De zeden der wilden van Amerika [microform] : zynde een nieuwe uitvoerige en zeer kurieuse beschryving van derzelver oorsprong, godsdienst, manier von oorlogen, huwelyken, opvoeding, oeffeningen, feesten, danzeryen, begravenissen, en andere zeldzame gewoonten, tegen de zeden der oudste volkeren vergeleken, en met getuigenissen uit de oudste grieksche en andere schryveren getoetst en bevestigt
Lafitau, Joseph François, 1681-1746
van hen te ontmoeten « als of dc verbintenis , die vf aangegaan hebbeni hun tot fchande llrekte, en dac zy hun wraaic te vrezen hadden. Daar zyn 'er veele die ze nooit toegefproken hebben , voor dat %t een of twee kinderen uit hun huwlyk hebben overge- wonnen. Ik geloof dat dcze V^et niet als de ouders van de bmid van 's moeders kant betreft , maar nademaal de Schry vers dit on- derfcheid niet gemaakc hebben* kan ik dit 00k ten opzicht viq alle de Natien niet ontwinden » daar de Wetten van dc vrouwely. ke Regering verfchillen kunnen. Schoon de man en de vrouw altyd tot de Hut van liun moeden I behoreni en^niet geoordeelt worden dezelve te verlaten, 't vj dat de een in des anders Hut overgaat > 't zy dat zy een derde oprech> ten, en van hun vrinden aflcven 'c geen zointyds gebeurt, maken deze verzwagerde Hutten nieuwe verplichtingen voor elkander, ter oorzaak van de verbintenis. Niet alleen is de Vrouw verplicht j haar man te voedenj zyn voorraad te bezorgen, wanneer by op reis, of ten oorlog, of ter jacht trekc, of handcl gaac dryven, maar zy is 00k verplicht die van haar mans hut by te ilaan, wanneer men hun velden bebouwt, hun vuur te onderhouden, en Jiicrl toe zyn ^er gezette tyden* waarop zy genootzaakt is daare Enze de ker eedele nout na toe te laten brengen. Zy begint zu drahet huwylk gelloten en het gefchänk aangenomen is. Dan dragen alle de Vrouwen van de Hut van ide bruid, van een menigte van delut van de Hut van den man verfcheyde kleinel takkeboflen van een uitgezocht hout, dat aan ihikken van derd^| half voet lang geldooft is » welkc tliencn om tulTchen het grotel hout in te Hekeni dat zy niet verplicht is te verfchatten, en dief als de ziel van ^t vuur zyn » om dat zy een heldere en levendige vlam uitmaken.. De bruid om die gene die haar in dezeLecnplichc geholpen helben te belonen » %et de pot te vuur, en geeft aan ieder zo veell fcheppen S Aghmit, met een groten potlepel, als zy vrachten gej daan neefc. Dit is nergens in gebruik, dac ik wect, als by de Natien van Noordelyk deel van Amcrika die een vafte woonplaats houden. Men geeft aan dit hout in de taal der Wilden een byzondereo Qaara, en dit is bet dat de Heer d» la Pothcrie bet tuwlyksh lioemt. Nademaal deze kleine quantiteit hout dat de bruid ver^ fchaflen moet, op lang na niet toeftrekken kanomhetjaarlyksvuu in de hut van haar man te onderhouden, twyffel ik niet of de inzetting beheld enig Zinnebeelt, waar van de betekenis niet o bekent kan zyn aan die genen, die weten wat in de Oudheid 1 buwlykstoortzen waren. Niemand is er of hy weet dat gedurende vele eeuwen, voon men het wa§ en het fmeer om te lichten gebrulkteh, dc gewond toortzen niet als flukken hout waren, dat licht vlam vatce, 'tweUj van Pynboon) was of enigen anderen die daar by quam. Gelyk i^ de grote Indien de Bamboes is, in het Zuidelyk Amerika 't fasti kärfftnbbut MXVDX. t en in het Noordelyk dat daar ik'vi fpt^. Ter gegachtenis van het Oud gebruik uit de cerile Oud JieiJ  1 int van haar man aangaat, gaat de man ook enige jegens die van lynvrouw aan. Hy is verplicht een mat voorhaar te maken, haar Hatte repareren ot een nieuwe op te rechten, alsde eerfie bouw-nllic is. Al de vangit, die hy op de jacht doet, komt gerechte-Ms het eerfte jaar van zyn huwelyK de Hut van zyn vr«uw toe. De voigende jaren is hy verplicht die met haar te delen, *t isf dat n Vrouw in 't dorp gebleven is, ^t zy ^t zy hem verzelt heeft. De mm zyn eer hangt 'er aan dat zyn vrouw en kinderen wel g6<ddct zyn » en wel onderhooden, en hy moet daar in vooizien. Met een woord, als zy in eendracht leven Dagen zy zorg van aan dkanders Hut niet alleen de dienften, die door "t gebruik ingevoert tyn, te bewyzen, maar ook alle die gene, die dienen kunnen om l»m eendracht aan te queken en een goede vrindschap te onder- ihodb. « 2EVENDE HOOFTSTUK. DItgoed verfland word dikwils ontrufl door de afkeer die man en vrouw voor elkander krygen , en deze onluften veroor- I uken dikwils de Echtrcheyding. Hun quaad humeur, hun wei- lige infchikkin^ , hun ingenomenheid met die van hun vrinden wiardoorzy zich laten beltieren, hun quaadvermoeden , hunmin- Inenyd, en hunne onderlinge ontrouw verfchaffen hun verfcheyde IgelMenheden tan onenigheid. I Hethuwelyk is zodanig in zyn inftelling en in de banden die het maakt, dat het zelfs by de Wilde Natien, wanneer het met alle |plecbti{pieden verricht is , fchynt dat niets het verbreken kan- Mif- iKhien was het om deze reden dit in de plechtigheden van het hu- hdvk de Priefters van Mexiko, die 'er de Dienaren van waren,de pderen van den man en de vrouw te zamen knoopten , om hun |te kennen te geven dat zy dus al hun leven lang onfcheydelyk ver- jttigt moeften blyven. Ln 't is zonder twyfFel in gevolge van dit |«okbeelt, dat by alle de Natien de meefte, die deze verbintenis aan> Plumh 7»fiph. 3«. Vinde Echt- fchei' i«(S ZED EN DE R W 1 LDEN Htrti. 1 8. aangegaanhebben»niec.wecen wac bet is dezelve te vcrbreken,eh dat omkrliog hun cendracht koefterende zy wachten dat de jood henfcbeyde. Mwtf nademaal 'er humeuien ^vandco worden daar niet mee over een te komen is, en dat 'er in de haiten, die het bdl vera* ni^ fehynen t dikwils tc^otin eil afkeer ontfiaan ,die dezdve nochjneer verdden; had dezcMelfde hartHeiddes halrten^ die Mo- zes^wettigc hadeun de echtfcheyding onder de Hebreanren toe te laten^ om: de andere natiien gewettigtfi om bet om gewichtue oocv^n, vooral om oorzaken van bev^ezen oncrouw toe te ifa^ 't I$iiiet te verwonderen dat de afgodifche natkn in.dit fhik Jiet Juk afgeworpcn hebben* en de grootile misbruikcn in die zaaki hebocn doen influipeA. De Hokken bekommen zich weinig om de echtfcheydint. Zy waren certyds zo ondeugent niet als zy bedendaagi tiyn, en zou om.deze reden wel gelovcDi dat de echtfcheydingeny fdiooi geooftoqit daac dok minder in gebruik waren. Zybcbben my zelfs verzekert, dat zy altvd zeer eenvoudig tnzedig geleefc hadden. Ik heb dikwils deOuden van bevde deWnen noQCtn kbifeti, dat 'er by hen een verwilderinp der zedenui. geviOerc-was, diehnn onbekent was, en die hen zelfs huneigei)a< tie niei« deed kennen. De Huronnen wier gewoontast meeft met de iuume dvevcenkomen, waren veel ongeregelder, en ikhd> een oudfzendelinff hwen zeggen, dat na dat zy t^enemaal te onder gebtMdit waren die gene die onder de verwinnaars in^dyft ^traren j no0itite Agnid en te Tfonnontouan een drinkfoeft doifleQ voorfld* len> idat zy in hun land vierden » voor dat zy Ikveh wierden, en dat het 3£ude is waar van Herodotus in de beichryvuig, diehyTan | deZeden der Perzen doec,. spreekc; zy dorlien het, zeg ifc, nooic vQOrfielieni uitiivKne.van de JrokoizeD> wier zeden met ongete- gelt genoeg waren om een diergelyke wan Borden, te dulden, te don j morren Schoon 'eii nadtfhand veel wlnorder onder hen geflqpen is, en dat zy zeer ongebonden zyn, hebben zy evenwel noch at de uitterlyke fi:hyn van de deugt. Hun taal is kuifch* eh heeft eerbarel woorden omzichsevoeglyk in't byzyn van deperfonen» diarnenachtwe voor iieett) uit te drukken. In hun wyze van kleding oderhouden zy onfehendbaar ein, welvoeglykheden : hun jonge dochtersvennyden zorgvuldiglyk in 't openbaiar met perfonen van eneen andere sex te fpreken, wier onderhoud noodzakelyk verdachtl zou vooricomen : zy treden met veel zedigheid, en, ten zy zeallej voorzichtigheid ter zyden zetten, of te enemaal alle goede Zeden I verbannen hebben, waken zy zorgv Voorzichtigheid ter zyden zetten, of te enemaal alle goede Zeden I verbannen hebben, waken zy zorgv Voorzichtigheid ter zyden zetten, of te enemaal alle goede Zeden I verbannen hebben, waken zy zorgv Voorzichtigheid ter zyden zetten, of te enemaal alle goede Zeden I verbannen hebben, waken zy zorgv Voorzichtigheid ter zyden zetten, of te enemaal alle goede Zeden I verbannen hebben, waken zy zorgv Voorzichtigheid ter zyden zetten, of te enemaal alle goede Zeden I verbannen hebben, waken zy zorgv Voorzichtigheid ter zyden zetten, of te enemaal alle goede Zeden I verbannen hebben, waken zy zorgv Voorzichtigheid ter zyden zetten, of te enemaal alle goede Zeden I verbannen hebben, waken zy zorgv Voorzichtigheid ter zyden zetten, of te enemaal alle goede Zeden I verbannen hebben, ùgle ou haar goeden naunte behouden, uit vrees van geen roan te krygen, ieder een vrouw willende hebben die voor eerlyk te boek fiaat en het ook is. Een Zendeling van Brazilien, dienikte Rome gezien heb, heeft my verzekert dat de Brazilianen zo teer ontren den goeden naaml waren, dat zo een meisje haareer verloren iad, zy niet aUeengeenl man meer zou vinden, maar zelfs onder haar vrinden niet meer inveiligMd zou leven, 't geen zo veel teverwonderiykervoorkoiDt, om dat men zou moeten oordelen uit haar moedemaaktheid, daci zy geen werk van de fchaamte maken. 1^1 De Schröder evenweli die van de Zeden dezer Volkeren geundelc brShen > fprekea 'er op een gancs andere wyxe van, en Ichjr. /eronderildlcn dat dedochters voor haar crouwen daar wodgevallen leven, dat men op haar gedrag niets te On aanfiellen, het ook aanfiellen. Une jonglingen houden zich in "t openbaar ook op hun hoede. Zy Uten zich weinig door de Itefde vervoeren en fchjmen niet bequiUUD om tot de buitenfporigheden ee vervallenj daar men dik- vilsdoor de hevigheid van die hertstocht to^bragc word. Die beb \k. gemeeot toe verfchoning der Wilden in ^t ugemeen over Iceoftof te moeten zeggen, waar van het goed was, volgens den nad van den Apolle* nooic te horen fpreken» maar ik heb metzo ved veroDtwaardi^ng gezien dat men hec om zo te ^rekcn daar optoegplegt heeft om hen zwarc ce maken* en hun een algemene (pgebondenheid van zeden zonder enige uitzondering aan te wry- leoi waar uit men enig vo Orden zou Kannen halen om zyn eigen Fioorden te verfchonen, dat ik my verpücht gevonden heb nun £trecht te bewyzen. Niet dat ik zen wii dat >r geen ongebondenheid onder hen |ii, zoder twy Sel is 'er en. moet men daar over verzetflan? is hec te Tcrwonderen dat woelle volkeren bedorven zyn, terwyl itin Europa) daar de beweegredenen van Godsdienft eneenveel Inker zyn, over al byna niet meer ds een tomeloze uitgelaten- , en een oneindige ergemis gevonden word, die den Wilden ; een afgryzen zou geven. De Baron de la Hontan , die in zyn werk overal veel van ^t zyne yoet) geeft alle jonge dophters, die niet in't huwelykverbonden p,een onbepaalde vryheid; een vryheid die hy zegc dat door kedffuik als een volkomen rechc isgeworden, en terzelfdertyd [mattt by van al de getrouwde vrouwen voorbedden van deugt Bei- ' is tegpa de waarheid en tegen de waarfchynelykheid ; aan alle iteo vind men eerlyke, en andere die hetiiiec zyn. Eenlicht- jaisvaa een roan die ziet dat zyn Vrouw zwanger is of een lund J of ook zo dra hy een miinoegen tc^ haar heeft opgevat, t zonder ichroom een bywyf » of roon de vrouw van zyn baur- ) zonder te vragen of de vrouw of de man daar iets tegen heb- of niet. Ken Vrouw die enige minnehandeUng heefc, of die :hover haar man wil wrekeuj weet haar minnar wei een plaats ibeicheyden* zonder acht le geven ofhy een vrygezel of getrouc Doe minnehandelingen zyn zo geheim niet of daar lekt wel iets 'luJt. Lit den aarc quaadfprekent en fpotters zynde> ontbreekt : 'er gants aan geen quade tongeU) wier werk het is niets telaten bholen blyven, alles te vergiftigen, en de voprwerpen grocer te laken als zy zyn. Dit weechouahen evenwel niet, de ruchtbaar- eid van hun mifllag dient niet als om ze te verharden, enze de lien te doeh overfchryden die hun de fchaamte enwelvoeglykheid oorfchreven, Men moet evenwel bekennen dat de Vrouwen zich kl meer in acht nemen, als zy milTchicn voor haar trouwen zou- '~i gedaan hebben , en op de zelfde wyze als zy in deOudheideen Nn fluier D« Schrf> verige« ven'cr andere getuige- Didea van. mtirttdi PAmtr. ZEDEN DE WILD E N Dejt lony hecft ouk on* derdie voike* ren plaaii.- Schdk* lyke wraik vaneen Maoo- Tcrde deon- troaw tyner Vrouwc fluier begonnea opeezctten, lo dm zy trotiden > of enig ander on J derfcheydemlyk ceken aan tenemen» om haar ilaacte kennen tJ geyen> is 'er iets diergelyks by verfcheyde Natieh van Amerikai Men moet ook bekennen dat onder de Irokoizen de vrouwenmeerl de meefter zynde, ook minder yrezen dat de zaak ruchtbaar worj denzal. ».• En yercoornde Vrouvr gait de byzic van haar man op de temj koflo^ van een jacht te gemoet, en oncweldigt haar "zonder hindo] het deel dathy haar daar van gegeven ^<^' De man weechet, M He ich en zegt ich geen woord van; de Vrbuw heefthaarrechtgeocM fent, ich neemt ich geen belang meer in. Maar zo deze Vrouw di uic gelegenheid neemt om haar man door haar korzeligen kop;, door haar fchelden te bruien ziet de man voor zich neer, zondereei woord cefprekenjhy zouzyn vrouw niet durven bekyven, vei inin(kr -haar flaai; maar ten lange lefie haar boosaardigheid mo zynde f laat hy haar zitcen en zich van haar afzecten. 21o de Vrouw ongelyk heeft, ontveinft de man zyn mlnnenydza veel hy kan, en stelt 'er een een een in daar niet over geraakt te zynj maar by vertoeft niet lang zyn Vrouw met de intereilen van M de ontrouw te betalen. die zy Tegen hem gepleggt heefc, en hl dwingt ze dus met minder moeite te dulden dat hy haar verlate. Schoon de Irokonien zich gelaten geen minnenyd te hebben, ten zy niet na daar in den hoogften graad gevoelig over te zyni en daar zomtyds gmwelyke wmk over te nemen. Jk zal by d^ze gei^ienheid een geval yerhalen, dat ik uit hen zelfs -n'heb. E(Bn man over zyn vrouw qualyk te vrede zynde, volmaakt wel zyn gevoeiigheid ontveinzende, nam ze op dengJ wonen tyd met zich op de jacht. 't Was een goed jaar, vnild A overvlocKl, en de man een goed jager. Ondertuflchen geliet M zich niets te knnneh vlnden, en bracht tot reden by, dat men hen moeft betovert hebben om te beletten dat hy iets zou vangen. Hq jaargety verliep> de voorraad raakte op, en de Vrouw leed gro Honger; de man haar dus langen tyd geplaagt hebbende, veinsdl een droom g^had te hebben > die meer krapht als de bczweringj die zyn ongeluk veroorzaaktet en hen in de uiterQe nood bracht] hebben moeft. Dat was, zeyde hy, van by nacht de Hut van zyn vrouw aai te tafien, dezeive als een vyand te beftormen, haar gevangenti men en als een Slavin te handelen. De V rouw, die meende d men de^en droom kon te leur flellen, gelyk zy dikwils gewooi zyn te doen, vermaande den man om zyn droom te vervullen. Hj bleef daar in niet m gebreken. Den volgenden nacht overrotnpe^ hy de Hut, maakt zyn Vrouw tot Slavin, verwyft ze ten vure,bii ze aan een paal, fteekt een groot vuur aan, en ro&akt yzcrs gloient. De arme floof meende,dat het spul daar mde op zou houdeij maar 't was geen spul, zy vergifte zich. Toen alles tot het pvnl fen gereed was, ging de man, de zaak in ernst opnemende, haal ear ontrouw; 't zy dan waar of onwaar, verwyten, en verbranj deze elendige van langzamerhand met een klein vuur en een onm fchelyke wreedheid. De broederer vin dozo Vrouw, die in het dorp gebelen was, en lilieiuuur tedec bezinde, een zekere getieitne ong^ruilheid nietkun- aende weerfttain, die hem vrezen deed, dat zy honger mocht ly- Lq, tuid ziph op weg bogeven om hoar voorraad te brengen- Hy qojuntoen deze wrede onttnenichcheid in 't werk geilelc wierd,eii was van ver een aanfchouMrer van dit treurfpcl. I De Hut was gant een de vrouw I'chreeuwde afgryflelyk hoorjeen menfchelyke eerbied weerhouden zynde. Eindelyk de lioogeliog den man en zyn zuller gekent iicbUendc, zondcr gezien |tmn> berade zicli niet lang, tiy luikt op den man, fchiec toe, Toen zyn zuiler genadert zynde met de zelfde yoorzorg van ze- jlicid) die de twee kinderen van Noah gebruikten, toenhun \\iiai door de onbekende krachc van den wyn bev^ngen in zyn Itcntley uitg^Urekt; Ih^ bncbintze, en.verneemc uit haar hetquaad Ivtnnoeden van dezen jaloerzen manj en de oorzaak zyncr hevig- Iheid. I De breeder, teerhartig wordende^meende wel te dpen dar hy l^r ^e reft gaf; hy ponjaardeerde I Ze uit medely den met haar Itoefieouning evenwel, en na haar zo goed hy kon volgens het gelegenen ingeert, de laatfte eer bewezen te iliebbeO) quamhy weer in 't dorp, daar hy dit droevig vborval Iferhulde. Dezs voo>rbeelden van hevige minnenyd en wraak zyn veel Intf^ by de kokoizen als by de Natien die na de leant vanLoul-Ivam wonen, daar de mannen niet veel fchromenj na haar al'erlei boon aangedaan te hebben, hunne onti ouwe wyven den neus en de jjpren rf te byten, of zelFs haar het hair af te fnyden, gelyw men Ide Slaven doet, zonder dat 'er zich iemand aan lureunt of gevoelig kon durft tonen. De Brazilianen brengenze zonder veel modes te plen Omhais, en gaan tegen haar Vaders zegen: ik heb uw I dochter pugelicht, om dac zy my ontrouw was. De ader utwoord niet anders op dit kompliment, als, gy hebt wel gedaan, lärriadJietverdient. ACHTSTE HOOFTSTUK. The Karaiben en de Calibers straffen her Overipel zerfläng, Ily 't zy dai de man of de vrouw daar van fchaldig is. Zo de man daar op betrapt is word hy in tegen wuordigheid van de gant- UjieNatie voor den Rechter geroepen en na lullig doorgeftreken he zyn meet hy noch uitdaan dat ieder hem een pot kokenc water over't lyf giet, waama men hem aan zyn Vrouw overlevert of aan Idenelver C>uders, die hem met deze kallyding kunnen quytfchel- Iden, of hem doen flerven zo zy niet voldaan zyn. De flraf is, voor de fchuldige Vrpuwen veel zw^arder 1, want ha baar dezelfde affrbnten te heboen doen uicftaani den over- foeligen man doet lyden, ftelten haar in handen  daar de flraf van over. Fpel zo fireng is hec Kchcfcheiden niet georkxrft b, of ten ninflenl zeer zelden voortalt. In hec Noorderdeel van Amerika heeft e^ Vreuw by de EehtJ fcheiding hec rechc van den Man die haar verlaat,uit te schnddeiL en zy doet het, zonder dat hy 'er zich tegenflelt Oin naitchten ce handelen zou men ook hec sefchenk, of de waardy daar yto, moeten werom gev^ dat voor liec huwlyk gedaan is* ten zy hctj cenvbudiglyk door de DifHurreatie verbroken wierd. Op dezewyiel zou de ^lufcheiding maar  hun vereni, tiA de de koop van hun vereni, tiA de de koop van hun voorwerp, van han wederkering zyn j weder opgewdEtl worden; *c zy eindelyk dat de tyd het voorwerp hunner KuchteQl weggenomen) of hun m&oegen verzacht heeft. Vele willendttl er inderdaad geen ware wetcelyke l£chtfcheiding zy^, dat het nuarl en cnkelyke verlating is, die door gene plechtigheden geftjrfti word, en dat in hun fcheyding, wat verbmtenis zy ookiangun, men hen noch als de eenige wettige en ware echtgenoten ajoniiet. f Zo zy kinderen hebboi, beweren de mans na hun fcheydmgl recht ce hebben om de jongens na zich te nemen. Ik hd) erl expres van zeer ver zien komen om ze vireg te nemen; maar del moeders hec alcyd Denkende in haar keur te hebben of zy ze willen len Uten volgen of houden, laten niet na deze laatile party te lwzen en goede maacregels te nemen om haarnuuis in nunverwa ting te leur te fielien. De kinderen zelfs, alcyd onder de vleugebl van de moeder opgevoed, schon nergens cevoettg over te lynl als over het affitmt dat de Vader haar aangedan heeft met ze tel laten zitten en hen insgelyks te veriaten. Die wezentlyk of g^| waande recht der mannen zou wel van het gebruik kunnen komen I dat de Amazonen hadden, die niet als de dochters by zich hielden,! en de jongens na de naburige Volkeren zondenj dur zy haaroansj onder haoden. NEGENDE HOOFTSTUK. DE Wilde Nacien van Amerika zyn niet talryk, en vermetug vuldigen niet flerk. De Vrouwen, schon van een (terke eol hartvochtige geftelcenis, hebben deze vruchtbaarheid niet die meal elders en voomaamlyk in hec Noorden van Europa ziet, daardezej zwermen van Barbaren van An zijn fekomen, die hetopver Icheyde tyden verwoeft, en het Roomfche Ryk verdelgt hebben. I kie zie er geen reden van te geven die zo al^emeen us dit foortl van onvrucEtbaarheid is* die luar aan een klem getd kinderen be*' paalt. De zwangere Vrouwen ontzien zich wemg in haar vruchtdn*! gen, zy ariieyden na ouder gewoonte, en hoe meer zy den tyd I van 't bevallen naderen » hoe meer zich Yermögen. Zy s^\ V A N A  verrichten. Die was een zaak die eertyds aan de Vrouvetk der Celten *Ibe- Iriersi Scythen en Volkeren van Thracian gemeen was, volgens het ztgeen van Strabo, die er byvoegt, dit Poliadonins gelenre Tod, dat een zekere Charmolaiis van Marftille hem in Liguenertelt had dat hy om het land om te spetzen een menigte norden, zo niannen ais vrouwen, gehuurt hebbende, er (tn otidergevonden wierdfdie door de barenntocd overvallen worlide>inaar een weinig aen kant gong, en na verlod te hebben gbig zy opftaande voet weer aaof.haar werk > om haar dag-hnrniet te verliezen.! Maar Idstf hy gemcrkt jiebbende dat zy wik was in Vt werken.> en daar de oorzaak van verncnnen heb. Briefly, by haar becaalde en na huis zond. Dae deze N'rouw haar kind gingwärt, het in echige luren wond die zy by zich had a het na haar huis drocig, zonder dat het kinder het minstte onge-link van had. Men kan byna niet zieh dat zy ietsge!ieden hebbenof ziek zyn» Idoch dttvom lyden zy evenwel genoeg, en zommige fterven er Ud^vffl. Maar zy komen haar pynendoor een.verwonderens' wardige Idoekmoedigheid te boven, en onthouden zicht zO veel zo kooflen, van het minstte teken van zwakheid te laten blyken. In floze Geloofplanting toonde zich een Vrouw voor eenige jaren een weinig gevoelig, waar over iemand de oude wyven hoorde I redeneren) ais over een zeldzame zaak. En met veel de défenden beiten, dat zy geen kinderen meer moelt krygen, om dat zy niet ais laf lartige bloodaarts kon ter wereld brengen. By zommige Natien van het Zuiderdeel van Amerika gaat het oder erger toe want zo de Vrouwen daar te veel moeite hebben. Lorn van haar vrucht te verloireuj zo zy de pynen van de kinder-biring niet met al de flantvaiigheid > die de Vrouwen van dat land cigen is, verdragen, dwingt de vrees die men heeft dac de kinde. Iren de zwakheid van de moeders mochten overeren » de Ouders om deze te doen fterven, om het verdriet niet te hebben van ze nnde Deugt hunner Voorzaten te zien ontaarden. Zy plegen Hezelfde ftrengheid tegen die gene, die mismaakc ter wereld ko- en dikwils doen ze de moeder met het kind omkomen. Zy brengen ook een van de twdingen omi veronderilleliende dat eene Hoeder geen Two kinds of words were given to the word, and the word was given to the verb. The word was given to the verb, and the verb was given to the verb. The word was given to the verb, and the verb was given to the verb. The word was given to the verb, and the verb was given to the verb. The word was given to the verb, and the verb was given to the verb. The word was given to the verb, and the verb was given to the verb. The word was given to the verb, and the verb was given to the verb. The word was given to the verb, and the verb was given to the verb. The word was given to the verb, and the verb was given to the verb. The word was given to the verb, and the verb was given to the verb. The word was given to the verb, and the verb was given to the verb. The word was given to the verb, and the verb was given to the verb. The word was given to the verb, and the verb was given to the verb. The word was given to the verb, and the verb was given to the verb. The word was given to the verb, and the verb was given to the verb. The word was given to the verb, and the verb was given to the verb. The word was given to the verb, and the verb was given to the verb. The word was given to the verb, and the verb was given to the verb. The word was given to the verb, and the verb was given to the verb. The word was given to the verb, and the verb was given to the verb. The word was given to the verb, and the verb was given to the verb. The word was given to the verb, and the verb was given to the verb. Anin. dere te minnen te gven. Zy zouden menen dat zy de moederlyke genegenheid uitfchndden/en zy kunnen zich niet genoegverwonderen dat er Natien in dewereld zyn. by wie dit gebruikaangeoomen en ingevoert is. Maar zo het gebeurt dat de moeders in deze kam, of terwyl de kinderen noch in deze noodzakelyke gevallen minnen in iiaar vermaaglchapping; en 't geen noch verwonderiykerzalvoorkomen) oude groot. noeden, die de jaren van kinderen te krygen verby zynde, het zo^ weerom doen komen* en deplaatsder moeders bekleden. De Wilde VroQwen beminnen baar kinderen net de uiterfie t£erheid, en fchoon zy hun geen tekens van oenegenheid geven, met zo vu* rige liefkozingen* als de Etropefdie vronwen doen, is haar lief. De daarom niet te min wezendyk, te min gegrond, en te minffanr- vaftig. Zy zuieen haar kinderen zo lang zy kunnen, en ipenen ze niet us uit noocnakelykheid. Ik heb kinderen van drie en vier jaar weer op een nieuws met hun jonger breeders of zufters lien m- gen. TIENDE HOOFTSTUR DE Wieg voor de kindereil der Wildeh in Nieuw-Vrankryk is I heel aartig en gemakt. Z^r befiaac in een of twee zeer dunne planken, van een heel hichtig hout, defdehalf voet latig, aan de enden opgefchikt, en onder aan den voet rond > om het gemak van te wiegen. Het kind in goede dikke dekens gewonden is daar als op deze efie plank En vaftgeplakt, en staat overent, zo dat het op een klein houte uitfiek heunt, daar zyn voeten op flaan > met de pant na binnen gekeert, om zich niet te quetzen, en om de kneep te krygen, die hy hebben moet om de raket wel te dra^en. De luren of dekens Huiten van voren heel naauw door brede -windels van een gefchildert vel, dat weinig rekt, en die door I feoertjes van een herk leer j dat langs beyde de kanten van del wieg loopt, daar zy flyf aan vail zyn, door en weer door getrotl ken IS. Men doet deze lOren zeer ver boven over de Mieg heenl hangen, en men flaatze achter om, als men het kind luchtwill doen fcheppen, of wel men doet ze over een halven koepel valle, die aan beyde de enden aan het hoofdeneind van het kind vail is, en die na voren uitfteekc, opdat het vryer adem mogt haien,zon*] der in de winter voor de koude blootgeftelt te zyn, en in dezo*! mer voor het fieken van de muggen, en op dat het Tzich niet bezere, ingevalle dat de wieg quam te vallen. Op dezen halven cit'lkel legt men kleine porceleine armringen, en ander poppegoed, dat de Latynea Crtpundia noemden, voor cieraad en speelgoed die- VAN AMEUIKA. IV. BOEK. 93 dienend om het kind te vermaken. Twe lange leirepen van een llerkleer, dieboven uit de wieg ko^en, verichaffen de moeders het gemak om ze over al met lich te dragen, om zc boven op alle hiar andtre pakken te laden, wanncer zy te veldp gaan ofdaar van d>i>n ^^ '^^$ komen y en om ze aan een tak van een boom te hwgeni daar net kind door den wind, onderwyl dac zy arbey- den I als geuiegt en in Ilaap gezull word. De kinderch leggen lie warm en zacht in deze wiegen; want behaven de dekens, die zer zehn zachr zijn, doet men er och een (jeldonsin, dat uit liet riet gehaatt word, en hun voor watten dtent of een lof van de Ichors van Peruche, waar van de vfou- wenzich bedienen om hot vet uic haarhairen te krygen, en omze te ooderhouden. Zy leggen er ook heel zinnelyk in > zo dac ze bun luren niet kunnen bederven; en door het nuddel van een klein veiofftukUnnen datmen tuifchen hun benen lleekt, en dat van voreo uit de wie^ hangt, Kunnen zy hun gevoeg doen, zonder het binnenfte te bevuilen en te bederven, uitgenomen het dons, daar het gemaklyk is ander voor in de plaats te leggen . Enige Natien ontrent Louisiana, waar aan de Franzen den oamvan plat-hoofden gegeven hebben, om dat zy hun fchoon held doen beftaan in het voorhooft plat te hebben, en het bovenlle vao 't hooft fpits te doen toelopen in de gedaante van een myter, hebben wiegen die ontrent zo zyn als die sene die ik befchreven hebben dac lets byzonders hebben, maar die behalvcn dac lets byzonders hebben, in zy zo groot een^behigen fcheppen. Dat is een gat in de wieg gepraktizqert, waar in de moeder het hooft van 't kind fteekt, leggende op het voorhooft en bovcn op het hoofl een deeg van kley, dat zv kneed en uital haar krachtenbind. Dus legt z Ya kind alle nachten te flapen, dat het Gouftzyn plötzyn plötzyn gevat heeft, en de bekeneel beenderen harkel genössig geworden zyn. De kinderen hebben. Schriftlyk veel in de edteproeven van deze hevige Qperatie te Iyden, die hen vwttt doetworden, en door den neus, de ogen en deoren een witachtig in taai vocht uitwerpen; zy hebben in vervolg noch veel van de gedronge geltalte te lyden, waar in zy genössig zyn alle nachten de eerlle maanden van hun Idntfche jaren door te brengen; maar hoogmoed moet oyn lydcn en zy kunnen voor niet de schoonheden, die de Natuurhun geweigere heeft, nice hebben. De Karaiben en de meelle Zuidelyke Wilden hebben ook een plat voorööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööööö Pitzen kop. Hun moeders dragenzorg hun dat net kleyne planken en kleine woile kuittentjes, fierk achter 't hooft gebonden, in te duwen- Maar de kinderen hebben geen andere Wieg als HamaKken, na hun klein pofluur gemaakt, die de moeders kunnen ophangen en met gemak van de eene plaats na de andere dragen en waar in de kinderen gants naakt en ongeknclc leggen. De Wilden die men in Kanada Garbagoiiromon, land-luiin noemt hebben een gants verfcheyden fmaak van de plathofen, want zy doen hun tehoonlieid beftaan in een gants ronden kopte hebben jierom noemt men ze ook Khot-koppen. ELF- Wettn derPlki- hooAlca eenNa> tieom. trent Loniff- UM. »M ZEDEN DER WILDEN Void* Obvoc- ilH- Simgt opvtw* di^die di^die d^die ophct E|lud Knucn ttSpm- Mkad- ELFDEHOOFTSTUK. DE kinderen alt ze uic de Wieg koinen, beginnen eer zeh lel wentden als te g»in. De ouders htenze gemeenlyk sedurende de eerile jiren nukt door de hut lopen, zich inbeeldende dat het lichaam by tyds aan de ongemakken van de lucht te gewennen I Zo dra zy een weinig grooc worden volgen zy hunne moeders, al •fbeiden voor het huisgezin. Zy gewennenze toe dien einde onl water uit de rivier te gaan Icheppen * cm kleine vrachten bout, ml hunlyf geriche, en die men eer ### Correction ### ELFDEHOOFTSTUK. DE Voor le pelegen als een laft kan n>| kenen, te dragen. Allengsjes maken zy ze dus bequaam on del dienen die na hun krachten zyn, te doen. Voor U overige vtrJ waarlozen zy hun perfoon* zy zyn llecht gekleed, tot dat zy totl ban huwbare )aren komen* en in het Ugchaam van de jeugt ulg^| lyft zyn* wanneer het hun vryftaat zich op te fchikken. Niets was harder als de oprover der jonge luiden op het E> land Kreca en te Sparte. Zo dra zy zekere jaren bereikt haddeo, voedde men ze in aeze openbare schönen op die men AyU*! eii«iwfr.«l noemde, dac als grote zalen waren; daar wierden zy alteteumeQl opgebracht, in troepen verdeelt, waar van een meefler was, die ze coc een gants arbeydzum en moeUykl kven gewende. De Wetgevers die niets als de krygskunft ten docl hadden, tl<| len bequaam om hun ftaat te venroten of te hanthaven, haddenl uit hun gemenebeft al de Wetenuhappen en Vrye kunften veriMihi iicn> ^ zy dat ze die niet noodzakelyk geloofden, *t zy  dorttJ hitte en koude te verdragen : dat zy ze konder ophouden lanpj rotzen en bergen deden lopen, om het wild na te jagen : dat zyl ze aleyd gunde hidden door de eedurige oeffeningen van hun openbare oefienfcholen, daar zy zich op alle wyzen oeifenden om I met den boog te fchieten, met de fpies te werpen, in 't worlle* len 9 rennen, en verfcheyde gevechten liiec fchoppen en met de I vuift » en zelfs met stomp ftaal: niaar 't was voor al tot die voorne' men dat zy ze tot dit onoverwinlyk gedulc van een moed die atlcs uititaan kon j^wenden, waar van zy zo fchone proeven in die wrede gedTelmgen gaveo* waar van wy op het ftuk der Inwyin A M & R i K A. IV. BQEK. Lpiefprokefi heben: een zo verwonderenswnrdif g<idult» dit {(teeo vremdeling, die 'er met eigen ogen voorbedden ce Lace- jeiDOD van zag* ffwftig deed zeggen» \ oeen ten ander reeds op !<( ftuk van Hun voedael gezegt had. „ Dae het nu niec neer te vervonderen was « dac de Lacedemoniers wonderwerkcn vaik itMoh^d in het ftryden uitrechteni daczy daar na alien fchvn ,« detlood zochtenk zicli voor de grootAe jgevaren fadootAeliende* OB daar in hec oQgelukkige leven te emdigen, dat zy in hun Vaderiand kydden^ dat hondercmaal ilimmer was als ae dbod rielii., I Dat de Wildeh  van loveriehottden hebben » en waar van ik de overeenkomft met de Ihwyuigen tot de Verborgentheden der Heydenen heb aangeweide, die in baar infiellinx, gelyk ik gezegt hcb> niec als een oef-Ijafcbool waren > daar men de gronden van den Godsdienst* de Zedeleer, eh Lbargeriyke zamenlevme. I "t Geen een nteuwe recfen van waarfchynlykheid uttmaakt, is Ik doe Opvoeding der Kre(enzers en der Lacedemoniers van de llvbaren ontleent was > die het eerfle Griekenland bewoont had-Ijn, en dat 2^ te enemaal met de Zeden der Volkeren van Thra-Iden en Scjrthien gevonden wierd over een te ilemmen.. Zo wy LidiiPkurflnias g^loven mogen, gefchieden deze wrede geelTelingen IderLicedomoniers niet als voor hec stantbeek van Diana Orthu i Idie iiy verzekert dat dezelfde is als de Diana van Tauris, welke IdoorOreftes en zyn zuAer Ifigenia weggerooft wierd t die haar uit IScv^t in Griekenland brachten gezegt heb. I DeFierzen had den een diergelyke oproed. voor dat zy zich Ivm de ryken der Aflyriers, der Meden, en der Lyciers hadden liDeeilmgemaakt, en voor dat de pracht en de rykdommen dezer iMonuthyen 'eir Sybariten afgemaakt hadden, Aenofon geeft 'er loos bvna een zelfde fchildery van j in het begin van zyn opvoeding IviD Cfnu, als de andere Schry vers van de Gemenebeilen van IXiete en %>arte maken^ Hy verdeelt deze Natie in vier verfchey- Ide Orders, na de verheydenheid van jaren. leder Ordier woon- Idein 't gemeen in grote zalen, die zo veelzyn als 't geendeGrie- jkcn A>i>«< en A'/fir* noemdenj en men had Vr by na de zelfde oef- Ikul hier niet faerhalen 'c geen ik van de Karbetten dier Zuide- ykeWildenenvanhunoeffeningen, weioigvan die van het ge- Inaebeft van Lykurf's verfchillende, gezegt het. Wat de ande lienaangaat die dus niet in ^t gemeen Ieefden> het is zeker dat zy look zeer moeijelyke proeven en een zeer ftreiige leerwyze hadden loohunjeugtte onderrechten. Schoon zy hedendaags deze aan- IttDgefchakelde en geregelde opvoeding niet hebl^en) voor al inde iNtbuurfchap der Europeanen en in deuelopfsplantihgen) daarinen liUehun oude gebruiken zo veel men heefcgekunnen. afgefchaft IliMft) ziet men even wd noch den zelfden dart van een (farenge op- lioediog. Al de onderwyzingeh die hiin de Ouders geven beftaan 00 in den heb* ben etr- tyd dur to Oreo- vncding gehad. Ptrnft- Oproe- dingdeir Pctien. Xtnt- phtnl. i. Cyrfti. Opvoe* diiiR der hedeo- dMg. fche Wildeii *9# ZEDEN DER WILDKN in lakCh die beqimm zyn om hun mocd op le wtkken <feor 4e >oo«beeklco hanncr Vooroudeven, in hen aaa le mocdigenoi» denser vociltappen na ce volgen » en ze wel van hun Rcwoon. teni en ichtenen te onderem in hun denn roem wel in te stampelidienzy door hun behendigend endappéred yerwer Ten kunne Men liegt hun ten denn cinde boe, en pylen terfutni so dra ae die kunnen vail houden, zy bewaren ze lang als eni ^cdniig-, inter hun krachten met de jaren aahgroeijende, iBakeil zy 'er van een tydverdryf hunner tedigheid een nooozakelyke o^.l tening van, en worden 'er in korten tyd heel bcdreven in. Hun kven daar en boven uit zich zelven hart zynde, envtlol Boodzakelykc dingen voor het voetzd* de kteding en het overinl nntberrndc, brengt het niet weinig toe om hen hart ee makes cqI bcquaam om den honfi;er* dorilj de ilrafheden van de j Atrgetydeiil en andere onjemakken uit te Iban, waar onder men ons zon zlenl beawyken om dat wy een al te verwydde en weeMrige opvo^ ding grhad hcbben. De kleine Wilden oeflenen zich gednrlg te zamen • zo wel A| de jcngcHngen* zy maken een fpel van het (bhoppen en vuiftflaaoJ een ocnening die Lykurgus zyn burgers ceboden nad. Indien twd Kampers vechcen dac het katteftwl word i is de onverlchi%heid| der andercn in dele gelegenheden verwonderenswardig, en my verzet doen Haan. Zy ilaan een krhig ronlom de twe kan. hflinenV die zy op hun gemak laten vcchten en j^/m» gelyk ij het noemen, en zien het als enkele Toekykers aan : Herr NienaM nee me liet voor hen op zelfs hun breeders' niet, niefflandfclKvd<| le, ten zy dat het al ce grof ging, of dat de party alteongeljn vras: zy vergenoegen zich naderhand ten kdlen van dien genen r laechen, die hec verloren heeft. Maar nademaal zy deze onenbare en gedurige offenen meer hebben, die veel tot de gefehikte der Zedek kunnen byen, zyn zy veel van deze naauwkeurige tucht ontaart, hen enigermate als tegen hun dank deugtzaam maakte. De Oude doen al wat zy kunnen om hiin goede gronden te gven, maarhe 4ltyd hiet met goede voorbeeloen vooreaande, zyn hun rede niet ahyd krachtig genoM om ze van qe deiigt af te wenden. moeders, die er de meelters over zyn, hebben de macht niet ze flrafien en te beky vdn wannoer zy hun plicht te buiten gm zy laten hen in hun jonge jaren al doen wat zy willen, onder vc wentzel dat zy noch gcen reden bezitten, en dat wanneer de ren hun die ul ge gegen hebben, zu derzielver licht zu lassen, zu beten; een quäre grondregel i die de quäre gewonnen, bekannt van zu ziehen meer kunnen ontdoen. De grootfte kaftyding die zu heben, is hen water in anzicht te gojen, of hen daar med te drygen: zu vergenocj; zi wanneer dezelve wat meer jaren geknwen hebben, hen ni plicht voor te houden, die zu niet altyd willens zu te gehoorza men. Wat meer is, niemand zou zich durven vermeten hen, daan of te beflraffen. Niet tegenflaande dae, zu de kinderen delyk gehoorzaam, zu hebben ontzag genoeg voor die van hi. V van dewclke men hen ulden zict buiten 't fpoor treden, 't geen te kennen geeft dit irt it wyxe van kinderen op te voeden dezachtheid dikwili veel vatct utvetkt ah de kaftydinecn, en voor al de al te hirde kallydlnMn. De Wikien zijn daar ea tMven in 't algemeen zo gevoelig i datttet met vremt it te xien dac ze ^icli om een verwyt &t cen.wcinig te I Uu is oet vergif of iets undcrs v«n kaot helpci|i. T W A A L i' D E H O O F T 8 T U K* DE Jtbenroltra of de byzondere vrindfchappen onder de joti-gelin£cn» die byna op deulfde wyze van 't een end van A- Inerika tot hec ander in georuik zyn» zyn cen van de eewiohtigfte Lnten liunneir ^den, om dat zy een der aanmerfcelykfle anykels OP de Oudheid bebelzen » en dienen om ons uit te leggen wat hier'ODtrent voomamentlyk in het gemenebell der Kretcnzers en dat I der Spartiaten in gebruik was. Men lieeft de Wetgevers des deutschen vorzugs befohlen, i Ills of ly doolr hunne. wetten gi'fteven haddeni 't geen 'er etngt' Jägervers naderhand van verraal heben en jemalzen Ne JMidyke namen vnn Amator en Jmafiiis hebben willen doen Istrftunt die in plaats vah MilrM en van aan'^, namen die men ia Iftrfiunt die in plaats vah MilrM en van aan'^, namen die men ia Iftrfiunt die verflaodige Wetgevert ietszouden ingevoett hebben, dat huh lo^erechte gemenel)en voor alcoos eerloos bid kunneh maken. want icboon de Grieken aan verfoejelyke ondeug den zyn. Ichuldig Igeweft) die over al maar al te gemeen gevorden zyn* lleept de londe vaar in zy ook befiaan mag* altyd een eerloos merk vari (cJundemet zich) die haar, zelfs onder de barbaarfte menfcheii > de doiflemis doet zoeken. 