid van eene der bestgeflaagde luchtreizen, in oms Vaderland ondemomen, kwamen my deze bedenkingeii oor den geest. De Hr. Augustin volbragt alhier op den 5 Aug. deze zyne tiende Lucbtrcize, ik achtte het niet onbe- langryk den weg, weike hy met zyn Ballon hield, naartefpo- ren, en door eenige Waarnemingen van de Sterrewacht al- hier, zoo vee! my zulks mogelyk was, te bepalen. Het is den Wiskundige bekend, dat de weg van een Balion, in de lucht, naauwkeurig bepaald kan worden, door wee Waarnemers, die, op een beienden afiland van elkanter geplaatst, elk de lchynbare hoogte van den Ballon, enyne horizontale afwyking, van tyd tot tyd, zoo veel mogelyk, afmeten. — Maar die wtg kan 00k dOor twee Waarcemers, op dezelfde plaais zich bevindende, gevoflden worden, indien de een de hoogte en horizontale afwyking van den Ballon neemt; rerwyl de andere deszelfs lchynbare middeliyn afmeet: want, byaldien men de w'are grootte der middei|yn weet, is de afftar.d uit de schynbare grootte te vinden. Uit den hock der hoogte vindt men wyders de ware hoogtei. Nicht de fwvking het pant in den gezigfeindern, waar de vertical des Ballons gaat. Van deze eerfte manier konde ik in 't geheel geen gebruik waken; ik tnoest my dus van de andere bedienen. Maar, daar ik tot de metingen geen helper thans by my hadt, kon. De alleen de hoogte en schonbare middellyn der Ballon, beurtelings, met een zeer goed Troughfons Sextant, afme-ten, doch moest de waarneming van den afwykingshoek achterwege laten; —ik heb dus de boogte en aflhnd van den Ballon, doch niet den stek, welken byhield, uit myne waar-nemingen kunneu optmken. De Heer Dompelitig, Stadenr aan deze Hooge School, had de goeheid van my in het tellen, aan het Pendule, en bet eekenen der Waarnemingen, die ik deed, behulpzaam te zyn. Zy zyn de volgende: De Ballon rees op, ten u. 35' 4 1", s namiddags; zynde toen deszelfsioppunt byua in het horizontaal vlak van het plat der Sterrewacht, op 3471! voeten, naar de naauwkearige platte grond van Utrecht, van denzelven verwyderd. Tyd na d?ti opgang des Ballons. O' 43" I' 40" 3' 19"' 3' 30" 4' 1*'' s' 19" 9‘ 38" II' 19" 14' 38" Hoogte des Ballons, II* 3 5‘ a I* 4a' 24- 18' 19* a8' M' 47' Scbynbare nrfddeflyrr. 37' 55" • 28' 45 " i9' iSu II' 55" 4' 35" Daar deze Ballon flechts gedeeltelyk gevold was, befloep haar middellyn, Daar opgave van den Hr. Augustin, en uit vergelyking van de uitkomst eeniger be reken ingen, dertig voe- ten (elk van 10 duimen;. — Ook fchatte de Hr. A. de ver- grooting dier middellyn, door de uitzetiende kracht van het gaz hydrogdne in de hoogere lucht, op 4£n voet by elke dui- zend voeten ryziog. Naar deze gegevens zyn de hoogte en. afflanden uit de waarnemingen, door my berekend , eu in bet volgend tafelije opgegeven. . * - Uit de gemetene middellynen zocht ik de evenredige, wel- k«*tnt elke gemetene hoogte behooren, en berekende hier uit den <((Taod van de Ballon tot de plaats, waar ik Bond, naar de formuie , i ware middellyn , gedeeld door den fin us der hal- Digitized by Google C 14* | Jiilve fchyobtre middellyn : do hoogte >s fteeds “ aflhud x finus van den holder boogie; de afi'und tier ljoJytt rr if- (land X cofirms vao dien hock. tyd na den Hoogte in verandering ARhml van Afltmd van ve wandering opgang. voeien van in hoogte de Ballon de Imxllyn of buriaoo- loduimcn. ged uremic tot de tut den taie vo«- eene fecun- Sterre- Stenc- ear* in ee- de. w.iciit. wacht. ne lecunde. e o 0 3478 T. *47* *• 13 voet. O T. o' 42'/ SCO *550 *47* <5,3 3a* #1 ig'l II08 *997 3784 45 I 4*5 3/ ao" I381 335« 3059 >4*7 V 33" *443 7333 6913 *>7 30 ,6 11* 16" 3039 11910 H5I0 In de tweede kolom ziet men hoe hoog de Ballon was, ten Sdo na haren opgang, in de eerfie kolom nirgedrnkt; in de srde kolom, hoe veel zy tusfchen elke waarneming, elk fe- cunde, oprees; de Tierde kolom bevat den afliand ?an de Bal- lon ; ' de vyfde dien van deszelfs loodlyn tot de Sterrewacht ; de zesde kolom geeft de verandering van dczeo laairten af- fiand te kennen ; deze hangt eenigiyk af van de fnelheid des luchtftrooms, waar in Ballon zich bevindt. Toen de Ballon opging; was de beneden lucht zeer ftil; daarom was ook die wandering gering, en de Ballon bieef eenige mlnaten boven de Stad zwcven ; maar in ae hoogere gewesten had de lucht. ftroom eene veel grootere fnelheid, bljkeus de getallen der zesde kolom. Het fpeet mv , dat ik , door de fchemering en hy de afnemende gtootte der fcnynbare middellyn der Ballon, baar Diet larger afmeten , en dus de verdere hoogteu , waar- toe de Ballon rteeg, bepalen koiide. — Onge.ukkig was de Heer Augustin i p deze reize alleen van ddn Thermometer voorzien. Hy nam dezelve waar, toen zy op het laagst was, op 35* naar Fahrh., hy onuervord dus bionen eeu half our een verfchil van veertig gradeu in zynen dampkring; en ver- wisfelde in d en korten tyd een warmenZomer- met eeue kou- de Winrerlucht. Ik beb nogtans niet befpeurd, dat de go* zoodheid van dezen Heer hier iets by geleden heeft. Allen, die van uaby ooggetuigen van deze Luchregeweest Zyn, beb ben den yver en bedaarden toned van dezen Luchregeweest bewor. Jammer is het oat oe Heer ^4ugusn0, uit hoofde Ton het ktein getai der iuuckenareo, aauraerkdy- leide peleden heeft, en de Ballon flechts gedeeltelyk la kunuen gevuld worden. — Maar dit laatlie t ngeval levert een bewvs te meer voor den yver en de gefchikteid dezes Luchregeweest . Men vleit zich, dac de bekende genereufi; gevoe- jens myner Stadgenooten, den Heer Augustin in het eerfte wel jyillen te getnoet komen. HANDEL en ZEEVAART, HUISHOUDKUND* EN WAT DAAR TOE BETREKKJING HEEFT. Men is thans bezig, op order en voor re Digitized by Google Kening ran zyne Maj leit den Koning, te j Ippelioorn, een Dorp op de Ve- luwe in de nabyheld van het Vorftelvk Lusthuis het Leo, met he, oprigten van een Gebouw, voor een Spinnery, waar nan op Vrydap 1? Aug. I. I. met veel pleptigheid de eerlle fleen, door den Baron en Ridder Tengnagel, als Intendant van zyner Majefteits Paleis, hier boven gemeld, gelogd is. Deze Spinfabriek, die peqirigeerd zal wi-rden door den Pre- dikant van het Dorp Hesftlimg, benevens de Heeren Ten Hoove, Dykhuizen, de Géijen en den Secretaris Ten Hoove, en dier.en moet om de  prct.. psi J 93 England Amütiteifa 3 pCt. 6}i Zweden 5 prct.. 95) 96 Frankryk Geonfblid rented Duchess, ToD. 4 prct. 91 *94 5 prct.. jp\t8o duoCccnenWi.slelb. 4 prct. 914*95 Dito Cert. by R.& V. 794*75*1 duo Kroon 4 prct. 91(195 {fixer vznOostenryk 5 prCt 57} a 584 Widenour*. dito 4{ prct.. 53i* 5 14 Op Londen.. 35!* 2 Sop*. dito 4 ptCt.. 53 J* 544 — Ptrys. « 53* oprigt. Bin- Digitized by Google e T44 5 BINNINGLAND National Schuldbrieven a prct. * • 44^*45 <Uto a a* prct.. 39 * i Eosrenten uit deheffingvan 98 i 3*ptCt., 5* * 5*i Duo uit de lieffing van 1800. a 3 prct. 44) 45 1801. A sj prct.. 51 13 dito Domoben. 4 prct., 7a a | -llto Vrywillig a 5 pCt. 73 a 73I  <*9- 9 i 78 j bewolkt. t*9 9* 66 N. W. 1 fay 9 71 | z. w. t bewolkt; voonnidd.wmdrig; •3 <30. 0 79 j ’s avonds dondet U9- 9l 70 W. If. 0. * fay. 9 7° w. k. w. | vootmidd. bctvolkt; <»9- 9, 76 w. ) verdet regenbuijen met donder. 199. 8* <*5 2. W. ( f*9- 9i 66* 2. W. j •5 <3°. 0 75 w. 2. w. bewolkt. 13C* 6i* N.W. J GEBOORTE-, TROUW- en STERFLYSTEN. Het getal der Donden gedurende de laatstverlopene Week geweest : te slmfterdam 173; en te Haariem 10, onder relke laatften 5 benedennen De la jaren. Te Haarlem, by A. LOOSJES Px. Digitized by Google ALGEMEENE KONST EN LETTER-BODE, VOOR HET JAAR 1807. N°. 36. Fry dag den 4 September. B E R I G T E N. UNDERSTANDING. V ± arys, <17 Augustus. De verdientelyke Geleerda Heer Falmont de Bomare, Schryver van het Wörde- denboek der Natuurlyke Historic, is, alhier, dez- dagen, overleden. Nader Levensberigt van den Heer D,E LA LANDE, nevens een uitvocrigc opgave van zyne Schrifttn, (Fervolg van bladz. 138.) De Memoires der Akademie van Dyon, van 1774, bevatten een Verhandling van den Hr. de la Lands. over den Vlotd en de Eb der Zee. Deze Verhandling is een kort begrip van een uttgejärte Werk over deze ftof, dat'in 1781 uitwam, ld waar van reeds gewag gemacht is, als uitmakende het 4ie Dee! der Sterrekunde. Dit Deel, zynde een aanhangfel op den Druk van 1771, kan 00k gevoegd worden by de uirgave van 179a: hebbende hy zyn ftuk over den Vioed en de Eb der Zee niet laten herdrukken. Het tot 'hier toe opgeijoemde is echter niet alles wat deiftr. de la Lande geleverd heeft. Zie hier eenige anderen zyner pennevruchten. 1774. Kort begrip der Sterrekunde (Abrdgd cT Astro-noifiie) een Deel in 8°. Dit Werk werd, in hetzdfde jaar, lierdrukt te Amfterdam: in ’t Hoogduirsch vertaaid, te Leipzig 1775; in bet Laliaansch door den Abt. To a Ido, te Padua, in 1777. De tweede Paryfche druk verjeheen jn 1795; ecne tweede vertaling te Padua in 1796, door een Neef van den zoo even gemelten Abt. Teggnwoordig heeft men Oke een Griek-felie en Turkfche overzetting van dit ftuk. 1775. Nieuwe Hemel- en Aardgloben, van 1 voet middellyns, door de H. H. de la Lande en Bonne, met de verklaring in een ftukje in 13°. 1778. Aanmerkingen over de Zonsverduistering van 94 Juny 1778 (•)• 1 ~ Van hem zyn almede de Aantcekeningen op den vier- den Drok, die in 1780 verfeheen, van de Meet- en Natuurkundige Lesfen over de Sterrekunde , door den Abt de Lacaille ( f j. 178^. Epkemeriden der llemel - bewegmgen , voor den Meridiaan van Parys. Aclit jaren , y an 178^—1793. Achtfle Deel (§). Dit Deel bevat zeer vele Tafelsen Wa: rnemingen , bovenal een nieuwen druk van Flam- feed's Britfche Naamlyst, met aanmerkelyke verbete- ringen, die deze uirgave den voorrang ge.cn boven de Londer.fche van 1735. 1° 1795 •> gaf by, met Mechain , den derden, verbe- terden en vermeerderden, druk uit, van FlamJletcTs He- mel • Atlas. 1786 Reflexions fur Vectipfe de foleil da 24 Join 1778. ( 1 1 Lefons element aires d' astronomic gdometrique et fhyfique , par M. I’abt'd Je Lacaille. § ,1 Ephemirides acs mouvemens cdlestes pour le tneri- dien de Paris. Huit annees , de 1785 a 1793 tome hui- tiime. Digitized by Google C *47 > * - 1786 gaf by, in de algcmeene Bibliotheek der Vrou* »en ( Bibliotheque Utiiverfelie da Dames') hit Deel • ver tie Sterrekunde: waar van de tweede druk in 1795* en de derde, in bet jaar XIII. 0804) vericheen. 1790 Vertaalde hy in bet Fransch, en raaakte by, -vervolgens, door den druk gemeen De Befchryving eener mac/iine voor bet ver deelen van Wiskundigkeit, door Ramsden. In 1793, nam elk zyn ouden Familie-naam weder aan. Dit was de reden, waarora hy op het titelblad, van den druk zyner Sterrekunde, in dat jaar uitgeko- men, zyne voornamen Jerome le Fran^ais liet zet- ten. In 't vervolg voegde hy ’er, tusfehen twee haak- jes, by [la Lande]; doch liet altyd zyn voornamen Joseph achter. Noe gaf hy in 1792 het negende Deel van de Epha- merides der Iftmclbewegingen, van 1793 — 1800. Staat het. belchreven, dat ieder Sterrekundige, die aan dat Werk de hind Haat, niet meer dan drie Deelen daar •van Zal kunnen leveren? Daplace heeft alleen de 3 eerite Deelen uitgegeven. Lagaille de 3 volgendeq; en de Hr. de j.a Lande de 3 laatiten; hebbende geen Boekverkooper kunnen vinden f (gelyk hy zdf deze re- den geeft van het (taken des werks) die meer verwaltigen op zich vielen nemen. Voor het werk, door hem in 1793 uitgegeven, onder den titel van: Kort begrip van de Gefchiedenis, Theorie en Präkte der Zeevaart, met uurtafelen, om den viaren tyd uit Zons -hoogtens, te v/eten ( *), deed hy (lechts de namen ltellen van J£k6me la Lande. De Tafels zyn van Mev. Amelia le Francais de la Lande, geboren Harlay. Zy waren de eenige Tafels, die den Zeevarenden nog ontbraken, om, zon- der moeite, de Lengtens te vinden. Her 293tle Artikel der Staatsregelbragt mede de invocation van een National Institut, belast met het verzamelen van ondekkigen, en het volnaken der Kunilen en Wetenfchappen. De Wet van 3 Brumaire, jaar IV. droeg aan bet Behind de aanfieliing op van 48 ieden, die de overigo 08 moeten verkiezeu. Het (* > sttrdge de navigation historifue > theorique et pratiqu-y avec des Tables horaires pour connaitrd I* temps vrai par la hauteur du Soleil. Digitized by Google C m > Het uitvoerend Bewind benoemde, by deszelfs be-fluit van 29 dier eigen maand, den Hr. de la Lands, und der deze 48 Gcleerden, aan welken deze verkieziag was overgelaten. Deze Maatfchappy verdeelde zich daar op, in 3 Klasfen, te weten: 1.) Wis- en Natuurkundige We-tcnfchappen; a.) Zeden- en Staatkundige Wetenfchappen; 3.) Letterkunde en fraaije Kunften. De eerfte Verhandeling, die voorgelezen werd, en wel by de opening der Vergaderingen van de xfte Klasren, op 11 Nivofe, an. IV. (1 Jan. 17)6) was van den Heer de la Lande behelzende: Eerie nieuvte bepaling der Loopbanc van Mercurius. De Planeet, welke de Sterrekundigen beförden als zeer moeilyk te kennen, uie hofde van de zeldzamc gelegenheid om haar waarte-remen, geraakte daarop het best bekend. Deze Verhandeling gedrukt onder die van het Natio- naal Inftitut, ontmoet men 00k in de Connaissance de terns, van *t jaar V. (1797). De Hemel - Atlas van Bode, te Berlyn gedrukt, waar van de eerfte bladen in 1797 en de laatfte in 1801 uit- kwamen, bevat eene ly st van 17,000 Sterren, waar van verte de meesten door de la Lande opgegeven, en waargenomen waren, door zyn Neef den Hr. Michel le Franks de la Lande. Het Werk van Font entile over de veelheid der Wearelden, was it? jaren länge gelezen, zonder dat men gedroom had om de misflagen daar van te verbeteren. De Hr. la Lande, in het jaar VIII. (1800) An de Wetenfchappen den dienst, van eenen nieuwen druk van dit ftuk, met Aanteekeningen en Verbeterin- gen, uittegeven. Deze is de eenige uitgave, welke men lezen kan, zonder voor misleiding zich bloot t» ftellen. In het jaar IX. (1801) gaf hy het eerfte Deel in ’t licht van de Frmfche Hemel- Gefchiedenis, behelzen- de de Waarnemingen, door ycrfcheiden Franfchc Ster- rekundigen gedaan (*). Dit Deel bevat de rest van de 50,000 Sterren, door zyn Neef, zoo even genoetud, waargenomen, waar van de eerften te vinden zyn, in de Verhandelingen der Akademie voor 1789 en 1790. In (*) Histoire edleste Fran(aije, contestant Its observations J ait ts par plupeurs astronomes Franoifes. Digitized by Google In 1803 gaf hy Zyne Longaritmus -Tafelen voir de getallen en Sinusfen, met de verklaringen en voornaam-Jle gebrui ken voor de Sterrenkw.de, de kunst van Zom.e-vzers ie maken, de Meet -, Zeevaart, en Naturkunde, de Krygs- en Bouwkunst, de Landmeetkunde, Staicnkennis en Intrestberekening. lien Dez in 1803. Sterotypifche drk (f). Dit Werk werd zeer spoedig gevolgd door het 38c en 4de Deel van Montucla’s Gefchicdcnlt der IViskun-vermeerderd en uitgegeven, door den Hr. la La noe. In het jaar XL (1803) verfcheen zyne Sterrekundige Bibliographic, een veibazend gtoot Wek, dat Bar bier voortrefclyk noemt, en by dat van dezen laatften verdiend gevoegd te worden; waarin echter. 'T welk men näwlyks kan begrypen de Hr. la Lande zyn gie Deel der Ephemeriden, voor de jaren 1793—1800, vergeten heeft optetelln. Ondertuslchen is my dit Werk van ongemeen grooten dienst geweest by het opmaken van deze lyst der Gefchriften van deszelfs. Op deze Bibliographic volgde eene y erkorte Gefchie- denis der Sterrekunde, van 1781 af tot op 1802, wdk ftukje 00k te vinden is in het 4de Deel van de flisto- rie der IHskunde. Men weet, dat het 3de en laatfte Deel van de Ge - fchiedenis der hedendaagjche Sterrekunde , door Bailly , uitgekomen in April van 1783, niet verder ging dan tot 1781. Dus is het Werk van de la Lande, een vervolg op dat van Bailly. ■ ■ Ik ga met ftilzwygen voorby verfcheiden Vertoogen ep Verhandelingen, die in de Akaderaifche Vcrzame- Iibgen voorkomen van Berlyn en Dyon, en de Verhan- dclingen van de Akademie der Wetenfchappen en van het Inftitut, in de Philofophical Transactions van Lon- den; gelyk mede in het journal des Savant , het Ma~ gafin Encyclopedique etc. Ook heeft hy verfcheiden artikelen doen plaatfen in de Revue ( voorheen de De- cade) (t) Tables de Longarithmes pour let nombres et let fl- nut , avec let explications et let ufages principaux pour l’ astronomic, la gnonomiaue , la geometric, la naviga- tion, la giographie , la pnyjique , l’ art militaire , /’ar- chitecture, Parpen tags , la jlatittifue et let renter. Digitized by Google C iso 7 fade ) en onder meer anderen een Lofpraak op J. J, Bailly. (N°. van 30 Pluviofe an. HI.) Sprekende van la Lande’s Werken, bettekkciyk de Sterrekunde, heb ik een denkbeld gegeven vaa zyne werkzaamhedm in dit vak Ik znu Je vemetel- heid 'niet durvcn hehben om ’er een tafcrctl van te malen, zy zyn verbazend: doch hy vergenoegde zich niet met groote vorderingen te dnen makcn, in de Wetenfchap, waar mede hy z<'0 ved op had: en jionder te fpreken van de edehnoedige dienlkn, door hem aan vele particuliere lieden geJaan, acht ik my verpligt, te errinneren, dat hy, m iBoa een Funds van io,coo Fr. ftichtte voor een jaarlyken prys, dien het Nationaal Inflitut van Frankryk toewyst, a q den Schryver van de beste Verhandling, of den mede- deelder van de belangrykrte waarneming. De Hf. la Lande had 500 Louifen belnofd aan den geenen, die het eerst eene Komeet zou ontdekken. Hy gaf ze aan den poortier der Sterrevacht te Marfcille, en beloofde dezen, om hem aantemoedigen, too Fr. voor elke Ko* meet, die hy?ou ontdekken. Niet langer dan drie maanden daar na, betaalde reeds de Hf..LA Lande die fom aan dezen perfoon. (Het vcrvolg hier na~}. ENGELSCHE V UISTGE VECHTEN. Aan den Redacted der Aegemeene Konst v ........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ Weekblad wasardig geordnet zal worden, om Uwe lezers let van het Engelsch karakter te doen zien, zoo hoop ik, dat  op bet flagveld kwamen, vondeu wy daar reeds doizePr den van menfchen, die te voet, te paard en met rydturgeg gekomen waren; onder welke laatften wy zeer fraaije en,aarv* zienlyke vonden. De menigte groeide tor twaalf uren mot nog duizenden aan. En daar wy ons boven op de k^etsjv^r gaven, hadden wy een vry en onbelemmerd gezigt. Hot <;en>t dat ons oog niet aileen, maar 00k onze grooifte bewondering tot zich trok, was het zien van een twintigtal perfonen,,me| lange zweepen, die onder het voik floegen, ont eenen behoor. lyken kring te maken. Hier was geen enkel dienaar van de burgerlyke of militaire magt te zien , en die zich cenigzing tegen de zweepflagen verzette, kreeg met de vuist een paaf blaauwe oogen, difcke neus enz., zoo dat hier welgekleede perfonen , van het grootfte fchuim mishandeld wierden; eo die van deze roishandeling bevryd wilden blyven , moestefl zich op eenigen afiland houden. Eindelyk, na dat men de onderbandfche weddingfchappen bepaald had, waar mede mis* fchien eenige daizende Guinjes gemoeid. waren , begon met^ op nieuws den kring wederom te formeren, die door het ge- drang gebroken was; en, na dezelfde manoevres, had men eindelyk eenen ruimen kring, die op eene byzondere wyze gevormd wierd. De perfonen in de eerfte linie lagen met hunnen borst plat op den grond; die in de tweede linie, wa* ren zittende, en hier in vond men een paar Zoons van den Koning , eenige Edellieden en vele perfonen van distincrie ; de derde linie werd geformeerd door perfonen op hupne knien liggende; de vierde door eenigzins bukkende; en, die in tie vyfde en de volgenden , waren ftaande,. doch alien met ongedekte hoofden. Hier achter vond men Iieden te paard ^ en in karren, waar achter do rytuigen tlonden, die bovej) op insgelyks met volk vervuld waren. Nimmer zal ik dc fraaiheid en het vreemde van dit fchouwfpel vergeten ; hot was op een uitmuntend en uitgeftrekt veld, omringd aan de eene zyde door de rivier, en aan de dfie andere zy.fcii door bosfehen, buitenplaatfen en fchoone landgoederen. De fraai- beid van het weder zette 00k niet weinig luister hier aan by. Zy, die met bunne zweepen den ruimen kring gemacht haben, den, floegen nu palen in den grond, rondoro welken zy dne touten boven elkanderen fpanden era maakten den ring, paar gisfiug dereig voeten diameter, binnen welken bet gevecht zod plaats heben. Dit gefchied zynde, kwam Thomat Belcher, een gerenmeerde Vechter met zynen feconde en hottleholder aan, en wierp eerst zyn hoed over het touw, waar op hy zelf ’er over fprong, en na zich in het rond voor da aanfchbuwers gebogen te hebben, het geen men met een aJ-gemeen handgeklap beantwoordde, werd hydoor zyne adfisten-ten ontkleed. Middelletwyt kwam ook zyn tegenpartyder met betzelfde ceremonie; deze was Samuel.... een Jood. Geogboortig van Amfterdam, en daarom in de wandeling Dutch Sam (de Hollandfche Sam) genoemd. Toen ze tot bet gereed waren (betde met het bovenlyf naakt), gaven zelkanderen de hand, gelyk ook de beide seconden dwars over dezen deden, en dus een kruis uitmakende. <De tot tie. holder t elk met een fles water, dat met een weinig zijn ge- mengd wordt, en met een paar citroenen in de band, waren acbter hen, en gereed ora hun* vriend elken reis na den val te onderfteunen; gelyk ik vervolgends zag, dat op deze wy- ze gefcbiedde. De feconde rigt zijn gevallen vriend op, knieTt met de linker knie op den groDd en zet hem op zynen • regter, hem onderfleunende, terwyl de bottleholder hem iet* te drinken geeft, met een’ spons het bdoed afveegt en hem net bet water verkoelt, het geen tot het eiode toe herhaald ' werd. Op deze wyze nu begon de stryd: doch, daar ik, als niet tot de kunst behorende, geene behoorlyke befchry- ▼ing, bier vao kan geven, zoo zal ik die uit Eenen der Couanten van het het volgende hoofdäkkelyk gelezen wordt. De Bxfarty, die reeds lang tusfchen Tom- Belcher en Dutch Sam hangende was, werd gisteren voor aco Guinjei ten einde gebragt op Moulfeg Harst, ten aan- fcbouwen van zulk een aantal menfchen, als Dimmer by j, diergelyke gelegenbeden gezien was. Voor het gevechttt waren de onderhandfche weddingPchappen vyf tegen vier j, op de zyde van Tom Belcher, offcboon by ook by eene voorgaande gelegenbeid, door dezen zelfden tegenpartyder, overwonnen was. Doch bet was eene bekende zaak, dat Tom een zeer regelmatig leven geld had, en daar door in gezondheid en fterkte was toegenomen; terwyl Sam da- gelyks zyne gez ondheid en krachteu krenkte, door het le's f, den van een losbandig leven. Sam was evenwel gezins "zonder groote aanbangers, want hy werd zeer door de Jo." „ den onderfteund, en wel cm de beste redenen, dewyl zy „ Dimmer door hem bedrogen zyn, maar in elk gevecht, ,, dat hy ondernomen heeft, de overwinnaar geweest is.” De plaats, waar de Ridders van de Vuist bonne fterkte „ en kunst beproeven zooden, was des morgens ten uren „ reeds met eenige duizenden menfchen beftagen, ollchoon 1, bet gevecht Diet voor twaalf uren zou plaats grypen. Na - de Digitized by Googlc c i a 3 „ de gewone pligtplegingen begon bet geveeht ten een our, „ en duurde omtrent vyf- en veertig minuten. „ Eerfte aanval. Na eenige bedreigingen gaf Sam een’ „ flag op de linker ribben van Tom, die dezelven met twee „ gevoelige flagen op bet hoofd beantwoordde, en na een Digitized by Google "Mindere flagen en worfteiugen vielen zy beiden op den grond, door welken val Turn de onderfle raakte. "Ide Aanval. Sam gaf zynen tegenpartyder, na eenige afgepareerde flagen, een stomp onder de korte ribben, die. "Beantwoord werd met eenen geweldigen stomp in bet aan- gezigt, waarop wederom eenige worfteliogen, die gevolgd i, werden door eenen behendigen flag van Sam op Tom’t, i borst, waar door deze ter aarde viel. (De weddingfehape- pen waren nu vyf tegen vyf). "M 3de Aanval. Sam viel aan met moed en vertrouwen: i, waarop aan weerskanten eenige geduchte flagen en stompen, volgden, waar door Tom het eerfte op den grond viel. 4de Aanval. Tom’s best vertoonde nu eenige bloedige kenteekenen, de gevolgen van den voorgaanden aanval, en zyn neus bloedde geweldig. Sam had ook een zeer gezogen, tegenpartyder eenen geduchten geduchten geduchten, de geduchten flag in het aangezigt, dien door Sam op gelyke wyza „beantwoord werd, waar door Tom nederftortte, <i!f Sam „boven op hem. 5de Aanval. Het is zeer moeijelyk den moed en konst „te befehryven, die door de Vechters in dezen aanval aan den dag gelegd werden. Sam viel aan, en eenige harde „flagen volgden aan weerskanten. De Kampvechters worftel- „den, doch hielden het op de beenen. Sam had hier veel „vobrdeel op zynen antagonist, en, door zyne grootere Krachten, dreffelt by hem aan alle kanten van den ring, tot „ dat by Tom eenen flag toebragt, waar door hy nedenlort- „ te. (De weddingfehappen waren nu vyf tegen vicr op de „ zyde van Sam'). „ 6de Aanval. Dit was wederom een fcherp geveeht : en, „ na de uitwisfeling van eenige flagen, gaf Tom een paar „ stompen op bet hoofd van Sam, waar door by zelf zeer „ verzwakte en nedervief. (Nu was bet zes tegen vier op „ de zyde van Sam). „ 7de Aanval. Sam floeg wederom eerst, gelyk hy meer- „ malen gedaan had, doch raakte zynen tegenpartyder niet „ van belang. Nu volgde een onregelmatig en wild ttevecht, „ dat eindigde door eenen val van Tom, op wien Sam met „ zyn ganfehe zwaarte ned "Säte Aanval. Wederom een engelmäßig geveeht, dat zonder eenen aanmerkelyken of kunstmatigen flag ten ein- de liep." „ 9de Aanval. Dit geveeht was zigtbaar ten voordeele van Tom, die zynen tegenftrever regts en lings harde flagen. Kj op herhodw toebragt, waar door deze ter nederftorfte, „ De weddingfchappen waren nu weer vyf tegen vyf, docb ,, Sam bleef nog de favoriet ). „ lode Atnval. Sam gaf Tom eenen geweldigen (lag op ,, de borst, en naderhand nog eenen anderen, waar door hy „ Tom nederwierp, bebbende twee geweldige Hagen van Tom ,, afgeweerd. M nde Aanval. Sam bragt wederom eenige (Lgen too „ san Tom, die daar door- op nieuw ter aarde llortte. „ i ade Aanval. Tom, offchoon eenigzins verfrischt fchy.. ,, nende, febee zeer omzigtig te werk te gaan, en terug „ w Kende iving by van Sam eenen flag, waar door by over net to town uit den ring Rome. "I3de Aanval. Tom weerde twee zware flagen van Sam "af, en gaf hem eenen geduchten fomp terog. Sam fciecn nu zeer verzwakt, en viel door een kleinen flag." I4de Aanval. De wedding fehappen bieven nog als in den 9dm aanval: docb Sam kw. nu met twee blaauve, oogen voor den d<g, en Tom overal zeer bebloed. Sam gaf Tom een flag in de linber zyde, waar door by hem „ nedtrlloeg „ i5de Aanval. In dezen aanval trok Tom van tyd tot „ tyd terug, en geene aanmerkelyke flagen wierden er ge-, wisfeld. Tom, uit ho< fde van verzwakking, nt£rvallende,, terwyl hy Sam eenen flag wilde toebrengen, waren de „ weddiogfchappen van 6 en 7 tegen 4 ten voordeele van Sam* „ i<5de Aanval. De Vechtert vertoonden beiden kenteeke- „ neo van zwakheid; docb eenige flagen grepen ’er evenwel „ plaats. Sam gaf Tom eenen (Tg op den hals „Denzelven beantwoordende, viel met Sam op den grond. „Lyde Aanval. Geene aanmerkelyke flagen wierden er in dezen aanval gewisfeld, docb dezelve emdigde met een onregelmatige worfleling. „18de Aanval. Geene zware flagen vielen er voor, dnch Sam viel neder, na dat hy zynen tegenpartyder eeneu (lag), op de ribben had toegebragt. „ ipde Aanval. Du was een hard gevecht. Elk beyverde „ zich ten uiterften en zw3re flagen wierden er aan weers- ,, kanten uitgewisfeld, rot dat beiden, gelyktydig, alt of bet „ op her commando gefehied ws, ter aarde fiortten. „ aofle Aanval. Sam gaf Tom eenen zwaren flag op do „ neus, waar door hy op den grond viel. „ aifte Aanval. Deze was Wederom een geweldige aan-,, val, even alt de 19de, doch Sam had bier een ig voordeel, „ uit hoofde van zyne flerkte; terwyl Tom van w'egen hit, verlies van kracht hier wyken moest. 