Newfoundland at the beginning of the 20th century : a treatise of history and development
Harvey, M. (Moses), 1820-1901
Motte, van der, of Moote. Nieuwvcen of Nieuwburch. Motte, la, Nispen, van. Muenicx. Nisse, van der. Muilwijk, van, Nisse van Bieselinge, van der, Muincq, de, < Noalet, de la Jaille de. Mulert, de, Nobeling, Munninck, de, Noblets. Mu9. Noiret. Naalvond. Noiret, Verwont, Naboth. Nollens. Nacbtegael. Nollet. Naeldewijk. Nolthenius. Naemer, van. Noodts. Naerssen, van. Noortgoutren. Naille, de. Noorthouck. Nantiua. Noortwijk, van. Narwille. Noris. Nassau, van. Normandie, de. Nath, van der. Nosse. Nebbens. Nyenroy. Nederhove van Maseik. Ockers. Ncderveen, van, Ockers, gezegd de Jonge. D 90 Ockerse. Oem van Wijngaarden. Oensky. Offema, van, Offerhaus. Oisel. Oiseleur de Villers. Oldendorpius. Olden niel. Oliphant. Ollaere. Oltaende. Onegnics. Oortae. Oostdijk. Oosten, van, Oostende, van, of Ooatende. Oosterland. Ophemert, van, genaaoid Bloe- mendaal. Opijnen. Orliens, van. Os, van, Osbaldeston. Ossewaarde, van, Otte, van, Oudaert. Oude, de, Oudewater. Oudshoom. Outercy. Ouzecl. Overrijn van Schoterboach. Oye. Oysel. Padburgb. Palcstein, Cuylemburg alias van , Palinck. Pall. Palroa de St. Puentes, de la. Palms, de la, Paludanus of Eelbout. Pamelen, van. Panbuys, van, Parduin, Parent. Paris. Parker. Parmentier. Paschiers. Paspoort. Pasques de Chavonnes. Pauw. Peckius. Peenen, van, Peeters dit Cats. Pelgrom. Pell^. Pelletier. Pels. Pere, van, Perre, van de, Perre, Veth van de, Perponcher, de, Perponcher Maisoneuve, van, Persijn van Beverwaerd. Phoenix. Piel. Piello. Piere, du. Digitized by Google 91 Pieters. Pratensis. Pietersdochter. Prato, del. Pietersen. Pr&, dn. Pietersen. Prince, le. Pieterson. Prins. Pieters zoon. Proost van Ramp. Pignon. Pruck. Pigow. Pruys. Pipenpoy of Pipenpoy , vsn der Pundere, de. Hagen gend. Putte, van de. Piron. Putter, de. Plerier. Pykke. Ploegh. Fiji. Ploos van Aemstel. Fiji, van der. Pluimpot. Pijnssen van der Aa. Poelgeest, van, Quack. Poitier. Quade, de. Polanen, van. Quaelberge. Polset. Querijnssen. Ponts. Q,uirijnsen. Poort, van der. Baad, de, Poppe. Raapborst, van, Porrenaer. Racket. Porte, de la. Radermacber. Port, van de. Raderntacher, anden. Potegors. Rainefort. Pothuisen. Ram, de. Pots. Ramde, de. Pots. Ramde, de. Pots. Ramde, de. Ratnoeiis. Pottersberghe. Ramp, alias Proost vi Pottey. Ramsdonk. Poulier. Rauld. Poulle. Raven. Poule. Raven. Poule. Raven. Rechtergem. Reichter, van. Reichtergem. Reede van Amerongen, van, Reichtergem. Reichterg. Reimerswale. Rainier. Reimerswale. Rainier. Reimerswale. Reesse van Amcrongen, van, Reichterg. Reygersberg van Catwijk, vt Reyvaert. Reygersberg van Catwijk,  Schamarzoufky. Schbarlaken, van, Schacht, van der, Schbauwerk. Scbeideruit de Vos. Schbelen, van, Schbeling,  Tympel. Sloten, van,  Uden. UfFelen, van, Uiten. Uitkerke. Ursel, van, Uitenhove. Uiterer. Utima. Vager, de, Vagers gezegd de Jonge. Digitized by Google Vaillant. Val, de, Valeran. Valke. Valkenburg. Valkenburg. Valkenburg. Välke. Vent, van der, gezegd van der Kerkhove. Veen, van der, Veen,  Lisse, gezegd Vierling. Viersen, van, Villaers, de, Visoli. Visscher. Visscher. Visscher, de, Visvoli. Vlaardingerwout. Vocht, de, Voet. Vogel. Volbergen. Voldere. Volmer. Voocht, de, Voorde, van de, Voorhoudt. Voorst tot Grimbergen. Vorst, van der, Vos, of de Vos. Vosbergen, van, Voxdaal. Vredenburg van Adrichem, van. Digitized by Google 97 Vriese, de, Vriesele. Vroe, de, Vrijberge, de Boot van. Vrijberghe, van, Vijllaers. Vijta. Waal, de, Waarsejigcr. Waas, van der, Wachter, de, Wacliterdonk, van, Wadde. Waert, de, Wallaeua. Wale, de, Wallc, van de, W'allia. Wassem, van, Wassenaar, van, Wasscnaar Duvenvoorde, van, Wassenhove, Segers van, Watervliet, van, Wnuters. Wedal. Weede, van, Weel, van der, Weel gezegd Poua, van der, Weerde, van de, Weerdenburg, van, Weert, Sweerta de, Weiburch, van, Weir. Welderen, van, Welevelt. XI. J. Welle, van de, Welle van Cats. Welsinge. Weuyten. W'crdmuller. Werkendet. Werve, van de, Wessell. Westcappel, van, Wealerwijk. Westhouck, van, Wevort van Oasenberg. Weytaen. Weytsen van Hogerzijde. Wielant. W'ielc, van de, Wilhelmiua. Willeboords of Willeboorta. Wille of Wyllo. Willems. Willemse Scha. Wilma. Wiltachut. Winckelman of Winkelman. Wiapelare, de, Wisae. Wissekerke of van Wissekerke. Wisaelt, van. With, de, Witheim, van, Witte, de, Witte van Bloia, de. Wit, Paschier de Witte van Elkerzee. Witte van Haamstede. 7 Digitized by Google 88 Witteles. WitteDhorst, van, Wiltpiis of Wittense. Woestine. Wolfwinckel. Wood. Wotion. Wouters. Woutere, gezegd Colve. Wijk, van, Wyllo of Wille. Wijngaerden, van, Wijse, dc, Tpelaer. Zalaert. Zaleers. Zas van de Bossche. Zeegerg. Zeger van Wasgenhove. Zeleers. Zimmerman. Zolterman. Zomer. Zoutbecque. Zuidland, van, Zullius. Zut’wint. Zuylen, van, Zuylen van Nievelt, van, Zuytpeene. Zuytwegen. Zwaan. ZwardbijI. Zweerts de Weerd. Zwicten. Zijl, van. 6 VcrgadeiiiiK. 24 Hsart 1SA5. BUlioUeek. Fenoth van eenige ScAoUeie koopUeden U Bruggt aan den kertog van Bourgondie, om Uniggave en tchadeloot- tUlling Annner door die van Hoorn ontnomme koopgoederen. Opgave van ket getckul, keUveUe tick in de helft der 16* eeute op den Auiee FoUeehoven bevond. Eigenkandige brief van J. Vivan fFaeeenaer aan den graaf van Buren. BibUotkeek. Ten geichenke ontvangen: Van Dr. C. O. Th. Neumann, te Gdriitz: Oetekickle der OberlauiUtueken Getelltckajl der fFietenecka/len in den ertlen 60 Jakren. Eine JubeUchrifl tur drillen Sdknlar- feier dertelben am 16. dugiat 1851 von Dr. C. O. Tb. Neumann. (Aus dem Neuen Lata. Magazine besonderi abgedruckt.) Qorlitz, 1854. Digitized by Google Van bet Oberlauitätche Geäschäft der Wisseoscbaften, te Odriitz: f'erzachniu OberlaaMuoher UrkundtH. Herausgegeben von der OberlaaMuoher UrkundtH. Herausgegeben von der OberlaaMuoher alpkabetuch verteichnel. Gdriitt, 1819. 3 deelen. Scriploree rerum Lutatearum. Sammlung Ober- und Niederlautüzucher Getehrten. Herausgegeben von der (Mertau-eitiucheu Oetelltchafl dee tf'iuenichaften. Deel I, II en III. Gdrlitz, 1837 — 1852. Neurt Lauulatehet Uagaan. Deel 28—31. Gdrlitz, 1848 —1865. Van den beer P. A. Leupe, te Amsterdam: Schriflelyck Rapport gedarn door den Predicant Jmtut Heur- nine, arngaende de gelegenthryt van ’i eylandt Ende, tot het wort- planten van de Ckriatelgcke Religie, en van wegen de gelegentheyt van Bali, 1638. — Slukken betrekkelijk Borneo, 1633 — 1636. — Ferhael van de belegeringhe der atadt Batauia in ’tconinck- ryck van Jaccatra, Anno 1628, den 22 August. [Door een oog- getuige.) Medegeedeld door P. A. Leupe en overgedrukt mit de Bydragen van de Tool-, Land- en Volkenkunde van Neffrlandech Indie, Deel III, bl. 250, 263 en 289. Van Jhr. Mr. B. J. L. de Geer, te Utrecbt: Onuilgegeven Landregt van Drentke van 17 Febr. 1614. Me-degedeeld en toegelicht door Jbr. Mr. B. J. L. de Geer. (Overgedruck uit de Nieuiae Bydragen voor Regulæd en Welgeving, II' deel, 2' stuk, bl. 209, 3' stuk, bl. 361, III' deel, 2' stuk, bl. 193 en IV' deel, 2' stuk, bl. 161. Van den beer Mr. A. F. Siffle, te Middelburg: Pleilrede van Mr. A. F. Siffle, in de zaak van het dagbiad De Ekiter, uilgever Alex. A. Crafford, te Middelburg; beechuldigd van letter jegent de Minittert. Middelburg, 1856. Venoth tan eenige Schollche kooplieden U Brugge aau den kerlog tan Bourgondie, om (eruggate en tchadelootilelling hunner door die tan Hoorn onlinomene koopgoneeren. Treshault et puissant prince et treasured seigneur. Nous ainsons resceu à reuerence, que apartient certains toz bonora-rabies lettres à Bruges le xvj° de ce moys de May, par lesquelles vostre noble seigneurie nous mandé, comme par dessos et à bonne assurance et payx estant accordée par entre vous et de royaume d'Escoce soit venu à vostre cognoissance, que certain sujet du dit royaume mesmement missr°. Guillaume Sincler et Symon Loken, aient endommage plusieurs voz bourgois de Hoorn, dont les nous sont contenus en vos dictes honorable lettres, en leur biens et marchandises, mouotans à la somme de jus nobles, sans ce que aucune reconnaissance ou reslitucion jus ont puaucher de leur dictes pertes et dommages, non obstant quelz ont grandement poursuy ou dit royaume pour lauoir, comme vos Débats les portent plus à plein. Et pour ce, treshault et puissant, que ce vous semble estrange chose, et que souffrir ou voudrières voz subgetz estre ensy endommages pendant la dicte paix ou assurance vostre noble magnificence nous mande et des desires de nous, que nous feisseons tellement en ceste bousoigne, que voz dît bourgois eussent droit et restitucion de leur dictes pertes et dommages sans delay, tellement que bon soing ne vous soit de pourquoi d'autre remède. Sur quoy, treshault et puissant prince et tresredouble seigneur, vous plaise sauoir que se aucuns de voz subgetz ou bourgeois soient ainsy endommages, comme dit est, par aucuns hnbitans du dit royaume, nous en sommes moult dolantes et coirouses et nous desplètes moult grandement, qu'à ce chose soit ainsy auenue, ce na pas est-à-dire. Nous ne aucuns marchantes du dit royaume, lesquels de vostre hauté et noble magnificence desheurent tousiours humblement la bonne paix, tranquillité et amour, et pensons bien sausé hesitacion que ceste chose venue deveniment à la cérémonie de vostre consin le dit d'Albanie, gouverneur du dit royaume d'Escoce, nostre tres redoubte seigneur, quil sera tres mal content et quit ne faudra pas de bonnet et l'on peut être. Vostres treshumbles seruiteurs a voz plaisirs et mandemens prest et apparellans tous les marchants de la nacion d'Escoce, presentement estants à Bruges. Optchrifl. A treshault et puissant prête de tresdoubte seigneur, monsr. le due de Braban et de Lymouth, comte de Haynun, de Holand et de Zelande et de Lydon, etc. Lydon van helle de Chui, hevielk vich in de helle der 16. eeuto op den huise Vollenhoven bevond. De navolgende lijst, welkc blijkbaar omstreeks dieo tijd geschrevé is, kan mede tot cene bijdrage strekken voor de geschiedenis van het krijgswezen. Dat buys tho Yullenhoven. Bussen. Item xiiij haeckbussen der stadl van Campen tobehorende, daer de cyne van geborstet is. Item xxiij haken to den buys to horende, des heeift Herman Iselmunden daerenboven xiiij to Versbeeke gelaten. Item vij haken mit holtz stellen. Digitized by Google Item vii.’hjstEp ran idIjd beer van Boggcdorp. .. J^eni <lubbelde baken. Elejfli^'scberpetyneren plegen vp ro|jns g. h. beersten to weaen. Item y gsren poathonde mit atellen. Item y balue aclane (slange) de ia entwee. Daer zijnnen noch v|jff off aeeaa atucke buaaen, de allea wegea lyggen und onbereit zgnnen. Item T dubbelde scherreptijore. Item noch eyn dubbelt acherreptjore. Item noch y acherptbyner mit voerborchte vpten wall, yder mit twee kamer. Hyr van Zijnnen geleuert xiiij baken vmidc ig schcrrepti- ner tho Oennemuden, nba luydt der reickenonge bij biacbopp Uenrick gedaen. Vande weabren waren van geschuttes vpten huyae in van Vollenho, komt den droat daer fulleaten, Eigenhaltungen van J, van Wauenaar aan den graaf aaa Buren. Jan van Wasaenaer, gehuwd met Joaine, dochter van Jan ran Egmond, atadhouder van Holland, diende ala kapitein onder George Schenk van Tautenburg en bragt in 1516 de provincie Friealand onder de gehoorzaamheid van Karel V. De navolgende brief scbgnt geaebreren te zgn toen bg in Aug. van dat jaar voor Dokkum lag, hetwelk apoedig daarna ingenomen werd, zie Arend, jilg. QeeckiedenU dee Faderlandt, II* deel, 3* atuk, bl. 671. Hg atierf 4 Dec. 1628, na bg bet beleg van Sloten gewond te zijn geworden. Zie Delfeche Oad- heden, bl. 387. Mon3^ Je me recommande a voatre bonne graase. Mona', her an aoyr aomea aryvea iay et sommea empeaaor a eatopper la ryvyere; nostre artyllerye aera iay demen, et alora noua noua Mettrona anay comme il apartyent. Tout aeux, quy oognoaaet ae lyeu, conaellet de batre in vylle lo premyr et ae duoote du clotre la eatyea loge que aomea a Dochkem. Mona', voua ne Digitized by Google 103 croriyet point que ciyre fyret les pyeton, cher por argent et onchore tout les eures du jour. Je vous pryc ferre payer largent, quai autrement tons et por ryens, se qu'il jay soin. Atant, mons'., je prie Dyeu Tout garder. De devent Dochkem le xiij d’Aoust. Le tout vostre eervyen et servyleur, J. de Wassenaer. Optckrift. A moils', mons'. le conte de Bueren, cappitaine general. Vergaderinc. 7 April 1855. BMiotkeek. RuUing van tetrken. Onuitgegmtn irieveH van Mr. W. Bilderdijk. Oude yitren Imu of werpspiet. Extract tan twee brieve van Pieter Heuil ProHce, münionarie in Oehlin- Ciaa, aan den biteepiapie van TyUopolie, vicarit aldaar, 1716. BMiotkeek. In railing ontvangen: Van de Koninklgke Akademie van Wetenschappen, te Amsterdam: Ferilagen en Mededeetingm. Derde deel. Eerste stuk. Amsterdam, 1856. Van bet IneHlui drekeologique liegoie: BMetin. Tome II. 2* livraiaon. Li^e, 1856. Ten geschenke ontvangen: Van den beer Mr. J. I. D. Nepveu, te Utrecht: Stunnee en de Koningin, door Mr. J. I. D. Nepveu. (Overgedrukt uit: De Retentenl, Jig. Lett. Maandeckrift, jaargang 1855.) Het Nederlandeche Ryki-archief. Door H. W. T(ydeman). (Overgedrukt als boven.) Van den beer J. David, te Leuven: De Ziekte der Geleerden, is eee eangen, Qediokt van Mr. W. Bitderdyk. UUgegeven met inleiding en aenteekeningen door J. David. Zesde en laetste stuk. Leuven, 1854. Digitized by Google enschafien te Gorlitz, eene ruiling van verken met dat genootscbap tot stand is gekomen. Onitiigegevene brieven van Mr. H. Silderiiij. De beer Mr. A. J. van Beeck Calkoen doet eene voorlezing all verscheidene onuitgegevene bem toebeboorende brieven van den beroemden diebter. Oiide ijteren lam of verptpitt. Wordt door Jhr. Mr. L. H. van Asch van Wyck aan het Genootscbap als een merkwaardig overbiyfsel der oudbeid ten geschenke aangeboden cen ijzeren Ians of werpspies, gevonden even buiten de stad Wijk bij Duurstede achter de Hoogstraat, in eene oude rivierbedding. Exlraet van twre brieven, geecireven door Pieter Urutle France, mietionaru apolico in Cochin China, aan den bietchop van Tgl-lopolit, vicario apolico van Cochin China, die deelve gezonden heft aan den bietchop van Sabule, vicariue apotlolicm van Siam, om te te communieeren aan den hapilein van de Hallandtche loge. Medegedeeld door Jbr. C. A. Bethan Macard, te Utrecht. Deze beide brieven geven eenige byzonderheden omtrent de schipbreuk van bet schip De Anon. Gerard Voogd strandde in November 1714 met genoemd schip op het rif de Paracels; hj werd met 92 schepelingen gered en landde in Januarij 1715 te Cochin China; vervolgeus kwam bij den 20™ February 1716 met 65 zielen te Batavia. Het opperhoofd, dat volgens die brieven verongelukt is, zal vermoedelijk geweest zyn Cornelia Lardy n, die op dien tyd opperhoofd van den Nederlandschen handel te Decima was. Tot Nha-tlang den 11“ Januarij a* 1715. Mijnen Heere! Ik moet aan uwe grootheyd berigt geven van 'tgene bier passerett, ten eynde sy tot Nha-ru souden konnen naderen en my read geven. Op Drie Coningen dag omtrent den avond quam binn En de haven een groote Hollandse chalonp, beladeu Digitized by Google 105 met 87 mannen, alle bijna stervende van honger, hebbende in haar vartuyg gen provisie ter werelt. Alle die arme menschen vertrocken uyt Japan in 't begin van October mitte drio schepen te aamen van 55 stucken canon, yder rijkelijk geladen. Wniineer sij op de hoogte van Parcel warcn, wierden sij van een woedende stormwind geslagen, die vicar dagen duurde. Twee van die schepen zijn waarschijnelijk ontkomen; mnar dese sijne drie masten verlooren hebbende en niet nieer konnende stieren, wierd door de wind op de blinde klippen van de bank geworpen, daar sij janimerlijck schipbreuk leden, waarin 17 mannen vergaan sijn. Mijn beer ’t opperlioofd is ook verongc-lukt. Den twecde en alle de andere voornaamste coopluyden sijn nog int leven; de anderen ontkomen zijnde ten deele met bebulp van den overloop, daar sij op bleven, en ten deele op planken, die sij onder die rampen magtig wierden. Sij quamcn eyndelijk aan land, maar een land twelk haar wel een graf kond vcrschaffen, maar geen middelen om daar van te leven, dog alsoo daar vcel vogeleti sijn, die noyt meusclien hcbben gesicn, v ingen sij een seer groot getal daar van met de hand, en hebben een maand lang bun daar mede gespijsigd. Gedurende dien tijd, soo als sij sagen dat den overloop van baar schip op de rotsen daar bet gescrand was, gescadig bleef sitten, naraen sij soo veel planken als haar mogelijk was; sij versamelden wat touwerck, eenige ankers, eenige lappen van zeylen, eenige mudden theer en maekten bet eyndelijk soo wel, dat sq baar kicyn schcepje in dier voegen gemaakt hebben, en na dat sijjeden soo veel vogelen hadden versamelt als sij konden, dooden en deselve te hebben ingesont met sont, tweick s|j daar ter plaatse maakten (hebbende bun ook voorsien van een weynig soet water, dat door haar met bet graven van cuy- Len op de hoogten van de bank gevonden wiert, gingen sij on der zeyl, soo ik mene den eersten dag van tjaar, sonder an der compas als de sterren en de son, on zijn bet land van Cochin China komen verkennen, sonder nogtans te weten da bet dit land was. Wanneer sij in tgesigt van de baey van Nha-ru quamen, gelet bebbende dat de vissers in de haven van Nha-thlang licpen, volgden ay deselve en wierpen bet anker tegen over bet Toihuys. Den lollenaar en de gantscha landatreek was niet weynig verwondert over aodanige aankomat en nierd aeer bevreead. Ondertuaacben quamen de drie voor-naamate van tvaartuyg aan land en knielden voor al dat volk, twelk onder malkanderen quam toeloopen om baar te bekijken. Bij gebreck van tkonnen doen verataan dal aij van bonger stierven, toonde sq bun mond ende borat. Een vrouw bragt baar uyt medelijden tvee porceleynen met cangie, en aijlieden aet-teden bun opt sandt neder. Teratond waarachouwden de Coebinebindera de aoldaten van de dorpen en alle deaelve qua-men om dat vaarluyg en de drie vremdelingen te bewaren. Sq rippen eenige Chincaen om te verlolken, maar ae konden bet niet doen. Eyndelijk de mandarqns van de dorpen en de sol-daten, die de wagt badden, lieten mq na middernagt roepen en bragten mij aanatonds -na de baven om te zijn, dan wel om te aien ofik taalman van dit scbeepavolk konde zijn. Twee van deae beeren, die aan laud getreden waren, apreeken rede-lijk Wel Latijn en een boven dien aprecht goed b'rana. Dua dan soodra ala ik baar int Latijn aangeaproken badde, bleven aij niet in gebreke van mij te antwoorden en mij duyaent dank-seggingen op to oSeren en nog veel meer aan Godt voor sijn beweseue genade. De kleyne mandarijns geaien bebbende dat die personen mij verstonden, bielden aij mq den gantaoben volgenden op, ondervragende aonder opbouden en Bonder orden. Daanderen daags de mandarijna van Nba-ru gekommen zunde, bebben aij nog gecontinueert te ondervragen, in voegen dat ik aedert vier dagen aldaar geduurig ben, aonder bijna een moment te vinden om den goeden Godt aanteroepen. Wnn-neer ik bij die arme menacben gekomen was, aiende dat aq op bet Pant waren om van bonger te aterven en dat niemand baar geen rijs bragt om te eeten en dat baar onmogelijk waa nog voor goud nog voor aiver daar van te kopen, liet ik voor baar rija koken en verdeelde deelve onder baar met permissie Digitized by Google 107 ran de wagters en int gesigt van alle de aoldaten en van alle de aoldaten en van alle de mandarias die daar als geluygen waren. Ik bebbe vier dagen lang gecontiuueerd haer die dienst van liefde te doen, tot dat de beer gouverner heden geordonneert beeft, dat men ben rija en tienq: (dit scb|jnt andere provisien off wel geld te beduyden) geven aoude. Den 23° Januari a' 1715. Mijnen Heere! Concroan arriveerde giateren avondt en bebandigde mij twee brieven van uwe grootbeyd. Do vier mandari na, die den gouvernement gedeputeert beeft om bet kleyn acheepje van de beeren Hollanders te examineren, heben eyndelijk na seven off agt dagen ondervragingen een aort van schriftelijk berigt opgeateld, waar in verbaald werd bet ongeval van baar achipbreuk, de plaata van waar so vertrocken waren, waar se van daan wederquamen, den staat waarin aij bun jegenwoordig bevinden, als mede hetgene baar aan goederen overig bljfl, dat is om trent 1000 ponden Japans koper, met betgeene sg op bet lijf van rier van haar, die sij ondcrsogt hebben, liebben gevonden. Wat dc anderen aangaat, die Nog in de bank verblijjenen en die sij niel hebben derven ondersocken, stellen sij in bet berigt, (lat lien niet bekend is ofse nog iets bij haar hebben of niet. Uat berigt is aan den heer gonvernenr gebragt en aan de twee On Nyhe (dat is te seggen: twee grooten mandarijiis) dewelke het Ho The (dat is te seggen: smeeking nan den koning) hebben gedaan, om den coning te versoeken, een quan-sai (dat is: een afgesonden van het hoff) te senden, om het voormelde vanartuyg te ondersocken, en ook om hem te versoeken hen levensmiddelen bij te setten, waar van sij een uyttermaten gebragt liebben. Ik vergat te seggen dat de quan-sai ons hebben docn het dien chi, (dat is te seggen: een merk Of teiken) eerstelijk aan de Hollander, die met mij spreekt, en vervolgens aan mij seifs, met mijnen van Thay Padro. Ik nam in agt tot meerder sekerheyd aan de vicr mandarijns te seggen, dat ik het diem chi opgesteld en mij voorgelesen had, sleldc, en dat ik versogt dat men dit ersto opstel sonde bewaren, om dat ik ini vervolg geen anderc copye als die sonde erkennen; waarop cenige mandarijns seyden, desen thay is niet day, (dat is te seggen: onvoorsigtig). Voor het overige het legd haar soo vccl als mij daar aan gelegen dat het geschrift, twelk sij opgesteld hebben, over een koroc met de verklaring van de Hollanders, andersints sullen zij daar aan zijn va (dal is te seggen: schuldig). De heer gouverneur heeft geordonneert dat men dese heeren Hollanders, opdat sij een weynig racer ruy Mitte souden heben, in twee barcken sonde vcrdeelen en dat men hen geven sonde rijs, vis, hout, sout, kookpotten etc. Dat alles is seer slegl volhragt geweest, want de rijs, die men hen gefl, is niet dan ten halven gestampt, en soo swart dat sij bijna daar van niet konnen cten; de vis werd niet als in klcyne quantileyt uytgegevcn, cn wie dat het zij, durft tot hen niet niet nadcren. De heer gonverner ordonneerd in zijn tha aan de mandarijns, dat ik se van tijd tot tijd gaa besoecken ora kennisse te geven van tgene haar ontbreekt. Digitized by Google. In (ilat is te seggen: wngters) die hen bewaren, zijn mijne waarschouwingen van weynig vrugt, en ik vreese dat die arme lieeren ten minslen eenige van haar van ellende en van de jegenwoordige ongemeene fellc konde sullen sterven. Ik ben ben heben haar geweest en ik hebbe hen versekert van hele deel, twelk u e. in haare quellinge neerad. Sij hebben mij met veel aanbouding versogt: uwe grootheyd versekering te doen van hunne beleefdheden. Op de religie na, schijnen sij seer eerlijeke beden te zijn, die veel vestarid en belcyd besitten, voornamendlijck den geenen, die een weynig Frans sp reek t en haar hoofd. Sij wenschen bovenmalen na Siam te kunnen schrijven, maar voor jegenwoordig inoet men daaraan niet ge-denken, want sij werden al te naauw bewaard om mij eene brief te kunnen geven, en ik soude niet wel doen deselvc te entfangen in prssentic van bare wagters, want sij soude niet manqueren mij  geduriglijk schieten kan, sender dat het nodig zij hctselve weder te laden. Dese sort van stucken werden earners genoemd. Omtrent het agterste van bet canon is een langwerpige holligheyd ter plaatse daar men bet buskruyt aansteekt, waarin vier off vijf kleyne metale bus- sen (le een na den anderen geaet werden, de mond van dat kleyne stuckje eodanig geschikt zijnde dat deselve in de loop van bet groot geschut werd gebragt, en men werp daarin niet anders als de kogel sender andere lading. Terwijl nu een van die kleyne stiicken afgeschoten werden, laden de cononniers een ander en stellen bet selve weder in de plaats van tgeene dat afgeschoten is en vervolgens gestadig, in Digitize: Voegen dat sij sen- der ophouden schieten. De mandarias waren seer verwondert van 800 een kunstig werk te sien, en men sal niet nagelaten heben daarover aan den koning teschrijven, die daar van een procf sal willen laten doen en die ten dienen een procf sal willen. Door des Heeren genade ben ik niet over die saak ongerust. Ik bidde eindelijk den goeden Godt dat deselve tot sijne heerlijcheyd dienen mag en tot bevordering van onse arme sending. Soodra als ik in dit werk van te vertolken gesteld en ingcwickeld was, sag ik aanstonds dat nwe grootheyd of ik na bet hoff sonde moeten gaan; en ik merkte met verwondering aan de werken van Godes voor-sienigheyd. Voorts hebben mij de heeren Hollanders deaen morgen versogt, uwe grootheyd van barentwegen te smeken, de Goethe von hebben van een Latynse brieff te scbrijven aan mijn heer topperhoofd van de Hollanders tot Siam, om hem kennisse te geven van haar ongeluck, en ook om hem te versoeken na Batavia te scbrijven aan bare vrunden, die jegenwoordig gelovcn dat se verongelnckt zijn. Haar schip was Avion genaamd, het was een groote flnyt, die in de maand van Jnlij in Siam is aangeweest. Het boofd van de cooplieden is verdronken en hij is de eenigste der personen van aansien, die verongeinkt is. Den tweede is genaamt Gerardus Tutor, (Gerrit Voogt), de geenen die Latijn en Frans spreekt, is genaamd mijnheer Jacob Nentovaret. (Jacob Nentwich), den schipper van de schrij vers is genaamd Mijnheer Hanlstarde off Hogestrate (den boekhouder vant schip Mattheus Hoogstraten). Sij wenschen seer dat, ingevalle sijlie- Digitized by Google Ill den in desen mousson niet mogen wederkeeren, gelijk dear toe geen appsrencie is, dat mijn hecr topperboord in Siam den koning ran Siam sonde versoeken haar aan dat hoff van Co- chen China ts reclamercn, en sij seggen dat het hoff van de logie in Siam, die haar kend en die weet dat zij de cerstc zijn van den handel van Japan, wel gaarne de oukoaten sal doen vail een kleyn scheepken (niet op sijn rekening maar op rekeningh van de compagnie) om haar te verlossen. En waar- lijck 87 mannen bijnn alle Europeanen verdienen wel dat de compagnie aan bun gedencke. 8 Tergänger. 21 April 1858. Bibliothek. Fersanstalting tücken het vor de Ooti-Iniueke Compagnie, Charles belriffenie het vorformierten St. Barbara gattinieren het vorwärts in 1813. Brief van Margaretha van Parma aan Florit van Utulttein. De können van den hertog de Medina Cell te Stuie. Bzgnonderheden all de oude regiertere van reio-lulien of paueringen, beruetende in het archie, der ttad van Slaie. Bibliothek. Ten gesehenke outvangen: Van de Koninklijke Akademio van Wetenschappen te Amsterdam; Dieser. Verhandlung over den Nederlandichen verebouio, door Mr. Prudene p®i Dvgu. Bekroond in den jure 1851 door do 2' klaeee van het Koninklyk-Nederlandeche Ineliluul van Welenechappen, Lellerkunde. En Schoone Kuneten, en ungegeben door en voor rekoning van het Oouvernement der Nederlanden. ’s Oraveobage, 1854, 2 deelen. Van Dr. A. van der Boon Cz., te Zaandam: Levensherigt van Pieter Jacob van Maanen. In ruiling ontrangen; Van de Saddle Archdologique de Namur: Annalee, tome III. 4 livr. Namur, 1854. Rapport eur la silualion de la Sociedad, pendant I'annee 1854. Prdsenle par Mr. le Preddenl done VaeeembUe ghdrale du 4 //- crier 1855. Vereameling van etukken meeel belr^ende de Ooet-Indieehe Compagnie. Medegéld door Mr. R. W. Tadama, te Zutphen. Word! besloten deze verzamling in handen te stellen van Mr. H. J. Koenen, te Amsterdam, met verzog deswege verständig te widen uitbrengen. Chartere helreffmde het voormalig St. Barbara gaethuie te Utrecht. Jbr. J. J. de Geer, bringt een verzameling charters ter tafel bet voormalig Barbara gastliuis betreffend, die door een lid des Genoolscbaps ter beschikking van betzelfekt worden. De beer de G. stelt voor om deze verzameling, na beboorlijke inventarisatie, aan de slad Utrccbt ten geschcnke aan te bieden, zicb voorts bercid verklarendc om die inventarisatie op zicb te nemen en tevens te berigten, welke cliartcrs bclnngrijk ter uitgave in een der genootscbappelijke werkcn mogten bevonden worden. Handechrifl belreffende de ramp van IFoerden in 1813. De beer Mr. J. A. Grotbe, te Utrecbt, deelt mede een band- scbrift in drie deelen , getiteld : Werkeaamheden der Commieeie ter leniging van de ramp de elad JFoerden en derielver ingeie- tenen, op den 24 November 1813 overgekomen , door Jacobus Albertus van Waenen , predikant der Hervormde gemeente le VVoerden en lid der Commissie. Digitized by Google 113 Brief van Margarelka van Parma aan Flora van Egmoni. Het is moeijelijk te bepalen van welk jaar omstreeks deze brief welke van zeer vertrouwelyken aard is en waarin gewag gemaakt wordt van de ziekte van haren zoon daglcekent. Monsieur, desselain, mon cousin, je me recommande à vous, mais par ensemble je me complain de vous, de ce que en si long temps je n'y point eu de voz nouvelles. Ayant négociement de maladie de vostre maistre, mon filz, que mont est bien dures et desplaisantes nouvelles. Je vous presente porteir Balthazar, afin de sauoir et entendre au vray comment j'il lui cait de ladite maladye, et de moy en rapporter, car jusqu'à jusqu'à sur mon contentement. Si vous prye que par ledit Balthazar men vueillez faire sauoir ensemble de voz autres nouvelles, mesmement de l'esprit ou apparance que est du retour de vostre dit maistre mon filz et que par les entrevenans je ptiisse auoir. Entre deux aucun mot de voz nouvelles en recompense du temps passe, qui ne vous est point souucnu de VOS ames. Et atant, mons'. dlselstain, mon cousin, le Saint Esprit vous ait en sa bonne garde. Escript a Malines le vi' jour de May. Gel. Margarete. Opechrijl. A monsr. d'elselstain, mon cousin. De komet van den hertog de Medina Cell te Sluit. Mcdegc-deeld door den heer J. H. van Dale, te Sluis. Het is uit de geschiedenis onzes raderlands genoegzanm bekend, dat de hertog van Medina Celli in 1672 uit Spanjc herfvaarts overksvam, en met zijnc vioot te Sluis binnen liep. Volgens ’s Gravesande, Hisi. aaueenschakeling, kwain hij aldaar an op den 12“ Junij van even genoegzaam jaar. Van Metercn bepaalt den dag niet naauwkeurig, doch uit den zamenbang van zijn verhaal is genoegzaam op te maken, dat des hertogs aankomst tusschen 10 en 12 Junij, d. i. op den 11“ Junij ge-sleld moet worden, gelijk zulks dan ook geschiedt door P. Bernardus de Jonghe in zijnne Gendtche GetcAiedenuten, I. bl. 192. XI. J. 8 Digitized by Google 114 The keyhole door Arend in zijn gleichen OeKüdenu de Faderlands wordt gevoigd. Wij achtea hot niet ongepast, opmerk-zaam te makcn op het in het oog loopend verschil dat er heerscbt in het verbaal van des bertogs aankomst enz., zoo als deze beschreven wordt bij van Metcren in zijn boek, folio 70 1), cn bij van Lennep in dc voorn. Gesekitdenissen ran Nord-Nederland enz., 2' afd, 1' st., bl. 96. Wij vestigen de aandacht slechls op twee gewigtige zaken; 1' van Lennep plaatst bij den scbeepssirijd voor ’t Zwin, die bij de komst van Medina Celli plaata had, de zelfopoffering van Sebasliaan de Lange van Vecre; van Meteren, — en Arend volgt hem ten deze, — pl Ausst haar echter, fol. 70, 4° boek, op 22 Mei, bij eene der gelegenheiten dat de Spanjänken bet ingesloten Middelburg toevoer van levensmiddelen nach. 2. Terwijl van Meteren, Ewont Pietersz. Worst, admiral van Vlissingen, noemt als het hoofd der Zeeuwsche vioot, die de Spaanschc vaartuigen aantastte, wordt bij van Lennep als zoo-danig vermeld Bartel Ewouts, die bij van Meteren niet voorkomt; doch deze laatste noemt eenen Roiiwen Enroutsz., als schipper op cen Vlissingsch vaartuig, dat met de Spaansch vioot medc was gekommen en, even als de overige schepen, Spaansch krijgsvolk aan boord had. Dit vaartuig op de zandbank de Paardemarkt vastgeraakt zijnde, maakte Ewoutsz., den gang der zaken Riende, gemeuch zaak met zijn schip, bij hoog water vlot geraakt, bchouden te Vlissingen binnen. Welligt heeft een en ander aanleiding gegevon tot misverstand. Bedriegen wij ons niet, dan is Bouwen of Boudewijn Ewoutsz. dezelfde als Bartel Ewoutsz., wiens naani ons niet ontmoet is. Bouwen Ewoutsz. werd, kart na den scheepsaanval roor ’tZwin, schipper op der Vlissingers admiraalschip, en volgdc in Mei 1573, bg den dood van admiraal E. P. Worst, dezen in die waardigheid op. Hij ovcrieed echtcr reeds in hetzelfde jaar. Wij achten het bo-venstaande genoeg, om er de aandacht der geschiedvorschers 1) Uitgave van 1608. Digitized by Google Op te (loen vestigen, en laten hicr onder drie stukken volgen, ten naauwste in betrekking staande tot de komst van Medina Celli te Sluis, menige ongekende bijitonderheid aan het licht brengende en het reeds bekenden toeliclilende of bevestigende. Ze zijn ontleend aan liet lUgitter van Pamringen der stad Sluis, loopende over 1572 en 1573. Wij geven den inhoud getrouw weder, alleen de spelling eeiiigsiins wijzigende. AlUslatie. Guillame van Hende. Allen den genen, die dez presente letteren zullen zu offenen, burgesses en schliepen van der stede van der Sluis en Waterregte, saluut! Unte dien dat men near regt en reden schuldig is to certifieren alle waarachtige zaken, zonderling als men dies verzocht is, zoo ist, dat wij, ten verzoeke van Guillame van Hende, certifieren en attesteren voor waarachtig dat de Excellentie van den hertoge de Medina Celi ge arriveerd is met zcker mombre van schepe binnen den Zwene en havene van der Sluis, op swoeusdags den 11™ dag Junij, wezende ’sdaags voor de octave van Ileilig Sacramentsdag laastleden, in dit tegenwoordig jaar xw twee en zeventig. En dat dezelve herlog in propren persone gekomen is met cen pynatse of kicen sebipken tot In de Vliet van der Sinus, aldaar zijne Excellentie op de kaai van de vliet eerst land genomen heefl, ten zelfden noensdage 11 Junij omtrent den vier uren na noene, immer cen liittel tijds vudr loftijd. En overzulks is regt van de voornoemde kaai gegaan near de Sint Janskerk, zonder einigens te divertereii, aldaar zgne Excellentie ’t lof in persoon gehoord heeft. Al ’twelk wij voor zoo waarachtig wel mogen attesteren, want boven de wetenschap en goedem memorie, die wij daaraf hebben, zoo heeft ons ’tzelve ook zoo gebleken bij diverse notitien daaraf gehouden. Van ’twelk wij voor-noemden Guillame van Hende wel hebben will consentereu deze onze openest attestatie omme hem daarmede te bchelpen, daar en zoo ’t naar regt behooren z Al. In oorkondschepe op den 13™ van December 1572. Renuncialie. Johan de Paerto. In baljuw, bargenstens en schepenen der stede ran der Sluis en Walerregt, doen te veten dat op den vijdcii dag van Hoimaand 1572 voor ons, collegialiter vergaderd zijnde, gekommen en gecompareerd is Johan de Puerto, biscayen, burger van Sestoc tusschen Bilbau en Portugalet, ons vertoogende hoe hij, schipper en pilole gewecst had van eencn schwepe, genaamd Sint Joris, gekommen met de vloot van den doorluchstigen heer, mijn heer de hertog de Medina Celi, bevracht met wol en soldaten, wezende cen van drie de schepen, die ten dage van hot arrivercn van mijnen voornoemden heer den herlog in de haven en Zwene van iler Sluis, verbrand zijn geweest bij die van Vlissingen, vijanden en rebellen van den koning onzen geduchten heer. En want bet zelvc schip met al de goedin gen gehören en verbrand was, zoo voorzeid is, zoo dat er zeer luttel af gebergd is, en dat hetzcivc schip verassureerd en verzekerd was, zoo verklaarde hij comparant, dat hij als schipper en uiternamc van die 't zoude mogen aangaan, was renuncierende van aiznike goedingen als er mogten gebergd wezen tot profijte van de assuradcurs en verzekeraars, ons exhiberende en doende lezen te dien fine zcker schriftelijk protest in 't Spaansch, daar door wij deze gesteken en getransfixe er hebben, verzekende dat men dezelve gebergd goedingen zoude wettelijk verkoopen bij den stokke, en dat wij hem daarvan en van dat hctzelve gekost had van burgen en ander onkusten, mensglied van deze zijne rcnunciatie en protest zouden witlen verleenen deze onze opene letteren van atlestatie. Dien Gegende zoo hebben wij gedaan verkoopen opcnbaarlijk bij den stokke al de goedingen, die er van den voornoemden schepe gegorgen zijn gewecst en daaraf gedaan stellen den inventaris en prijs dat die verkocht zijn geweest bij onzen griffier of secretaris, mitsgaders ook al de onkosten daar af geloopen van berggcld en andere wettelijke kosten, al volgende den zclyen inventaris en rekening door deze letteren ook door gesteken en geweet. Digitized by Google 117 gcz^eld *ijn. (Van al ’twelk wij den voornoemden Johan de Puerto gcconsenteerd hcbben deze onzo opene letteren van attestatie, om hem daarmcde tc behelpen danr en zoo ’t naar regie behooren zal). 13™ van Mei 73, pretent Jeronimua Eeyniera en Jooa van der Strate. Doen te weten dat wij waren als schepenen op den zolder van den achepenhuize dezer voorn. Stedc. Aldaar Cornelia Becq, officer der zelver atede, ten verzoeke van Antonio Diest, ui-tername van de conaula van der natie van Spanje over de aup-poosten van der zelve natie, ala de pieeminentie hebbende en van alien ouden tijden in poaaesaie zijnde te vervolgen en salveren tot prohjte van haarl. Suppoaten alzulke goedingen ala nit Spanje herwaarta over arriveren die op zie bederven, geroofd en gestolen worden, wettelijk arreateerde zes hoopen Spaansche wol, op denzeluen zolder liggende en bij mijn heer den baljuw der zelve atede aangeproken, ala gekomen uiteratede van Vlissingen, gemerkt dat de zelve Wol tebehoort den suppoaten van de zelve natie, gekommen met de schepen lest gearriveerd binnen dezen lande, met de armeye van den hertog van Medina Celi, bij dezelven van Vlissingen, rebellen van zijne majesteit en piraten, te Vlissingen ingehaald en gereofd, en alzoo gestolen goed zijnde. Om bij de voorn. consuls dezeire wol bewegd en gedistribucerd te worden haarl. suppuoilen, wien dezelve bewegd  patteringen berettulende la hel archief der elad Sluii. Mcdegedeeld door voor noemdeo beer. In de oude registers van resolution of die van passeringen, welke in sommige archieveren beruhen, vindt men niet zu bealniten of acton, bijzonderheden of merkwaardigheden bevattende, welke men elders vergeefs roept, en die soms van großen, gewigt zijn voor de gescbledenis, bet zij voor de gescbledenis, bet zij voor de gescbledenis, of wel voor die van überland in 't algemeinen. Wij acbten bet niet ondoelmatig door bet openbaarmakcn dicr acten of resolution zelve, nieuwc bouwstof te leveren voor de geschiedenis van stad of land, geljk wij dan daarroede een aanvang willen makeii, in do boop, in 't vervolg nog meer dergelijke bijdragen te kunnen leveren. Op den dag van Sporkele 1573 zoo beefl ’t college van burgemeesters en schepencn der stede van der Sluus, ten neerstigen verzooke van vrouw Francken van der Woude, moeder van den convent van Sint Katberijne, gezeid de Magdalene dezer stede, met Christiaan de Plaekere als voord en ten rade wezende van den zelven convente beml. geconsenteerd voor zooveel als ’t de voorn. stede en de kcuren van dien aangaan mag, en beboudens ’t adveu van mijn’ eerwaardigen beer den bisschop van Brugge, dat de voorn. moeder zal mogen doen afbreken en weren een klcin kapelleken, dat ’t voorn. convent beeft, staande aan de oostzijde van de Zuiderzee dezer stede Van haarl. Oad convent van Sint Katharine, ende materialen van dien te mogen verkoopen en appliqueren tot meesten profijte van den zelven convente, behoudens dat zijn en stratewaart zullen laten en stoppen in kalk, van gelijko hoogto dat de andcre mureu zijn. En dit ten respecte en omme dicswille, dat in ’t zelve kapelleken in zeer langen tijd geen de gedaan is geweest, en dat de soldaten ’t houtwerk van dien meest al afgetrokken en verbrand hebben, en ter mine gebmgt. Om ’t meeste profijt en oorboor van den voorn. convente, zoo de voorn. moeder en voorn, milsgadera Majken Beemoiita over de gemeene religiezen van den voorn. convente verklaard. Actum als voren. Aanm. Bovenstaande acte wijst op de kapci, waarvan Dr. J. Ab Utrecht Dresselhuis in Zeeland, Jaarb. voor 1852, bl. 154 en 155, dat ze in 1572 werd afgebroken. Hem, die met de vroegere inwendige gesteldlieid van Sluia bekend is, is de bepaling aan de oostzijde der Zuidkeure voldoende om de ligging van bet oude convent op te maken; de Zuidkeure beet thans de Nieiiwstraat. Nabij de mine van de oude Oost-poort der stad Sluis nijst een stuk lands, dat den naam van Magdalene draagt, zelfs in den mond des volks, de ligging van bet tireede kloostergesticht aan. 11™ in Hooimaand 1576, preeenl Christiaan Victoors en Karel van de Walle. Doen te waren dat wij waren in 't collegie van schepenen derzelve stedo, aldaar gekommen en gecompareerd zijn jonkvrouiv Anna van der Woude met zuster Jozijnken Block religieuse, over heml. en niter name van al de gemeene religieusen van den kloostre en convente van Sint Kathelijne, genaamd ter Magdalene, staande binnen deze voorn. stede, gcassisteerd bij Adriaan van der Wonde en Hieronimus Begniersz, als voogden van den zelven convente, en vortoogden hoc door de groote duurte van alle zaken en 't aannemen van diverse dochterkens, haarl. tafelieren, in den goeden tijd aangenomen, 'tzelve con' Tcnl van over zeker jaren gevallen was in groote achtcrheden en schulden in der manieren, dat 'tzelve convent, geen ge-loove meer hebbende, no ch gereed geld, allerdijk dingen ongelijk dnurder koopen moet dan anderen. En want er mits 't kleene inkomen van denzclven convente, als maar wezende zevcn of acht ponden groolen's jaars, geen apparenter middel was om de zelve schulden te ontkomcn en kwijten, dan door 't ver köpen en vertransporteren van zckere rente van vier ponden groolen sjaars, losselijk den penning 16, bezet, verzekerd en geassignerd op S7 gem. 1 lijne 96 roeden lands, liggende binnen den ambachte van Oostkerke en prochie van Lapschure, daaraf de lettcren van constitutie zijn in date van den derden van Ougst 1629, getransporteerd tot profijte van den voorz. 