Een bliksemschicht der XIX eeuw
Charles, Rudolf, editor
De insteller der sekte was, even als Mahomet, een koopman. Hij Theet Syed Ali Mohamed, werd in Schiras geboren en door zijnen väder, die daar koopman was, tot denzelfden stand bestemd. Hij vond hierin echter geen welgevallen, en wijdde zich aan theologische studién, die een mystische rigtige aan zijne gedachten gaven. Hij schiep een meuen werdienstelsel, dat hij in de nabijheid van Bagdad verkondigt, en waartoe hij spoedig verscheidene aanhangers won. Dit stelsel is, “volgens de mededeelingen van Lady Sheil, Aliismus, dat zich onder den vorm van Pantheismus verbergt, en tevens Materialismus en Communismus is, Wat,” zou men hierbij kunnen uitroepen, “heft deze profect dan de Duitsche jaarboeken gelezen, en staat hij met het jongere geslacht der Duitsche naturonderzockers en met Cabet en zijne volgelingen in verbinding?” Dat is echter het geval niet, zulk eene geestesstrooming bestaat er niet op de aarde. De goede dame, die de voorgaande witdrukkingen bezigt, heeft voorzeker de. volle beteekenis er niet van gekend, anders zou zij ze stellig niet gebezigd heben. Te oordeelen naar hetgeen zij zeet van den inhoud der leer van den Perzischen profeet, kan men er slechts Panthersmus in zien, en zijn So Socialismus kan even zoo min Communismus genoemd worden. Hij loochent yolstrekt den persönlicen God en alle emanatién, die zich tot heden den menschen als godsdiensten opgedrongen hebben, doch hij verheft daarentegen het Al, dat wil zeggen, de naturkrachten tot Godheid. Het Pantheismus wordt voor het eene religie, “God is alles, hij bestaat in ieder levend wezen, en ieder deel van denkenden mensch ‘is goddelijk,” aldus luidt zijne hoofdleer. Hr bestaat geene openbaring, maar alleen kennis,’en het is verkeerd en valsch eene dogmatische scheiding tusschen deugd en ondeugd te maken. In beiden is iets god-delijks, het komt er slechts op aan dit te erkennen. Er bestaat voorts geen dood in den gewonen zin van het woord, maar ook hij is een vorm der goddelijkheid. De mensch sterft slechts om als deel der godheid voort te leven. — De eigendom behoort dengenen, die er het behooflijk gebruik van weten te maken, namelijk den Babis, die beregtigd zijn zich den eigendom toe te eigenen van al degene, die hen vervolgen. Zij staan niet vijandig tegenover de Christenen, maar wel tegenover de Mahomedanen, die hunne leer niet dulden en hen vervolgen. Van Lady Sheil heben weten op te delven. Het blijkt daaruit dat er sprake is van een Pantheismus van rein oosterschen aard. De vergoddelijking der menschelijke krachten, zijn zuver Oostersch en bewijzen dat de stichter der sekte de kracht niet had zich tot het Atheismus te verheffen. De Aziaat kan niet de scherpe scheiding voltrekken tus-schen den naturgeest en den geest der menschheid, waardoor de Europäan zijn wilskracht tot beheerscheres der natur maakt, en zijn denken tot een stelselmatig erkennen en tot de wetenschap verheft. De Aziaat wil zich slechts bedwelmen aan de goddelijkheid der natur, en zelfs in den dood nog er mede vereend blijven en in haar voortleven, terwijl de Europeaan dit vermogen alleen aan den gezamentlijken geest van de in voortdurende ontwikkeling voortgaande menschheid toekennen kan, en het individu met de soort aan de vergankelijkheid overlevert. Het niet erkennen van den dood en het geloof aan het voortleven, vormen, gelijk wij zullen zien uit de geschiedenis van het Babismus Eine heißtige Vorwürfe der hoofdächtigen van den nieuwen Mahomet. — Vorsteckt er nog niets communistisch in, dat hij zijnen volgelingen zuverlässigen wolgenden verzekeren will, daar er nieren gegenwärtig is van een gemeinschappelijk bezit. — Hij gevoelt geenen haat voor andere religiösen, en levert daardoor het bewijs dat hij het gebied der dweeperij niet beträgt. Hij wil slechts den staatkundig revolutionairen strijd voor de regten van het Babismus. Deze naam komt af van het Arabische woord “Bab,” dat poort beteekent en dat, gelijk uit eene opgave in de staatskranten van Teheran blijkt, door den stichter der sekte achter zijnen naam gevoegd werd, als eene zinnebeeldige beteekenis, ongeveer in den zin, gelijk Christus zich de poort des eeuwigen levens noemde. Spoedig nadat Seyd Ali Mohamed zijne leer verkondigt had, klaagden de Turken hem als godloochenaar aan, en wilden hem als godloochenaar aan, en wilden hem als godloochenaar zoude herroepen. De Perzianen echter vorderden hunnen onderdaan op, en stelden hem in handen van hunne geestelijkheid. Deze waren lang in weestrijd of zij hem als krankzinnig of als eenen godloochenaar zoude herroepen. Eindelijk deed de Cheik-ul-Islam de uitspraak, dat hij zijne dwalingen in eene moskee zoude herroepen. Het gelukte hem echter naar Ispahan te ontvlugten, waar hij nogmaals vele vele vereerders en aanhanger vond, Dit gafechter op nieuw aanleiding tot zijne inhechtenisneming. Hij werd naar Maharagi gezonden, en aldaar onder bedreiging met de bastonade gedwongen zijne woorden te herroepen. — Zes maanden later werd zijne leer op nieuw verboden, en hij zelf werd naar Tabriz gezonden, om dopdgeschoten te worden, Aldaar werd hij naar het groote meidan (plein) gevoerd, en eene rij soldaten werd in het gelid geplaatst om hem do od te schieten, Zonderling genoeg troffen deze hem niet, of wilden hem niet treffen, zoodat hij, nadat de schoten geworden waren, opstaan en ontvlugten kon. Hadde hij den weg naar den bazaar genomen, dan ware er kans geweest hem te verbergen. Daar hij echter in een wachthuis de wijk nam, werd hij aldra gevonden, terug gevoerd en werkelijk doodgeschoten. Dit geschieden in het jaar 1850, en hij moet toen omstrecks 40 jaar und geweest zijn. Naar zijn gelaat te oordeelen, was hij zachtmoedig, vriendelijk en regtschapen, geen dweeper. Uit zijn bloed ontsproot echter, even als uit iedere onregmatige vervolging, een zaad van dweeperij, waarvoor de wreede Schach van Perzié zeer spoedig zou sidderen, Overal vertoonden zich eensklaps sporen van het Babismus, zoo snel had zich de nieuwe leer verspreid en zoo uitlokkend moet ze zijn. Zelfs in Teheran trad zij te voorschijn en mannen van den hoogsten stand, ja zelfs Mollahs omhelsden haar en werden er martelaren voor. Bij de ontzenuwing en den zedelijken achteruitgang, waarin het Per- sische volk in het algemeen verzonken is, is dit buitengewoon opval- lend. De Babis werden eensklaps helden, die even moedig als de eerste ,ehristenen voor hunne leer den dood trotseerden. Nog in het jaar 1850 werden zeven Babis teregtgesteld. Dit ver- wekte echter eene groote ontevredenheid door Het geheele land, die in Lerschau zoodanig toenam, dat er een opstand uit geboren werd, aan welks spits een Mollah van naam stond. Er werden troepen tegen hen afgezonden, en zij verdedigden tegen deze straat voor straat, huis voor huis, tot dat zij eindelijk genoodzaakt waren zich op de vlugt te begeven. De Europesche gezanten gaven zich alle mogelijke moeite, de regering van het bloedvergieten terug te houden, ten einde de dweeperij niet nog meer voedsel te geven; het gelukte hun intusschen slechts in geringe mate en de vervolgingen duurden voort. Toen besloot een aantal Babis, in Augustus van 1852, de regering door eene vreeselijke daad van wraak schrik aan te jagen en den Schacht vermoorden. — Aan het hoofd van deze zamenzwering stonden Suleiman Khan en een Mollah. Het Perzische hof brengt den zomer niet te Teheran door, maar in een in den omtrek gelegen paleis, van waar Schach Nasurdin veelvuldi¢ op de jagt ging. Bij eene dusdanige gelegenheid drongen eensklaps vier mannen, onder welke ook Suleiman Khan zich bevond, door het gevelo heen, wierpen den Schach van het paard, en Suleiman had het paard, en Suleiman had het het gevolg weder tot bezinning kwam, zich op de aanvallers wierp en hen overweldigde. Het geheele hot werd daarop van afgrijzen aangegrepen, en al degen die er toe behoorden, vingten van schrik naar de hoofdstad. Toen aldaar de mede zamengespannen Mollah het mislukken van den aanslag vernam, greep hij een zwaard, om den Schach bij zijnen intogt te Teheran te gemoet te gaan en hem te dooden, terwijl hij tot zijne leerlingen zeide dat zij slechts onbezorgd moesten zijn, wanneer zij hem zagen vallen en niet moesten gelooven dat hij dood was. Hij zou weder opstaan en met hen stri Jeden, wanneer 2ij den aanval weder voortzetteden. Het kwam naturwissen naturwissen niet eens tot de überverständigen van zijn voorigen, integendeel, hij werd in hechtenis genomen, om met de vier moordenaars en een verder getal van 25 personen, die als medepligtig aan de zamenzwering, mede gevat waren, tot een schriftbarende teregtstelling bestemd te worden. Even als de vœvresse martelaren ondergingen al de Babis hunne straf DE TIJDGENOOT OP HET GEBIED DER REDE. 83 met den grootsten moed. Suleiman Khan werd tot de verschrikkelijkke marting verordnet, dat kaarsen in insneden in zijn vleesch werden. geplaatst en daarin moesten verbranden, waarna hij in stukken gehöwen werd. Niettemin ging hij dansende als tot een feest naar de geregtsplaats, De Persische Staatskrant heeft de teregtstelling der Babis beschreven en wij willen ze in de eigene woorden wedergeven, omdat zich daarin de denkwijze der Perzische regering krachtiger afspiegelt dan in eenigander bewijsstuk. Kenige verwilderde, beginselooze, onrustige menschen, leerlingen van den gevloekten Syed Ali Mohamed Bah, die voor eenige jaren veene religie ültvond en daarvoor moest gestraft worden, hebben hun welverdiende loon gevonden. Zij konden de waarheid van hun gclööwniet bewijzen, en de valschheid er van was openbaar. Verscheidene wvan hunne boeken kwamen ons ter hande, en wij vonden er niets in jedem. An engelof. Er was gegen grond te vinden, die hun het regt gaf. Betweenen strijd tegen den Almagtige aan te gaan. Daarop vingen aij waan naar de heerschappij te trachten, opstanden te verwekken, en »daarbij te plunderen en hunnen naburen hun eigendom te ontrooven.” Hierop volgde het verhaal van de laatste zamenzwering, den aanslag en de teregtstelling der dertig veroordeelden. »De mollahs, priesters en geleerden doodden den mollah Scheich v Ali, den opvolger van Bab, die zich den tiel van keizerlijke majestätig das en die de aanstoker der misdaad was. De prin wsen van het keizerlijke huis’ doodden Seyd Hassan van Khorassan, veenen man van woesten levenswandel, door pistoolschoten en met sa- wbels en dolken. De minister van buitenlandsche zukunft, door ijver voor de godsdienst, wvervuld, loste het eerste schot op mollah Seyn; de geheimschrijvers wvan zijne afdeeling hieuwen den misdiger in stukken, Nisan-ul-Mulk de zoon van den eersten minister maakte mollah Hussein af, en de broeder van den eersten minister hieuw Mirza-Abdul-Wahab van Schi-wras, eenen der twaalf moordenaars, in stukken. Suleiman Khan, die het sellows op den persoon des keizers alow, werd aldus gedood: In het midden van het keizerlijke leger werd hij uitgestrekt, kaarsen werden in insneden in zijn ligchaam geplaatst ven aangestoken. Daarop verwonden hem de huishofmeester van den schach op dezelfde plaats waar hij dezen had gewond, en nadat dit wgeschied was, doodde hem het gevolg. De edelen van het hof zonden Scheikh Abbas van Teheran tel helle. De artilleristen boorden Mohamed Ali de oogen uit, bonden feat voor een kanon en schoten hem in stukken. Het voetvolk doodde Syed Ali en het paardenvolk Mirza Reffi. Zoo ga At het voort tot dat verhaald is hoe al de Babi’s afgemaakt werden. Iedere stand en iedere rangklasse had haren Babi en het vermoorden dezer menschen werd als een volksfeest behandel. De daarbij ten toon gespreide wreedheid kan ons geene verwondering baren, wan neer wij bedenken, dat deze thans in Perzié inheemsch geworden is. Voor het nietigste vergrijje worden de schuldigen verminkt, en rooye- 85 85 Voor het nietigste vergrijje worden de schuldigen verminkt, en rooye- 85 Voor het nietigste vergrijje worden de schuldigen verminkt, en rooye- 85 Voor het nietigste vergrijje worden de schuldigen verminkt, en rooye- 85 Voor het nietigste vergrijje worden de schuldigen verminkt, en rooye- 85 Voor het nietigste vergrijje worden de schuldigen verminkt, en rooye- 85 Voor het nietigste vergrijje worden de schuldigen verminkt, en rooye- 85 Voor het nietigste vergrijje worden de schuldigen verminkt, en rooye- 85 Voor het nietigste vergrijje worden de schuldigen verminkt, en rooye- 85 Voor het nietigste vergrijje worden de schuldigen verminkt, en rooye- 85 Voor het nietigste vergrijje worden de schuldigen verminkt, en rooye- 85 Voor het nietigste vergrijje worden de schuldigen verminkt, en rooye- 85 Voor het nietigste vergrijje worden de schuldigen verminkt, en rooye- 85 Voor het nietigste vergrijje worden de schuldigen verminkt, en rooye- 85 Voor het nietigste vergrijje worden de schuldigen verminkt, en rooye- 85 Voor het nietigste vergrijje worden de schuldigen verminkt, en rooye- 85 Voor het nietigste vergrijje worden de schuldigen verminkt, en rooye- 85 V Nog afschuwelijker dan de moord der mannen was voorts het wurden van eenen van eenen mollah, die eenen anhangster was van de nieuwe leer, en die door de Babis als cene profetes werd vereerd. Het volk voorzag teregt, dat door zulke bloedige vervelgineen de wraakgierigheid der Babis slechts te meer aangevuurd moest worden. De aanslag op den schach bewijst dat de geest der oude Assassijnen in ‘hen leeft, die onder den Ouden van den berg in de dertiende eeuw de schrik van Perzié waren. De tegenwoordige schach Nassar-Udin, een man van eerst 27 jaar, is een onbeteekenend, doch trotsch en heerschzuchtig mensch. Hij deed-gedurende het verblijf van lady Sheil zijnen visier, eenen der beste ministers des lands, eensklaps in hechtenis nemen, in ballingschap zen-den en hem daar, hoezeer hij zijne zuste vrouw had, de aderen Openen, en dat wel alleen op grond, dat hem verhaald was, dat de vi-sier verachtelijk van hem gesproken en hem veen jong mensch zonder-doorzigt genoemd had. Het is ligt te begrijpen dat de Babis zich van eenen dergelijken he-heerschwerten wenschen ontslagen te zien en door hem te vermoorden, de yervolgingen tegen hen te doen ophouden. Het zal daarom ook nog zonder twijfel tot zware opstanden komen en Nassar-Udin zal bezwaarlijk op zijn bed sterven. LEerst nadat zij “hunne aanerkenning bevochten hebben, zal zich de werkzaamheid der sekte volkomen ontwikkelen, en zal het kunnen blijken, of zij in staat is het Mohamedismus het hoofd te Bieden, De leer is volkomen in oder verrenstemming met den zijn en den geest der Perzianen en voor hen dus zeer opwekkend, dit bewijst de snelle voortgang die zij heeft gehad en de tot heldenmoed verhoogde geestkracht, die zij in hare volgelinigen ontwikkelt. De ontluiking van zulk eenen vrijen geest in Perzié is even merk-waardig, als de omwentelingverwekking in China door den invloed van het protestantsche christendom. Azié gaat klaarblijkelijk eene groote hervorming van zijnen staatkun-digen Boeateind te gemoet, die “door de religieuse beweging voorbereid “wordt. Het westen efent meer en meer invioled uit op het oosten, en Azié wordt trapsgewijze daardoor weder tot een nieuw geschiedkundig leven gevoerd, hetgeen Europa zal aansporen zich nog meer met dat wereld- deel bezig te houden, dan tot het geval was, en het de voordee- len en het genot der ontwikkeling te doen geworden. Das Jahrhundert. Das Jahrhundert. Das Jahrhundert van Dr. L. Buchner. De beschouwingen van Dr. Louis Buchner, over mijne Syntheti. Sche overdenkingen, enz., voorkomende in het Tijdgen-noot op het gebied der rede, N°. 3, geven mij aanleiding hem voor de in dat opstel aan mij bewezene eer en welwillendheid mijnen dank te betuigen, en tevens enkele onjuiste zienswijzen van den Criticus aan te duiden, welke gewis toegeschreven moeten worden, eensdeels, aande. Dikwijls onzamenhangende en duistere uiteenzettingen der vermelde proeve, waardoor de heer Buchner de bedoelingen van den schri ver niet overal juist begrepen heeft, en anderdeels hieran, dat de Nordlandsche vertaling van dat werkje, welke natürlich minder onvolledig is dan de Fransche uitgaven, hem niet bekend kon zijn. Mog hij in deze regels aanleiding vinden om de werken van Auguste Comte zelven te lezen. Dr. Biichner veronderstelt te regt, blz. 37, regel 17 v. b., dat het niet geringschatting was van den Duitschen geest, welke Comte geleid heeft bij de bepaling van den Vrang der Duitschers onder de volkeren van Europa, naar de graden van Positivisme, waarin zij zich bevinden. Het was, volgens zijnne leer, de natürliche rang, welke aan het protestantische Duitschland toekomt, naar de wet der drie achtereenvolgende toestanden aller menschelijke begrippen (de theologische, de metaphysische en de positive), door hem ontdekt; en naar de beschouwing dat het Katholicisme meer organisch is dan het Protestantisme en hierin met hat Positivisme overreenstemt. Er kunnen echter in Protestantische gemeenten, leden wezen, meer bevrijd van het Theologische en Metaphysische dan menig Katholiek; en dit is zeker het geval met de in Duitschland, onder de benaming van Naturalisten, bekende geleerden, gelijk daar zijn, in de eerste plaats, Bichner, Moleschott, Czolbe en anderen. Regel 10, 11 en 12 v. o., blz. 87, is de uitdrukking: vals mede is het eene bijvoegelijke witdrukking voor algemeene menschenmin overbodig, en voor het woord »eigen-—schappen.” Regel 17 v. b., blz. 88, De voornaamste voorloopers van Comte, in de ontwikkeling van den menschelijken geest’, Regel 1 v. 0., blz. 38, moet in plaats van den toestand van het groote keerpunt” staan: de sedert vijf eeuwen durende krisis. Regel 2 v. b., blz. 89, moet het zijn niet alleen de positive, eere- dienst’, maar de positiveyreligie”, welke, als elke andere religie, bestaat in eene een een een leer en een leefregel. Dit woord ~religie” moet niet verward worden met godsdienst, wanneer men hierdoor verstaat de dienst van een Persoon of van een Entiteit, hetgeen is een laatst overblijfsel van het Polytheisme of het Heidendom. Zonder het woord «G'od” geheel te verwerpen, wenschen toch de politivisten zich meer aan het zevende Mozaische gebod te houden en het slechts zelden te gebruiken, en denen anderen zin als vroeger, terwijl zi) de knie alleen buigen voor het hoogste, ons bekende Wezen, -wde Menschelijkheid en voor hare liefelijkste, beste en wezenlijkste voor- stelling, de Vrouw. Regel 18 v. b., blz. 39, leest men, dat de menschenliefde (sympathie, /humaniteit) den naam der heilige maagd diende te dragen; terwijl de bedoeling van den schrijver was, dat de naam Maria, uit dankbaarheid voor de diensten door het Katholicisme bewezen, en omdat deze naam tweeslachtig is, zou kunnen behouden worden voor de verpersoonlijking -van de sympathie of Menschelijkheid, iets, waarover volgende geslachten beslissen zullen. Regel 24 v. b., blz. 39, is het woord «religieuse” voldoende, daar weeredienst slechts één element van religze is. Regel 25 v. b., blz. 39, moet Regel 25 v. b., blz. 39, is het woord «religieuse” voldoende, daar weeredienst slechts één element van religze is. Regel 25 v. b., blz. 39, is het woord «religieuse” voldoende, daar weeredienst slechts één element van religze is. Regel 25 v. b., blz. 39, is het woord «religieuse” voldoende, daar weeredienst slechts één element van religze is. Regel 25 v. b., blz. 39, is het woord «religieuse” voldoende, daar weeredienst slechts één element van religze is. Regel 25 v. b., blz. 39, is het woord «religieuse� In plaats van "slechts" ständig, dikwijls. Verder ständig er, dat het Positivisme de uitspraak van Kant huldist: "De dood der leerstellingen is de geboorte der zedekunde." Wet spreekt, -dunkt mij, van zelf, dat Kant darmede alléen bedelde het theologisch of het metaphysisch dogma en niet in het oog kon hebben de positivistische leer, welke in de wetenschappen wortelt; zoodanig dat de 'positive zedeleer, alsdan op haar en niet meer op louter gevoel gevestigd is. Het Protestantisme, een enttenden van het verleden in het alge-meen, en van het Katholicisme in het bijzonder zijnde, en daarom een entbindende leer, wordt dan alléen een terugang, wanneer het langer dan noodig is voor den naturliken drieledigen vooruitgang van het Menschdom en de Menschelijkheid, op een kunstmatige of op een gedwongene wijze wordt voortgeleerd, en 266 hunne geregelde ontwikkeling belet. Regel 4, 5, 6, 7, 8 en 9 v. o., blz. 39, moet voor ~eerdienst”: gelezen worden leer. De positivistische leer is noch godloochenende, noch uitsluitend stofeerende en zinnelijk. Zij vat het begrip “God,” Schepper”, “Voorzienigheid”, “Opperwezen”, niet als van een Per- “soon of een Entiteit op. De Positivisten houden deze opvatting voor -eene voorloopige logische kunstgreep, tijdelijk noodig ter verklaring der verschijnselen, in afwachting van de kennis hunner wetten, en geven een juist bepaalden zin aan het woord “ wet.” Het positivisme Verwerp niet geheel, zoo als boven aan op blz. 40 is te kennen gegeven, het woord »God”; maar geeft daaraan een positiven, dat is: een wezenlijken en begrijpelijken zin. 36 « God” is, volgens die leer, Lie/de en Waarheid, en deze laatste weder in eenen juist bepaalden zin opgevat; anders ool de zm- en udwen- dige Menschelijkheid; het hoogste ideale, dubbele en drievoudige We- zen dat wij kennen. Regel 1 en 2 v.b., blz. 40. De woorden + Menschelijkheid”, « Mensch-hed” of het « Groote Wezen’’ schrijven de positivisten met eene groote letter, omdat zij het hoogste, ons bekende, veelvuldige Wezen uitdrukken. «De algemeene menschenliefde” moet zijn: »de algemeene liefde (sympathie), goedheid en waarheid”, (in eenen juist bepaalden zin), in eenen juist bepaalden zin, in eenen juist bepaalden zin of » Humaniteit.” Regel 6 v. b., blz. 40. ~Van God’, moet zijn: »van God als Person of Entitert.” Regel 9 v. b., blz. 40. » Menschelijkheid’, moet zijn: » Menschheid”. en n Menschelijkheid” u(sympathie), v goedheid”, v algemeene liefde” en »waarheid”, in eenen juist bepaalden zin of » Humaniteit.” i Regel 10 v. b., blz. 40. »% Oneerdienstigheid’. of onoroginhaidli| moet zijn: w#dinpidted’? ten einde dit begrip niet te verwarren, met den zin, welken men tot nu toe aan goddeloosheid en onroomheid toekende. Regel 11, 12 en 13 v. b., blz. 40. Het Groote Wezen: of de Mensekeheid, hetwelk de positivisten erkennen, staat in geene andere betrekking tot wat men gewoonlijk onder dien naam verstaat dan die, dat het hoogste Wezen is dat wij kennen. Daarom zijn alle denkbeeldige Hoogere Wezens, welke men zich heeft verbeeld, zoo als Engelen en Goden, voorgesteld als van menschelijken aard te zijn, gelijk ook wat men Vol-maaktheid noemt. Ken Wezen, hooger dan het door het Groote Wezen geopenbaarde Ideaal van Liefde en Waarheid, van Edelheid en Magt,— eene Ideale Wezenlijkheid welke steeds religieuser, teederder, verlichter, edeler en magtiger wordt, — kan, dunkt mij, voor ons niet anders dan een soortgelijk Wezen zijn. Regel 19 v. b., blz. 40. Voor ‘« werktwigen” moet sleet’ worganen”’ ; daar de organen een deel van het geheel uitmaken, van wat men het Groote Wezen of de Menschheid noemt, en het eene niet vam het an-— dere is te scheiden. witticol Regel 5 v. 0., blz. 40. De positivisten eeten dat de stof is in hare werkingen eeuwigdurend en alomtegenwoordig. Regel 4 v. b., blz. 41, dient de bekende wet van Aristoteles: «nihil — est in intellectu quod non fuerit in sensu” aangevuld te worden met het: “nisi intellectus ipse” van Leibnitz; met het eeuwige onderscheid dat Kant heeft aangetoond tusschen de twee wezenlijkheden, de ééne objectief, de andere subjectief, van alle menschelijke begrippen en éin- delijkk met de systematisatie van deze stelling, door Comte, die haar verbindt aan de algemeene wet: valle leveusverschijnselen, vam welk organisme ook, zijn onderworpen aan den voortdurenden inyloed van het medium, waarin het is ontstaan.” itch Regel 8 v. b., blz. 41, moet na de woorden: «voortbestaan betreft” staan; neemt de positive leer slechts dat door goede werken aan, die men gedurende het leven verrigt, en die door de toestellen der werking” van menschen op elkander, hier yan de dooden op de levenden, be- 87 staande in de hersenen, — dubbel Placenta tusschen den mensch en de Menschheid, — op het nageslacht overgebragt worden. Regel 11 v. b., blz. 41, moet voor vwerkiuigen der Menschelijkheid” staan: vorganen der Menscheiijkheid,’”’. Regel 21 v. b., blz. 41, moet voor “werktuigen” staan: » organen.” Regel 9 v. o., blz. 41, moet zijn: »~ geregeld” en «ver- vormd,” Regel 2 v.o., blz. 41, moet zijn: »vijf instincten, twee behoeften, en drie maatschappelijke aandoende drijfveren.” Regel 2 v. b., blz. 42, de instincten en behoeften worden niet » op- gelost”, maar “geregeld”, en ~vervormd” in maatschappelijke aandoende drijfveren. Regel 7 en 8 v. b., blz. 42, dan geraken wij” enz. moet zijn: *dan —geraken wij tot het evenwigt, de harmonie en de éénheid van alle onze werkingen en 260” enz. Regel 12 v. b., blz. 42, voor wliefhebben”, “denken” en “handelen”, “leer”, “denken” en “doen.” Regel 22  in die van het hart, en in die van het karakter; en het daaruit afleiden van de juiste kennis der algemeene regelen, welke men behoort te volgen, om met zekerheid te werk te kunnen gaan in de opporing der waarheid, de verteedering des harten en de veredeling van het karakter; 2°. het bestürnen van de hervorming der algemeene opvoeding, naar die -wetten en regels; 3°. het medewerken tot den vooruitgang der verschillende bijzondere positive wetenschappen, en 4°, het verkondigen van de eenig hechte grondslagen der maatschappe- lijkke hervorming, welke ophanden is en die den staat van krisis, dat is de sedert viif eeuwen bestaande verwarring in het zedelijke en dichterlijke, in het. wijsgeerige en wetenschappelijke en in het staatkundige en nijverheidsgebied, waarin zal doen eenig bevinden, zal doen eindigen. Dr. Biichner spreckt van dezen toestand, regel 13 v. 0, blz. 44, als van den normalen toestand van het menschelijke geslacht. Regel 2 en 3 v. 0., blz. 42, de positive eeredienst will miets, maar beit positivisme of de positive religie destaat, even als alle andere religiène, in eeredienst, leer en leefregel; zoo als reeds gezegt is bij regel QhveADeehles39 Regel 1 v. b., blz. 43. De positivisten bidden de Menschelijkheid niet an gelijk men God aanbidt; maar »op eene andere wijze.” Regel 3 v. b., blz. 43, is het woord ~nog” te veel. Lieven, denken en doen is elk op zich zelf reeds bidden, volgens de positive leer. In de meest religieuse wijze zijn de drie werkingen vereenigd. Alle menschen zijn niet even religieus; daaraan scheelt zeer veel. De een heeft meer neiging en geschikteid tot lieven, de andere tot denken, en een derde tot doen, naar gelang van de organisatie en het medium, welke die verschillende werkingen in eenenen Männer der größte ersteren grauen heben, bei der ersteren grauen heben. Regel 15 v. b., blz. 43, "het hoogste Wezen" en "de menschelijkheid", moet zijn: "het Groote Wezen" en "de Menschelijkhed", de ob- en sub- objective of wt- en inwendige "Humaniteit" (sympathie) "algemeene Liefde." "Goedheid" en "Waarheid". Regel 22, 23 en  middel-seuwen, streefde; maar zal het zelfde doel zekerder en sprengen, en wel door eindelijk éenheid te brengen in alle menschelijke, zoowel individueele als maatschappelijke werkingen, waarin het Katholicisme klaarblijkelijk te kort geschoten is. Regel 33 v. b., blz. 48, leest men: gehoorzaamheid en vrijwillige onderwerping past den volke. Dit moet zijn: gehoorzaamheid, vrijwillige erwerping en geloof zal aan allen passen; maar vooral den volke, wanneer het geloof, zoo als het positivistische geloof, uit vertrouwen in de belangeloosheid en uit eerbied voor de hoogere wetenschap van en meer menschelijken of beschaafden stand, het positivistische priesterschap, ontstaat. Geworteld in de wetenschappen is dit geloof nietanders dan de eenvoudige ontwikkeling van het gezonde verstand en dus steeds vatbaar om bewezen te worden. Gelukkig is dit voldoende voor de meerderheid, omdat de nederigste, de zwakste verstandelijke vermogens, op eene naturilijke wijze en zonnder veel moeite, deelen in al de door eeuwen zwoegens, verworvene kennis; en de wetenschap slechts in de hoogere kringen der maatschappij, als zoodanig, behoeft geefend te worden, opdat ze in de andere krinigen cepted en door hen eeéerbiedigd worde, Regel 2 v. b., blz. 44, wordt beweerd, dat aan allen die in twijfel verkeeren of die aan niets meer gelooven, het positivistische stelsel terstond sene onvergelijkelijke gemoedskalmte, eene vroeger nooit gekende opgeruimdheid en zielsrust moet schenken, terwijl de bedoeling des schrijvers was, dat het daartoe den zekeren weg aanwijst, en althans verveling, twijfel en besluiteloosheid doet ophouden. De heer Biichner twijfelt aan de toepassing van het positivistische stelsel, en dit kan, dunkt mij, buiten de reeds aangehaalde reden, nog daaraan toegeschreven worden, dat hij Zich in dezelfde stelling bevindt met betrekking tot het Positivisme, als die waarin zich de schrijver zelve vroeger bevond, toen hij eene minder volledige kennis van deze religie had. Regel 8 v. o., bl. 44. Het kan, dunkt mij, geene dwaasheid ge- Noemd worden, om zich nu reeds bezig te houden met die meeningen, inrigtingen en instellingen, welke dienen moeten om het menschelijke geslacht van de bedorvenheid te genezen, waarvan Dr. Biichner spreekt, regel 13 v. o., blz. 44. Het komt mij voor, min of meer de pligt te zijn van een ieder, die er zich door de omstandigheden toe aangepoord gevoelt. Regel 2 v. 0., blz. 44. Het positivisme zweemt niet naar iets geheimzinnigs of naar vrijmetselarij. Het brengt, 266 als zijn naam _ aanduidt, helderheid in den donkeren en verwarden toestand, waarin de drie zielswerkingen der meesten, sedert de ontbinding van het Katholicisme, zich bevinden, en orde in den tegenwoordig heerschenden Chaos, Het erkent wel degelijk een gelijk regt voor iederéen, namelijk dat om de, naar zijne werking, vereischte pligten te kunnen verrigten, De begrippen van regt, volgens de Theologische en Metaphysische leeren even ongerijmd als onzedelijk, zullen uit het staatkundige gebied verdwijnen, gelijk uit het gebied der wijsbegeerte, het begrip van oorzaak. Beiden werden, voor dat het positivisme deze begrippen ophelderde, in eenen absoluten zin en als entiteit opgevat. Een der spreuken van het positivisme is: "openlijk leven". Zijne leer bestaat in de positive wetenschappen en wijsbegeerte, waarvan de gronden aan allen zullen ge . Leerd worden. Allen zullen onder het gebied van het positivisme, alles, alhoewel opperlakkig, min of meer helderinzien, om dat het, de eenvoudige voortgezette ontwikkeling van het gezonde verstand zijnnde, steeds vatbaar is om bewezen te worden. Het eenigste onderscheid tusschen den priesterstand en de andere standen, zal dan in den graad van wetenschap en vooral in den graad van zedelijkheid bestaan en een ieder zal min of meer zijn eigen priester zijn. Zonder dit, zou die stand zeer spoedig zijnnen invloed verliezen. De positive leer of wijsbegeerte op de wetenschappen gegrond, moet het midden blijven houden tusschen het materialisme en het spiritualisme, door in beide te deelen, zoo als de menschelijke natuur, even als het positive staatsbestuur, waaraan Comte den naam sociocratie geeft, het midden moet honden tusschen democratie en aristocratie. Indien het Politisme op het gebied der wijsbegeerte ontaardde, het zij in materialisme, het zij in mysticisme, en op het gebied der staatkunde in anarchie of achteruitgang, dan zou het den naam van positief verliezen. Het zal nog) langen tijd duren eer het menschelijke geslacht zich, volgens een juist bepaald stelsel zal Jaten opvoeden; maar het komt mij voor, dat dit alles is wat Dr. Biichner daaromt kan beweren. Het was voorbehouden aan het uitstekende genie van Comte, om in dat onophoudelijke heen en weder slingeren, tusschen verschillende meeningen, rigtingen en instellingen van het verledene der Menschheid, alle slechts voorloopig, en waarvan Dr. Biichner spreekt r. 3 en 4-v.b. Blz. 45, bepaalde wetten te ontdekken, welke hem in staat stelden, de allemenheid der tockomst met zekerheid en zelfs hare bijzonderheden met min of meer juistheid te voorspellen, ten einde daardoor het tegen-woordige te kunnen regelen. De merkwaardigste zijde van het positivisme is gelegen niet In zijnne ontkennende rigt, maar in de siellige rigtige rigtige, waaraan de naam positivisme ontleend is. Het verwerpt en ontkent het verledene niet, maar beoordeelt het door rangschikking en dagteekening. De heer Biichner gebruikt, regel lv.b., blz.45, het woord » natuur” in een metaphysischen zin, namelijk als een entiteit. De natuur brengt niet alleen niets, volgens een bepaald stelsel, voort; maar brengt zelfs niets hoegenaamd voort. Het is, en 266 begrijpen het de positivisten, de onophoudelijke vervorming der stoff, welke de waarneming der natuurlijke verschijnselen en dus ook haar bestaan mokt. In de werking der stoffig gestaatige vormverandering, en in die bewegende bestätigenden, die men vase voortbrenging hoort noemen. Het stelselmatige dat wij in die vervorming soms bespeuren, is geheel subjectief, en ligt vooral in de veertiende, maar buitendien in de drie voorgaande werkingen der hersenen, volgens hare positive rangschikking naar Comte. Het Menschdom of het Groote Wezen, even als zijne organen of het individu (Christus de Godmensch of het ideaal van beide), volgen dezelfde wetten. Zij handelen eerst uit aandoening en denken daarna om te handelen. Dit veelvoudige Wezen is nog in zijne kindschheid en jeugd, en begint thans eerst ten deele mondig te worden. Tot den hundigen dag werd het door personeele instincten en behoeften beheerscht, dat wel het woord egoist, doch niet het woord altruist bekend was; maar sedert het bestaan der Menschheid vervormen zij zich gedurig in maatschappelijke drifveren, en wanneer men bedenkt wat het verledene der Menschheid opgeleverd heeft, niettegenstand het heerschende egoisme, de Onkunde en de zwakheid harer kindschheid, dan is hetgeen hare tockomst belooft, daaruit te voorzien, niet twijfelachtig en zal zonnder vergelijking meer bewonderenswaardig zijn. WwW. B", DE CONSTANT REBECQUE. OPI 91 DE GESCHIEDENIS VAN DEN HEMEL. DOOR ARMAND A.C O.M BSE. De sterrekundige stelsels heben niets van mijne vermetelheid te vreezen. Ik laat den geleerden de zorg over zich op hun gemak te verdiepen in de verklaring der hemelsche verschijnselen en der wetten die de gesternten besturen. De luchtvelden zijn hun gebied en ik ge- voel mij niet. aangepoord hen op hunne pelgrimstogten door de ruimte te volgen. Mijne taak is nederiger; ik wil de geschiedenis schrijven van eene bepaalde plek, van eene kleine wereld, waarin ieder onzer gereisd heeft, en waarvan wij allen de aardrijkskunde, de, bewoners, de staatkundige en burgerlijke instellingen kennen, Ik zal er wel niet behoeven bij te voegen dat ik hier het oog het verblijf der Goden, het Meroes, den Olymp, het Walhalla, het, Paradijs, die overheerlijke paleizen, gebouwd door.... op.... graden breedte, en... gra- denotengte, meridiuan van.... Vooraf echter moet ik zeggen, dat ik geene, onbescheidene vragen zal dulden nopens het bestaan van deze hemelsche woningen, noch dat men mij dwinge de bewijzen voor mij Topographische berekeningen te leveren. Het doch er weinig toe of zij hier of daar liggen; zij worden gestaafd door de eenparige getuigenis. De oudheid heeft niet den minsten twijfel gepperd, en in onze dagen zijn de geloovigen het volmaakt eens; men redetwist niet met het geloof van het menschelijke geslacht. Wat het Meroes der Indierten betreft, valt het ons moeijelijk, bij gebrek an naauwkeurige inlichtingen den lezer eene juiste kronijk aan te bieden, De stelsels wisselen af, en de deskundigen schijnen behagen té. scheppen in de verwarring. Brahma, Shiva en Vischnoe hebben ieder hunnen hemel en hunne bijzondere gunstelingen, Er is nog sprake van eenen Brahm, den Godvader, het zelfstandige wezen, waarvan zij de eigenschappen, de eerste uiting, zouden zijn, maar zijne rol is lijdelijk. Zeven boboens of bollen, gerangschikt volgens de klassen en de verdiensten zijn voor de uitverkorenen bestemd, De eerste, Swargah genoemd, ontvangt al de degen wier goede daden door eenen vroegtijdigen dood beloond worden. Daarop volgen naar hunne. rangschikking de Mahoe-Loge de Tschanne-Loge en de Toeppeh-Loge, waarin de vromen, de falikirs, de kluizenaars en de martelaars voor de godsdienst, opgeno-men worden. De Soelti-Loge is de hemel van Brahma, welks poorten hij alleen voor zijne grootste vrienden opent, en voor de vrouwen die zich, yrijwillig op het lijk van hare mannen verbrand het mannen verbrand het lijk van hare mannen verbrand het. De Dewta-Loge, of zevende hemel is de verblijfplaats der Goden. Het bestuur der wereld is aan’ Brahma, Shiva en Vischnoe toevertrouwd. In weerwil van de twisten over den voorrang en de attributen, waardoor bij wijlen de broederlijke overeenstemming geschokt wordt, heeft ieder zijne verrigt, Brahma brengt voort, Shiva vernietigt. Vischnoe brengt op nieuw voort 4); of Iver zij vormen een zinnebeeldig driemanschap dat de eeuwigdüng van het leven voorstelt; geboren worden, sterven, en weder geboren worden. Naar het voorbeld van hen met wie zij overeenkomen, hebben deze Goddelijke vorsten ongebondene, liederlijke zeden zelfs; men legt hun echtebreuk en bloedschande ten laste. Aditi is de moeder der Goden, en Diti die der reuzen; Pracritri, de godin der natur, is onder verschillende attributen en verschillende namen, de gade der drie goden. Aan het hoofd der Godinnen komen voor Doerga, Kali en Lakschmi. De twee eerste, een paar ware Bellona’s oorlogen onophoudelijk; onder afzigtelijke vormen stellen zij al de plagen van den dood voor. De derde daarente-gen, die als beminnelijk en edelmoedig voorgesteld wordt, deelt liefkozingen en gunsten uit. De mindere Goden, of ministers van het drämenschap, zijn: Gane-sha, God der wijsheid, eene soort Janus; Katikeya, God van den oor-. log of Mars, Pavan, God der winden of Eolus; Varonna, God der winden of Neptunus, Yama, God der wäteren of Neptunus, Yama, God der wäteren of Neptunus, Yama, God der hemels, visier of hofmaarschalk; Boeddha, Mercurius; Schakra, Venus, mannelijke Godheid; Kama-Deva, God van de liefde en van den echt; Rama, Bacchus als krijgsman; Crischna, Apollo; Vissoeacarman, Vulcanus en eene menigte andere meer, wier verrigtningen niet wel omschreven zijn, of die tot opvulling schijnen te dienen Het is alles behalve gemakkelijk, gelijk ik reeds gezegd heb eene naauw-keurige hierarchie vast te stellen. De verbeelding verliest zich te mid-den van de avaters van Vischnoe, die een oneindig getal vormen aanneemt, en bij wien iedere gedaanteverwisseling een persoon, een zinnebeeld, eene eigenschap is. Al deze Goden en Godinnen, hetzij zij stemgeregtigd zijn in den oppersten raad, of slechts ondergeschik. te betrekkingen vervullen, worden met verscheidene armen en verscheidene armen en verscheidene hoofden voorgesteld. Vorme-looze stoff, onbepaalde of veelvuldige eigenschappen, ziedaar de erste schets der menschheid, het bewiesen van de wereld in hare kindsch-heid. Men verwondert zich dat Indié is blijven stilstaan, dat zij nog dezelfde instellingen behoudt, en dat de kunsten, de wetenschappen, en de nij-verheid zich in het slijk van het voorledene voortslepen. Wilt ge weten wat de reden is van deze achterlijkheid? Ondervraagt dan de bewoners van de hemelsche zalen; telt dan het aantal der Goddelijke verblijf-plaatsen, en gaat na welke verdiensten het zijn die ze voor de stervelingen ontsluiten. Als uitdrukking van het kastenbestuur, heeft iedere God, iedere monarch of satraap zijn paleis en zijne hovelingen. De volkshoop, de onderdanen, de parias, slepen hun leven op eenen afstand voort, of worden niet in den Boboen opgenomen, dan na zich eerst door gebeden, door kastijdingen en bewegingloosheid verdierlijkt te hebben. Zij moeten hunne mannelijke krachten en ver- Het ware beter deze trimoerti aldus te omschrijven: Brahma brengt yoort, Schiva onderhoudt, Vischnoe vervormt, dat wil zeggen: verwisselt den vorm, dus door éé ne handeling: doodt en ontwikkelt het leven op nieuw, RC. Mogens vernietigen om de ladder eene trede hooger te beklimmen; zij moeten zich wezenloos maken in de werkelooze zaligheden, en het lignaam aan de wreedste beproevingen onderwerpen, om het regt te hebben aan de poorten des hemels te kloppen. Tot dien prijs alleen is de zaligheid te verkrijgen. Wat kunnen de menschen en de mächst-schappijen zijn, die zulke gebruiken naleven? De geschiedenis van den hemel is de geschiedenis der volkeren, of liever de schildering der hemelsche wisselvalligheden weerkaatst de aardsche omwentelingen. Heeft de Oostersche dwingelandij met hare overdrevene onzinnigheden opgehouden? Hebben de Brahmanen hunnen invloed verloren? Verdiepen de fahkirs en de vromen zich niet meer in de afzondering en de bespiegeling. Hebben de Sanniassen en de Voguis afstand gedaan van hunne buitensporigheden, hunne vasten en hunne folteringen. Neen, volstrekt niet, en wanneer dit zoo is, dat wil zegggen, wanneer het godsdienstwetboek de verdierlijking door de werkeloosheid voorschrijft, hoe zouden Dans de Indiés vooruit gegen zijn? Waaraan zouden zij hervormingen in de verstandelijke, de staatkundige en de maatschappelijke orde verschuldigd zijn? Hij, die werkt, bidt: deze woorden van het Evangelie hebben de beschaving meer be-vorderd dan al de godgeleerde hersenscheppingen. De beste ontginner is de arbeid en dat wel de vrije arbeid. Men heeft beweerd en men herhaft op het gezag der theogonién (leer van het outständen der Goden) dat de Goden den mensch naar hun beeld heben geschapen; het komt mij oneindig redelijker voor juist het tegenovergestelde aan te nemen. En niet alleen dat de mensch de Goden naar zijne gelijkenis, zijne gedaante, zijnen inborst, zijne zeden, zijne hartstogten gemaakt heeft, maar hij heeft ook, naar het voorbeeld dat hij onder de oogen had, den hemel en zijne bevolking bedacht. De gelijktijdige jaarboeken van den hemel en de aarde bevestigen deze waarheid. De hemel is een spiegel, die het bestuur en de instellingen der aarde weerkaatst, of ook wel, de hemel en de Goden zijn de afstralingen van de menschelijke gedachte, eene scheping van de onkunde en de dichting. Wanneer in Judié de hemel niets van zijn vroeger voorkomen verloren heeft, dan komt dit alleen omdat de maatschappijen niet veranderd zijn. De beschouwing van den Olymp, van het Paradijs van het Walhalla, zal ons het bewijs leveren van de voorga And hewe- ringen. Ik wil niet zeggen dat deze denkbeldige wezens, des menschen schepselen altijd en in volslagene werkeloosheid den invloed van den Schepper ondervinden; de feiten toonen het tegendeel aan. De hersen- scheppingen verligchamelijken zich, bezielen zich, leven, heben cene bestemming, en stralen op hare beurt op de aarde af; door eene noodlottige terugwerking, bereiken zij den mensch, zijne werken, zijne instellingen, om ze te vervormen en er eene bijzondere rigt aan te geyen. De sterken en de behendigen zoeken hun voordeel in de onwe- tendheid, in naam van de bovennatuurlijke herschenschimmen; het is zoo gemakkelijk wanneer men de overheersching wil regtvaardigen, dat men de getuigen des hemels bij de hand heeft. De solidariteit is echter overal, zelfs tusschen de verdichting en de werkelijkheid. De geieerden der oudheid, priesters, ingewijden, verzinnelijkten of verpersoonlijkten de naturkrachten, de dampkringsverschijnselen, de gestarnten zelfs,, en de onwetendheid maakte er Goden yan; en die Goden door de naturkrachten, de dampkringsverschijnselen, de gestarnten zelfs,, en de onwetendheid maakte er Goden yan; en die Goden door de naturkrachten. Hegen de heerschützen geschraubt, doen de onwetendheid en: hare beklagenswärtsige gevolgen voortduren, Ik ga Perzié, Egypte en China ‘voorbij, waar ik, de namen uitgezonderd, dezelfde personaadjes en daarmede overreenkomende feiten zou vinden, om mij tot den Griekschen of Romeinschen Olymp te wenden. 