None
None
Ist Bijvocgfels tot de Befchrijving of Inlanders, welke zij, onder alle andere plegtigheden, mete volgende zeldfaamheid vieren; Wij gingen, zcgt de heer Metzlar, met heer koramandeur en andere vrienden, morgens te 7 uren, met een fchujt, de rivier op naar de konings- of pangelimas-negorij, doch deze zijnde, wierdsn wij door den Bandara, of Vice - Gouverneur ontvangen, alwaar wij eenigen tijd vertoefden; wijders gingen wij van daar naar een open veld, in welkers midden een foort van predikftoel of stellagie gemaakt was, waarop een Maleijer tct Priesters stond bevorden te worden; voor. die ftei- lagielagen a8 andere Priesters tefiunbaijen of te bidden; voer die 18 weder een voornamer Pricster, of een Iman Kag, welke de andere in devotie voorging. JSa eenigen rijd hun hoofd tegen den grond geflagen te hebben, kwara de Kandidaat, en klom, schoorvoetende, den gemelden kanfel op, na dat hij derwaarts door Ein oude Priester, die op een der trappen ftond, verfcheide malen genoodig das; zijn geheele examen bestehen alleen daarin, dat hij, een half uur lang, een grooten rol pergament, in her, arabisch gefchreven kan aflezen; doet hij dit voor de vuist; dan wordt hij toegelaten, en van de vergadering voor bekwaam geordeeld, en dan is hij nog maar Gattiph of Proponent; wii hij vervolgens verder avanceren, dan moet hij eerft de geheele Alcoran verstaan, doch zul- ke vindt men hier wcinig, nadien zij veel te lui zijn om verder te onderzoeken. Wanneer nu onze Kandidaat zijn rol uitgele- zen heeft, loopt hij, zoo fpoedig mogelijk, van 2ijn flellagie naar zijne wooning, doch dan wore! ; Hunde gedekt door een kommando van 12 onzer europefche foldaten, die, gedurende hec zwaarwigcig examen, rondom den kanzcl gepostert ftaan ) anders zou het gemeene volk hem de lappen van hct lijf halcn, om dac zij hem dan als eenen grooten heiiigcn reeds aunmerken, en een ieder zijn best doet, om een lapje van zijn <*ewaad, of wel van zijn vel magcig te war- den t denkende daar door hec gcheele jaar gc- lukkig ce zullen zijn ; en hoe meer hij gehavend wordt, hoe meer de Inlanders geloven dac den oogst goed zal zijn ; deze fnaak kwam 'er no^ al redelijk wel af. Alle jaren maken zij, op zulk eene wijze, een Priester > en met deze plechtighcid vieren zij voornamelijk haren nieu- we-jaarsdag. Zeldfaam, vervolgc dicn beer, is hier ©ok dc gewoonte Warmedede Inlandcrsch jaarlijksch den landbouw openen. Wij gingen, heden morgen, met den beer kommandeur, en een grooc gezelfchap van andere heeren en jusvrouwen, naar het land van den kapicein Chines, of het hoofd der Chines, natie, liggende een half uur van het fort. Hier floeg de heer kommandeur met een houweei eerst de handen aan het we:k, om het padie of rijstland te bcarbeiden, wij den ieder roet de houweei ook twee hakken in den grond, zijnde dit eenen goe^en oogst kunnen hebben, ten zij den kommandeur (die zij met den jiaam van een ftedehouder Gods beftempelen) erst het land begint te bewerken; voor dien tilid willen zij er 00k geen hand aan flaan, om J T 4 hec- Bijvoegjhh tot de Hefthrljvtog em. hetzelvc te beploegen, doch, zoo dra den heer kommandeur begonnen heeit, bcginnen zijook den arbeid door te zetten. Soortgclijk eene gewoonte zou ook jaarlijks in China. Même où den Keizer, plaats heben. VERHANDELING VERDÉTEOSNWOOEIDIGEN STAAT VAN DEX LANDBOUW, IN D OMMELANDEN van BAT AH A, DOOR. JAN H O O Ij M A N. INDIGO. Jeheve de fuiker- molens en lutjang-tui- nen* in het ccrlle en tweed* deel, uicvo jriua: befchreveh * leggen de Chinezcn zic!i, zoo nabij de Had als in de bovenlanden, zccr ilerk toe op het aankweken van de Anil- of Indigo- Plant * door de Maleijers naar eene verbas:erde arabifche uicspraak Nila n van de Javrmen Tom; maar in het Chinees Tfcheen gehcten. Totdeze, bij alle kruidkundige zecr bekenden heestet, verkiezen zu alcijd ecu nieuwe, zcer vette en zoo veei mogelijk luchtige aard-N die met veel nicer zorg dan voor eenig ander gewas wordt beploegd en schon gemaakc, cm cinde de tedere Wort. k n in den grond niecs binderen kaa om derzclver uicbrciding ce be- Vor- Digitized by Google S98. Verwandung der Verhandlung vorderen. Op mij landgoed worden hierroe met den besten uicllag die plaacfen gebezigd, waar het hoornvee eenigen cijd geftald is, en waar op ik buicengemeen rijke inzamlingen heb zien winnen. Het zaad is ligc groen, en van korl uicterlijk zeer gelijk aan buskruit, worde op den afftand van omcrent twee voeten, met vele korrels te ge-lijk, in regte linien gezaaid, en voor de veu-ren zes voeten of zoo veel ruimte gelaten, dat de buffe! met de ploeg behoorlijk kan pasferen om het schonhouden te bevorderen. De eerfte blaadjes vertoonen zicb, Digitized by Google Bij vochtig weeder, binnen weinige dagen: en in drie maanden, iets vroeger of later, is het gewas voor de eerftemaal goed om te fnijden. Zoo lang de plant klein is, wordt het onkruid  dea grond afgefneden, wanneer men de aarde op nieuw beploegd en zuverd, hetwelk den groei, bij regenachtig weeder, andermaal en een wei- nig fpoediger bevordert ; kunnende dit drie- maal herhaald worden ; meerder ecbter, doet van den Latid-Bouw. 299 Letgewas treurig, krachteloos, houtachtigen onbekwaam tot de berciding worden. De weelderigfte en ilerkfte planten worden iritgekozen orn *er zaad van^te winnen, het- welk rijp is, wanneer de peultjes beginnen geel te worden ; dan fnijd men de ftruik af en be- waard die te famen met de zaadhuisjes, welke, benoodigd zijnde, worden uitgeftampt. De af- gefneden takken worden voorzichtig te famen gebonden en in eene houten kuip van onder- fcheiden groote, doorgaans vijf voeten hoog en wijd, en aan derivierkanc geplaatst, als dan, wordc *erzooveel water opgegoten, dat het kruideen, twee h drie duim on derftat, terwijl een zwaar hout, kruiswijze in de kuip gelegt, het oprijzen der gistende Indigo belet. Deze gisting duurt 1 8 h. so uren, of van de eene morgen tot de an- dere, wanneer de ukgetrokken bosfen wor- den weggeworpen en het vogt gekarnt met een ftok, aan welkers einde vier dwar.«buuten zijn. Dit karnen doet een Chines, boven op de kuip ftaande, en duurt zoo lang, tot dat het fchuim weinigenklein wordt, wanneer men het zakken of fcheiden bevorderd door her inftor- ten van gebluschte kalk, doorgaans 3 gantans op de hoeveelheid van ruim een legger vogt # het bovenfte water aftap en het dikke zetfel, door een ftroozak gezegen, bewaard in een andere kuip, om te gebruiken of te verkoo- pen aan de blaauw - verwers, die voot eca roansdragt, of twee groote emmers, in het regen - faizoen, doorgaans 5 Rds., maar in de drooge tijd wel 8 en meer betalen ; kunnende dit zetfel, of zoogenaamde Indigo, bewaard Vorden zoo lang men zulks verkiest, als het flecks 300 Verhängung der Verhängung flechts van tljd tot tijd, door bijvoeging van een weinig afgetrokken water, vogtig wordt gehouden. Na het kamen wordt de kuip op xiicuw gevuld, zoo als boven reeds gezegd is, en dit duurt zoo lang tot dat het gehecle veld is afgef 300 Verhängung der Verhängung gehörig van tljd, door bijvoeging van een weinig afgetrokken water, vogtig wordt gehouden. Na het kamen wordt de kuip op xiicuw gevuld, zoo als boven reeds gezegd is, en dit duurt zoo lang tot dat het gehecle veld is afgef Neden, alzöde de planters, können tevens de bereidigen zijn. Men zietuit deze korte befchrijving hoerumv de Chinezen met die edele verwiftenden handelten en van hoerumv de chinezen met die edele verwiftenden handelten en van hoerumv de chinezen met die vorhandenen anmerkungen dezern. Het is bekend welk eene aanmerkclijke hoe- veclhcid Indigo Amerika oplevert voor het ^e- bruik van ons werelddeel. De Abt Raynal begroot dit alleen voor Sinf-Domingo op bijna twee millioenen ponden (a), en mogelijk zou men we I kunne bewijzen dat dit nog niet de helft uitmaakt van hoc geheel. Hoe moet dan deze plant niet zijn aangcir.oedigd in die geweston, alwaar dezelve te eenemaal vreemd Hist. Philofoph. & Polit. T 5 p. 115. In de lanhtTing . van die werk mnak ik {jebruik van de frandfche uitgave « hlaa t icht 1775, die vcrzekcrt wordt echt te zijn, en waarmi meielyk dc nedcrduitfche vertaliug bjj Sckmlekamp in dat zelve jaar begonntn is. Vecllli^t zal ik dat geen, hcwelk de wellprekenne ichrjjver zcgt van de nederlandfche bedttin- gen in Azia, met zoodanig aanmcrkingen larcn herdrukken, die de onacgrondheid en onvolmaaktheid zijner berigten once- genzeggclUk tooncn. Ik heb hem in ve Hist. Philofoph. & Polit. T 5 p. 115. In de lanhtTing . van die werk mnak ik {jebruik van de frandfche uitgave « hlaa t icht 1775, die vcrzekcrt wordt echt te zijn, en waarmi meielyk dc nedcrduitfche vertaliug bjj Sckmlekamp in dat zelve jaar begonntn is. Vecllli^t zal ik dat geen, hcwelk de wellprekenne ichrjjver zcgt van de nederlandfche bedttin- gen in Azia, met zoodanig aanmcrkingen larcn herdrukken, die de onacgrondheid en onvolmaaktheid zijner berigten Ele fünfte, de 00s- Tricht gewesen rakend, gewesen rakend, gewesen in de zeer diktat meuder cicrlykhcid dan waarhcid; meer befüllten uitpra* ken dan naaiiwUenrigcnbefclirtivingen. Het blijkt ook genoee dat hti uit de echte bronncn niet hoe ft kunncn putten, hoewel ik, in het tL'cmccn niet kan weigeren te bekennen, dat de fclirjjver ec'nc uirgcftickte belczenbeid t jce* fllkw^'ls geiukkig uttft toegepast. van den Land - Bou*. go I veremd was? ten minsten op hec zoo even ge- noemde eiland, alwaar die in den jare 1 644 eerst is ingebrachc (b ) en in 1724 reeds zulk eene aanzicnelijke voortgang hade gemaakt, dac er, volgens Charlevoix, toen voor drie millioen livres van wierdc uitgevoerd. Voorzeker moec ons die een weinig befchamen, daar onze grond en onze gelegenheid, in alien opzigten f zulke aanzielijke voorregten, boven de wes- terfche volkplantingen aanbiedt. Sedert de voorige eenw Cofie of lever, reeda federt onze aankomst in deze gewesten, heeft men Indigo op Java (*) geplanc, en nogchans is men er nice verder mede gevorderd, dan dat de Maatfchapplj eengerinoje hoeveelheid, voor eene matige betaling, niet vrijwillig, maar als eene bedongene verpligting, nevens andere le- veringen ontvangt, want de ruwe bereiding der Chinezen is naauvvlijks Indigo te noemen. De beroemde Opper-lanJvoogd Mosfel % die men in alien opzigte als een waardig voorftander van (M Mr. de Beanvai* d<- kafcaumde V Indiaotcrie. ?cj Kftmfihh.-s Ihrbnr Amboinenfe. t. 5 p. 210. Q * ) I let ztf tcr onderrijtiii van den bmtenlandfchen lezer # cens voonl fteietd: dac wai nicer men van Java fpreekt, in tegenftJ 1113 van Batavia, hicrdoor b?grepcn wordt het Ge- netic land tiiNfclicn dc rivkr l.osl'nrie, de oostelijkfte fclieiding dor chenbonfehe refiJentie aandc noordzjjdc, en Caab Zand an. Van dnar door f traat Ra y tot de uictcrfte z. o. hoek, en we- der westwaaits ian-;s dc zu;d-zce cn bet ftrand van Antavg tot de gioote bo^t bij fr'o> fa Kombnniian.tr, ' Die <recr volkijjk cn voornaani icdceltc van ons eiland ftaat voor de binnenlanden ond.cr de bebecring van twee Voi*sten; beide Ieemoerig ami de Maatf ba ipij, en voor de ftranden, nevens bet uit^ifta-kte o«».steiyke gedeelte, Hihimb»rtniranQ k z» naamd, oiuL-r het bcft.un van den tbans al liter aamvezig zijn- dc boor, rand cxtraordinair, J<>/tarwrs Robbert van der BnTgh, na -rootc moefte cindelyk door de wnpencn dei Maatfchappij ge-ieel bedwongen, en o'e daarby gelejjcn eilanden, Mider het g' za_r van een Couvcrncur die biimenclc fta4 Samarang zijne rcOJentic boud. "I 3d*^ Vervolg der Verhandlung van den Landbouw most beschoiwen, poogde die natie tot de verbetering hunnere bereiding over te halen * maar vruchteloos, en federt dien tijd is er niets van belang meer aan gedaan, als na onlangs in hec jaar 1778, wanneer de Hooge Regeenng dezer gewesten, eene gedrukte on- derrigting voor het aanplanten en befeiden der Indigo heeft uitgedeldj waaruit men kan 2ien, hoedanig die fijne vervftoffen, die naasc de Guatimalo, thans de beroemde is, en mo- gelijk, door eene verbeterde bereiding met de- 2elve, nog wel eens om den prijs zal dingen, (*) alhier wordt behand. Deer heer Mr. WtUem van det Beekc, thans refident in het nabuurig Cheriban* heeft, ge- durende zijn veeljarig verblijf in een gelijke post op het kantoor Japara, zich bijzonder veel moeite gegeven de, bereiding te volraaken, en is daarin 00k redelijk welgeflaagd, ecbter Diet op eene manier die andere in navolginc; zal kunncn bewegen, alzoo he t voordeel de moei- te tot niet kan opwegen ; want, alles hetwelk van daar, zoo wel als van onze an- dere bezittingen langs dit vruchtbaar eiland wordt gelevert* moet den bezorger* boven de one- - » — — — > (V) Inftrtictie tot tat Aanplanten en bereicen de: Indigo, intsegeven te Batnv'ta den 2tften mei 1878. (v) Ofl'choon de provincie Guatimalo , als ten hoogften vrucbtbaar wordt voonjcdra«;cn , twijftel ik echter, of die wel bet minrte voo :etjt l.oven den bod em van dit eilaffd heeft ? en wanneer nen tL \m«e Indianen en flaven , die aldaar de Indijjo annteelen en beieiden, vevgehjkt wet onze ieverige en winstgierige Chinezcn , die gebeel en al voor him zelven wer- ken , zie' ik geeh reden waarom ik zoiide moctcn twijffl-len dat de Jaccatrafche Indigo niet door den tjjd die van Guatimalo zoude kiinnen overtreffen , indien, de ccrfte on<!erne,..ingeii door knn*i j;e landhecien aangevars^en, raaai toereikende omfcr- &unii>j;<:n vondeu. Digitized by vah den Landbouw. 303- tontvangene prijs, nog geld toe kosten, ten zij hi) den landzaat, uit verplichring, zonder loort kat werken. Met voortbrcngfel echter is zoo fchoon , de Winst zoo overvloedig en het ver- tier zoo gemakkelijk , dat de aanmoedigin^ niet genoeg ian worden aangeprezen ; want al- les , wat ons Vaderland van deze en foort- gelijke waren , uit hare volkplanringen wordt toegevoerd, dient taen optemerken als dc ge- fchiktfte middeleii * om onzen handel actif te itiaken , en der geld - balans naar onze mede- burgers te doen hellen. Hicrte zoude het waarfchijnlijk niet ondien- flig zijn, de zoo evengenoemde aanwijzing eeri weinig uitgebreider, 00k hier en daar verbe- tert, in het Chines te laten vertalen, om dac winstgierig volk, door aanziellijke beloonin- gen, tot de eerfte proeven te bewegen. Im- tners vinden wij dat zij niet zoo zeef ftruikelen in hun veld - werk met deze plant, als wel irt de bereiding, die aldaar dusdanig wordt opge- geven : Men find'smorgens vroeg, zoo veel men voor de bearbeiding van eene dag benoodigd heft, en brenpt de afgefneden planten, in doken of stroozakken, voorzichtig te famen gebonden, naar de gebouwen, gefchikt tot de bereiding, alwaar dezelve gelegt worden ill eene groote ton of steeen bak. Deze vuld men met het gewas tot op omtrent twee voorzichtig vastgemaakt en geperst wordt f ten einde, bij de gisting, het uitrijzen te be- Jetten. Dan wordt 'er water opgegoten tot dat alles Zes of acht duinen onder staat, het welfc Vemig der Fermädchen y elk werden begin zu te werken, zelfs zoodanig het met het van den avond reeds toe den rand gerezen is, en dikwijls des nachts, door outlasting, voor Overstorting moet be- uard warden. Men tape die water'smorgens, werpt de sigctrokken planten, en weg, maakt de bak schoon en vuJd dezelvc op nieuw ♦ zoo als boven ge *egd is. De lasting tracht men te bevorderen i oor de ton of bak in dc open lucht te plaaten, en dezelye door ten goed deksel voor de r 1 te zware daauw of regenbiiijen te bewaren. Wanneer he: water zecr vet en grasgrosn, met £cn gcelacheig fchuim opborreld, en tot ruse Lorocnde blauw worde, oordeeld men mec *!e gisting wcl geflag4 tP zijn, en cene fijne verwelstaf kan yeiwachtcp. Hier toe ache men ten hoogften dier.ftig dat het wntcr *er nice Ian* j;er dan 19 of 120 uren op blijft ilaan, terwljl l et anders nice a) teen /ware en llinkeod wordt, nr.ar 00k cene flccbtc verwllof, en wcl in cene geringe bocveclbeid oplcvert, cchtcr kati jnen het water, indien de gelegenheid met roelaat te kcrnen, zonder gevaar van bederf, cricofvier dagen in cene koelc plaats bewa- ren. JVlaar vooral diend *er gezorgd te wor> c : en dat het uiegefphcpai rivicrwater zuiver is % rewijl de minstere vermengiag met vrccmdc dee-- Jen op dc Indigo cene fchadclijke inyloed heoft^ waarom het 00k noqdig is in het drooge jaar- t stijdc, de afgefneden plantpn voor dc gisting. >vel te fpoclen en de bak of ton voor allc in Wandende vuiligende zorgvoldig te bewaren, Ist er op en op het geen verder tot de zinde Ichkörd, is men ten überfteo. optete Tie denn Digitized by Vow Landbouw. " v 305 fend in onze Indigo - bereiderijen langs Java r terwijldcGhinezen alhier, met hetzelve zeer onverfchiliig te werk gaan, en niet alleen d$ planten, zonder de mfnften omflag in hunne *onnen werpen, maar 00k rivierwate.r fchep- pen, ofschoon die door zware ftortregens, in hei gebergte, meenigmaal zeer drabbig is. Hec afgetrokken water met de zouten en olijr deelen van de plant beladen, wordt op Java in koperen potten even gekookt en van het op r vliegenete schuim welk men oordceld tot de deugd der verwiftört zer veel toecebrengen ; hoe wel echter die kooken niet te lang moec duren, dewijl zulks andert eene zwartachtige donkerheid aan de Indigo zoude gevven. Eene behandeling die dii eilancj bijzonder eigen is, en nergens anders- plaats hceft; gefchiedende dezelve alhier uic nood f om dat men niet verstaat, dit water, zonder te kooken, tot een voorfpoedig flaan of ker- nen te bereiden. Men ontlast het gekookte water van alle onzuivere deelen, met hetzelve, doordrie onderfcheidene doeken, te laten zijgen* dan (ion men dit, kookend heet, in de kernpot, alvvaar het, matig laauw geworden zijnde, zoo lang gekernt of geftampt wordt, tot dat hec eene levendige donkerblaauwe verwe aanneemt. De bepaling der juist tijd, hoe lang dit kernen duren moet, is zeer moeijelijk, 00k kan men hierin lig: dwalen door te zwak of te hevig, •e kort of te lang. Voor het beste kenmerk houd men hier, wanneer het water groote bel- len gekregen hebbende, zonder weder op te borrclen,. nederflaat. Dan in een jhelder glijs •gefchept zijnde, vertoonen 7ich de olie-, U zout- $0$ Vervolg itr Verfandung tout - en zwavel - deelcn te fcbeiden en te z?rt# ken ♦ hec geen niet gefchied vvannecr hec watef le kort gcflagcn is; nok vermengcn zij zi:hwe- dcr, indicn men hec kernen te Jang of cc hevig voonzee. Hec gekernde vocht heefc een ct* inaalnoodig om cc zakken, wannecr hct boven- ftaande wacer voorziclitig wor :t afgetapc en hct dikkc gedceke uic verfcheiden poteen bijeen vcrzameld en in eene grootcn pot gedaan, noj cens itcrk  deelen te eencmaal van te fcheiden. Dan lekt die doorgezegene, door een fijne dock, waarna de Indigo zich begint te vercoonen, die in linnen zakken wordopgehangen, om wel uic tedruipen, hctwelk twee of drie dagen dutm. Hierna fchept men de verwftof uic de zakken in eene groote kom f alwaar die, met een plad rtuk hout, zoo lang gewreven wordt, tot dae alles gelijk is, waarna dezelve nogmaals op een na&e doek wordt uic-gefpreid om door de zon en wind verder van stile vochci heden ce worden gezuiverd, hec vrelk center voorzichtig moct gefchicden, ten cinde de verwftof nice ce ftijf word, dewijl did nogmaals moec gewreven worden, alvorens de-tclve toe kleine koekjes kan worden gevormd t velke alsdan, op een natgemaakte doek, ten emde eenige uren in de zon zoo lang ce drogen, tot die de/elve, zonder te breken of dc vingeren merkelijk ce befmeccen Kunneri vor bn oivrcnomen, om ircpl ia r se te worden op tiUs of bakkva van bamboc» oadcr ecu luch- Digitized by r Van den LaiidbouW* 3©? tigc loots, en aldaar zoo lang te liggen, tot daft v er dc minfte vochtigheid aan ontdekt wordt. Op deze roanicr wordt de Indigo behandel in or.ze bezittingen, largs de hoord oost-kusc Van die vruchttr.nr en volkrijk Java; maar de- wijl men met die vcrwftof meest alieen te werk gaat volgens het gebruik der ovcrlevering, en zeer zeidlaam naar beproefde of beredeneerde grondbeginfels * zal het mogelijk met ondicn- ftig zijn * de bereiding van dit edel plantgewa ttnns wat nadcr opteklaren, te meer* nadien ik Xvaarfchijnlijk gedufende rnijnc verhaodeling over den landbouw, gecne gelegenheid zal vinden » die voorwerp weder aan te roercm Men kan niet meer dan tvveemaal op denzel- ven grond, met eene goedc voorwachting v de ^friil of Indigo zaaljen ; want, behalven dat zij reeds voor de eerllemaal de vetftc en vruchc baarlte aarde vordcrt, is het gewas niet digc genoeg en 00k tc kort, om uit de luchtftrooni die dcelen re ondcrfcheppen en aan den bodem* door wederkeringj aan te bieden, die ter ver- krijging eener fraaijc en overvloedige Verwendet worden gevorderd. Offen deze reden is het veel nuttiger de plaats voor het gewas te verwissen, dan die door eene fterke bemesting te willen dwingen. Het verzuinen dezer regel, verwekt den planter dikwijls groote moeice en klein profijt. Het is schadelijk te vroeg en nog schadelijk het gewas te laat te fnijdem In het eerfte* geval 2ijn de blaadjes niet rijp noch krachtig genoeg gevoed; in het tweedc, is de plant te houtachtig en 00k dikwijls reeis omblooc ipn velc blaadjes, waarin, en niet in de takken* u a d« -308 Fervolg der Verhofidtling de verwift is opgefloten. De nl te Iterate brooking van de plane, zoo wel als de rijpwording van hec zaad, zijn beide schadelijfc aan de deugd en aan de hocveeiheid van het voortbren^fcl : zoo dac men in het fnijden diend voorzichtig te zijn, en zich niet moet verlaten op befchreven teekenen, niaar wel op het ge-2icht en de ondervinding. Her is niet onverfchillig, oflchoon dit in den erften opflag eene kleinigheid fchijnt te zijn, hoedanig men de planten te gisten legt. Ieder wezen, het welk toe den (hat van gisting kan worden gebrungt, begeert eene evenredigheid der waterdeelen, tegen dnt ge En het welk door gisting zal worden opgelost; te veel vocht be- vorden de verrotting, bijna in hetzelfde oogen- blik, wanneer de eerfte graand van gisting be- gint. Behalven dit, maakt te veel water het karnen motijelijk; de verwdeelen in gcenc even- redighcid met het vloeibaar wezen ftaande, ontmocten elkander te vveinig, vereenigen zich zelden en zinken bezwaarlijk. Niets is van zoo veel belang, maar tevens is 00k niets zoo motijelijk, dan de gisting mauwkcuri^ af te pasfen en gelukkig te doen -flagen. Schraale planten behoeven minder tijd dan vctte, 00k verfchilt de gisting zeer aan- merkelijk in het bovenfte of benedenfte ge^eeU te van de bak of ton. Het is daarom nadeelig de gisting over het algemecn aan eene vasten tijd te willen verbinden, en planten van ver- fcheiden foonen, vette en fchrale, befchadig- de en onbefchadigde, door wind of ongedier- te aangeftoken, vooral van de eerfte of tweede fnede, die, gclijk de ondervinding die op Sim van den Landbouw. 309 Domingo 00k leert, aanmerkelijk in de«gd en. Icrachc van e^kander verfchillen, te vermengen. Het is mij onbekend of men in onze Indigo- bereidcreijen kings Java, met gcnoegzame op- lettendheid heqft ppgemerkt, h^e zeer hec vochc in dezelve bak of ton van elkander on- derfcheiden is Echter is dit verfchil zeker* en het moet door de Digitized by v. Ongelijkheid der broeijing zcer dikwijls gebeuren dat de bovenfle planten nog niet genoeg zijn opgelost, terwijl de verrotting zich reeds van onderen begint te vertoonen- Hoe nadeeljg moet deze invloed zijn op de fraaiheid en menigte der verwftoffen? Hec is dierhalven fchadelijk, dat de bakken te diep zijn, alzoo de natuurwet vordert, dat de breedte cn wijdte, in die opzicht, naar de hoog- ce moet geevenredigd worden; maar dit is nict genoeg, 00k voldoet het niet, door hec. Bedekfel eene gelijke gematigdheid der lucht, boven de bak te bewaren. Men kan door ci- troen - fap, of een ander hiermede overreenftem- mend vocht, de beneden giscing een weinig venragen, en de boven giscing, door bijgie- ting van reeds wel gegist Indigo - water bevor- deren. Den bereider diend de hoeveelheid, hiertoe benoodigd, door de ondervinding te kennen, en moet zich geene mocice laten ver- drieten, om dit gewigt punt in de uiterfte volmaaktheid te ontdekken. De oncbinding en verdunning van de vaste lucht die de plant bevat, is de oorzaak van het fchuim en fterk oprijzen van het water, die, geltjk hier voor is gezegd, dikwijls zoo fterk werkt, dat men genoodzaakt is een gedeelte van het water af te tappen. Ik twijffel zeer of U 3 * de- 3*0 FetyoTg der FerharfJelhg deze aftapping de bereiding der verwftof \rc"? bcvordert, om welke reden die door proevcu diend onderzocht, en nice volgcns gewooirte jiioct behandcld worden. Door het fl 3*0 FetyoTg der FerharfJelhg deze aftapping de bereiding dcr verwftof \rc"? bcvordert, om welke reden die door proevcu diend onderzocht, en nice volgcns gewooirte jiioct behandcld worden. Door het fl 3*0 FetyoTg der FerharfJelhg deze aftapping de bereiding der verwftof \rc"? bcvordert, om welke reden die door proevcu diend onderzocht, en nice volgcns gewooirte jiioct behandcld worden. Door het fl 3*0 FetyoTg der FerharfJelhg deze aftapping de bereiding der verw An of karnen van het uitgetrokken- ken water, mede cen zeer gedelte in de bereiding, wordt de uicwaasfeming der vulgge loogachtige zouten zeer bevordert; terwijl die vlug worden door de beweg, cu door verandering der oppervlakte van hec wa- ter, onobaldijk aan de inzuiging der vrtje lucht worden aangeboden, Door deze beweg- ging krijgen de verwdeelen gelegenheid elkander menigmaal te oncmoecen, die zich, door hec cigenaarcige van hun wezen, vereenigen en vcr- jrooten, wanneer zij, indien de ftilftand dp de bewegging juist volgc, zich affcheiden ca verzinken< Is de bewegging, te kon, dan zijn de vlugge. loogdeclen niet genoegfaam uitgedreven cn blij-» ven vereenigd met de onbereide plantdeeltje*, waarvan eene traage en gebrckkige verzinking liet gevolg moet worden. Duurd de beweging te lang, of is dezclve te fterk , dan worden dc verwdeelen, die reeds vereenigd waren , we- der van elkander gefcheiden en voegen zich op nieuw te famen met de aardachtige plantdeelen % het geen voor de levendigheid der couleur ten uicerften nadeelig is. Indien de proef met ecn gevuld glas van dit gekarnde water beflisfend was , zoude het niet moeilijk zijn de juistc ti)i en kracht dczer beweging te weten ; maar dewijl de ondervinding leerc , dac de vercc- piging en vcrzinking der verwdeelen in het glas Vwl vaardiger gefthied dan in de kernpot, hot* Digitized by wn den LanibsuK '^telk veroorznakt wordt , e^nsdeels dewijl *er in het gins een ruimcr oppervlakce van hec water voor de uitwaasfeming der zoucdeeleii wordc aangeboden, en anderendcels , dewijl de Verzinking der verwdeelen door de mindere ruimte fpocdiger plaats heeft , zoo dient men naar een middel uittezien hcrwelk d"ze duiscer- beid een klaardcr licht aanbied. De uiterfte evenredigheid in de beweging is hiercoe ton hoogften noodzakHijk , en dat men dezelve laat gefchieden, niet gelijk tbans en »eJ met han- den, maar door een bekwam werkcuij, het- < welk door menfehen , dicren of door wa r er •wordc gedrcven, dat men, de beweging ro - reikend oordcclendc , een weinig vochc fkrc op ecu wit bord, herwclk zich terftond van de venvftoffe zal fcheiden en heldcr brtiinachri ^ vcmonen, zoo dra hec karnen opde juiste maac is gebra^t , die men door alle mogchjke toe^ zi ht moot vcrmljdcn, te pasfercn. In de seuen angehältigten, zu meen naar het voorlicht van den heer van der Heer, in der erigt, wordt nie gegen van een schulden; iotegendeel, men vvagt de verlinking af van den cijd, die nidanr, pag. 4-5, op bijna vicr- en-ewfntisjuren wordt g rekend: he is zeer waarfchijnlijk dat cene zoo langduri* ge te famenvocging der bewogen deelen, om veele redenen niet mutig wezen kan, vooral niet, wannecr *het juiste tijdftip der gisting en karning nice zeer naauwkcurig is waargenomen, 200 als men uit het bovengczegde ligtelijk kan befluiten. Men behoor c dierholven uittezien naar een bekwanm fchifcmiddel, hecwelk de jftkkiftg der verwdeclen bevorderd, vuorname* U 4 tijk Digitized by Google 3 1. a Vervolg'der Fefhanddixg lijk warineer *er op de eene of undcre wijse. eenig gebrek in de bereiding is voorafgegaan. Ik beken dat de gelukkige bepaiing van die middel met z Eer gemächtliche is, zoo wel om deszelfs beflüssende kracht als zuivere bewerkken, die ligtelijk op de levendighdd der couleur een schadijken invloed hebben kan; maar behoord die een planter af te schikken die nan de nuttigheid de/er be working niec mag twijffelen, en weec, dat het verzuim dagclijks nadeelige gevolgen te voorfchijn brengt? De Indigo is een harscachtig wezen, zoo dat het ware precipitant, een vast loogzoutC/), het zij uit het rijk der fteenen of der planted » wezen moet. Het voornaamfte in die opzigt is dus niet alleen dat het voor een geringe waar-de voor een ieder ligtelijk te bekomen is, maar look, dat het de couleur niet hinderd, en mogelijk dat dit in de vermenging van asch, met on gebluschte kalk, kan gevonden worden. Ik zou hier nog veele aanmerkingen kunncn bijvoegen, quälz de verbetering van het mislukte afcrekfel, jetzt zij door eene al te lange gis- ting, of kwalijk geflaagde bewtging, die den bereider, oncbloot van de vereischte kundigheid, noodzaken het Indigo- water weg te werpen, of zich anders met eene schale verwiftoffe te vergenoegen ; over de verbetering der gemeene Indigo, zoo als de Chinezen dezelve hier bereiden, door vitriool - zuren ; over een voorfpoediger. drooging der bereide verwiftende, en eindelijk over het werktuigelijk gedeelte der middelen die hiertoe in het algemeen behooren: ware hec Digitized by « ran. dek Landbouw* \ 3V3 Jliectniet, dat ik hier door vervallen zoude, toe eene onaangename wijelloopighcid, die het be- paald beftek dezer verhandelingen niet kan dul- den. Ik wijs derhalven den weetgierigen lezer, die lust en gelegenhcid tot den landbouvv hecfc over, toe het voortreflijk werk van Charpentier "de Cosfigmj\ ondcr den ticel Eff * ai fur la Faure de L. Indigo, in het jaar 1779 op Flste de France gedruck. Niemand kan voor de anplaining en bereiding van dit gewas meer mocite deen, dan deze vlijtige en geleerden landman gedaan heeft. Dit echcer moet ik uic zijn werk noch melden, dat van de veercied foorten Indigo - planten, die hij van pag. 197 tot 209 heeft opgenoemd en befchreven, er gegen enkele is die ovcreenftemd met de Tom Dallam of Tom Dantie, door den heer vadtr Jeeke in een handfehrif aan het Genoot-schap gezonden, en woordelijk aldus afbeeld: „De Indigo-plant is een hcester - gevvas, M grocijende doorgaans drie & vier voetcn bofy ven den grond, en zoude hooker opfchieten, indien dezelve nict wierdt afgefneden. Z06 dr het zaad kleine wortels en de wortels, teen kleine ftam hebben geformeert, schiet n het verfcheiden takjes uit, en verdeeld zich dus, niet verre boven den grond, in veele M knobbelachcige ftruikjes, voorzien met uit- „fiehrende Joouen, welke ieder zes of zeveh. N paren paralelle of evenredige bladen heeft, .„ doch aan het einde van de loot met een erf- „ kel blad coeloopt. De stam en uirfchietende „ takjes zijn circa, de eerfte, i duim, min of „ meer dik; de laatfte $ diim in den omtfek 11 rond, redelijk effen en van eenc vermengde K U 5... 9y De fmaak van her blad, als men hec en to wenig kalte, is fcherp, bitter en zeer wal- to gelijk. Uir het ondereinde van de loot* to welke de bladen draagt, fchieccn weder an- to derc Jootjes voorc, en nit dezelve cenig© to zaer kleine bloemen, gelijk die alle hnnne to zaadhu:sjes langiverpig maken, veel gelijken* de naar de brem- of linfe- blocmpjcs in Eu* to ropa, nic vicr blaadjes te (amen gefteld, van „ k laauwachtige gedaantc, die naar beneden to omvouwen, extra fchoon, zacht, rood en » eenig* (/r) Ik ben mk in ktt begrip dat deze flttweele watts fern fi:t bate gedee'te tier renvflvf/'e is, eu kan d<:rhalvcn het ec* \ tel:n d'ter planters met tegenfpreken, ate wil/e:t t dat a<<9 . let g:\vas nltnme- onmiddclijk tta ecne ware rcgcnlrui Gi9f$ f*uid(n % dcwijl dUecu zeker vcrliu worfpetf* Digitized by • van dm Landbouv. 3 1 5 ll eenigfints Digitized by • van dm Landbouv. 3 1 5 ll eenigfints Digitized by • van dm Landbouv. 3 1 5 ll eenigfints Digitized by • van dm Landbouv. 3 1 5 ll eenigfints Digitized by • van dm Landbouv. 3 1 5 ll eenigfints Digitized by • van dm Landbouv. 3 1 5 ll eenigfints Digitized by • van dm Landbouv. 3 1 5 ll eenigfints Digitized by • van dm Landbouv. 3 1 5 ll eenigfints Digitized by • van dm Landbouv. 3 1 With a wichtige van couleur zijn, en van 99 onderen in een foort van wicgrocn bckertje fluiten. leder van deze blocmtjes fchiet ccn dun langwerpig fijn peultje uic, circa i h i| „ duim lang en kromgcbogen aan hec cinde, in her eerst groenachtig, en tcgcn de voile „ rijpheid bruin roodacluig van coulcur. In deze peulcjcs of zaadhuisjes.bindt zich hec „ klein, bijna niervorrnig zaad, geelachcig „ bruin, 00k daaronder veelezaadkorrelcjes iets „ donkerder van couleur, eenigfints glinsteren- „ de, het welk, als in de Hnfen of boonen, 5, ieder met een wtt vlies, afzonderhjk, is af- „ gefloten, en met een foorc van navel tje aan 99 het peultje vast gegroeit. Das is de Indigo- „ phwt,aan welkc men, n's de beste en ware, op^^y^Wjzonderlijk, de naam van Tom DaU „ lam of Tom Djantie gecft, zijndc zoo fijn van aart, dat zonder vermenging van mindcre foorccn van Tom, dan wel 7 % otn Ginj „ lam of Tom Djantie gecft, zijndc zoo fijn „ van aart, dat zonder vermenging van mindcre foorccn van Tom, dan wel 7 % otn Ginj „ Auk of Wilde Tom, onmoelijk tot eenc vaste fub-. De manière waarop deze verwifteten tans an de Ma tflhappij geleverd wordt, zal altoos cot een vermogende hinderpåal, tgen deszeKs vermögende frekken, niet alleen om den geringen prijs die Voor bewirkte wordt, welke f ofs<;hoon door geene willekeurige magt als een hacqlijke dwang den landzaat voorgefchreveri, cchter altijd als een last wordt aangemerkt dif rncn op aile mogeltjke wijze tracht te ontwij- fcen; roaar ook, dewijl die genen, welke met bee toezigt over de aanplantingen bereiding zijn be- last, zulks hotiden voor een plicht die me£ hunne bijzondere belangens weinig gemeen- fchap heeft. Hier uit volgt noodzakelijk ge- brek aan ijver en opletenheid, die de ver- meerdcring en verbetering van het voorcbreng- fel (hit, ten zij den eenen of andere der refi- denten onzer kantoren* aan wien de inzameJing is opgedragen, zich hieromtrent meer  %\j Alles, het welk de Maatfchappij in de laat- fte 10 jaren van deze verwiftfon, zoo wel uit onze bovenlanden als van Java ( h ) heeft ontvangen en na de noodige uitzondering naaf Europa overgevoerd, bedraagd niet meer dart '131411 ponden. Welk eene geringe hoevel- heid! vergeleken met den jaarlijkfchen uitvo^r van Shi Domingo! en Welk eene geringe hoe- -veelheid voor de menigo fabrieken van ons Gemeenebest; * lk ben zeker nog lang niet boven dewaarhcid % wanneer ik ftel, dac die geheele voortbrengfel •in verre na niet toereike voor de nedcrlandsche hnishoudelijke benoodigdheid van een enkel jaar ; in zwijg dat wij op deze wijze, niets van ons zelven hebben, om hier in tot ons voordcel met onze nabuuren te kunnen handelen. Het Js zeker dat de Indigo in deze gefteldheid, jaar- lijksch geene geringe tak uitmaakt in den lci«- jdenden handel van ons Vaderland, daar het te r gendeel plaats kan vinden, ja behoort te heb* : ben. In den men het offen de vortreffende Like bezittingen van hec Gemeenebest in deze gewescen. Men kan met des te vaster grond nog aandringen op deze aanmoediging, wan- neer men oterweegt, dat onze volkplantingeh in America zich weinig OO om de Indigo bf- kom- Het groote nut van Colonien voor een Moederland, y beftaat niet allen daarin, dat men veele handen werk ver fchaft, maar 00k dat men door eene naeni^te van gewilde producten, den activen handel van het Moederland vermcer- 4f rd. Onder tie zoodanicen beflaan alcoos eene eerfb plants , die genen, welke in weinig ruiinte veel waarde hebben, de- wy! den oycrvoer anders te kostbaar wordt, zoo dat de Imlho, ' eok nit dit geziehtspuncr, aanmoedi^in? bchoord tc vinden f O UtttJinck be-fcluy virt^ van Guifana p. (4 Hcmiu des. Option de Siam T. I. p. UgS. Vervolg der VchandtVing kommeren, en dac dus onze voorfpeecf* in die geval-, tot hun nadeel de minste ftrek* king hecft. De aanmerkelijke pbgingen die de magtige Britten, thans voor den landbouw in Bengaleri doen, alwaar zij, behalven de fuifcerplantagen en rumftokcrijen, zich ook nog bijzonder'be* ginnen toe te leggen op de Indigo; dc aaii- roerkelijke pogingen, ik herhaal het nog maals* Van dat kunstlievcnd en zeer magtig volk, in cen zoo vruchtbaar en volkrijk land, verplichten ons, hoe eer hoe beter, hun voorbeeld na te volgen, en door alle mogclijkc middelen, kan het zijn, hun hierin voorbij te (Ireven. Is *er immereenig volkopaardc, dat, doormeef liefde voor hun Vadefland wordt anngefpoord f omzich zoo veelmogeiijlv van alien tributannendere nation te oncheffen? gewis! het zijn de Engelfchen; en daar zij zien, fiat hunne cihn- den in America hen nice bu Iten de noodzake- Jljkheid kunncn brengen, Indigo van hunne na- buuren te koopen, beijveren zij zich thans, die gebrek, uit hunae oostcrfche bczittinuen te vervullen. Nicmand kan hun, in dit geval* cen tegenvvigt formeren dan ons Nederland v e:i ncrgens met gegrondcr hoop dan op die vrucht- baar en volkrijk Java; ja mogelijk, met uit- rondcring van alle andere plaatfen, allecn de jac- catrafchc hovcnlanden* Immers is onze Indigo reeds bcroemd door gcheel Europa, en ik fta geen oogenblik in twijffel te bepalen, dat eene mccrdere kur.dighcid inde bcreiding, het voort- brengfel van ons eiland, die van Guatimalo Wei dra zal doen evenaren.. De plant die vvij bezitten, is schoon, de grond vruchtbaar, en de ran den Landbcuw. Tic kommende zijn, betreffen wanrin wij tno.elijk achccr zijn, betreffen de gisting, hec karnen en dc fcheiding* Dit dicnt door nicer- der kennis, ervarenheid en vermo;cn, dan on- segcmeene landbouwers bezutzen, teworden- derzochr; eli zeker zuilen *er onJer de aanzielijk landheren wcl gcvonden worden, die zich hier aan nice zuilen ontrrekken, Maar hec spreekt van zelf dac dc bclooning na de moeke nioec gecvenredigd Worden, cn dat b» de aan* tnoediging hec irrootc nut, hec wclk hier uit # 200 vvel voor ons Gcmecnebcst als deze volk* planting, volgen zal, werde in het oog ge* bouden. Vcclligc zoude hec in dit opzichc dienllig zijn, de fnkoopsprij*, bij den eerdcii .aanvang toe cen ducaton, of na de geldkocrs dezer landen?>o ftuivers het pond, eerfte foorr, te verhoogen; wannner 'er voor de Maatfchap- plj nog ruim 50 percent tcr gocdmakin der onkoscen zal over ichieten; kunnende deze bepaling, een wenig verminderd worden, der aanmerkelijk zal hec Cenootfchap wel een middel vinden, de on* kosten der aanplanting en btrcid^ng dcz?r voorieelen, welche onderwerpen is, duidelijk aantewljzen, ten einde hec te farncn gannde belang der edelc Maatfchappij en der IngezcMicn dezer Volkplan* tin^, mec wederzijdsch genoegen kan bevorderd Worden. Mogelijk zoude men hiertoe, metveel vruchr 9 die uitscftrckc x onbe^oudc ftrecken kunncn be- gi^tn die dc Muatlchappij n chjendain Miogn 3?o Vetvol* der Verhah deiing Ten § maar zonder eenig aanmerkelijk voordeef het algcmeen belang toe nogtoe weinig bewoond ivordcn. Deze ftcrk begroeide gronden zijn door de milde natuur vele eeuwen achter een gemest, en dus verkiesbaar boven de ontblooce landcn; te mcer, wijl men aldnar het water na genoegen en zonder merkclijke kosten kan re* geren. De Indigo - teeld die de Chinezen oe- fenen nabij de Had, of langs de ftroomende r> Yieren die met de ftad gemeenfehap bebben. dunk t tv\j in veelerlei opzicht zeer nadeelig; want, behalven dat de gronden niet krachtig genoeg zijn, en dus door dit gevvas fpoedig worden uitgepur, kunnen dezelve met meer profijc tot andere zaken worden gebezigd:: vooral loopt hicrbij zeer in hec oog het wer- pen der uit^etrokken plambosfchen op de oe- vcr** en het Uftorten van het afjegiste water in den stroom; beide zaken, die met de tegenwoordig beijvering, voor de verbererin£ onzerlucht en vcnr.indcren der ongzondheid, vcr-wcrpelijk zijn. De voornamrte hinderpalen, waarmede de voortzettimr dozer tak in ons klirtmt moet worftelen, zijn, behalven een klein wormpje, dac fomrijds de blaadjes knaagt, en light door hec "water te overwinnen is, (hevige flagregens en fterke winden. Ik heb door dezc toevallen een fchoon veld met Indigo op mijn Iandgocd f na- De heer ran der ficche % field in het reeds genoemdc, liandfcl rift, a's een gef'iikt middel tegeri dft In'cct voor; bet veld te lrrcn ondirvloejcn, ova de groct va» dc plant dnardonr 200 (trk tc bevordcrcn, dat hct*ovcrto!!ige votdtel .de wurmpw riood, door hunne ci^ui gulzi^neid. lk kw «vcr deze uitwcilchig riiet tMfrdcclcn, mair zeer waarfcf^jAc ■• van den Landbouw. 3*t fmbij mijn huis, hetwelk ik tot een voorwcrp .van waarneming hadt verkozcn, in konen tijd, zoodanig zien  fchrijf, of omtrent zeven wekeft jia dat voorval, is de gemelde plantagie voor de tweedemaal uitgefchooten, en zoo fchooft geflaagd, dat de inzameling zeer overvloedig zal zijn, en waarfchijnlijk eene voortrefTelijke verwftoffe uitleveren. Om de hevige flagre- gens, in het westfaizoen, of de twee eerfte maanden ran het jaar, dit eiland bijzonder on derworpen, te ontwijken, dient men hetzaai- jen uit te ftellen tot maart, wanneer men ook minder van de winden heeft te duchten, en mo- gelijk zoude men tegen dezelve, met het ge- wenschte nut, fchutheggen kunnen planten, zoo als dit in de nabijheid van de stad Amcrs- foorti in de tabaksvelden gebrtiikelijk is. Doch wij fcheiden van deze ftoffe, om nog korrelijk tezeggen, hoedanig de Chinezen de flechte Indigo, door hun bereid 9 gebruiken tot verwen, dan dit gaat niec verder als voor de huishoudelijke benoodigdheid, zoo voor hunzelf als voorde Javanen, welke zich alle bijzon-der gaarne in donker blaauw of zwartachtig lij-waat kleeden. Men mengd onder dertig emmers rivierwaterj h bet beter dan bet ceen vader Labat zegt, oir, nameml p # 4e befmctte planten, Tioe jong ztj ook ztfn, afte fnfrden en in de gLstbak te werpen, als of de mpsen, de ingezwolgen zclf-hndieheid der Indigo, alzoo weder zoude losfen. Een vreerod gevoelenl want, behalven dat het Itfmachtig wezen, hetwelk He bloedelooze dicren b|j zich hebben, de verwftoffen vol* Itrckt moet benadeelen, kunnen de planten, zoo vrocg afge* fceden, ook van wcinig nut z^n hi de bcrciding. 32 3 Vervolg der Verhandlung ter, twintig ponden natte onbereide Indigo drie of vier pond asch van de wiide piHing boom, uic China komende, of, zoo deze nice te bekommen is, dan fijn gezitte houcasch; drie pond gebluschte kalk en 6&n gantang Katjan rijst met ragie, hiervoren reeds befchreven, toebercid. Die alles wel door een perocrd, blijft ache of tien dagen ftaan gisten. Wanneer de vcrwer uic bet fchuira oordecld dac deze Joogachtige zelfUandigheid tot de gepaste graad gebragt is, fteekt hij net lljnwaat eenige malen, in heczclve, en laat bet telkens eersc weder rlroogen, hetwelk voldoende is, iodien de couleur licht moct zijn; maar wanneer men die zeer donker of bijna zwart begeert, wordt het lijnwaat gekookt in water, en vermengd met het binnenfte aflchropfel der buffel - huiden, bij de leenouwers vcrkrijgbaar, alzoo de Indigo zon* der dit hulpmiddel de begeerde diepte nict kan  maar de behandeling is tot nog tout te duur cm met eenig voordel in de fabrij-icn gebruikt te kunnen worden. Rijst en Rijst - Molent. 