Algemene konst en letterbode
None
S c h n o i i, Prämant t' Lantawergen by Macgdenburg. Digitized by Google r a&7 i ztam oog over hem, mm vond allecn het gewone en weil fchelyke in hem; kinderlyke vrolykheid, deelnemog met an*dere zelfs feel jonger kinderen, en welwex'Eelykbeid in den oing, zoo als zulki aan knapen past. Ik moest in alien gevaile nog de juistheid van deze myne waarneming mistroken. Ik wachte op de algemeoe uitfprRak van eene ononv. koopbare regibank, op het oordeel van jonge knapen en jongelingen, die den beminnenswaardigen knap in onderdom ge-Fyk waren of naby kwamen; en, zonder door my ondervraagd te worden, beweerde een aantal Schnepfenthaler kweekeiin-gen, die My dea volgenden dag juist omringden, Karel Witte byzonder daarom lief gekregen te hebben, om dat hy jn de verkecring geen blyk vertoonde van of prookre met het geen by wist, en in bonne speleo volkomen deel genomen had. Het tweede punt van ors orderbond toetrof de verdere opveroden van den knap, Het kwam my voor, dat ecr? tien jnrig kind, zoo gevormd, ten minstte niet de gewone loopbaart der Scholen moest doorloopen. Dezelve is nu zoo weintg voor hem gefchikt als hy voor haar. Dit is zeer klaar. Hy is op zyn tiende jiar voor al in taalkennis reeds zoo verre gevorderd, als de bekwaamfte en vlytigfte scholieren zelden op hun twintigte komen en waar alle de overige Dimmer toe ge-laken. Zou nu de vader in het tiende jaar met zyne leerwyze ophouden, en de tien volgende jaren tot den gewonen scholloop verwyzen? Neenl hy moet zelf met zyne leerwyze vooitvaren. Maar de vorderingen van den knap Nemen Xennt elke maand toe; de vader, die door de oproofed van' ssynen zoon zynen yver en uirgebreide kundigheden geioond heft, zal alle zyne vermogens motten infpannen, om voor Syn' zoon opgewasfen te blyven; by zal iu eokelde vakken da bulp van dezen en genen Meester niet misfen kunnen, ert' atyne eeleerdheid zal met meer ioe*eiken; in e^n woord, het Dorpje Lochau wordt voor dit zeldzaam verfcnynfel te eng.' Dit dreef den vader aan wcreldkundig te laten worden, dat Cot bier flechts weinigen bekend was. In het einde des *orU gen jaars ging hy naar Leipzig* Hy nmkte de waarcigfte- geleerden op zynen zoon opmerkzaam. Het is in der daad geen wonder, dat hier d- uitftekendfte gcleerden En de edel-^ Aurdige familien van Leipzig hem met geestdrifr te gemoet. kwamen. De vader wenscrne voor den zijn uitzigrcn te i;pe-. kwamen. Nen en ordentand voor den Akademischen Curfus re bekommen. Hy moest, om dit te verkrygeo, wenchen, dat zyn zoon er het getal der Akadenveburgers te Leipzig werd a'ngegenomen. Hierroe was een ex amen noodzikeiyk, dat de Rector van de Thomasichool af nv esi nemen. Hoe dif exameii UKgevallen zy, ziet men uit bet hieroy gevoegd Testimo. Digitized by C 5 mum (>"J. Op.den it den van Loawmaand werd de zoon onder bet getal dtr Studenten aangenomen en de Rector der Univerfneit maakte van dit zeldzaam gevaj gebruik, cm de cdeien van Leipzig tot onderfteuning van den knaap op re roepen De uiiflig der infchryving was volkomen. Het fceftaan van bet btminnelyk kind werd op deze wyze voor drie jarcn te Leipzig ver zeketd; maar het verbiyf der onde-ren aldaar geecszins. het plan, om daar een Jnri»ring rot onderwys op te rigien, leermeesrers te vormeo en letierkun- dige werkzaamheden aan ce vangen, is naar myn gevoelen 9 dat ik ter bereiking van het eigenlyk doel gaarne npcnlyk zeq, veel te t ol verllrooijing voor d^n vader en ondermynt klaarklykelyk het hoojdoogrnerk, waarom by befloten heefr naar Leipzig te vertrenken. Weldra waren wy het hietom* trent eens, en zyn hoogfte wensch ten flotte bieef, een ot twee knapen zoo vrotf; mogeljk van zulke ouderen te beko- man, die gaarne voor eer.e uitftekende vormiig iets oefteden willeo en  noti iam, judicium maturita em et in genii cele'itaiern, re'iquarumque animi yirium prafla.itiam manifestavit, quam in nul.o hums aetaitilae Imrrtine uyquam asprehendimus. CO Dcze u'tnoodi^trm v»n den Heere Karl Oottlor KiiHN, fd.non fa liet oorfpi'onkelykc Vr jjebeel (>y*:cvots»i, achtcn wy tom bchugryk voor o:j2C I^cri wn Ului deceive hia achti^cgc. UfiP* Digitized by Google Het aanminnig kind ftoorde on?. Hoe mtourlyk was nfl Van myr.c z>de de wersch, om ook a!s in her voorbvg^ian met eigen oogeri ieis van he: merkwaardig verfchyr.fel te zienf dar een knanp, die heden tien jaren oud was, door ayia keni-is in oua^ en nieuwe talen daaruYlt. Mef vreugje werd aan mvn' wensch voldaan. Ik gaf hem eene plaats uit de uieneii overrezeuen. Inderdaad her w*s onnoodie, d*t hy haar ir» zuver Dufti getrouwelyk en vloejend vertaaU do, zoo als hy deed: reeds de hoogst aangename declamatie der Latynfche verzen, en het inwendig gevoel, waar meda hy dezeJve opzeide, g*f votkomen te kennen, dat hy die ee* heel verstond. Ik koos hierop een plaats uit een deel Ita* liaaufcie Verhjlen, welker ftyl wat moe jeijk is. Hy las haar met een fraai accent, en zene haar, zonder byzondere zwa-rigbeden 'er in te vioden, over. Eene plaats uit een Fransch boek, dat juist by de hand was, werd oogenbhkkelyk in het Dn tsch venaald, even a)s las hy het uit her boek voor. Vooral merkwaardig bleef my de kiefche fmiak, welken het kind in de bthandelirg der drie opgriwen platen aan den dag legde. Hoe volkomen juist fc^.kte net den toon en de voordrag? naar den getst der plaatfen, wa»r van de eerfte dichterlyice verhevtnhekJ in toon, de tweede zedekundigett en si en de derde den zuiveren gezeichnem van het aJle-daagsch leven vorderde. Ik beken, dat dir fyn gevoel in een kind van even tien jaren my meer tot bewondering verwendig, dan zyn? vt:r*onderingwa:irdi^e rna-k^nnis zelve. We;ke leerxvyzr ) myne waarde Witte! bebt gy gebruikt9 om bet zoo verre te bren/;en? Dit w*s myne eerfte vmg. M.ur wat kon 'er in zutk een Korten tyd daar over verhan- De avotid viet, en myne vreemdelingen stonden op hun vertrek naar SchntpfenthaL Maar ik kan niet vnor- by, den waardigen man mer opeuiyk te herinneren, dat hy pefoonlyk beloofde, cm eindelyk in het openbaar vaa zyne Leer*yze te fprtken, die toch buiiengemeen oehu'pZriam wezen moet, daar hy dnor dczelve zynen zoon, zonder deszelfs jeugdige opKeruimdlieid of de welvaart van deszelfs lig- charim te henadeelen, in een tydshelkk van vy/* jaren tot zuifc tL*n.*n buitcngenieen hoogen tr^p van befcnavmg opvoerde, waarop hy i>u (bar, en welken mannen van de grondigfte kundigheden, welken zelfs  Welt gedrokt is, zegts Er zal een tyd komeu, waafln de u ereffd vrapen zaJ : welk e«*n* vader had die kh d, eu war deed hv voor hetzelve? Vie trek zich het kind aan? Hoe handelde men ter gunjU eener epveeding, welke de natur alleen ait tet 4ene pro eve veer hare eeuw verfchynen /set ; zoo twyfel jfc geen oogeoblik, of het nagelfocht de gurftigfte beanu woordhp der beide laatfte yragen vioden zal. Ik twyfel 'et geeu oogeubiik aan. GutsMoths. HANDEL en ZEEVAART, HUJSHOUDKUNDB £N WAT DAAK TOE BETREKKING HE EFT. r InDICO-SUR ROGAAT. De prys - ritloov! Pen van den Frapfchen Keizer geven Icidittg dat vele vaderiandlievende pogu.gea en neerJyke oot- dat het on; cmeen rrenadig onthaal, het welk gy en uw hcmtnncnman%e Zocm by «wc vefchyning aan ons llof gcvisn<icii bebt, en bet wclgc\tdienM dat hunnc Dx»l de llc'rtng, de Hertogiti en de wrige daarby tegerrwoord/a* Vorfttlyi:e pcrlbnen in dezen buitengewuuen knaap betoonden, met eenc declne-roing verbondc-n is, welke my zeker hopei d«»et, dat gy op de tot uw be-wu»t voornemen benondigde, 01 derflctiniug ten voile (hat kiwt raaVen. Wac my betreft, waardfte fir. Doctor! tene fcliriftclykc herlialinp van bet geen Oc u, by myne' met wren Litven Karel sennnea proevtn, mondeling betufgende, wie te meet overboden, daar ifc zoo fpocdig moëlyk in de N. T, Merhr bet gançò Duitichc publi k hetzelve bcruigen zal. Ik zou geen hartelyker deel in den voorfiffiiyken knaap ncmcn kunnen, a! ware hy royn eigen soon, en?cker zal ik, z »o lang ik nog heb om van te leven, alles, waC In myii verrnogen is (zoo weintg het ock op z»ch zelve is) pogen rnede te weiktn tcr reordering der mirtdclen en wegen, waar door hy ecne zoo best tnngefyke vonnini* bcknme. Vaarwel, rets voo;C>oedig en laten vry weldia elkander onder de güilbgOe voortakencn wederzien! tfa eenen brief van een der Ministers van 7., M. den Koning vtn V7esrphalen, G. A. Crnre de Wolpphada , gedagtcckend 29 Hooiinaaixl 1810. in de Httinjche /H'g. Uterat. Zrvung medeeedeeld, blykt, dat de Ilr. WrrrB het wrlangde ontflag bckomen h eft, en dat van wege betWest- ptualsch Gonvernement aan zynen Zoon voor d.ie jaren jaarlyks eenc fomn>e .van 2000 F;*nf;s is toe.;efbm, ten etnde zich met dcszelfs vadcr naar G&t* JLi.,«en 12 h .ffcvcn en onder de (tiding van de vooitiellclykc J^cermee^ters aidai^ kit OAiduaomca werk te volcgoijea. • Digitized by Googl ( »?I > cfekkingen bekcnd worden. Zoo was by voorb. do Hr. Hetn- r ich 9 Med. Dr. te Plan, op eene Vorftel. SinzendorrTcne Fabryk in Boheraen, reeds federt vier jaren in ftilte bezig, om den Indigo ombeerlyk te maken, en bet gelukte hem uic inlandfche plat, ten eene ftoffe te trekken , waar mede hy f«v dcrt twee jaren, zoo we! met Potascb als met Vitrin*^ olie op Wol en Katcen, of Vlas en Zyde in de koude en warme knip verwt, en gevolgelyk daf verrigt, her geen men tot hier met den Indifchen Indigo te werk ftelde. Hy is re^da begonnen , om zyne oitvinding in het groot en fabrvkrmtig aan t e wenden. De tot dezen Indigo behoorende pianten kutt. nen overal, zorder veel kosten, aangekweekt worden. Dr. Heinrich zal nog in dezen berfst aan den weoscb van Napo- leon voidosn. PITIIM die ErricTt*. Op Maandag den 32 ran Wycm. 1810, in Amfterdim. tnz. • • Rutland 5 prCt# • Zweden 5 prCt. Dtnemarken, Toll. 4 prCt. dito Leen en Wisfelb. 4 prCt. dito Kroon 4 prCt* Kilter van Oostenryk f prCt. dito 4$ prCU • dito 4 prCu , to* i 64) 444«l 54 t^4i niet get). 70 271 27! * 3o| M » I &a 114 prCt. •. <Kio a &§ ptCt.. Losreiuen uit deheffingvan * iSco. t 3 prCt. dito 1801. a 3I prCt. 8ia 9* lo|» II j SI « 9* Sparge 5§ prCt. byHopc & C. 04 } » ag dito dito nieuwc. . 20 > k Portugal, by Hope&C 93 194 Engcland. Annuireit. 1 pCt. niet Ren, /Wry* Geconfolid. renten 5 prCt. • oiet gen. Dito Cert. WyR.&V. 76 J 77 rood. Op Londen. — Parys, 5*4 dito Domeinen. 4 prCt. Ufa 13) iito VrywHli* 1 a pCt. \%U 14* Kon. Negot. van 1807. 6 pCt« met oploop. premie by Af. tosf. • • 97|tf < Rctcnptten Losb. na Den Vrrdc. AAILE M* iSlO. f BARO* | maand f trr. 1 THER- > MOMR- TER. ITS" 1 f 29. 8 | 17 <29« 7l 1 29. 6| 1 1 1!, 1 x. t. 0. 1 z. z. 0. betrokken; de$ namtdd. twfehen beide rcgen. ("29 5* | 18 «<=9- 5* 1 > 59 6k Si z. t. a 1 windri*; bewolkt; 1 z. t. w. j vuormidd. wt buljig. Z. z. z. w. (29. S| > 54 19 29. 8* 1 5s '29 *| • 594 1 . w. z. w. betroken; zer harden wind; z.w. t.w. tuvfeben beide regen. z. w. V9 7 CKJ, 61 !M ' z. w. t.w flomr.chtig: beirokfen; w. a. w.'nimidd. en'savonds regen. w. n. w. f«9 7 ti ^49. 7 't9» 5 5» 61 . Z. z. w. brrrokken; namidd. regcr.achtig; / z. j *savonds met hardc wind. 1 w. a. w. f*9 3* a* <to. 3 | 58 n. w. I ftnni): bcwoK't; meesr on treat 1 w. z. w. 1 betroken; tu fcben beide w. i war regen. W. W. W. bevvoUt; voomv id. formachtigi w. z. w. | verders baxdc wind. GEBOORTE-, TROUW- en STERFLYSTEtt H4t getal dfrDooden, gedurende de laatstverloopene Week, is geueesi : te Am ft er 4 am 161; en te Haarlem 13, onder weilre laarfien 7 beneden de la Jaren. 1 1 —. TiHaailkm, 11 A. IiOOSj£S.Pa% Digitized by Google ALG EMENB K O N S T EN LETTER - BODE, VOOR HET JAAR llio. N°. 44. Vrydag den zdcn yon Slagtmaand. B E R I GTE N. Unchen, den iden von Wynmaand. De Hof'aad cf» Profesfor D. Wkinhold, uit Sax*, die met zyieu broedcr, eenen Archi ekt, fcdert langen tyd zich bezig hield, en relief bearbeide partyen van de oppervlakte der Aarde, door duurza roe en ligt vervoerbare afdruk- Icett, spodig te vermenigvuldig*?n, genoor hierdeeere, van in eene vonrlezing voor Z. M. den K >ning, al het nerkwaardige dezer uitvinding nader te verklaren, en hoogstdttzelfi te ververven. Eer.e zoo geestig uitgedacbte a Is kunftig zanungeftelde Model- leer Machine fchynt het vervärdigen dezer werkftukken zeer bevorderlyk te zyn. Bene uitvoeriger behan- ■deling van dit onuerwerp mag men weldra van zynQ hand verwachten. ige Vraag, van Wege de Koninkl. What fchappy der Wettnich pj>en al-hief, opgegeveri, van dezen inhoud: welke werkirgen mp de hoedanigheid en hoeveelheid van Horig en Was heefe men tot hier, door het verfchil van planttn, van het khmaat en van het weder, rr.et zekerheid waargeno-raen? waren ten bcrtemden tyde (voor blotjmaand 1810) wet vyf antwoordtij ingezonden; maar hei ontbrak over-1L Dezu S %l Digitized by Google C 374 ) » • ■ tl aan eigene bevindingen, en aan het byeenzameferi van reeds te voren door anderen gedane, met toetfing derzelve door eigen prbeven. Om deze reden en 00k van buiten reeds aangezocht, om de uitfpraak over deze vraag nog een jaar optefchdrten, heeft de Maat-schappy Gauze aan dit billyk verlangen willen volgende vraag nu voor, om de Verhandelingen te bebordeelen in Hooimaand 1812, dewyl voor Hooimaand 1811 reeds opgegeven is de voJgende vraag: welke zyn de zekente middelen, om het Raapzaad (Bras/tea napus Jilvestris en Brasfica campes-/r/j) op de akkers tegen fchadelyke infekten te beveiligen?" (begeerende de Maatfchappy geene Verzame-ling van de daartegen reeds voorgeflagen middelen, mar wenfehende dezelve, dat zy, die door eigene veeljarige ondervinding een zeker behoedmiddel kennen, zulks opregt en volledig ten algemeenen beste zulleti anwyzen); en om beoordeedeld te worden in Slagtmaand 1811 een van dezen mhoud: „Hoe zoude de Bier-brouweryen in Nederlanden zoo verbeterd kunnen worden, dat de biercn meer de Engeifche evenaarden?" (wordende hier niet zoo zeer voorfchriften om te brouwen verlangd, dan wel het bekendmaken van middelen, waar door zulke voorfchriften ten gebruike of to icepasfing konden komen). De Prys. Gromn 'Zen, den 15. van Wjnmaand' Sedert by-na acht jaren beflond er binnen deze Stad, behaube het Natuur- cn Schcikundig Genootfchap, dat albier in den järe i8ci door eenige, toen ut tyd alie ftuderende pop gelingen, werd opgerigt, nog een. Natuurkundige Scicbting, onder den naam van Natuur on der zockenden Maat- chappy, welke mede hare wekelykfche Vergaderingen hield, en federt hare oprigt ooki een vry aanzienlyk Kabinet van Phyfiebe Inffrumeaten, eenige iNatutalien en een kleine Bekry verzamelde. Deze beide 3tich- tipgen, gedachtig aan de fpreuk onzer Voorvadcren' Ecndragt maakt Magt, kwamen voor eenigen tyd over een, om zich tot ten Genootfchap (dat echter van Bendige, en meest in de geleerde wereld bekende, dea naam van Natuur- cn Schcikundig Genootfchap te Gro- Digitized by Google C *18 J hinge zou Wyvefi voeren, te vereeniging, en tiet wai de2e vereeniging, die, heden avond, in de kleine Kerk der Vereenigde Doopsgezinde Gemcente alhier op eenige plegtige wyze gevierd werd. Tydig hadden zich hierroe de Leden der beide Stichringen in het daartoe best erode gebouw verzameld, gelyk mede de Heeren Cultatoren en eenige Professoren van de Hooge School binnen deze Stad, en vele andere aanzienlyke en geleerde mannen, deze byeenkomst met hunne tegenwoordigheid vereerden. — Dezelve werd met een gefchikt Inllrumentaal Muzyk begonnen, afcewisfeld en befllnten Teiwyl de Heer en Mr. Th. van SwiK se- Ii-bn eene redevnring uitfprak: over de afwiifeting van het Schtone en Verhtvetit in de Natuur, ah juiit ge- fchikt naar den aanleg van den zinnelyken en zede/yken tnenschi welke by n et eerige, naar de plegtigheid van den dng gefchikte aanweaigen, zoo aan de Bestuurders en Leden van her nil vereenigde Genootfchap, als aan de verder aanweaigen beflot. Een Blik op het hedendaagsch Griekenland. Naar het Hoogduuseh van Prof. Ukert. De verdrukking, waar on der de Grieken leven, il vressfelyk in de meeste ftreken; waar zy minder is, vinden wy hen ook bettr en nicer naar hunne voorva-deren gelykende, schoon over het algemeen nog tegenwoordig in Griekchland de bewoners der onderfcheidcne Provincien zoo veifchiili nJe zyn, als voorheen. Aeto- lie en Akarnmiie werden door reenfchen bewoond, ruft en wild even als de natuur in deze bergachtige (Ire ken. Arkadie was de omliggende landen in befchaving verren. Laced jemons burgers waren krygszuchtig en ruw, zoo als Athcnes bewoners zachte zeden met de hoogtle vorniir^ van de zielavermogens verbonden. Dezc kitifde verfchcidenheden vinden nog plaats; wy kunneo Gerrokken u?r bhnen kort' van zyne hand uitkomend© Geme/d* yon Grüchenland. S a Digitized by Google C 275 1 nen dus flechts weinig algemeenc karaktertrekken aav halen eft rooctcn de bewoners der Provincien ieder in het hyzondet leeren kennsn. Over here, algemein zijn de Grieken levendtg, fliM CD door de natur met eenen wydttrckkenden aanleg begaafd. Zoodra zy echter ter wercld komen, leeren zy reeds, 0111 de verdrukking te ontgaan eo zich aan het geweld te onurekkcn, te veinzen; van daar zyn zy meestal vakch, listig, bedriegelyk en kruipend. Aarj bet genot van een oogenbli\kdyk voordeel alles opdf-feremie, denken zy aan het toekomende niet; hun opblakend vuur flaat door ten on^eluk terftond nedcr, t\ in voorfpoed zyn zy opgtblazen en trosch. Het vuur van het zuidea vertoont zich in hunne gebaarden ^ in huune taal, en waar zy flechts kunnen, geven zy zich aan hunne overboiling tot luidruchtige vreugde over. Zu verwundern gezelfachupbouders, zonder vertrouwen in te boezeroen. Door hunne levendige, schließlich bewegle vcrbeelding wordt hunne taal ryk in vergelykingen, behelden, figuren, en het loopt by den bewoner van het Noorden in het oog, dat zy in hunne schmerjngen, in hunne verhalen zoo weinig de raaac pogen in acht te neroen. Naauwelyks freken zy to woord, of zy rocpen aile heiligen tot getuigen van des-7-lfs waarheid aan en bezweren hunne eerlykheid. Dikwyls ziet zich de koeter bewoner van het Noorden bezweren, gebroft, en hunne overdreven ui'drukkingen niet op den waren prys weet te ftellen. Meestal zyn zy goede vaders, yoede eclitgenooten, ge lyk 00k de vrouwen aan haren p'igt getrouw blyven. Zy kunnen vermoeijenisfen verduren, leven matig, als het zyn moot, schoon zy in over- vtoed van geen maat houfen weten; weinig zich over zindelykheid in klecdercn bekommerende, beminnen zy n!!c den opfchik, en gelyk vooral de Zuidlanders, le- vendige brandenden kieuren. Bygeloovig en onwetend zyn zy aile, schoon zy hunne onderdrukkende Turken in kundigheden verrc vooruit zyn. Ydel in den hoog- ften graad, pogen zy gevaarlyke eereposten te beko- men, of zich door op de eene of andere wyze gekochte beginftiging te ondeifcheiden en zien dan trotsch op hunne medeburgers neder. Te Konstantinopel, in het byna gehcel door Grieken bewoond kwartier Fanal, is eene klasse, welke zich de adeJyke noemt, en de andere Grieken met verachting Digitized by t 277 ) fcernndcir. Het zyn zekcre gcgoede'-familien,' waar- nit gemcciilyk de tolken der Porte en de Hospodaren van Wulhchye tn Moldavie gekozen worden. Decc poster hcbben zy naar zich genomcn, daar zy het mees- tendt'd? bouden op de zyde van althans bcltendig in verbindtenis met cic Turklche boambten tlaan. Naau- welyks he tit center een uit huo midden zulk eencn pnst annvaml, of ails de ovcrigc zyn in de weer, otu I den voet re listen en zynen post voor zich ic er- langen. De zoon lmecdt kabalen tegen den vader, de Digitized by t 277 ) t. Eine brocder teilen, jeden anderen. Men vindiert onder hen veie wodgesvoed, en lieden van goede manicren, maar zijn hoo, müden, ydei en eerzuchtig in eenas hao-gen graad. Hunrte edele afkomst is zeer en weinig familien zouiJen ordeiyk bewyzen kuuncn van de berœude ^eflachten afidtamiLcn, waarop zy zich als voorouderen bcroeruen. De onJeugden der Turken in het f< rail vindt hien 00k by hen; verraad, on-dankbaarheid, wieder, zucht voor intrigues, die nimmer te bevredigen is. Voorzigtig en op iedere schuld, zoo lang zy tolken der Porte, zyn, worden zy echter tyrannen, en crgtr d^n de Turklche Pacha's, als zy Hospodaren geworden  ruwer en barbaarfcher den alle andere Grieken, daar de in zuidelyker districten wenden, door hunnen levendigen omgang met vreemdeligen in de naburige landen, verder gevorderd zyn. De Akarnaniers zyn woest en rutv; euwige oorlo<*en noodzaken alle aanhoudend gewapend te zyn, en vreemdelingen kunnen Diet dan met gevaar tot het binnenfte des lands doordringen. Byzonder berucht zyn de bevvoners vnn het district ten ziiidcn van den zecboezem van Arta. De Beotier is zachc-zinnig en befcbaafd, bebouwt het land en dryft han-del. Nog tegtnwoordig onderfcheiden zich de Atheiensers van de overige Grieken, door hun bevallig uirerlyke, hunne Meeding en taal, welke welluidender en zuverder is, dan ergers anders. Hunne aardigheict is aantrekkelyk, hun voorkomend gastvry gedrag behaagt en neerat in, schoon zy wegens hunne listi;;heid beroemd zyn. Zdfs de Turken te Athe Nach heben ktts van hunne ruheren afgelegd, zy zyn hoffelyker, gezeUiger en Ipraakzamer dan in andere ftreken. DeArkadiers, in een grof wollen ftoffe geklecd, wef-- fce de vrouwen tn dochters weven, vkchten marten* perfen olie, melken hunne geiten en fchapen. Zy bj- zoeken alleen de Stad, om het geen zy geoogst of vervaardigd hebben, te verkoopen, en te vreden met de klcine winst keeren zy vrolyk tot hunne boomen, tot hunne weilanden tcrug. Afgezonderd van anderen cn in geene betrekking met vreemden levende, zyn zy den overigen Grieken in befchaving ten achteren. De Tegeatcn leven meestendeels van vruchten, worden minder onderdrukt dan de andere bewoners van Mo- rea en hebben iets edeis in hunne gedaanren. De Mes- ienier leeft meer van vkesch cn visch, is levendig en werkzaam, bovenal kustbewoner, welke ook een' vryeren en opgeruimder opflag van oog heeft dan de binnen in het land levende. Met het gevaar vertrou- welyk bekend , als hy op de golven omdobberc, ook de afgelegenlte plaats voor zyn Vaderland houdende, Verlaat hy vroeg den oever van den Pamfus en der Ne» da, terwyl daaremegen de Arkadier zich ongaarnc van de Digitized by Google C 279 } de oraftreken verwydert, welke met- zyne kindshefd en jeugd reeds vertnaagfehapt waren. Even als den Zwi<- fer kleeft hem verlangen naar zyne bergen aan, als hy ia de vcrte de zangwyze van een' geliefden dans hoort. * De bewoners van den Taygctus fmeeden wapenen, kleeden zich in ecne llofFe, wdker duistere donkere kleuren hun karakter fchynen uitteduiden. Vry en on- afhankelyk Jeven de Mainaten of Mainotten; leerende van jongs af de wapenen voeren, zyn zy met het ge- vaar gemeenz4am en altyd gereed zich met de Turken te meten, wclke zy als hunne erfvyanden beoorlogen. Dikwyls wordt op een gistmaai het plan tot een undernängig entworpen; verheugd en onverfchrokken (hätten zy ten fryd, en zyn byna altyd overwinnaars, daar zy list met dapperheid vereenigen. De Grickea in de vlakien verblyden zich, arls deze onverfaageten bergbewoners de Muzelmannen vernederen, en ondei-fteunen hen, waar zy kunnen. Dikwyls heben verraetele strooppartyen den Pacha zelfs te Tripoltza een' schrank aangejaagd, die dan een* schandelyken vrede door geld koopen moest. Dikwyls nemen zelfs de vrouwen deel aan den stryd, gewonlyk zyn zy in de na-byheid, om levensmiddelen en krygsvoorraad aan te brengen, en de gekwetften te verzorgen. Op het eerfle gezigt onderfcheidt Men den Cacovoulioot ww den Mainoot. De laatrte is goed uit een gegeld, frisch van kleur en heeft een helderen vryen oogopflag, de Cacovoulioot heeft een zwart donkey oog, is kort en ondergebleven, gelyk de boomen in zyn land. Zyn aangezigt is bruin gebrand en hy fchync flechts op misdaden te denken. De toon van de stem der Mainotten is vol en welluidend; de Cacovoulioot spreekt heesch; deze gaat fnel en ligt daar heen, gene springt wild en fchuw. De eerfte valt op zynen erfvyand, den Turk, met moed aan en plundert hem met lust, de ander is de vyand van het geheele menschdom, dat by in zyne verblinde woede verfcheuren zou. De Lacedemonier overwint stryd en dood, is fnel en geraakt ligt in drift; Trotfeher, krachtiger, aandoen- lyker dan de Arkadier, onderwerpt hy zich onwilliger an de Turken en verlaat dikwerf zyn Vaderland, om hen in vreemde legers te beftryden. Trotsch er op van een Spartaan te zyn, beroemt hy zich zelf in- en buitenlands daarop. S 4 Van 'Digitized by ' Van alle deze Gricken vcrfchillen mi wedcr de be- Vf ncrs der Eilanden van den Archipel, die van elkan der zeer afwyktn. Een hoofdtrek in hun karakter hunne vaderlandsliefdc, die zich op het hartstogtelyksc by de bewoners van Tenos vertonnt. De maagden, die van daar uitlandig g*an, en door de ganfche L vant wegens hare kleeding, fchranderheid en uouw bikend zyn, kocsttren nog altyd, hoe goed her haar onder vreemdtn gaan moge, den wenscn, om naar haar Va- derland terug te keeren. Schoon zoo vele eilanden ftecbts dorre onvnithtbare rotfen zyn, gevin echter.de bevvo- ners aan d\2 bnven alle andere de voorkeur, even ais V/ys/cs ?yn Ithaka boven alle andere verhief. 'Er is wets fchoons, naar hunne gedachie, buiten den kring van hun gezigt, en wa:;r zy verblyven mogen, overal brengen zy het gcfprek op hun geboorte - eiland, en Toemen het boven ailes. leder eiland behoudt 00k al- tyd zyne byzonderheden in kleeding en gebruiken, ter- v/y\ deGneken op het vaste land daarin dkanJer zeer gelyk zyn. Eubea's bewoners ftian in den flechtften naam we- gens valschheid en bedrog, en de Janitfaren z n ihp- per, maar worden 00k als boosaaVdig en tot opttrod geneigd uitg kreten, van waar een Ipreckwoord zegt: ?, God behoede ons voor de Joden van Salonika, de G ieken van Athene en de Tuiken van N^roponr." Nog in k wader gerucht z\n de Noxioren, die men als de trouweioobten .nder alien befchouwt. Nergens vir.den zy vertrouwen, en in den handel met hun moet men zeer zorgvuldig achr geven, om niet bedrogen te worden. In wärzucht en oplopperendhändig overfeit zy en de Gricken uit Stampelia de overige. Villonn zag eenen Schoonzoon elkander met mes en dolk lang verlcheide (Iraten vervolgen. Niemand durfte het wagen het wagen het houden, hy zou zelf vermoord geworden zyn. Den invloed, welken Regering en gebruiken op zeiden en karakter hebben, kann men nergens beter na' dan in Griekenland, waar men digt by elkander de grottlic verfcheidenheit. Scio heeft nog eene fchaduw van vryheid en de Gneken zyn regt-ichapen, vrolyk zonder kruip und te wezt-n, Itoutmoe-dig, arbeidzaam, geestig, welonderwezen en gegned, De Scioten dryven handel, beminnen de kuntren en hebben lust, om iets te ondernemen, Hunne overhel. Una Digitized by Google Ling tot vrolykheid en opgeruimdheid, die hen noort verlaat, gaf tot het spreekwoord aanleiding: Men kan een groen paard vinden dan een' wyzen Scioot. Trotsch zyn zy, even als alls de overige Grieken, op hunne Voorvaderen en pronken ook met den grooten oam derzeiven, waar eigen verdienlle ombreekt. Het Kompas, die getrouwe gids der op de wyde Oceaan omzwervende Zeelieden, is eene voor de Scheepvaart en Aardrykskennis al te gewigtige uitvtnding, dan dat het niet der moeite waardig mag gerckend worden, derzelver oorfprong zorgvuldig op te fporea en de natie te leeren kennen, by welke, en de eeuw, waarin deze boogst belangryke ontdekking, waar door cene zoo groote omwenteling in de Zeevaart En Aard- rykskunde bewerkt werd, welker invloed op het welzyn van het ganfche menschdom onberekenbaar was, heeft plaats gehad. Dat het Kompas erst tögen het einde der middel- einwen, om met de overige oorzaken mede te werken, waaraan men de groote verandenng in de zedelykheid, befchaving en gedaante van Europa te danken had, by de Europefche Zeevarenden bekend geraakt is, we- ten wy bepaald genoeg. Maar van waar deze uitvin- ding kwam, wien wy haar verfchuldigd zyn? hierorn- trent had tor hier, hoe veel 'er over gefchreven en ge- twist is, geene zekerheid plaats. Het algemeenst gevolen kent deze uitvirding eenen Italiaan, met name Flavio Gioja, van dmalfi toe, (een gevoelen, waar mede ook Azuni in zyne Distraction fur VOrtginc dc la Btuifutt, Paris 1805, in- interot), doch het is zeker, dat dezelve reeds vroeger bekend was, en zeer veel wy der het gevoelen, dat wy dezelve aan de Arabieren te danken het gevoelen, welke haar uit China naar de westerfche landen overbragten; uit China, waar wy ook het bus-fruid, papier van lompen, boekdrukkery cnz. vinden, die oaderhand eerst by ons moesten uitgevouden worden. De uitvindit NG VAN HET KOMI AS. ss t at 3 De zendelingen der Jefuen in China waren de eerfte, die het Etiropesch publiek op dit punt opmerk-2aam maaktcn en bewezen, dat de Chinese reeds Ian g voor ons het Kompas gekend, maar even als alle hunne uitvindingen niet regt hebben weten te gebruiken. Over hetzelfde onderwerp heeft korteling de geleer. de Dr. Joseph Hager, Hoogleeraar in de Oosterfche Talen aan de UnivcrGteit van Pavia, daar ter plaatfe in 33 bladz. in folio met platen, eene Verhandeling in het Italiaansch uitgegeven, onder den titel: Memoria fulla Busfoia Oriental*, letta aW Univerfita di Pa»via, da Giuseppe Hager, waarin de Schryver vry overtuigend bewyst, dat de eer der uitvinding van het Kompas den Chinezcn toekomt. Hun Kompas beftaat, gelyk het Europefche, hoofdzakelyk uit eene met Zeil-Seen beftreken Naald. Dat de Chinezcn het Kompas reeds noo jaren, vddr de geboorte van Christus ken-den, wordt uit de Chinefche Gefcbiedenis getoond. Daarenboven worden 'er nog verdere Gefchiedkun-dige bewyzen voor den hoogen ouderdom van het Kompas in China byge bragt, welke niet wel te wederfpreken zyn. De Chinczen kenden ook reeds in vroegere tyden de afwykingen van de Magneetnaald. Daar de Arabicren reeds in de negende eeuw met China in eenige verbindtenis finden, konden zy ligte van daar het Korrpas hebben leeren kennen, waarvan de Chinezen volitrekt geen geheim maken. Dit wordt te waarlchynlyker, daar het geen twyfel lydt, of de Arahieren ken den het Kompas veel vroeger dan de Europcers. Toen de Portugezen, op hunnen ecritea Zeetogt om Afrika, aan het noordelyk deel V3n de oostelyke kust dezes vverelddeels kwamen, vonden zy de Arabicren aldaar reeds lang in het bezit van het Komp;s. De Amalfitätonden finden voor de Kruistogten met Syrie's met Paleftiria en Egypten in handelsbetrekken; waarom zouden zy daar gelegenheid gehad heben, om het Kompas van de Arahieren te beko-men? Door hun werd het vervolgt in het overigd vijn Europa bekend; en is het dan te verwonderen dat men hun of een der lieden van die Stad, die vermoedelyk zich het best op de verwandtigung van het Kompas veritond, deze gewigtige uitvinding toefchreefi. Op deze wyze kan men het raadfel het best oplosfen. Want dat de Chinczen reeds in voorgere tyden het Digitized by het Kompas kennen en ehrücken, is nu aan geen twy fel rneer onderhevig, en waarora sou deze gewigtjge uitvmdiog niet door den tyd. Vooral, toen de verbindenis tusfchen de verafgelegenen landen hoe langer hoe gemakkelyker werd, gekommen zyn? OVER DE LATYNSCHE SCHOOL TE DEVENTER, oh $cnt zylingt medcwtrkende Oorzaak der Kerkhervorming in dc i6dc Ecuw. De Latynfche School, te Deventer, is, boven alien hier ten Lande, van een' zoo ouden oorfprong als vroe-ge vermaardheid. Gefticht, by de eerfte fchemering der alltngskens wederkererende Zon van befchaving en gcleerdheid, uit den stikdonkeren nacht, waarin haar de barbaarfche en onkundige Volken van bet Noorden hadden gedompeld, door de Kanunniken van St.Ltbui-nus; verkreeg' zy oratrent het midden der i4de Eeutfccnigen meerderen luister door ten Schepens Zoon al-daar, met name Geert Große of Große, doch verwierf haren grootlten roera onder Alexander Hecius. De eerlte, beter bckend by den naam van Gerharius Magnus, behoorde tot de Broederfchap des gemeenen levens (*)* wier leden, schoon zonder gelofren, op eenen Kloosterly ken voet lecfden en verpligt waren, om de beste schriften der oudheid niet alleen zelven te lezen, maar ook ten gebruike van de studerende Jeugd aftefchryven, en was een man van opvoeding en middelen, zoo wel als van groote geleerdheld voor dien tyd en van een verlicht verstand. Hegius was een Westphaalfche Monnik, in een Munsterch Dorp, ten jare 1433 geboren, die E'ch in zyne Jeugd en zelfs tot zyne mannelyke jaren, in de schoolfche spiisvondigheden verdiept, doch toen in kennis en vrkndfchap. Digitized by Google C ae4 5 genänte met den vermaarden Groningtr Letrerkundigen Rudolph Agricola, van wien by beter onderwys ontving, zoo dat hy naderhand Rector der De-venterfche Schole wierd, welker luister, schoon reeds toen niet gering, hy nog fterkcr deed fchitten. Men houdt hem vry algemeen, voor den Vader der Griekiche Letterkunde, in deze eewesten, en telt onder zyne Leerlingen den grooten D. Erasmus, nevens Paus Adriaan den VI. Ook was her eine von zyne Kwee-kelingen, die eine dergelyke Scholle, elders, oaraelykte Schlacht, in den Elfas naderhand oprigtte, en by wien de zoo vermaardc als verdienftelyKe Kerkhervor jwer Melanchton de cerlie grondeo van zyne geleerd-held legde. N1EUW • UITGEKOMEN BOEKEN* A K ADM ISCHE EN ANDRE SCHRJFTEN. Akademische Verhandlingen. Ditfertath Juridiea Inaugurate: De crati anwi cfficiis atque i kgr a tox pat >oen3, jure Attico et Romano. Quam A. S. N ertsditorum exammi fubmittit Janus Pan, Enchufa- Höl- dan Jus. A. D. xvn. 18/ovembr. mdcccix. Lugd. Bauv. a?. Rink et Socios. in g*. pp. 160. De Voorrede dezer fchoone Verhandling (we)ke t»3s etne vroegere melding verdiend had) enderrigf on*, dat haaf onderwerp. Over de pligten van dankbaarheid en de flnf 4cr Ondankbaren vo/gens het ^itheenfihe en Romeinfde Jlegt y genomen is utt ccne plaais van Xenephons Cyrop. J.J. "^eike door^aens tot het gerigt vtn ondankbaarheid by dePtr- ifianen wordt I'hois gebragt. Het Stuk zelF is behalve de Inleiding verdeeld in drie Dee* Icn, t. w. I. Over de pligten van dankbaarheid en de ftr-f •van ondankbaarheid omrrent Ouders. Hier bandelt bet ifte ttoofdfiuk van het ^itheenfche Regt, en a.) als eerfte Oo- derdeeling, van de platen omrrent Ouders; b.) als tweede Smaidceling, over de ftruf van ondankbare kinden. Het ade Houfduuk handdt van bvt Romeinfche Regr, en onder- S.ocki a.) in het eerfte Siralded, de pligten jegens Ouders; b.) in het twesdj SmJdcsl, de flraf van ondankbare kicden. If. I let uvcede Dec-i der Verhsnddiog fpoort de pligten van da5 i^b uheid »a van Vrygemaakten jegens hunne Vry ma- kers of P„tronen, en de ftraf der ond In dit gegenwärtig in dit gegenwärtig, vorzugs bet Ein neues Rejert; en in bet ade Hoofdück, volgens bet Rohieinjche Regt; or.dcrzoekeride, a. ) in het eerfte Smal- deel, ae pligten der Vrygemaakten jegees buone Patrooeri; Digitized by Google C **5 J en in bet tweede Smal-deel, de ftrnff-n van on'bnkba** Vrygclateoen. Hierop yolgt bet III. en laatfte D? <!ez-r Ver nan deling over de piigren van dankbaarheid jegens ni yren perfoncn en de straf van ondankb-^rbeid in dir p.»v in diervoege dat wederorn in bet ifte Honfdftuk her Ath;enj 'he R?gt wordt opgefpoord, en wel byzondeHvk a. ) in heteeM^j Smaldeel, de Eisch uit ondankbaar Digitized by Google C **5 J en Held, welke, voluens i-z gevoelen van fommige, in het A?heenfcbe Regt werd toe- geftaan: en ) in het tweede Smaldeel, over de toelag-, of miiddadlgheid (Ipayog); de vergarkringen van derzHver verzamelaars, en r. g-spiegingen. Vervolgens wederom in het 3de Hoofdrtuk het Romesnfche Regt, en byzonderlvk" ia het ecrfte Smaldeel, over den pligt tot vergeMing; en b. ) in bet tweede Smaldeel, over de herroeping van eene fcheiiking ter zake van ondankbaarheid. Zie daar de fchets van dit Akndemtsch Proesttuk, Men z'et dikayls Akademfche proeven in Tydfchriften breedfotakig nänggekondig, en zelfs wydluftig geprezen; *t zy uit vriend-schapsbetrekkingen, *t zy om andere redenen, al zv ny dart al eens lout ere uit zeer bekende Schryvers niet al te gelukki by een geraapte brokken, welke de blykbaarfte kenm^rken dragen, van enkel gefchreven te zyn, om dat men op i»eit Dtfpuut wilde prpmoveren. Van deze foorr van Ak-uieau'cho fchriften is deze Distrittie bemelsch breedre vurfchill^Kle. De Schryver, in plaats van te zwetfen, dat by zyn<» D taiie openly It zoude hebben willeu en dus ook kunnen verdc-jigen, (aan wel Kunnen de uitmomendheid v; i) oil uo-fchrift, eenen doorgeleerden overw.nrdig, gezins zou hebben foegelaten een oogenblik te twyfelen; geeft ftechu zeJ*a-Jyk te kennen, dat by gewigtige redenen heeft gehad, om zulks niet te doen, en over de dankbaarheid fchryv?nde, vol d it hy alleiedelmoedigst aan dien p?vu, met zvnen dark aan zyr.e Leermeesters, zoo te Franeker als te Lcyden «>prcg-idyk te beruigen. Bezeichnung is ook in zeer zuver Latyn pefchre vorhanden, zy handelte over de pligt van dankbaarheid, en de f o d- lieil en flraf van ondarkbaarheid, niet zoo zeer volgeus Wyge-ripe gr ond begin selen en voorfchriften, mör alleen opeen, gelchieden en letterkundige wyze, byzonderlyk onrvouwende, zao wel wat de Atheenfcbe Wet ten, als het Romeinfche Regt, medebrengen. Wy tkaan in twyfel, wat wy hier meer bewonderen moeten, de bekwaamheid des jeugdigen Schryvers in de Letterkundige Kritiek, of zyne uirgeflreicre belezen, die in zoo weiuig gevorderde jaren een zeldzaam verfchiyrfel is, zco dat hy zoo wel met de oude Griekfche en L tynfche Schryvers, en genoegiaam alle derzelver uitleggers. Als ook met de geleerden van den tegenwörde digen tyd gemeinander moet bekend zyn: en, indien de menigvuidige aat:hiilin»*en vaft Letterkundige Werken en Schryvers niei tot ntt Kriutschi bo* Digitized by Google 485 ) ^ behandelen van fiVffen uit de cudheid mecf noodzsteT>i te. zouden zy Her form yds ie overvbedi? kut-nen roefehv. sen: imar men moet en wil gaarne toeftaan, dar zy in dez? Verr-mdeling doorgaans gepast worden bygebngt 't zy ter (laving van een Deweerd gevoelen, of bygebragte oyheldering, of ander nut tip doel. Hec is io ors Tydfchrift, niet wel mogelvk in byzonderbe- den van dif fra.i i bi-werkt gefchrift te treden. Wy merien alleen aan, dat vele opvattingen van pla Digitized by Google 485 ) ^ behandelen van dif fra.i i bi-werkt gefchrift te treden. Wy merien alleen aan, dat vele opvattingen van pla Digitized by Google 485 ) ^ behandelen van dif fra.i i bi-werkt gefchrift te treden. Wy merien alleen aan, dat vele opvattingen van pla Digitized by Google 485 ) ^ behandelen van dif fra.i i bi-werkt gefchrift te treden. Wy merien alleen aan, dat vele opvattingen van pla Digitized by Google 485 ) ^ behandelen van dif fra.i i bi-werkt gefchrift te treden. Wy merien alleen aan, dat vele opvattingen van pla Digitized by Google 485 ) ^ behandelen van dif fra.i i bi-werkt gefchrift te treden. Wy merien alleen aan, dat vele opvattingen van pla Digitized by Google 48 Arten uff eine oude Schryvers, boeze er aigemeen, über den Heer Pan eiderlegt worden, bösonder de plaats van Xknophon Cyrop. I. 2. 7. welke van neuesie geleerden op eeue wet en zegtsvordering by de Prifonen, en verders tot de Atheniensers is t'huis gefährlich. Zie  Lettereku^de. Wy befchouuen dus deze Verbandeling als een meestertUk. Beoordeeung van Vaderlandsche GESCHRIFTEH, in Buitenlandsche Jolinalen. Te Arofterdam bv Lodewyk van Es. D L. Svass, Morberum exanthematicorum Descriptionis, tabular um forma ordinatae, specimen, fécimen, fécimen, fécimen, atque Pacifium decurfum it Curationem exhibens. 1809. TbelJefl so. — Specimen secundum faricellae at que Scarlati na decurjum et curationem exhibens. \%\o. 4 Tdbeiiefl foito. Het voorremen om de Pathologie en Therapie der Hoidziekten naar een juist oogpuni befehoulden, en met eene firenge keuze van de door ondervinding geftaaflje waarbeden en da^dzaken in eene Tabelfbrmige gedaante voorteftellen verdient ailer goedkeuring. en des te meer, daar bet bier zoo zeer op eene pocde DiagnofeSj welke in zulk eenen verm voorgefteld, her best overzien en in het geneugen geprene Jean worden, aankomt. Op de voor ons I'iggcnde 7 vellen, vinden wy ai het vtezenlyke over den aard, de teckenen, het beloop, de veifchillende formen en de behandeling, van de ware en valfe pokken der koepokken, en van het fcharlaken uiiflag in korte ftellingen byeengebragt. Wel is waar, is menig eene fteiling. Welke hier in weuige woorden wordt uit-gtfproken, nog onbegt, als: by voorbeld, dat by bet febar-laken oitflag de oorzaak een Miasms fui generis eigenaarcTn ge fmetllof zy, zal men den Schryver met aigemeen toegeven, even min, als dat men deze ziekte, door een mengfet nit goudzwavel en calomel, gelyk bier, vol^tns Thubssink, voorgefteld wordt, afueren kan; van het Hahuen.jnnifche beboedmiddel, de Belladonna, wordt geen gew.ig pen,,kr. jinnalen der gefammten Meiicin &c. von Dr. A. F. Hecker, Eerfte band funfier heft, Mei 1810. bladz. 477. HANDEL en ZEEVAART, HUISHOUDKUNDE EN WAT DAAR TOE BE TREKKING HE EFT. PuzEx der Erkirc. Op Maandag den 29 ran Wynm. 1810, in Amsterdam. Aandeelen by Hope & Comp. mz. 88I189I Rusland 5 prCt. 62J a | Zweden 5 prCt. 42 - 44 Denemarkn* Toll. 4 prCt. 55 a 65 1 dito Leen en Wissch. 4 prCt. niet gen. 