Algemene konst en letterbode
None
Het water op dezen bast overgehaald (gcdcstilletrd) be- Digitized by Google C 385 5 bezit eenen reuk**zory- tVerk als die van de bladeren van \ •de Laurierkers (Lauro * cerajits') en nun verkrygt eene vlugge of aethtfrifche die, vvelke gejyk fchyht te we- zen aan die van de Laurierkers en der bittere Aman- delen, Dit water , oefeot ^eene zeer kr&chtige wetking op het dierlyk ligchaain- zoo z^lfs, dateen hond, van mid- delmatige gioottq, aan ivelKen men cene halve or»ce van hetzelve had ingegevec, in den (tyd van tien minuteir ftierf: lerwyl een andere hond ^>or anJtihalf once van dit water, na verloop. van een half uur, gertor- ven is. . • • .. Het gedestilleerde water, het opgietfel of aftrek* fel en het poeder Van dezen bast heeft Doctor "Bremepi, te Berlyth, met goed gevolg aangewend in Jichtachtige Ziekten en in eenige andere gevallen. , De Heer Bergman heeft zyne proeven genoraen in den Herfst van het jaar i8if, doch heeft tevens voor- genomen, oro den bast van dea Prunus Padus op ver- fchillende tyden des jaars en van de inzameling van1 den Bast nader te onderzoeken. » 4 m * f NIEUW UITGEVONDEN WERKTUIGEN. . ' ■ • * • . -* • Elaiometcr of Olieweger , door den Heer Duquesne. <• % De Heer Duquesne, Koppman te Rysfcl, heeft in het onderzoek van de foortelyke zwaarte der Olien een middel gevonden, om de vervalfching der Olien te ont- dekken, en daartoe de volgende Areometer aan de hand gegeven. Dit werktuig, aan het welk men den naam kan ge- ven van Elaiometer of Olieweger, befbat, ais gewoon- lyk, uit eenen kleinen hollen kinotof bol van eenen iicel voorzien, welke in eenige gelykc graden verdeeld is: het ' is geheei van dun koper en heeft c ok aan het bo- venfte einde van den flecl nog een klein koper bakje, hetwelk eenige hoeveelheid kleine llukjes metaal bevat, welke tot gewigtjes moeten dieren. Na dezen Elaiometer met genoegzame zwaarte bela- den C rtf ) dertte hebben, ota zich In eertfge oHfc regtftandlg en ill evenwigt te kunneo houden, heeft de Hecr Duqurs- ne, ten einde eene vergelykende fchaal' voor alle i t* den Handel voorkomende olien te kunnen vervaardigen, zich bediend van de navolgende vier fonrtcn van ohe ; te weten, Lyn-olie, Raap-OIie, Hennip-olie en Pa- paver-olie , welke alle hy bevorens met de roeeste 2orgvuldigheid gezuiverd had. - De Lyn - ohe , de geroeenfte zynde , en tevena door bem de zwiarfte bevonden, verkoos hy tot het mid. del, volgens hetwelk de verdeeiing der fchaal zoude kunnen gefchieden, en hy graveerde.nul op den fteef van denOlieweger op die plaats, of op dat punt, waar dezelve, in Lyn -die gedompeld, ftaan* bleefi waarna hy vervolgens den fteel van het werktuig in 40 gelyke deelen of graden verdeelde (♦). Nu redeneerde hy, wanneer de vette olien, welke lifter zyn dan Lyn-olie, by dezelfde temperatuur ver- fchillende foortelyke zwaarte bezitten, dan zullen zy 00k op de fchaal van dit werktuig verfchillende gra- des moeten aantoonen, en na deze graden door proe- ven op naauwkeurig verdeelde fchalen te hebbeo lee* ren kennen, zoo zal de Elaiometer gevolgelyk de ver- valfching der olien, waarvan de Kooplieden zich niet zelden bedienen, moeten aamvyzen. * Vervolgens de door hem gczuivcrde olien met zyn Werktuig naauwkeurig onderzocht hebbende, by eene temperatuur van iogr. boveno op den Thermometer van Reaumur, is hero gebiekeo, dat zy zich in de vol- gende orde laten rangfchikken. Lyn olie -. o grad. Hcnnip-olie . . • 12 Papayer-olie .... 18 Raap-olie . . .40 — De (*) Her is wasrfchynlyk , dat de Fleer Duquesne., om het tweede vsste punt te vindeo, volgens het welk de verdere verdeeiing der fchaal zoude kunnen plaats hebben, zich van de Raap-olie, afs de ligrfte der genoemde olien zal bediend hebben: en dit puRt eenmaal gevonden zynde, was niecs ge- rmkkelyker dan de tusfchearuimte tusfcben de beide aange- wezen punten in. 40 ge)> ke deelen of graden te verdee]e&, binnen welke zch de foortelyke zwaarte dsr overige verte olien fcbynt te laten beperken, en door den graad , diet) elkaf- zonderlyk aantoont, genoegzaam laten onderfcbciden. * Digitized by Google v c T De Heer Duquesne merkt verder aan, dat wanneer de tempeiatuur boven of beneden o is, men van bet gewigt in het bakje moet afneroen of byvoegen in dier voege, dat hct tecken nul altyd gelyk Claat met de oppervlakte van zuivere Lyn-olie. De Heer Cadet hceft met dit werktuig proeven ge- nomen op andere olien, dan die, welke door den Heer Duquesne gebezigd zyn, waarvan men den uiiHag be- fchreven vindt in het Bulletin de P ha r made , Fevrier iBia. STERRE- en WEERKUNDIGE WAARNEMINGEN. WEERKUNDIGE WAARNEMINGEN, BUltEN HAARLEM. Maart r IARO- [ BIB- L TBR. 1 THIR- IIOME- TBR. WIND- STORM LUCHT5* QBSTBLD* HE ID. 9 *P- 8| j >#9- 7 ' S' I 45* 0. | nicest betrokken; z. t. 0. 1 *s morgens regen. z. w. ’ r. 4 * [29 % 44* 1 wt z. w. :: i i 1 betrokken ; voortnidd. barde wind; *SD?middacs rct»eo. 1 1 rap. 4 1 42 29. 4i| 52\’ | Up 5* 1 39 ) Z. W. | 1 bewolkt; *s avonds holder. * \ Up* 54 | [29- «! ’ 384 ) 50 ?4l 1 z. t* 0. 2. w. wolken; vooimidd. barde wind; (usfehen bcide wat bagel. * -I ap. 84 J 4* j *a. | 29.9 1 5* * z« w. j be *olkt; ’savonds regen. Up. 9 ’ 374 < *s n. » 5 < '49. 84 J 42 . 1 . v. ,1 voonpidcL wolken; ommnt 29. 9 1 50 ( z.w.t. w. hclder; nanrdd. betrokken; :*o. 81 * 43 * ’snvonds regen: zeer wiitdrig* 6 \ [ ap *4 Up M i Lap- P* 4*4 | w. z, w. 50 49 ) w. t. z. oratrent betrokken* Te Haarlem, by a. LOOSJES P z. TBR DrUKKBKY VAN v. LooSjRS TB H A A R L ■ Mi (Lange Vewftraat W. 3. N. 6.) I ALGE'M’EENE KONST- EN LETTER-BODE VOOR HET JAAR 1*13. N°. 19. Fry dag den 1 6den April. - VoIgtfM KEIZER LYK BESLUIT van den tfiften September lJlIj V is di Uitgay* van die Wmkblad toegeflaen. „ < ~ ! t B E * R I G T E ■ N. «■ Haarlem, den Kftcn April. De Dlreereufeft det Nalatenfchap vah wylen Pieter Teyler van BEa Hulst, en de Leden van deszelfs Godgeleerd Genoot- fchap hebben den gouden Eerepenning tdegewezen aan cene Verhandeiing, welke tot Zinfpreuk had het zeg- gen van Cicero, de Offic. Lib. I Vidcndum etti r.oit modo, quid qunque loquatur , fed ctiam , quid quisqu d fentiat , atque etiam , qua de cauja , quisque fentiat ; en welke' tot antwoord diende op de Prysvraag door het Genootfchap voorgefteld: „ YVelkeenen invloed moet „ eene gezonde uitlegkunde aan de byzondere karaktera * en pertbonlyke denkwyzen der Evangelisren en Apos- „ telen op derzelver Schriften toekennen? Mag die in* „ vloed 00k gerekend worden zich uitteftrekken tot de „ wy waarop de Evangelifche Leerrtukken en Ge- a fchiedverhalen worden voorgefteld? 1 En zooja, kail is zt>lk eene wyze van uitleggen ook fdhadelyke gevol- „ gen hebben voor het gezag en de acbtbaarheid de* n Heilige Schriften ?’* L Dcfu T By (* *9° J ’ * . » By het openen van het Billet, met bovengetnelde Zin- fpreuk geteekend, bleek, dat Scbryver van deze Ver- handeling is de Wei- Eerwaarde Heer Wessel Alber- t us van Hengel, Predikant by de Hervormden te Grootebroek. Haarlem. Aan den volgendeh Brief van een* onzer Korrespondenten, kunnen wy geene plaats weigereo. Aan den Bestuurder van den Letterbodx. Myn HeerI Heden komt my onder *t oog het IVde Nommer van bet Tydfchrtft van Kunjlen en fVetetifchappen van het Department der Zuiderzee , gaande over dit jnar. Met zeer veel genoegen lees ik in hetzelve op bladzyde 150 en volgende een allergunftigst verllag der Franfche Leer- redenen van den beroemden Haagfchen Predikant de la Saussaye, doch by het einde van dit verflag, vinde ik, tot myne groote verwondering , van woord tot woord en van letter tot letter, het volgend : Op elk menfchelyk werk zyn aanmerkingen tc makcn , en wy zouden die 00k ligtelyk op deze Leerredenen kunnen vinden, Maar ds waardige Sebryver it niet mecr onder dc lev en den , eft wie berispt gaarue het work der genen , die ontflapen zyn , en noch daar uit eenig nut trekken , noch zich ver- dedigen kunnen? enz, ... Daar mi deze myn waarde Tydgenoot en oude Vriend nog van tyd tot tyd ter algemeene ftichting met de- zelfde tocjuiching predikt,. en ’t herderlyke van zyn arabt dagelyks tot nut en vertroostinge van velen ge- trouwelyk bedient, daar hy dus geenszins onder de dooden zynde, niet wel tot eene andere orde dan toe die der levenden kan behooren, en daar hy alzoo zyne punten van aanraking, (gelyk men thans 00k by ons begint te fpreken) met de dingen van deze wereld fleeds behoudt, zoo haast ik ray, om U te verzoeken den. beganen misOag door het plaatfen van dezen brief in uw Weekblad , ’t welk alom gezocht, en in een iederg harden is, ten fpoedigften te verhelpen, opdat aan d^ eene zyde bet groot aantal van hun, die door de on- derfeheidene Departememen verfpreid^ in de voortdu- Digitized by Google < ** 3 ring van het leven van een* man van die vefdienfteft be- ]ang ftellen, nfet in den verkeerden waan, als of de Heer de la Saussaye ware overleden* gelaren wor- den, en ten *in<Je aan den anderen kant de achrenswaar- dige Heller van het verflag, zoo deze eenige aanmefkin* gen mogt hebben, al waren dezelve dan naar zyn oor- deel van klein belang in de mededeeling daarvan, door eene redeo, ,dje hern mi moet blykep ongegrond te zyn, niet worde terug gehouden , en het lezende en naden- kende gedeelte onzer Landgenooten dus ook verftokefl varr de ophelderingen, die fomwylen uit dergelyke aan- merkingen zouden kunnen voortfpruiten. De heuschheid van den gemelden Heller verzekert my# dat hy U zoo min als my de gebrirkre voorzorg k'valyk zal nemen, en gaarn my toe zal fteirtmen, dat hoe gemakkelyk in deze dagen het afbreken der huizen, of het omloodef! derzelveh, in fbmmige onzer fteden zelfs op de aan- tienlykde ftanden moge gaan, het floopen van iemands leven ten mintien, al gefchiedt het flechts op *t papier j om der gevolgen wille, met geene onverfchiiligheid be- hoort te worden aangezien. Ik ben alroos Uw dienstwillige den 5den April 1813. B...« ♦ • * • — -r Ook het onderflaafld by ons ontvargen gee#* tig dichtftukje, iuimen wy gaarne eene plaats in. By het Overlyden van den Utrecht1* • SCHEN HOOGLEERAAR H E N N E R T. « * De gryze hknnert zat aan zyn gewone taak* Deontwikkling van een vraag,door Wiskunstopgegevefl, Toen hem de dood verraste en ftoorde in zyn verm a ak. „ Wat , zegt hy * doet gy daar , op ’t eind nog van uw leven, Daar gy toch geen figuur of letterfchrift meer ziet?" . Maar IJenncrt graauwt hem toe:fchLrminkel/t raakt u niet: ik zic veei xncer dan gy j rayn Ziel kan lezcn « fchry ven , En vvat zyleestof lchryft* zal eeuwig waarheid blyven. 18,313. Ta L& / t Digitized by Google ( *9* 5 levensberigt t # VAN JOEL BARL OW, f * Minister Plenipotentiary van de Staten van Amc~ rika by het Framch GouVer fitment* • JoeL Barlow werd, in het jaar r 755* in de Stad Reading, in den Staat van Connecticut, geboren. Hy kreeg eene zeer goede opvoeding, en betoonde vroeg- tydig eenen beflisten fmaak voor de fchoone letteren, dien hy altyd met een gunftig gevolg heeft aange- kweekt en aan welken hy een gedeehe van den roem jchuldig is, die zynen naam by de nakomelingfchap zul vcrzellen. Hy was nog met zyne letterkundige (lu* dien onledig op het tydftip der b^euk tusfehen Enge- land en zyne Volkplantingen. De jeugdige Barlow had eene ziel, niet gevorrnd , om een onverlcbtllig aa*** fchouwer te bly ven by eene omliandigheid , waarin het de dierbaarrte bdangen zyns VaderJands gold. Hy Ifet zich dikwerf, als vrywilfiger dienende , op het veld der krygseere zien, en z>ne kameraads, waaronder zich yier zyner broederen bevonJen, deden regt aan zyne Vadcrlandfche geestdrift en aan zyne onverlaagd- heid, 1 In het jaar 1778 kreeg hy den graad van Baccalau- reus in de Kunften, en hy legde zich op de itudie der Reg^en toe in de ledige oogenbhkkcn , over wclke de |rebeurterisfen des tyds hem befehikking gaven. Mid- delerwyl zag hy zich in een* anderen werkkrirg, dan dien der pleitzaal , gtpiaatst. Hy tiam den post als Ateldprediker aan, die hem door den Staat van chufet werd aahgehoden. Men zier, dat by de Pres- byterianen van N euw- Engeland het Priesterfchap nicts anders is, dan eene foort van BurgerlyKe Inrigring. Hy. die hetzelve op zich neemt, kan overgaan tot andere bedryven, en het is ver van ongewoon, jonge Ueden hec Evangelic te zien prediken, om tyd en mid- Digitized by Google C *93 1 delen te bebben, om zich tot een ander becfryf bei , kwaara te maken. In zynen nieuwen post sis Veldpredikant volgde Bar- low her Leger tot het fluiten v-m den Vrede van het jaar 1783. 9t Is ftaande dit zoo onrtuimig tydperk* dat hy untwierp en in zekeren voege ten einde bragt zyn Ichoon Dichiftuk dc Colombiadc , dat hem eene roemryke plaats * verzekerde' onder de uitiltkendrte Dichters. Hy huwde, in het jaar 1780, Mtj. Baldwin, van New- Haven, Zuster van den Raadsheer van dien naam, eene Vrouw zoo uitrtekende door de voortteffe- iykheid van haren geest als door hare beminnelyke hoe- danigheden, en die den Echtgenoot waardig was, dien haar hart verkozen had Na de Onafhankelykverklaring der Vereenigde Sta- ten, begaf zich Barlow naar;HarJlord, en wydde zich op nieuw aan de beoefening der Kegtsgtleerdheid toe. In het jaar 1785 verlcheen hy in de Pieitzaql, en had het geluk van de aandacht zyner medeburgeren op zich te vestigen. In het jaar 1787 gaf hy dc Colombiadc uit, waarvan wy reeds fpraken. De regtmatige roem van dit Dicht- ftuk woei weldra van Amenka naar Europa over, en het is zelfs, weinige maanden na dcszelfo uitgive, in Londen herdrukt ge worden. \ Ondertusfchen kocht een Gezelfchnp' van zeer fat- foenlyke lieden met het grootile gedct-lte van zulken, waarmede zy in het Leger in kennis geraakt wa^en, van het Congres eene uitgeftrektheid gronds, gelegen aan de boorden van den Ohio. Men zocht een gedetl- te dezer gronden aan Vreemdelingen te verkoopen, en de rest onder Actionarisfen te verdeelen; Men lielJe aan den Heer Barlow voor, om toete'reden tot de uitvoering van dit ontwerp, en met dit oogmcrk naar Europa te vertrekken. Hy ftemde daarin te gerecder toe, daar deze reis zoo zeer oveid^nftemde met zynen Uitgeb'reiden fmauk en den lust, dien hy federt lang koesterde, om de beroemde landeo van het oude vaste laod te zien en te beftuderen, welker genie alle de Kunften volmaakt had. Spoedig na zyne komst in En- geland begaf hy zich naar Frankryk , waar hy zich met de belangen van zyne Committenten bezig hieid. De imigting, .waarvan hy een der eerfte deeinemers werd9 Tj C i begon In het jaar 1788* en nara, door den invloed der Anierikaanfche Colonisten, zoo fpoedig toe, dat raen In 18 12 *er eene bevr.lking van aqo, 60 zielen telde. Tegenwoordig vormt de Staat van den Ohio, aangeno wen in het getal der Leden van de B mdgenootlchap- peiyke Vereeniging, de Zeventiende Provincie van de Anierikaanfche Repubiiek. Staande de eerfle jaren der Franfche Omwenteling bevond zich de Hr. Barlow te Londen, waar hy ver- fcheiden Staaikundige Werkjes uitgaf, aanrnerking ver- dienende door derzelver diepe inzigren en door de ver* dienften van den ftyl , die hunnen Schryver rang- fchikken onder de lieden van Smaak en Staat. De Heer Fox deed zelfs openbaar hulde aan de bekwaam* heid van den Heer Barlow en weidde uil in deszelft Jof in het Lager Huis. Eene byzondere Zending by het Fransch Gouverne* went bragt den Heer Barlow in het jaar 179a weder te Parys. Het was torn, dar hy de eer had, om met zyne Landgenooten Washington en Ha mil/ on tyt Fransch Burger benoemd te worden. Staat pn deikundige Zaken riepen hem, eenigen ty^jl daarrta, uaar het Noorden van Europa; en hy ontvi\g wel/ra van het Araenkaansch Gouvernetnent eene behs^yker Zending naar de kusten van Afrika. Na vele hmder- palen overwonncn te hebben, floot by voordeelige TraC* taten met de Staten van Algiers, Tunis en Tripoli, en verloste zyne tnedeburgers, die daar inflaverny zucht- ten. Dit was een der tydperkcn van zyn ieven, die by hem de aangenaamite herinneringen-achter lieten. Deze onderhandelingen afgeloopen zvnde, kwam hy iti Frankryk terug, waar hy van 1797 tot 1805 zich Sihield : toen veriiet hv Frankryk en begaf zich naar ngeland, van waar hy naar de Vereenigde Staten ver- trok. By zyn terugkomst in zyn Vaderiard hield by Zich bezig ruet ontwerpen van algemeene Nuttigheid* en gaf de laatfte uitgave in het Hcht van de Colon* - Hade , het prachtigst drukwerk, dat tot nog toedeAme* tikaanfche drukperfen hebben opgeleverd De Heer Barlow was befiemd, om naar Europa terug te keeren, en *er zyne eervoile loopbaan te ein* digen. In het jaar 1811 benoemde hem de tegenwoor- dige prefident der Veieenig.ie Staten, de Heer MaP- W$ON,~tot Minister Plenipotentians by het Fransch < « . Gou- Digitized by Google I t *w > Gouvernemeot. Beweegredenen van bet Tinogst belang riepen hem, in de jongstleden roaand October, naar Wilna. Hy keerde van deze Stad terug, toen hem eene sinking op dc bom op het onverwachtst weg- rukte, te Zarnovice in de nabyheid van Cracau. Dit verlies zal. levendig door zyne landgenooten gevocld worden, en door alien, die de vereeniging van genie en deugd weten op prys te ftellen. Ais Staatsman heeft de Hr. Barlow dienften aan Syn Vaderland gedaan; als man van vernuft en ecu vriend der menschheid doet hv eer aan zyne Eeuw$ als denker heeft hy voortbrengfels nagelaten, die altyd hoog getchat zullen wordcn door ware Wysgeeren ; als dichter heeft hv door een groor Werk de opluikende Letterkunde van zyn Geboorteland verheerlykt: zyne roera zal dus ook zoo lang leven ala de taal,,welke gediend heeft, otn zynen naam luister byrezetten.* in zyn huisfelyk leven legde hy alle de wezenlykd . hoedanigheden aan den dag, die ftrekken konden te# bevordering van zyn geluk en dac van hun, die hem omringden. Door zyne verdknften tot de verhevenfle posten opgeklommen, had hy geenszins die zoo-belag- chelyke zwakheid van eenige lieden, die op den let- terkundigen voorfpoed laag fchyn/n neder te zien, zob- der welken zy nog in eene ondoordringbare dinsterni^ Zouden begraven zyn. Hyfpnk van deze werken zon- der trotschheid en zonder vallche nederigheid. De trefe^ ken van zyn vernuft droegen dikwerf kentcekenen van eene vrolyke lnim. Zyn redensbelei’d was altyd naauw- keurig en juist. Ondcr een defrig en misfchien geftreng Oiterlyk had hy een vurige en gevoelige ziel. Zyne regtfchapen inborst lokte zyne vrymoedigheid uit.' Oft* verwrikbaar in zyne verbindtenisfen , opregt bemind van alien, die hy deel aan zyn gezelfchap vergunde* heeft hy algemeene droefheid achrergelaten , en ’t zal bovenal ontnogelyk zyn de droefheid van zyne familie en die zyner vrouwe aftefchilderen. Zy heeft verlo- ren het eenig voorwerp, in hetwelk alle hare genegen- heden als een middeipunt vereenigd waren. Het is eei$ der verliezen,. voor-welke ’er geen troost op aarde be* ftaat. Zoo iets die zoo levendige fmarten kon lenigen, hetzou het denkbeeld wezen, dat de gedachtenis van den Heer Barlow dierbaar 16 by alle weldetikenden , en dat de geheugenis zyner deugden en bekwaamheden nimmer- meer verge ten zal worden. T 4 Ont* / Digitized by Google t »9« ) \ 4 Ontbinding van de zelfftandigheid der Her ft* * ' ncn by den menseh • en by cenigc die - ren9 door den Heer Vauquexjn* * • # i De Heer Vauquelin heeft eenen uitvoerigen en lang* wyligen arbeid onitrenc de ontbinding der Herfenen on- dernotnen. De ftoffen, welke hy, door den voorloop, van dezelve heeft afgefeheiden , zyn de volgende: i°. Gene witte, vaste vette zelfftandigheid , op het oog fatynachtjg blinkende, en eene aanklevendheid be- zitrende, welke men by gewone vetftofFen niet aan- treft. a°. Eene tweede vette zelfftandigheid van eene roode kleur, niet zoo vast als de eerfte, raaar echter van de- ze alleen fchynende te verfchillen en onderfeheiden te zyn, door een weinig Osmazomt , dat met dezelve ver- inengd blyft. 4 3°, Eene dierlyke 2elftt;indigheid van eene bruin- xoode kleur, welke in water en in voorloop kan wor- den opgelost, met looifel eene onoplosbare verbinding maakt, de reuk en den fmaak van Vieesch-fap heeft en ongetwyfcld het beginlei is, dat men heden- daags Qsmazomc noemt. 4°. Eindelyk overgezuurde Phosphorzure Potasch, waarin zich eenige fporen van Steenzout vertooneo , die men in alle dierlyke vochten aantrefr. Na dat, door genoegzame hoeveelheden van Loken* den voorloop, de zelfftandigheid der Herfenen van alle derzelver, in deze vloeiftof oplosbare, deelen ontdaan is, blyft *er eene witte, een weinig grysachtige, on- oplosbare ftof, onder de gedaante van vlokjes, over, welke naar verfehe kaas gelykt, maar daarvan, door hare fcheikundige hoedanigheden , onderfeheiden is. De uitflag van dozen arb'eid over het geheel is dus, dat de zelfftandigheid der herfenen is zaroeDgefteld en beftaat: . i°. Uit twee vette ftoffen, die raogelyk flechts eene enkele flof uitmaken; $p. Uit Eiwit; 3°, Uit Osmazomei 4°. Uit Digitized by Google C 297 > . 4#. Uit verfcbeidene zouten, onder andere uit Pho«- phorzure P^tasch, Kalk, Magncfia en een weinig Zee- zout; 5°. Uit Phosphorus ; en 6°. Uit Zwavd. De Schryver oordeelt, voor zoo veel dit in een werk van zulk cenen teederen aard mogelyk is, dat deze on- derfcheidene ftoffen in de zelfitandighrid derHerfenen, in de voigende evenredigheid tot elkanderen, vereenigd zyn, te weten: Honderdfte gedeelten. • i°. Water, omtrenr 80. . . * • 2°. Witte vette ftof 4, 53/ 30. Roodachtige vette ftof ...  alle de waarnemin- genf door den Schryver gedaan, zyn te vinden in eene Verhandeling, geplaatst in de Annalcs de Chimie , Ca - hier dc Janvier 1813. - » * NIEUW-UITGEKOMEN BOEKEN. 1077. Verzameling ran alle de Wetten en Befluiten welke 'federt den 25ften Ventofe van het i ide j*ar genomen en ge- inaakt zyn, omtrent het Notarise vak ; uit het Fransch ver- taald. In 8*. 24 bl. opl. 8co exempl. Drukk. van fV . van Bergen te Breda. /* 3 - : - : 1078. Print - Tooneel , met bygevoegdo roepasfelyke vers- jes, enz. In 8°. 4 bl. op!. 400 exempl. Drukk. van Breeman te Amfterdam, By H. Moolenyzer aldaar. 1079. Hugo van ’t Woud, in vier Zangen , door J. Iw- werzeel Junior. Ic 8°. 8* bl, opi. 300 <xempl Drukk. van Stuerman te Delft. By den ^Auteur te Rotterdam, pr. fr. 7-56. 1080. Het doorluchtige Bedrog, Zangfpel in twee bedry- «en (vry gevolgd naar het Fraiilche: jEAN de Paris), door Mr. J. C. Honig. In 8°. 5 bl. opl. 600 exempl. Drukk, van Man te Am iter dam. * T 5 * 1084, * * * Digitized by Google C 99* ) •• 1084. Zak-dagboek voor praktifeerende Geneesheeren en Heelmeesiers, enz., oiigegeven door Jakob Johannes Walop, M. D. te Rotterdam. In 12°. 8 bl. opl. 250 exempl. Drukk. van IV* Locke te Rotterdam, f 1 - 8 : 1085. Handboekje voor de Ingez^fenen van Zeeland, enz; door J. de Kantrr, enz.. In 8°, 7 bl. opl. s 53 exempl. Drukk. van yongkindt te Middeiourg. By S, van Ben - them aldaar. , • 1086. Leer-' en Oefenfchool voor de Jeugd. Tweede Deels, derde Siuk. Io 8°. 8| bl. opl. 700 exempl. Drukk, van Locke te Rotterdam./' :-i8*: 1087* Eerfte beginfelen der Rekerkunde, enz., door Jan Brunt, enz., eertle Siukje zesde Drok. In 8*. 3$ bl. opl. icco exempl. Drukk. van Herdingh te Leyden. By du Mortier en Zoon aldaar. pr. fr. 0-26. 1088. Herleidings-tafelen van Hollandfcbe Guldens, Stui- vers en Penningen tot Francs en Centimes, enz. In 8°. I bl. opl. 300 exempl. Drukk. van Breeman te Amfterdam. pr. fr, o- 25. 1090. Bereekening van Francs en Centimes tot Guldens, Stuivers en Ponningen. In piano 1 bl. opl. 200 exempl. Drukk, van Bolt te Groningen. # - icgi. Verfbg van de Werkzaamheden en den Staat tan bet Natuur- en Scheikondig Genootfchap te Groningen , enz. In 8°. \ bl. opl. 2co exempl. Drokk. van y. Oomkens te Groningen. JC93. Verhandeling over een Nieuwe wyze om afftandetl te meier*. door wylen den Heere Hendrik JE.seje. In 8°. 7* b). opl. 400 exempl. ^ Drukk. van Margadant te Am- lit roam. IC94. De Gefchiedenis der Isrseiiten of Joden; een Lees- buek voor de Jeugd, door den Schoolopzierer H. VV ester. Tn h°. 4 bl. opl. 2Cco exempl. Drukk. van IV. Zuidema te Groningen, pr. fr. 0*42. *1095. De Gefcniedenisfen van her Evangelie, enz., do or G. Henthem Reddisgius. Gr. 8° icj bl. opl. 700 exempl, Drukk. van IV. Zuidema te Groningen. By denzelven al« daar. f t - 16 J096. Aanieiding tot onderwys in de leere en pligten van den Godsdienst, door J. VV. Tilanus, ach'fte Druk. In 8#* bl. opl. 2375 txempi. Drunk. van Post te Utrecht. JO97. De x/plegi:ge Bezitneming dor beide Herftelde K>r. Jren , aan de valierzaligfte Moedormaagd Maria , enz. In 8®. 3 bl. opl. 400 exempl. Drukk. van y. P. de Lange tfi Deventer. By y. IV. Robyns aldaar. pr. fr. o 60. *• IC9S. Do i»eest van ’t Evatvgelisch Christendom, door W. E. Peiponcher , 2de Stukje. In 8®. 9J bl. opl. 500 ex. Drukk. van y* Altheer te Utrecht. By y. van School hkven aldaar. /*;-!#•: - ic 99. \ Digitized by Google t *H> 3 * 1099. *sMenrchen Gelei- en Befchermengelefl * '#ene Leet- tede van J. Decker Zimmerman. In 8°. 2§ bi. opl. 400 ex. Drnkk. van Pieper u Amfterd;im. 1 100. Het H«me'sch PandyS, enz. In 18®. 8 bi. opt looo exempl. Qrukk.van Coppens te ’s Herrogunbosch. 1IOJ. Nieuw en door de ona^rvindinj^ goedgekeurd Ne« derduitsch ABC Boek, enz. In 8°. 2 bl. oof. icoo exempl, Drokk. van Breeman te Amfterdam. By B, E/we al* daar. pr. fr. c-50 110a. ABC Bock, enz., door Hendrix Wester. Itt l#. 1 bl. opl. 3000 exempl. ABC Bnekjc voor kleine Kindfcren, ?iend« Druk. Ia l6#. 1 bl. opl. 7500 exempl. Drukk. van y. Seydei te Leeu- waarden. 1103* Groo t ABC enz. In 8°. 1 b!. opl. ioco exempl. D ukk. van Bruyn te Amfterdam. By Schalekamp en vatt de Grampel *ldasr. 1 IC5. Naamlyst der Roomsch Carbolyka Pastoren en Zcn- delingen, enz. In 8°. 2 ol. opi 5C0 ex mp!. Drukk. vatt H. ' Bruyn le Amfterdam. By de Wed. Tetroode en Cra- jenfehot aidiar. m 1109. Almanak der Akademie van Gr»r.irgen, door vaw Swinderen In n*. 5} bl. opl. 400 exempl. Drukk. van J. Oomkens »e G« »ni».g,r.\ f •- 14-: Oic faarboekje bevat, bchalve de Arobte.'.a«en en de wetten en veronde- ningen der Kcizcrlyke Univerfueit zeer vde titmice onderrigting^n voor alien, die zich aan de tludien of nan het onderwys toovyden , of bclang Oelkn in de Gefchiedenis der Wetcnf'ciiappcn. — In Jezen Jnarganp: , welke verflerd is wet bet afbeeMfel van do Hoo^feetaar Montinghr, vtndt men ond» r an* deren 00k de Orarie door dezen l<»^k-eraar by do Inihllaiie der Faculretrcn * te Groningen op den 3tleti November ). 1. uitgcfprokea , benevens Leveos. fchet/en van de lioogl ciaren Sypkens en Abresch. •* ' .. ♦ U1TTREKSELS en BEOORDEELINGEN. Taalkonde. Taa/kundige aanmerkingen op ecnigc Oud- Friefche Spreekwoorden door Mr, Jacob Henrik Hoeufft. Te Bred* by IV. van Bergen; *8i2r. 234 oladz. in gr. 8°. Afterbelangrykst is deze bydr;.ge van den geletterden Hoeufft ▼oor de beoefening van den Oud* Vriefchen tongval, die voor- mails algemeen in gansch Vriesland gelpruken wer J, maar aU daar tegen svoordig ilecbis nog ieefi by den Landman en by de Burgers der kleinfte Steden. Dicp aoorgedrongen is de waan van velen , dat de Vriefcne fpraaic , zoo in haren aard ait form, geheel onderfchaijen is van de Nederiandfche raal, die in de overige Depariementen van o?»s Vaderiand neerscht* ea de doorgaande taal after wege in gdcnnft is. Maar deze waan C 300 ? Waal* is feer ongeprond. De taal, die in Vrieslartd van den landman gefproken wordr , is met de taal van de overige Ne- derlanderen oorfpronkei>k eene en dezelfde Duitfche taal, Beiden verfchillen, als zoodanig, van eikanderen flechts in di^lekt. De gefchiedenis van onze Nederlandfche taal bewyst *o>ks alleroigenlchyniykst. Maar dit k.m zy ciiet, dan door voorbeelden by te brengen, uit de beide dialekten umleend. En dit beeft de Heer Hoeufft geaaan in bet Werkje, waar- van wy den titel boven opgaven, en waarvoor elk taalminnaar bem . zynen . opregten dank gaarn zal willen betqigcj). . De Heer Hoeufft reeds laiig bekend a Is een geleerde niett van den middeulen , maar van den eerften rang in bet vak der Latyrfche Dichtkunde, freedt hier op als een aliervoortreffe- lykst beoefenaar der Duitfche en FCimbrifche of Noordfcbe Taaikonde. Hy wilde met die Werkje, volgens zyn fchryven ' in de Voorrede, eene proeve geven niet van zyne kundigheid in dir vak, maar van zyne naarftige beoefening van hetzelve* Dan Recenfem meent 's mans arbeid, daaraan befteed , wel de- gel) k te moeten houden voor eene proeve van zyne kundig- beid , en ze fs voor eene allergelukkigst uitgevallen proeve, die door weinigen verbuterd zal woroen. De Schryver heeft iizoo by elk deskund gen geen' geringen roem bebaald, die te grooter wordr , waoneer men in aai\mei kmp neemt , dat , geiyk hy zdf in de Voorrede verklaart, hy niet alleen geen geboren Vries is, maar ook Vriesland, dat belangryk gedeelte van ons Vadarland, nooir bezocht, veel min in hvtzelve eeni-: gen tyd heefr doorgeb^gt, om zicn in de raal van -dat ge- west te onderrigren. Het is, uir dien hoofde, inderdaad,. een zeer zc.!dz<am verfchynfd.* dat zulk een geleerde, uit eenige weinige in bet Vriesch hem bekende fcbnfien , dtze laal beter in den grond heefi leeren verjiaan , dan menig ge- Jeerde, die in Vriesland geboren is en upgevoed , die haar da- gel) ks fen piatren Lance hoort fpreken, en nu of dan zeif tr.ede fpretki. Des Hecren Hoeufft’s byzondere toeleg in dit Werkje is bet Vriefchc raaldialekr met andere Nederlandfcbe , voorna- meiyk de Hoilandfcbe en Brabandfcbe dialekten te vergelyken. Door dezen weg toont by allerduidelykst beider oorfpronke- lyke overcenkomst aan, terwyl by voorts alles opheldert uit de menigvuldige Dunfche en Noordfcbe dialekten, die alien aidufi blyken in den groi.d 66ne en dezelfde taal te zyn. Eft dit doet hy op eene, zoo fmakclyke , ais oordeelkundige wy- ie , die tevens elken beoefeoaar van dit Siudievak met ver- wonderirg vervult over *smar>s diepgewortelde kenuts inalles* wat hiertoe gebragt moet worden. Her werkje behelsr, geiyk de titel belooft , Taalkundige aanmerkmgen op eenige Oud • Vrielcoe fpreekwoorden . welko door iiojEUr ft geronaen zyn, actuer zan in cenen Brtda^ {chert Digitized by Google f •C 301 3 I fcheu ^Iman/tch van het jaar 1 664 , onder den fit el van j der vrye Friefen Spreekwoorden. Nad at by met zyne be* arbeiding van deze fpreekwoorden feeds verre gevord?rd *n*f trof by dezelven mede aan in de ufrmtintende Verhandeiing over do eigen namen der Friefen , door den beroemden Hoogleeraar E. Wassenbergh uitgegeven te Franeker y in het ja3r 1774. Hier ftonden zy alien, zonder een meer of min- der, doch in eene andere orde. Ook had de Heer Wassen- BERGH *er flecbts bier en daar iets ter opheldering oveevoe^d. Zy zyn zeven en vyftig in getal. Daar de Heer Hoeufft eerst hat de uitgave dezer fpreekwoorden, ons door den gemeiden Hoogleeraar bezorgd , ontdekre, is dit de reden, waarom by de fpeliing van den Redacteur van den Bredafchen Almanak gevolgd heeft, die wel een groot Taalgeleerde fcbynt geweest te zyn, maar tocb geen Vries van geboorte was. Hnogst* ▼ermoedelyk was hy,.gelyk Hoeufft met gnede. gronden tracbt te bewyzen, de vermaarde Bredafehe Gnffier Jan vaw Vuet, in de geleerde wereld meer onder den na*m vao Ja* kus Vlitiu* bekend. Het fpyt dus den Recenfeot y dat de Heer Hoeufft de fpeliing van dezen Bredanaar niet naar die van den Heer Wassenbergh verbeterd heeft, als die ongelyk reel zuiverder is. Den kundii'en Vries zal zulks bier biykea nit de vyf eerfte fpreekwoorden , welke wy mede als zoo ve- le ftalen of voorbeelden willen opgeven. Het eerfte is voigens den Almanak , by Hoeufft : jiad jo Id , aad hae , a ad brae , fiiet ien wol te flat en voigens Wassenbergh ’ r jidd ji/d,> add hed 9 add brdd flies ten wo/ tom fted% dat is • A * * ^ Oud geld, oud booi, oud brood ftaat iemand wel Ml ftade. Het tweede is voigens den Almanak by Hoeufft; yiade honnen is quae bi/jen to leren. • en voigens Wassenbergh, - '. 5 jddde hdnncn is kwed byljen tea /eeren. dat is: Oude honden is het kwaad baffen te leeren. Het derde is voigens den Atmanak bv Hoeufft: yiade foxen binnen quae to faen •. en volger s Wasjbnbergh, jidde foornin binne kvted toa fajn. dat is. Oude vosfen £ of, gelyk by Wassenbergh vorens(*>} . zyn kwalyk te vangen. y/dd (*) Het zal, buiten twyfcl, gelyk de Heer Hoat’FFT zeer wd ran- merkt, faxen , of gelyk bet uitgeiptoken wordc, Jouxtn moeten zyn. 1 Digitized by Google i. C *03 | ’ v jUii Wagners heere jern Set Happen fin ' it • fwpt' en volgf * Wassb*bergh, Adde fVafners he Mr re jern it k lap pin mey’e fnieppe. • ± » •» * dat is : < Oude Wagenaars hooren gaarn' het klappen van de zweep. * -. oilmans frioun is almans gick. ’ * en volgens Wassenbergh. Allmans frieoun is oilmans gib. dat is: Allemans vriend is allemans gek. < Wie, onder de geboren Vriezen , z»et niet alleroogenfchyii* Jykst, dat de fpelling vaa Wassen^ergh veel eigenaardiger is, dan die van van Vltet, d?en Hoeufft ge^olgd is? En nog* fans is op enkele weioiga plaarfen dit* van van Vliet met bet Vriefche tealeigen meet overeenkomftig , dan die van Was» •enbergh. By voorbeeld, dp laarsrgpnoemde heefr. Om *t de hikke is fn*e da am , rint uvrr al fchiep in laam. . •. : En by van Vliet en Hoeofft ieesr men meer te regr. Ont de hicke is fiune da am , foo rint our al fchiep < en laam ;i Wassenbergh zet de woorden over, . Om dat hgr.hefe van den dam is, loopt overai fcbaap en lam. En Hceufft is hem, niet tegenftmnde hv ont heefr geie* Sen, Werfn gevoigd daar onaerfusicben Ont niet anders is, dan zoo l a ng (tam din) herzelfde me? het oud Nederlandsch ctite y ante , het oud Aliemannisch unte en hst Engelscb urn- gill p wtUe woorden alien de gemeide beteekeois hehben. Zoo ook vinden wy de iezirg by Hoeufft, in .het drie-en- veertigfte fpreekwoord , Pisjen for donsjen fey de faam. beter, dan bv YVassenbprgh Pysfeljen for donsjen fey de faam. Wassenblrh dus lezende moest natuunyk de woorden ovet* zetten , Vryen voor danfen, ze»de het meisje. En Hoeufft, het woord pisjen nemende als herzelfde met fysjen y waarvan het frequematrvum pysfeljen is, moest het- Zelve even zoo vertalen. Oddertujfch n is pisjen h;er een- voudiglyk riers anders, dan ons pisfen y het water lozen', urinam reddere. - Genoeg meeut de Recerfent gefchreven te hebben , om den -bemionaren der Vsderlandfche taal , welker geul federt wei-‘ uige jaxec zeer is aangegroeid > deze keurige vrucbt van des Hee- Digitized by Google C 3®3 ) Heeren Hobupft’s bedrevenheid in dat vak aantebevelen , el by twyfelt in geenen deele, of bet volgende ter proeve , d oor» hem uit dit Werkje gekozen, zal die aanbeveling voikomen wettigen. Keur in overvloed hebbende, wil Recenfenr zich met het angftig wikken , wat wel bet beste voorbeeld ter proe-t Ye zoude zyn, niet kwellen , maar het eerstvoigende op de vyf bygebragte fpreekwoorden bier met de aanmerkingen van den Heere Hoeufft den Jezer mede deele n. Zie bier bet* zelve - - Berint de vtaefige voet aet 3 de jesckigc naet. dat is: Beloopt de flykige voet iets, de aschige niets. Berint. Berinnen is bier al loo pen d« bereiken, behaleo, en daardoor verkrygen, in velken zin het 00k voorkomt, in' Gysbert Japix Inlet ding tot Davids tranen van boetvaar- digheid. Wier fchil ick to - fle chief 3 kolpe 3 aef treast be- rinne ? Het onderfcbeidt zich daar in van boloopen in de btteekr- sis van verkrygen , dat het in dezelve meest ten goede , be- tooten meest ten kwade geoomen wordt. In eenen mter ongemeenen zin vindt men Berynnen voor omverloopen in de oude Vriefche wetten 3 door de Heeren Wierdsma en Brandsma uitgegeven, ade St. bl. 33d. Voor beloopen 3 in eenen dadelyken zin , of overftroomen rvindt men het by Willeramus , Cant. C anti cor. C. 8. v. t. » He vs gin uuasfer no mohton if le than die minnalnbh die Ocr uncn* jfo" uf ecr-wnrient y geiyc Oc uirgave van Merula heeft. In den Rythmut de Caroli M. exped+Hiip w cap. 5. feet'. 15 op de piaats. Ick vail mix meins* bends* — Mein gust /wort balswenden In feinem hertze bluets berennen. ** . • V "*"**** " '**!~*~*m^y is berennen nog veei Berber, dan by Willeramus, gebrnikt* in de bettekenis van het doeo loopen van vloeiftoffen op iets; van weike beteekebis wy hierna zullen handelen. Scherzids echter wil, aldasr, tegen het gezag der bandfebrifttn aan, beremen > beramen 3 bezoedelen, lezen. _ / In bet berinnen van ons fpreekwoord , gelyk in vele werk- woorden , heeft be de beteekenis van ad. Dit voorzetfel heeft dus hier eene andere , dan in eene ft ad berennen 3 waarin bet van rondtomme tc kennen geeft Hier heeft hei dezelfde kracht, als in begaan 3 voor accedere 3 eundo attingerg^ genomen, van waar bet 00k vinden beteekem by van A^jeris ♦ Digitized by Google 1 304-5' IT. D. W. iR en ?p; (♦) en a Is btryien y welk in de Bre~ dtafchc en Zeeuvrfche ftreken veel gebezigd wordt voor het rydende bereiken van eene plaats binnen zekeren tyd, in wel- ken zin men ook beloopen Zigt, voor, a! loopende berei- k«n. ' C Hct veryolg hicrna • » 4 t 4 • ( # ) Overeenkomftig daaraan werd ook het vcrvnlgen der roi<dndigen eti het bcrydcn der baiting en , waarvan, zie Huydfo.per op M. Stoke, If. IV- W. 426 x met een plegtfg woord , in de midden -ecuw. zoeken genaamd. lUloopen in dc beteckems van rervolgen, vindf men by denzclfden M. • Stoke, III. C. vs. 4 6 en IV. B vs. 1034, van waar het by hcra I. B. vs. 15S ook pebruikt wordt vrtor het uanhoudend aandryvin van iemand tot ze~ here daad> hetwelk ook Hooft, gelyk dc Ifcer Wf.iland esnteekent, vet - yolg noemt, eu de Franfchen f in de dtgclykfcbc verkcering, no g door per- flatter uitdrukken. , t t. STERRE- en WEERKUNDIGE . .. - v WAARNEM INGEN. * . » • I WEERKUNDIGE W A ARNRMINGE N» ----- 1 BUITSN HAAlifi M» ■ l * ♦ ' •• April f BARO- ( ME- l TER. I THER- MOME- TER. |. WIND-. I STRESS I LUCHT9* C&ATELD- HEID. , • ri oj 30. Of] [30. of ) • ' 55 \ 5* * 1 Z* I J • z. w. | betrokken. i 1 *5 \ r- 1 1 - ;•* i *30 0* j Av. of 30 O 1 Sm j 49 1 0.4.0.! 0. t# z. i " •* 1 - * Iivtdvu ... » » 9 9 i 1 30* 1 30. ci [30 I 1 52 62 aH 0. z. 0.1 W. !f. W. ; N. w. * » - * * , • ) omtrent helder. • • m .0 ^ [3°* 1* I !&:t 1 ^ i • 48 * . .j ff. 0. t. oJ helder. V u. M 1 Iso. i\ 49 i N. 0. 1 63 } - — ' * helder. 44$ * ft. N. 0. 1 • ’* *i f3° l| 30. bo. i< 1 46 ’ t N. 0. 1 56 Q N.W.t.W. * 3f;$ ' n.w. ’5 morgens hetrokken ; damp ; verders helder. *_ > 130* 2* 1 30 3 | bo. 3l 50 t N. N. W. eej J N. t. W. 43 1 N. bewolkt; omtrent helder. Tk Haarlem, by a. LOOSJES Pz. 1 Ter Diukkiry van V.- Loosjes te Haarlem. (Lange Veeiftraat W. 3. N. 6») Digitized by Google 4 ** A L G E M E E N E K O ■ N "S -T- ! r *' ~ ,v *iry ‘ E Nr/-.- >f r ‘ * » LETTER- * * ♦ - I ■ #• * •» i** I • * r * < *■.«# » k» O ^ . i, v VOOR iHET- IAAR I8IJ. * ir >*■ .* ♦ ! * . • io ■ * 1 1 * i r>r i * * * ' • « -* f »« » v S is-~v ; vu*; ' n iu,A ft";, . ; : ^. Frjdag 'din zijten Apti& <n; ' ■fn^iArmO ■y— fT*— - mi * *i ■« ; » m i *.. ■» i ri hii Uni t. >,i: I , f • VWgem ftEIZKRLYR BESLUIT Vtn defi Men $fjJtetfh«r l»«, ^ * LJitgqvs yen Ml Wbikblad tUflMiief ioegeftam* ' - j * i 4 < ry A -v U * R I G T.E N. s f k* <» *> r * ' inj > / . .. _ L. , » -* *' ~ . ' , ondbK. •* Med leest id ofiZe Dagbladen teer, itn* jnerkelyke byzonderhedefl wegene een achtjarig Arne- rikaansch Kind, Zerah Colburn geheeten, dat, zod- der ooit de gewone regelen der Rekenkuode geleerd te hebbeo* zonder zelfs het gebruik of de eigenfchapped der Arabifei\e. Cyfera te kennen, de zonderlinge gaaf t>ezit, om eene groote verfeheidenheid van Rekenkun- ftige VraagCUikken* door eene zuivere bewerking vatl den geeat, en zonder bebulp van zigtbare tcekenen of eenig werktuigelyk kunstwerk, optelosfen. • Men ZieC hem tegenwoordig CMaart 1813) in de Zaal der Ted* toonftelling* verfcheiden* wegens hunne kunde in di Wiakundige en Natuurkundige Wetenfchappen, beroem* - de mannen hebben hem bezocht en waren van verwoif* dering getroffen* Zy hebben alks waar bevonden* het? geen men van rhera verielt,* namelyk * ,f dat by diet aiieen zeer fpoedig en met het grootde gemak het jui|« . xt getal .der mitmieo en fekonden bepaalt* wdke een ge- %m X Dm. Y g* { s «>9 > r # * « geven tydsveHoop bevat, maar alle vraagftukken van denzelfden aard raede opldst; even vaardig is hy ook in de naauwkeurige uitkomst der vermenigvuldiging van een getal van twee, drie en vier cyfers met een ander getal van even veel cyfers optegeven; en geeft men hem eep getal van zes of zeven Cyfers, welk het zyn moge,' dan wy^t.hy .met alle raogelyke Jnelbeid alle de lactoren aan, waaruit dit getal is zaraengefteld. Hy bezigt deze zonderlinge gaaf niet alleen tot de opklim* tning der magt^n, maar ook.tot jhet trekken van vier- kants* of teerlings- wortels van het opgegeven getal. 