Algemene konst en letterbode
None
Het is eene kleine Stad van twee mylen om treks en de geregeldfte, die ik ooit zag. Er zyn zes groote für a ten en ook even zoo vele voornarae grachten, behalve de andere min aanzienlyke Over edere gracht twee breede bruggen, waar over paarden en ry-tuigen kunnen gaan. Ieder dag ziet men 'er nieuwe huizen opryzen en ik kan niet berekenen, van waar 'er zich zulk een groot getal bewoners heen begeven, in anmerking genomen, dat de planters tegenwoordig op hunne landeryen leven. Maar het fchynt, dat, wat de laatfte btlangt, eenige het gebruik hebben inge-voerd, om ook een huis in de Stad te hebben; een ftuk van weelde, dat hun weinig kost, dewyl een plants gie veel gemaks by het bouwen verfchaft De Planter vindt er werklieden gereed (la an. Zyn merfelaar Jegt de sopdamenten en boqwt de keuken. Zyne tim- S 3 mer- Räerleden hakken bout in de bosstep,' waken laet ge- jrteJ en d»»or mitiiel van eemge vooiraad loodwit eir lyo'Jje vervvtn zy het naar gewoonte. Eei> koopman daarentegen, die wil bou ven, is verpligt *ich by een*timmerbaas te Stab oek te vervoegen, en hem te verzoeken, om voor hem te werken. Want de timmer- bazen z\n lieden van beiang, die uitgenoodigd willen worden, om hand aan 't vtrk te flaan, en het met doep, dan tegen vt rfcbrikkelyke hooge pryzen, zich gegeld vooiuit latende betalen. Dez werkbazen zvn In reichs en h bben dus geen ongelyk zich daarvaa te bedien' n, om hunne verdiensten te verhoogen. Met de fmeden, meiJelaars, koperflagers, wagen-, zadel- makers, goudftneden en horlogiemakers is het eveneenf gelegen. Dit moet natuurlyk in een nicuw land plaats grypen; hieruir ontitaat aanmoediging voor vreemdc we k lie Jen, om zich hier nedertezetten, eo met redeo he ft men *er zich dus niet over te beklag-n Tusfchen St broek en L. bouiyade zyn Bridgetown cn Newtown, beide door de Engelfchen gebouwd. Het eerfte is byna geheel het werde van een byzonder person, die de vraag naar huizen ziende vermeerderen? er een stuk van pec ul arte van maakre. Maar difc eile is van zyn' oorfprong ontaard en wordt flecht, dopr marskramcrs en kraamfters, waarvan boven gefproken is, door viouwen van de kleur en de lager. Oam n en van Kreolen en lit den van Barbados, bewoond. In Newtown (of de nieuwe Stad) zyn vier voorname ftra' tknV en men ka het betchouwen a Is Cheapfide van Lohden in \ klein. Wat de levendigheid der onder, sheide wrrkzaamheden, de roemgte magazynen ev wji kejs van alJerieijen aard betrert; goudfmeden, hor-ogie * hoedenmakers, apothekars* kleeder en ciga* renmaiters, alle Eben en alle koopwaren ziet men fier byen, welke de Colonie kan leveren. Vap weers-3yden is dezc Stad van een gracht umgeven welker boorden, by boog ly zoo vele kajijen gelvken met Engelbe koopwartn in balen, ktien en pakken van allethahde foort. Oaar k n men geest drs konphandelq pevoelen. De negers ioopen in blaauwe pamalons en een geruit hemd haasug heen en wed, om de beveren van een** blanken op ie vol gen, dien men onder een Sonne jchtrm in etn nankmg pan talon en fyn Indiscb Jipnen hemd ziet itann. Tegen -den middag verflaai-* Digitized by Google wen de arbeid e* werkzaambedeft buiten, oradat de blanket) zich naar buis begevea en de negers aan zich Idven overlaten ; en deze de fpreuk goedkeurende zoo raeester, zoo knecnt, gaan aan het spelen op de kart of paupa en andere spelen, waarop zy met drift verzot zyn. Alle de vtekken, waarvao ik tot due vcrre fprak, liggen ten Noordwesten van Stabroek. Ttn Zuidwes- ten vindt men het dorp of vlek Werkenrust, van koop- lieden bewoond, die met de Vereenigde Staten hande- ien. Het is niet zoo goeJ gebouwd als de vorigen* eo eene begraafplaats van tien acres daaromtrem maakt bet minder aangenaann Voor dat bet land ontgonnen werd, vielen *er vele ftortregens. Sedert de bebouwing zyn de jaargetyden aeregelder en de regens minder overvjoedig. Men telt 'er twee vochtige en twee droge jaargetyden. De eerfte hebben plaats gedurende Winterroaand, Louw- maand en Sprokkelmaand, vervolgens in Zomermaand, Hooimaand en Oogstmaand. Het overig dcel van het jaar maakt het ander faizocn uiu In den Regentyd ftaat de Thermometer over bet algemeen lager dan in den anderen. De landwinden hebben de overhand en ftaan voor ongezond bekend. De moskieten vervullen de vertrekken en gyn zeer lastig, ja zoo, dateen planter f die eene plantagie ontgint, genoodzaakt is in den rookte leven, om'snachts eenige rust te genieten. Het fte-ken en gegons deaer infekten is onverdragelyk, en hei hulpmiddel de rook dikwyls niet minder. Het is bekend, dat men kamfer brandende, bet grootfte deel der infekten doet fterven; hiervan U in Zweden de eer-#e proef genomen. Misfchien zou deze welriekende lucht of eenige andere even vernielende damp den rook van hout kuoncn vervangen, om deze plaag te be-nden. A het droge jaargety is het hier zeer schoon. Een zuur blaauwe hemel fchittert den ganzehen dag en zelfs in het Oosten van halfvyf uren des'smorgens, door middel eener lange en trapswyze fchemering. Ten zuen des avonds daarentegen gaa' de Zon in een oogenblik onder en laat het land plotfeling in het duister. Dit treffend verfchd spruit waarfchynlyk hieruit voort dat de Zon uit zee opkomt, waar hare stralen door eoen vochtigep eo zeer verkoelden dampkring. Dagen. Ten tien uren begint de zeewind te wasen en fchenkt leven aan de natur. Dezelve blyft tot den avond aanwakken, maar vermindert tegen tien uren des nachts. In Oogstmaand beginnen de orkanen in de West-Indien; maar Guyana is weinig aan derzelver woede blootgefteld; het blyft by windvlagen, die in eenige velden het weegblad of de banaanboomen ottwerpen. In het Zuiden pokken zich de wolken op een, de donder rommelt, en tegen het einde van den dag fchittert het weerlicht van den gezigteinder naar de Zuid- en Zuid-westzyde. De lengte von den dag is der dertien uren en großen tot veertien aan. In den loop van het jaar ziet men geen aan. Voor het overige is dit kli-maat aan meer verfcheidenheid onderworpen dan men gelooven zou. Gedurende het droge faizoen, dat voor het warmst gehouden wordt, verfchilt de Thermometer by zee zes graden, stand tusfchen 84 a 90. Fahrenheit (23 a 06 Reaumur). Twintig kränke binnen's lands ftaat dezelve zelden op het hetst oogenblik boven 80° F. R0; en'snachts daalt by tot 50 of 60° F. De ochtenden zyn zer frisch en gaan van fterken dauw vergezeld. Dit gevoegd by de littände wateren en moerasfige vlakten, ma akt de biqnenlanden voor de Europeanen zeer ongezond; maar de inboorlingen daarentegen genieten 'er door middel jier gewoorte vry aanhoudend eene goede gezondheid en zyn aan weinig zitkten onderhevig. Men spreekt dikwyls van het klimaat als zeer ongezond. Wat my betreft, ik het 100 niet gevonden. Op reizen, die ik te water naar Bsfcquebo en Berbice deed, waap fnyne bezigheden my nepen, ben ik dikwyls zeer nat geweest, zelve tot driemaal toe in een etmaal, en Het de Eleedereh op myn ligchaam droogen, zonder 'er eenig mcieelig gevolg van te ondervinden. Niet dat ik dit jaarom aan pas aaijkomenden zou raden te beproeven, de noodznkelykheid alleen dwong my om 'er my aan JpI OtfelFellen; maar ik gelöst, dat eene gematigde k- vepfwyze het beste voorbehoedmiddel is. Men moet ge reizigers ~ naar da West-Indien aanbevelen, ecnige Digitized by Google C iti > verfHsfdicftide geneesmiddelen iritenemen, zorgvuldig' mist, nachtlucht en vooral de zon te verrnyden, welke de koorts aan de zulke geeft, welke er zich zon* flejr orazjgtigheid aan bloot geven. Hct vcrvolg hicrna}. LEVENSBERG VAN C. F. W. E. S. E. (Getrokken mit zyne Selhtkfographii.) Christiaan Feu Weisse, een man, die langer dan een naive een achting en de toegenegenheid van het Duitfcht jwbliek in ruime mate genoor, werd den aften van Loow-inaand des jaars 1726, te Annaberg, geboren, waar zyn Vader Re6wr der Latynfcbe Scholen was, en vier jaren na zy-ne geboorte overleed. Zyne Moeder gaf bem een zorgvul-dige opvoeding, doch her onderwys op het Gymnafium beteiligte by haren Zoon weinig het oogmerk, daar deze reedf vroeg behagen in Gedichten en vooral in Tooneelfpelen fchepte. In 1745 op de Leipzigfche Oniverfälle gekommen, waren zyne inkomften niet rutm en offenen hy zich vooral in de talen und ersteren in der christenen Christenen. Oe kennismakmet Lessing en de voornaamfte Schreiben der Breemfche Bydragen. Händen bovenal op zyne vorming eenen weldadigen invloed. Eine verstrouwelyke verkeering met den eerften was hem echier het nuttigst. Beide befinden boventnare bet Tooneel, en om deo Schouwbarg vry te kunnen bezoeken, venaaiden zy gezamen-lyk verfcheide FrnnTche ftukken, en brproefden nrk htifne eigen krachten; Lbssing mer den jungen Gelehrten en Weissr met de Matrone von Ephefus en een ^rooter daarna verworpen Blyfpel der Leichtglaui. BeiJen wedyverden o<* in kJeine Anacreomifcne eu L\ niche Gedichren. Tepeu Heit eir, de van 1749 werden zy gefcbeiden, daar Lessing naar Wien berg vertrok. Hunne vrierdfch^ppelyke beirekking bieef echter beft aan, tot dezjive d-.nr de bfmoeijingen der Klorzfcho Cirque a sge broken werd. Weissb was nog alryd v. orne n zich aan bet Schoolonderw) s toerewyden. Na Jen ofloop »y» tier Akademifcne ftudien, in 1750, werd hy toi Gouvemeur S 5 by Digitized by Google C *** 1 fey eenen jocgen Graaf von Geijersberg MflgermmeB, en be- dierde zich zoo nog van zyn lander verblyf te Leipzig tot wHei<ichappe)yJce eo ligcbamelyke otfeningen, waar voor hem syne vlucheid eo de buigzaamheid zyner leden by uit- ftek trefchikr maakren. Dit gaf hem aanleiding, om geheel van de Godgeleer Digitized by Google de fünden af re Happen; echter bleven de früheren je Letteren hem voornamelyk bezig houden, cr zyneoverheiling tot rooneelkundigen arbeid eene lange reeks van jaren onveranderd deze. van den toen zoo beroemden Tooneelpeler Eckhof was hy een verrouwelyke bekende en hield met derzelven naderband eene leerzame briefwufelirg. Lange tyd Iiet hy niets voor het Tooneel  grooten io- vloed op zyne werkzaamheid voor bet Tooneel. gever der Bibliothek geworden, vorderde by bet für et kurzte trug, as hat ouvogzaam achtende naar een prytte dingen, uiigeiootd dcor een gefchrii, waarvan hy zelf de Qttgavo bezorgde. In her jär 1759 verfcheen het Eerfte Deei in 9t licft van zyne Bey t rage zum Deutfchen Theater 9 en in Slagtmaano van heize.tt.e ja^i reude ny met Zyn en Graaf naar Parys, waar zy in Tou& aints nuis w.vjnaei), dat hem velej belangryke kennisfen deed krygen. VooraJ verlusti^de hy zch hier met het loonecl en oyz-mderlyk met de Opera Co* pit one. Daarna verkeerde hy met Wille, Marcenat dm Ghuy, Huber, D'ALEMBraT, Graaf Catlus en nu-er andejeu, m had ook met k<us>BAU, te Mo. marerCy, een z Eer Belangrykond van ee.^e ureii. De wedeizin van zynrei>genoot te^en Parys en a.le verdere reizen, maakte aan dez^n uitftap reeds in Bioeimaand van bet volgend jaar een einde. SchieJyk na bunne terogkomst feheiddeo zy van eW kafi* Digitized by Google C Ms > fcardar. W*istt ▼erkree* no de toe?.eCtmr, op de eer* •peovallencto piaars van Ontvaoger der hetattineen w n dea traits. Imutfcnea werd hy van eenen Graaf y. o. Schuleju acuta uitgenoodigd, om by hem ten gezeifcHap ime*<vvo# en very. liens hem re reizen. De Bikliothek der Sche* me Wisfenfchaften werd dd voorrgezet, ter*yi hy i event Diet afliei 9 in bee dramatiscb vak te arbeiden. Tegen bet einde van Digitized by Google 170. kwam de hem toegezegde post dadejyk openen en schoon tiy denzelven liever larer sou aanvaard hrbben 9 ftrekre zyn reisje naar Dresden (oro den eed a ft efeggen) om hem met den geheimen Legattonsraad von Hageo »rn in ken nis re brengeu, met weiken by voorrs in vrletrjfcbappelyke betrekking leefde. Stetden bem zyne Letterkundige vroru b/engfalen fomwylen nan onaangenaamheden bloot, zoo alt bem onder anderen Bodmer en andere Zwttferfche beoefena- len der fraaije leiteren deden ondervtnden, by was een ge lukkig aehtgenoot en vader. Aan de vreugle, bem in de laau He betrektiiig vergund, en bee onaangenaam gevoel, dat de makeloosheid van den zingtrant der minne en baker in bem vtrwekre, zyn wy zyre fraai Je Kinderliederen verfchnüdlichen. In 1766, trof hem her onge)uk9 dat door een der febryveren uit zyne kas 3 IOO Thaler onmeemd werdeo« wanoeer echter re r ft or d de Boekhandelaar Reich en Dr. Eznesti op do edelmoedigfte wyze hem uir de oogenblikkelyke vetleeenbeid redden, schoon »er emdelyk van deze Tom Itechrt 300 Thaler te regt kwamen. In betzelfde jaar wist W eissb te bewerken, dat Hutsz, die zich te Parys in geentn geiukkigen ftaar bevond, naar Leipzig beroepen werd. Allengi vermeerderden nu zyne Letterkundige beztgheden en briefaisfeling en vein jonge Schryvtrs z<»nden bem huone Handfchriften ter beoor-deeiing. Ook maakte in dezen tyd Klotz van her bem geft on ken vertroawen een febandelyk mi&bruik, het Gegen Weissi op het verlies van twee vrienden Itond, en hem in net vervolg maatregelen deed nemen, om met weder zoo be, drogen te worden. Behalve zyne dramatifche en andere leu terkundige werken, bebben zyne Kindergelchrifren hem eene dourzarne eer verworven. Het zl genoeg zyn voor den H >l* hndfehen Lezer den Kinderyriend (•) te noemen, wtlker Virgave pern byoa zevei.uen jaren oezig hieid, en verfcheidt treurige gevailen van zyn op zich zelve hoogst gelukkig huis-felyk leven verzoette. Reeds bejaard, en toen hem vele zy-per vrienden, waar onder ojk Zollik<fer en Garve, buiten de genoemde, behoorden, hem omvielen, deed ny van zyn. Tekkenladder een' ongelukkigen val, waarby de regier arm uit foet lid geraakt zynde zynde zeer langzaam genas. Eindelyk eindig- de (*) Acht Dedrjes zyn bier van, in 1793 en later, onder den titel van <*# Friend def Kinder en, by den Boekhandelaar F. holm te Haarkin, veitaH ui ge^even, waar van neds de derdt druk bet idjt zi«u de zyn arbeidzaam leven den 16 van Wintermaand lto4, »& <5en verge vorderden ouderdom van ruim 78 jareo, na eene korte ziekte. Tot eene echte fchets van zyn karakter leveren de Uifgevers van zyne Jevensbefehryving de volgende t-refcken, waar mede wy dit berigt, dat wy aan Weisse's verdienften ons verfchuldigd achten, befluiteo. Hy was een man van zeer innemende gelaatstrekken, eene schon lige langshouding en van bevallige en befchaafde manieren; ongemeen levendig van verbeelding, vrucbrbaar in minding, ryk in vernufr, vol opgewekt gevoel, voor al, wat waar, schoon en goed is, voorzien van eene gelukkige gave van voorftelling; wat vreesachrig en gtvoelig; te zeer zich zeif misiroowend en te achterboadend jegens anderen, raaar by uitdek welmeenend, goedaardig nederig, toegeeflyk; vro-Jyk en opbeurend van aard; dienstvaardig en werkzaam, gezellig en evenwel huisfelyk; in de algemeene belangen decluemende, maar zyne famiiie bovenai beminnende, aangenaam k) gezclfchap, een getrouw vriend, feeder ecbtgenoot en vader, een voiyvert Bevorder van anderer welvaart, tot wien vele hulpbehoevenden bunne toeviugt namen, aan wien vele van ganfeher harte verkleefd waren, over wiens leven te telefern van vreugde klopten, wiens dood vele oogen be wee a-de, een man vol gelöst en liefde, waar in de boop alleen voor eenigen tyd te leur geftetd werd, opdat by met te in-ciger genot tot een beter beftaao zou overgaao. HANDEL en ZEEVAART, HUISHOUDKUNDE EN WAT DAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇAÇA� By Hope & Geconfield, renouncemente Ene eland, Annuiteur, 3 pct. 70 Frankryk Geconfield, renouncemente 5 pct. Dito Cert. by R.ftV. Wissenours. Op Londen. — Paris. BlNNENUNDICHI. Niet gen. 7»*»79 zond. Coup. Stationle Schuldbrieven 1 3 prct. diro a a| prCt. Losrenten uit deheffingvtn 08 a 3§ prCt. Dito ait de heffing van z8oo. a 3 prCt. dito 1801. a z\ prCu. 94 a i fl* •§ t4 *4 %6 1* dito Domcinen. 4 prCu *lito Vrywillig a 5 pCt» Koti. Negot. van 1807. 6 pCt. met op loop, premi by Af- losf. Refenptien Losb. na den Vrede Agio vtn dc 56 1 57 f5* 85*»* Digitized  N* holder; wind. ( o %\ at ^30 a* (3c * 51 | 0. c z. #7 1 0. z. 0. ' $» I 0. j fteider. f30- I* 39 ^30. if 1 30. U 5a 0. z. 0. 7« I 1 55 ' it.o. rso- c| 30 <3C o| f 60 w« 0. 1 yo| o- ». 0. 54 N. O. t. N. ! bclder. Bloci- ray 9 1 5iS | W.O. «M 1 45 1 H. N. W. | bclder. GEBOORTE-, TROUW- en STERFLYSTEN. Hot gctal der Dooden, gedurende de laatstverloopene WeeJrf is geweest ; te ^4mft$rdam 153; en te Haarlem 17 r coder GEBOORTE-, TROUW- en STERFLYSTEN. Hot gctal der Dooden, gedurende de laatstverloopene WeeJrf is geweest ; te ^4mft$rdam 153; en te Haarlem 17 r coder GEBOORTE-, TROUW- en STERFLYSTEN. Hot gctal der Dooden, gedurende de laatstverloopene WeeJrf is geweest ; te ^4mft$rdam 153; en te Haarlem 17 r coder GEBOORTE-, TROUW- en STERFLYSTEN. Hot gctal der Dooden, gedurende de laatstverloopene WeeJrf is Belke laarften 5 beneden de la Jareo en 3 Militaire. BEKENDMAKINGEN. De voleende Werken zyn, in den voorleden Jare by J. ALLART, te Jmfterdam uirg-geeven. I. VBRHaNDELIN'S van het Genootfchap t*t vordedtging van dsn Christeiyktn Godsdienst, opgerieht in'sHage'?oor hei jaar 1807 err)8c«l. U. SALOMO, door den Hoogleeraar J. H. van de* PALM. N°. 08—138. III. LEBRRE ENEN door gemelde Hoogleeraar J. H. van Dsa Paim, ade deel, IV. Perhandeling over 3e vcrbrvdh? <fc»r iW^ic- kf. 'v— i..v h^T. r1- * Mr. R. FFJTfT. V, AatuurkvKdire Verhande'ingen v n r«p Zoning* lyke Mantfehappy der Wet en f happen re Baar- 1*. 4. 0 '* s 2. mtl ri. VL Gefchiedkundtg Perflag (W Dykhreuken eft (JverfiroOHiingfn i.;.g.s de Riviertn in h i ATa- ningryk Holland \ voorgevalien in I/»n«w''r-d 1KC9. pi? x<m. *»n wpeereven m*n Astthori* fasts v*. Zy«* Majefleit den KONlK'G , op last t % m * App: i' r"' v i?v»* Excellent ie den MI- MSTfR v*n Binnenlandfche Zaken , mei platen e'. k nf r , 2 <*e?h-n. VII* Pe Gefchiedenis der I'ereenigde Neierlanden * eo der^-.v r Bmitenlandf he Bezsttingen- , door C van dfr AA. 4de en 5de flee!. VIII* Gef hiedenis van h»r leven , k»r.»cter en lo'^evaT- Jen, v ayfen WlU.,(lvt DBrVTFOW; <P?*fr/2 van Oranje en Nat fan , dear d van 0fn AAf- 53? en Latfte deel, b v^tende Bylageu en een Re- irrer p hef gphe<*'<* u*erk. IX. Vaderlandfche Hi ft trie ten vervolt?e op dte van ffagenaar 9 4jnV 4V*e deel. X. Verzameltng van IVetten van Zy*y Majefleit den KO.VING van HOLLAND mi ,^"S i teas tin > Decrete* y Befluu**r JV** fla- tten > h.. -gst-fitte is Mi isf-rj», 7 i XL uiphabetisch Register op <fc Deer et en van Zijne Majejleit den KONING van HOLLAND; XII. Crimineei Wet both voor het Reningryk Hoi- land) met eene Inleidirg en Aa»-*n» ^ *rr n , aoor d»n Leidfcnen Hocgleeraar J. M. KEMPER, ifte de<*l XIIT. Perhandeling van het ^»^/ Notarisjenj doar M> J. van der LINDEN, AJvuc.<t le Anw fl.rd-m, Ee<fte of TK-oreiilche geeePe. XIV. Beredeneerd Register op net Crimineei Wet-Ooek v..r» ntt Konsngryk Holland, ooor Mi. J, van DSt LINO EN, -*.eJ« dm* XV. Beredeneerd Regitref oj> her Jftrto* NAPOLEON, inver:i voor het Konsngryk Holland f d r Mr. J van' nim LINDEN XVI. Beredeneerd Register dp d« /PVf <r» <fc ^*£/<?- menten, uenelueyJc ntt Grooteoek der Putlieke Schuld, ;en la&re vati hei Konsngryk Holland 9 1 -a it • rule. ^ XVII. Handbook ler aan\vyz,iflg v«if*liet regl van Jv- itized b\ C «7 3 gen, Phgolon en Visfchm > bmucn bet ry* Holland. XVIIK C. C PLINUS SECUNDUM, door Mr. M* C. ▼aw HALL. met Vignetten van R. VTNKFT,ES. XIX. Oden en Giduhfen an Mr. RHYNVIS FEITH, 4<Je o\*el. XX* Werken der Bataaffche Maatfchappy van 7W* en Diehtkunde 4^ <ve XXI. Aardrykskundige Befchryving van het Kontngryk Holland) ren celeide van eere nieu-we ird~rykikundigs Kaart van dit Ryk, Joor JaCOB DE GELD BR XXI 1. Ho* loert men kinder en in het book der Na+ $*mr Uzen? of gefcekk<j» over vor»r a er pen der Natur, door POHLMANN, eerfte deel met platen 9 oil bet HoogOuiiseh. met eerie aat'pryzeridd voorrede van ). L. WOLTERBEEK, Predikant to A rofte* *3in. XXIII. Katochimm* der Natuur, door J. F. MARTINET, terkort, en naar den tegenoor ligen rtaat de Natuorke*nis verbeterd, door J. A. UILKENJS, mer Auf Heeld'sper. XXIV. Rometnfehe Gofchiedenen, door M. STUART, mer nicht ein, verren en p. t. 29ft. dee. XXV. Levæno van Doorluchtigke Grieken en J?£- meinen door PLUTARCHUS, op r.teuw vertnald, ei met leer *e»e Aameekepingen npgehelderd, door Ev. WASSENBERGH en H. BOSSCHA Hoog- leeraareo te Franeker s en te Amflerdam 3 13^0 en laa'ft" dee!, met plateo, en de zeer gely kendo sfkeeldingen der beide Hoogleeraaren, door vam i>e* KOOY gefchilderd, en R. VINKELES ge- graveerd. - XXVI. De levens van Gedenkwoardige Mannen ea Vrowwen nit de Achtiende Eeuw, gevofgd naar be Hnogdoitsch van SAMUEL BAUR, 2de dec!. XXVII. Geschieden van ond Griekeniand van J. DEL. de S A LIS 9 in het Nederduitseh vertaald en met aarmerkingen en byvoegfeis verm*erderd, door Mr. SAMUEL IPERUSZOON WISELIUS, tweed* Deel, mer kaarren en af beteiligen. XXVIII. Geheime Brieven over de Inwendige gefteMheid, vai. het Prussische Hof na den dood vio FREDERICK den II, uit bet Hoogduitsch 6de en lairfte d*el. XXIX. Theorh der Htdendaagfche Muzyk, door C. F. RUPPL, K tpelroee&ter a*n de Komnkiyke Hooge- kool tan Holland, te Leyden, ifte deel. Digitized by Google C a8S ) XXX. Nodorduitsch Taalkundig Woordentoek, doo: P. WEILAND, 8fte oeel. XXXI. Themata of npftetlen rer verHirg in her Lat-n. door HENRICUS WEYTINGH, Rector der Latyn- fche Scholen te K unpen. XXXII. rbiledige Syntaxis der FranfchsTaal, of hand- leiding tot eoen zuivereo Franlcheo ftyl., door J. C QUEHENFELD XXXIII. Nichtwerten Fränklin Spelen, en Leesboek, der Neinde, jeugd, door L'ANDRE. XXXIV. Jin Englisch fpellingbook, of easy and far miter Lesfons for young beginners and persons, who have made some progress of the English Language, by JOHN SMITH, Professor of the English Language. XXXV. JironomU dot Enfant, oo Principes de cette science. XXXVI. Geographio dot Enfant, felon tons les Chambres. Arrives jusqu'à ce jour. Accompagnee de XXII Carres. XXXVII. Bladwyzor op JAMES COOKS, Reize rondoro de Waereld. XXXVIII. Btadwyzer op de Taferoolen der ftaatsomwn-teling in Frankryk, 25 deelen in gr. fvo. XXXIX. Rett van G. A. OLIVIER, door her Tarkfche Ryk, Egypte en Perzie, uit bet Fransch, mer pla-ten en kaarten ifte deel. XL. Tafereeien van Konstantinopel, door FREDERIKMURHARD, eerft? deel met pi. XLII. Hifiorien en tender linge Govallon, uit gelöw-waardige schry vers t>y een verzameld, en uitgegeven door fc. ARRENBERG, tweede en derde deel, tweede drttk. XLII. Magazyn van Gefchie dents fen, Romans en Verhaft, 2afte ei. Del, met platen. XLIII. Het Katteol van Humbert j ifte dee), mer platen. XLIV. Tafereeien der Meilcreiyke Hartstoeten, 5dedeel. XLVI. Jaarboekje voor bet Koningryk Holland, voor net jur, 8 10. XLVI. O'k zyn by bovengemelde Boekverkooper uirgegeven en nog eerfte en beste Afdrukken te bekommen 9 zoo Proef* als Letterdrukken van de zeer getyken-de Portrenen van wyien den Heere DEIMAN, van de Heeren CaPADOSE, a ROY, THEM-MEN en RAUWENHOFF, Med. Doctores to Amfterdam, in groot Folio Forroat. TRAITORIUM, Bf A. LOOSJES Pi. Digitized by Go VITLANDSGHE. Ajoustantinopel. De Koepok räteten heeft in de Noorder Provincien veel groote, vorderingen gemäß, dan men had kunnen hopen. De jonge Griekfche Geneesheeren, die van de Universtäteten van Weenen en Leipzig terug gekommen zijn bebben de Inenring met Koepokrtof met eenen onbegyperken ver vortgeplant. Byna de ganfche Gnekfche bevoiking van Konstantihopel heeft zich beyverd' oni deze nieuwrgbeid aamenemen. Omrrent dertig Jaren geleden, waren de Genees en Hetlkunsr alleen in han den van eenige Joodfche of Italiaanfche Kwakzalvers en thans teh men te Konftaminopel roeer dan vyfrig Griekfche Genecsheeren, die verlcheiden Jaien m Frankryk, Duitschland of England doorgebragt heb. Beden van deerdere of mindere bekwaamheden wedergekterd zyn. Ook is hier, federt drie J^en; een Hospitaal in den fmaak van de Engdichen, opgerigt; waarvan men reeds zeer veel nut trekc en dat door Grieken bettunrd wordt. In het aJgemeen hemeemt Konltaminopel het mvit. Digitized by Google *ef>er Grickfche Stzd. De Turken zortderen, oro zc* te zeggen, zich b.na gebed in d* Voorlagen van Pera en van Galath 1 af, en verlaten het middelfte gedeelte der Srad, als hunner verblyf onwaardig. De rykften onder bun willen zich te Scvuari, aan den anderen kant van dm Bosphorus, doen brfgraven, als door eene by- geloovige oververifg d, da: ter eeniger Dage Te K^nJiaonnopel cen vreeiflff en r»ngeloovig overwin- najt -/ill komcn, welke de graven der Mufelmannea oniutriligen zal. Parys, den mften van Lentemaand, Men kondigt de santta <mie uirgave der <>e lenklchriften vanden Prins Eur.tNius, door hem zelvon grfchreven, a ;n. Dezo ge xhritW*, die voor rie eerrteroaaf het Jicbt zien, wer- den in Duitictdand gevonden. Munchen , den gden van Lentemaand. Zyne Ma* jefteit dc Koning, heefr, by een bevel, door Hoogst- denzelven te Parys geteekend, een einde gemaakt aan een zeer fchandelyk gefchil* dat federt eenigen tyd plaa s had gegrecen tusfchen den Baron d*Argten en eenige Protethntiche Leden van de Akademie te Mun- chen. De *wee partyen twittten met eene verbittertag en eene nntoegevendheid, welke de gefchiiien der i6de eeuw herinnerden. De Koning heeft hetr ftilzwygeo ©pgelegd, dreigende een ieder, die nog eene letter over deze zaak zou in druk geven, van de Akademie te ver barmen. Ter zelfder tyd is het den Dagbladfchry* vers verboden, 'er van te Ipreken, en aan dedrukkers, iets te druk ken, dat daartoe betrekking heeft. Het eertfe onderwerp van het gefchil was enkel Letterkun- dig: het betrof eene vraag, aangaande de voorkeur der geleerden van het Noorden of der geleerden van het Zuiden van Duitschland; eene vraag, welke op zich zelve zeer nnverfchiliig was, indien de byna aitgedoofde tfkeer tusfeben de beide Godsdienften zich niet in dit gefchil gemengd had en deze floeg weldra tot perfoon- lykheden over. INLJNDSCHE. Amsterdam, den *den van Bloeimaand. By onder- fcheiden KoniiJdyke befluiten, van gister, zyn gedaan de navolgende benoemingen, als: Van Digitized by Go Van den l!eer J. H. Pareau, Thiol D. et tinj^ Oriental, atqut Antiquit. Sacr. Prof. Ord te Hardcr- wyk, tot Thiol, fyp. et Exeget. nee non Ling. Ortc»t. Antiq, Sacr. Prof. Ord. aan de Hooge 'nl'onl te Utrecht, in plaats van den Hoogleeraär Rau, uit honfde van zyn* hoogeo onderdom on flagon; Van de Heer Mr. H. G. Tydeman, Juris Chilli at Hodierni Profosfor Ordinariy tot Recor Magnify us voor hftt aanftaand Akademisch Jaar, aan de Univerliteir te Frantker en zulka provifioneel en behouendens zoodanige bepalingen, als daaromtrent nader mogt-ten wordeti vereischt. Zynde wyders by Konioklyke befluiten, van den zelfdeti dag, geapprobeerd de refpecuvelyk door de derde en vierde Klasie van het KöninkJyk Initituut gedane benoemingen, als: Van den Heer Mr. J. Kinker, Advokat te Amsterdam, tot Lid derde Kliste van het gem* Id Inititut KoninkJyk Eh zuflüs in plaatle van den Ridder BosfiCHA, over led en; en van de Heeren C. Apostol en D. DuRe, tot Leiden van hetzelve Institut, en zulks ter vervührt van ihrer dog openftände plaatfen by de vierde Kiasie. BESCHRYVING der Colonic DEMERARY en ESSEQUEBO- (Getrokken uit le Reize van H. Bolingbroke, ih 1806 daar Keen gedaan ). Cervo/g van bladz. a8i). Kort na myne aankorast tt Demerary, zakte ik taet tnyn* vriend de rivier af, om zyn* broeder een begnek te geven, die een Suikerplantagie, vyftien myleri van T a *u- £tafcroek gelegen, bezit. Het was een buitenpfemcetf heete dag, en nauwelyks daar aangekoraen, noodigd* men ons uit, om een wandeling te doeo. f Huis ko- mende, gevoelde ik eene duizeling en misfelykheid; myne oogen draaiden pynlyk en myn huid was oran- dend heet. Naauwelyks bad ik den tyd, om te zeg- gen, wat ik ondervond en een bed te verzoeken; ik bezweek en zou op den grond nee\gevalien zyn, had jiiet een royner vrienden my onderfteund. Toen ik weder by kwam, lag ik op een fofa. Door verfcheide peribnen omringd, die zouten onder myn neus hidden en myn neus hidden en myn neus hidden. Men leide myn bed en gaf my een' stillendeo drar. Ik vernam daarna, dat dit toeval alleen aan myn wan deling in de Zon te vvyten was, en dat de pas aangeko-niene, gedurende de eerfte maanden van hun verblyf, Jangzamerhand voor dezen nadeeligen invibed van de deelen in te beveiligt. De vermeld dit klein voorval eenigzins oroftandig, om hun voorzigtighcid in te boe? zernen, die zich hier henen begeven. De Zonnefteken zyn er memgvuldig en men wacbt er zich niet genoeg voor. De Aanmerkingen van Dr. Pinckard over Demerary lezende, zag ik op verfcheide plaatfen, dat hy zich over de ongezondheid van het kli-maat en in het byzonder aan den post van Mahaica, dat een der fraaifte liggingen van het land is en waarheen de herftellenden zich begeven, om 'er de zeelQcht te gegen, beklaagt. Maar myne verwoodering over dezs klagten hield op, toen ik las, dat op dezen post defoldaten fomtyds gebruikt werden, om de netten in Zee te werpen, en men hen in een open schuit zendt, om ve*£ch water in de naby zynde rivier te halen. Het is g^no^g te weten, dat zy zich, voor aan ihet kli-maat gewend te zyn, aan de Zon blootftellen, om hunre ziekren te verklaren; en het is niet vreemd, dat pas uit Engeland aankomende troepen, onbeftand tegen de vermoeijenis En de Zon zyn, daar negers in een geheel ander klimaat geboren, dezelve naauwelyka kunnen wederftand bieden, voor dat zy er ongevoelig an gewoon geraken. By mone aankomst raadde men my, om op de min- fle ongefteldheid en schyn van koorts myne toevlugt tot eenen Geneesheer te nemea. In Lememaand 1799 was Digitized by Google C *9i > $jas ik'smorgens druk in beweging gewuet met konpv waren te ontvangen en aanteteeken, door verfcheide?' schuiten of floepen van een schip op de rivier aange- bragt; en ik stelle my onvoorzigtig aan de Zon^ zon- der parafoU bloot. TVgen Met uren'snamiddags ge- voelde ik my zeer ongefteld; ik bad hevige pyn in het hoofd. ik ging te bed en kreeg een bezoek van Dr. Dunkin, Geneesheer van het Gamizoen en be* xoemd wegens zyne bekwaamheden. Myne ziekte werd bevonden eene galachtige koorts te Digitized by Google Zyn en myne kleur dulde bet aan, want ik fcheen in een mufat veranderd. De braak- en zuiveringmiddelen, pillen en kina op zyn' tyd gegeven, bragten my binnen vier da gen buiten gevaar; en men zond my op het land, om myne herftelling te vol ma ken. Deze ziekte werd gewenning an het klimaat gewaar geheeten. Zy is een voor-beeld, hoe noodzakelyk het is, om terftond de hulp derkunst interoepen, zoodra men een gering teeken vanongefteldheid gewaar wordt. Een weinig daarna werd ik door een' uitflag overvallen, die men den vurigen uit-flag (the prickly heat) noemt, die hevige jeuking veroorzaakt, maar hier als een vry brief der gezondheid wordt aangemerkt. De Yaws is eene zeer erge kwaa!. Zy gelykt eenigermate naar de kinderpokjes in de wyze, waarop zy zich openbaart. De zieke is met zweren bedekt over geheel zyn ligchaam en alle zyne leden. Deblanken worden zelden door deze bedekttelyke ziekte aangetast, waartegen weinig middeien bekend zyn, en de negers, het meest aan dezelve onderworpen, beginnen bunne kinderen dezelve in te enten, om de hevigheid te verminderen. De fteken der moskieten zyn daarora te onaangen mer, dewyl zy zeer mode en ontftoken knobbels ver- wekken, die, als men dezelve krabbelt, dikwyls in fcweren ontaarden. Deze infecten vallen by voorkeur op de nieuw aangekomenen aan. Citroenfap met water angelengd fchynt tevens het voorbehoed- En geneesroiddel te zyn; ik verzuimde dus niet, voor dat ik mar bed ging, daarmede voeten en handen te waschen. De chigoe of jigger is eene foort van vlieg, die in; he zand huisvest en tuschen vel en vleesch zit of pog weer under de nagels van de teenea. Daar QnK, Digitized by Google v wilrVelt ty zich en verkrygt weldra de grootte van cen eT m. Daarop begint zy naar eene kleine blaas te gelyken, deze is vol eijertjes, verfcheide honderde in gttal, die door den tyd uitkomen en zoo vele kleine chigoes worden. Maar voor tot dit punt van rypheid te komen, verwekken deze infekteo onverdrage-lyke jeuking. En deze ftrekt ten teeken, dat het tyd is, om hen uit hun verblyf te doen vertrekken. De negers zyn zeer handig in het bewerkftelligen dezer operatic Zy gebruiken daartoe een zeer puntig penem. Es, en do groote kunst is daarin gelegen, om de blaas er uitteligten, zonder dezelve te breken, de le dige ruimte, die daarna ontftaat, met tabaksasch of poeijer van tabak vultende. — De zandvlieg (fandfly) is een zeer klein en lastig infect. Het is niet groorer dan een fpeldeknop, maar zyn fteek byna zoo hevig als (lie der moskieten: maar daar deze vliegen zoo vlug niet zyn, doodt men ze gewoonlyk op de plaats. Epe foort van fchurft openbaart zich in roode viakken een yerfchillende deelen van het ligchaam, vooral op den hals en het aangezigt. Men verhindert dezelve zich te verbreiden, door er op ftaande voeteen mengfel van citrocnfap en buskruid op te leggen. Dit mid-del is pynlyk maar Zeker. Ik had dikwyls gelegenheid myn bezoek by den gast-vryen eigtnaar van Reyneltein te herhalen, en ik msakte daarvan gebruik, om den flaat der bebouwers en den aard hunner wekzaamheden te onderzoeken. Voor myn vertrek uit England was ik vol vooroordeelen tegen de Kriegs; ik beichouwde hen als voorwerpen, die eenen geheimen haat tegen hunne meesters voedden en van drze geen blyk van venrouwen verdienden. Ik verbceldJe my, dat he leven van een' blanken, omringd d.Vnr fhv<-o, aanhoudend bedreigd werd, en dat ter jvruT beveiliging zyn huis eene foort van forteres moest zyn.' Maar bier zag ik, dat de negers zelve de verde Hgurs van het levm en het eigepdom hunner meea-tf> zvn. Op eeft van myne bezoeken te Reynefttin, verwon- <krde ik my zeer door de duisterms van den nacht i-iv n op vi-rxHeuie pharfen der plant-»gie te zien hcen- fchu ercn. Ken tvjs V voor de wonmg, een by oen wiri.'rtfiUr en trrrv Avrdo tusfchm hot h erchrh^k en fchai ^koU. ik vanara 9 d*t deze vuren door de« digitized by Google C 396 ) fcegerwacht waren aimgednken, elken nacbt door do* opzigter daar gefteld, ter voorkoming van diefilallen. leder half uur riep de eene post tot den anderen, alle* is wel; en de echo we.rkaatfte het geluid, dat onmeik- baar afnam, terw^l het de afgelegendlte declea de plantagie bereikte. De deur der woning wordt'snachts opengelaten, zoodat de negers Digitized by Google En vryen, toe gang tot alle de venrekken hebben. De wifchthebenden ftaan voor alles in en hunne waakzaamheid is zoo groot, dat zelden met hunne schuld eenig verlies gefchiedr. De negers zijn eenigermatig vrolyk; zie hiervan een voorbeeld. Ik ftak myn cigaar aan het voorbeeld. Ik ftak myn cigaar aan het voorbeeld, Cudfo genaamd, aan. Hy was bezig met zyne pyp te rooken en liet visch en bana-nen tot zyn avondeten bradeo. Hy had een kakbaa in de hand, waarin hy my zeide, dat toddy was, welke hem de opzigter gegeven had. Wat is toddy? „vroeg ik hem daarop ricp hy in zyne brabbeitaai uit: „ Hoe! maafa, gy weet met, wat toddy it! de blanken zeggen, dat de negers weetnicten zyn, om dat zy niet kunnro lezen of fchryveni en zie daar „ eenblanke, die aan een armen neger vmagt, wat toddy is, Wel nu masfa, het is niet trjeer of miridder dan rum, fuiker En water." Dit by wyze van les aan een'blanken gegeven, verfchafte aan alle, die op dezen post waren, veel verraak, en verwekte een groß gelach. Het hoenderhok bevat omtrent duizend vogelen van verfchillende soorten, als kuikeps, jonge kalkoenen en eenden. De opasfing over dezelve is eene oude ne-gerin tovertrouwd, die geen' anderen post heeft; en an den opzigter, van al wat daartoe betrekking mag heben, verflag doet. In het schapenperk waren er flechts acht of tien. Men liet dezelve hier vor de werd, voor dat zy naar eene plantagie, digt by de zee, venrokken, waar het overige der kudde, in honderd en vyftig ftuks betraande, zich bevond, dewytde zoutachtige weiden voordeeliger voor de schapen zyn. Dans leur véritablement de l'église. Elle avait de l'église. Der van dezelve een naauwkeurig verflag doen, even als ook de varkenhoeder van de twintig of der tig xwyren, die onder zyn opzigt stonden, maar omdat zy het fuik erriet Veel nadcel toebrengen kunnen, al yd in het hok gehonden worden. Soratyds ontlhappen zy en gaan dan in de boschen leven, waar zy wild wordet en schiily!. Vermenigv uldigen. Dan jaagt men op hun met schietgewer, want er is geen ander raiddel ora hen te vangen. Ik zag ook eenige geiten cn twimig of dertig koeijen. De eerfte gevcn roelk, die men by de koffy gebruikt, de laatfte boter. Men roaakt ook van de melk, versch gemolken, eene foort van zeer geachte Punch. Na dat de koeijen gekalfd bebben, gefang men de melk, die haar overblyft, tot een ombyt an jemge negertjes. Men weidt de osfen vet voor de flagtery, en hunne opbrengst is genoegzaam otn alle de koloniale belastin gcn te betalen. *Het vee geeft over het algeroeen vee! Voordeel, maar bovenal de hortnbeesten. Ik zag een' planter tien vaarzen, van de eilanden van Kaapverd Icomende, knopen; vier ftierven onmiddelyk na hetfluiien van den koop; de andere werden zes maanden bewanden, en toen voor het dubbeld van den prys, dien Zy gekost hadden, verkocht. Het lydt geen twyfel of veldra fhkt men op deze Kolonien alle foorten van itferen, verre boven net daar beaoodigde, aan, dat den Prys der levensmiddelen zal doen dalen en verlief verwerfen, ora dezelve naar de West-Indien uitte-voereri. De fraaije Savannes, binnen'slands, levereu ztffs heerlyke weiden aan de Noord-Amerikanen op. Men kan ten voorbeelde vlakten van Amerika aanha? len, waar een os niet nicer dan anderhalve denier SterL (drie Franfche Stuivers) het pond kost en wa.ar men Jiet vee in vryheid door de Savannes laat loopen. Men fokt hier ook vele romlezels aan, die de schonfte der wereld zyn;"byna alle, welke men in de West Indien gebruikt, komen van hier. (Het vervo/g hterna ). Iets over den Oosterschen HETANUS or AHORNBOOM, door den Heer M A L T E-B R U N. The Platan us, schon geben, een vorwerp ifatt de vereiog ats Oosierliugen geweest te zyo. Kerens- Digitized by Google ** ber igt ons, 6t\ Xerxes, in Lydie, een* xeer grooten bdora ▼an die foort gevondun hebbende, denzetven met een goo- den keten liet verfieren ja hem eene eerewacht gaf. Wanr- fchynlyk heitigde de Perziaanfche Vorst dezen boom aan eeni- ge Godbeid toe; ten minstte de Grieken befchouwen den Pla- tanus als toegewyd aan den genius of befchermgeest fan hem, die denzelven geptant had; en men bewaarde met godsdi^nfti- gen eerbied de twee Ahornbomen, welker zaden uigamem mon cv Mene/aut de aarde hadden toevertrouwd, den een te Delphi, den ander in een beilig bosch van Digitized by Google ** Arkadie, waar men die duizend jaren later aan Paufanias vertoonde. De Perziaanfche Landvoogden zonden tot een gefchenk aan huhen nen Koning, afbeeldingen van den Platan os van zuiver goud, en deze nagemaakie boomen befchaduwden den troon van Perfepolis. Dit kan aanleiding geven om te gelooven, dat de Platanus als een zinnebeeld van het Koningschap be- schouwd, en in de uitgeftrekte parken verfpreid werd, welke men den naam van partdys gaf en waarin de Komn- gen van Perzie gaarne de zomerhute ontlbhuilden. Quint us Curtius merkt aan, dat de landftreek, door den Ar^xts be- proeid, een der voordeeligfte voor de menfchelyke geztnd- heid was; en juist op deze stonden zeer vele Ahornboomen. De Reizigers van de zeventiende eeow ftellen ons den Pla- tanus voor als het voorwerp van byzondere zorgen der toen- xnalige Perziaoen. Koempfer (*) verzekert, dat de lucht van Ispahan gezond geworden was , federt Schah Abbas , de terfte, Ahornboomen in alle de ftraten had laten planten. De-r *e boomen dacht men, dat de kwade uitdampingen der aar- de, die voorbeen de lucht bedierven, tot zich trokken, een denkbeeld, dat deze reiziger, die tevens een kenner der Na- tuurlyke Historie was, in twyfel fcbynt te trekken, maar ons ▼ry aannemelyk voorkomt. Een ander Reiziger, aan wien een lan?riurig verblyf in Per- zie veel gezags verleent , de beroemde Char din ( t ) i beves- tigr het verbaal van Koempfer* *Er zy<» gter.e Epi Jemien weer, zegt hy, te Ispahan of in andere fteden van Perzie Jims men 'er de ftraten met lanen van Ahornboomen, even als die van Chiraz, bezet heeft. De Perzianen, vervolgt hy, iennen dezen boom eene natuurlyke kracht tegen de Pest en alle befmettelyke ziekten toe, die volpens hei algimeen ge- voelen, zich door midde! van den d^mpkring veripteiden. De Heer O'Hser vond te midden van de rurges van Ispa-Jian de prachuge laan van Ahornboomen nog ftaande, die naai (•) Koempfer AtMtt&utet exotica I em gov. in 40. pa?. 6% f f ) Cfaardia foyafes, Amferdam 1711. in S°. Tome IV, p, %l% 28. V# T R Digitized by Google c *$t > fcaar het Palefc van Schah Abbas geleidde. Zy is Hit vie? tyeo boomec zamengefteld en ftrekt zich ter lengte van iwaalf honderd voeceo ait* D^ze geleerde reiziger zag dec Platanus weinig in het Zuiden en midden van bet dadelyk Perzie, maar ten Noorden naar de grenzen van Armenie en aan de boorden van de Kaspifche zee, groeit deze boom op de vlakten in overvloed en boudt de wateren fr Digitized by Google Ich. die in ziehen fchaduw vlieten. De Heer Olivier sprecht niet van de gevoelen der Perziaanfche Genee. Heer nieren vielen, den Platanus; dass zal misfchien opgehelderd worden in de aanteeke-Uingen van den Heer Laugles, gevoegd by de fraaije en belangryke uitgave van de Voyages de Chardin, waarmede by zich bezig boudt, en welke de geleerde wereld met onge-duld verwacht. 