Korte beschrijving van de ontdekking en der verdere lotgevallen van Nieuw-Nederland, weleer eene volkplanting van het gemeenebest der Vereenigde Nederlanden in America
Lambrechtsen, Nicolaas Cornelis, 1752-1823
In *t jaar 1606 rigcte hij twee Maatfcbappijea • op , de eene re London , de andere te Plijmouth; waarvan de eerfle den handcl op Virginie be- fturen zoude, de andere dicnop het nooidelijk -( S5 )- gedeelte van America , naderhand door zijnen zoon Nicuw - Enmiand srenoemd, o o De Pi ijmoutfehe lYJaatfchappij was minder gelukkig dan die van London. Het eerfte fchip was door de Spanjaarden genomen , en eene kleine Scerkte, in het volgendjaar , te Saga- dahoc, eene Kaap op de hoogce van 44 graden noorderbrcedce (31 )gcfticht, weder verktcn* wegens de geftrenghcid van de luchtftreek ; zoodat zich de ganfche onderneming bepaalde tot eenige kleine rciscogcen , ten dienste der Vis- fcherlj ash Kaap Kod. » De bemchte Engelfche Zeevoogd John Smith , die, in het jaar 1607, Kaap Kod be- zocht had , had, in het jaar 1614 y wel weder op nieuw die hoogere kusten van Noord- America opgenomen , tnsfchen de baai van Pennobfcot en de gemelde Kaap Kod, hebbende hi) zclfs eene kaart der'kust gemaakt: doch , hoe gun-s {tig zijn verflag 00k werd opgenomen , voor als nog echtcr fchijntmcn in Engeland nice ge- negen gewcest te zijn , om de woeste en barrc itreken van Noord - America tegen den Vadcr- landfchen grond te verwisfclen. (32) C 2 Dart (3l) R05EXTJ0N /. V. D. bl. 129. &a) Hot veifhg van sjutu's teis cq ontJckliing vhcH mm < in -C §« )-. - Dan hicr toe gaven eerlang de gefchillcn in Engcland , nopcns de openbare uitoeflTening van den Godsdienst, aanlciding. Koningin Eli- fabct , fchoon de leer van den Hervormden Godsdiensttocgedaan, wilde negtansvele pleg- tigheden der Roomfche Kcrk behouden ; in weerwil der gevoelens van een groot deel ha- rer onderdancn , die uan de eenvoudigheid van den eerdiense, naar den lecrrranc van Calvin, de voorkeur gaven , en Puriteinen genoenid werden. Zij verwierpen de gebruiken en tuchc der Engelfche Kerk, de bid-formulieren, bet knielen bij het Avondniaal , hec gebed bij de d.ooden, de voorbeden en dankzeggingen in de Kcrken ; die alles Antichristijche gruwekn nocmende. (33) ... OnderHnge twisten der Engelfche uiigeweketizn , bejehouwd ah de oorzaak ktinmrverjpreidmg, De opvolgers van Koningin Elifabet op den croon, Jacobus de L en Karel de I. traden • ' , on- in dc JFijdberoemde Voijagiett ttaar Oost- en West- Inditn , te* Lei- den bij Van der A a , in folio, II. deel : nlwa.tr men ook vir.de Ucr Kaartje der Zeekust van INoord- America , tioichen Kaap Kod en Penr.obfcot , door John Smith bezocht. r C 33 ) Men aSie , over de leer dezer menfeheq ,N£al IL'ster/e -C 37 )~ onvoorzigtig in dezelfdecn nog ftrcngcre nmu regelen; en zie daar ! de oorzakcn dcr hevig- ftegodsdienst - twiscen , vervolgingcn en volks- verfauizingeii. Van de Buriteinen ottderfcheitlde zich de aan- hang der Brownisten , anders genoemd Inde- pendente;* (waaronder zich bevonden inan- nen van deugd en geleerdheid , niaar allc drif- tig ingcnomen met hun Ieerftelfelj in de hard- nekkige verfmading van dc hier archie der Bis- fchoppen,door eenen geese van onafhankelijk- heid en onverdraagzaamheid , de andere Puri- teinen verre te boven^aandc. Lang voorhec einde.der zestiende eeaw had- den de Brownisten hun Vaderland verlaten , en , onder aanvocring van johnfon , Ainsworth , Smith en Robin/on r gemeentcn naar hun leer- flelfel geflieht te MiMelburg, Amfterdam en Leiden- Reeds in het jaar 15 S3 was Robert Brown (het hoofd dezer gezindheid en weleer prediker in het Bisdom van Norwich) met eenigen van zijnen aan.ha.ng, naar Middelburg overgekomen en had daar eenegemeencc opge- rig: , dis.echrer weldra verliep , zoo door C 3 on- itr Puriteinen , I. D. 6. hoofdft, Hume Hist, van Crtot Dn'tt. V. D bl. 155 en v-il*. en Wendeborn Stnat van gtfurJb. in Or. Pritt. II. D. bl. 233. K 38 )- onderlinge verdceldhetd , als door het vertrck. van Brown zelf naar Engeland in het volgcnd jaar : fchooti zij naderhand , door de aan- komst van nieuwe Icdcn , zich wedcr her- ileld , doch eindelijk de Lititrgie der Nedsr- landfche Kcrkcn heefc aangcnomcn. (34) Langer heefc zich de Gemcente der Brcw- nisien\ door Johnjon en Ainsworth in hec begin der zevetuiende eeuw te Amfterdam op- gerigt , fhandc gehouden : doch is ten laat- flen 00k geheel verloopen: (35) terwijl de Leidfche Gemcente, naar de leerftellingen der Brownisten , in den zelfden tijd door Doctor Koblnfon geftigt en wijsfelijk beftuurd , zich reeds vrocger ontbonden had ; deels door hec afflerven der oude leden , deels door de be- zorgdheid van Robin foil en andere hoofden der Browniscen , dat de ontdekking der fjfaarheid , naar dc uitfpraak dcrHeilige Schriften, gevaar licp beperkt te worden naar hec voorbeeld der Hervormde Kerken , wier leer hij anders voor opregt hield. Men nam dan in overwe- ging ora Holland te verlaien en leer en zeden naar "(34) Na*»Jijst dtr Engilfcbe Gemeente te Middelburg } bl. j cd Neal I.D. /. c. 1. ftuk bl. 56. (35) Wagenaae Etfcbrtjv. van Aw flit dam , HI. D. H B S 15 *T ti. bl. 174 in folio. naar een andcr Vaderland over te brcngcn , waartoe cindelijk , in het jaar_i62o, na pleg- tige afzonderingen en gebeden, bij het jongere deel der Vergaderjng befloten werd, en wel bepaaldclijk om naar cenig dec! van America te trekkcn, dat onder befcherming ftond van den Koning van Engcland. Zij vestigden him- ne aandacht bijzonder op dat gedeehe van Noord- America, waar reeds eenige Engelfcbe huisgezinnen woonden , Masfachujets namely k, en nu yiel 'het, him nier mocijelljk, om eenige Engelfche kooplieden metzich te vereenigen, en zoo wel de toeftemming des Engelfclaen Konings als die der Virginifche Maatfcfrappij te verkrijgen , ten einde zich , behoudens \ genot van burgerlijke en godsdienflige vrijhe- den , aldaar neder te zetten. Of zich bij de Leidfche Brownhten , die naar America henentogen 9 ook leden der Amfterdamfche en Middelburgfche Gemeentcn van dat leerftelfel, of ook leden der andere Puriteinfche Kerken in Holland (36), gevoegd C 4 heb- f . ' (36) Menjgvuldige Puritrinen hadden , wegens hit niisbruik der Kerke'.ijke Magt , met himne. Leeraars, Eugeland verhuen eu zich nedcrgezet te Jmjlerdam^ RctttrdciH , den hlatg , Ltide*, Utrecht en andere plaatfen , ahvaar Engelfche Kerken naar hec rresbijteria-'.nscb ftelfel vraren opgerigt en van \ LantLwege Ofl* dertwudea werdciu tfEAL /. I. D. IX. ftuk bl. 32, \ -C 40 y- hebben , is mij nict gebJekcn , en 00k n:ec waarfchijnlijk voorgekomcn : daar de vcrn:k- kenden zich Heches van twee fchepen , een van 60, en een Van 180 ton, tot de reis bedietaden, nemende in een van beide nog zeer veele be- hoeften voor de nieuwe Volkplanting mede : behalve dat bun getal op (leches 120 begrooc wordr. Tocn nu alles tot bet vertrek naar Noord- America gereed was , werd een Vast- en Bededag gehouden , waar op Robin fon van de overblij- vende leden der Venraderiti^ affcheid nam met eenc redevocring, door NealXziO bev/aard. Hij verklaarde de Protestantfche Kerken te be-, klagen , dat zij niet verder gaan wilden, dan -de werktuigen hunner Reformatie, Luther en Calvin* Zij warenwel, zeide hij , brandende en fchijnende lichten geweest, doch hadden den ganfehen raad van God niet doorgrond, en zouden , indien zij nog leefden , niet minder gewiliig zijn.om meerder licht te omhelzen , dan zij geweest waren , om dat te ontvangen, 't geen zij eerstaannamen. Hij vermaande dus de Vergadering , om , verlatende den naam van Brow nis ten , altoos , ingevolge de regels van bun Kerkverbond , bereid te zijn alle waarkeid aan <S7) Nxai. I. D. 2. ftulc bl. 86 cn 87. -C 41 )- aan te nemen , die hair nit Gods bcfchrcvcn woord z-onde warden bekend gemaaki , mits wel toezicnde , bcprocvcndc en vergclijkcndc watzijvoor wr/arheid zouden aannemcn, enz. In Oogstmaand van bet jaar i6sto verlieten zij Holland, met oogmerk, zoo als Robert fon aan de Hudfon s -rivier neder te zetten: maar, door cen onfre!ukhi> toeval , kwamen zij veel noordelijker , en wel in in het begin van Slagtmaand , aan Kaap Kod aan. Zij ontfeheepten hunne goederen in ee- ne baai daar tegen over, en begonnen er eene Stad te bouwen , waaraan zij den naam van ISieuw- Vlij mouth gaveri* Het was in dczen tijd , dat de Engelfche Koning Jacobus dc Maatfehappij van Piijmouth , dieniets wezenlijks gedaan had tot den aan leg van eenige beftendige vastigfieid in Noord- America, hervormde in dea&fOQtm Raad van Plymouth ,denzelven tevens bij openebrieven de magt fchenkende , om eene Volkplanting in Nieuw - Engekind aan te leggen, en gron- den aan de ondernemers nit te geven. Hij overleed in het jaar 1625 , zo rider dat cr door zijnen dood eenige verandering voorviel in de ftaatkunde van Engeland, ten aanzien der Pu- C 5 ri- (SS) Robertson/, bl, 14S. Neal Uc, I.D. s.B. bl.*$. -C 4* 3~ ritcinen Zij verecnigden zich dan in merke* Jijken getale en bcflocen eene fclniilplaats ts zoeken in Nooid- America , en de gunst dts Grooten Raads van Plijniouth in te 'roepen. Deze fchonk hun oak eene uisgeftrekce ftreek lands , ten noorden van de Rivier de Merrh mack, tot drie mijlen ten zuiden der Charles* rivier , en ter breedce. van de Atlantifche Zee tot den Zuidcr- Oceaan ; terwijl Koning Karel de Ly met minder gtii dan den Plijmouthfcbei Raad , him het regt gaf ora zelve de Volk* planting te befturen. In het jaar 1629 tot een getal van 300 per- foonen , meestal ijverige Puriteinen , aangt- groeid „ verlietenzij Engeiand en floe^en zich riedcr in America op eene plaats, welke zi; Salem noemden , in de baai van ftlasfachti- Jets* Wat later werden de grondOagen gelegi van Boston , Chat lest own , Dorchester , Rox* borough en anderc flcden: cm van de verdere -volkplantingcn in Providence , Rhode - island , New-Hampshire enz. te zwijgen. Das vcr fchijnen de Engelfche uitgewekenen zich mcest ten noorden en oosten der Ferfche* rivier neergeflagen en onthouden te hebben, zonder zich uit te breiden in de landllreken door de Kederlandiche West-Indifche Maat- * fchaprij -c 43 >- fchapplj bezctcn, vbijzonder met in \ district van Connecticut : maar de ongelttkkige onvcr- draagzaamhcid cn dvvecpcrij dcr Puriteincn in Masfachujcls gaf aanleiding, dat welhaast dcze rustgeftoord word. Men mogt verwacht hcb* ben, datzij, uic erkentcnis voor de Hollandfche gastvrijheid, vvelke zij in Leiden, Amltcrdant en andere fteden van Holland en Zecland, zoo langdurig gcnoten , de Nederlandfche volk- plamingen ongeftoord zonden hebben gelaten : maar hoogmoed en eigcnbelang fchijnen alio gevoelens van befcheidenheid en erkentcnis ganfchelijk verdcofd te hebben. Het is naauwelijks te geloovcn , dac men- fchen , zoo naauw gezet van geweten , datzij in geenerJei vcrfchilpurit over Gcdsdicnstpleg- tigheden eenige de minste tocgcvenheid meen- den te mogen toeftaan ; dat men fchen , zoo vervuld met ecrbied voor -de Heilige Schfifc , dac zij oordeelden hunne fceden en dorpen met Bijbelfche namen te moeten onderfcheidcn , zooweinig overbidden voor hunne Nederland- fche naburen en geloofsgenooten , zoo weinig achtguven op derzelver vroegere bezitneinlng. . Twee Leeraars jn Shlsm , (eene Sreedje ia Masfachufets*) misTchien ongelijk in bekwaam- heden , doch hardnekkig bcidc in de verdedi- ging -C 44 >- ging hunncr gevoelens , gaven aanleiding tot zulke hooggaande twisten , dat eerie volkome- ne fchciding noodig werd, zoodat de eerwaar- dige Hooker met zijnen aanhang , in het jaar 1633, de ft ad Salem verliet , zich bcgeven- dc naar dc Jandllreek van Connecticut cn de Plantaadjen der Nederlandcren , latende btj de Salemfche Gemecnte onder opzigt van zijnen ambtgcnoot Cotton. (39) 1 Rampzalige gevolgen van onkunde cn on- verdraagzaamheid ! zoo veel te fchandelijker in menfehen, die bij ondervinding derzelver wrange vruchten hadden lecren lennen. Aan den westelijken oever der Groote R i vier in Connecticut ftocgQv\z\c\\ de Salemfche uitgewe- kenen neder, zonder acht te flaan nocb op het vroegere regt der Nederlandfche Planters , noch op de tigging der plaats , geheel buiten de grenzen der LandVergunning aan de volk- planting van Masfachufets ; verwijderende zij zelfs twee Engelfche Edcllieden , die zich daar te voren gevestigd en gronden ingenomen badden. (40) Op eene plaats, die bun wel gelegen voor- kwam j eenige mijlen boven 't Nederlandfche fort (39) Robertson /. r. bl. 179. Ne al /. c. bl. i?<5 en i?7- (40) Robertson /. c bl. 1S0. ~C 45 )~ fort de Coede Hoop , bouwden zij ecn Stadje gcnocmd llarijvrt , nadcihand de Hoofdplaats der Vol k plan ting in Connecticut- en de beilen- dige vljandin der Ncdci landers. Bcmoedigd door zoo veel voorfpoeds en welligt befluurd door 'denraadvan Croinwel , die eene gedurige brief- wisfeling onderhield met de voornaanHlen in el- l;e volkplantrng , C4-i)-I%t«ti zij nu het masker af, weigeren het gezag hunner oorfpronkelijkc yolkpknting te erkennen, ja nemen zelfs ee- nen eigen regerinsvorm aan. Moedig op hun- ne mcerderheid verdringen zij meer en meer hunne. vreedzame mededingers. Aan de Vtr* fche Rivler bouwen zij eene Sterkte , the Tamhert - fort genoemd , om daarmede hunne Plantaadje ten oosten te verdedigen, hebbende ten westen zich uitgebreid tot de baai van Greenwich : zoodat welhaast de Pu rite in en van Salem, tot op den a f ft and van acht mijlen, de hoofdplaats van Nieuw - Nederland zijn genaderd. ...... Het Lange Eiland zelf , door de Oost - ri- vier van den vasten wal gefcheiden , en bui- ten tegenfpraak door de Nederiandfche, Na- tie het ccrst ontdekc en bcvolkt , ja zelfs (zoo als men van die'zijdc ftaande houdt)van de In- lan- (41) Ibidtm bl.'ftco. landers bij koop overgenomen en met verfche> dencNederlandfche dorpencn fterktcn priiken- was vrnchtbaar en had eenice sroede havens. Ecne zoo voordeelige ligging , zoo guastig voor de Visfcherij , moest narutirlijk de rneer en mecr in getal toenemende Rngelfchcn in be: Dog vallen. Eenige floegen er zich ook dade- lijk neder ten oosten van bet eiland , bou- wende twee dorpen Southampton en Sout* hold s waaruft zij naderband aanleiding na- lnen , om zich de helft des eilands toe te ei- genen. (42) Het is wel bier de plaats met , om verHag te geven van de vestigi ng en uirbreiding der Engelfche Volkplantingen in Noord- America : dan men fbelle zich flechts voor, hoe de om- Peering der zaken in Engeland in bet jaar 1642 denmocd der uitgewekenen bebbe aangevuurd, daar zij nu , met de volkspartij in de beide Kamers dezelfde grondbcginfelen van Gods* dienst omhelzcndc, ook van deze den krach- tigfben fteun konden te gemoet zien. Welhaas: vormden zich tot ftaarkundige lig- cbamen vicr der voofnaamfte volkplantingen name-lijk: Boston en New -Ptijmouth ihMasfe chufets en New -haven en Hartfort in Con- nec- ( y. ) Vtrhaal van bsverningr b1. Ccj— Co), -C 47 )- flccticut ; flukcndc in het jaar 1643 met elkan- der een verbond van vcrceniging , naar hct voorbceld der Unie van Utrecht , waarmede de Brownistcn , gedurende hun verblijf in Hol- land , waren bckend geworden. (43) • En zie daar , gelijk door fchrandere Man* nen reeds voorzicn was (44), den grond gelegd van het Gemeenebesc der vereenijide Staten van Noord - America \ \ gecn wlj , na ecne langdurige worfteling , in volkrijkheid , aan- zien en welvaart hcbben zien toenemen , en eindelijk in het jaar 17O2, voor cenen vrijcn cn onafhankeHjkcn Staat erkcmien; 't gecn vvij nog onlangSj na eenen korten doch hardnek- kigen krijg', den vrede hebben zien fhiicen met dat zelfde niagtige Rijk, 't geen bijna twee eeu wen vroeger, doordeszelfs onvcrdraag- zaamheid in den Godsdienst , de cente grond- fiagen dier onafhankelijkheid gelegd had. . Bijaldien Elizabet en nog meer have beido opvolgers op den troon van Engeland , Jaco- bus en Karel , eene andcre ftaatkimde gevclgd en minder gchecht hadden aan de iiitcriijke pleg- tiffheden van den Godsdienst en het iiezair der Bisrchoppcn , zij zouden hunne onderdanen^ vvaar (43) Robertson /. c bl. 196. v (44) LUZAC IhlUnii RijkJom , II. D. b!. 144, c 48 y- varronder zoo vele uicmuntcnde en geleerde roanncn zich bcvonden , niec hebben doen vlugcen naar de barre grondcn van Noord- America; cn de vruchtbare landouwen tus- fehen de Hudfons- en Verfchc - Pvivier zoudcn roisfchien tot hcdcn toe Nieuw - Nederland ge- noemd en gebleven zijn. ; Maar het was anders bepaald in bet plan der Voorzienigheid , welker oogmcrken nhijd'wijs en hcilzaam zijn , hoe duister en ondoelmatig hare wegen en middelen 00k fchijnen mogen. Zoudeer immer ware en toenemende befchavins: komen in bet barre America, en een aanzien- lijk Gemeenebest van verfchciden onaf hanke- Jijke Staten gevormd worden , er waren be- woners noodig , die nijverheid en Godsdicnst lvcdebragten 5 en misfchien dienstbaar zijn zul- len om cie leer des Euangeliums onder de "\vilde Stammen van dat uitgeftrekt Wcreld- deel bekend te maken. Hicrtoe waren de .Yolksve.fhuizingen nit Engeland, Schodand Ierland en mcnigvuldige andere Rijken en Sta- ten, bevorderlijk ; en zoo wel de onverdraag- 'zaamheid van het Engeliche Gonvernement , als de dweeperij der Puriteinfche uitgewekenen , die onverdraagzaam jegens elkander , zicb over de vlakten van America uitbreidden , werk- ten ~( 49 )t- ten trfede om daar te ftcllen V '* geen eene goe*- de ftaatkunde fcfaeen te verbicden. Madden Karel de V* en Filips zijn Zoon de voordeelen der verdraagzaamheid 4 welke de Godsdicnsc zoo wel als eene gezonde ftaac- kunde prediken, gekend en uitgeoefend, nim- mer zou hec Gemeenebest der Vereenigde Nederlanden ccnen rang en beflaan gekregcn. .hebben onder de Mogendheden van Europa,. en zich aan de heerfchappij van hec onver- draagzaam Spanje hebben ontvvorsceld. Had Lodewijk de XIV, nieer te rade gaande met zijnen geheiligden piigt en de regtert jrijner Protescantfche onderdanen , dan met de inblazingen van eenige hovelingen en pries- ters , bee Edict van Nantes met herroepen nimmer zou dan onsVaderland in zijnen fchooc 2oe vele Franfehe uitgewekendn hebben one- vangen , die door hiinne nijverheid , dapper- heid en geleerdheid , naarhet plan dcrVoorzie- nigheid dienen moesten om de beyolking, den koophandel en de fabrieken van Nederland uit te breiden en deszelfs onafhankelijkhciJ te handhaven : nimmer zou dan de EUropifche Erijgstucht, door Franfehe uitgewekenen me- degebragt en grctig aangenomen ondcr d£ krijgsbenden van Peter den Grooten , althans il l. be el. D nieY i f 1 -( 50. )— niec op cen %66 belangrijk tijdfHp , zljn inge* voerd gevvcest en dus 00k die fchranderc Mo- narch zich niet in ftaat hebben bevonden om Zljn eigen gezag te fchragen, zijn uitgefhekc Rijk te befcher men , zijne grooic oogmcrken te bereiken ; zoodat hij alsdan de grondflagen van die grootheid en rnagt, waarvan Frankrijk , in onze dagen , a! den nadruk heeft onder- vonden , waaraan 00k wij het beftaan van het beroemde Hclllg Ferhond zijii vcrfchuldigd , geenszins gelcgd zou hebben. Onverdraagzaamheid in het ftuk van den Godsdienst vindt dus cindelijk in\zich zelve haren ondergang, en is 00k , in de hand der Voorzienigheid , een krachtig middel , om ter harer'eere de heerlijkfte uitkomsren ten voor- deele van andere Volken daar te ftellen. DqcIi keercn wij van dezen uitftap naar Isieuw- Nederland terug , om daar te zien de ontwikkeling van groote gebenrtenisfen , die de EngeJfcfre onverdraagzaamheid harer on- cknks voorbereidde. Onderllnge jalouzie der Nederlandcrs en Engelfchtn* * De ukbreiding der Engelfche Volkplamin- :jjen inNoord-America ende willekeurige maat- ^, * - regdeii regelen van hare Hoofden, zullen de Sewiji^ hcbbereii der Nederlandfche West - Indifche Maatfcbappij , die daarvan aanhoudendc kla> ten ontvingen , niet minder dan de Algemeene Stated ontrtfsc hebben : ffiaar zij kenden finds lang, bij ondervinding te wel de nadeelige uitvvcrkfelen van den nijd en argwaan hunncr tiabiiren wegens den aanwas en uitbreiding van Nee^rlands welvaart , oni zich van eroscige voorftellen veel te beloven. Of had niet die- ongelukkige neiging zich vcrtoond bij de ecrste ontdekking van die Land door Henri] Hudfoti + toen men in Engeland den man verhindorde i om verflag aan zijne meestors te geven van de volbragte reis en de gedane ontdekking! Vati wel ken invlocd konden de toenemende welvaarc en goede ftaatkunde van Ncdorland worden op den koophandel en de fabrieken van Engeland! .Volgens geloofbaar gezag hadden de Neder- landers toen driemaal meer Schepen dan de Engelfcheri: de wcderzijdfche Zeemagt ftond 'gelijk. De Nederlanders hadden zeshonderd Schepen in de vaarc op Engeland : Engeland niet meer dan zestig in de hare op Holland. (45) DeWalvifchvangst in het Noorden, dus verre alleen in \ bczit der Engclfchen , had ook def t , D 2 win" (45) Hume Cefib* van Grot/ Britt. VI, D. bl ift?. ■ -C 5* >- Winzuclit der Nedeilandfche kooplieden' op- gewekt , en was zclfs door 's Lands Scatcn met Octrodi begunftigd, waartegcn de Engel- fcben te vergecfs zich verzet hadden. (46) Welke gefchillen waren er niet gerc2en tus- fchen de twee Nation over den Lakenhandel , waarin de Had M iddelburg zoo zeer betrokken was ! daar roch plagten de Engelfche lakens ge- verwd te warden: maar Koning Jacobus, oor- deelende, dat zoo wel het verwen als het we^ ven der. lakens, in zijn Rijk behoorde te ge« fchiedcrt , bad zulks aanleiding gegeven, dat er geverwde lakens uitEngeland in dcze Lan- den wcrdcn ingevccrd , 't geen wel in hec begin werd tegcngegaan, doch eindelijk moesc worden opgegeven. (47) , Was de Lakenhandel een voorwerp van mis- verftand, niet minder was bet de losfing der aan Engeland verpande Steden Vlisfingen en den Briel met bet fort Rammekens ; een mcester- fluk der ftaatkunde van Oldenbarneveld, waar- rnedehij den Engelfchen Koning bebendig ver* fcbalkt en zijn Vaderland bevrijd had. (48) Ik (46) Wacenaar VudsrU Hist. X. D. bl. 67, 71. Rapin TUOIJRAS Hist. <? Ar.glet. T. Vli. p (47) Luzac Uoll. Rijkdom I. D. bl. 356 en Vaderl. Hist, X. D. bl. 105. * (4S) H f m e Hist, van Groat Lritt, VI. D. bl.a5. FadeH. Hist, >,D. bl. 101, . -( 53 )- Ik zwijg van de oprigting ecner West - Indi- fche MaatCchappij in hec jaar i6ai ; van dc he* ruchce geichilien over hec gebeurde ce Amboi- na ("49 ,u van Tromp's dapperen aanval op de Spaanfche VIoot voor Duins (50) ; van mee- nige andere heldhafrige en roemrijke ondcrne- mingen tcgen de Spanjaarden en Ponugezcn in Azie, aan de kuscvan Guiana, ja zelfs in Afri- ca, die den Nederlandfchen naara hadden doen eerbiedigen : maar 00k de afgunsc dcr Engcl- fchen, in zo veel vakken en plaatfcn hunne inededingers, hadden gaande gemaakt, Bij die algemeene redenen van afgunsc kwam nog, bijzonder ten aanzien van 'Noord- America, hec niisnoegen'van 'hccEngelfch Gouvernement we- gens de verzending van tabakuic die Landftreek naar Middelburg en Vlisfingen , en wac later dac wegens den Smokkelhandel tusfchcn Virgi- nia en Nieuw - Nederland. (51) Ik wil nogtans geenszins ontveinzen, dat de > Kcderlanders , 00k misfchien wel eens van hun- ne zijde, nu en dan aanleiding hebben gcge- ven , om dien argwaan ce verfterken. In hec be- gin to ci Ware n de Engelfchen meesters van den . D 3 * Koop- (49) Vaterl. IJt'st. XI. D. bl. 21. (50} A iizt r.i A Za\m van Staat en QatUg , Ii D, b!. 5^9» (54) .Robertson /. c pag. 83.3 H7« Koopbandel in Moscovien : maar welhuast ftrc^fdcn de Hollander's en Zecuwen hen niet ' alleen op zijde, maar waren zelfs in (hat ben te verd.ingen: zoodar, na den dood van Karel den J, de Engelfchcn in IMoscovien , alle de voordeelen van den Koopbandel , ..verloren , f terwijl hunne mededingers zich daarvan wisteu meester te maken. ^52} . : .ffiederJapd geiiQodzaakt En gel and te ontzhn. Gelijk het dus wonder zoudc geweest zijn 9 Sndien afltammclingen van twee zulke Volken$ in een vrecmd Land na bij elkander gevestigd, - en ongelijk in mage, in beftendigen vrede ge- Jeefd hadden, zoo zoude her zekerzeer vreemd zijn voorgekomen , indien voorftellen totfehik- king en bevrediging door den zwakkeren,. bij den fterkeren ingang hadden gevonden. Naar mate de Engelfchcn in geta] toenamen> waartoe de voortdurende verhuizingen der Pu- jiteincn en andere misnoegden veel toebragten, jiioesten zij de grenzen hunner plantaadjen uit- breiden. — Was nu de Nedcrlandfche WesE- Indifche Maatfchappij in ftaac geweest , cm' ' ; door (52) Schkt.tema Ruslatfd en ds Pifdtrt. I. D. bl, 475 2oj js3, 107 1 en 35?9-4?3. -C 55 )- door eenegcevenredigde krijgsmage hare bezir- tingen te bcfchermcn en hare naburcn in onr~ zag te houden , de Engelfdie Planters zouden misfchien andere ftreken hebbcn .opgezochr. Maar^ hoe groot ook de eeffte winften wa- rcn der Maatfchappij , zoo dat zij zclfs vijftig -ten honderd ukdcelde, hoe aanzienJijk de buic was , dien de verovering der Spaanfche 2il- vervlooc , in het jaar 1628, in haren fchooc uitftortte de bewaring van Nederlandfch Bra- •fil, Nieuw-Nederland , Tabago , St. Euila- tius en meer andere bezittingen en fterkten langs de rivier van Esfequebo en op de kiist van Guinea , vorderde zulke verbazeride geld* fommen, dat men fchijnt genoodzaakc geweest te zijn zich te bepalen tot de verfterking der Hoofdplaats Nleuw -Amflerdam , de bewaring der fterkten aan de rivieren en op het Lang- Eiland , als mede 't fort Nasjau ten Oosieti der Zuid- rivier , 't fort Oranje aan de Noord- rivier , en bijzonder 't fort ds Goede Hoop - aan de Verfche -rivier ; zich voor het overige verlatende op rnaacregelen van billijkheid en befcheidenbeid , zoo jegens de inboorlingen als de Engelfchen. - Zoo lang de Oorlog duurde met Spanje jmoestea de Algemeene. S eaten 'het Engelfch D 4 : Gou« -C 5« )- -Gouvernement ontzicn , voora! gedurende de. pnlustcn tusfchen Koning Karcl den L en her .Parlement, terwiji de Koning zclf (die, blj het verdrag, den 17 van Lcntemaand 1632, te •Sc. Germain geflo.ten , alle de plaatfen in Nieuw- Frankrijk , Acadia en Canada aan de Fran- fchen afgeftaan had) zich wachten moest hec jnisnoegen zijneronderdancn, door eepige toe- gevendheid aan de eisfchen van dien Staat op JMieuw-Nederland, te verm.eerderen. (53) . Naden vrede van Munfter ontftond er al fpoe,- dig misverftand niet Croniwel , dat tot eenen opcnbaren oorlogeerlang overOoeg. . Watbleef er dps vopr de West - indifche fylaatfchappij ? die de hanuen vol had met Brazil te verdedi;- gen tegen de Portugezen , anders oyer , dan de weg van onderhandeling, hoe weinig men .cr zich 00k van konde voorflellen ? . Twisten met de Engelfche Kolonhten oyer- de grensfc holding* : ' In America waren lnmiddels hooggaande twisten gerczen tusfchen Direcleur en Raden 'van Nieuvv -Ncderiand en de , Commisfarisfen ~ ■ - j % * fci?- .: -van ( 53 ) Conduite des Franfoit par rapport a la Nouvelle ■ T.cosfe , traduit de TAiiglois avec dcs notes d un Francois,, Lq%j C 5? )~ van de Vereenigde Statcn van Boston, AV>'/- PUjmouth) New -haven en Hart fort , deels over de Limietfcheiding , dceis over bijzon- dere beleedigingen der ingczetenen ondcriing, die gefchapen llonden tot openbare dadelijkhe- den over te flaan. De Bewindhebberen der West -Indifche Maatfchappij gelastten den Di- recteur IHeter Siuivezand ^ cm, door rcdeliike voorftellen en eene Provlfionele Limietfcheh (ling, ( ware 't mogelijk) het uitbarsten van vijandelijkheden voor te komen. Ten gevolge daarvan was gemclde Direc- teur, die in het jaar 1650. zich naar Ilartfort had begeven , verfchenen op den Landdag , tot dat einde opzettelijk befchreven ; aiwaar zeer vriendelijk gehandeld werd over de grens- bepaling der Nederlandfche en Engclfche be- zittingen. c' ■ ' ' . . - • Na het venrek van Stulvczand fchijnt men :zelfs de zaak in ernstige overweging genomca te hebben , wijl er drie Gemagtigdcn werden afgezonderi naarNieuw- Amfterdam, om nader met den Directenr in overleg te komen , en de begeerde grersfeheiding te hrenecn tot be- .Huit. En die gelukte in der daad, fchoon ten .nadeele van bet onlochenbaar regt en vroeger ^ezitneming der Nederlanderen. — C 5S >~ •• Op het vnste Landzoude men eene lijn trek- ken uit de baai van Greenwich , vier mijlen van Stampfort, noordwaarts op twintig mijlen Jang , mks tien mijlen verwijderd blijvende van de Noord -rivier. * De Nederlanders moesren echter met bunne gebouwen zes mijlen van de grenslijn afblijven. v De Inwoners van Greenwich zouden voorals hog blijven onder bet Hollandsch Beftuur: en de Nederlanders het land, dat zij nu bezaten, tot Hartfort toe , behouden , terwijl alle de •Landen; aan beide zijden der Verfche- rivier, zouden blijven aan de Engclfehen. En zulks alles tot tijd en wijle er eerie eindelijke be- flisfing tusfchen Engeland en Holland zoude getroffen zijn. (54) "y - • Van deze fchikking , zoo billijk , als naar de omftandigheden te bedingen was , gaf de Dire&eur Stuivezand kennis aan de Vergade- fing van Ncgentien , bij zijncn brief van den 26 van Slagtmaand 1650. <: -{ Gedurende de twisten der Nedcrlandfche en :Engelfche volkplantingen in America , waren ^de oncenigheden in Engeland in openbaren Oorlog'uitgcborsten. Het Parlemenc had ge- i - ze- " * - c£$0 Gr 40 1 Plata at bock-) II. D. W. U?8, H 59 >* Eegepraald op den Koning. De ongcliikkio;e Karel verloor op den 9. van Sprokkclmaand 1649 zijn hoofd op een fchavot , terwijl hec roer der regering overging in handcn van den dweepzicken en onverzettelijken Gnmwd eenen man, wien deNederlondfche mi erkendo onafhankelijkheid en voorfpoed zoo zcer in do oogen flakcn , dat her ligtelijk te voorzien ware, dac een openbare vredebreuk daarvan het gevolg v/ezen moesc : te meer , nadat de Algemeeno Stacen geweigerd hadden zijnen Gezanten ge- hoor re geven, enzij aan den Prins van Wallis (naderhand Karel den II) zoo na vermaagfehapr. aan hec Hivis van Oranje , een veilig verblijf in deze Landen hadden toegeftaan. ■ • Zoodanig vvaren deomftandigheden in 't begin van hec jaar 1651, toen de brief van den I)U recleur Scuivezand cer kenriis van de Alge- irieene S eaten gebragt werd. Hec Gezantfchap, 'c geen in 'c laatsc van die zelfde jaar naar Engeland gezonden wcrd, om de reeds begonnen vijandelijkheden ce ftuiten, kreeg in last, om 00k hetfluk der Grensfchei- ding in America aan hec. Engelsch Parlemenc voor ce ftelJen : maar meil was daar zoo onge* zind , om mec dit Gemeenebest cenig redelijk yergelijk te trcllcn, dac men zelfsgehcel niquvve ... e& -C 60 )- *n onredelijke voorflagen deed, die op nicts minder dan op de gchcele vernieling van Neer- lands Koophandei en Zcevaart uidiepcn, ja zelfs op eenc heerfchappij ter Zee. , En zoo v/crdcn de zaken flcpcnde gebou- den tot aan het einde van Bloeimaand 1652, waarop de bekende on tin oe ting voorviel tus- fchen de Nederlandfchc en Engelfche Adiiii* ralen Tromp en Blake , voor Douvres , en de Hollandfche Gezanten genoodzaakt waren vruchteloos te vertrekken. (55) ; Na eenen hardnckkigen tweejarigen Oorlog> werd men ter wederzijde het vechten moede, en (loot dus (nadat door Holland de bekende Acte van Seclufie vastgefteld en aan denEngel- fchen Protector was overgegeven) tusfchen dezen Staat .en Engeland den Vrede den 15 van Grasmaand .1654, zonder dat in deVredes voorwaarden eenig uitdrukkelijk gewag van de Noord - Americaanfche overeenkomst en grensfcheiding geraaakt werd. C56) , De zaak echter was in bet Vaderland met • ; ver- (55) VaitrL Hist.XU. bl. 215—219; Vergelijk Notulen van Zt eland 1 11 Febr. 1652. Den 4 Maart 1653 beslot'en Hun H005 Wog. dar er gccn Mandcmentcn van nppdl zouden v/orden ver- Jecnd van Sementicn, in Nieuw -Kederland gewczcn. (56^ Gro'ot -Placaatbosh II, D. bl. 522, Vsrbaal van Batr* »Sngk , bl. 357. I 1 — C 61 )- vergetcn. Bij ccncn brief van den 29 ynn Herfstmaand 1654 zonden Bewindhcbbcrcn aan de Algemeene Staten het ontwerp der Limiec- fcheiding van den jare 1650, met Gene figura- tive kaart, verzoekende, dat dezelve in hah- den der Gezanten (die inmiddels in Engeland gebleven waren , om over een verdrag van Zeevaart en fchavergocding te handolcn) ge- iteld mogt vvorden , om daarvan het noodig gebruik te maken; (57) waartoe 00k bij Hun Hoog Mogcnden werd besloten, zonder nog- tans de Grens fcheiding te Hartfort vastge- field, goed te keuren , het zij dan, da: zij daarop cenige bedenkingen maakten , het zij dan dat zij het ontijdig hidden , zich daar- omtrent uittckten. De Nederlandfche Gezanten ftelden dan 00k aan de Etigelfche Gemagtigden , ondcr voor- waarde van wederzijdfche goedkeuring, voor, om of de meergemelde Grensfcheiding van het jaar 1650 aan te nemen, of wel om deze op te dragen aan de beslisfing van de Regerin- gen der bcide Volkplantingcn in America, als betcr met de zaak bekend, en zoo als zij tot onderlinge rust en welvaart best zouden oor- deelen : onder goedkeuring echcer der beidc Ge- C57) Vtrbaal van Bsvcrr.in^k bl. Coz, ♦ Oemeenebesten. (58) Zij gaven hiervan ken- iris aan de Algemcene Statcn , bij hunnen brief van den 27 van Slagtmaand 1654, zich nogtans beklagende, dat men hen niec bad voorzien van de noodige bcwijzen aangaande de eerile bezitneming dcr Nederlanderen en den koop van landen van de Inboorlingen * gelijk mede van een wet tig bewijs dcr aangegane grensfchei- ding; terwijl men aan de zijde der Engelfchen voorwendde onkundig te zijn, dat deze Staat eenige bezitting had in die ftreken, of dat er eenige grensfcheiding beftond , waarop men zich dezerzijds beriep; in alien gevalien, een veelvroeger bezitregt, dan dat der Hollanders, ftaande houdende. (59) Ik vind geen verder gevolg dezcr onder- handelingen, dan alleen , dat de Algemeene Staten op den 22 van Sprokkelmaand 1655 de grensfcheiding goedkeurden , met oogmerk waarfchijnlijk , om daarmede te bevorderen de onderhandelingen , die tusfchen de West* Indifche Cornpagnie en de Stad Amfterdam, wegens deoverncming van een deel van Nieuw- Nederland) plants hadden. (60) JSJicuw- (5S) ' Ibid** bl. 633. ( 59 ) Ibidem bl. 695. (Co) Croat - Placcatbeek II. P. bl. 1278. Natfat ik dir Vcr- » -C *3 )~ Nieuw-Nedcrland afgeftaan aan dc Si ad jumper dam. Trouwcns de kamcr Amfterdam , (aan, welke door de Vergadering van Negcntitn hct beleid der zaken van Nieuw- Nederland fchijnt opgedragen geweest te zijn) geen kans zien- de, pm langer te voorzien in dc kosten van 'cbeftuur, en vertrouwende , dac hetgezag van Amfterdam bij de Algemeene Scaten , krach* tiger middelen tot ondcrftcuning der volk- planting zoude daarftellen en invloed gcnoeg hebben ora de gefchillen over de grensfchci- ding uit den weg te ruimen , toonde zich gc- negen ora een gedeehe barer bezitnemingen in Nieuw- Ncderiand , over te laten aan de Had Amfterdam , en vvel , geiijk mij voorkomt, bepaaldelijk dat gedeelce 't geen tusfchen de Zmd~ en Noord- rivieren wasgclegen, en dac bij de VV. I. Maatfcbappij , (geiijk in de No- jufen van den Raad van Amlterdam van 3 IVIaarc Verhaal der binnenhndfche twiiten gefchreven had , tijn mij in tanden gekemen the Collections of the Kt:v-2't>rk Historical Society, in welkcr Eersts Detl p. 189—303 men vindt ecne Verznmeling van Brieven en anJere ftukken , gcwisfeld tusfcheft dc Nederlaridfehe en Engelfche Beftuurders in iN'oord- America, loopende van bet jaar 1646 tot en met 1663, en oveigenoinen Uit Ebcnizer Hazard*; Historical Collections , die Zcer VCcI licht verfpreiden over de gebeunenislen iu oat tijuvalu Maart 1656 gelezen wordt) titulo cmptlonh geregtclijk werd bczeten, DeRegcring, het belang dcr Volkplanting kennende, begrcep dat, door de bebouwing derzelve, allcs zoude kunncn vcrkregen wor- den, *t gecn nu uit deOo^tzee moest worden gehaald, zeJfs Scheepsmasten , en kwam wel- haast met Bewindhebberen in onderhandelinp; : met dat gevolg , dat de koop doorging in Len- temamd van het jaar 1656, voor eene fomrna van- ze veil maal honderd dulzend Guldens. (61) Na dat door de Algemeene Scaten deze onderhandeling was goedgekeurd, werden zes gemagrigden door Burgemeesteren benoemd, die de Volkplanting zouden befturen. (62) Ook beraamde de Regering van Amflerdam eenige voorvvaarden ten behoeve van zulken < die zich in de Volkplanting zouden willen nederzetten. (63) Hier- <6l) U Clercq Gefcb. der Vcrcen. Nederl. til. D. bl. 12^ Uct Accoord zclve is tc vinden in 'r Munimznt Register vaa jftr.fterdam B. f. 118. feqq. Gelijk althans in de r\otuleu ten Itade van 12 Julij 1656. bl. 121 gczegd word:. (6.) De Direcreurs van Nieuw - Nedcrland waren de Hee- ren Coenraad Eureh , Raad en OuJ - Schcpen van Amfterdam, ilendrik Rcetert, Upper- Commisfaris van de VVi lclbank , Educri ftlan , Izaac van Beck, Hector Pietersz. en JoLjn Taijftil. (63) Menvindt deze voorwaarden acHrer de bier voren aanre- fcaalde Sefibrij-jing van Kieuw ■ Ned e Hand door.*, van d:r Dcr.ck en in the C slUctitns of the Nexv-Tork Historical Secietij. T. J. p. 25,1. < 65 fliertoe bood onverdraagzaamheid la de* Godsdiensr. vvcder geaicnttig de hand. iMccr dan dric hondcrd Waldenzcn , om de vervoN ging van den Hertog van Savoijen te ontgaan naar Amllerdam geylugt , .on daar voorzien van 't noodige, vercrokken nog v66r den win* ter naar Nieuw- Nederland , wordendc , in Lentemaand des volgendcn jaars, nog door drie honderd anderen, en wat later door nog een aanzienlijk getal lieden van onderfchei-. den rang gevolgd. - Twisten met de Kolonisten in Virginia en de Zweden, Mooggaande twisten hadden, gelijk wij hler voren zagen , verfcheiden jaren lang tusfchen de Nedcrlanders en bunne noordelijke Naburen beftaan : echter wTas de vrede £rc 1 u k k i lt bewaari gebleven tusfchen hen en de zuidelijke Kolo~ nisten in Virginie (64). Hiertoe had mis* fchien onderling belang medegewerkt, en vvel- ligt overeen (lemming van fraatkundige gevoe* lens,vooral nadendoodvan KoningKarcl denf$ wiens gunstbewijzen zij zoo zeer waardeerden^ dat zij het g'ezag van Cromwe-1 weigerden te III. d eel. E er> (6$ VAN BEVERNfNGK /. t. hi. 0c$, fcrfcennen. En toen deze in 1651. eone fterke VJoot tcr bereugeling der Virginiers had afg£> zonden , ontzagen dc Nederlandfchc Planters zich niet, om met hunne fchepen , die daarbij toeval lagen , den we der Hand huntier broede- ren te qnderfteunen , fchoon vruchteloos. (65) Ten aanzien der Zvveden, die ter wederzijdc der Zuid-rivier en in Nicuw-IJcrfeij woon- den , laat ens de Gefchiedenis eenigszins in het duister. Met koine mij cchtcr voor, dat zij, met wederzin met de Nederlanders vereenigd, flechts gewacht hebben naar eene bekwame gelegenheid , om hunnc vorige regten terug te ncmen en hunne onafhankelijkheid ftaande te houden: dat zij, om dit oogmerk tcbereiken, zich hebben bediend van de verwarring , die, na den val van Koning Karel L in bet jaar 1649 in het Gouvernement vanVirginie plaatshad en vooral in Engeland ( 66) dat zij boyendicn de Inlanders hebben aangezocht, om met hen afzonderlijk te handelen en cen verbond van vriendfehap te Qui ten, gelijk zulks hun gelukt is in het jaar 1654: en dat zij eindelijk de flerk- ten langs de Zuid-rivier, waaruit de Neder- landers reeds v66r de komstder Zvvedcn, door de C65) Histoirt la rirginie , /. 8l. Anfi. 1707. tC66) Bach umopHwintR^w, G$'gr0$bit> V.D, bl. i de Wildon verdreven waren , bezcc cn herflcM hebbcn. ' - Ondcr deze fierkten bcboorde bet fort Caft* mh\ Hct lag aan den< wester -oever der ZukU rivier benedenwaarts , tegen over JlclfiTigburp* Het was zeer vervallen en voor de onzen van groot belang. Men befloot dus tot deszelfs berftelling , en waarfcbijnlijk ook toe de bcr« overing der andere (lerkten , aan die rivier ge* Jegen. Of dit oogmerk bereikt zij , is mij nice gebleken, noch ook of er tnsfchen de Neder- landfcbe en Zweedfcbe Kolonistcn vijandelijk- heden zljn voorgevallen ; maar vvel , dat de Virginifche Planters, (bet zij dan dat zij door de Zwedcn waren opgehitst , bet zij dat hun bet herflel van bet fort' Cafimlr gevaarlijk voorkwam ,) onder aanvoering van denColonel Nathaniel Utie^ betzclve aangevallen cn ge- flecht hebben in berfstmaand 1654. (67) Nu zouden , naar bet verhaal . van eetiefl Zweedfchen Scbrijver, (63} de tvvisten tus- E 2 feben (67) Ti!'.;kens ftekken , brnwenrte ten ftnndhinze van Amfkf- iam , genaamd Declaratif en Manifest aan Gouveriitur sn Raden tan Morijland , 6 Oct. 1659. en Extract uit bet Jnvrnaal votl jtugustine Heemiar, — actngaaxdi de pretentie op de ■Z'-ad 'rivier {Ivor Colonel N. V Tl £. (<58) Th. comp, holm, hicr vorcn a*n2-eh2*-Icnn het II. Pert der CslltZlions of ibi Ntiv-Tork Hist. Scetetj p. 557. fchen de Nederlandcrs en Zvveden door tus* fchenkomst dcr Couverneurs Stuivcfand en Rijfhig zijn bijgelcgd , met gecn andcr gevoig 'echtcr, dan dat cerstgcmclde , tegen bet vre- des verdrag aan , in bet volgcnd jaar dc vijan- dclijkhcdcn her vat , en, met zcven fchepen en 600 a 700 gewapende mannen de Zuid-rivier opgevaren zijnde , alle de Zweedfche forten zoude bebben wcggenomen , bijzonderde Ves- ting Christlanla, na een bcleg van veenien dagen , nemende alle de Krijgs-Officieren en de voornaamfte Ingezetenen in verzekerde be- waring, die vervolgens naar Nieuw- Amfter- dam en van daar naar Holland zouden zijn op- gevoerd. Streng buiten twijfel zoude deze maatregel geweest zijn , en misfchien niet zonder beds* -ping. (69) A khans liet de Koning van Zwe- den niet na zich over bet wegnemen der forten bij dc Algcmeene Staten te beklagen. (70) Tlec komt mij ecfrtcr waarfchijnlijk voor, dat het gedrag der onzen door de omftandigheden ge- wettigd werd, daar de goecJe verftand bonding cus- ■ (69) KAIM Jtets door Noord'Jrr.erica I. D. bl. 6. en bl. 21$ tot 3. alwaar hij eenig Hcht verfpreidt -over den foberen fuse dct cersie Zweedfche Plat ters en derzelver zeden en gebruiken, (70) Kotultn van Uollend 24 Mscrt 1658. tusfchen de Zweden en de Indianen dc aanlei- dende oorzaak van den vernieuwden twisc fchijnc gewcest te zijn. Trouwens, in Herfst- maand van het jaar 1655, wei*d hec fore Qafi* mir aangevallen door meer dan 500 Indianen , door de Zvveden denkelijk daar toe opgehitst. 