De zeden der wilden van Amerika [microform] : zynde een nieuwe uitvoerige en zeer kurieuse beschryving van derzelver oorsprong, godsdienst, manier von oorlogen, huwelyken, opvoeding, oeffeningen, feesten, danzeryen, begravenissen, en andere zeldzame gewoonten, tegen de zeden der oudste volkeren vergeleken, en met getuigenissen uit de oudste grieksche en andere schryveren getoetst en bevestigt
Lafitau, Joseph François, 1681-1746
In weet wel wat eerbied men aan de waardigheid eh diepe jB;e- lecrtheid van den Schryver van dit gevoelen verfchuldigt is : maar hoe goede mening hy gehad hebbe, en wat voordeel ny 'er uit meent te trekken tegen net ongeloof, met aan te tonen dat al de Goden tier Oudheid niet als afbeeldingen van Mozes waren* die zelf beleed een der nederigfte Dienaars van den God te zyn, dien wy dienen, komt het my voor dat dit gevoelen veel vat geeft om den Godsdienll aan te tallen, de Godverzakcrs begunftigt en die ge- ne, die beweren kunnen dat de Godsdienll maar een enkele men- fchelyke vinding is, en een ftaatkundig werk. Want z het waar is dat alle de Godsdienften sozcs na-geaapt heben, zo hy zelf de voorfchaduw van alle hunneCiodheden is, en hetvoorwerp van alle de verdichtzelen van de fahclkundej zal het ook waar zyn dat voor Mozes het gantfche Heidendom zonder Godsdienst en zonder Goden geweft is. Men zal met waarheid kunnen zeggen dat de wereld meer als drieduizent jaar lang, zo men er de weinige Aartsvaders van uitzondert, daar het uitvcrkorcn Volk uit voortgekomen is, in dien volkomen beeftelyken ftaat gtleeft heeft, daar de Heidenfche Schryvers veronderftellen dat de menfchen in-geweeft zyrt voor den tyd van Jfis en Ofiris, van Jupiter en Juno, van Kaimus en Cekrops, die dezelve bcgonnen te befchaven, in plaats dat z> voor Heen als besten leefden. Men zal met was wärde, kunnen zeggen dat Wetgevers, die na Mozes geleeft heben, zijn voetftappen volgende, zich van de zwakhcid en Iwrtheid der Menfchen zullen bedient hebben, om ze door een ilaaflche vrees voor verfiernde Goden te breidelen, die den Menfch nergens in overtreffen, zo al deze Goden op Mozes te huis gebracht worden: en wie zal onzeborg blyvcn, dat Mozes zelf de Hebreuwen niet om den tuin geleyd. Heef, zu het de andere ongewyde Wetgevers zu licht gevallenheft hof garantie Heydendom te müllen? Zo dit gevoeien op zyn ftrengst aangenomen wier, zu dat inderj, daad de Feniciers, de Eigenturen, de Peraianen, de Indianen, J, de volkeren van Thracient van Germanien, van Gallien, viari „Ibercen, van Amerika zelfs, maar boven al de Grieken en de „Romeynen hun Godheid van Mozes gemaakt hadden, en hun „Ciodsdienst op het model van den zynen gevormt, zou er nietsgemaklyker zyn als denzelven door de schriftuur en door de boekeii van Mozes zelfs onder den voet te werpen. Dat men ze leze, men zai cr een gevormdcn Godsdienst by al de volkeren, waar van iiy spreekt, envinden; in'cbyzonderby de Egyptenarenen Kananiters, Aar hy 't meefte omgane mee gehad heeft. Men zal ereen Gods- dienft ziendie reeds by deze zelrde volkeren verdorven en verbaftert was. Wat Afgod rechten de Ifraeliten in de Woeftyne op, bnder- tuflchen dat Mozes met God in gefprek was, en de Wet ult zyn handen ontfdng? Wat was het guide kalfanders als het zinnebeeld van Ifis en een yan deze wanfchape Godheden van het reeds afgo- difch Egypte, 't welk God verplichte om zyn volk uit dit vervloek- te land, daar het zou hebben kiinnen verballert worden, te leydcn? 't was niet alleen ten tyden van Mozes dat er een Godsdienft was, en dat deze Godsdienft by de Naiien verbaftert was. Ten tyden van Abraham was Chaldca zonder twyflfel met Afgodcry bef Meth, then God hem beval daft uit te trekken. Mischien was net de we-reld reeds, toen God beilot deztlve door een zondvloct te rerdel- ZESiJE rtOOFTSTUK. DE vlyt die ik ontrent de Heidenfche fabelkunde asttigewetithebj heft my een weg tot een andere ftelling gebaant; en my veel hoger als de tyden van Mozes doen opktimmen om op onze eerfle voorouders Adam en Eva al het geen te hulp te brengen 't geeh de Schryver, daar ik van gefproken heb, op Mozes en Sefora uitduid. Deze ftelling die de wereld nieuw zal Voorkomen, schoon ze niet nieuw behoorde te schynen, dunkt my dat zich redelyk wel ophoud. En fchoon ik myn gilTrngen alle de uitgeftrekteid niet gegrond ge- noeg vinden zal, om dat geleerder luiden daar andere ziiUen kun- nen byvoegen, die de myne zullen verfterken. Ikzie Niet, dat'er eenig ongemak nicht deze ftelling voor denkbelden van zu den Goddienst uit halen kan. Zo dra als 'er de Godsdienst in gtmoeit is maak ik myn werk van zu weinig op myn denkbelden te llslan, dat ik bereid zy om alle de gifllngen, daar men een qucad gebruik van zou kunnen  dooreeii flaaf. (Che vree* voor vcffier- de Go- den te hebbeil gibrei* delt. Van welKe b«fchnl- digihg Mozes opted ook niet vry zoo gaan. Huet De- motiftr. Eva»g. PropO' Jit. 4. vc. Dit ge- voeien word derhal- vcn we- derlegt. Sidling vail den Schry- ver die alies op Adam en £v« it iiuit brengt. U« d<?i ze Del. ling is geen iiadell^ teirek- kea> Maar Tcel ccr cen knehtlg voor* dvel voor den Godf dienft. Diat kan ecu Godf dicna tyn. DieoKt demen- fthen moct geboteo xyncn xyncn ality dttien moct. Dne Gods- dtenft aaii un- ze ecrfle voorou- ders gegeven ik van gellacht loige- ilacht aan al- ien overge- gaan en over at ver- Iprcyd. Hoe deze Godi- dienttin vervolg van tyd heeft kunnen verba- ftert wor- den. 8 O O O M E R  voor zo ver hec hiftorifche deel be-t, zyn zy de eerfle Wetgevers, de eerfle Wetgevers vn den Godsdienst. Dus werkt het Heydendom met de Heylige bladeren te zMiDi om ons tc ovenuigen dat de Godsdienst uic een zelfde bronkomt. In dezen 21amenhang zic men een GodsdienA die in zich zelven en in zyn oorf prong zuiver en heilig is: cen GodsdienA die van God aan, die den zelven aan onze eerfte Voorouders gaf. Dan kan underdaad niec meer als eene Godsdienfc zyn > en deze Godsdienfc voorde menfchen zYnde> moec met hen begonnen hebben, en zo lang ds zy duren. Die leerc ons hec eeloof en geeft ons de reden in. In deze ftelling ziec men van de scheppihg der menchen een zeivormden en openbaren Godsdienst, beftaande in vele overlevenn genj gronden van deugc, waamemingen en pleqhtigheden der Wet, gelyk zulks het denkbeeld zelfs van Godsdienst en van de staat der Menfchen meebrengt. Kan men zlch in der daad inbelden dat menilchen, die voor de zamenleving geboren zyn, verfcheide een zonder opendyken dienfc en zonder andere verplichtingen als die de byzondere Godsvrucht een eder opleggen kongeleeft nebben? dat is niet waarfchynelyk. De Godsdienst erkfte verband zynde, en stet welk het meefte toebrengen kan om hen te vercnen. It is in deze ftelling gemakkelyk te begrypen hoe deze Godsdienst an onze eerfte Voorouders gegeben zynde van geflachte tot geflachte tot alle moct oversegaan en dus over al verfpreyd zijn daar men in tegendeel niet als met vele moeice begrypen kans dat een Godenst, die enige eeuwen na den Zondvloed zouopgekomen zijn, enwaar van men de vinding ook een byzonder volk, als by voorbeeld de Eaptenaren zou verfchuldigc zijn tot alle Natien zonder eenige uic te zonderen zou hebben kunnen ovcrgaan, na dat deze mtie van den anderen gehen, gehen en drifcen hebenden, meer genegen om elkander quiaad tc doen, als elkander het goede, at geen zy mogten gehad Jiebben meer del En. It is in deze feinte gemäß, gemäß, te begrypen, hoe deze Godsdienst, in zyn oorfprong zuver en eenvoudig, in vervolg van tyd Jieeft kunnen verdadert en vorder worden; de onwetenheid en de hartstociiten bronnen zynde die de befte zaken vergiften, en waar uud noodzakelyk wanorder moet ontstaan. Wy hebben er een levendig voorbeeld van in de Godsdienden der Indien. Deze Godsdienften zyn alle beeldsprakig, dit is ook klaar, ondertuflchen hoe veel grove verdichtzelen heeft de onwetenheid verzonnen, om de zmnebeelden, daar zy de bctekenis niet meer van weten, uit te leggen? Zy hebben vele grondregels, die een zeer ftrenge zedeleer benelzen, ondertuflchen wat mengeling vind men daar in niet van de. Zu Grondregelen met de grootfte verdorventheid der zedeuj die door het voorbeeld der Godheden gellyfc wierden. Eindelyk vind ik daar noch een groot voordeel in: dat  dat zijnj en zeggen dat ik in de uitleggingen die ik van de heidenfche fabelkunde geef, myn ftelling op een uof die in: zich zeer duifter is, bouwe. Ik zou deze gewände Nieuwiede die ik op de schryvers, die ik aanhaal, en op zeer v/aarfchynelyke giffingen gegrond.vind, konncn looghenen. 't Is waar ik geef myn giJmgen niei voor bewyzen uic. Des hiet teeenstände latenze als eenvoudige:^iringen niet na een zeer fterke drangreden en een soort van bewys uit te maken> zo joen ze alle onder een hooftftuk bren^en wil. Maar wac grondflag hebben zy zeln om hun gevbelen vafc te ma-ken? daar is geen W^tgever van de bekende tyden dien.zy als eer-Iten vuider van een Godsdienst kunncn aanhalen, of men bewyft dat er reeds voor hem een Godsdienst- aangenomen was.. Daar, was er een voor Numa by de Romeinen. Mozes, wiens fchr Iften oder zyn-als alle andere werken diewy hebbeuj wyft on$ van den ooriprong der Wereld een ingevoerden Godsdienst aan, dethaiven zyn zy genoodzaakt hun toevluchc tot de Wetgevers van^de Natien te nemen^ die in deze duistere eeuweii lee£den) daar men geen vaft tydftip in bepalenkanj en die men als fabelachtige tyden aanziet> van welke zy gevblg geen gefchiedenis of iets zekers kunnen verhalen: tot die wetgeven, die de Volkei«n als hun eerfte ftichters hebben son-gezien, die de Oude Schrvvers cm deze reden Autochthones', dac is te zeggen, uit het flyk der aarde geteelt, noemen, en die ons de heidenfche Oudheid op een zindieeldiffe wyze mder de^ gediiante van halve menllchen en hidve Hangeinaf Behold, is the gehoeg Om hungevoelen grond tegeven? Neen zeker niet, maar dit fteuntlieemyne volkomen wel, want deze twe hoedanigheden kunnen, gelyk ik net sitlcg, op gene anderei als onze eerfte Voocouders paflni. Niet alleen toon ik in \ Hooftfluk van den Godsdienft aan dat de Volkeren van Amerika, voor woefte menflchen aangezien^ 'ereen hebben ; meA zal'er verfcheyde zonderlinge en aanmerkeQ9*waai:dige trekken van zien in de andere Hoo£(lukken van hun Regerii^s; £& welyken, Ocrlcg^n . Geneeskunft, Dood, Rouw en Behaving; zo dat het fchynt dat eertyds en in de eerfce tyden de GodMtenft over ftlinvleeidi. Wit a* Ongot, diiicn iwen <m ge- voelen kunned inwer* pen. ■ft \ '■'^1*1 ;ui>l/ den vin' Ame> rikt hebben seker- lykeen^ Godf iienlt B ACH1> O O O M £ K K Dm Schry- vcnbe* haode- linsin debe- fchry. Tint der uopn •Kg*- WOOIl, tcnu Alle de tcden dcrA- merika* nen heb* ben baa Toor- bceld in de ond« hcid. Iprong dec vot- keren vanA- mcrika. Watde Schry. vet ia ImAt' ACHT8TE HOOFTSTUK. T%9 St»f dprzeden ii fen niijiie Stof* die alles in haar omtttk. \J iMflaitt die vsle wonderiyiie lakcn en die weittigovereenkomft nut ejluyider hcMmit bebdft : iiirram if iiec zeer moejelyic geweeft die alle ondereen gezichcpunt te brengm. De gedurige yergdyjune die ilc van de zeden der ^erikanen mec die der Ouden maek, hertc de zwarighcid nodh veel vemetrdert. lie heb evenwel niet nagela- ten daar een zeker order aan te geven t door de verdeling die ik e&* maakt htb) feliikkende de voornaamtie zaken onder zekere ticds, ggelyk het regiAer die vertoont. Maar gelylc de meefle van deze titelszelfs veelftof Ixhelzen* heb ik getrachc een zekere leenvyze te houden, fchakeiende do zaken zodanig aan een , dat zy in die or- der gevonden wordenj die zy natdurlyk nebben moecen; en geven- de Mar zodanig een verband > dat zy uit elkander fchynen te vol- gen. In de Beteleryvin van de 2den der Amerikanen fast de vergelykken met de ouden altyd op vafte voeten om dac er geen een trek in de Zeden van die volkeren iS) die zyn voorbeld in de Cud-heid niet hceft. Eenige artykeis die de Zeden der Ouden raken veroorzaken in at voorbygaan een zoorc van een Vertoog wanneer hun duistcrheid of aanmerkenswaardigheid vereifohen t Sx men dezelve ontwimpdc. Men zal millchien eenige van deze Vertogen niec lang viqden. Heb myn best gedaan om ze niet te ver uit te rekken. Maar ik heb moordecit of dat ik een ftof niet moell beginnen > of dat ik die aioest ophelderen. Men zal voor de langheid wel beloont worden> so de ontddcking nieuw ichynt, en zo de gi If, if of the bewis op grand flsunt. Ik:bqgin met het artykei van den Oorfprong dezer Volkeren ; ik onderzoek daar in of Amerika t>y de Ouden bekent is geweeft ? hoe en door vie, en in wat tyd het iiceft kunnen bevolkt worden t en wae voor Natien daar been kunnen verplanc zyn. Men kan in *t by- zonder over dit hatfte fiuk niet als wilde giflingen hebben , waar van ik'de redenen aanvoer. Ook is myn oogmerk niet al deze Wil- de Volkenn ait malkander te zoeken , om ieder van hen op een Volk, 4>tinde Oudheid bekent wasj te huis te bfengen. Maar fchoon men van zomnuge in \ byzonder redelyk waanchynelyke glMlklgen kon bybrengen •, gdyk ik in het voorbeeld der Iroko- zen en der Huronnen aantoon j fchynt my deze kennis van weinig nnt t« oyn; en het is genoeg dat men in al de Zeden der Amerika- nen een zo grace overeeidcomft met de Zeden der eerfte Volkeren aanvyftt - dft men daar uit belhiiten kan dat zy alle uit een zelfden ftami vooitkonen- Na een algemeen denkbeeld van het karakter der Wilden gegcven te hebben, ga ik cot een omfiandig verhaal van de Zeden over door het artykei van den GodsdieniL Ik onderzoek daar in op order wac het voorwerp van hun dienft is; waar in deze dienft beilaac , wat hy voor een oogmerk heeft : en ik eindig met het oordeel dat men '*:".. over DES SCHR Y VER S. ti over de voetftappen van 't Joden en Chriflendom , die de eerfle ont- dekkers van Amerika daar'gevonden hebben , moct vcllen. In dit alles is de Fabelkundc zo gemengt , dat zy daar een heel fyftema uit- maakt, waar in ik hoop dat men met genoegen zien u\ wat ik 'er van de zinnebeeldige Godgeleertheid der Heydenen , van het Sa- b^endoni » van de Veelgodery, van den dientt van Vefta » van de bvzonderheden der offeranden , van de Dienaren der Goden , van de Virborgenthcden, van de Inwyingen , van de Goddelyke wer- king) en van de Wigchelary} von de onilerlfelykheid der Ziele en haar ftaat na den dood bybreng. NEGENDE HOOFTSTUK, Oft het artykel van den Godsdienst doe ik dat r an de burgerlyke Regerine volgen. Van alle de soorten van Heerfchapy komt my die der Huronnen en der Irokösen de aanmerkenswärter voor, om dat xy 't meest met die der oude Kretenzers en Lacedemoniers over een komt dewelke zelfs de Wetten en gebruiken, die zijn van de ecrfte oudheid ontfongen, het langft behouden hadden. Schoon deze form van door weinigen geregeert te worden, zonderling is j is de wyze van beitiering ovna in alle de staten der Wilden allemen: de aart der zaken by na de zelfde, zo welalshunopenbar vergaderingen, him feelfen en hun danflen. Vervolgens de Wilden wat nader befchouwende spreek ik van hun Huwelyken, van de Wetten en Plecht Ich igheden die daar inwärgenomenworden; van hun Einwanderer, van de Opwoden der kinderen en van hon jeugt. De Godsdienll kan 'er een voordeel uithalen, want ik meen daar redelyk wel in te bewyzen het geen vele Schry vers gedreven heben, dat 'er van alle tyden Wetten geweert zyn, die de mei^chen onczien hebben, plechtigheden die zy hebben geoffent, trappen van vermaagfchapping die zy hebben. Het vooibeeld van Abraham dat ik aanvoer fcliynt my overtuigent om de dwaling om^ ver te werpen> daar ons de ongewyde Schryvers in gevrorpen hebben, met te zeggen dat het een Wet by de Egypcenaren was, dat 'e breeders bun zufters trouwden. Ik leg de oorzaken van deze dwaling uit inbetrekking van eenige andere byzohdere volkeren En eindig met de vergely-faced van de oproofed der Wilden met het geh men in de Oudheid vind van de firenge opvoeding der Kretenzers, Lacedemoniers en Perzen. Van daar tot hun bezigheden overgängende fluit ik onder dezen algemenen titel verfcheide ftoffen in. Sehl doorloop ik de bezigheen der mannen in hun huisbeftier. Ik spreak daar van hun Dörpen, van hun Hutten van hun Kledy en Ciieradent vervolgens handel ik: van die der Vrouwen, die in deze landen tot den ubeid schynengeboren te zyn, en die de moeice van den Landbouw en al de zorgen van de hutshouding op haar hals hebben. Men und hier ook verfcheide trekken van de Oudheid, dieniet te verfmaden zyn, rakende de wyze van zich te kleden, van zich op te IchikkeO  no Amni- kadur sevon- denheb* bcii. Burger* lykcRc. gcrlDg. Howe- lyken. Opvoe- ding der kinde* tea. beftiet der M»nnca. eiiVrO** wciu 1% O O O G M E K Ondtr- soekin- 5eno»«f eTa- haken Saiker. Wyie ICO. en «ndere die nitf^aan te fchildefen. Amptsaide het eisrfle voedzcl der ouden* en de wyze van dat te berciden * ik heb Vr cenige on- denoekingen over de Tabak en de Saiker bygevoegt, voor zoo ver de kennis die *er de ouden van gebad hebben » en de overblyfzelea die wy *er van in de Schryvers vinden betreft. De Bezigheden der Wilden boitenshuis zyn de Oorlog , hun Ge« lantfchappeni him KoophandeU (agt en VifchvangH De Oorlog heeft by alle de Wifden zo Aerke aanlokzelen , dat zy voor dezelve fbhynen geboren te worden en te leven ; dit is de hartstocht die zy ^c meeft laten blyken. Het artikel dat ik 'er van Semaakc heb is zeer lang, om dat ik daar dat \an hun Reizen en :il e toerultiog van hun Togten ineelaft licb. Ik begin deze Itof door de redenenj die by hen den oorlog als noodzakelyk maken. Ik leg uit hoe de Oorlog gezongen en verklaart word , de toeruilingen te water en te land. Vervdgens fpreek ik van hun Wapenen , van de order die zy in 't marcheten houden>van de voorzorgtdie zy in eenvyandig land ge« bniiken; vanhunkampementen; van hun drilkonft ; hun wyze van aanvallen en vei^wereny 't zy op 't vlakke veld) 't zy in 't belegeren vanfrfaatzen. Het overige handelt vande terugkomft der krygs- knechten na de behaalde zege , hoe zy in de maifch met de krygs- gevangens leven, op wat onmenfchlyke wyze die in de dorpen,daar zy aai^omenj ontfangen worden. De befchryving van de fchrikly. ke fcraffen welke die gene, die ter dood veroordeelt zyn , te lyden hebben , en de voordelen van de verzoening van die gene, dien men goed vind het leven te fchenken. Daar zyn vele trekken van Oudheid door die gehele artykel verfpreid, die op de verfcheiden- heidvan de ftof ilaan, en die zo veel te keurlyker zullen fchynen, hoe nader dat zy aan de gewoontens van de verafgelegenfte tyden komen, waar van men flechts eenige voetftappen in de oudfceSchry- vers ziet. Hier onder ftel ik 'c geen men van het zinnebceld van de - dienftneming zegt, van de eerfte fcheepsvaart der Ouden , van de ilerrekunde en de rekening der tyden ; vuur te maken , en ver« fcheide andere oveteenkomften , die de Lezer daar in aanmerken kaa TIENDE HOOFTSTU':. Gnant- lchap> peo. Konp* .handel. geaehc cn*ifch« nagO. 8pcl enTyd- veidryf, IN de artykels van hun Afgezantfchappen, van hun Koophandel i van him Jagt en Vifchvangft handel ik niet als van het geen dae op de Oudheid kaii te huis gebra^ worden. Het overige^ is al te bekent en word by al te veel reyzigers gevonden. Ik heb my met vermaak opgehoaden in een lange befchryving Van de Vrede*flok ter oorzaaK van de vergelyking die ik daar van met den flangeftaf van Mel'kiirius maak. Om dit te doen heb ik enige brokken van oude Sdiiyvers, die ik geloof dat weinig genoeg bekent zyn, en die een grote overeenkomft sullen aantonen, by elkander verg^Ieken. De nedige bezigheden worden van de tydverdryven volgt, onmiige gefchieden uit enkel vermaak, onder de anderen is enige oeffeaing gemengt. Onder de eerfte ibort word van «en spel ge fpro* DESSCHRYVERS. U Ibroketti dat «an de Gcteerden flof tot verfchefde vertogen vtrfchaft hecft Onder de laatfte vond ik enige spelen en oeflS^ning^n vaahet Balllianen Worttelen der Ouden. '^2 T^T ^S De natuurlyke order geleid my vervolgcns dmtan htuiztektehS) Geneeskunlt, Dood, Befjravenis en Rouw te spreen. ]k onderfchevde twte loorten van Geneesmiddelen voor hunziek- tens, de eene natuurlyk, deandere niet, ten minllen men moet ver- onderAellen dat zy niet natuurljk zyn. Dit llag van geneesmiddelen was in de cerfte tyden in gebruik, en gefchiede door Bezwering. Krenger van beide de soorten, en beide de soorten, en beide de laatte een iluk van de Oudheid in, dac opmerking verdient. Het artykel van de Dood, Eegraaffenis, en de Rouw behoortt to den Godsdienst, en komt my als een overtuigent bewys van het denkbeeld voor, dat alle de Natien van de onterfelykhdd van de zielgehad heben: in dit stuk vind ik dat de Amerikanen noch meer met de Zeden der eerfte tyden over een komen, ak in al 't overige. Alles is daar in aanmerkenswaardig » bun wyze van de doden te zegenen, te waflchen, te zalven, te pryzen en te bewaren. Hun verfcheyde wyzen van begraven , bun klaagliederen , hun feeften, hun begravenisfpelen , hunne denkbeelden aangaande het geen na den dood in het 'graf blyft ; de pligten die zy de overledenen ge- woon zyn te bewyzen , en de wetten die 'er over den Rouw ge- maakt zyn. Ik befluit dit artykel met een algemeen feeft der doden, dat deHuronnen en Irokoizen gewoon waren alletwaalf jarenof daar ontrent te vieren , en dat zy noch in 't verplanten van hun dorpen vieren. Dit fteft beheUl vets aanmerkenswaardigs , en ter zi^der tyd iets akeligs;. «-> Eindelyk. bbfluit ik het gantb:he werk met het artykel van de taal. Ik vergelyk daar In ^lle 4e i]praken van Amerika met de geleerde en bekende levendige tdfifi-i^an £ikropk. Ik breng eiMge woorden van het Hurons en IrokbHH|> die in Ker Qriekfieh eevbnden, en eenige ahdere woorden van ba^^iMrfi)he<t#esp» die ifn.mt oude Schryvers te zamen geraapt heb, oyer^^'^tS^ljsAfprcenige giffingen uit,om myn gevoelen over dsn oonHj^^y^dftie Volkeren te ftyven. Het verblyf, dat ik ondcr {^^|n|hen gehouden heb, neeft my aangezet om hun zeden naauw£^qpale pluizen , om dat ik ze betec ken, en dat ik verzekerder ben van ^t geen ik dryf. Men kan even- wel zeggen dat de zeden der Wilden in 't algemeen zeer overeen- komen. Wanneer ik lets byzondersvan de andere Natien weet, laat ik het niet met ftilzwygen voor by gaan. De omgang met de Europeanen heeft de Wilden veel van hun oude gewoontens doen verliezen ^tn him zeden verbaftert. Ik on- derzoek hier deze zeden en gewoontens, zoo als zy voor de verbaf- tering wart^n , en zo als zy die van hun Voorouders ontfangen had- den. MifTchien zal ik van de veranderingen die er onder hen ge- fchied zyn 3 in een ander W^erkfpreken, waar in ik voomeem van net invoeren des Chriflelyken Godsdienft: onder hen te handelen, en van de pogingen die de Evangelifche Wcrklieden aapgewead hebben, 3i 3 om Zlek- tens. tieneci- liunlli Dood. Bcgra- veniicn Rouw. Two iboiten »angt- nees- middc' len. Nitnur' lykecn Mzwcr ting. Id hun •?*"; Ting der dodiea alles unmer- kens- wurdig. Alge- meen feefc del doden. VerhMi- dellng ovet ue uuU. Om- R«ng^ metde Euro- peanen ooreaak vande verbaG- tering deTte>' den van de Wil- dco. 14 O O G M £ R K &c. om deze Wilde zeden tc befcbaven t en die met de Wet van Jezus Chriftus gdykvormig te maken. Wat de leden en de Gewoontens der Ouden aaneaat, ikheb myn ontdekkingen uit de Schryvers gehaalt, wier gezagnet meefte erkent word, en wier werken het medft in achting zyn. Ik haalze op die plaatzen un, daar ik het nodie acht. Zom'vdi haal ik gantfche plaatzen aan of in het werk zelfS) of met e. Aanmerkungen aanmerkungen, die het nyns oordeel verdienden en die myn verhaal te zeer zouden verlengt hebbeU) had ik ze in het werk zelis ^eplaatftj onder aan geee> kent. Myn ftyl is mifflchen een weinig te achteloos, maar ik heb myn niet op het uitkippen van woordto toegelegt. Myn dacht dat men cen zendeling deze achteloosheid moefc toegeven > en ik heb myn werk, zo hy ^er geen groyer foucen io, vond, in dank zou aanncmen. OORJ Z ED E N W I L D E N VAN AM E RI K A. EERSTEBOEK. EERSTEBOEK. Komfte der eerftc menfchen in Amcrika. Et ruime Werelds deel, volgetis het gemeen gevoe- len in twee grpte Schier-dlanden verdeelt, waar aan men den naam van Noord-enZuid-Amerika gegeven heeft, ftrekc iich van beide kanten heel ver Da beide de Polen uit, en maakt als een ande- dere Vereld, die men nieuw kafi noemen, om dae de twee grote zcen de Zuider en de Noord, die haar geheel. Of byna geheel omringen, door haar uitgeflrekteid de kennis daar van tot deze Idatfte tyden toe aan de Volkeren van de Oude Wereld verbofgen hadden » die noch zelfs de grenspalen van die gene zelfs, die zy bewonen, niet weten. 'c W^as eerft ontrent het 6indevan de vyftiende eeuW dat deze on- tneetbare L^dftreken door een van de voorvallen ontdekt wierden, die bloot van het geval fchynen aftehangenj maar die God in de Schatkamer van zyne Voorzienigheid bewaart heefc, en dat als het ^^1 ikkige ogenblik wsis door de genade van den VerlolTer beftemt, om deze ontelbare inenigte van Natien met de ftnden vaii *t geloof te verlichten* die de Duivei noch verflaaft hielt, die in de daifter> nilTen der dwaling en in de fchadilwen des doods begraven warcn^ en in al de yflelykneden gedompelt , die een beellelyke woeftheld en al de dolingen van de Atgodery moeten voortbrengen. Kriftoffiel Kolumbus* een (lenuees, had het eecfte ae eer dezet ontdekking onder de blocjende regering van Fefdhumd en IzabeUa, Koning en Koningin van Spanje , omdat hy de eetAe was die in£a- ropa kennis gaf van de Eilanden die in den Zcdbaezem van Mexi- ko date hy aang;eland -was , leggen. Vier jaren na hem ontdekte Amerikus Vcfputius, eenFlorenlyner, hec vafte land,daar hy nader> hand vier tochten na toe gedaan ne6ft , waar van hy Gedenklchriften heeft nagelaten. Zo gelokkig nice in zekeren zin als Kolumbus, die beter Om* dekkigg vin/\« inctik«t KrifloT* MKo. InaibM onidckt dcEy. landrn «an ded Zee- boetcnl van Unk ko. li O 0 G M E R K Amcrl' kutVif- paiini h(iv«r- tclind. DtGt- iMftfcn oppcrco Mcr onirmt *«• fchcid* vngcn. Amcii* kabui- leniwy- iclbirce OHOcn bckcm. Dn»1r- °Binhwr> ran PUuim TfmM. 'Mum. «.J- S*wttsm Mtdts. DittL iic.lib. f.Bibl. Schryft deonc-  is deze Belchryving noch einige Vermengenheiten vermengen, dat ihre zelfs van fremden, als van een Fabel, door de Egypteharen, uitgevondeo war van Solon die geleert hat. Geen Elianus verhaft van de vertelling die Sileius aan Midas, Konin g van Frygie doet j zweemt ook te cenemaal na een dichters vindingen en de Schryver is het hier in met ons eens. De Voorzegging van Seneka, den Treurfpeldicht, i aar menzo bräd van opgeeft, is niet adders als een Poetifche verrukking, gegrond op de nieuwe Ontdekkirigen die men in zyn tyd gedaan had) en op de waarfchynelykheid dat men er tioch meer in t vervolg doen zou. Daar Aak geen geheim in) ieder een kon op dien toon even zo wel als hy voorzeggen' zonder van Pythons geeft in-geblazen te zyn> en zonder veeivan het toekomende te weten. De eenigfte Schryver ovderdit voorwerp aangehaalt die >r dut-delykcr en met meer zekerheid van spreekt, is Diodorus Sikulus; die de Feniciers daar de Ontdekking van todcbryft. Deze hadden zich al vroee dp den Koophandel en de Scheepsvaart toegelege, zy maakten zich in weinig tyds beroemt, en Itichten vele volkpiantin-pen op de kuflen van de Middelandfche zee, ^t zy in Afnka ^ \ zy in Gnekenlandy en Spanje. Zich vervolgens door hun handel zeer verrykt hebbende j waagdeA zy het naauW van Gibraltar ddor te v.> ten. In 't eerfi dorften zy niet ver van de pylaren van Herkules afwyken, en zetten zich te Kadix cer neer, daaf zy dezen God een prachtigen Tempel bouwden: naderhand waagden zy ^t Van langzimmerhand de kuflen van den Ocean langs te zeilen. Nu gebeurde Jiec dat langs ütitrand van Afrika varende een &otm, die verfcheyde dagen dagen duurdC) hen m een zeer wyduitgellrekt Eylind dreef » en dat ver iw dekant yah 'c Witten gegen vMtt^ Ophun wederkomU gaven zy cr de eerite kennis van« en nuukten 'er vertellinigen van. die na de gewone ileur der Reyzigen braafopgeCchilce en heerlyk waren. i)it maakte dttde 'I\rrhenien» het geiag over de Zee voerende, beiloeeazich in dat land ter, nter te flaan } en alle onkoAen daar toe aanwendden* maar de Karthaginenzen ftel-den zich daar met alle krachten tegen vrezouk dat hunne landa-lulden door de wonderen die men daar van Vertelde verblind, dat quaad voorbeeld mochten navolgcn. Zy.vleydden zich oolc dat zo bun enig onbeil overauam, en dat de fortuin bun ryk te Sronde wierp} zy een fcbuuplaats zouden hebben in een landat bun öen diergelyken noodzy zicb daar met bun buisgefinnea en al bun goederen konden ter ncer zetten. . Ik weet niet dat i^nuuid noch acbt |ella^en beeft op deae plaats van Pauzanias , die my fchynt *t geen ik uit Diodorus Sikulus vcr* haalt heb wei te kunnen opwegen. Oeze Scbryver zege dat over id onderzoekende of er. Sacers waren» en van wat aart zy waren j by hier vrucbteloos verfcbeyde luiden nagevraagt bad , maar dat eindelyk een zeker Eufemus, een Karier van geboorte, bem ver« haalt bad dat na iMlien reyzende^ by door een der iievigile ftor- men na de uiterlle einden des Oceaans was gedreven, alwaar, zey* de hy > Eylanden gevonden worden^ die de zeevacende laiden Sa- tyrides noemen > en die door wilde Menflcben bewoont worden > wier vices roodacbtig is, en die ilaarten bebben voor die derpaar- den niet wykende. De Vrces die de Matrozen voor de bewoon- ders dezer Eylanden liadden, diezy genoeg kenden, maakte dat zy tracbten bet landen te vermyden, maar bet ongeftuunig weer nen gedwongen bebbende bet ftrand te naderen, wierden zy 'er ten eerften van overvallen, en konden niet uit bun handen gera- ken, als met een Vrouw die zy onder zicb badden ten beften te geven. Dit verbaal van Eufemus komt vny waarfchynelyk genoeg Voor en de Befchryving dezer Eylwaders paft volkomen op de Karaiben, die Meefiers van de Antilles waren, maar daar zy voor H grootfte gedeelte door de Europeers van deze laatfte tyden uit verjaagt zyn. Het vices dezer Volkeren is zeer roodacbtig uit den, aart, en is minder aan de lucbtftreek toe, te fchryven als aan dervierbMl" dingskracbt der Moederen, die een fcboonbeid m deze verf stel* lende, dezelve toe bun vrucht doen overgaan:<het is ook door kunll zodanig, want deze woefte volkeren belbbilderen zich alio dagen met rokou, dat. bun'm flaatis van vermi^n ibrekt » en ben z6 rood als bloed doet schynen. i.MT.i Wat de inbeelding de Zer Matrozen aangaat, die Saters meende te zien, deze quam niet als uit de schrift voor naturlyke deed aanzien. Byna al de Wilde Natien van Amerika schicken zich hier med op, al wannererzy ten ooriog gfum. Am- merkc* lyke platt vui Pnafr miti im Anitii I ^lt. btffchrj. viitE vao delk- woun> den der Siiert deo. Kotitt nt den urtdet hedcn* dug- rcheK«.' raVbeo overecB. bl ZE0EN t>£R WILDEli Hoe en lugt Wttwep Amcrik* heft kunnen licvolkt wotden* Gevo»: lenvan Giociui. Rm« Cent. jbigitrt. dt Orig. Cent. Amtrit'  net land van jeflbbe- I»len, nuken ook miffichien met het zeeen een zelfde vafteland uic, of leggen er zeer weinig af, 20 de naauwtens, die inen daar veronderAelt, tot de Tartarifche Zee doorboren. De Oceaan, die het zeeen eneniaalomringt, is metEylan landen bezaaic, zo in de Noord als in de Zuidzee. Men zou daar van et eene Eyiand o^ hec andere, of door ongelukkige schmögenschmänken of door boule uitwerkingen van 't geval, kunnen gekommen xyn. De beroemde Grotius beelde zich in dat men daar door de twee uiterfleeinden was gekommen, end^t dit mime ^ereldsdeel in twee schier-eilanden verdeelt, gelyk ik reets |eze|;t heb, van de eene kant Door de Volkeren bewohnen was, die uit het Noorden van Europa in Groenland en Novil-Zembla waren doorgedron. C, van waar zy zich door het ganzte Noorder Amerika tot tengte van ranama hädden verfälsch, en van de andere kant door de Abyfllnen en Ethiopers die na de kap van Goede-hoopgC' dreven en zich gedwongen ziende om Afrika teverlaten in de Zünderbnden waren gekommen, nie ver van het vuur-Iand en de flraat van Mlgellaan atgelegen, van waar zy in Zünder Amerika waren doorgedrongen. Maar deze ftelling is weinig ilaande te houden, en den Laae heeft hem zeet grondig wederlegt. De gene die acht geven op de menigte van verfcheyde Volkeren die men er vind , zullen zich gemaklyk laten overtuigen dat het niet in ^t algemeen door ^t geval der fehipbreuken heeft kunnen bevolkt vorden in de tyden, dat de Scheepsvaart zo onvolmaakc was, dat men het als een (ieukeloosheid aanzag te ondernemen om zelfs maar dicht langs de kanten van den Oceaan te varen, wiens baren alcyd txxx ongeftuimig tyn. Dit zal noch lichter te begry< pen valien wanneer men overweq^t dat noch hcdcndaags de Ame- fikaDea raaar eHendige fchaitjes hebben van de huiden van Zee- wdven en fchorfisn van bomen gemaakt; of wel t P^aauwen dat ttaar uitgeholde bomen zyn in de gedaante van een boot , waar mcc zy zich met in voile zee durven wagen , en die noch minder be- quaam zy« het geweld der ftormen tegen te ftaan op een zo ruime zee, en daar de grootflse fchepen dikwih voor het geweld derba- fen moetea bttigen. Het waaiJci«ynd54Ae gevoeleit en ^t het toeefte gevolgt is, is d«jt men al deze Naden door de landen van Azien in Amerika doet ^fflen. Daar tyn Mdenen van «en zeer grate waarfchyne- Ivkheid , die doen geloven dat Amerika aan net vafte land van 't Ooilelyk Tartaryen vafi is , fchoon men tot hier toe enig Naauw vcroii- VAN AM E R I K A; t9 •t Geen evcnwel bcicr door de ontdek- kingen als doot blote giflln- genioa bewe- zen kun- nen veronderftelt heeft, dat er van affcheid. Ik geloof nlet dat ik door eenvoudige giiringen cen laak behoef te doorgronden , die niet als door de ontdekking zelfs kan opgeheldert worden. Maar 't ly dat de?e landen aan elkander vaft zyn , 't ty dat zy door eenige kleine zee-armen gefcheyden zvn, 't is gemaklyk geweett tot die landen door te dringen, en ik hoop dat uit de vergelyking van de Zedcn dcr Amerikancn met die der Aziatifchen en de Volkeren onder de namen van Thraciers en Scythiers begrepen in 't vervolg van dit werk als een foort van gewisheid ontfmn zal, dat Ameri- ka door de Ooftelyktte Landen van Tartaryen bevolkt is geweeft. Wy vinden geen zekere tydrekening in de Oudheid voor de Olympiaden, tot daar toe zyn het niet als duiftere tydcn, en in deze duillernis vind zich ook het tydftip gedompelt wanneer Ame-Tika heeft kunnen bevolkt zyn, veronderftelt zynde dat deze be- volking zo oud is. Lefcarbot heeft geen zwarigneid gemaakt van tydwan- oen zeer fterke wyze en die verder als een gimng fchynt te "eer, gaan aan te dringen, dat Noah deze Wefterfche landen well ken- de, 5, daar hy by geval geboren was, dat hy 'er ten minstere door, het gerueht kennis van had. Dat hy, drie hondert en vyftig. „ jaren na den Zondvloed geleeft hebbende , hy zelfs de moeite „ genomen had om die landen te bevolken of weer te bevolken : „ dat hy een groot Werkbaas en een groot Stuurman zynde , daar- „ en boven met de zorg beladen om de verwoelling van het land „ te herftellen, daar zyn kinderen na toe h^- 1 kunnen voeren , en ,t dat het hem geen meerder moeite gewecit was door het naauw „ van Gibraltar in Nieuw Vrankryk te komen, of van het Groe- ,, nehooft in Brazilien , als het zyn kinderen geweeft was zich in „ japan ter neer te ftellen , of als, hem zelfs moejelyk geweeft „ Vas van 't Armenifch gebergte in Italien te komen , daar hy „ den Janikulus op den Tyber ftichtte , zo de vertelUogen der J, ongeVyde fchry vers waarachtig zyn. " 't Is waar dat gedurende twee duizent of meer jaren die zedert den oorfprong der Wereld tot den Zondvloet toe verlopen zyn , de afkomelingen van den eerften menfch , die in de eerfte tyden eenige eeuwen leefden, '.n die van God een zeer groote vrucht- baarheid ontfangen haddeti > zich op de aarde zeer vermenigvul- digt en verfpreyd moeften hebben. Schoon de H. Schrift ons geen nette kennis geeft van de Landen die zy befloegen , en dat 'er ons de Ongewyde boeken niet van leren , is het nochtans waarfchyne- lyk dat zy dezelfde landen bewoonden, daar zich de nakomeung- Jchap van Noach flux na den Zondvloet in ter neder lloegen , dat is te zeggen, dat behalve een groot gedeelte van Azien, zy ook £gypte en Lybie bezaten, en het zuidelykfte gedeelte van Europa. 