A history of England principally in the seventeenth century
Ranke, Leopold von, 1795-1886
Ick sie by continuatie dat de Franse tegenwoordigh geen vreede en begren, want het klaer is dat het onmogelyck is gedurende de Champagne een Vreede te sluyten sonder alvoorens een stilstandt van Wappen, want hoe kunnen syn de geallieerdens verobligeeren tot het aennemen van d' geoffreerde conditie sonder daer tyt toe te hebben, enden en hebben de Franse geen volkomen securityt dat de vreede gesloten sal werden als wy ons verbinden de geallieerdens daertoe te obligeeren soo dat sulcke voorgevens niet anders als pretexten syn om de negotiatie te verschuyven en ick kan niet begrypen hoe sy in het raisonneeren sulcke saecken staende kunnen houden, sonder rondt uyt de verklaeren van tegenwoordigh niet te willen handelen ofte sluyten. Wy hebben tot myn groote leetweesen moeten resolveeren van het secours van Ath niet te tenteeren, soo dat sy in korte daghen meester van die plaets sullen syn, of dat haer facielder sal maecken twyfele ick seer, men sal daerop evenwel met voorsightigheyt dienen de arbyden want ick wel gepersuadeert ben hoe meer men haer presseert hoe meer sy terugh sullen gaen, maer aen' aendre kant is het oock seecker dat onse saecken alle dagh sullen verslimmeren, en vervolgens erger conditie van vreede hebben te verwaghten, indien de negotiatie moet afbreecken, soo hadt ick het liefst, dat het op het mindst was van Con. Jacob direct nogh indirect assisteeren; want sonder dat is het voor my onmogelyck een vreede Sloven, het geen in den staat klaer kan werden gedommere, en' ick ben verseeckert dat Engelandt noyt anders tot een vreede soude consenteeren, want hat in der daet geen vreede voor ons soude sondem maer alleen een separatie van alle onse geallieerdens, om soo facieler geinvadeert te weerden, soo dat indien het werck daer op breeckt soe heb ick sekkerlyck alle assistentie tot continuatie van den oorlogh van een Parlement te verwaghten. In 't Leger tot Promelle, 3 Juni 1697. Ick ben wel tenemael van U. Ed. sentiment hoe meer advances wy aen de Franse sullen doen hoe meer sy sullen reculeeren; maer naer-dien wy den vreede soo nootsaeckelyck van doen hebben, soo sullen wy met haer moeten negotieeren. Ick ben volkomen met U. Ed. eens wegens de metode 1. dat men met de Franse adjusteere alle de pointen soo voor ons als de geallieerdens distincteck en sien hoe veer men het kan brengen, en ten 2. de oeffene met de geallieerdens over spreecken en overleggen wat expedienten te vinden syn. Ick *meen dat men van nu af aen al heel resollut met de Keyserse behoorde te spreecken wegens de nootsaeckelyck-heyt van den vreede en dat wy niet langer en kunnen oorloghen, want sy syn d' eenighste daer het dogh op aen sal koomen, want Spagne sweet U. Ed. dat tenemael voor d' vreede syn. Ick en.twyfele niet dat soo ras Ath over sal syn ofte de Fransen sullen een termyn stellen tot acceptatie van d' geoffreerde conditie. Palmquist Seal het ock 't Welck ons niet weynigh sal embarasseeren, want die manier is over- draginglyck en toont deselfde superioriteyt als van te vooren tot Nim- wegen, maer dit is niet te prevenieren, ick oordeel daerom oock te nodiger, dat men hoe eer hoe liever de negotiatie voortset, het fascheuste is, dat het alles van haer dependeert. — Ick ben oock van U. Ed. sentiment dat men aen d' andre kant vigoureuse resolution behoorde te nemen en alles soo veel doenlyck prepareerde tot continuatie van den oorlogh, maer ick vrees seer dat de Franse onse swackheyt te wel kennen om haer daer door facielder te doen werden, evenwel moet het werden gedaen. — Indien de Fransen niet willen beloven, Con. Jacob direct of indirect CORRESPONDENCE OF WILLIAM III 1697. Sie voor mecken, is het voor mecken, de voor mecken de vreede te maecken, 't welk oock wel met den eerste dient geweeten te werden. Het werck van Holsteyn bekommert, my seer, want indien dat den. hostilityten daer begint is alles in confusie. In 't Leger tot Promelle, 6 Juni 1697. Ick sie met leetwesen uyt de copie van het geen aen Molo is gesereven dat het de Franse de vreede nu niet ernst is en' het is onbegypelyck dat sy soo geeffronteert de waerheyt ontkennen, ick moet nogh seggen dat indien sy tot geen stilstandt van wapenen willen koomen als wy met haer eens syn en sy dan immers verseeckert syn van vreede, dat ick niet en kan begrypen hoe het mogelyck sal sal syn om tot een vreede te koomen hoe genegen wy daer toe oock soude syn. Ick approbeere U. Ed. gedaghten dat alle te geinteresseerde een tractaet opstellen en' sien Hoe veer men desele kann brengen. Wat England aengaet dat kan haest geschieden, bestaende in seer wey-nighen articulen. U. Ed. will uyt mynen naem daerover met myne Ambass. Spreecken, dat deselve ten eerste magh werden opgestelt, men heeft maer al te veel reedenen te gelöven, dat de Franse intentie hebben om my te bedriegen, waerop vooral dient gelet te worden, Indien de Keyserse en Spaense niet voorsightigh en antwoorden op het pampier van d' Franse, soo sullen sy seeckerlyck teruggaen van d' prairiminarien, 't geen in maniere de heele negotiatie met alleen los soude maecken, maer verlooren. Het is seer remarckabel 't geen Colliers U. Ed. van Constantino-polen scryft. U. Ed. weet dat ick altyt van opinie ben geweest dat de Franse geen intensie hadden de vreede maecken als naer de campagne, waerin ick nu meer en meer wert geconfirmeert, allhoewel ick hoop soude hebben dat indien ick tydigh genoegh kan krygen de trouppes die ick op de Maes verwaght, dat sy behalven Ath niet veelmeer progressen hier sullen kunnen doen en aen den Rhyn nogh minder, maer bet geen meest to aprehendeeren is, in Catalonien en het nemen van Gallioenen, daer ick seer voorbekommert ben. In 't Leger tot Promelle, 10 Juni 1697. Voor soo veel ick tegenwoordigh kan begrypen de staet van 't ne-gotiatie van vreede soo scheynen de geallieerdens nu wel genegen tot het aenneemen van geoffreerde conditien, maer de Fransen soecken de negotiatie uyt te stellen maer niet tenemael aftebreecken gelyck het wel blyckt uyt het antwoort voorlede Saturdagh gegeven, men sal nu soo voort moeten negotieren, maer Godt weet wan daer een eynde van 328 EXTRACTS FROM THE sal werden. De Keyserse moeten wel toesien van aen Franse geen occasie te geven omte recilieren van 't geen sy geoffreert hebben, want nu betere conditien te verwaghten als de preliminarien is belaghelyck en daer staen onse saecken God weet niet toe. Ick verwaght seer weynigh van d' conferentie die U. Ed. my scryft dat den Heer Boreel met de franse Ambass. hadt afgesproocken : het is naer myn opinie Klaer dat sy geen vreede begeeren als naer het eynde van d' campagne. In 't Leger tot Promelle, 17 Juni 1697. Ick meen dat U. Ed. op de reghte wegh heeft gebraght de nego- tiatie tusschen de Franse en my en dat men op die voet moet voorgaen ende afwaghten wat expedient by haer sal werden voorgeslaen om ver- seeckert te syn dat naer den vreede sy Con. Jacob nogh direct nogh indirect sullen assisteeren. Want sonder dat weet U. Ed. dat met Engeland geen vreede is te maecken, Ick ben volkoome van U. Ed. sentiment dat d' expediente van haer kant moet koomen, want alle die wy sullen voorslaen en sullen heer niet gevallen. Het is onbegrypelyek dat de Keyserse nogh in hoop ofte verwähnte pretendereeren te syn om meer van de Franse tegenwoordigh te krygen, als de praeliminarien, indien sy daer verder by persisteeren soo is het klaer dat sy de vreede niet en begeeren, waer in de Franse vrees ick tegenwoordigh eens met haer sullen syn. Ick en kan niet sien dat op die manier als de negotiatie tegenwoordigh voortgaet, daer een eynde van is te verwaghten in Jaer en dagh en dagh en oock niet sien dat met uytstellen onse saecken sullen verbeteren maer ter contrarie verslimmeren, behalve dat ick meen dat het voor ons een necessiteyt is om in 't korte te weeten ofte de Franse de vreede nogh willen ofte niet. Want indien sy die nu niet en begeeren, gelyek Presumeer, so is het seckerklich ons interest dat de negotiatie wert afgebroocken hoe eer hoe liever, want daer kan voor ons niet ruineuser syn als de negotiatie te continueeren als en geen aparentie is tot een conclusie te komen, want de hoop tot een vreede in d' mensche gedaghten, soo wel in Hollandt als in Englandt doet alles verslappen en het quatste effect van de weerelt, daerom is het ten alder uyterste noos saeckelyck dat men op middelen en expedienten bedaght magh syn om dese negotiatie sonder verder uytstel tot een conclusie te brengen ofte aftebreecken. — In 't Leger tot Promelle, 20 Juni 1697. Ick ben tenemael van U. Ed. opinie als men verobligeert sal syn de negotiatie aftebreecken, dat het niet alleen geschiet op het point dat my rassen maer op alle d' andre te sacmen, het is seccker dat wy in die onseeckerheyt of wy een vreede sullen hebben ofte den oorlogh moeten continueeren niet veel langer behoorde te blyven, sick wenste seer dat de Franse een goet expedient konte voorslaen daer men eenigh seeckerheyt in hadt dat sy direct noghte indirect Co. Jacob sullen assisteeren, sonder daervon specialyck in 't tractaet van vreede mentie te maecken; maer ick beken dat het seer dificiel sal suytedencken, in alle gevalle wy kunnen geen voorslaen, synde seecker dat alles dat Vivan onse kant quam niet en soude werden geadmitteert. — In 't Leger by Brussel, 27 Juni 1697. Het concept van tractaet tusschen Vranck. en my en heb ick geen remarques en kan op die manier werden overgelevert, mits het art. van Orange daer bykomt, maer wat het separaet art. aengaet raeckende Co. Jacob meen ick niet dat dienstigh is op die manier overteveren, naer dat de Franse haer soo positif en verscheyde maelen hebben verklaert op die voet niet te willen tracteeren, ende gelyck men dogh geobligeert sal sondem om eenigh expedient 't admitteeren indien men de vreede tegenwoordigh wil maecken soo oordeel sick het best te syn de boogh soo hoogh niet te spannen om dat men naederhandt al te veel soude moete toegeven, dat naer myn opinie geen goede metode van nego-tieeren is. — De constitutie van saecken van d' werelt syn soodanigh, dat ick meen ten uyterste noodigh is, dat ick ten eersten met U. Ed. magh spreecken; daerom moet ick U. Ed. magh spreecken; daerom moet het Yag ht tot Willebroeck koomen. In 't Leger by Brussel, 11 Juli 1697. Ick verständige met blytschap uyt U. Ed. brief van 10. dat deserve ge-luckigh in den Hände ich bin gereverteert, ich ben ock bleyde te verneinen de protestatie die de franse Amb. doen van haer cincere intentie tot de vreede en een korte eynde van negotiatie te willen maecken, aen bet laeste en geef gans geen gelöt mäer het is goet dat men so claer siet dat sy het afbreecken van d' negotiatie aprehendeeren 't geen bet eenighste exempel is die wy overigh heeben om haer tot een korte conclusie te brengen. — Daerom is het nogh te nodiger om de negotiatie te presseeren en daer is geen middel bequemem als door de secrete negotiatie met de Amb. van de Staet, want door den Mediateur die soeckt seckt seckt als longueurs. Het k omt my onbegrype- lyck voor dat wy op alle d' ecentieele pointen met de Franse eens syn en dat wy tot geen vreede en kunnen geraecken ende dat alleen uyt 33o EXTRACTS FROM THE suspitie, dat het ons van beyde syde niet ernst is. My dunckt dat men dat in \ korte soude kunnen eclairsiseeren ende tot het eene of andre eynde brengen. De G. van Portland heeft U. Ed. geinformeert van t' geen tusschen den Mr de Boufflers en hem is gepasseerd daer ick weynigh verwaghting van heb en seeckerlyck het antwoort dat hy sal ontfangen, sal in generale termen syn, soo dat het geheele werck in den Hagh moet werden gedaen als ick altyt van opinie ben geweest. Ick ben wel van U. Ed. sentiment dat het beter was dat d' engage- ment ofte belöft die Vrank. soude doen van geen van myne vyanden 't assisteren ofte diergelyck waer Co. Jacob soude werden in begrepen niet reciproque was maer daertoe sal men de Franse niet brengen soo dat alleen in d' Extensie van dat artiquel meest sal moeten werden gelet dat Co. Jacob daerin vooral wert begrepen, sonder dat hy genoemt wert, nu dat het schynt als of het de Franse ernst was die negotiatie voort te setten, soo dient men geen tyt te verliesen, maer als men seyt het eyser smeeden terweyl het het is. — In 't Leger by Brussel, 22 Juli 1697. Het en heeft my niet gesurprene, dat de Franse een termyn hebben gestelt tot acceptatie van haer offres, want om de waerheit te seggen het en soude niet reerielyck syn dat sy altyt soude verbonden syn om die goet te maecken, siende hoe lang de negotiatie heeft gedeurt en de weynigh inclinatie die de Keyserse toonen om die te willen aenneemen, behalve als men haer superioriteyt considereert, soo kan men het so onredelyck niet vinden en het komt my niet voor dat het tegenwoordigh kan werden aengesien te geschieden met deselve hauteur als voor dese. — Het is vreemt dat den Mediateur daervan geen ope-ning heeft gedaen aen d' geallieerdens. Want het is wel seecker dat de franse Ambas. die denuntiatie sullen hebben gedaen, het ge En my gans niet aen en staet is, dat op de vraegh die den Heer van Dycvelt heft gedaen, dat Barcelone verlooren synde hoe dat sy het dan begrepen en het antwoordt synde, daer niet op te syn gelast, vrees ick seer dat alles nogh seer onseecker is. — Men sal nu moeten de Keyserse en d' Spaensse presseeren om de conditie aentenemen binnen den tyt, alhoewel ick beken dat se wat kort is genomen, maer mogelyck soo veel te beter om een spoedige eynde van 't werck te hebben, ick geloof men sal daertoe ordres moeten senden aen Mr Lexington en Heemskerck om hetselve tot Weenen te presseeren en te denuntieren, dat wy den oorlogh niet langer kunnen voeren. — Den G. van Portland sal sigh aen U. Ed. justiferen van d'valse rapporten van dem gedaen, sick gelöt hy overmorgen weder een entrevue, voor de laeste mael met den Mr de Boufflers sal hebben. Loo, 27 Octob. 1697. Het bekommert my seer te vernemen met wat voor een hauteur de Franse haeres onredelycke pretensien sustineeren, tegens den Keyser en het Ryck. Ick en sie evenweltegenwoordigh geen ander remedie voor haer als de vreede te sluyten op soodanighe conditien als sy kunnen erlangen, want indien den termyn elabeert een dat sy hebben geteykent, soo is het klaer te sien in wat confuse en desolate staet het Ryck sal worden gebraght, 't welck my niet weynigh chagrineert, den tyt synde soo kort sal sick met groote impatience. verwähten te vernemen wat daer van sal koomen. — Kensington, 13 Novemb. of 3 Decemb. 1697. Ick ben bleyde dat de franse Amb. sulcken civilen tael hebben gevoert, alhoewel daer weynigh goets voor het werck van Religie te verwaghten is, sick hoop dat voor al die Princen geen verder dificultyst sullen maecken om het gemaeckte tractaet van vreede wegens het Ryck te ratificeeren, welcken termyn in korte daghen staet 't expireren. Ick ben nogh al bekommert voor de evacuatie van Luxembourg, t geen de franse Ambass. aen U. Ed. daeromtrent hebben geantwoort schynt my toe seer equivoque, ende het geen my meest aghterdoght van alles geeft, is, dat de Franse tot nogh toe haer Trouppes niet en reduceeren altoos seer inconsiderabel, ende U. Ed. weet hoe seer sy op de menage syn gestelt. Het is my leet dat het werde van d' guarantie en assouatie soo weynigh voortganck heeft; men sal daerop naer myn oordeel harder moeten dringen, als de evacuatie van alle de plaetsen sal syn geschiet, wantick dat de eenighste securityt van vreede aghte. — Nu dat de Deense Amb. ordres hebben ontfangen om te tracteeren, sal men wel dienen met den eerste hetselve voorttesetten soo veel doenlyck. — De confusie tot Luyck bekommeren al seer, sick meen dat wy ons daermede behoorde te moeyen, ende tot dien eynde aenstons ymont naer Lyck senden om verder quaet voor te koomen, en de difTerenten tusschen den Prins en Staten te associeeren. — Die drie groote saecken die ick oordeel dat van d' meeste impor- Antie syn, om in den Staet te werden geregleert en geresolveert, is het werken van d' restanten van schulden, de geprojecteerde fons tot de fortificatie ende het aenneemen van mariniers volgens het concept; ick sie met leetweesen d' obstaculen die het collegie van admirt van Amsterdam daeromtrent bybrenght volgens U. Ed. scryvens, dat onverdragelyck is. — Kensington, 10/20 Dec. 1697. Het is my seer leet dat ick aen U. Ed. moet berichten dat de sacken van daegh in het Parlement seer qualyck syn afgeloopen synde in het committe van het legerhuys gevoteert, dat alle de Troup- pes die seedert het Jaer 1680 syn geworven sullen werden afgedanckt, soo dat ick dan geen meer Trouppes in dienst soude houden als in Conck Carels ty t, welck qualyck 8000 man kan uytmaecken, hoe dit te redresseren sal syn enweet ick niet maer vrees voor groote desordres en confusie. — Kensington, 17/27 Dec. 1697. Het is my leet, dat de vergadering van Hollandt gescheiden is sonder dat U. Ed. heeft kunnen concludeeren het consent voor fortification, ick hoop dat op haer weder komste U. Ed. dat nodigh wercken tot conclusie sal kunnen brengen, als mede het aennemen van mariniers, daer aen ick my soo veel laet gelegen syn, ick ben bleld dat het consent is gedragen, wegens de restante, indien U. Ed. oordeelt dat ick aen d' vier Provintie dien te scryven, soo versoek ick U. Ed. van my te willen toesenden een concept van een brief. Kensington, 7/17 Januar 1698. Doen ick voorlede dynsdagh besigh was aen U. Ed. te scryven ontstack den brandt in Whythall, 't welck het geheele huys te weeten het principaelste in d' asche heeft geleyt. Het soude een grooter verlies syn voor anderen als voor anderen als voor my, want sick daerin niet konde woonen, evenwel het verlies is groot, daer nu niets tegens is te doen als Godt te bidden voorhett toekomende van diergelycke ons te willen bevryden. — Kensington, 11/21 Januar 1698. Het is my seer leet dat de Hr van Amsterdam haer soo sterck kanten tegens de mariniers, U. Ed. heeft haer reedenen soo klaer gebatteert dat ick nogh hoope heb dat sy veel light tot eenigh tempe-rament soude kunnen werden gebraght, alhoewel ick het humeur van d'Hudde in dese occasie seer vrees, weetende dat hy niet light van syn opinie in sulcke saecken afgaet. Ick versoeck Evenwel dat U. Ed. daerop onophoudelyck wil arbeyden. — Ick ben seer bleyde dat consent is gedragen in het werck van d' fortificatien, ick sal van U. Ed. verwähnten wat devoiren ick by de andere Provintie daer van ick Stadthouder ben sal aenwenden, om mede deselfde consenten te dragen als Hollandt heeft gedaen. Kensington, 1/11 Februar 1698. Stepney was al vertrocken en' sal aparent nu in Hollandt syn en' heft ordre om U. Ed. directie te volgen. Ick meen dat het goed sal syn dat U. Ed. hem seyt dat hy pretexert syne voornaemste commissie tot Berlin te syn, om wegens het werck van Neufchastel te spreecken. Ick ben oock van sentiment dat hy derwaerts een reys moet doen om myne pretensien te pousseren, alhoewel ick moet bekennen dat ick geen groote opinie van die geheele saeck heb en datter weynigh aparentie is, dat ick oyt in possessie van dat landt soude kunnen koomen sonder aen Vrank. den oorlogh Aenten. Men sal al met veel voorsightigheyt in die saeck moeten procederen om sigh met Frank. Niet al te seer te comitteeren, 't geen in dezen tyt niet rassaem is. — Kensington, 21 Maert of 1 April 1698. Heb ick onfangen U. Ed. brieven 21 en 22 Maert neffens copie van den brief die U. Ed. aen d' Gr. van Portland heeft geschreven, waer in ick meen dat U. Ed. die importante materie tenemael heeft gepent en d' seeckerlyck alles geseght dat daerin kan werden gecon-sidereert. Men sal nu moeten afwaghten ofte de Franse tot particulativten sullen willen koomen waeraen ick twyfele, en' nogh meer hoe het mogelyck sal syn om expieramenten uyttevinden om die importante negotiatie tot een goede conclusie te brengen, want onse interessen syn soo different dat ick qualeyck sie hoe het mogelyck sal syn om die te kunnen concilieren. — Behalve dat de grooste swarigheyt die my in dit geheel werck vorkomt dat men soo weynigh staet kan maecken op D'agreementen die men met Frank: neemt en, ende haer maght soude dan nogh soo veel te considerabelder syn, dat sy nogh meer vryheyt soude hebben om de tractaten 't observeeren soo veer als het met haer convenience soude overreenkomen, waer van wy maer alteveel experientie hebben. — Aen d' andre kant sie ick niet, hoe het ons mogelyck sal syn  in possessie stelt van die monarchie. Evenwel kan men anders niet doen als alle die mesures te nemen die U. Ed. van mentioneert, vooral dient men te arbeyden dat den Keyser enden C. van Beyeren haer met den anderen wilde veracordereeren wegens de successie, andersins is het voor ons On mogelyck om reghte mesures te kunnen nemen. — Kensington, i/ii April 1698. Ick vinde dat de menschen alhier meer en meer beginnen te apprendeeren de doot van den Co. van Spagnie, synde gepersuadeert dat deselve den oorlogh soude naerslepen. Daertoe sy wel scheynen gerewe te syn in sulcken geval, maer soude niets ofte weynigh willen contribueren, als het geen de zee raeckt, en de oorlogh te lande bevoolen laeten syn aen den Staet en d' andre geallierdens geen by haer niet uittevoeren soude, maer aen d' andre kant sien ick oock geen aparentie altoos dat ick het Parlement oyt sal kunnen persuadeeren om soo veel gelt te geven om soo een considerabel aental van Troups te onderhouden in d' spaense Nederlanden, als ick in dese voorlede oorlogh heb gedaen, en' evenwel Sonder dat en sie ick geen possibilityt om die te defenderen. Den G. van Tallard heeft van dagh by my geweest in een parti-culiere audientie en heeft my geproponeert hetselve dat Pompone en Torey — aen G. van Portland hebben gedaen, waer van U. Ed. sonder twyfel kennisse sal hebben. Ick heb daerop geseyt dat die saeck van te groote delicatesse en importance was om op die propo sitie te kunnen antwoorden, noghte eenighe maecken gelyck hy versoght, geconsidereert dat ick en den Staet in Alliantie waeren met Prinzen die in die successie geinteresseert waeren, maer dat ick wel met hem in raisonement sonder eenighe engagement wilde treeden soo dat wy dan een seer lange conversatie op die importante materie hebben gehadt en' veel raisonnementen aen wederseytslyck syn gevallen en' ick heb doen blycken dat ick geen accomodement en koste voorsien ofte ten minste aen d' Keyser soude moeten werden gece deert alles het geene Spagne nu in Italien besit, aen d' C. van Beyeren de Spaense Nederlanden, niet in D'esto daer hy nu syn, maer een stercker en' grooter Barriere, daer men naederhandt soude kunnen overspreecken, ende aens onse eenige Havens in' Middelsey Zee en in 't West Indisch, tot verseeckering van onse commertie, neffens en reglement van commertie voor byde natie. — Dit is in 't korte 't gegen in die conversatie is gepassert, waer van hy niet manqueren sal rapport te doen, en' konnten en twyfel niet of sal my naerder sprecken. Ick heb daervan kennisse gegeven aen G. van Portland. Ick meen dat 'ick my niet te veer heb uyt gelaeten, seckerlyck niet in yets geengageert. — Hier kan Dienen in cas van het subiet overleyden van Co. van Spagne waer by ick niets verder weet te voegen. — Ick sie dat volgen sy genie met veel finesse met U. Ed. will proceed, want Tallard heeft veel resoluter met my gesprocken, waer van ick U. Ed. in t' korte by myn laeste brief reeckenschap heb van gegeven, ick en twyfele niet op meyn wederkomste te Kensington naerder van hem te hooren, als mede in weynigh daghen. Van G. van Portland van Wien ick gisteren een brief van heb ontfangen daghs naer dat hy van syn reys weder was gekomen, van Pr. van Vanderont te hebben gesien in syne doorreyse door Frank. soo dat hy niemandt van d' Ministers nogh hadt gesien, ma'er meende 't selve daghs daer aen de toen soo dat ick alle euren van syn brieven verwaghte, alhoewel ick seer gepersuadert syn dat de Franse niet verder sullen uytkoomen ofte presenteeren als gedaen hebben en' gans Niet aenstaen de conversatie die ick met den G. van Tallard heb gehadt. — Windsor, 3/13 May 1698. Heb ick alhier ontfangen U. Ed. brieven van 6. en 9. deser, ick devier gans niet van U. Ed. sentimenten op dat geheel important werck, het sal al seer difficiel syn die negotiatie te manieren op deselve ma- nier als de secrete wiert gedaen voor het maecken van d' Vreede, also ick qualyck kan geloven dat Vranck. daertoe sal willen verstaen 't welck men haest sal sien als den G. van Tallard antwoort sal hebben ontvangen. — Kensington, 3/13 Juni 1698. Men hoort tegenwoordigh  U. Ed. kan niet gelöven hoe dit een intricaete saeck is. — Kensington, 1/11 Juli 1698. Den G. van Portland sal met den G. van Tallard op dien voet spreecken als U. Ed. my heeft gescreven, synde verobligeert geweest seer assidue te syn in het Parlement is oorsaeck dat het nogh niet en is geschiet. — Loo, 14/24 August 1698. Den G. van Portland sal U. Ed. reckenschap geven van het geen met den G. van Tallard is voorgevallen, ende maeckt staet om diensdagh ofte woensdagh naer den Hagh te gaen om met U. Ed. verder daer omtrent mondeling te confereren, ende alles soo veel doenlyck 't adjusteeren. — Kensington, 6/16 Decemb. 1698. Ick ben voorleden Sondagh avont alhier gearriveert in goede geson-theyt, hebbende een gemaekelycke passage gehadt alhoewel twee daghen en Twee naghten op Zee ben geweest met een contrarie wint die seer slap was, maer seer goet weer. — Huyde het Parlement voor d' eerstemel geseeten en het Lagerhuys een speeker genomineert te weeten Sr Toms Littleton 't welck een seer eerlyck man is, en vervolgens een seer goede saeck, deselve sal myn aenstaende vrydagh werden gepresenteer torn myn approbatie, als wanneer ick myn aenspraeck aen het Parlement sal doen 't welck ick tot dien tyt heb gediffereert. Het is onmegelyck oordeelen wat het succes van deze sessie sal - syn, maer naer de kortheyt des tyts die ick hier ben geweest soo sie ick klaerlyck dat de grootste difficultyt sal saebe het aenhonden van trouppes, tegens het welcke een wonderlyck Voorordel is, dat ick niet en weet hoe gesurmöteert sal kunnen werden. — Heinsius to William III. 'S Hage, 4 Feb. 1698. Sire! Ick hebbe huyden onfangen Uwe Majest. Hoogst gedagte missive van den 21. January laest leden. — Uwe Majest sal na het scryven van deselve uyt de myne nader verstaen het gene omtrent het corps mariniers en het Regiment voor de Chirprins van Brandenburg is voorgevallen, het eerste is by provisie gevonden maer op het tweede syn die in Amsterdam nogh seer difficyl, sick sal moeten uytvorschen waer het hen eygentlyck schort, om die ombrage die sy hebben is 't doenlyck wegtenemen, maer het sal mede seer difficyl syn. Men segt dat het Regimt van Brandenburg alreede gevorden is en tot Cleve synde seer schoon en uytgelese Volk. De Prins van Nassau Saerbruck daer van geadverteert synde heeft daerover alrede geschreven om hetselve in. Dienst te neemen, ick sal sien hoe ick het by haer Hoog. Mog. stelle, middelerwyl dat d' andere Provintien daerop resolveeren. Wat de consenten tot de fortificatien belangt, daer. omtrent doe ick by provisie myn best by d' andere provintien om de consenten uytte-werken en als ick het soo verre gebragt sal hebben als ick kan sal ick Uwe Majestyt een project missive senden om het tot perfectie te brengen volgens Uwe Majestyt orders. CORRESPONDENCE OF WILLIAM III. 1698. 337 Ick hebbe het proces neffens de quartieren van Gelderland door-gelopen en sal soo ras doenlyck Uwe Majestyt daerover een advys laten toekomen, maer hetselve is so volimineus en van sulcken estendue datick vindt wel syn kan dat het soo sal kunnen werden afgedaen, dat de tegenwoordige staet van oorlogh daer na soude worden gerepartieert, oock vindde ick uyt de lecture van de stucken geene groote swarigheyt, dat de voorgaende repartitie nogh dit jaer plaets hebbe. Het geen Uwe Majestyt scryft wegens \ gene altans in het Partement passeert smert ray in myn hard, als ick overdencke de quaede effecten die 't selve sal doen onder de geallieerden, d'onsekerheyt waer in. Sulk sal stellen de saeke van Engeland en den voet die het sal gevven aen de Koning van Vranckryck en den vedem van den vreede in een continuele onrust doen houden. Men moet het evenwel opnemen soo het legt dewyl het niet te veran- deren is en doen ontertussen alom syn best voor de gemene sake, 't gene we hoopen dat God almachtig altyt sal segenen, het komt my te chagrinant voor om dat ick uyt andere advysen verstae dat het soo wynigh stemmen hebben opgegevcn. — Ick hebbe huyden aen de Princesse van Nassau volgens Uwe Maje- sty yt orders aen gescreven, des selfs goetvinden omtrent de van voorst, alsmede dat ick van haer al antwoord hadde ontfangen, dat sy de voorslag goedvont versoeckende dat ick wilde besorgen dat by den Staet daer over aen de provintie mogte worden gescreeven. — Ick hebbe een brief ontfangen van d' Heer Ham waer hy scryft, dat bekommert is over de besendinge van d' Heer Stependy an het jHof van Brandenburgg, de Churfurst hadde gesegt, soo de Koning Dankelman in syn protectie neemt, sullen daerme inconvenienten uyt resulteren, dewyl hy van deselve te groote outrage hadde ontfangen om die te dissimuleren dat syn liberteiten aen de Churfurst niet saemen konden gaen, dat hy nu in een goede plaets was en dat men hem daer soude laten, ick kan niet anders mercken als dat door de beweginge die Uwe Maj* alrede gemaeckt heeft mede by provisie gesluyt heeft, dat men met die groote fougue niet is voortgegaen het geen het eerste oogmerke wel was, nu soude het in bedenken kunnen komen ofte met de besendinge niet een weynigh soude konnen werden getraineert sonder dat men daer van eclat maeckte — de resolutie van zulk te doen evenwel blyevende want daer mede sal men effectueeren dat Churfurst niet meer werde geanimeert en dat men ondertussen sal stil staen, sullende de rest onmogelyck wesen soo schielyck te doen maer tyt requireren verder soude in deliberatie koomen eer de besending voortging of men niet een ander rede soude kunnen geven aen die besendinge die dagelyks genoeg sullen voorkomen, en RANKE, VOL. VI. Z 338 EXTRACTS FROM THE dat men alvoreens maeckte dat die daer quam wel wierd ontfangen. 'S Hage, 14 Februar 1698. Sire, Monsieur Stependy is alhier augekommen en hebbe ick bereits eene conferentie met hem gehad; hy is seer van opinie soo als ick laest aen Uwe Majesteet hebbe geadviseert, dat syne uytterlycke principale commissie geen relatie tot de saeck van Danquelman moet hebben, vervolgens dat het wel best convenieert sal wesen dat syn eerste aanbre-dinge tenderen om de Churfurst te filiciteeren met de vreede, te bedancken voor alle syne goede aengewende devoirs geduyrende den laesten oorlog, hem nodige tot de continuatie van de opregte en sincere vrientschap en correspondentie tot conservalie van wedersytse Rycken en Staten en tot het laeste van de gemene sake sprekende aenstont van het aengaen van een goede en cortstondige guarantie en 't gaen daera En dependeert, verders geviel hem seer wel 't geene ick Uwe Maj est hadde gescreven wegens de sake, van Neufchastel oordeelende dat het selve sonderlingh aen dat Hof soude wesen, en meynde oock als het met Uwe Majestyts' welgevallen soude wesen, dat ingevalle het Hof na Pruyssen.vertrekt, dat hy dan wel een keertie na Neufchastel soude komen. CORRESPONDENCE OF WILLIAM III 1698. 339 'S Hage, 25 Maert 1698. Uwe Majesty's sal in de bygaende copie syn myne gedagten over de Franse propositie; ick hebbe daerin niet als duysterlyk aen gehaelt 't werck van een partage voor soo verre het ons kan roeren, soo om dat sulk nogh te prematuyr als mede dat het ten uyterste dangereus is, gelyck. Uwe Majesteet wel aenhaelt, heben wy daerover op 't. Loo gesproken, soo sie iets diergelyks in 'I sin hebben, sullen sy selfs wel uytkomen dewyl van haer zyde 't selve veyligh doen konnen, ende wy niet sonder veel te hazardeeren, maer so stuck gewys begonnen. Soude men de saek verder kunnen matureren, ondertussen dat men siet hoe de negotiatie tot Paris gaet sal men op alles moeten denken het geval enterende wat de doen, soo men met Vranckryck konde overeenkomen, dat soo de koning van Spagne geduyrende dese negotiatie stierf, alles in state soude blyven voor de tyt om den anderen te verstaen, soo als ick in 'te erste van myn brief aen den Grave van Portland hebbe gescreven, soude dat nogh enige hope van succes wesen. Wat ick vrese neen en selfs als wy al accoord werden dat het niet soude werden nagekomen. Het sal dan ten hoogste noodig wesen dat wy van nu an op alles praepareren. Ick meyne dat vooreerst behoorde te wercken dat de Keyserse en Churfurst eene gemene lyn troken tegens Vranckryck, by provisie het particuliere sustineren en pretentien wat aen de zyde stellende en dat gelyck de Churfurst alrede segt voor de Keyser het beleyt en haer dirTerenten stellen aen Uwe Majesteit en den Staet, op dat men door dat middel eviteerde, dat Vranckryck die een ofte ande niet aenlaente, sick meynen dat Uwe Majesteit en den Staet hare gedagten hooren te laten gaen om den alien tyde soo ras doenlyck te water te kunnen armeren, dat de Keyser sorge draege voor de militie van 't Ryck ende de syne, vooral dat hy de vreede met de Turken tragchte te maken, en in cas tot Paris middelerwyl in de negotiatie niet was gedänge, sal men sigh nootsaeckelyck aenstonds met alle de forceen die men sal kunnen bybrengen jegens Vranckryck moeten opposeren oontront syne entreprises soo te water als te land en voornamentlyck in de Oostindien, en daer toe soude wel nodigh wesen alleen een simpel concert tussen de Keyser, Uwe Majestyt en den Staet. — William to Heinsius. Kensington, 6/16 Januar 1699. De saecken staen hier in 't Parlement desperaet soo dat ick in 't korte yets sal moeten doen dat in d' weerelt groot eclat sal maecken, Z 2 340 EXTRACTS FROM THE was van ick voor het tegenwoordigh U. Ed. niets verders en kan seggen. — Kensington, 13/23 Januar 1699. Ick gelöt dat wy nu beter koop sullen hebben van d' Keyserse, alhoewel ick verwondert ben van d' discourssen die de Ministers aen U. Ed. en aen Hopp hebben gevoert ende hoe het haer in haer gedaghten kan koomen dat Engeland en Holland, met haer mesures soude willen nemen om d' Ceurprins van Beyeren van d' successie van Spagne te secludeeren en' aentegaen tegens het gemaeckte Testament in syn faveur. Ick en twyfele niet of Vranck. sal my adverteeren van het geen hem sal voorkoomen van het keyserlyck Hof, op dat subject als Tallard my heeft beloofd volgens d' ordre die hy daertoe hadde. Ick wenste seer dat U. Ed. neffens den Heer Williamson de nego-tiant met Lelienroth konte voortsetten, ick heb hem oock daertoe ordre doen senden. En aen Robison, om tot Stockholm te negotieren wegens het Tractaet van commertie. — Het is my seer leet dat ick U. Ed. moet seggen dat de saecken alhier in quaeder staet syn als men kan bedencken en dat ick niet als confusie en mien en voorsie, indien Vrankr. daer toe gelt heeft gegeven is het qualyck geemploiert, wantick U. Ed. kan verseeckeren dat het niet van nooden is, want de menschen generalyck syn so verblindt ofte qualyck geintensionneert, dat geen coruptie van nooden is om haer te bewegen tot het total abandoneeren van haer securityt. — Kensington, 31 Januar of 10 Februar 1699. Ick heb dese Morgen met groote droefheyt en' ontsteltenisse ont- fangen U. Ed. brief door een Expresse, met onverwaghte tydingh van het overleyden van den Ceur-Prins van Beyeren het welcke de saecken soodanigh verandert dat ick tot nogh toe niet en kan voorsien de groote inconvenienten waerin wy sullen vervallen. Ick meen dat U. Ed. de saeck duydelyck in synen brief voorstelt, en' alles aenvoert 't geene in deze importante materie te considereeren staet. Ick heb gemeent dat ick voor eerst niets bequamer konte doen, als die ordres te schicken aen d' G. van Jersey, waer van den G. van Portland U. Ed. sal informeren ende op dien selfden voet aen G. van Tallard te doen spreecken, synde daer naer in syn geheel om nogh soodanige mesures te nemen als men diensiigh sal oordeelen. — Ick geloof wel dat Vranck. sal verklaeren by het secreet artikel te sullen blyven, maer indien deselve publicq ofte geweeten soude worden schrick ick voor de consequentie in 't reguard van de Staet CORRESPONDENCE OF WILLIAM III. 1699. 341 en my. Wat conduite wy tegenwoordigh in Spagne sullen houden en weet ick niet, want ick niet en kan begrypen dat wy oyt sullen kunnen aldaer verklaeren gedaghte te hebben tot de successie van d' Monarchic voor d' Ceurvorst van Beyeren, noghte veel minder het communiceeren nogh te advoueren aen het keyserlycke Hof, soo dat wy in geen kleyn Labirint en syn, den goeden Godt wil uns daer uythelpen. — Kensington, 7/17 Februar 1699. Ick verwähnte alle daghen antwoort uyt. Vrankr. van G. van Jersey op het geene hy volgens myn ordre sal hebben gepresenteert ter occasie van het overleyden van den C. Prins van Beyeren. Ick heb U. Ed. in myne laeste geinformeert van het discours van het discours van het overleyden van den Secretaris van Staet heeft gecontinueert van 't insinueeren dat het secrete artickel ook is koomen te vervallen, soo dat men nieuwe mesures end' engagementen sal moeten nemen, waeromtrent men beter sal kunnen oordeelen als het antwoort uyt Vrankryck sal syn gekoomen. Kensington, 14/24 Februar 1699. Het project dat U. Ed. my hadde toegesonden van het Coll. van Admiraliteyt van Amsterdam rachenden de mariniers, het getal van twee honderd is soo inconsiderable, dat het weynigh Fluke meriteert, behalve dat ick bereids geen hoop meer overgh heb dat ick hier in soldy sal kunnen houden myn Duytsche Gardes, soo dat men op expedienten sal moeten bedaght syn, soo door reductie van andre militie als andre posten op den staet van oorlogh, om daer uyt haer solde te vinden, ende en weet ick niet of dan in consideratie soude kunnen gebraght werden om eenige regimenten tot mariniers aen te stellen en die te brengen in geheel ofte ten deele tot laste van Collegien ter Admir. — Ick versoeck dat U. Ed. syn gedaghten daer- over wil laeten gaen. Kensington, 17/27 Februar 1699. Den G. van Portland sal U. Ed. toesenden een alternatief, die de G. van Tallard my heeft voorgeslagen wegens de successie van Spagne in faveur van den Hart. V van Savoyen, die in myn opinie sich in mein opinion is als den anderen in faveur van d' Aerts Hartogh. U. Ed. 