Vrijmoedige Bedenkingen
None
Circe: tovenares. Op het prookjesachtige eiland Aia verandere de Odysseus' met- gezellen tiidelijk in zwijnen (Homerus, Otfyssee). Met de ver- wijzingen naar Alkinous en Cir- ce wil Charinus zeggen, dat het scheppen van 'beelden..., bui- ten den kring van al wat bestaat of bestaan kan' niet type- rend is voor de 'romantische poezij', omdat het in de klas- sieke literatuur ook voorkwam. 253 stoncl op deze helling, icts lager, en zag onder hem doot. - Goed! 2eide deze; maar ik ga niet weder zitten: want uw orakelsteen of altaar is vuil en al te koel. - Hiermede begon hij weder langzaam voort te gaan, qn het gesprek was afge- broken. Ik weet niet hoe het kwam, dat ik er toen mijne zin- nen op gezet had, om te weten wat romantisch was. Mis- schien wekte de natuur, die mij omringde, die denkbelden op: want het was nieuw voor mij, wat ik rondom mij zag. Ik had wel naturwissen gezien, die stouter waren, schwerver lijnen, en puntiger hoeken; maar zulk eene verrassende afwisseling van groots en liefelijks, hards en zachts, als ik hier ontmoette, was mij nog vreemd, en zij maakte een diepen indruk op mijne ziel of op pijne zintuigen: want op welke van beide, was mij nog niet duidelijk. Het gezelschap, waarin ik mij bevond, bragt ook iets toe, om mijne opmerkzaamheid te scherpen, en mijne weetgierigheid op te wekken. Want beide deze mannen waren rijkelijk met gevocl voor het schoone bedeld; maar bij den eenen hadden rede en begrip de overhand. Het kwam mij voor, dat hij zelf niet veel verbeeldingskracht had, of ze streng aan den teugel hield; maar dat hij hare werking in anderen niet verdeelde, zoo lang zij in geen' onzin, of mijmering, of koortsige verhitting ontaardde. Tervajl Diodes zich meer in het vak der oude letterkunde afsloot, zocht Charinus tevens daar buiten en in de voortbrengsels van lateren t. Ijd rond. Wat hij daarin goeds^* vond, las en herlas en genoot hij, en wat hij afkurde, liet hij liggen. Bij zulke mannen, docht*® mij, moest ik licht vinden. De plaats, waar zij woonden, was heerlijk gelegen. Onder de kleinste wandeling daar buiten, genoten zij bekorlijke uitzigten: dat moest den geest opgewekt houden, en de denkbeelden levendig en overvloedig maken. Er was wel nicht denken een twijfel bij mij opgerezen: zulk een twijfeling, die men dikwijls geboren ziet worden, wann neer regels en stellingen op verschijnselen ter toetse gebragt worden. Zuckt men, dacht ik dan, de hoofd-eigenschap van het romantische niet in een zeker ik weet niet wat, dat eene schon natur oplevert? Maar beweert men niet te gebragt: 39 goeds: aan goeds 41 ter toetse gebragt: gctoetst 40 docht: leek Dat de behelden der Grieksche phantasie zoo zuiver zijn, omdat de Grieksche natur 200 schoon was? Hoe dikwijls hoort men niet zeggen: „dat is een romantisch landschap: dit is eene romantische plek?" Maar hoe moeten bergen en heuvels, boomen en planten, stroomen en beken er uitzien, om iets op te leveren, dat in Griekenland niet bestaan heeft, en niet bestaan kon, of, zoo het aldaar bestand, evenwel niet romantisch mogt heeten? Wie blind geboren is, en van al die voorwerpen geen ander begrip heeft, dan wat hem door ver- haal en mondelijke beschrij 24 ving medeged eene flaauwe, gebrekkige, misschien zelfs eene verkeerde en ongerijmde voorstelling! kan hij geen dichter worden? Of, zoo hij het wordt, in welken zin? in den klas-sieken of in den romantischen? - Maar toch I de dichters van latere dagen zien verder op den aardbodem rond, en de mengeling van oostersche en westersche kleuren geeft misschien, wat men romantisch noemt: dat vindt men in de bewonderde dichtstukken van Thomas Moore I** Maar W. Scott had niet veel meer gezien, dan het schon Schotland: en hoe vele tooneelen van de grootste verscheidenheid plaatst hij niet op dien ednen grond? Goed I maar de poezij van Byron heft toch eene andere, eene schitterende kleur. Hij had Europa doorkruist, en alle de denkbeelden, die het in hem opwekte, kruisten zich in zijn gemoed, en erwerd een strijd en gisting in geboren, die eene voorstelling geeft eener onbevredigende begeerte, van een onophoudelijk zoeken naar kalmte, die hij niet vond. - Toen Gothe, in rijpen lee Zwitserland en Italie gezien ha, kwam hij bevredigt wederte huis. Schiller kende geene natur, dan die Duitschland opere: en toen zij elkander ontmoeteden, had er eene geheime botsing en terugstooting plaats. Alle deze overdenkken zweifden mij ook nu wcdcr 44 Winkelmann en Gdthe : bcide wetenschappeiijke archeok>gie, Duitsers hadden door studie en die daarmee de stoot gaf aan verblijf in Italie zich grondig een hiemieuwde belangstelliiig ingewerkt in de kunst en ge- voor en studie van de oude col- schiedenis der Oudheid, en lie- tuur; J. W. Goethe, dc grote ten er zich in hun eigen werk Duitse dichter). en leven ook door inspireren; 45 nl. L. Wienberg, uit wicni werk toch bleven zij, zegt G^el, Hollandin den Jahr 1801 tmd Duitsers (J. J. Winckelmann, /^^2Geelzojul8tgectteetd 1717-1768, grondlegger der heeft. Den geist, en ik vroeg aan Oaarinus, die spoedig oorlad, om stil te staan, en mij het een of ander te doen k vroeg hem: wat denkt gij over dat laatste antiran Diodes, over dat niets? - Dat is mij zelven niet uideliik, antwoordde hij. Het ondcrwerp, waarop gij jebragt hebt, herinner ik mij niet, ooit met hem te hebben. Het is moeijelijk, tot ecnige juistc met hem te geraken, wanneer men gesprekken uyct smaak en gevoel. Het schijnt, dat hij het fijne rigtige van beide voor een buitengcwone gaaf houdt, gebrek door geene oefening kan vergocd worden: left hij welligt een afkeer van alle redenering over imgen, die toch niet tot een vast begrip kunnen gc- of met den duimstok gemeten, en op de hand gewo- wotden: die geen hamer verbrijzelen, geen smeltkroes san. - Dat is alles waar, antwoordde ik; maar hij er evenwel over spreken. Zou hij werkelijk van oordecl dat het romantische niets is? De woorden zijn im- cekenen van zaken. En wanneer men een word alge- loort gebruiken, dan wordt er zeker een zaak mede een voorwerp, of begrip. - Daarin hebt gij gij ge- seide vharinus: en ik gelööt ook niet, dat het niets van n 2uik eenen zin opgevat moet worden. Maar het is :, dat hij te kennen heeft willen gven, dat verre de dch een juiste rekenschap weten te geven van het- zi) met het woord romantisch bedoelen. - Zoo I die Dlijft voor zijn rekening, antwoordde ik hem. - gij? vroeg Charinus mij : gelöt gij dan, dat de ^en helder denkbeeid hebben van het klassieke? - wacht eensi dat is te erg: wie kent dat niet? Allen Immers, dat klassieke schrijvers dezulken zijn, wier reeds lang voor onze tijdrekening tot klassen van boven de overigen uitstekenden, gebragt zijn: aat men dus met klassieke schriften zeggen wil: schrif- waarin de kunst het hoogste toppunt bereikt heeft, en uist niet modellen zijn ter navolging of nabootsing of maar rigtsnoeren tot leiding van gevoel en smaak. - tOiiiKt zeer goed, antwoordde mij Charinus ; maar stelt niet het romantische tegenover het klassieke ? - Zijne rtg/tge : zuivere onverwachte vraag bragt mij van mijn stuk: want ik ge- voelde 2eer goed, waar dkt op uit moest loopen: immers 200 doende, zou het romantische datgene worden, waarin de kunst den hoogsten trap niet bereikt, en dat niet deugt tot regeling van vernuft en smaak. ~ Zij denken er dan 2eketlijk iets anders bij, zeide ik: het zou mij eigenlijk niet verwondc- ren, dat zij het klassieke hielden voor het oude, het afge- schafte, en het romantische voor het nieuwe, dat in dc plaats van het andere gekomen is: mecr voor onze tijden, onze zeden, onze levenswijze en beschaving geschikt. - En zou dit den vorm betrefFen, of de zaken ? vroeg hij mij. - Beide, dunkt mij, antwoordde ik. - En wanneer 2ou men, meent gij, dat nieuwe tijdperk ingegaan zijn ?-Dat is moeije- lijk te bepalen. Toen de barbaren Europa begonnen te overstroomen, en de Noordsche of Germaanschc m3^olo- gie van den eenen kant, en de Moorsche galanterie en woord- spelingen van den anderen, zich vermengden met een klein overblijfsel van het klassieke, maar dat bedorveft en vcr- zuurd was, toen is dat mengelmoes aan het gisten geslagen; maar het had eindelijk uitgewerkt, en toen werd het een oor- spronkelijk deeg, waarvan men nu romantische lekkemijeo bakt. Aldus verbeeld ik mij, dat zij het willen opgevat heb- ben. - Gij onthaalt ons smakelijk, zeide Qiarinus: en 200 er slechts geen gevaar is, dat maag en eetlust bedorven wor- den, dan is dit geen ongeluk in den tegenwoordigen toestand van zaken. Maar hoor eens : - (en hiermede nam hij mij, ami aan arm, vertrouwelijk, terwijl wij nu en dan eene schiede opwaarts gingen, en Diodes ons ver vooruit, en bijna tot den top genaderd was) hoor eens, zeide hij : wij zijn hicr alleen, en wie zal ons in deze vrije natuur beluisteren? Gij schijnt u over den tegenwoordigen staat der fraaije letteteo te bekommeren: ik heb zelf wel eens zulk eene ontevxeden- heid in mij bespeurd. Maar ik ben er gedeeltelijk van gene- zen; het overige der beterschap zal langzaam volgen. Lateo wij het elkander bekennen, dat die uitsluitende studie det Ouden partijdig maakt. „Die verste springer is mijn man," denkt gij: en nu begint het uit te vervelen: zelfs het gelach, als er een is, die maar halverweg komt, of een ander, die valt. Gij wilt heengaan; maar den uit het gezelschap komt met een stok, en brengt het daarmede al weder verder. Dat moet ik nog eens aan-kijken, denkt gij: en nu gaat het met den stok op dezelfde wijze: de tijd begint u al weder lang te vallen, tot'dat er een, onder den sprong, tegen den stok oppalmt, en door bet wringen van zijn ligchaam zich vooruitzet: zoo doende komt er geen eind aan uw kijken. - Dat moet vervaarlijke sprongen geven, zeide ik, als spierkracht en vermetelheid er bij komen: en dit zeggende, maakte ik mij allengs van zijn men arm los, en zag hem ernstig aan: want zijn beeld mishaagde mij wel niet, maar ik vermoedde, dat hij schertste. - Neen! zeide hij, mijnen twijfel bemerkende, ik meen, wat ik zeg. Hierin ligt het onderscheid tusschen wetenschap en kunst: in de wetenschap is het een berg, dien men ophoogt, on- bepaald, hoe hoog, al ging het boven de wolken uit: zoden, steenen, zand, het is alles bruikbaar: de eene komt met een' kruiwagen, de andere met een grooten kar; en hij zelf, die een handvol aarde aanbrengt, is behulpzaam, en hij draagt de borst misschien hoog genoeg, als hij zoo ijverig af en 47 er op aan komt : bclandt 48 oppalmt: zich hand over hand omhoogwerkt ^39 aanloopt, en zijn handvol nederwerpt boven op dc viacht van zijn' voorganger. In de kunst is het altijd springen van meet af aan, en wie het verst gekomen is, heeft het gcwon- nen. Wat achter zijn merk staat, dient slechts tot vergelij- king; en misschien worden die achterste merken allengs door de wandelaars vertreden en uitgewischtl - Maar dc toepassing van uwe vergelijking ? vroeg ik hem. - Wannecr nu de denkbeelden der wezenlijke wereld, of der zigtbare uitgeput zijn, antwoordde Qiarinus, kan het dan bevreem- den, dat men ze daar buiten zoekt: dat men het zigtbare en denkbare met het onzigtbarc en onbegrijpelijke vermengt: dat de verbeelding van bevattingen*' tot zwcvende beelden en tot een schemerend voorgevoel opklimt, zich losmaakt uit de beperktheid der stofFelijke ondervindingen en gc- waarwordingen, en zich in het onbegrensde poogt te ver- liezen? dat het gemoed, zijne subjectiviteit verliezende, met het onmogelijke in i6n smelt: het wanstaltige en schoone tot 66n,.. - Houd op! riep ik. Gij plaagt mij, en wilt mijn Hollandsch hoofd pijnigen. O prachtig uitzigtl Wij waren op een terras gekomen, dat een weinig lager was, dan de kruin van den berg, en van waar alles zigtbaar was, wat ten noorden van den Drachenfels ligt. - Ach, Charinus, riep ik, waarom brengen wij nevelen en scheme- ringen in de kimst, zoo lang de wezenlijkheid*® zulke heldere beelden oplevert? De zon, die niet ver meer van haren ondergang was, ver- spreidde een zacht licht over het landschap: nog dntelden hare stralen hier en daar in de gol^unten van den Rijn, die bij Bonn eene wending maakt, en schijnt te verdwijnen, maar op verderen afstand weder zigtbaar wordt. De Godes- berg, schuins aan de overzijde, en de omringende heuvelen verlengden hunne schaduwen. Op mijn beurt nam ik Charinus vertrouwelijk in den arm, en zeide: het is zondetling: hoe hooger men stijgt, des te indrukwekkender wordt die stroom. Het moet wezen, dat men hier zukhe eene uitge-strektheid van zijnen loop overziet. Waarom, Charinus, zouden wij onzen lust zuken in het onbestemde, in het onmogelijk, in een onmetelijk niets, dat even weinig te kennen geeft, als het zelf is? Laat hem van verveling en uit- 49 bevattingen: denkbeelden 50 wexfnlijkbud: werkelijkheid 240 putting spreken, die beneden aan den oever blijft zitten, en het oog op 66n punt gevestigd, de eene golf na de andere ziet volgen, met een een geklots, dat de ziel tot eene mij- mering stemt, die een een geklots, dat de ziel tot eene mij- mering stemt, die een een gedachte te zijn? Ge- looft gij niet, dat het geheim der kunst in de keuze ligt van het standpunt der beschouwing? Op een genoegzamen af- stand gezien, wordt het voorwerp den kunstenaar eene aan- leiding tot algemeene begrippen, die de een gedachte na de and 24 Ere opwekken. Ziel uw Rijn stroomt zoo rustig daar- heeft hij, eeuw in, eeuw uit, gestroomd, en hoe vele eeuwen zal hij niet niet nog blijven stroomen? een beld van onuitputtelijke kracht en leveni Geslacht aan geskcht is bij zijn bedding voorbijgegaan en verdwenen I Quiarinus I zoo ik dichter was, in den echten zin van het woord, ik zou hier over geen armoede of eentoonigheid van denkbeelden kagen I - Nu, dat is wel, antwoordde hij : ik het ook zoo er g niet gemeend, en ik mag, als Duitscher, niet ondankbaar zijn jegens den Rijn, die zoo menige heerlijke gedachten op- gewekt heeft: - zelfs bij vreemden, zeide ik, die u dezen stroom met zijnne vrolijke wijnbergen benijden. Misschien stond op deze zelfde plek die sombere dichter, wiens hart eene gapende wonde was: wiens verrukkingen meestal gepaard gingen met een blik van verachting op de menscheligke togten en aandoeningen: wiens kunst altijd een raadsel zal wezen van het reinste schoonheidsge voel en den akeligsten moedwil in het pijnigen van zijn eigen gemoed. - Maar hier werd het verteederd, en misschien is er eene traan geworden langs het edele gelaat, dat anders de gewaarwornden zijner ziel met een bitteren glücken. - Gij weet zeker, wat hij gezongen heeft, zeide Charinus. Toen ik met Charinus op den top kwam, vonden wij Dio-des, 200 als zijnne gewoonte was, wanneer hij aandachtig toezag, met gekruiste armen staan, naar den overkant van den Rijn gekeerd: zijnne oogen, zoo het scheen, op Rolands-Eck gevestigd. Het verwonderde mij niet, dat een man, die meer dacht, dan zijn strak gelaat somtijds aankondigde, voedsel vond in dit oord voor beschouwingen zonder een een rijk en majestuusch schouwspel veroorzaakt, waarin men zich nog geen rekenschap geven kan van zijnne gewaarwordingen, en de blik van het 66nc voorwerp naar het andere dwaalt. Het zuidelijke gedeelte lag open: graauwe rotsen, glooijende wijnbergen, koornvelden, dorpen in menigte, meer landwaarts in, of langs beide oevers van den Rijn, die van uren afstands met zachte kronkelingen aanstroomde, en w Ist es opportunität wärmer zijn, door geen wind gerimpeld, glad voort gleed, door het teruggekaatste licht glinsterde, of ingesloten tusschen steile overrotten, in een donkere tint lag. Bijna an den voet van den Drachenfels het eiland Nonnenwerth, met zijn uitgebreid klooster: de voorwerpen, die leefden, en misschien met groote krachtinspanning en snelheid zich bewogen, van deze hoogte gezien, als of zijn een tragen gang hadden: de Rolands-Eck tegen over: een lagere berg dan de Drachenfels, en op zijn' kruin de overblijfsels van eenen burg. Nog stond Diodes deszelfs bouwvallen te aanschouwen. Dacht hij in pozij, hoe de ruderlijke deugden in die kassteelen gehuisvest hadden? of meer historisch, dat thans geen reiziger op den vloed, of in het bergpad, van die hoogten beloerd en aang^vallen en uitgeschud werd? of zag hij nog verder terug, dat de Romeinen ook hier hunne reeks van sterkten aanlegden, om hunne verre wingewesten en den woelgeest der barbaarsche inwoners in teugd te houden? of 5 2 onbescheiden: ongepast (nl. t. o. v. 53 burg: burcht Diocks) 242 klom hij nog hooger op^ in tijden, waarvan niet de geschiebenis, maar de volkanische''^ toestand dezer streken ge-tuigdc?- Gij hebt mij ongetwijfcld iets van Rolands-Eck tc verhalen, vroeg ik aan darinus, nadat hij mij opmerkzaam gemaakt had op het een en ander, dat mijn onervaren oog niet bespeurd had. - Ja well antwoordde Diodes, in zijne plaats: romantisch en lief I - Zoo I dacht ik: het woelt nog bij hem: daat krijgen wij meer van: het zal nu misschien beter gel Gij hebt mij ongetwijfcld iets van Rolands-Eck te verhalen, vroeg ik aan darinus, nadat hij mij opmerkzaam gemaakt had op het een en ander, dat mijn onervaren oog niet bespeurd had. - Ja well antwoordde Diodes, in zijne plaats: romantisch en lief I - Zoo I dacht ik: het woelt nog bij hem: daat krijgen wij meer van: het zal nu misschien beter gel ukken, dan op dien kouden steen. Hij scheen uit-gerust te hebben, en de wind verhinderde ons niet, op deze plekte vertoeven, omdat wij beschut werden door de muren van den ouden burgtoren, die de kroon is van den Drachen-fels. Het is mijn zwak, 2eide Quirinus, de volksverhalen uit de riddergeschiedenis van de2e streek op te sporen: en ik wil gaame mededeelen, wat ik van Rolands-Eck weet, hoe ik van daag 2ulk een' tegenwind heb uit zijne prozaische bui. Diodes ghmladite, maar antwoordde. niets. Ik onder-vond naderhand nog meermalen, dat hij gewoon was tegen te spreken met ironie, en dan verder te zwijgen, wanneer hij in een gesprek gededd had, dat, naar zijn oorded, eene verkeerde rigking nam: ten zij hij eene gegenheid vond, om zijne meening duidelijk uit te leggen. Dan sprak hij met overtuiging, en zijne uitdrukking was warm, en niet zonder kacht. Welnu, de legende vroeg ik. - Charinus begon: De ruder Roland deed eenen strooptogt in deze buurt, en hij vond's avonds herberging in een kasted, waar de burgheer hem gastvrij onthaalde; maar de schoone Hildegonde, doditer van den ouden ridder, overmeesterde het hart van Roland. De gelieven beloofden känder trouw, en edit-vereeniging, zoodra Roland teruggeerd zoude zijn van eenen kruistogt naar het Heilige Land. Hij vertrok, en na een jaar kwam een ander ridder van dien kruistogt naar huis, en ovemaditte in  keerde hij terug, doch vond Hildegonde niet zij was voor hem verloren. Hij wierer zijnne wapenen weg, en bouwde zich eene kluis op gindsche rots, an wier voet gij het klooster ziet liggen. Daar zat hij gansche dagen, en zag neder op den Nonnenwerth, tot dat hij een graf zag delven, waarin men het lijk eener 2uster liet nederdalen, en het requiem steeg in flaauwe klanken tot hem op. Hij huiverde en rilde, en toen hij vemam, dat Hildegonde haar leven geeindigd had, bleef hij, even als to voren, op zijnne vaste uren, aan de deur zijner kluis zitten, en keek op het klooster neder. Op een guren herijtmorgen vond men hem in die houding; maar hij zat dood en verstijfd. Onder dit verhaal had ik nu en dan Diodes aangekeken en gemeend te bemerken, dat het hem niet ongevallig was. Ik raakte hierdoor de kluts kwijt. Want waarlijk dit verhaal, docht mij, was romantisch, zoo als er ooit een geweest was. Of het romantische in de kluis lag, of in het nonnenklooster, of in den berg en het eiland, of in het dood blijven zitten, dit wist ik niet juist; maar het kwam mij toch voor, dat Charinus een geraamte gegeven had van een echt romantisch dicht- of prozastuk, en ik zeide hem: - Gij hebt hebt de zon afgewonnen: want zij is nog boven de toppen van gindsche heuvelen. - Ik vreesde ook, antwoordde hij, zoo als de Ouden zeiden, de zon met mijn verhaal te doen ergaan. - Maar, hernam ik, uwe legende is mij als eene schim voorbijgezweefd: ik had er gaame wat beenderen en vleesch, en een matigen tool aan gezien. - Ik was bang voor Diodes, antwoordde hij: als het eene schim is, dadit ik, dan heeft hij er minder greep aan. In jongere jaren, toen mijne verbeelding woeliger en stouter was, heb ik het geval in eene romance gebragt. Toen was Hebt een afgewerkt bed, en geen gelaatstrek, geene spier, geene ader ontbrak cr aan. 5 requiem: begin van het gezang (c.q. werd) Requtem eemam (de ccuwigc 56 dezonafgemmMti: Yandciong, rust), dat bij katholieke uit- wonnen van vaartdiensten gezongen wordt 2.44 - Geef er ons ten minste On lid van, zdde ik: de oudheid- kennet vergenoegt zich 200 dikwijls met een Eegment. - Ik 20U u gaame zelfs het geven, antwoordde Chattinus; maar de maat en het rijm zijn mij ontgaan. Het spreekt van 2elfs dat ik partij getrokken heb van sonunige toestan- den (situatien, zegt de kunst) waarop de po^die schilde- ring al hare kiachten besteden kon: eene alletnaauwkeudg- ste beschtijving van geheel dit ootd: eene teekening van de blonde Hildegonde^waataan niet de minste kleinigheid ont- brak, en van den geduchten Roland, dien ik vooral in het gevecht tegen de ongeloovigen vergezelde. Daar deed hij wonderen : en die kon ik, bij z66 groot eene be&amdheid van den held, niet ligt overdnjven. Maar mijne grootste Kracht had ik bespaard voor het slot. Want ik verbeeldde mij 266 levendig dien armen klui2enaar, wiens ligchaam door kommmer reeds half uitgeteerd was, hoe hij nog steeds op het klooster nederkeek, en op de plek, waar 2ijne Hildegonde rustte, en op den grafsteen, die, op 2ulk eenen afstand, naauw merkbaar was. Het was een koude her&tmorgen, en hij zat, en tuurde door de nevelen van het Rijndal been. Doch reeds waren zijne oogen zelven beneveld; geen gedachten woelden meer in zijnen boezem; slechts het gevoel eener onpeilbare smart. Zijn hart klopte trager, en stuwde het bloed niet meer door 2ijne ademtogt werd flaauwer: zijn gelaat bleeker en klammer : zijne oogballen zonken die- per weg, dof en mat, maar nog op het eilandje gerigt. Debergwind zuisde om hem heen, en speelde in zijne zwarte haarlokken, maar wekte hem niet uit zijne gedachte : het was zijne laatste geweest. - ^ Bravo! riep ik, ddt is sterven: de Masapptfi^ van Byron wint het u met moeite af. - Ik zag Diodes, en meende zijne toejuiching te zuUen hooren, toen hij plotseling zidi omkeerde, met den rug naar den Rijn gekeerd, zich schrap zet-tede als een schraag, zidi voorover boog, diep, het hoofd digt bij den grond. Ik sdioot toe: want ik dadit dat hem lets overkwam. 5 7 Maxippa: in dit werk be- hij yodde toen hij dacht te stef- schrijft de hoofdpersoon wat yen (xviii) *45 Beproef het ook eens. - Ik gehoorzaamde, eenigzins be- vreemd; niaar Charinus ging mij insgelijks v66r: en 266 stonden wij alien drie in zonderlinge houdingen. Het 2ou niet genoeg wezen te zeggen, dat ik alles 't onderste boven zag : ik weet niet of de geperste stand, of eene suizeling in het hoofd de oorzaak was; maar het scheen geene natur meer, die ik zag; het was eene nabootsing, eene schildeiij, die men omgekeerd hield: de omtrekken vertoonden zich minder scherp, en de tinten smolten zachter in 66n, - Hoc bevalt u dat romantische gezigt, vroeg mij Diodes, die zich weder opgerigt had. - Ik zocht naar een antwoord : want zijne vraag verbaasde mij. - Hoe I dacht ik, houdt hij het romantische voor eene natur, die 't onderste boven staat? dat heb ik nog nooit in romantische stukken opgemerkt! - Maar de toon, waar Op Diodes mij dit vroeg, was 200 vrien- delijk en innemend, dat het scheen, als of hij on2e dwaalbe- grippen in zijne stille overdenking verduwd had, en nu eerst deel begon te nemen in het gesprek, dat on2e wandeling veraangenaamde, en voor mij vruchtbaar maakte. Terwijl ik nog met mijn antwoord draalde, keerde hij 2ich naar Chari- nus, en zeide : Het is zonderling, dat gij naar het romantische zoekt, terwijl gij zelf romances maakt. - In mijnc jeugd gc- maakt heb, antwoordde deze; maar toen was men in gcen tel, indien men zijne krachten op die kleine dichtsoort niet beproefde, en ik twijfel, of het mij tegenwoordig wd ge- lukken zou. - Dat hopen wij anders, zeide Diodes, en onze vriend, die regt heeft, om in ons vaderland rond te vragen: Wat is romantisch? moet door u niet in den waan gebragt worden, dat het romantische voor de jeugd, en het klassieke voor den ouderdom is. - Dddr waarschuwt gij mij bij tijds, zeide ik: Wandt ke begon dikt gevolre kreede reeds te maken, waartoe buitendien de ondervinding reeds aanldding ge-noeg geeft. - Dat mag in zijn vaderland het geval wezen, zeide Diodes tot Charinus; maar het schijnt dat gij beiden te vergeefs zoekt naar eene definitie, die het gehede romanti-sche omvat. Welaanl laat ons de romance vasthouden: daar-in moeten wij zonder twijfel de duidelijkste karaktertrekken vinden. - Die gevolgtrekking zou nog al voorbarig zijn, antwoord- de Charinus: want vooreerst moet gij niet uit het oog ver- liezen, dat het kunstige van maat en rijm een wezenlijk bestanddeel van die kleine dichtsoort is. - Dat schut ik*®: (zoo viel ik hem in de rede) in uw eenvoudig proza heb ik het romantische herkend. - Still zdde Diodes, en hij vroeg aan Charinus : Wilt gij hiermede zeggen, dat, bij voor- beeld, de roerende episode van Nisiis en Euryalus*^', bij Virgilius, klassiek is; maar, wanneer gij ze verhaalt met de kunstige maat en rijm van uwe romance, dat zij dan ro- mantisch wordt ? In dat geval hcbben wij Homerus en Vir- gilius slechts in romantische vcrzen over te zetten: dan hou- den de strijd en twijfeling op, en de lieftiebbers der beide ma- nieren kunnen elkander in de denkbedden ontmoeten. - Charinus antwoordde niet: het was merkbaar, dat hij stond te wankelen op de grenslifn, en ze zocht, terwijl zij hem ontslipte. Na eenige oogenblikken van stilte, zeide hij, meer vragend dan verzekerend: Gij vergeet, wat ik reeds gezegd heb, dat, in de romance het hoofdmoment der ge- beurtenis krachtig en uitvoerig geschilderd wordt. - Neen, dat vergeet ik niet, antwoordde hem Diodes ; maar ik moet u nog vragen, wddrin het romantische ligt, wanneer gij de naauwe grenzen der romance verlaat, en uw verhaal verder 58 schta ik : sprcek ik tegen 59 in boek ix van Vergilius' Aeneis. Deze vrienden, strij- ders in het leger van Aeneas, ovcrviclen 's nachts bij yerras- sing het vijandelijk kamp; tocn Euryalus werd gevangen geno- men en op het punt stood ge- dood te worden, bood Nisus sdch in zijn plaats aan. Uttbreidt. Ligt het den in de maat en in het rijmP-Gcdeeltelijk.-Gcdeeltelijk.-En in wat nog meer? - Charinus verloorzijngeduld: Beschrijving, beschrijving, (riep hij, als of hij wanhopend werde) beschrijving, teekening, schdldering, naauwkeurige opmer-king der fijnste bijzonderheden, ontleding eener daad in alle hare drijfveren, eener gebeurtenis in alle hare wie-felingen en tegenstrijdigheden, eener gebeurtenis in alle hare wisselingen, standen en groeperingen, van een natuur-tooneel in al zijn voorwerpen, vormen, kleuren en tinten, kleuren en stellen, van tegenstelling in het schoone en misvormde, in het ware en valsche, in het gede en slechte. Die kracht heerscht in het romantische drama: (ging hij een weinig bedaarder voort) zij volgt de natuur, die zelve alle die verscheidenheden oplevert, en het ne door de tegenstelling van het andere doet uitkomen. De eenvoudige opmerking dier waarheid heeft de kunst in eene nieuwe baan geplaatst, en zij doorkruist een onaf-zienbaar veld van verbeelding en vinding. - Daar zit gloed in, zeide Diodes, zich naar mij wendende: ga nd naar uwe landslieden, en vertel hun wat romantisch is: gij hebt het gehoord. - Het is duidelijk genoeg, antwoordde ik hem: en wanneer ik te huis gekomen ben, zal ik het nog eens goed overdenken en, met zijne definitie in het hoofd, eenige klas-sieke en romantische stukken met elkander vergelijken. Ik heb slechts aan Charinus te verwijten, dat hij ons z66 lang heeft laten zoeken naar de wetenschap, die hij bezat. - Die wetenschap is zoo oud niet, als gij misschien denkt, zeide Charinus. Het zijn denkbelden, die uit ons gesprek voortgesproten zijn, en zich bij mij ontwikkeld hebben, of licver onwikkeld en uitgezet door het bijkomen van uw beider gedachten. - Als een sneeuwval, (zoo viel Diodes hem in de rede) die zidi vergrootende onder zijne vaart, naar beneden rommdt: bons, daar ligt hij, tot sdirik van de stille dalbe- woners, zoo hij niet uiteenspat en smdt. - Ik vond die vergelijking niet heusch, en ik begon te vreezen, dat het ge- sprek een minder aangename wending ging nemen. Daar- om wees ik aan Charinus een klein bootje, dat van Kdnings- 60 Dt eermudige opmerkingi : een- 61 landslieden : landgenoten voudig het opmerken 248 winter den Rijn overstak. De roeijer, dien men ter naauwet- nood onderkende, scheen met alle kracht te arbeiden; maar de stroom sleepte hem 266 sterk voort, dat het was als of hij de overzijde eerst bij Bonn bereiken 2ou. - Dat komt er van, 2eide Diodes, als men in een' stroom rodt: 200 men de over2ijde bereikt, men komt evenwel verder dan men we2en wil. Terwijl hij dit 2eide, 2ag hij naar alle kanten rond, als of hij iets 2ocht. - Welnul wat 2oekt gij, vroeg hem Chari-nus. - lets misvormds en leelijks, antwoordde Diodes; maar ik kan het niet vinden: en dat is ongdukkig voor ie-mand, die dit oord romantisch besdirijvcn wil: want 2ulk eene beschrijving moet, 200 als gij 2egt, de natuur volgen, die 2dve 2ulke verscheidenheden oplevert, en het eene door de tegenstelling van het andere doet uitkomen. Het is Socrates en Phaedrus, even 200 gegaan: 2ij 2agen niets leelijks rondom 2ich, of wilden het niet 2ien; daarom is de inleiding tot hun gesprek bij Plato 200 2onder veerkradit en lam: hoor maar... - Nu, dat kennen wij sedert lang, 2eide Chari-nus. - Maar Diodes was geen man, wiens reden men gemakkelijk afbreken kon: Socrates en Phaedrus, ging hij voort, wandelden buiten Athene en ontmoetteden elkander: he kwam tot een gesprek en de lust bekroop hen, om 2ich gens neder te 2etten, en op hun gemak te keuvden Ziet gij dien breeden platanus? Vraagt Phaedrus. - Wd nu? - Daar is schaduw en eene matige kodte, en gras en krui- den om op te 2itten, 2elfs om er op te liggen, 200 het ons lust. - Ondertusschen praten 2ij over de fabd van Boreas, die Orithyia geschaakt had, op die2elfde plek, digt bij de boorden van den Ilissus, waar het water hdder en door- schijnend was, en 200 uitlokkend voor jonge mdsjes om te spelemeijen. Zij spraken er over, even als Qiarinus over het Drakenhol, en over Roland en Hildegonde, en hadden 2ij er maar over voortgepraat, 2ij hadden welligt hddere denkbed- den gekregen, en wij 2ouden reeds in Plato over het roman- tische le2en. Maar ongdukkig komen 2ij bij dien schoonen 62 de twee gesprekspartners in de dialog Phaedrus (Faidros) van de Griekse wijsgeer Plato. 63 de (god van de) Noordenwind (Boreas) schaakte, volgens een Griekse mydie, Oridiyia, dochter van de koning van Adiene, toen zij aan een feestelijke optocht deekiam. 64 Ilissus: beek bij Adiene 249 Platanusi „Het is waar, zegt Socrates: dat is eene liefelijke rustplaats: want die boom is zoo vol van gebladerte en 200 hoog, en die heesters zijn zoo digt gewassen en 200 vol bloemen: de geheele omtrek is er geurig van: en, zie die beek, die 200 bevallig onder den plataan voorbij vloeit! Het water is kil: ik voel het met mijn 'voet (want Socrates wandelde ongeschoeid). Deze plaats is zeker heilig en toege-wijd aan de nymfen en aan Achelous: ik gis het uit gind-sche standbeeldjes. Hoe 20et ruischt het koeltjel het stemt in met het schelle koor der krekels. Maar dit weeke gras is nog het aanlokkelijkste: op die 2achte glooijing zullen ligchaam en hoofd 200 gemakkelijk rusten.' Kunt gij begrispen (200 ging Diodes voort), dat de geheele Oudheid de2e beschrijving van buiten kende, en 200 on-waar I Indien Socrates en Phaedrus slechts goed toegekeken h adden, wie weet of 2.5 niet een half omgevallen, door ou- derdom uitgeholden, wilg bemerkt hadden, met dor gras op de geknotte kruin begroeid, - of misschien wel een mest hoopl Verbeeldt u eens vrienden, een mesthoop bij dien platanus en bij die bek I Want niets verhinderde immers, dat er een boerderij in de buurt was: en dan was het waarheid; en daarheen streeft het romantische! Hoe veel afwisseling had het gesprek dddrin niet kunnen vinden I Het lommer van den platanus, de kaalheid van den wilg; de geur van het heester-gebloemte, de stank van den mesthoop! - Nu het was al wel! 2eide Charinus lagchend (want wij werden vrolijk onder dit betoog). Gij overdrijft 00k altijd. Zulk eene schreckwende tegenstelling in de beschrijving van iets schoons kan den smaak beleedigen; maar gij verwart moedwillig de voorstelling van plaats met die van tijd. Tot de eerste behoort de schildering met het penseel, of met de taal, van iederen toestand, die duurzaam is en niet verandert. Eene schilderij, met verwen of met woorden bewerkt, teekent eenen toestand, dien het oog met 66nen blik overziet. Minder schitterende partijen zullen ook hier bekommen, en die levert 2elfs de natur op, die ons hier omringt. Maar misvormde en af2igtelijke voor- 65 Achelous: stroomgod (eig. van de gelijknamigc rivicr, de grootste van Griekenland). werpen 20uden de uitwerking storen, indicn de kunst zu voorstelde, al was die voorstelling waar. - Hicrmede zag hij mij spottend aan: wantwij hadden den vorigen dag over de oudc Hollandsche schilderschool, en over de waarheid in de beeldende kunsten getwist. - Ga maar voort! zeide ik: ik ben nu in geen' luim, om mij te ergeren: zorg maar, dat gij u zelven niet vast redeneert. - Wanneer dus de kunst, zeide hij verder, het schonen en treffende in eenen toestand voor wil stellen, dan moet zij streven naar datgene, wat dekunstenaar even snel in 66n denkbeeld zamenvat, als de beschouwer het met 66ncn blik overzien zal. Geheel anders is het met beschrijvingen, die het penseel niet bereiken kan; waar opvolging van tijd en veranderingen van toestand plaats hebben. Hij meer de verhaler of zanger of beschrijver alles verheren of edel maakt, des te onnatuurlijker wordt zijne voorstelling. Hij vermoeit den lezer of toehoorder, wiens bewondering altijd gespannen moet blijven Er zal allengs onverschilligheid, misschien eindelijk verveling bij dezen ontstaan. Hebt gij die heilzame verpoozing, op eene wandeling, gedurende eene reis, noort onder-vonden? en die noodige rust uwer faculteiten, wanneer gij uit eene bevallige streek in een bar en onbevallig oord kwaamt: en hoe gij versche bewonderings-kracht hadt, wanneer daarna de weg u voerde, waar gij weder volop genie-ten kondt? Hier viel ik hem in de rede. Dat klinkt alles zeer goed, zeide ik, wanneer men in een rijtuig zit, dat voortrolt, of een groten togt doet, waar geen pleisterplaatsen zijn. Maar, met uw verlof, de lezer kan zijn boek nederleggen, en denken: nu is het well dat is voor van daag genoeg! Dat heb ik dikwijls met romantische boeken gedaan, zeide Dio-des, en somtijds vergeten, ze weder op te vatten. Ik genoot de eer, dat Charinus aan mij een antwoord gaf: Gij kunt uw boek nederleggen, zeide hij; maar kunt gij den schouwburg. verlaten om uwe bewondering een weinig te laten uitrusten, wanneer zij vermögen is, voor dat een be- drijf eindigt? Het stuk zal in dien tusschentijd voortspelen, en wanneer gij terugkomt, dan hebt gij den zamenhang verloren. Dat was bij ongeluk. Tegenwoordig lacht men, omdat de treurspeldichter het 200 hebben wil. Nu, het is onversdilig, waarom men lacht: als er maar afwisseling is: en mij dxmkt, dat een klassiek treurspeld, verstandig met gebrekcn doormengd, 2eer goed aan de romantische behoefte zou kunnen voldoen. Kom, zeide Qiarinus tot mij: begrijp gij mij, 200 Diodes niet wil. De kunst zoekt waarhdd, en die bdiocft dc dramatische kunst niet te verloodienen. - (Hoe vreemd, dadit ik in mijzelven, dat die mensdien van de nevdcn en onmgeldieden, toch naar waarhdd zoekenl) Het zal de waaraditige eenheid van een stuk niet breken, (ging hij voort,) wanneer hoog opgevoerde aandoeningen en driften, in edele poetische taal voorgedragen, vervangen worden door gesprekken uit het dagelijksche leven, mits zij behoore in het verband der voorstelling. Hoe diep en treffend is niet bet gesprek der doodgravers® in den Hamlet van Shakespeare. Hoe verhoogt he t niet de onbegrijpelijke kradit van het geheele stukl - En, wanneer men den diepen zin in de straattaal dier doodgravers opddven moet, (zdde Diodes), hoe kalm rust dan het bewonderings-vermogen niet uiti Het is als de nevel, dien wij ginds langzamerhand zidi zien uitbreiden, en die ons uitzigt gehed demmeren zal, zoo wij lang na den ondergang der zon hier vertoeven. - Dat begin ik ook te vreezen, antwoordde hem Charinus; maar ik laat slechts het eerste gedeelte uwer vergelijking toe. lets nevelachig scherpelt, bij verpoozing, de aandadit. - Dat wil zeggen, antwoordde hem Diodes, dat er in een treurspd tusschen beide^® een nevd moet komen: men 67 menschen van de nevelen en onmoge- lykheden : de menscn als Charinus, die mencn dat de kunst verder moet gaan dan de met de zintuigen en het verstand te vattcn realit 68 het gesprek heeft een komisdi effect 69 tusschen beidt : nu en dan 253 werkte tegenwoordig nog al vcel met nevelen; maar ik ver- beeld mij, dat een scherm even goed is. Indien men in den schouwburg verlof had om te roepen: „Houdt op! wij zijn mo^ van het schoone." dan zou het scherm ne^dalen, tot dat men uitgerust had. Een wel beschilderd doek is toch even goed, als nevels, of straattaal, die wij dagelijks op de markt hooren. - Charinus antwootdde hem: Gij kent de kunst 266 goed, maar beziet ons vraagstuk evenwel steeds van de verkeerde zijde. De historische en aesthetische waar- heid moeten hand aan hand gaan 253 Bütten deze waarheden zweft de kunst in het ledige. Kunt gij u geen voorval verbeelden in een paleis, waar vorsten en helden een taal voorren, verheven boven die van het dagelijksche leven: terwijl personen van minderen rang, bedienden, menschen uit het lagste gemeen, tevens in datzelfde stuk himne rol spelen, overeenkomstig met natuur en waarheid? Gaat het anders in het leven? En wanneer nu de kunst alle die draden, grove en fijne, vereenigt en tot 66n weefsel zamenvlecht? Zoudt gij in den roman van W. Scott een kroegtooneel willen missen, wanneer zich daaruit de draad eener treffende geschiebenis begon te ontspinnen? Behaagt u, uit dat gezigspunt, niet het gejoel der brooddronkenheid, het gemeene der taal en der scheldwoorden, wanneer het waarheid is, en levendig, juist,*uitvoerig beschreven of verhaild wordt? - Terwijl ik een oogenblik stond na te denken over de edele kunst van dien romanschrijver, bij wien het gemeene, zoo dikwijls Hij het noodig heeft, altijd middel, nooit doel is, antwoordde Diodes glimlagchend: Het is mogelijk, dat uwe manier van redeneren romantisch is; maar ik kan ze niet volgen: gij klutst alles door elkander; van het drama brengt gij mij in 66ns op den roman. Maar wij hadden over het treurspel nog niet afgehandeld. De oude treurspeldichters wilden het ge- moed aandoen, trefFen, het edele der smart uitdrukken, en de geheele diepte dier gewaarwording uitputten: eene wor- steling van den wil met het noodlot, die de ziel verheft, en zelfs wanneer de lijder bezwijkt, haar het bewustzijn over- laat eener kracht, die over het stofFelijke triomfeert. Het hart van den toeschouwer werd geschokt, zoo gij wilt, maar niet gepijnigd, niet gefolterd, als met beulshanden. Dat doet uw 70 gemun: gewone volk *53 romantisch drama. Weg met uwe waarheid, wanneer zij het edele van het ideaal vernietigen moet! Wilt gij wcten, hoe het er mede gelegen is? Het treurspel is eene lijkstatie.... - (Ik spitste mijne ooren: want de vergelijkingcn van Diodes waren somtijds vreemd: en nu scheen hij ktacht te vergade- ren, als wilde hij een einde aan het gesprek maken). - Het treurspel, zeide hij, is eene lijkstatie: die 2e volgen, 2ijn verdiept in ernstige gedachten: dc treurigc pligt weegt zwaar op hun hart. De goede oude kunst, 2al ze u voorstd- len met al hare stilte en plegtigheid: niet langs ledige stiatea, of waar het oog geen voorwerpen tegenkomt; neen, zij zal aan de lijkbaar te gemoet zenden, wat met den statigen op- togt strijdig is, maar harmonisch strijdig, zoo gij dit vcf- staat: een vorstelijk paleis; maar het vcrstcrkt den indrak van de nietigheid des levens : een spelend kind, dat in on- noozelheid dartelt; maar het verhoogt dc gedachte aan 's menschen bestemming! Neenl zegt uwe romantische kunst, wij veroordeelen dat wel niet; maar er geschiedt nog meet in de wezenlijkheid^... en zij voert de lijkstatie waggdend door het gedruisch der markt, langs een marionettenspel, misschien tegen een uitgelaten gemaskerden optogt in. Dat is waarheid I roept zij : 266 is het leven I - Ja, zoo kan het zijn; maar uwe kunst behoeft het niet aldus te sdiilderen, en het hart op'^ te rijten en te versdieuren, steeds de 6tee aandoe- ning met eene andere tegenstrijdige te doen worstelen, dc verbeelding te teisteren en te vermoeijen, de deugd met on- deugd te benevelen, en de ondeugd met deugd tc vcrgoc- lijken, en aan de treurigheid 00k dat zoete inmengsel van verteedering te ontrooven, dat haar eigen is. Dat wordt tragisch, viel Charinus hem in de rede: 2ulkc buitensporigheden gelööt ik niet, dat men aan de duitscfac romantische school verwijten kan: en waar zij, naar uwe meening, mogt gezondigt hebben, daar schittert eenwd hare kunst. - Dat is een verdoemde kunst (riep Diodes), die smaak en schoonheidsgevoel op den dwaalwcg btengt: die zich verlustigt in de razernijen van krankzinnigen : die licvcr het benevelde verstand schildert, waar i6n enkcle lidbtstiaal in doorbreekt, dan den glans van een helder bcgrip. Zij heft de deur opengesteld voor eenen stroom van sdirijvcn en schrijvertjes: geen bijen, die dommelen in den gloed der zon, over bloem en plant; maar gonzende muggen in het vale licht, dat door moerasdampen schijnt. Zaemaar rondom u, in onze letteren, maar ook in die van andere volken. Wat onzinnig, wat afgrijslijk is, wordt bij voorkeur uitgeplozen, ontleed, in al zijn Deelen blöckigelegt: met kunst en talent, God bei zij, dat zij gevoelen, dat het talent der beschrijving die dingen smakelijk moet maken; maar men sla dat talent niet te hoog an 1 Een riool is een riool, en niets meer: de enkele melding geeft walging. Het is zoo moeijelijk niet, het verwulfde' metselwerk, de duisternis, en de onreinheid te beschrijven; kruipt er door, zoo het u lust, en wentelt er u inl mits ik wandelen mag in de zalen van het gebouw dat er boven staat. Die Wandel'! zij zullen den Apollo in onze maus vorschrijzelen en er den gebogchelden Thiersites, voor in de plaats stellen: want een ligchaamsgebrek is waarheid, en die geheele akelige man is waarheid: want Homerus heft hem geschilderd. In's Kernels naam, Diodes, houd op riep ik mijn hart dtaait omi - Ik kan het niet helpen, antwoordde hij: het is de Fiansche romantische school. Gij moogt niet walgen: uw vadetland begint 2e te huldigen. - Och neen! riep ik, een enkele ver- dwaalde... - Maar Diodes was reeds aan het afdalen van den berg, en Charinus volgde hem. De 2on was ondeige- gaan, en de Rijn-nevels rezen hooger. Het gehede natuur- tooneel werd somber en ontzagwekkend. Wij haasteden ons naar beneden, en er werd niets meer gesproken: want het afstijgen van zulke hoogten gaat sneL Terwijl wij den Rijn overvoeren, was het gesprek gestremd door de koude op het water, die ieder van ons in 2ijn' man- td deed dvdken; maar ik keek nog tussdien bdde op naar de spits van den Drachenfels, 200 ved ik 2e ondersdidden kon: want ik had er ved ge2ien, en ved gehoord, waaraan ik dik- wijls herdadit heb. 256 JANNETJE EN HUN JONGSTE KIND Pan E. Pottsetter 31 december 1841 - 20 dagtekent Pottsetter zijn opstel Januar Jannetje en bm jongste kind, dat kort daarop, in bet januari- nummer van 1842, in het tijdschrift De Gids verschijnt. Potgieters tijdschrift, zu je kunnen zeggen. Want wäre grosse, er 00k aan meegewerkt het is Potgieter geweest die als man van het eerste uur wel het sterk zijn stempel gedrukt heeft op de eerste tien bloeiende jaren van het bewogen leven van dit tijdschrift. In 1837 werd het min of meer uit rancune tegen een ouder tijdschrift, Vaderlandsche letteroefeningen, opgezet en het kreeg dan 00k de ondertitel. Nieuwe Vaderkndsche letteroefeningen mee. De eerste jaren hulden de redacteuren zich in een anonimiteit, die overigeng niet belette dat de lezers wisten wie er zich achter verscholen. Men vermoedde echter een veel grotere staf van medewerkers, omdat men niet weten kon, hoeveel werk Potgieter verzette, hoeveel artikelen er van zijn hand waren. Behalve Potgieter schreven als redacteur of als medewerker in De Gids beroemd geworden mannen als R. C. Bakhuizen van den Brink en Nicolaas Beets. De eerste van deze twee was ongefügtigt de genialste redacteur die De Gids in zijn jonge jaren gehad heeft, en die in allerlei opzichten ook potgieter overtroff. Maar Bakhuizen was er niet de man naar een tijdschrift te leiden; bovendien heeft hij in 1843 Nederland verlaten. Erg gelukkig met dies medewerking an De Gids was een van zijn leermcesters, Jacob Geel, die er zelf ook af en toe in publiceerde en eigenUjk min of meer als *toeziende voogd' fungeerde. Potgieter had groot ont-zag voor hem, maar Geel stelde in zijn hart meer vertrouwen in de jonge Bakhuizen. Hij twijfelde wel een aan Potgieter vooruitstrcvcnd- heid in literaire zaken. Potgieter heeft altijd een zekere, hoc- wel niet onkritische, verering gehad voor Bilderdijk en voor Tollens. Dat nu wekte bij Geel de twijfel. Maar op de duur heeft Potgieter zich ontwikkeld tot realist, weliswaar met hooggestemde idealen, tot bestrijder van sommige aspecten van de romantiek. Hij verzette zich tegen roman- tische werken in de geest van de Engelse dichter Byron, waarin volgens hem het kwade verafgood werd, tegen allerlei dromen en dwepen, tegen het onnationale in de roman- tiek, tegen de voorkeur die de romantici aan de dag legden voor de middeleeuwen. Hij en anderen, zoals Bakhuizen, voelden zich beter thuis in de lye eeuw, de petiode van burgermansgrootheid, van een sterk nationaal bescf ook. Juist de voorkeur voor het burgerlijke, in de goede zin van het woord, was in strijd met de romantiek uit het begin van de lye eeuw. De Gids werd in de eerste jaren grotendeels gevuld met kritie Kälte die er nicht om lange, was het tijdschrift in zijn blauwe omslag de naam van de blauwe beuF bezorgde. Erlijke, gedegen kritiek was naar de mening van de redac-teuren de weg naar nieuw leven in de letterkunde, een mid-del om uit de versuffing en gezapigheid te raken, waarin de letterkunde vervallen was. Men wilde geen politicke, gecn goden, geen letterkundige partij aanhangen; men wilde liberale zijn met eerbied voor andersdenkenden, mits zij ddchten', zoals eens is opgemerkt over de Gidsmenst. Na tien jaar is De Gids echter wel de deelijk een partij gaan anhangen en wel de liberale; het tijdschrift verloor zijn letterkundige karakter en werd algemener, politikker ook. 