A Class-book of Botany : Designed for Colleges, Academies, and Other Seminaries : in Two Parts
Herman Christiaan Hall, Jan Willem Moll , Alphonso Wood , Johannes Marinus Geerts
In bouw komen zg, in de meesle planten, yeel met de bladen of blaadjes oyereen, ja in sommigen gebeel, ook in grootte, b. y. Geum urbanum, Cobaea eiiptP^ larie J Pieum eativum. Meer algemeen ecbter zgn zg yeel kleiner en yan eene yerschillende gedaante; dan eens aan de bnitenzjjde yan den yoet des blads {etipulae extrafoUaee) ^ b. y. lUaha^ F'iola; dan jianhangseU van den siam. 59 weder meer binnenwaarts geplaatst (itipulae xiUrafiH liaceae)^ b. y. Ficus^ Magnolia; meestal yrgi doch somwijleii of onderling, b« v. Melianthus mmjar, of met de tegenovergestelde steunUaden, b. v. ttumuius^ of met den biadsteel, zoo als in de Rozon (verg. $ 71), dikwijis ook tot eene geheele scheede of koktrije (ocArea) om de steng, b.y. Polygonum tn Piatanus y zamengegroeid. Stipellae {fteunhlaadjes) worden door sommigen genoemd, diergelgke deeltjes, als zij oiel aan den yoet der bladen, maar aan den voet der hlaadjeg Yan een zamengefältigteld blad (§ 80) gevonden wordeu, b. y. Amorpha frutico, Robinia hispida, Sanguülera ojfficinalU, Thalietrum afuilegifoUum, Hedyearum enz. ; in zekeren zin ook Carum Carvi, Ramenta (stroofehubjes) zijn droge, yliezige, on- regelmatig-geyonnde deelen, wetke op den steel yan yele Varenb^ b. y. Aspidiuvn Jilix ma* enz., op den wortelstok yan Polypodiwm attnum enz. geyondea worden en welke schgnen te dienen, om het jonge, nog in den knop opgerolde, loof yan buiten te beschutten. De. I Org» » I, p» 337 - 340 ; x. bx6£l, Beobarhtungen uber dem Ursprung und Zweck der Siipeln, in Linmtea 1843 1 p. 193-3349 pl« 7 en 8. § 93. De steunbladen yallen dan eens ydr, dan yveder to gelijk met de bladen af en bigyen somgds ook nog later zitten, of yeranderen in de hardere doornen (§ 97). Hun aanwezen en hun geim's leyeren yerg standyasiige kenmerken op, zel& om ganscbe naturlgke familiSn te oaderscbeklen. BehaWe dat zij ^ttitijds hetzelfde nut bebben ais de bladen, dienen zij hoofdzakelijk om den aanstaanden tak en de nog teedere Maden en bloeroen in den knop en bij derzelyer eerste ontwikkeKng te bescbutten. § 94. Klawieren (cirrhi) zgn draadyormige, en- 60 junkmngsels van den Ham. keWoudige of getakte, lich schroeffoimig omkronke- leode deelen, waardoor de pknten lich aan nabygele- gene toorwerpen yasthechten en in dese eenen stewi vinden. Zg komen alleen in die gewaasen Toor, wel- ker steng zwak is en die zoodanigen steun noodig hebben. H. MOHL» Ubtr dm Bau und das Wbidtn der iUmkem- und Schlittgpflanun, T&bingeo 1827; i». B. falm, Über das Winden der Pflamua, SHittgurt 1827. $ 96. De klawieren tgn meer als Teranderingen van andero deelen dan wel als op Eich sehe staande organen te beschouwen, daar men bgna altoos honnen oor- sprong uit andere deelen met genoegsamen graad Tan waarschgnlgkheid kan aantoonen. Dan eens veranderea de bladstelen, b. t. Tropaeolum pentaphgltum, Carydalis elavieulaia enz.; dan bet geheie bhd» b« V. Glartosa superba^ Flagellaria indica; dan weder, en dit zeer algemeen, de blasjes yan een zamengesteld blad in klawieren, b. ▼• Piium^ F'icia enz. In Zathyrus Aphaea yindt men geen eigenlgk gezegd blad, maar in plaats daarvan een klawier tusschen twee groote steunbladen. In sommigen, b. t. In de Cucurbitaceae, komen de klawieren in de plaats Tan steunbladen Toor. In Passijlora ligularis zgn de kliertjes van den bladsteel in klawieren overge- gaan. In dea Fijnstok {Fitis vinifera) an bet Teranderde bloemstelen; want, even als de ware bloemstelen in dit gewas, zijn eg aan het blad tegen- oyergesteld, en dikwijls ziet men bloemstelen, balf nog bloemdragende en half in klawieren otergegaan. Vandaar ook het omgekronkelde, dat men dikwgls in de yruchtstelen der druiten opmerkt; ja men ziet zel£s deelen yan de bloem meer of min in klawieren oyergaan, de kelk b. y. in het Nieuwhollandsch ge- slacht Calythriwy de helmdraden {% 121) in jilliunk sativum enz. Aankangtels van den statt, 61 Zie verder msHf ML, p. 164-1 65; oc., Org., 11, « p. 186-194; AUG. DE ST. HILAIRE, t. a» pi., p. 169- 173 en x85; van hall, eersie Beginselen der PUmt- Aunde, Groo. 1842, jpl. I, fig. 5-7; s. Diss, de spira in plantis conspicua, Gron. 184 5, p. 54-71- $ 96. Even als Tele kruidachtige deelen in kU« wieren overgaan, zoo Teranderen de meer boutachtige takken diknigls in doornen {spinae), wanneer, vooral op min vruchtbare of dorre groaden, derzelver uit- eiiiden, al donner en dunnetr toeloopende, ten katote in eene scherpe piint eindigen, b. y. Crataegus ossyaeantha^ Rhatnivus catharetiea^ Pyrus ja^o^ niea, Prunm spinosa y de wilde j^ppelboom (Pyrus Maluij, in welke deze doornen door rgkelgker Toed^ sel soms weder in takken yeranderen* Deze doornen dragen yaak knoppen en kleine bknlcn, bangen, even als gewone takken, met het bout Tan den stam zamen en komen in bunnen stand en inwendigen bouw bijna geheel met andere takken orereen; DuBAMELy Physique des arbres, I, p. 187 -- 198; spr., Phys., p. ao6-ao8; link, Ei., p. i63-i64- § 97. Talr^k. s^n do Toorbeelden, dat ook andere deelen in. doornen oyergaan, ]>* j. de bladstejen. bg Astragalus Tragaca Mha^,^ Caragaw^ C^amlqgu^ de bladen bij JBerheris s,d^ hU^^jeshg Phgen^^, dactylifsra$ d^ middelnerf ^n d^.^r^xid-ader^ dea blads, bg Solanum sanctum ^Ilex AquifoUu^^ Cardnfus en?*; de 6teunblade, n M^^RaHnia- P^eudor ^aciay Mifnosa eomigera; yi m enkele; g^^vaUen-i b. T. in Ribes uvaerispa^ bet zoo|;eQaa^aid knssantje (S '3); voorls de bloemsteel, 200 als bij Jlyssum spinosum en Poa spinosa^ de kelk, als bg Goklegp^sisy de schutbladen en het omwindsel (§ 101), abi bij Dipsaous fullofmm, Centaurea Caloitrapa; het 199 - aoi, $ 98. Stekels (aeuUi) ziJD deelen, die meer ongocegeld geplaatot zija en niet met de houtbeodeby maar meer met bet scbonachtig deel zamenhangen, en dien ten geyolge ooL met de schors kunnen worden afgerakt, b. t. /{o#a, Ruhus ens. Men heeft den oocsprong der stekels gezocht in eene zamengroeging van haren of andere celachtige deelen aan de opper Tlakte van de plant; maar hierover is niets met zeikerbeid te zeggen, evenmin als over bet gebruik zoo Tf^el van doornen ak van stekels » behalve tot be-scbenniog der gewassen tegen uitwendige beleedigungen, bet afeten door de grootere diereoorten enz. -De, Org., II, p. i83-i84; o. sahdifort, otf^ dt vorming en ontwikkeliug tier Horem van xogende Diem z,, in de nieuwe Ferh* van de eerste £L van het Kon, Ned. InstUuut, II, bl. 67 volg. astiee, id jinnakt de la Socitié lAtm^enne de Paris, en noniEp, NoO-ten, XXII, p. agS; B/yr Fr., IV, bl. 136 - 136. § 99. De organen, traarover vr tot nu toe boofd- zakelijk spraken, Vforden tot de deelen der blad^ making {partes vegetationis) gebragt. Er bigven ter beschouwing over de deelen der vruehtmaking (partes fructificationiij, dat zgn de bloeni en de vrueht. De deelen der bladmaking gan echter meermalra, als onmerkbar, in de deelen der vruchtmaking over: de takken en takjes gevon den oorsprong aan bloemr Helen (pedunculi), die soms weder in bijzondere hloemetelen (pedicelli) verdeeld zgn. De bladeren worden meestal kleiner en kieiner naar mate zg digter bg de bloemen en vruchlen, weike bet besle deel jianhang4§U van d$n stam. 63 Tan hel Toedsel tot zich trekken, geplaatst zgn (§ 87); ja, er komen menigmaal geTallen?oor, dat men Tolko- men in onzekerheid Yerkeert, 6[ eenig orgaan lot de deelen der bladmaking, dan wel tot die der Trucbi* making, gerekend meet worden. 9 La transition des organes de la vegetation a ctux de la fleuraison se trouve ainsi tellement graduee, que plus an r^tudie, plus on arrive a comprendre cetee unit^ de composition, qui fait la base de Vorganographie pkihso* phique," De, Org,, I, p. 447* § 14)0. De bkdachtige ileekn, die aan den iroet der bloenien of bkdstelen gevonden worden ^ heeten hloeihladen § 14)0. De bkdachtige ileekn, die aan den iroet der bloenien of bkdstelen gevonden worden ^ heeten hloeihladen § 14)0. De bkdachtige ileekn, die aan den iroet der bloenien of bkdstelen gevonden worden ^ heeten hloeihladen § 14)0. De bkdachtige ileekn, die aan den iroet der bloenien of bkdstelen gevonden worden ^ heeten hloeihladen § 14)0. De bkdachtige ileekn, die aan den iroet der bloenien of bkdstelen gevonden worden ^ heet [falia flaralia), wanneer zg alleen door eene miadere groolte iran de oyerige bladen onder scbeideb zijn. Wanneer ze echter ook in gedaante Terachillen, dngen zijn. ja. y. Tilia ewropatd; Ta welke sommi gen nog weder de schuthlaadjea [bract^olae] ooder^sdbeiden,. als schutbladeB^ welke op den bloemsteel gevonden woiden, die dan te?ens dikw^. eene gef^dis aan den voet dier schutbl^adjes yertoont. In de meeste gewassen zijn de hraeteae nit yeran^erde bladen en 4$ipulae te zaraen ontstaan,. in welklaatste geval zg dikwgk eene- driedeelige gedaante yerlaonen. § 101. Even as de knoppen in de oksels der bMei' (§ 67), de bloemen in de oksels der schutbladen ge* Yonden worden, zoo ziet men dikwgis in de zoogenaamde zaniengeHelde bloemen. (§ 107), b. y. in de soorten van jinthemis, de hloempjes geplaatst in de oksels yan eene soort yan kleine, yliezige, misdragene {geabor- teerde) schutbladen, welke men dan met den naam yan stoppeltje* [paleae] bestempelt. Als yele schutbladen in eenen kring om yerscheidene bloemen te zamen geplaatst zgn, noemt men dit een amwindsel (inpoluerum), b. y. in de Sekermhloemen {Umhelliferae), in Primula praeniiens, Jasiotu mantana, Seahiosa en in de zoogenaamde zatften- gestelde bloemen. Eene bloemscheede (spatha) eindelgk is een schut- blad, (in Tele gevallen eene yeranderde bladscheede (S 86)) » hetwelk de gansche bloem of verscheidene bloemen T66r derzelver ontwikkeling insluit» b. t. in de soorten yan Crocus^ Narei4SU9^ Arum en tele § 102. Gelgk de meeste schutbkden? An oonproog Uaden zgn (§ 100), zoo komen zgn in stand ook meestal met de Uaden overeen. Somgds eTenirel gaat hunne gedaantererandering yenier en wordt hongeheele bonw en klenr fagna gebeel aan die der bloemdeelen gelgk, b. y. Salvia tpUndens; of nemen zg, boven de plaats der bloemen uitgroegende, weder in grootte en J>ladacbtige gcdaante toe, wanneer ig bog velen den naam van krooti (eama) of krotnt-vormende sehutbladen (braeieae emnasae) dfageo, K Y. Fritillaria imperiali^^ Salvia forminum^ Eueomit punctata^ Bromelia Ananas enz. Het nut der schutbladen is deels om, even als de bladen, tot de yoeding der aangrenzende deelen, vooial der bloem, mede te werken, deels om, de nog teedere bloemdeelen T66r derzeher ontwikkeling te beschutten, waarom zg dan ook zeer dikwgls, terstond nadat de bloem geopend is, afvallen. Zie verder over de schutbladen: link, EL, p. a53-a56; DC, Org., I, p. 438-447 9 AUG* de, st. miAiBB^ t. a. pi., p. 197 -21 1, De bloem, 65 HOOFDSTDK VI. De Bloem {Flog). § 103. Be den voortgaandeo wasdom der plant en de gedaante?erwisseling barer deelen, ontstaat ten laatsle de bloem ^ die door haren teederen, kunsttgen bouw, en door de fraaiheid barer Ueuren, boven an- dere deelen uitmunt, en die, door tot de Yorming van meu\?e individu's uit> de rrucbt aanleiding te ge- Tcn » tot de allergewigtigste organen der plant beboort. Alle de kracbten des  bladmaking (S 33) ^ermindensn, terwelken, ja, dat vele gewassen door de forming Tan bloem eo zaad zoo zeer uitgeput worden, dat zij 6f gebeel en al, df althans voor een gedeelte afster?en. § 104. E?en als de knop (§ 67) is, 6t einde- lingsch, 6f zgdelingscb, en in bet laatste geval door- gaans in den oksel des blads geplaatst, zoo is ook de bloemknop (alabastrum) eindelingseh, of in den oksel van blarl of scbutblad geplaatst. Dit laatste is somwijien niet bet geval, als de scbutbladen geheel misdragen en alzpo verdwenen z^n, b. y. Brasica. Op den bijzonder&n bloemsteel (pedicellu^) is de bloem alLoos eindelingseh, vrijl zg altoos den top van deze vertakking van den tak uitmaafct. De bloemstücken, die inderdaad noort geheel ontbreckt, maar zicb in de middelspil (axis floris of, volgens anderen, raehis) der bloem verlengt, is somwijlcn zoo buitengemeen kort, dat bij gebeel ichjnt te ont* breken (even als de steng in de plantae acaule*, § 44), in welk geval men de bloem sesHlis [ongeHeeld) noemt. De bloem. § 105. De bloem wordl doorgaans ge?onden op de steng of het stengdeel Tan hetzelfde jaar harer Form en waarin nog inerg (§ 58) be?at is. Zelduimer konit zij nit den ouderen stam Toort, loo ab bg enkele boomen van wanne luchtstreken hel geval is, b. T. Cynomeira eaulifiara^ Otnphaloearpus proce- rus en Cariea eauliflora. Waar de bloemen ait den wortel sehgnen Toort te komcn, is dit uit den wortBlr- »tok ($ 40), of ak sij door eene hloemHeng (§ 45) gedragen worden. Door samengroeijing van den bloem- steel scbijnen zij somtijds uit den bladsteel b. t. Tumera ulmifolia en Rohria petioliflora^ of uit het Mad B. v. Ruscus, voort te komen. In bet geslacht Phyllanthus is dat, wat wij een blad noe-men, eigenlijk een bladachtig Terbreede tak, zoodat de bloem bier nit bet blad sehynt te ontstaan. Zoo ook in Caetus elegans enz. Speehgel, con dem Baa, p. 53 1 ; uifx, EL^ p. 25o-25i; DC. Org,t I, p. 4^7 - 4^0 > eo II, p. aift. — Verg. bum-pHius, Jmbonsch Kruidboek, I, pi. 6a, en over PAy/-hnthus Niruri, bcmphius, t. a. pi., VI, pi. 17, fig. I, en bubuan, Thes» Zeyl,, pi. 93. § 106. Wanneer de bloemen niet alleen of bijna alleen staan (Jiores soUtarii of subsolitarii) heet haere yerenging hloeiwijze (tn/lorescentia). Volgens EOBPER en anderen onder de nieuware Natur-onderzoekers, zijn de bloemstelen, en dus ook de bloemen, o{ zijdelingseh^ of eindelingsoh ten opzigte Tan de steng of hare takken. In het eerste geyal zijn de bloemen oksel Handig (§ 104); de benedenste bloemen ontwikkelen zich het eerst, daarna de iets meer boTenwaarts geplaatste, zoodat de opTolgende oot-T?ikkeling der bloemen Tan beneden naar boTen, of, \vat op hetzelfde neSrkomt, als de bloemen nage-noeg op dezelfde hoogte geplaatst zijn, Tan den cm-trek naar het tniddelpunt toe plaats beeft; tenvyl de steng of de tak zich aan den top steeds verder, en anbepaaldy in de lengte obtwikkeltt zoo lang de groei-krdcht der plant daartoe in staat is. Yandaar de benamingen: inflore^centia axillaris ^ in/l, eentripeta^ injl In het tegenoTergestelde geval is het eene injlih' rescentiat terminalisy injl, centrifuga of definita (S 108). § 107. To the oksektandiff, hloeiwijzen behoore: a, de kraiu (vertieillus), als de bloemen in eenen kriDg op dezelfde hoogte om steng of tak geplaatst zgn 9 hetwelk doorgaans to gelijk met eenen krans- Torinigen stand der bladen of schutbladen plaats heeft, b.. ▼. fippuris vulgaris. ft, de aar {spica) dat is, als Tele ongesteelde of kortgesteelde bioemen op eene slanke, niet getakte blo4fnspil {axis Jlorifer) Yereenigd z^n, b. t. in de rogge [Secale cereals). -^ Het onbepaalde dezer bloeiwijze] Tvat de Tcrlenging aan den top betreft, Terklaart ons, waarom de euir, even als de volgende okselstandige bloeiwijzen, dan eens korter, dan langer is 9 naarmate, Tan de verschillende groeikracht der plant ; Of het aartje (epieula) dat is eene der afzonder- Igke aren, Tvelke eene zam^ngeetelde CMr Tormen b. V. Digitaria; d y het bloempakje {loeusta of, bg sommigen, ook Tvel epicula geheeten), dat is de vereeniging Tan Digituria. Bloem, of ook wel gan bloem, bei at in de kafhlaadjes (§ 114) der Grafsen; e 9 het hloefnkatje (atnentum), eene soort Tan aar, uit schubben en onToIkomene bloem, goTormd, Tan de aar te onderscheiden, doordien het in zijn geheel, met de gansche middelspil in eens afvalt, b. t. Be^ 5^ 68 Z>0 bloem. tula, Corylus, Salix enx. — (Verg. L. Phil, hot., $ 116, en Liii, El., p. 264—265.) de kolf [gpadiaf] eeoe aar, waarin de zeer kleine bloemen op eene dikke, ab vleezige, middelspil [cer digt bgeen geptaatst zgn en weike gewoo-Itjk, hoewel niet altgd, door eene vaak gekleurde bloemscheede (spat ha § 101) bedekt is, b. v. Arum, Callay Polihos; de tro* [raeemtU] Terschilt van de aar dear bet meer gesteeld zgn der bloemen, zgnde die bloemstelen langer dan de bloem en onderling genoegzaam even groot, b. v. Myoiotis palustrU, Berberis vulgaris [Digitalis purpurea enz. Even als de aar is ook de tros somtgds zantengesteldt wanneer bij dczelfide wetten van ontvnkkeling van beneden naar boven toe vertoont. Hen zoude zulk eenen bijzonderen tros racemulus konnen bee-ten. Wanneer de ondertte bloemstelen, betzg die onverdeeld of getakt zgn, zich naar boven zoo verhefen, dat alle bloemen nagenoeg op dezelf de boogie geplaatst zijn, noemt men dit een' tuilnormigen tros (raeemus corymhiformis), hetzelfde wat vroeger als een bloemtuil (corymbus) afzonderlgk vperd beschreven, b. V. Tanacstutn vulgare. h, de pluim (p/inicula), wanneer de bloemen: verspreid staan op onregelmatig verdeelde; idoeinstelen, welke, te zamen genomen, veelal eene meer of min piramidale gedaante aannemen, b. v. • Poa pratensis Panicum, tniliiceufn, — Sommigen onderscheiden nog (hetgeen mij ecfater overtollig voorkomt) den thyrsus y als de bloemen van de pluim zeer digt bg een ge- plaatst zgn. Wanneer de middelspil van eenen tros zeer kort is of bijna geheel verdwrjnt, ontstaat daaroit : , i y de blo£fnschemi (untbella), dat is, als vele gesteclde bloemen, uit ^^n punt voortkmnende, zich De bloem. 69 Oaar alle zgden geregeld uitbreiden. De scherm is (A enhelvoudig, b. ▼. Chelidonium majus, Butfh- mut umhellatus, Pelargonium enz. ^ 6f, meer ge- wooolgk, zamenge^teld f in welk laatste getal de stelen, welke de bijzondere bloemschermeo [umhellu^ lae) dragen, stralen (radii) genoemd worden, b. y. Chaerophyllum y Daueus en andere Umhslliferae^ Involucrum (§ 101), involueellum^, Het bloemJioofdje {capitulum) is niet zoo zeer eene afzonderlgke bloemijze, als wel eeoe^ die uii andere bloeiw^zen ontstaat. Zoo kan eene aar^ een tros ^ een hloemicherm zelfs (b. v. Oenanthe Jistulosa) zoo ineengedroogen zgn, dat zg hopvormig (eapituli/or^ miij worden, b. v. Trifjol Het bloemJioofdje {capitulum) is niet zoo zeer eene afzonderlgke bloemijze, als wel eeoe^ die uii andere bloeiw^zen ontstaat. Zoo kan eene aar^ een tros ^ een hloemicherm zelfs (b. v. Oenanthe Jistulosa) zoo ineengedroogen zgn, dat zg hopvormig (eapituli/or^ miij worden, b. v. Trifjol Het bloemJioofdje {capitulum) is niet zoo zeer eene afzonderlgke bloemijze, als wel eeoe^ die uii andere bloeiw^zen ontstaat. Zoo kan eene aar^ een tros ^ een h Imb. Enz. K, het bloemkorfje [amhodium of, Tolgens anderen, calathis, calathium, cephakmthium] is de zoogenaamde zamengest, bloem der Compositae, b. t. Aster y Leontodon enz., welke men zich het best kan Yoorstellen als een bloeiwize, waarop de mid-delspil zeer verkort en yerbreed is tot een' zoogenaamden vruchtbodem {reeeptaculum, of yolgens eenige der nieuweren by deze bloemen anthophorum of kliemthium), waarop de bloemkop in de oksels der paleae (§ 101) geplaatst zyn. Brythea, ole wel als bij het anthodium, openen zich de buitenste bloem liet eerst en gaat de ont-vikkeling yoorl van den omtrdk naar het middelpunt toe {inflorescentia centripeta, § xo6)« § 108. Als de steng of de tak aan den top in eene bloem eindigt, houdt daar gewoonlijk alle lengtegroei Tan de steng of yan den tak op, maar vindt men aan den voet dier bloem jdoorgaans twee tegenoyerge-stelde bladen of schutbladen^ uit wier oksel zich een meu takje ontwikkelt, dat op dezelfde \rijze in eene bloem eindigt en yeaamit, later, dezelfde zijdelingsche onlwikkeling plaats beeft, INt is de eigenlgk gezegde biJ9eherm (ojfina), behoorende tot de etndelinffsehe, van bet middelpunt 6f zich ontwikkelende, Af in lengtegroei bepaalde bloeiwijse {inJlarMeeniia terminalis, cetUrifugay definita^ § 106), b. v. Cerastium, Erythraea Ceniaurium enz, Eene digt ineengedrongene epna^ met de bloemeo alien nagenoeg In deelMe rigtig geplaatst, best bg sommigen hundel (fasieulus), b. v. Dianthus har- haius. — Het woord eyma caniraeta ware bierTOor ook ToUoende. § 109. Zoodaoige §ind$lingsehe bloeiwijze is veel zeldzamer dan de okstUiandige. Soms komen beide bloeiwijzen in eene en dezeiftle plant Toor [inflares- eeniia fnixta). In Tele Labiataey b. t. Mentha^ Ro^marintMy Lamium enz., heeft de gebeele steng de gewone okselstandige ontwikkeling, maar zgft de zgdelingsche bloemen, die vaak sch^nbaar krannn {verticilli) rondom de sleng yornien, in bare byzon- dere ontnikkeling inderdaad, boeeeer dan ook meer of min ongeregeld y soorteii Tan eymae, in welke de middelste bloemen vroeger dan de roeer buitenwaarts geplaatste tot Tolkomenbeid geraken. In Yele Zamengefelden, z. B. Inula, Arnica, z. Men, dat de steng eindigt in een anthodium, dat in zich zelf een okselstandige bloeiwigke heeft (§ 107), maar bet eindelingsche anthodium komt vroeger tot ontwikkeling dan de zydelingsche, zoodat de vereeniging der anthodia de wet der eindelingsohe bloeiwijze Tdlgt. Hoewel de opgegevene bloeiwijzen de meest gewone vormen omvatten, is men echter, bij planbescbrij- vingen dikwijis genoodzaakt nog eenige tusscbensoorten met kanstwoorden aan te wijzen, b. v. spica verticula' ta^ flamcukt spicaefomUs ens. Zie [Terder over de yencbilleiKle floorten Van bloeiwij- De bloem, 71 ze : I* moEPKE, Observations aliquot in Jlotum it^arti'" eenUanmque natura, in JJimaea, I » p. 433-466 ; DC*, Org.y I, p. 38-43o ; auq. db st« hilaibx, t. a. plt| p. 275-327; jussisu, p. x68-x9i. § 110. De hloem zehe bestaat uit Terschiedene, onder en om elkander geplaatste reeksen of krafuen Tan deelen, waarvan telkens de buitenste reeksen (calyx en corolla) slechts bedekselen, de daar- op Tolgende (de stamina) worden met de mannelijke, het centrale deel {pUtillufn) met de vrouwelgke deelen in het Dierenrijk yergeleken en zgn de Toornaam- ste deelen der gansche bloem. Van minder gewigt zijn de nectaria en parapetala. De plaatsing van alle deze deelen in yerhouding tot elkander wordt het best aangewezen door de afbeelding, (die in dat geval diagramma genoemd wordt,) ran eene horizontale doorsnede der bloem aan haren voet. De aanwezig- heid of het afzgn, de Terschillende inplanting, de zamengroeijing en de yerdubbeling van deze organen en de yerandering, die zij bg de yrnchtvorming on* dergaan, bieden een overgrott aantal kenteekenen aan ter onderscheiding yan zeer yele plantengeslaoh- ten. In alle volkomene bloemen Jlores completi hermaphroditi) zijn alle de yier eerstgenoemde deelen anwezig; in de minder yolkomene (Jlores incomph' ti, nudi y uniseantales, neutri) ontbreken deze of geno derzelve. — Eene infloresca (§ 106) wordt androgyna genoemd, als zij deels uit mannelgke, deels uit yroiiwelijke bloemen bestaat, zoo als in eenige soorten yan Car ex y Arum en. JvssiEu, t. a. pi., p. 290-307. $ 11 J. De top yan den bloemsteel en de grondslag alzoo yan de. gansehe blofeni is de vruehibodem (reeeptaeulum , ihalatnus , torus) , op welken alJe de genoemde dcelen der btoem, onmiddeU^k of mid- dellijk , zijn iDgepIant. Eene TerhoogiDg , of opslaaode rand op den Truchtbodem , zoo als in het geslacht Citrus J Salvia cnz., wordt door soinmigen meer be- paaldel^k discus (§ 134) geheeten. In de zooge- naamde^r^f superi zgn dc kelk en de aanstaande vrucbt 6p den Truchtbodem onderling zoo gebeel en al te zamen gewassen, dat bet bovenste deel ?an den kelk (j»erianthium § JllS, of zoogenaamde calyx su- perus in dit geval) en de oferige deelen der bloem boven op de Trucht (fructus inferus in dit ge^al) schijnen te zitten, b. ?. Fuchsia^ Loniceray Hosa, Mespilus^ de Umbelliferae enz, LiMK , £1. , p. a66-a68 ; dc. , Ofg. , I , p. 483-490. § 112. Het buitenste deel der bloem is de kelk {calyx) , van onderseheidene gedaante 9 doch meeslal groen ?an kleur en meer of min bladacfatig Tan bouvF. y66r den bloeilijd is hg langer dan de bloemkrooD, welke bij met de overige deelen der bloem dan in- sluit en alzoo bet buitenste van den hloemknop {ala- bastrum) uitmaakt. Gedurende de bloegii^g blijft h^ doorgaans in wasdom stilslaan, zoodat de bloemkroon dan dikwgls Ter buiten den kelk uitsteekt. Onder of na den bloeitijd valt hg , vroeger of later , af of blijft in eenige gewassen zitten en groeit dan zelfs weder aan , een deel of een bedeksel van de vrucht uitmak^nde (§ 138). § 11 3° De kelk. bestaat 6f uit ^^n atuk (calyx fnonosepalus, c, gamosepalus), ^f uit meer deelen, weike dan kelkblaadjes [sepala, foliola calycina of phylla) genoemd worden^ doch allaen iq het ge?ai, dat de insnijdingen van den kelk tot aan zynen voet toe doorloopen. Meermalen kan de kelk in een huts [tubus] en uitslaanden hoorji (limbffs), of in een be- nedemte deel (hypanthium), dat in yele Ro^acea^ met de yrucfal en vruchtbodem (§ 111) is zamenge* groeid, en een bovenste deel [perianthium of ItTnbus) verdeeld worden. Link, EL, p. ^6G, 270*274. $ 114. Het zaadpluis (pappus) der Cotnposiiae (§ 107, 109, 119) moet als een wezenlgke kelk^ die de lidoemkroon onmiddellgk omyat, beschoiiwd yvor- den, hetwelk uit de analogie genoegzaam bewgsbaar is, b^ Torgeigking b* t. met den kelk ran Fah-^ riana^ Seahiosa^ AsUrocephahM ^ Ar § 118. meria enz. Bij de Gratitude en Cyperaee, worden de buiten- sle deelen van het hlaempakje ($107) kafhlaadjeM (fflumae) genoemd en door sommigen met den kelk^ door anderea, zoo wg geloven op beteren grond, met de schvtbladen vergeleken. Bg de Musci komt 00k nog afzonderlgk het kuost* woord periehaetium (tnoskelk) voor, midden uit wel- ken kelk de seta (vruchuteel) bij deze planten ont- spruit, die, zonder geleding in de zaaddoos {capru- la ^ 145, 8") overgaande, deze tot steunsel strekt. Verg. DC,, Org.^ I, p. 491-492. § 115. De tweede kram (§ 110) of. het tweede deel der bloemkroon is de bloemkroon (corolla), teederder en minder bladaehtig an bouw dan de kelk, die haar omgeeft, b. t. Sedum, Mesembryaut, etn., uitmuntende door de hoogste verscheidenheid van kleine tepeltjes, waardoor zij dan een fluweelacfatig aanzien yerkrägt en vele gaz^ ▼ormige, Tooral geurgevende deeltjes uitwasemU Hare afdeelingea wisselen in stand meest geregeld af met die Tan den kelk. Beide, hehben nerven en ads* ren (§ 83), die hun geraamte als het ware zamenstel^ Hare afdeelingea wisselen in stand meest geregeld af met die Tan den kelk. Beide, hehben nerven en ads* ren (§ 83), die hun geraamte als het ware zamenstel^ § 74. De bloemkroon is sommyds moegelk kan den kelk. Ik te orderscheide, ab 6f schutbkden yao ge- Igken?orm all de kelkbladen deze omgeyea, 6i er meer dan eene rg Tan kelkbladen, df, zoo ak in de zoogenaamde Enkelbedekien (Manochlamgd^ae), dechto e^n omkleedsel, hetzg dan kelk of bloenikroon, aan- wezig is« In hel laatste ge?al, als het geheel onzeker is, of het deel, dat wg sien « kelk of bloemkroon zg, geven wg het den onztjdigen naam ran bloemdek (periganium), naarvan de deelen dan als tepala of, om naamsverwisselingen met sepala en petala (117} Toor te komen, beter als phyUa bcschreven worden, b. Y. EtwomU punctata, Polygonum enz. Richard y EL p. 240-2449 a. s&owa, Ferm. botanhc Schriften, 11, p. 73; link., El,^ p. 269; dg., Org, I) P< 499 » Soo en 5o3. § 117. De bloemkroon is 6( e^nbladig (corolla monopetala, c. gamopetala), wanneer men bij yden de huis (tubus), de keol (faux), dat is de boftenste opening Tan die buis, en het openstaande gedeelte of den boord (limbus of lamina) onderscheidt; 6f de bloemkroon bestaat uit tyree of meer bloembladen (petala) 9 wanneer wg de bloembladen doorgaans lei-len tot zes: corolla dipetala, tri-, tetra- 9 pefir ta-'i heita -petala en, als er meer zgn, de bloenH groon als veelbladig (corolla polypala) beschrg- T€n. — Vele bloembladen knnnen als nil twee helf-ten bestaande bescbreyen worden, het benedenste of de steel als het ware, dat is het nageltje '■ (unguii), Bij de Gratsen norden de deelen die, near de binQenzgde, op de glumae (§ 114) voigen, klepjeg (valvulae) geheeten. Bg relen dragen zij nctaldjgs (aristae) of borsteltjes (setae), § 118. Befaalve de yerschillende gedaanten der bloemkrooo, die, elk met hare kunstwoord&n, later zutlen wordea aangeduid, onderscheidt men ook Dog eenige eigenaardige en dikwijls Toorkomende hoofdvormen onder de bloemen, M^aarvan de Yoornaamste deze zijn : corolla papilionacea (eene vlindervorfniffe bloemkroon, eeoe ylinderbloem), b« y, Lathj/rus, Genista z. 9 bestaande uit 4 bloemUaden, waarvaD het boTenste opgerigte en breedste bloerablad vexillum (vl€igje)f de beide zijdelingsche, elkander tegenovergcstelde, alae (wieken), het onderste, zamoDgedrukte en somtgds, meer of min duidelijk, in Iwee afzonderlljke bloembladen rerdeelbare, carina (kief) geheeten wordt; corolla cruoiata (eene gekruiste bloemkroon^ § 118. Befaalve de yerschillende gedaanten der bloemkroon, die, elk met hare kunstwoord&n, later zutlen wordea aangeduid, onderscheidt men ook Dog eenige eigenaardige en dikwijls Toorkomende hoofdvormen onder de bloemen, M^aarvan de Yoornaamste deze zijn : corolla papilionacea (eene vlindervorfniffe bloemkroon, eeoe ylinderbloem), b« y, Lathj/rus, Genista z. 9 bestaande uit 4 bloemladen, waarvaD het boTenste opgerigte en breedste bloerablad vexillum (vl€igje)f de beide zijdelingsche, elkander tegenovergcstelde, alae (wieken Kruisbloem) J als 4 bloembladen kruiselings elkandertegenovergesteld zgn, b. v. in de daarom zdogenoemde Cruciferae; corolla orchidea (eene standelkruidige bloemkroon), doorgaans met 6 bloembladen, waarvan 5 endering meer of min gelgkyormig, doch bet zesde of onderste, het labellum (Upje) bg de Orchideae geheeten, eene afwgkende en dikwijts hoogst zondeflinge gedaante rertbont. Zie over de corolla rosacea, malvacea, coryophyllacea liliacea en andere, welker getal tot in bet oneindige zoude konnen vermeerderd worden, willdekow, Krduterkunde § 89. § 119. On At zamengestelde bloemen {antho" dia § 107), zoo wel aan haar eigenaardig «nMoc2mnt^ 76 Dt bloem. En pappus (§ 114), ab?0oral oA aan hare tol een buisje of kokertje samengegroeide anikerae ie ^ her- kennen (Sgnanihsreae), ondencheidt men : a, de sehijfbloemen {JlortM diseoidei of fioMcu- loMt)^ waarTan alle de bloemes meer of min bnis- Yonnig van gedaante sgn, b. t. de aoorten ran Car- duus; h^ de linibloemen {JUireM liguUUi of senUfloieu- lost), waaryan alle de Uoempjea eeoen ylakken, meer of min lint?onnigen boord hebben, b. v. LearUodon, Searzanera ; e, de straalbloemen {/lores radiati)^ met buis- Tormige bloemes in het midden of op de schijf, lintbloemes aan den omtrek rf in den straal^ b. y. Aster ^ Selianikus. § 120. Kelk en Uoemkroon dienen: 1^. tot beschntting der meer binnenwaarts geplaalste meer gewigtige deelen der bloemes ($ 110), tot welk oogmerk, soo wel de kelk als de Moemknwn in den bloemknop zeer geregeld toegeplooid«  bal. Schrtf- ten, II, p. 5i6-5x8 ; dc, Phys,, p. 549-55i ; —over de bloemplooijing , dc, Org,^ I, p. 5ai-5a8, II, pL 37; JussiEC , p. 307-3 15, eD over den kelk en bloemkroon in het algemeen, auo« de st. hilairx, t. a. pi., p. 35i-4i9* § 121. De meest wezenlijke deelen der bloem zgn de meeldraden {jitamina) . en stampers (pisttlla) , zoodat een deel , hetwelk ^^n dezer deelen bezit , reeds eene bloem mag genoemd worden , 00k dan waoneer alle andere deelen ontbreken De meeldraden t m of mannelijke deelen , te zamen genomen , worden door velen aniroeeium; de stampers of vrouwelijke deelen te zamen gynoecium genoemd. Derzelver aan- tal in iedere bloem , derzelver gedaante enz. wisselt zeer aanmerkelijk af in de vec^chillende plantenge- slachten. § 122. In alle bloemen met veelhladige bloem- kroon (§ 117) zijn de meeldraden ingeplant op den vruchtbodem of op den kelk (§ 112) ; bij die met eenbladige bloemkroon daarentegen op de bloemkroon of altfaans daarmede zamengegroeid ; op welken regel echler de Campanulaceae en eenige weinige andere planten eene uitzondering maken. — Zy worden onder- scbeideu in stamina hypogyna , dat zijn die , welke onder de inplanting der stampers, b. v. Manunculiu ; perigynay welke am de stampers, meestal op den kelk , b. ▼. Rosa ; en epigyna , welke boven de stam« pers, b, v. in de Umbelliferae^ Vastgehecbt zyn; welk ▼erschil van plaatsing evenwel van minder gewigt is, dan dit oppervlakkig schgnt. § 123. De hoofdzaak van ieder stamen is het helmknojpje (anthera) en het daarin betatte stuif- 78 De blo0uu meel (pollen). SlechU eokek malen vindt men stamp- na ahortiva, OTerblgfsels van meeldraden, aan welke helmkopje zelf ontbreekt, b. t. Penstemon^ jichimenes. — Doorgaans echter wordt de ant her a genden door den helmdraad (JilameiUum), een fijn, meestal draadYonnig deel » dat, in bouw, groote o?er- eenkomst met de bloemkroon Terloont, zoo zeUis dat Telen, en niet zonder grond, van meening zijn, dat en helmdraad en belmknopje, in Torm yeranderde Hoenibladen zijn, zoodat in vele getallen de helm- draad bet nageltje (§ 117) of steely bet belmknopje den boord des bloemblads zonde yertegenwoordigen. Ine OTereenkomst blijkt: 1^. nit den ab onmerkbaren overgang der bloembladen in meeldraden bij Nym- phaea en enkele andere gewassen; 2^. nit de yerande- ring (eenen terugkeer ab bet ware) der meeldraden in bloembladen § 123. De hoofdzaak van ieder stamen is het helmknojpje (anthera) en het daarin betatte stuif- 78 De blo0uu meel (pollen). SlechU eokek malen vindt men stamp- na ahortiva, OTerblgfsels van meeldraden, aan welke helmkopje zelf ontbreekt, b. t. Penstemon^ jichimenes. — Doorgaans echter wordt de ant her a genden door den helmdraad (JilameiUum), een fijn, meestal draadYonnig deel » dat, in bouw, groote o?er- eenkomst met de bloemkroon Terloont, zoo zeUis dat Telen, en niet zonder gr Gegk dit bg tele duhbelde bloemworten wordt opgemerkt; 3^ daaroit, dat in bet geslacht Canna en eenige anderen, Mn der bloembladen hei beim kopje draagt; 4^. dat bg Pancratium en bg de meeste ^^nbladige bloemkroonen de helmdraden met de bloemkroon iin geheel sch^en uit te maken (S 122). SphenoeLi von dem Bau^ p. 555; beown, Ferm, hot, Schriften I, p. aao, II, p. 509, en nees, aid., IV, p. 116-iax ; SCHULTZ, die Natur, II, p. 63-64. § 124. Het helmknopje (anthera) is in den bloem- knop yroeger geyormd dan de helmdraad (b. y. Gh baea scandens, Rhododendrum enz.) en bestaat uit twee yliezige, onderling zamengegroeide of met een eigen orgaan, de helmknoop (conneeticulum); ver- eenigde zakjes. Yandaar dat de anthera gewoonlgk tweehokkigy soms, door bet yerdwynen van het mid- denschot, eenhokktg^ zeldzamer msrhokkig is ^ welk laatste door eene opyouwing ier wandeo op sicb lelfo naar binnenivaarts Terklaard wordt en reeds door Yozr ai.i£iGHEir alzoo werd aaugenomen. R. BROWN, Ferm, hot, Schriften, I, p. 30; dc, Phys., p. 533; AD. broitghiart, j^nn, nat,, XII (i3a7), p. a3, pi. 34, %• 2; AUG. DB ST. BILIAR, p. 430- 438; Jussi, p. 337-34 x ; tbxyieanus, PAys,, II, p. 269-275. § 125. Be rijpwordiog opejien zicb de helrokoopjes, en. wel 1^ het algemeost, met eene OTerlaogsche spleet, iine in elk hokje; 2^ xeldzamer met eene dwarsche spleet, zoo als bg Lavandula; 3®. met eeoe ronde opening aan den top : duhbeld bij bet ge^one, tweebokkige behnknopje, b. t. Rhododendrum, jiza* lea* enkeld bij bet ^^nhokkige, b. t. maranthus; i°. eindelijk met eigene klepjes {valvulae), dat bet allerzeldzaamst Toorkomt, b. t. LauruM, Epimedium. De voorzijde {fa4iie*) Tan bet belmknopje is de zijde, waar bet zicb opent. Het daaraan tegenoyerge-stelde is de rug zijde {dorntm), waaraan gewoonlijk de helmdraad is yastgeliecbt. De., Org.^ I, p. 46^"'464> scHULTZi t. a. pi., II, p. 69-76; JUSSIEU, p. 341-344 I TREVIAKUS, P^JJ., II, p. 275-277. § 126. Het in de bokjes der belmknopjes beiYatte stuifmeel (pollen) bestaat uit korrelljes, die, onrgp, in yliesjes, even als in cellen, dik^ijls vier aan vier, besloten zgn, maar ten laatste uit die hen omringen-de cellen yrg worden en zicb uitstor-ten. Deze uitstorting wordt berorderd : 1*^: door de be- vyegelykheid yan bet belmknopje op den dunnen belm- draad, zoodat bet door den mipsten mod of aanra- king Tan Insekten in beweging komt en bet stuif- meel uitspreidt ; 2"^. door warmte en droogte, zoo- dat men de uitstorting Tan het staifmeel zelfs. door eene kiinstmatige?ocbtigbeid later dan gewoonlgk Lan doen plaaU bebben. — Tot dese meer of min hygramu^ irisehe eigensiibap werkt de eig^naardige bouw der antherae waanchg^nlgk mede, wgl mea met bet mi- kroskoop ooder baar opperbuidje Teerkracbtige, spi- rahormige Tezeltjes, oTerblgfiels Tan Troegere cellen, gefond. En beft, door på Kämpfungen en anderen als cellulose fihroise bescbreven. SüdERGEL, von dem Bau, p. 558-56o; c. f. GALLER, Jün, not, X, p. laa; ad. Bauvoväl, aid., XII, p. ai-)i, pi. 34 » 35; 00k in bower's Fenn. bätte Sckriften, IV, p. 174-186, pi. I, ^, i-ia; FURUIR9 di ceilulis anherarum fibrosis nee non de granorum poliinis forma, Wratislaviae 1880; h. mokl, io Flora, oder Bot, Zei,^ i83o, Sy p. 696-708 en. 715-742; jussieu, p* 348-353* en nokoku, zur EtUwickehingsgeschichte des Pollens bei den Phanerogamen, Zurich 184^*, verg. Tijdsehr IX, BofA^jcA. bl. 6x-8i ; trevibakus, Phjs, II, p. a79-a89, § 127. De gedaante der korreltjes Tan bet stuifmeel is zeer Tcrscbillend en zelfs niet eenmaal dezelfde bg alle planten, die tot 66ne en dezelfde naturlikke fa- milie bebooren, alhoewel deze dan ook dikwgls in dit opzigt eenige overeenkomst onderliog vertoonen. Het meest komt de kogelronde » OTale, eironde en stomp- driekantige gedaante Toor. De opperTlakte is dan eeos effen, dan getepeld of met kleine stekeltjes bedekt. In de geslacbten Azalea, Rhododendrum, Rhodora, Chtrckia enz. bangen. zg met boogst fijne draadjes aan een, zoodat, als men 6^n korreltje uit bet helm- knopje beeft uitgetrokken, bet groolste gedeelte Tao het oTerig stuifmeel medegeToerd wordt. In de Or* chideae zgn de korreltjes meest ten getale Tan 4 of 8 of meer zamengegroeid ; ja, in de Aselepiadeae is al bet stuifmeel uit ^^n bokje van De anihera tot eene zanienbangende massa Tereeaigd. De bloem, 81 Sprshgkl 9 von dem Bau, p. 56o volg. fig. 47"'5o; GinLUiiaii io Jnn, nat, Mart i8a5| p. 35o-35a; i. FEiTSCHX 9 Beiirdge zur Jemntniss dea Pollen, Berlin eot* i83a; verg. Linnaea Vllf Liii^ 9^-96; j. FMTSCHEy. u6er den Pollen ^ in Memolres de rjc. Imp. de St, Petersburg. St. Petersburg x837; h« xohl, Uber den Bau und die Formen der Polenkdrner^ Bern i834; 00k in Fbra, oder Boi. Zeii,^ i835, LUU p. 8 1-96 « en Jmu nai.^ %9 s^rie, III, p. 148-180, aao-A36 en 304-346 9 pi. 9-1 1 ; tbsvikaiiib, Phy$.t II, p« 291- 297 \ jtssiEU, p. 353-356. § 128. By  65-70, pi. 4 (1824)9 en XXI, p. 329-333; h. x. p. 1 (1824)9 en XXI, p. 329-333; h. x. p. 1 (1824)9 en 272-320, pi. ii-:k3; tbr-viEANUS, Phys., II, p. 297-320; SGHLEUiEK, Cfundz* II, p. 358-372; jussiEu, p. 356-363. § 129. De stamper (pistitlum) is het eentrale deel der bloem en is ten getale van €en of meer (b. t. Ranunculus, Fragaria enz.) in eene en dezelfde 82 De hloem. Bloem Toorhaoden. Een schänger enkehoudige stamper is dikwgh oorspronkelijk uit Terscheidene andere door zameDgroeying ontstaan (dg., Org., I, p. 473 Tolg. y en hierboTen $ 87). — De stamper is 6f oDmid-dellyk op den Truchtbodem (J 111) Tastgehecbt, 6f middellijk, als er een afzonderlgk deel, een vruchl' stoel {gynophoTTum of carpopharum) tosscben den Truchtbodem en bet benedeaste gededte Tan den stamper geTonden ^ordt» b. t« Geuim rivah en Fraga-ria veica of de gewone aardbezU, waarTan bet het eetbaar gedeelte uitmaakt. Bg PaMiiflora en Gynan-drop^U {Cleome) draagt bet teTens de meeldraden en bij Lychnis viscaria^ Silene frutieo^a en meer andere Caryophyllaceae daarenboTen ook de bloembladen. Het is in de boofdzaak alzoo een inferno-dium (§ 43), eene Terlenging Tan den bloemsleel en Tan de as der bloem, Podogynium daarentegen, gelljk dit kunstwoord door sommigen onders Cbeideu wordt, is uiet zoo zeer een Terlengsel Tan den bloemsteel, als wel bet steeltje Tan de vrucht zeWe (de petiolus Tan het folium carpellare J 136), b. v. Papaver, in welk geTal men echter eTen goed zoode kunnen zeggen ovarium stipitatum (§ 45). Ook de eeta der Musci (§ 114) kan biertoe gebragt worden. LurK, J?/. I p. 308-3io; dg., Org,^l^ p. 473 Tolg., eo H, p. 9-10; AUG. DE ST. BILAIRE, t. a. pL, P* 463-468; JUSSIEUy p. 287-390. Gymostemium Avordt door sommigen het zuiltje geheeteo, dat 10 de Orchideae zoo wet het stigma (§ 113) als de aniherae drasgt. Verg. blume, in de Rumpkia, It p. 195 Tolg., pi. 67-70. § 130. De stamper zelf bestaat meest uit drie deelen, waarTan bet benedenste bet vruchtbegimel (ovarium of germen) gebeeten wordt en meest zamen-gesteld is uit een buitenste deel, dat later OTergaat in bet omkleedsei der zaden in de Tracht; en uit i6n of meer daarin bevatte eiije (avula)f dat zgn de aanttaande zaden. Bg de rijpwording der Trucht groegen de mranden yan het vruchtbeginsel dikivgls met de eitjes zamen; Terscheidene van de eitjes -verdwijnen dikwgb zonder tot wezenlgk zaad oyer te gaan en, door yer- groegiDg of misdraging (abortui), ontstaan er na de beynichtiDg yerscheidene andere yerderiDgen, waarom de Leonis yan het vruchUbegi^el yoor het regt yerstand yan de ware natuur der yolkomene yrucht van yeel belang is, — Hen yergelgke b. y. de onrgpe en de rijpe yrucht yan Ae^culus en yan Fraxinu9. § 13t. Op het yruchtbeginsel yindt men het MtijU tje (styltM) y dat ech Ter somwärken ontbreekt, in welk geyal de Hetnpel (§ 132) ongesteld [stigma sessile] genoemd wordt. Het is meest draadvormig of althans rolrond; in enkele geyallen meer of min bloemblad- acbtig yan gedaante. Het komt 6f uit den top des Truchtbeginsels 6f zijdelings, 6f in enkele geyallen nog lager yoor, zoodat er dan, b. y. in de Borragineae ^^n gemeensehappelgk deel (gynobasis) is, waaruit ^n de stylus ^n de ovaria^ met welker yoet de stylus zamenhangt, ontstaat. Dan spreekt men yan een sty^ lus gynohasicus of basilaris, Het aantal der stijltjes of stempels (§ 132) komt dikwgis overeen met dat der hokjes, waarin het yruchtbeginsel yerdeeld is. 