A history of England principally in the seventeenth century
Ranke, Leopold von, 1795-1886
Tetter handt sullen koomen, hoe noosekelyck ick oordeel dat men dese Negotiatie soo veel mogelyck wil spoedigen en voortsetten, daerom meen ick seer nodigh dat men het ten eerste Antwoort indien het nogh niet en is geshiet, als mede de noodige paspoorten toesende, sick en geloof niet dat van Weenen yets naeder is te verwaghte tot facilitatie van d' secrete negotiatie, maer dat men haer gesneden broot tal moeten voorleggen als men d'intensie van Frank. sal sweeten. Kensington, 7/17 April 1696. Ick hoop dat de conferentie tuschen den Hr van Dycvelt en Calais en syn voortganck sal hebben het is seer goet dat hy sich soo positif in syne laeste wegens Luxembourg heeft verklaert soo dat men me haest sal kunnen sien waer dat geheele werck op. Sal drayen, ick beken dat ick seer wensch naer een promte conclusie soo dat ick noghmals moet recommandeeren van den tyt soo veel mogelyck te willen menageeren. — Kensington, 10/20 April 1696. Ick hoop dat den Heer van Dycvelt nu al sal syn vertrocken om een aenvanck te maecken van d' secrete Negotiatie, daer naer ick seer verlang, en indien vvy eens kunnen werden sal daer geen ander middelen, gelyck ick in myne voorgaende al aan U. Ed. heb gescreven, maer indien het ongeluck soude gebeuren dat middelerwyl de Co- ninck van Spagne quam te sterven, soude ons gansch werck in groote confusie geraecken, en wy heel andere mesures soude moeten nemen. — K Ensington, 14/24 April 1696. Ick en begryp niet wel de difficulteyten van Calieres, ick hoop dat hy sal hebben aengenommen dezelfde proposite van een entrevue met den Hr Boreel tot Cas van Gent gehouden, hoe hy naederhandt met den Hr van Dycvelt sal confereeren, en weet ick niet wel, maer synde soo veer in 't Landt gekoomen als het Cas van Gent en meen ick niet datter veel swarigheyt soude syn om hem wederom tot Uytreght te 3io EXTRACTS FROM THE laeten koomen, om het werck van d' Negotiatie verder met den Hr van Dycvelt aftedoen. Ick beken noghmals dat ick gaerne daervan een spoedige afkomste van sagh. — Kensington, 21 April of 1 May 1696. Wy syn hier seor bekommert van geen tyding van Rooke te hebben maer de wint seedert twee daghen naer de westelycke kant geweest synde, sullen aparentelyk haevt van hem hooren. Godt geve ten goede, voor en aleer dat de meeste Hollandsche scheepen die nogh manqueeren sullen syn gekoomen en nogh eenige van d' myne die nogh in de revier leggen, de vloot sullen syn geeonjungeert, vindeick dat de meeste Zeeluyden alhier van gevoelen syn dat onse vloot niet behoorde uytteloopen, maer ick hoop dat in weynigh daghen alle die scheepen op het randevous sullen syn en middelerwyl sullen wy oock naer alle aparentie tyding van Rooke hebben soo datter geen swarigheyt meer sal syn, om de gecombineerde vloot te doen Zee keysen, en alle de coop Veraerly scheepen to doen convoyeeren voorby Brest, 't welche dan oock securityt sal gevven aen retourscheepen van Indien, daer de Hr van Amsterdam U. Ed. hebben over gesprocken, want nti een Esquader voor Brest te senden om Namour in te houden is belaghelyck ofte impracticabel en soude het reghte middel syn om d' selve in des vyants handen te doen vallen, ofte ten minste deselve aen 't uyterste perickel \ exponeeren. — Ick hoop dat U. Ed. voor de receptie dezes al raport sal hebben gehadt van het wedevaeren van d' Hr van Boreel met Calieres, ick ben nogh van sentiment, als ick in eene van myne voorgaende aen U. Ed. heb gescreven dat men geobligeert sal syn om Calieres tot Uytreght te doen koomen om met den Hr Dycvelt te confereren, en is het doenlyck dat groot werck tot conclusie te brengen. — Ick voorsie oock dat men al eenighsins de geallierdens sal moeten ver- vangen ofte daer sal niet te doen syn. — Ick ben seer bekommert wegens de negotiatie van penningen voor Brand*5* want indien daer geen expedient te vinden is om deselve te helpen vrees ick seer dat haer Trouppes onbeweeghelyk sullen syn, waeraen soo veel is gelegen want sonder deselve kunnen de Legers niet werden geformeert. — In 't Leger tot Waveren, i§Juni 1696. Ick kan wel sien uyt het scryven van Weenen dat men van daer niets positiefs vooreerst heeft te verwaghten wegens de secrete nego- tiatie, wel dat ick meen dat sy wel tot de secrete negotiatie sullen resolveeren naer wegens de conditie selfs sal men haer ultimatum niet CORRESPONDENCE OF WILLIAM III. 1696. 311 weeten, ende ick beken dat ick hoe meer en meer verlang om een spoe- digh afkomste van dat groot werck te hebben en naer myn opinie sal het op Straesburg aenkomen. — Ick en sie geen swarigheyt om met Swede te convenieren als Le- lienroth voorslaet, mits dat het niet en belet dat wy met de secrete negotiatie voort en gaen, dat ick niet en kan sien alhoewel ick wel gepersuadeert ben dat Lelienroth syn heele speculatie daerop loopt om die negotiatie te breecken dat vooral niet en moet geschieden, en op dien voet ben ick wel te vreeden, dat U. Ed. van mynentwegen belooft het geen hy pretendeert. — In 't Leger tot Corbay, 2^/um 1696. Het ongelucken aen d' Oesterse Vloot wedervaeren smerte my aen myn Ziel, naerdien het soo light was geweest te prevenieeren, alhoewel sick niet en kan sien dat de Hr van Amsterdam reeden hebben van aen UEd. en aen my te verweyten als deselve scheynen in haer missive aen UEd. te doen, als of wy yets daer in hadde genegligeert, niet beter weetende of dat wy daeromtrent alle orders hebben gegeven die in ons vermogen waeren. Ick hoop dat voor de protectie van d' Visschery goede sorghe sal werden gedragen. — Het geen Calieres in de laeste Conferentie aen Boreel heeft ge-seyt weghens Straesburg begint alwat te geleykenen en soude men wel daer door hoop krygen dat men van dat groot werck in 't korte wel een afkomste soude mogen Sien. In 't reguard van Lotheringen is het wel segänger dat de Keyser sigh geensins sal contenteeren met de restitutie als het by de Nimweeghse vreede was voorgeslaen, soo dat daeromtrent de franse oock al naerder sullen moeten koomen. Ick voorsie wel om een promt afkomste van die sack te hebben, dat men eenigh middel sal moeten uytvinden, om ons 't expliceeren wat wy redelyck vinden, want van 't Hof van Weenen heeft men noyt yets positifs te verwaghten. Ick weet seer wel hoe delicaet het is, dat wy ons soo veer uytlaeten maer ick sie geen ander afkomste van saecken, het sal wel dienen overleyt te werden. In 't Leger tot Corbay, 29 Juni 1696. Ick heb gisteren avont wel onfangen U. Ed. brief van 27 dez, en heb dien conform gescreven aen d'Hartogh van Savoyen en Ed. long du gallway door een extr. courier. Ick hoop dat de Hr de la Tour ou sal hebben gescreven volgens het geene hy U. Ed. heeft belöff, tick heb my gereferett aen Mr Gallway aen 't geene U. Ed. heeft belöffen, tick heb my gereferett aen Mr Gallway aen 't geene U. Ed. hem sal informeeren van het gepasserde in d' conferenien in den Hagh met Mr de la Tour wenschende dat hy cincerer is geweest, wantick nogh al seer bekommert ben wegens die separate negotiatie in Piemont, het sal my verlangen wat Calieres daer omtrent sal hebben geseyt. In 't Leger tot Corbay, 2 Juli 1696. Ick heb gisteren avont onfangen U. Ed. brief van 30. Juni en gelesen de depeches van Weenen, het antwoort by G. Kinsky opgestelt is de wonderfullyckst olypodrigo dat ick van myn leve het gelesen, naer ick het kan begrypen soo tendeert het voornamentlyck om niet directelyck voor als nogh in d' secrete negotiatie te consenteeren, maer wel te mogen leyden dat men met deselve voortgaet, dat is voor so veel het formel aengaet om in G. Kinsky's woorden te spreecken en wat het Materieel belanckt. soo is het positief in de restitutie Straesburg en Lotheringen, op welcke twee saecken het geheel werck sal rouleeren. Om -dit nu soo plotselyck an Calieres te communiceeren vrees ick dat mogelyck occasie soude kunnen geven, om de geheele negotiatie Auf te breecken, dat voor als in desen tyt niet en moet geschieden, soo dat men met vorsichtigheits daer van kennis sal moeten geeven aen Calieres. Onse afspreck tot Breda was dat den Hr van Dycvelt my soude koomen vinde als den Courier van Weenen weder terugh soude syn gekoomen, sick meen nu dat het seer nootsaekelyck sal syn dat den Hr van Dycvelt te spoedighste by my komt en dat U. Ed. hem wil instrueeren van syne sentimenten op dit geheele important werck. In 't Leger te Atteren, 2 August 1696. Den G. van Portland is eergisteren vertrocken naer England, sick versoeck dat U. Ed. hem van tyt tot tyt wil informeeren hoe het met de secrete negotiatie staet. Loo, 27 September 1696. Ick magh wel leyden dat U. Ed. myn Naem gebruyckt om aen Hr Boreel en Dycvelt pouvoirs te doen het equivalent voor Luxenbourg soude ick meenen dat men behoorde te nemen de bewuste vier Steeden en Philippeville ofte liever Furnes gefortifieert met het ambaght, sick weet dat het voor dese aen de Franse is geweest. — Wegens de fortificatien van Luxemburgs weet U. Ed. myn sentiment, het sal myn seer lief syn dat het getal van d'Ministers wert afgesneden maer ick sal my niet kunnen dispenseeren om nogh een ofte twee by Mr Villiers te voegen. Men sal in Engeland oock sterck insisteren om een tractaet van Comertie te sluyten neffens de vreede. Wegens het behouden ofte rest Itueren geen in 'd west Ind. is genomen, kan lick U. Ed. niets positief seggen voor en aleerick de sentimenten uyt Engeland sal hebben vernomen, k meen 00k niet dat dit point seer presseert om gedetermineerd te werden. — Hoe meer ick op de plaets van 't Congres denck, hoe ick vinde dat den Hagh het werck uyttermaeten moet verkorten en daerom ben ick alleen daer voor. — Kensington 10/20 November 1696. Wegens het groot werck d' Negotiatie van Vreede, en hoe meer ick op deselve dencke hoe meer ick my geembarasseert vinde door de manier van procederen van Calieres, want aen d' eene kant is het onmogelyck manier van Frankr. 't ontfangen, 't geen U. Ed weet dat ick altyt vooral heb geaprehendeert, en aen d' andre kant sien ick groote difficulte ten die daer syn om die negotiatie aftebreecken, hoe een expedient daer tusschen beyde te vinden sal U. Ed. best kunnen van oordeelen die op de plaets is. Kensington 24 November of 4 December 1696. Ick heb U. Ed. met de post van voorlede Vrydagh niet gescreeven, daertoe geen materie hebbende noghte brieven 't antwoorden, seedert heb ick ontfangen U. Ed. brieven van 27 en 30 November. Ick heb U. Ed. in myne voorgaende in 't breede gescreeven, dat ick niet konde relacheeren in 't geene Calieres voor dese hadt toegestaen om my 't erkennen. Waerin ick nogh volkomen persisteere, maer ben tenemael van opinie met U. Ed. dat wy die negotiatie niet moeten afbreecken om de reedenen in U. Ed. brieven gementioneert, maer lyvende persisteeren by ons gesustineerde, sal Calieres moeten toegeven ofte selfs de negotiatie afbreecken, geen veel beter is als het moet geschieden als dat het van onse kant quam — Ick moet U. Ed. seggen, dat ick nog van sentiment ben dat ons de vreede seer nodigh is, maer aen d' anderkant weet ick oock wel dat indien Vrankr. die niet en begeert op draghelycke conditie, dat wy den oorlogh dan wel moeten continueeren, alhoewel ick niet als quade successen voorsie, daerom soude ick meenen dat men op een geringe formaliteyt ofte een klyne somme gelts niet behoorde te sien, als men verseeckert was om dat groot werck tot een eynde te brengen. Hadt men kunnen komen tot het formeeren van een generale plan van Vreede met Calieres het soude seeckerlyk de beste en korste wegh syn geweest, en soude nogh syn indien men wegens de preliminarien eens kann werden, want met de Keyserse Ministers en sal niet te doen syn, sy soecken geen korte afkomste en wie weet waerheenen sy de saecken soecken te dirigeeren. Ick heb nogh huyde met de G. van Aversberg daer over gesproocken en hem rondt uyt geseyt de gerughten die daer liepen, dat sy door de Geestelycke onder de handt negotieerden en Engelandt en Hollandt daer buyten woude sluyten en een werck van Religie maecken, hy heeft geprotesteert daer van niet te gelooven maer soude daer over scryven. — Kens In December 1696, Ick bekenn dat de Negotiatie niet gärne sagh afgebroocken en dat iick seer naer de vreede wensche; want indien wy den oorlogh moeten continueren ben ick seer bekommert vor quade successen van alle kanten, 't welck onbegrypelyck is, dat by het huys van Ostende niet en wert geconsidereert naer behoore. — ' Kensington, 8/18 December 1696. Ick heb met aengenaemheyt vernomen dat Calieres het preliminair in myn reguardt heeft toegestaen op eene manier de ick oordel avantageuse te syn als het in 't eerste was voorgeslagen, ick weet niet wat dese schielycke verandering van d' Franse beduyt, maer ick ben bedught dat het op eenigh quat dessyn is aengelekt, gelyck U. Ed. Moggyn nogh wel indaghtig sal syn dat voorleden voorsoomer even voor het eclateeren van d'Conspiratie tegens my en d' intensie van d' Ryck t' invadeeren, sy dae. oock verklaerden Luxemburg te willen siedeeren. — Ick meen evenwel dat men nu niet een moment tyt moet verliesen om die voorslagh aentenemen en alle verdere praeliminarien 't ad-justeeren en de negotiatie met alle vigeur voorttesetten. Ick sie wel neffens U. Ed. de groote difficultieren die daer seyn om een generale plan te maecken, maer aen d' ander kant sien ick niet hoe het mogelyck is sonder hetselve een afkomste van saecken te hebben so spoedigh als het voor ons interest nodigh is. Kan het evenwel niet geschieden soo ben ick oock van U. Ed. sentiment dat men h oe eer hoe beter tot een General Congres moet koomen. U. Ed. moet seecker staet macken dat de Keyserse Ministers geen facilityt sullen toebrengen nogh tot het ander maer tot contrarie alle soorten van Difficultyten en longeurs, soo dat men nootsaekelyck haer wat cavalierement sal moeten tracteeren, jae selfs vervangen indien men tot een generale plan van vreede met Calieres kan koomen en sick ben gepersuadeert, indien' Calieres was verseeckert dat wy ons soude willen engageeren om sulcken plan aen onse geallieerdens smaeckelyck te maeeken dat hy daertoe soude koomen, wantick niet en weet dat tot nogh toe hem daer omtrent eenigh hoop is gegeven dat wy sulcken pas soude willen CORRESPONDENCE OF WILLIAM III. 1697. Doen. — Kensington, 25 December 1696 of 4 Jan. 1697. Door des fest daghen is her interruptie in de besognes van 't Parlement, 't welk niet soo ras voort en gaet als ick wel wenste en de noot het vereyste; ick hoop evenwel datter nogh aparentie is, dat sie al haer werck in ses weecken soude kunnen hebben gedaen, maer seeckerlyck niet eerder. De difficulteten syn in haer selven seer groot en men heeft met wonderlycke menschen te doen. — Kensington, 21 December 1696 of 8 Jan. 1697. Het is my seer leet te sien dat het groot werck van Negotiatie van Vreede so langsaem voortgaet, indien men sie sigh attacheert aen alle de difficulteten en scrupeles van d' Keyserse Ministers en sal men seeckerlyck daer noyt een eynde van sien. Het werck van Lot- theringen weet U. Ed. dat ick altyt voor he Difficielste point heb Agesien, maer ofte van den Staet en my soude kunnen verwoght werden, alleen daerom den oorlogh te continueeren en weit ick niet ofte redelyck soude syn, alhoewel het niet kan worden ontkent dat de groote Alliantie ons daertoe verbindt, het geen my meest bekom- mert is, dat als de Keyserse de overmaght van Franse den Rhyn sullen sien gepasseerdt, dat sy daer alles sullen willen toegeven gelyck ons d' Experientie leert van 't gepasseerde in Italien en de Creytsen haer seecker voor ooghen siende van's gelyck sullen doen als den Hart, van Savoyen en met Frank. tot een neutraliteyt treeden, U. Ed. will considereren in wat Staet wy dan sullen syn ora den oorloghte continueren ofte een Vreede te maeeken, ende daerom moeten wy oons precautioneeren soo veel mogelyck tot onse eygen behoudenis, sick en twyfele oock geensines ofte daer wert onder de handt op een manier ofte het ander door de Keyserse met de Franse genegotiert. — Ick kan by my selve geene andere gedaghten krygen om een korte afkomste van dese saeck te hebben als een plan van 't geheele werck met Calieres te maeeken daer wy ons soude engageeren om bet aen d' geallieerden smaeckelyck te maeken ofte om in klaerder termen te spreecken, te doen aenneemen, maer naer dien Calieres niets wil relacheeren van Lottheringen daer de groote swarigheyt leyt, so soude ick ne ffens U. Ed. meenen, dat wy een Voorslagh van 't geheele werck souden kunnen doen, en indien Vrank. dat aenneemt soo is het geheele werck gefonden gelyck sick wel soude hoopen indien sy het reght meenen met de Vreede en d' in cas van refus sal men evenwel tot het general Congres koomen, waer sick dan wel geen goets in sie, maer ter Contrarie veel quats, evenwel de saecken syn soo seer geadvanceert en meen ick niet mogelyck dat wy nu een generale en publique Negotiatie kunnen eviteeren, men magh hoopen dat door de wegh van mediateur, Vrank. soude kunnen werden geperuadeert om favorabelder conditien voor Lottheringen inteweligen als nu schynen te doen, in dien voor den aenvanck van d' Campagne n Et positifs wert geconcludeert oft in alle gevalle gevalle gevallen, wegens een stilstand van wapenen, so sal het werden, so kan oder geborenen, dat geen mensch kan oder geborenen, wat daeruyt sal werden, voor ons naer menschelyck aparentie niets als quat. Wegens de plaets van 't Congres weet U. Ed. dat my altyt indifferent is geweest, maer ick soude nu tenemael voor die voorslagh syn, om de Franse ambass. tot Delft te doen koomen, en dat die van d' geallieerdens in den Hagh bleven en dat men tot Ryswyck negotierde, t geen ick meen dat aen d' Keyserse smaeckelyck behoorde ge-maekt te werden, indien de saeck nogh in syn geheel is, want seeckerlyck het sal den tyt seer menageeren, jae meer als men wel kan voorsien. Kensington, i/ii Januar 1697. Ick meen dat U. Ed. seer wel heeft gedaen van d' Heer Boreel alleen te employeren om te sien ofte het mogelyck is van Calieres favorabelder declaratie te ontfangen in 't reguard van Lottheringen, wantick oock gepersuadeert Ben indien Vrank. Yets toe wil geven, dat deselve het ter genoeghe van Amsterdam eerder sullen doen als voor ymant, maer ick vrees seer dat in dese Sack niet en sullen relacheeren, op hoop dat sy Straesburg van d' Keyser nogh sullen extorqueren, 't geen my niet weynigh en bekommert, siende de insurmountable dimcultieren om den oorlogh te continueren, met eenigh hoop van succes, ende aen d' andre kant sie ick oock de uytermaete groote Swarigheeden die daer syn om de vreede te maeken sonder dat het werck van Lottheringen wert ingeschickt, soo dat ick met verlangen sal verwaghten te vernemen, wat den Heer Boreel sal hebben kunnen uytrighten, mogelyck sal die wegh oock niet onbequaem syn, om tot een Stilstand van Wapenen te geraecken. Washington, 15/ 25 January 1697. Het is unmogelyck op die manier te kunnen continueeren, en als ick U. Ed. in myne laeste heb gescreeven', men sal haer in veel saecken moeten vervangen ofie daer en is geen afkomste van Saecken te verwachten. Want soude men genootsaeckt syn om over yder incident een Courier naer Weenen te moeten senden en antwoort verwachten, sonder met het werck middelerweyl voortegaen, kan men in geen Jaer en dagh een eynde van Saecken maecken. — Ick hoop in Godt, dat de tydingh die U.Ed, uyt Vranckr. heeft entfangen van d' doot van d' C. van Spagne en van het declareren van erfgenaem niet waer sal werden bevonden, want andersints sal alles weder in d' uyter Ste Confusie syn en geen apparentie altoos tot een Vreede. Ick hoop dat ick met de naeste post sal kunnen vernemen wat antwoort Calieres uyt Vrank. sal hebben ontfangen op de conversatie met den Heer Boreel gehouden, alhoewel ick weynigh verwaghting daer van hebbe, ick wil oock hoopen dat men dar mede sal kunnen vernemen wat Antwoort van Weenen sal syn gekoomen wegens de Preliminarien, ick soude meenen dat in cas de Keyserse haer niet en conformeerde, dat men evenwel met de negotiatie behoorde voort te gaen. Het geconvenieerde tot securityt van Bon ofte Nederrhyn voor dese Winter gevalt my wel en ick maeck geen swarigheyt, dat voor deze expeditie in 't Landt van Ceulen, de Ceurv. van Ceulen het Commando voert, mits dat de Ceurv. van Brandenburg daer In consentert en dat het is sonder verdere Consequentie voor het toekoomende. — Kensington, 19/29 Januar 1697. Vernème met leetweesen dat courier van Weenen, wegens de Praximinarien nogh niet terugh was gekoomen. — Det traineere van 't Keyserse Hof is niet langer te verdragen en wat antwoort die Courier ock soude medebrengen, be ick absoluut van sentiment dat men met de Negotiatie moet voortgaen ende U. Ed. weet dat ick al lang heb voorsien dat men ten laeste verobligeert syn soude om de Keyserse te vervangen en nu meen ick niet dat men langer kan waghten, wantick ronduyt moet verklaeren, dat ick my selfs noghte de Sacheen van Europe pretendeer te laeten ruineeren om de lanksaemheyt van het keyserlycke Ministerie, synde gepersuadeert, dat indien wy de Vreede niet seecker syn voor het aengaen van d' Campagne, dat wy in sulcke confusie sullen vervallen dat Vrankr. ons de wett tenemael sal geven, ende den sullen de Keyserse d'eerste syn om alles aen Vrankr. toete- staen om een Vreede te hebben 't welck sy nu weygeren en dan niet sullen kunnen verkrygen. Ick ben te meerder in dese bekommering om dat ick klaer sie uyt het geene Calieres aen Molo heeft ge- screven datter geen apparentie is om een stilstandt van wapenen te bekomen. Den tydt van 't Jaer nu synde soo geadvanceert kan men niet langer waghten om ten eerst een plan van d' generale Vreede met Calieres soo veer doenlyk te adjusteeren en dat wy ons dan soude en- gageeren om die aen de geallieerdens te doen agreeren, en dan twyfel ick niet ofte soude wel tot een stilstandt van Wapenen kommen als men over de conditie eens soudem syn. — Ick heb van dagh den Grävenberg seer resolut agesprocken wegens het werck van d' Vreede en hem genoeghsaem te kennen gegeven, dat ick niet langer pretenderde te waghten naer de lenteurs van syn hof maer tot de negotiatie van vreede soude treeden, engevolgen van 't exempel dat sy ons in Italien hadden gegeven in 't regard van d' Neutraliteit ick meen dat men op die voet oock al behoorde te beginnen te spreecken met de Ministers van den Keyser in den Hagh. Kensington, 2d Jan. of 5 Feb. 1697. Ick ben blyde te vernemen dat ten laeste het werck van d' prae- liminarien soo veer syn geadjusteert dat men met de negotiatie ten principale sal kunnen voortgaen en d' alhoewel geen mentie wert gemaeckt in 't geen my concerneert in het praeliminair soo en twyfele ick niet of daer sal wel sorgh voorgedragen werden want dat dient niet te worden uytgestelt. — Het is my seer leet dat Vrank. soo optimistet schynt te syn op het werck van Lottheringen en de dat dien volgende oock men heeft moeten abandonnieren die gedaghten om een plan van generale d' Generale vreede met Calieres de maecken 't welck seeckerlyck het kortste syn geweest om een korte afkomste van saecken gehadt te hebben, nu is het gebraght op de lange baen, van een Ordinarisse train  indien dit aen d'universelle onsecker heyt gebraght, indien dit aen d'universelle onsecker heyt gebraght, h.et soude naer myn opinie seer dienstigh syn. — Ick meen oock dat men nu behoorde te traghten Lelienroth tenemael te gewinnen, waertoe ick versoeck U. Ed. Sie beste willen doen en dit groot werck van d' negotiatie soo veel eenighsins mogelyck te verhaesten en voortesetten. — Kensington, 16/26 Febr. 1697. Ick wert hoe langer hoe meer geconfirmeert dat den mediateur de negotia van d'Vreede seer langsaem sal voortsetten 't geen my ten uytterste bekommert, en te meer dat het klaer genoegh is te besluyten uyt het geene Calieres aen Boreel heeft geseyt dat Vrank. niet en sal inwilligen een stilstant van wapenen 't geen oock moet bekennen haer interest niet te syn aen d' andre kant moet oock wel bekennen hoe meer wy het werck van vreede pousseeren hoe minder aparentie daer is, dat Vrank. daer in sal geven aen Wien het seeckerlyck maer al te veel depende. Er en hoe ons empressiment grooter sal syn, hoe sy meer terugh sullen gaen en fierder werden, evenwel onse saecken alhier sien in die quaden staet en d' ongeretheyt, als meede van d' meerste van d' geallieerdens om vroegh in Campagne te koomen, dat sick scrick voor de consequentie ende dit is by den Vyant al te wel bekent, soo dat het geen wonder is dat sy in alle saecken soo fier spreecken als U.Ed, scryft. Kensington, 23 Feb. of 5 Maert 1697. Ick voorsie neffens U. Ed. tot myn groot leetwesen dat indien wy de vreede willen hebben, dat wy die in weerwil van het huys van Oostenryck sullen moeten maecken, waerin oneyndige swarigheeden in syn, maer om den oorlogh te continueeren en sie ick geen mo- gelyckheyt, met hoop van in beter conditie te geraecken, om daer door den Vyant tot adventageeuser conditie te brengen en het is seecker indien den Vyant groote advantages dese Campagne op het Huis van Oostenryck erlanckt, dat sy den de vreede sullen willen maecken als het te laet is. — Ick had wel g.wenst dat men met het werck van Lottheringen de negotiatie niet hadt begont, (ick wet wel dat U. Ed. het niet heeft kunnen beletten) want ick vrees dat de Keyserse aenstons sullen willen afbreecken als de Franse daerop quat bescheyt sullen geeven ende in- dien men dan de negotiatie wil voortsetten gelyck ick meen van Jae, soo sal men gedwongen syn in 't begin van \ werck met de Keyserse te breecken, 't geen in 't laeste beter hadt geweest als alle de pointen waeren geadjusteert op Lottheringen nae daer dogh tegenwordigh de heele saeck op draeyt. Ick wert van alle kanten gewaerschout dat de Franse seeckerlyck my soecken te bedriegen soo dat al het geene my raeckt met seer groote circumspectie sal moeten werden gehandelt, meyn eysch in 't generael sal in weynigh articulen bestaen. We gens 32o EXTRACTS FROM THE een tractaet van commertie meent men hier dat ick niet en behoorde daer van te spreecken als naer dat de vreede sal syn gemackt, ten waere de Franse daer selfs van mentie maeckte, ick sal het vertreck van myn Plenip1 van hier soo veel doenlyck doen verhaesten. — Kensington, 12/22 Alaer/, 1697. Ick ben niet weynigh gesurpreneert van d' onverdragelycke conduite van 't Keysershof, het geen den G. Straetman aen U. Ed. in de con- ference heeft voorgehouden is klaer genoegh om te doen sien dat sy de negotiatie van Vreede niet willen voorstellen maer hinderen, 't geen mogelyck in 't vervolgh voor ons niet quat sal syn als \vy verobligeert sullen syn om haer te vervangen in 't maecken van Vreede, want het seecker is dat wy daer toe ten laeste sullen geforceert werden indien wy daer een willen hebben, als U. Ed. wel considereert, end' als ick al voor lang tot myn groot leetwesen heb voorsien. ' Ick meen dat dese extravagante conduite van 't Hof van Weenen eerst spruyt uyt het humeur van G. Kinsky, maer voornamentlyck daerop reflecteert op het geen G. Straetman aen U. Ed. heft gesproocken en G. Aversberg aen my alhier in selve termen wegens de successie van Spagne, U. Ed. heeft daerop seer wel geantwoort en' ick heb ten naestenby op d' selve manier aen G. Aversberg gesproocken ende geseyt wat aparentie in d' weerelt teegenwordigh soude syn om Vrank. te doen renuntieren aen een Successie daerom sy alleen mogelyck twintigh Jaeren den oorlogh soude willen voeren, dat wy godt beter in geen staet waeren om Vrank. wetten voorteschryven. — Dit is een seer delicate saeck en daer men niet dient van te spreecken. U. Ed. weet wat pretensie den C. van Beyeren heeft, waervan ick U. Ed. naerder sal van informeren als ick het geluck sal hebben van U. Ed. te sien. — Alhoewel ick weynigh hoop schep van 't geen Molo heeft geseyt van het werck van Lottheringen, in cas men eens konte werden wegens een equivalent voor Luxemburg, soo meen ick evenwel niet dat het tenemael moet werden genegligeert, en dat men daerop hehoorde te arbeyden, want tot nogh toe soo dependeert alles op het werck van Lottheringen. — De franse Plenip. moeten nu al te Delft syn, maer ick en sie niet hoe dat men met haer direct sal kunnen negotieren als door den Mediateur, want andersins soude het aen d' werelt aenstond doen sien dat wy een separate ofte een gedwongen vreede aan de geallierdens soude willen procureeren, ende de Hr Lelienroth heeft aen U. Ed. genoegh getoont syn avertie dat iets buyten hem soude worden genegotie'ert 't geen natuerlyck genoegh is een seeckerlyck de interest van Sueden, ende ick wil oock wel gelooven indien men tyt hadt, dat door die wegh beter conditien van Vrank. 't oblineeren soude syn, CORRESPONDENCE OF WILLIAM III 1697. 321 maer om een promte vreede 't erlangen isser naer myn oordeel geen ander wegh als met de Franse Plenip* te convenieeren wegens een generale plan van vreede, en ick ben nogh niet buyten hoop, dat als deselve benomen sal syn alle hoop tot een equivalent voor Straesburg, sy in het werck van Lottheringen naeder sullen koomen, en dat de vreede daerom niet sal aghter bleyven. Ick soude gaerne sien dat alle pointen wierden geadjusteert en dat soude men bequamen syn om te kunnen oordeelen ofte men op het werck van Lottheringen soude af breecken ofte niet ; want om sigh daer op van te vobr ente verklaeren kan ick niet dienstigh oordeelen nogh te gelooven dat het werck daer door soude werden verhaest. Kensington, 23 Maert of 2 April 1697. De bekommering die ick U. Ed. in myne laeste heb getoont voor een Neutralité voor Catalonien blykt nu maer al te klaer, want de instantie die Quiros en Tiremont aen U. Ed. hebben gedaen voor een Esquadre scheepen tot secours van die provintie welcke offitien ock by my syn gedaen, soo door den Ceurvorst van Beyeren als en geschiet tot geen ander eynde als om daer door te willen excuseeren de nootsaeckelyckheyt om tot sulcken neutralitéyt te koomen want de Spaense maer al te wel weeten, dat den tyt van 't jaer soo veer is verloopen dat sulcken Esquadre scheepen Barcelone en' vervolgens heeel Catalonien niet soude kunnen salveeren als sy tyts genoegh quamen, want die Stadt by landt geattaqueert werdende kunnen de Scheepen van weynigh utilityt syn. — Ick heb evenwel gemeent beste te syn haer sulcken Esquadre scheepen te beloven met alle spoet in de Middelandsche Zee te sullen senden, gelyckick meen dat men in Hollandt ock behoorde te doen om haer alle pretexten wegh te nemen, alhoewelick tenemael gepersuadeert ben dat de negotiatie van Neutraliteyt soo veer geadvanceert is dat deselve syn voortganck sal hebben en dat men van nu af aen staet daerop kan maecken ende vervolgens syne mesures nemen, daerom soudeick meenen dat men verder niet behoorde de balanseeren, om, is het mogelyck, onder de handt met de Franse Plenip. alles te adjusteeren soo wel voor ons als de geallieerdens, tot een generale vreede, want dat wy nu geen consideratie altoos meer van nooden hebben Voor het huys van Ostenden naer desele de neutralité in Italien hebben geslooten tegens onse sin, en 't selve nu in Catalonien en' aen de andre syde van Pirense staen te doen 't geen 'ick nu meest vrees is dat de Fransen nu soo fier sullen werden, dat met haer niet te traiteeren sal syn als op ondragelycke conditien. Ick beken dat het Equivalent voor Straesburg waerop de Franse RANKE, VOL. VI. Y EXTRACTS FROM THE Sigh nu hebben geuyt soo considerabel is, datick wel soude vreesen dat de Keyser als het daerop aen quam mogelyck soude prefereren voor Straesburg selfs, sick heb niet wel uyt U. Ed. brief begrepen of het fort van Keyl aen 't Ryck soude blyven gefortificeert ofte geraseert, waeromtrent ick versoek geerclairerte te syn, niet om dat ick voor een Equivalent ben, maer alleen om het te weeten. — Ick soude meenen dat het nu een bequame occasie soude syn om den Mediateur te doen spreecken om de Fransen tot een generale stilstandt van wapenen te bewegen, nu dat men weet dat getracteert wert wegens een neutralityt ofte stilstandt van Ick Wapenen in Catalonien, geen aenleydinge daer toe kan geven sonder dat wy paresseeren betselve soo seer te verlangen. — Kensington, 2/12 April 1697. Ick moet U. Ed. in confidence seggen, dat de menschen alhier geen uytgesondert soo seer verlangen naer vreede, ten minsten als de Hr van Amsterdam, ich hadt noyt kunnen geloven dat het soo universeel soude syn geworden 't geen evenwel niet goed en is, maer U. Ed. kan light oordeelen hoe het my moet obligeeren om daer een te sluyten als men deselve maer eenighsins opdragelycke conditien kan erlangen,ende dat soo spedigh als doenlyck sal syn. Breda, 23 May 1697. Ick ben niet verwondert dat de Franse persisteren om geen provisionelle stilstandt van Wapenen toetestaen, voor dat men op een gene-rael plan was geconvenieert, maer ick hadt gemeent dat men hetselve in twee conferentie hadt kunnen formeeren insonder heyt van d' voor-naemste articulen, en dan soude ick meenen dat de Franse wel tot een stilstand soude koomen, ende ick weet niet ofte het nogh niet en soude kunnen geschieden in twee daghen te weeten Frydaghs en Saturdagh, en' dan soude ick daer van tydingh kunnen Hebben Sondagh ofte Maendagh morgen, voor welcken tyt ick den Vyant niet wel sal kunnen attaqueeren, soo dat het nogh niet onmogelyck is om soo veel bloedstortens voor te komen, als de Franse maer eenighsins willen. Ick vertrek soo aenstons. — Breda, 21 May 1697. Het is my leet dat de Franse tot geen stilstand van wapenen willen konomen, ick vrees dat de operatien van d' oorlogh het geheel werck van d' negotiatie van d' negotiatie van d' vreede sal doen veranderen, wantick niet en sie hoe het mogelyck is, in twee daghen een plan van het geheele werck werck te formeeren; konte dat geschieden soude ick nogh hoop hebben dat men soude kunnen prevenieeren een seer sanglant geveght ofte het verlies van Ath, synde geresolveert om te traghten 't selve te secondeeren ende vertreck tot dien eynde overmorgen naer het leger. Ick geloof oock niet dat het d' intensie van de Franse is om so spoedigli een afkomste van saecken te maecken als het wert voor- geven, want ick gepersuadeert ben, dat op het geen den Hr van Dyc- velt haer heeft voorgehouden sy meer empressement soude hebben getoond om een plan spedigh te formeren om het bloeJ.vergieten te prevenieeren en' soo koel niet hebben geseyt dat het succes van d' wapenen haer voortganck most hebben 't geen my meer en meer per- suadeert, dat geresolveert syn te sien de uytslagh van d'Campagne, ten minste van het begin, soo dat ick daerom meen soo veel te nodiger dat den Heer van Dycvelt haer noghmaels presseert tot het aenstons formeren van de voornaemste articulien van het generaele plan van vreede, en' dan een Stilstandt by provisie toetestaen, tot het geheel kan werden geadjusteert want dat kan seeckerlyck in geen maent ofte veert Ich geschieden indien sy op dien voet geen stilstandt willen toesten synde verseeckert van d' Vreede op de manier als sy hebben voorgeslaghen, want pretendeerende te moeten waghten om een stilstandt 't accordeeren tot alles is geadjusteert, dat noot-saeckelyck nog een lange tyt moet vereyschen, soo is het klaer dat haer intensie om het werck slepende te houden en dan en sie ick niet wat adventagie wy soude hebben met de negotiatie voortegaen, maer tegens haer een resolute toel behoorde te voeren en' de se-creete onderhandelinge aftebreeken en' de publique op syn beloop te laeten. In 't Leger tot Ysering, 27 May 1697. Vernème met veel leetwesen dat de Franse soo seer erselen 't geen seekerlyck spruyt vooreerst dat sy hebben gesien dat wy soo vorbaerig syn geweest ende dat sy groote verwaghtinge hebben van successen van haer wapenen. Ick beken dat ick seer heb gewerckt om een stilstandt van wapenen, meenende dat deselve ons seer dienstig was om verdere onheylen voor te komen en tot een Vreede te geraecken, maer ick sie nu wel by experientie dat onse voorbaerigheyt de Franse de fierder hebben gemaeckt en' terugh doen gaen. Ick heb altyt gemeent dat de Franse Ambass. positif hadden geseyt maght te hebben om haer Generals stil te doen staen als sy met ons eens soude syn wegens de conditie van vreede, maer daer gaen sy nu mede Auf en referere alles op een onseeckerheyt aen haer Hof, 't welck klaer doet sien dat sy het werck niet en meenen, het hadt te wenschen geweest, Y 2 324 EXTRACTS FROM THE dat men sigh van dat point hadt verseeckert eer men tot particulari-ten van conditie van vreede hadt gekoomen, voor my ick ben nu tenemael gepersuadeert dat de Franse de vreede selfs niet en begeeren te sluyten, als naer het eynde van d' Campagne om te sien wat ad-ventage sy daer in sullen kunnen erlangen. Ick soude wel van sentiment syn om dese secrete negotiatie nu tenemael af te breecken, maer ok vrees dat de Hen van Amsterdam geen resolute tael sullen willen spreecken, siende hoe veer ick my nu heb geengageert, behalve oock dat onse resolute tael te 324 genwoordigh weynigh effect op de Franse soude doen, insonder heyt indien sy de vreede niet willen maecken, gelyck sick geloof, als naer dat sy den uytslagh van d' Campagne sullen hebben gesien, maer ick geloof dat dese secrete negotiatie nu van selfs sal verfallen ofte ten minste in longeur traineeren, want veel van de conditien syn niet aennemelyck en' sick ben gepersuadeert dat sy tegenwoordigh niet een stip sullen relacheeren, men sal haer even- wel moeten aenweysen, met den eerste d' onredelyckheyt van haer systemen. De remarques die U. Ed. heeft gemaeckt op de articulen die sy hebben opgegeven aprobire ick tenemael. Ick soude noyt kunnen toestaen, dat in \ gescrift dat geteykent soude werden, dat de Inleyding soude syn dat wy Frankr. Wat de Conditien selfs engaen, in 't reguard van den Staat weet U. Ed. selfs best haer interest, ende wat my belanckt soude men duy-delyck in 't tractaet moeten setten dat de Franse de Con. Jacob niet en soude assisteeren difectelyck nogh indirectelyck, ofte mogelyck beter in generale termen ymant die pretensie op de Croon van Englandt hadt dan soude de gepretendeerde Pr. van Wales in begrepen syn. — De reciproque belofte van yders Vyant niet 't assisteeren, weet niet dat gewonlyck in een Tractaet van Vreede wert gestelt en de tegenwoordigh geval tusschen my en Frankreich is het different, wegens het pension voor Coninge Marie is sulcke saeck niet geweest maer wel een Douarie naer de doot van Con. Jacob, daer inick geen groote swaerigheyt soude mae Ken als de saeck daerop aenquam. — Wegens het tractaet van Breda het geen grondige kennisse, maer geloof niet dat daer swarigheyt in is. U. Ed. sal daerover dienen met myn Ambass. te sprecken, als mede wegens het Tractaet van neutraliteyt van d' Colonien, die ick wel weet dat voor Engelandt seer desadvantageus is. — Wegens een tractaet van Commertie dat kan niet gemaeckt werden als naer de sluyte van d' vreede. — Het is onmogelyck toetestaen de restitutie van goederen en demnatten van die geen die in rebellie syn geweest in Engelandt ofte Irland en' daer gecondemneert. — In 't reguard van Spagnie geloof ick dat in 't reguard van de re- union dat wel geen swarigheyt sullen maeck En om te blyven by de lyste; maer wat de restitutie van 't fort en eylant Pordsa aen 't Hof van Parma beianckt, is een gans nieuve saeck daer ick geen kennisse van heb en daerover U. Ed. met de spreecken. — Wegens de saecken van 't Ryck het ick U.Ed, in myne sentimenten geschreven. Ick sie het voor seer difficiel aen dat wy voor af alle particuliarityten kunnen adjusteeren, maer dat het soude moeten geschieden als de Franse ten laeste met de Keyserse selfs sullen negotieeren, en dat sy met ons engagement te vreede behoorde te syn, alleen op de principale articulen, en indien sy het reght meende soude sy seeckerlyck soo veel aen d' reeden differere. 