Een bliksemschicht der XIX eeuw
Charles, Rudolf, editor
Hier ontwart zich de bajert, de omtrekken teekenen zich af, en dé han- delende persouen op het tooneel des hemels, spelen er beter geschikt, meer onderscheidene rollen. De Goden van Indié hebben grootsche verhoudingen, of openbaren zich slechts in een somber’ halfduister. Het is de kaste of de alleenheersching met hare verborgenheden en hare naargeestige plegtigheden. Dusdanig is inderdaad het voorkomen van den Griekschen Zeus en zijn talrijk hof niet. Jupiter is de Hen- drik IV van de Goddelijke potentaten, even als deze regeerde hij door regt vau verovering en regt van geboorte; even als deze was hij een echte vrouwenliefhebber en even als deze stierf hij als slachtoffer der dweepzucht. Door zijn voorbeeld medegesleept , leiden zijne mannelijke en vrouwelijke ambtgenooten een vrolijk leven: liefde, krije en feest- viering, alle genoegens verschaflen zij zich: de nectar en de ambrosy stroomen er overvloedig; Cupido gaat voor hen op de jagt, en Mars voor hen ten strijde. Welk eene. geestdrift! Welk eene kracht! Welk eene bewonderens- waardige werkzaamheid! Als minnezangers en ridders doen 2ij door de geheele wereld den roep van hunne liefdegevallen en hunne wapen- feiten weerklinken. De Muzen, de Gratien en de Nymphen, Momus en Comus maken hun gevolg uit. Zij nemen deel in de worstelingen der menschen, welker vrienden of vijanden zij door belang, grilligheid of ijdelheid zijn. IJverzuchtig op hunne voorregten, begeerig, gulzig als zij zijn. hebben zij behoefte aan eerbewijzingen en offeranden, alta- ren, wierook en bloemen, anders ontvlamt hun toorn en de vijande- lijkheden nemen eenen aanvang. Het is het beschermheerschap, en het beschermelingschap, maar het beschermelingschap, maar het beschermelingschap, zijn schoon luchtgestel, zijn ongedwongene zeden, zijn vlug verstand, zijn le- vendigheid, zijn en smaak voor alle genieten, en zijn door wertten bestuurde gemecbesten, waarin de woelzucht van het! volk be-dwongen werd: door de patricische familién, Geronten, Ephoren, Senaat, In de Elyzesche velden heerschte dezelfde overreenstemming, dezelide verhouding. De zielen der afgestorvenen vervoleden daar onder het frissche lommer, te midden der bosschaadjen, dé wandelingen en de gesprekken die den wijzen tot genot hadden gestrekt, in het Prytanea en de tuinen van Academus. De opperste goden waren verdeeld in twee klassen: de Consentes en de Selecti, de eerste, die regtens den hoogsten raad vormden onder het voorzitterschap van Jupiter, waren Juno, Neptunus, Ceres, Mercurius, Minerva of Pallas, Cybele, Apollo of Phebus, Venus en Vulcanus; de andere, welker medewerking door keuze bepaald werd, waren Janus, De mindere godbeden, wier aanstell, volgens Varro, tot 20000 klom, vormden het volk van de Olympische aristocratie. Bij aanstelling, met de oppermagt bekleed, bestierden zij de wereld, regelden de hoofdstoffen, waakten voor het onderhoud der naturwetten, onderrigten de menschen en zaten voor bij al de handelingen van het leven. Als eene werkzame en niet al te trotsche legermagt, die voortdurend in aanra-king met de stervelingen was, dienden zij tot verbindingsteeken tus-schen den hemel en de aarde, door haar hadden de ineensmeltingen plaats der menschelijke en goddelijke rassen van het Oosten en het Westen. Of nu al de goden van aardsche afkomst zijn, of zij beroemde personen voorstellen, of slechts zinnebeelden zijn, ik wil mij niet bezig houden met de stelsels die dit vraagstuk beweren op te lossen. In. mijn oog zijn de goden wezens, en als zoodanig, vraag ik hun wat zij beteekenen. Het antwoord hierop is overal hetzelfde; zij toonen den staatkundigen en maatschappelijken toest and again. De Scandinaviers en de Germanen waren vechters, dronkaards en gulzigards; zij waren verzot op avonturen, gevaren, krijg, plundering, drank en gastmalen, en wat verwachten zij in het Walhalla van hunnen god Odin? Wapens, paarden, kibbelpartijen om uit de schedels van hunne vijanden te drinken. Welke genietingen belooft de Agolkon, de priester van'den grooten Manitoe, den wilden van Amerika, die op de Steppen rondzwerven en zich met de jagt onledig houden, in het. Eskenane of land hunner voorouders? Uitgestrekte grasvelden en bosschen, den buffel en het damhert, wild in overvloed en zekere pijlen om het treffen. Aan de Muzelmannen, die in veelwijverij leven, die hun hoogste geluk in de zinnelijke wellusten en in rijken opschik stellen, biedt Mahomet in zeven paradijzen, smaragden, robijnen, diamanten, bloemen, reukwerken en onder den naam van Hoeris, eeuwigjonge schoone meisjes aan. De eengodgeloovige Hebreérs bezaten paradijs noch hel. Naar aan-leiding van de groote wet der Solidariteit, die alleen het zedelijke verband vormt, beperkte Mozes de. straffen en de belooningen tot deze wereld; zelf eenen uitnemenden en grootschen geest bezittende, had: hij bet niet geschikt geordeeld, onder voorwendsel zijn volk te bevrijden, bet door denkbeeldige stelsels te ketenen, en den bijstand van: boven-menschelijke spooksels in te roepen., Zonder omwegen betrad hij het rijk der waarheid. De uitpluizers in de godgeleerdheid trachten door nietige verhandelingen te bewijzen, dat hij plaatsen erkend heeft. Besstemd voor de overledenen, toevoegsels tot de menschelijke regtvaar-digheid. Zoekt vrij, ge zult toch niets vinden; er is in de werken die het worden toegeschreven geen woord te vinden, dat de persoonlijk-heid van eene ziel en hare verblijfplaats na den dood, in het paradijs of in de hel predikt. Waartoe al die pogingen? Is hij niet groot ge-noeg en overtreft hij niet al de wetgevers der oudheid? Heeft hij met zijne leer, met zijne wetten, niet een gemäß van een volk van nietswaardigen, het uitvaagsel van een volk van een zijne van een zijne werden? En heeft deze natie niet een schitterende loopbaan bewandelt, zoo lang zijne leer en zijne wetten nageleefd heeft? En is deze natie niet gevallen op den dag toen zij door de gelösbegrippen en de godsdienstige gebruiken van de aan haar grenzende of door haar onderdrukte volken, verbasterd, den tabernakel en de instellingen van haar het leven was haar het en vooruitgang beschoren; zonder deze wachtte haar het verval en de dood. Ik ben tot den hemel der Christenen genaderd. Jupiter verleende den stervelingen de vergössen niet, of ontving ze niet aan zijn hof dan ter belooning van zeldzame verdiensten. Voor de gewone uitverkorenen bezat hij de Elysésche velden. Dat was nog de onderscheiding tusschen rassen. In het Christelijke stelsel is slechts een paradijs; in het rijk van den Christus begint de gelijkheid. Wij zien hier geheel iets anders, dan Jehovah, dien eenzamen God, zonder familie, zonder paleis, zonder praal; men dient tot de Joden. van de zevende eeuw voor onze tijdrekening, tot aan de Babylonische gevangenschap op te klimmen om het voorbeeld van ons paradijs te vinden. Uit Perzié, waar Ormudz, Ahriman en de Dews elkander den voorrang betwistten, heeft het zijne goede en kwade geesten, zijne engelen, aartsengelen, serafijnen en cherubims, satan en de duivelen ontleend. De eenige Jehovah wordt drie Goden, even als in Indié en Egypte heft hij zijn hof, zijn ne ministers, zijn ne minen raad en zijn ne beraadslagingen; even als Jupiter is hij met den bliksem gewapend; even als Griekenland Staat hij zijn getrouwen, zonder hun een alte streng onderzoek te doen ondergaan, de eer toe het hemelsche Pantheon met hem te be-trekken. De vromen, de gekloosterden, de kluizenaars, de martelaren ontvangen de kroon der heiligen. Ik moct ronduit bekennen, dat ik mij nooit heb kunnen vereenigen met de gelukzaligheden die den uitverkorenen voorbeschikt zijn. Volgens de regtgeloovigen beschouwen zijn God in al den luister zijnmer majesteit, zwelgen het genot in van eene muzijk door uitgezochte koren uitgevoerd, bidden, vereeren en zijnne door uitgezochte koren uitgevoerd, bidden, vereeren en zijnne gewopend, maar niet altijd, geven de overige genoegens het bewijs van eene weinig vruchtbare vinding. In de andere paradijzen hadden de Goden hunnen geloovigen genietingen voorbehouden, die in overeenstemming w aren met hunne inborst, met hunne gewöhnen en ik kan mij begrijpen dat zij eene verlokking konden worden: maar daar, welk eene eenigheid, welk eene ledigheid, welk eene dofheid! — of zou niet veeleer die eeuwigdurende werkeloosheid eene ware foltering zijn P Wanneer de Christenen door deze schildering den arbeid hebben willen veroordeelen, de luiheid willen verheerlijken of de goede werken in de geestverrukking, het gebed, de bewegingloosheid doen bestaan, dan verklaag ik hen als plunderaars van de Indierten en ik voorspel hunnen hemel eene volslagene ontruiming. Trouwens, mijne voorspelling wordt reeds vervuld. Men lette slechts op het geringe aantal dergenen die thans nog naar de heiligverklaring streven, en het hof van Rome, die fabrijk van heiligen, ontvangt geene bestellingen meer. Nu een-maal de menschheid meer waarde begint te hechten aan de goederen dezer wereld, doet zij afstand van de raadselachtige gelukzalizheden in de andere; zij  men offert zijn vermogen niet meer op om hoofdkerken te bouwen; het is voor zich zelven alleen dat de meusch prachtige woningen en openbare gebouwen sticht; hij is zelfs ijverzuchtig op de namen van heiligen die sommige straten dragen; overal wischt hij ze weg, om er zijnen eigen voor in de plaats te stellen, Neen wat men ook moge zeggen, men hecht er niet meer aan om eene plaats in te nemen in de naamlijst der gelukzaligen, dat gulden boek der oude geloovigen. Niet te vreden met in wedstrijd te komen tegen het paradijs, zoekt de menschheid het te ontvolken; zij betwist de aanspraken der uitverkorenen, en dag aan dag maakt zij het lediger om God den vader. De menseh brengt daarboven de omwentelingen over, die hij hier be- -neden bewerkstelligt, iedere staatkundige en maatschappelijke hervor- ming wordt in het hemelsche rijk herhaald. Wat is er van de Z'roonen de Heerschappijen en de Magten geworden en al dat schitterende _gevole dat eenmaal den hemel vervulde? Zij zijn verdwenen even als het leenstelsel, de adel, de privilegién. De mensch blijft alleen staan tenezenover God, dien hij in het oneindige geheel afzondert, even als hij alleen staat tegenover den koning wiens omgeving hij vernietigd heeft. Maar was zal er nu worden van dezen eenzamen God, altijd persönliche, tot eenen mensch, tot eenen ouden man met eenen witten baard-gemaakt, deftig op de wolken zittende te midden van eenen lichtkrans van sterren? Dat is eene andere vraag. Die arme menschheid, die de geloovigen met hunne trotsche minachting overstelpen, is die dan werkelijk zoo misdijk de hand aan die Goddelijke magten te hebben geslagen, en het tijdelijke boven het geestelijke te verkiezen? Welk schouwspel bood de aarde aan, toen het geloof als de beheerscheres der zielen alle verwachtingen naar den hemel rigtte? Aan de eene zijde, slavernij, ellende en verdierlijking, aan de andere, meesterschap, welde, en al de maatschappelijke voordeelen. In ruil voor de goe-deren dezer wereld, die waardigheid, vrijheid, regt verleenen, openden de overheerschers den onderdrukten, een ver verwijderd verschiet ophet paradijs, die zinsbegoocheling eener opgewondene verbeeldingskracht. “YZoodra nu de mensch, door de ondervinding, door de rede voorgelicht, de staatkunde zijner eigenbelangzuchtige leiders begrepen heeft, is hij den hemel ontvlugt, en heeft zich op de aarde geworpen om haar om te woelen, haar te versieren en er de hersenschimmen van het Eden te verwezenlijken. In het kort: de Olympus en het Walhalla zijn reeds dood, en de andere hemelen dreigen in te storten. DE TIJDGENOOT OF HET GEBIED DER REDE. 98 | In Indié verbergt de reusachtige, monsterachtige Godheid zich i de ijle ruimte; het is de koning in zijn ongenaakhaar paleis, de kaste in hare voorregten gemetseld, in een woord eene oorspronkelijke ruwe maatschappij. In Griekenland vermengt de Godheid zich met de men-schen; dit is eene voortschrijdende aristocratie. In Judea heeft God zich mensch gemaakt. Thans maakt de mensch zich God, pantheist. Waarom?..... Revue Philosophique et Religveuse. DE VROUW VOLGENS HET CHRISTENDOM. DOOE MEVR. JENNY P. D’HERICOURT. Het doel waarnaar de mensch street, is: het geluk, Dat doel kan alleen bereikt worden inden maatschappelijken toestand,: door de vrije werking onzer vermogens en de voldoening aan al ai verstandelijke, zedelijke en ligchamelijke behoeften die dev natuur ons heft gegeven. De wetenschap te scheppen en te ontwikkelen, de kunst te scheppen en te ontwikkelen, de nijverheid te scheppen en te ontwikkelen, om aan alle behoeften te voldoen en alle vermogens te oefenen; de wetten te scheppen en te vervolmaken naarmate de rede klaarder wordt, door het regt gegrond op de natuur en de billijkheid in de plaats te stellen van het regt gegrond op de kracht, en gevolgelijk hen die de kracht, de onwetendheid, het gebrek tot de dienstbaarheid hadden gewijd, tot de vrijheid, tot de zelfstandige eigenmagtigheid te verheffen; — dusdanig is de voortschrijdende arbeid die ons geslacht opgelegd is en waarmede het zich tot heden heeft bezig gehouden, wel is waar niet zonder rondtasten, zonder dwalingen, omdat de nog zwakke rede aan het blinde gevoel en instinkt noch de middelen om tot het doel te geraken, noch de wet der menschelijke omwentelingen had kunnen openbaren. Wij hebben thans een helder inzigt van het doel dat wij beoogen, de middelen waardoor wij het kunnen bereiken, en de wet die de op-volgende wisselingen der menschheid bestuurt; wij bezitten dus eene vraagbaak om over de waarde eener algemeene leer te oordeelen. Wanneer, 2ij de rede ontwikkelt, de vrijheid en den voornitgang in nijverheid , ‘wetenschap en kunst bevordert, — wanneer zij al onze ver- mogens en al de behoeften des menschen in het oog houdt, om ze alle met elkander in overeenstemming te brengen, zonder er eene op te offeren, dan is deze leer goed, en ‘beheerscht zi) den geest op eene reotmatige wijze. Zij is mede nog goed, hoewel onvolmaakt, wanneer zij der mensch- heid een ideaal aanbiedt, verhevener dan dat wat haar vroeger rigtte or 99 of wanneer zij met der daad verwezenlijkt wat er voortschrijdends in het vroegere ideaal aanwezig was. Wanneer zij daarentegen in de plaats van het voortschrijdende ideaal , leerstellingen geeft die datgene ontkennen, wat wij ten duidelijkste kennen als de middelen het geluk en de vrijheid te verwezenlijken , dan is’ deze leer ten eenenmale verkeerd; haar geestelijk gezag houdt de menschheid tegen in haren gang, doet haar terug treden: dit ge- zag is eene vloek. Heeft het Christendom eene voorstelling van de menschheid, die verhevener is dan ‘die der Stoicynen, der Cyniken, der Epicuristen die het door middel der onwetende massen onttroonde? Gaf het met betrekking tot de maatschappelijke regeling, de wetten, het stedelijk en “het staatsbestuur eene leer die in verhevenheid boven hare voorgangsters uitmuntte ? Kweekte het de wetenschap, de kunst of de nijverheid aan? Ontbond het het romeinsche familieleven om het op hechtere grond- slagen weder te vestigen? Maakte het de kinderen, de slaven vrij? Jk laat aan anderen de zorg over deze vragen te beantwoorden, en wil mij slechts bij mijn onderwerp bepalen. Aangezien de vrijheid der vrouw een belangrijk punt uitmaakt van het ontwikkelingswerk der menschheid, vraag ik of het ideaal der vrouw, zoo als het door het christendom opgevat wordt, boven de opvatting der wijsbegeerte verheven was, en kon medewerken tot de vrijmaking en de zedelijke verheven was, en kon medewerken tot de vrijmaking en de zedelijke verhefling der vrouw? — En dit zijn de eenige punten waarop ik de aandacht mijner lezers wensch te vestigen. In Griekenland en te Rome, had de vrouw, bevorens de tijden der wijsbegeerte, geene waarde dan door haren moederlijken staat, Al hare verdienste bestond in de kuischheid, het leven in afzondering, de ijve-rige zorg voor het huishouden: de burgerlijke wet der Romeinen en de overblijfselen der Grieksche wetten, die tot ons gekomen zijn, stellen haan ons voor als de slavin van den man, van de wieg tot het oraf. In maatschappijen die alleen tot het krijgvoeren ingericht waren, kon dit evenwel niet anders zijn; want in die maatschappijen is de kracht de erondslag en de oorsprong van het regt; kracht word T daar gelijk geacht met deugd. In Griekenland werd de vrouw, ten gevolge van den trots des mans, onbekwaam geacht tot deugd en tot liefde, en onwaar-dig bemind te worden; bij de Romeinen verbeterden de zeden de ruwheid der wetten; doch het vrouwelijke ideaal bleef niettemin bij hen de echtgenoot moeder, kuisch, huishoudelijk, onderworpen aan den man, die jegens haar geenen enkelen pligt van getrouwheid te vervullen had, die zijne gade, de moeder zijner kinderen niet gehonden was lief te hebben. Het gevoelen dat den oorsprong der deugd en van het regt in de spieren plaatste, werd door de wijsbegeerte onttroond; deze veranderde het denkbeeld van deugd en plaatste den oorsprong in het verstand en het gevoel: eene dusdanige openbaring moest gunstig zijn voor de vrij-heid der vrouw, want, wanneer zij ontdaan zijn van regten, omdat zij minder spierkracht bezitten dan de mannen, kunnen aij die verkrijgen, bij-aldien het bewezen is dat het verstand en het gevoel beider seksen gelijkelijk ten deel gevallen zijn. Pythagoras erkende bij de vrouwen de vatbaarheid voor wetenschap en deugd, en nam ze diensvolgens in zijn sekte op. Plato, een leerling van Socrates, wilde dat de vrouwen in het ge-meenebest dat hij zich voorstelde, eene gelijke opvoeding ontvingen als de mannen, en tot de ambten toegelaten wierden. Anthisthenes, hoofd der Cyniken, een andere leerling van Socrates, leerde de gelijkheid der beide seksen in de vatbaarheid voor de deugd, en zijn school bragt deze le Er op de Stoicynen over. De school van het Portico, de schitterende Stoicynsche sekte, zette de wijsgeerige overlevering betreffende de vrouwen voort. De school van het Epicures was op dit punt niet minder vrijzinnig dan de andere wijsgeerige scholen. Plato en Xenophon heben ons het ideal der vrouw volgens hunnen leermeester, Socrates geschetst: de man en de vrouw vullen elkander an; de man belast zich met de werkzaamheden buiten ’s huis en de verdediging der wetten van den staat; de vrouw neemt de werkzaamheden binnen ’shuis waar en waakt voor de handhaving der huishoudelijke wetten. De vrouw is de deelgenoot, de gezellin, de gelijke van den man, want het is onmogelijk te bepalen wie van beiden het grootste aan het gemeenschappelijke nut heeft, de vrouw heeft regt op den eerbied en de teederheid van haren gemaal, op de liefde harer kinden; de echtelijke getrouwheid is een pligt voor den echtgenoot zoo-wel als voor zijnne gade. Neen, zegt Socrates, ik kan mij niet weer-vhouden die mannen te laken, die een vereeniging voor het geheele vleven gesloten hebbende, hunne verbindtenissen niet weten te houden, ven die voor ijdele genoegens het hart wonden van haar, door wie zijn vin niets beleedigd willen zijn Die eindelijk in alle overige overgerekomsten de billijkheid in het oog houdende, die welke zij met hunne wvrouwen gesloten hebben, schenden, terwijl zij ze met des te meer gods-vdienst moesten nakomen, naarmate deze plegtiger, inniger en heiliger dan andere zijn. Volgens den Stoicyn Antipater en Musonius zijn de man en de vrouw gevormd om zich te vereenigen en het hoofddoel van het huwelijk is de gemeenschap van leven en van de kinderen. De man en de  gemeen zijn: goederen, ligchaam, geest, kinderen, vrienden, goden. Overal en altoos zijn zij elkander hulp, bijstand, lefde verschuldigd; de echtgenoot is niet minder dan zijn zijn gade tot eene echtelijke trouw geroepen. 1 Gij weet, zegt Seneca, dat het onregtvaardig is van uwe vrouw getrouwheid te vergen, wanneer gij zelf de gade eens anderen verleidt, gij weet dat gij even weinig omgang moet hebben met  gelijkwigtig, en waren niet minder nuttig of noodzakelijk. Het volmaakte grondbeld was de huismoeder, kuisch, een eenig leven met haren gemaal leidende, die haar moest eeren, beminnen, en geen gezag doen gelden, dat hem de wetten over haar hadden toegekend, dan om haar te beschermen. Wij hebben in dier voege de oude wereld ver, zeer ver achter den rugs, en de menschheid heeft buiten kijf eenen grooten stap voorwaarts gedaan. Onder den invoed van het nieuwe ideaal, vervormen zich de zeden; de Grieksche vrouw, die reeds priestes en profetes is, begint met den man te wedijveren in de kunst, de letteren en het onderwijs; de Romeinsche vrouw, met een ander genie begaafd, wendt al haren invoed aan, om zich van de zware ketenen te bevrijden welke haar de wetten oplegden en onder het Pretoriaansche regt, het werk der regts-geleerden van de school van het Portico, die in gedeeltelijke overeenstemming met hare aanspraken was, schreed het werk der vrijheid met rassche schreden voort, toen het Christendom verscheen. Een breed, effen, gemakkelijke weg opende zich; de grondstellingen waren gelegd, door het algemeen gevoelen aangenomen, gedeeltelijk in de zeden in uitwerking gekomen, in het burgerlijke regt een begin van verwezentlijking hebbende. Welke was dus de taak die ten duidelijkste het Christendom voorbehouden was? Was het niet om te verkondigen dat uit de overeenstemming der vermogens en de gelijkwigtigheid der verrigten van de beide seksen, de gelijkheid van regten in het huisgezin, de stad, den staat en den tempel  Het is bekend dat de vrouw in het Nieuwe Verbond, de onbetee- kenendste rol speelt; hare edelste verrigt is naar den meester te luisteren en hem en zijne leerlingen met hare bezittingen bij te staan; nergens wordt zij geroepen te onderwijzen; Paulus verbiedt het haar zelfs op eene stelige wijze. Hij, dien men den grooten apostel noemt, zegt dat de vrouw minder is dan de man; dat zij voor hem gemaakt is, en niet hij voor haar, enz. De leer van Paulus is te goed bekend dan dat ik noodig zou hebben hierbij nog langer stil te staan: luisteren wij liever naar andere. christelijke autoriteiten. Wat! Ongelukkige vrouw!” ropt Tertullianus uit, “gij zijt de poort vdes duivels, gij hebt van hem, tot ons verderf, de verboden vrucht wontvangen, en gij zijt in opstand gekommen tegen uwen Schepper, gij whebt hem verleid dien de duivel niet had: durven aanvallen, gij hebt vin den mensch de schoonste trekken der goddelijkheid uitgewischt, v eindelijk het den Zoon Gods het leven gekost uwe fouten te vherstellen en gij beweert en gij beweert en gij beweert.” Volgens dezen kerkvader moet de vrouw zich met grove kleederen bedekken, want men moet in haar »de boetvaardige Eva -herkennen, vdegene aan wie men met regt verwijt dat zij de oorzaak is van het verderf van het menschelijke geslacht; zij, op wie de straf der eerste wvyrouw altijd blijft rusten....” “Omgang met eene vrouw hebben,” zegt Cyprianus, vis zich aan vallerlei verzeekingen blootstellen....” Ons, die pest, die besmetting, die geheime ondermijning..... valles is noodlottig in haar (in de vrouwen): men stort zich in zijn wverderf door hare vriendschap: hij die zich met eene vrouw inlaat, whereidt zich groote zorgen. De vrouw verwekt de verderfelijke be- wegerte; zij is het giftige lokaas waarvan de duivel zich bedient om v zich van onze zielen meester te maken. De verbinding met eene vrouw vis eene onbetamelijkheid. w Wat is de vrouw,” roept St. Jan-Chrysostomus uit, anders dan betweene vijandige vriendschap, een onuitstaanbare smart, een ongeluk wwaarnaar men wenscht, een huisselijk gevaar,,.... de aard van het kwaad vmet het uitwendige aanschijn van het goed voorzien! De man is het beeld van God,” zegt hij verder, » omdat hij niemand vboven zich heeft; de vrouw daarentegen is de roem van den man, »omdat hij boven haar verheven is. “De orde der dingen onderwerpt de vrouw aan den man,” schrijft de H. Augustinus. ”Even als de rede de begeerten der ziel beheerscht, vmoet ook door eene reetvaardige wet de man de vrouw beheerschappij.” In de IV eeuw, uit zich een Concilie te Congre inzijn 1742 Kanon, op de volgende wijze, “Wanneer eene vrouw zich het hoofdhaar af- wscheert, dat God haar gezeven heeft ten teeken van onderdanigheid, wan 2ij zij vervloekt, als de grondles van onderdanigheid verkrachte,” “In de V4 eeuw herinnert een Concilie te Ephese, dat de man het hoofdhaar is van de vrouw, gelijk de apostel gezeed heeft.” De H. Bonaventura, de Seraphische doctor schrijft, dat alle boosheid “nog slechts weinig te beteekenen heeft bij de boosheid der vrouwen.” Nademaal de man het hoofd is der vrouw, zegt hij elders, en dat de man het grondbeginsel der vrouw is, en dat de man niet geboren wis yoor de vrouw; maar de vrouw voor den man, bestaat het beeld - Gods ook veel heerlijker afgedrukt in de mannelijke dan in de vrouwelijke sekse. Aangezien de man sterk is en de vrouw gebiedt, stelt whij ook het hoogere gedeelte der rede voor en de vrouw stelt het wlagere gedeelte voor. Op eene andere plaats voegt Bonaventura er bij: » Bij gevolg was whet zeer doelmatig dat de vrouw uit den man voortkwam, opdat aanwgetoond wierde dat de man het hoofd der vrouw is.” De scherpzin-nige Seraphier stelt zich vervolgens de vraag te weten waarom de duivel erst de vrouw verzocht, en na rijp overleg, antwoordt hij zich zelven: Op dat de vrouw  -wniet zeer te verwonderen zijn geweest dat de vrouw hem gehoorzaamd whadde: bij gevolg zoude zij eenen grooten schijn van regtvaardiging whebben. De duivel wist dat de vrouw beneden den man staat in ken- nis, dat zij minder standvastig is, meer doordrijvend, weshalve men wvan de vrouw zegt dat zij de valstrik voor de jagers is.” Laat ons in alle gevallen den Seraphier regtvaardigheid doen weder- varen; na eene ernstige en tamelijk lange nagedachte, verklaart hij dat er meer volmaaktheid is in het ligchaam der vrouw, dan in de nib, waaruit zij gevormd is..... wie zou dat hebben kunnen denken, wanneer hij het niet gezegd hadde? Is het niet de kardinaal St. Petrus Damianus die de echtgenooten der priesters met de namen bestempelt van: "Het merg des duivels, de smetstoff der verstaudsontwikkeling, nachtuilen, wolvinnen, bloed-zuigers, meststallen van vette zwijnen, rustbedden van onreine geesten, en die zich verwondert, de goede beste heilige, dat men niet huivert de handen die geheiligd zijn het brood der engelen te behandelen, in onreine en wellustige aanroering der vrouwen te bezoedelen? Is het niet Paus Innocentius III die voor de kerkvaders van het 5de concilie van Latran zeide, dat de vrouwen den wijze konden doen wmeineedig worden, dat er vele ter oorzake der vrouwen verloren zijn wgegaan, en die uitroept, wanneer hij van de sekse sprak, waartoe wzijne moeder behoorde: De drift en de onstuimigheid gaan haar steeds wvooruit, de stank en de onreinheid vergezellen haar altijd, de droef-wheid en de boete volgen haar steeds." “Voor het overige was de onderworpenheid en de staat van minder-wirked het gevolg der zonde, want er werd na de zonde tot de vrouw gezegd: Uw man zal over u heerschen. — De vrouw bezit na-vouurligkerwijze minder deugd en minder waardigheid dan de man, want de bewerker is altijd veel edeler dan de bewerkte.... De man is nog tot een’ veel edeler werkring in het leven bestemd, walamijk den verstandelijken, en dien ten gevole moest de man ook vonderscheiden zijn door eene grootere ontwikkeling der rede... De voudere is door de natur tot het werk der voortteling beschikt. De voudere is door de natur tot het werk der voortteling beschikt. De voudere is door de natur tot het werk der voortteling beschikt. De voudere is voudere eene andere kanonieke of burgerlijke onderworpenheid, volgens wolke het hoofd zich van zijn onderhoorigen bedient tot hun nut en hun voordeel, en deze onderworpenheid bestaat reeds védr de zonde.... ven dusdanig is de vrouw natuurlijkerwijze onderworpen aan den man, vom dat natuurlijkerwijze in den man de rede des te meer het overwigt wbehaalt,” enz. Verhevene engel, ik verzeker u dat uwe aristotelesiaansche bewijstrant mij op lange na niet het geringste bewijs levert, dat de rede bij uwe sekse overvloediger aanwezig is dan bij de mijne; ik ben zelfs oneer- biedig genoeg het tegenovergestelde te denkeu, wanneer ikulees, maar hoe dit zij, zoudt gij, verhevene schriftgeleerden, geene uitzondering maken voor de maagden ten minste, die eenige vrouwen onzer dagen vooronderstellen aan het mannelijke juk onttrokken te zijn? »Wanneer de man de heer is der vrouw, dan is hij het ook der vmaagden... Wanneer de vrouw de roem is des mans, dan is zij dit v ongetwijfeld hoofdzakelijk wanneer zij maagd is, omdat dit de eerwaar- v digste staat is... Wanneer de vrouw gevormd is van den man en voor den man... wanneer de vrouw het teeken harer ondergeschiktheid op whet hoofd moet dragen, dan is zij nimmer hiertoe meer genoodzaakt vdan wanneer zij maagd is, omdat zij in dien tijd het meeste van dat- vgene bezit, wat er de oorzaak van is. (Tertullianus, over den sluijer der maagden). 108 » De maagd moet zich gedragen naar den wensch haars vaders, zegt #een iersch Concilie, omdat de man het hoofd der vrouw is.” De maagd zal dus zelfs niet aan uw gezag onttrokken zijn, — dat is treurig voor de Christenen!... Vatten wij eens in korte woorden het beeld der vrouw in het Christendom zamen; voor de ernstige kerkvaders van Paulus tot Thomas van Aquino en Bonaventura, is de vrouw min- der in rang dan de man, omdat zij minder rede, minder wetenschap, minder standvastigheid, minder deugd, minder waardigheid heeft; zij is een verschijnsel van den tweeden rang, eene uitzondering onder de mannen; men gaat zelfs zoo ver, dat men twijfelt of zij wel tot het menschelijke geslacht behoort. Zij moet aan den man ondergeschikt zijn, niet alleen omdat zij beneden hem in aard staat, maar ook omdat zij uit hem geboren en ten zijnen nutte gevormd is, omdat zij het eerste gezondigd heeft, en de bewerkster is van den ondergang van het menschelijke geslacht. Is de man geboren voor den arbeid des verstands, dan is de vrouw alleen geboren ter wedervoortbrenging van het geslacht, en ten nutte van hem, die volgens natur en regt haar meester en heer is. De maagd zelve kan niet aan deze wet van minderheid en onderge schiktheid onttrokken worden. Wat de bazelende kerkvaders betreft, voor deze is de vrouw: » daar-wenboven de poort des duivels, de weg der ongeregtigheid, een schawdelijk geslacht, een schorpioen, een schopioen, een vergiftig lokaas, de wsteek van eenen schorpioen, een vergiftig lokaas, de wsteek van eenen schorpioen, een verborgen ondergang, alle boosheid is in haar, zij verwekt de begeerte en Wen dood, een smet, het merg des duivels, de smetstoff des verstands, between bed van onreine geesten, de stank en de onreinheid vergezellen whaar, de smart en de onreinheid vergezellen vhaar is een onbetamelijkheid, en men is niet waardig aan de avond- varaalstafel plaats te nemen, wanneer men hare aanraking duldt.” Welk een uitmuntend ideaal van de vrouw! Moet ik er inderdaad het Christendom mijne hulde voor brengen? Neen, daartoe is het de tijd nog niet; volgen wij de verpersoonlijking van het ideaal, in de werke- lijkheid. Beschouwen wij vooreerst de vrouw in den tempel. In Griekenland en in Griekenland bekleideten vrouwen de priesterlijke werdige, werdige het leeranst. Toen het Christendom zich trachtte te ves-tigen, moest het haar noodwendig een gedeelte van het bestuur afstaan, en het had priestessen en diakonessen, even als het priesters en diakenen had. Het Concilie van Chalcedonie, het vierde Gicumenische leert ons dat de priestessen plegtig gewijd werden; dat haar de heilige geest werdige door de oplegging der handen. Sint Athanasius verbiedt der maagdelijke priesteressen zich een ander gedeelte van het ligchaam te wassen, dan het gelaat, en dan nog alleen met Géne hand; hij verbiedt haar eveneens zich te laten verrassen door de oningewijdden en de leerlingen in de godsdienst, terwijl zij het brood wijdden en aten. De Callydirische Christenen hadden priestessen van Maria, die het brood en den wijn offerden. "Win vroegeren tijd," zegt Atton de Verceil, een schrijver van de zeseu, "stonden niet alleen mannen maar ook vrouwen aan het w#hoofd der" Kerken. Het über die zij in het Heidendom hadden vontvangen, stelde haar daartoe in staat. De diakonessen stonden wödern van de bevelen van de priestessen, en bedienden deze. De priestessen zaten voor, onderwezen, gaven de bevelen, terwijl de dia-konessen niets deden, den doop toe te dienen. De kinderen worden wiegenwoordig zoo jong gedoopt, vervolgt de bisschop Atton, dat de-gene die dit verbondszegel der meisjes toedient, er volstrekt geene w vleeschelijke begeerte door kan erlangen; weshalve het in het vervolg der vrouwen verboden is te doopen. De concilién en de kerkvaders hadden bevolen dat de priestessen zouden onderwezen worden, en hadden haren leeftijd bepaald. Van de diakoness sprekende, zegt de H. Clemens, dat zij het Evan. gelie aan de vrouwen verkondigden, en haar het ligchaam zalfden - voor den doop. Keizer Theodosius stelde den leeftijd der diakonessen op 60 jaar, Justinianus op 50, voorts op 40, en vorderde dat zij slechts eenmaal waren gehuwd geweest. Toen het Christendom dat.zijne opkomst aan de vrouwen te danken had, vermeende haar niet meer noodig te hebben, schafte het concilie van Laodicea in 369 het priesterschap der vrouwen af, en verbood voortaan priestressen of voorzitsters aan te stellen. De afschafling van het diakenschap had in de Oostersche kerk eerst verscheidene eeuwen later plaats. Het Christendom kon hierover niet gelaakt worden; het was logisch; de vrouw die van nature beneden den man staat, konde in den tempel zijn; de vrouw die met minder deugd en rede begaafd is, moet niet onderwijzen. Te Rome bepaalde zich de vrouwelijke geestelijke stand tot zes Ves. taalsche maagden, wier toestand de vrouwen niet benijdden, de kerk had de aanmatigingen der vrouwen tot de priesterlijke waardigheid niet te v. Rezen, en het schijnt dat er in het Westen geene Christinnen priesteressen, maar alleen diakonessen waren, die trouwens nog spodig werden afgeschaffen. Het schijnt inmiddels dat het wijsgeerige ideale van het Westen genoeg had verheven, dat zij eenige anmatigingen hadden en zekere gebruiken instelden, tegen welke de kerkerkvaders en de concilién zich verzetteden. Het is eener vrouw niet geoorloofd in de kerk te spreken, zegt Tertullianus, “te onderwijzen of zonder noodzakelijkheid te doopen,” “Het is haar verboden het heilige offer aan te bieden,” zich eene der bedieningen toe te eigenen die den man behoore, en des te meer vdegene die den priesters toekomen.” De H. Epiphanius bestempelt de aanmatigingen der yrouwen om zich hooger dan tot het diakonaatte verheffen, met de namen hoog moed, dwaasheid, waanzin, en noemt zie dierhalve ketterijen. In 898, besloot het concilié van Carthago dat de vrouwen, hoe vgeleerd en hoc heilig zij ook waren, niet mogten onderwijzen of “doopen.” De Priscillanisten vergunden der vrouwen te onderwijzen, en den titel van doctor aan te nemen; een Concilie onder den paus Damasus in 381, verbood der vrouwen van andere mannen dan hare echtgenooten ‘lessen te ontvangen en den titel van doctor te durven nemen. In de volgende eeuw schreef Paus Gelasus aan de jbisschoppen: “Wij whebben met ergernis gehoord dat de verachting der heil.” ige zukunft ‘wot eene dusdanige hoogte is gestezen dat de vrouwen bij de heilige ‘waltaren dienst doen, en dat. deze kunne zich bedieningen toceigent wdie alleen den mannen toekomen.” Paus Leo IV maakte eene verordening die der vrouwen verbood het -altaar te naderen en den kelk aan te roeren. Het is bekend hoe zeer de Gallische en Germaansche vrouwen geéerd Cm geacht werden; ja men weet dat zij priesteressen en profetessen. ‘waren; 2ij gelöden niet dat het Christendom haar uit den tempel 'kon verjagen, en haar als onrein verjagen, haar in wie de voorverjagen, en de voorverjagen, haar in te lichten. Het Concilie van Oranje, in 441, dat van Epaone in 517 en dat van Orleans omstreeks denzelfden tijd schaften het diakonaat der vrouwen in Gallié af. Een Concilie te Parijs in 823 verbood der abdissen, der maagden en weduwen den sluijer te gven; » omdat, zegt het in zijnen 58stex kanon, wdit oneigenaardig is voor de vrouwelijke kunne, en in strijd met de christelijke godsdienst, en wie een gezond verstand heeft begrijpt dit. Wij hebben vernomen,” zeggen de vaders van het Concilie wijders, dat in strijd met de wet en, de kanonieke instellingen, de vrouwen wich in zekere landstreken in de zaken der gewijde altaren mengen, wenn onbeschaamdelijk de gewijde vaten aanroeren, den priesters de wherderlijke kleederen overreiken, ja, wat nog sterker, nog onkiescher, wod zinneloozer is, zij durven het volk het ligchaam en het bloed des Heeren toedienen!” Eenige jaren later, in 848 veroordeelde een Concilie te Metz, 'Théota de profetes vopenlijk gegeeseld te worden, omd At zij, in strijd met de wbevelen der kerk, het leeraarsambt zich had toegeéigend.” O Velleda! o! ‘druidessen van het Sein eiland! wat was er in uw viderland van de achting voor de vrouw geworden? Maar waarom zich daarover te verwijderen, en juist omdat het logisch han- delde, moest het haar ook in het huwelijk op eenen lageren trap stellen. De leeringen van Paulus en Petrus omtrent de gehuwde vrouw zijn genoegzaam bekend, dat ik mij bij dezelve niet behoef op te houden. Het schrift dat de apostel Johannes hieromtrent niet van gevoelen met hen verschilden; want de UH. Ignatius, zijn leerling, schrijft: “De vrou- wwen moeten hare echtgenooten als haar eigen vleesch liefhebben en when niet bij hunne namen durven noemen.” De H. Hieronimus zegt: “Neemt u in acht! De man is niet geschwören voor de vrouw, maar de vrouw voor den man, de vrouw moet _wharen echtgenoot vreezen en met vreeze liefhebben.” De H. Joh. Chrysostomus zegt zijner zijner zijde: »God heeft der vrouw wde laagste verrigten opgelegd, opdat zij zich niet tegen haren gewmaal zou verzetten.” De H. Augustinus, ae zoon der zachte en lideawe Monica, is nog strenger, »De vrouw,” zegt hij, dient zich te beschouwen als de w dienares van haren echtgenoot en dezen staat niet te vreezen. Elke goede *gade noemt haren gemaal haren meester en handelt gevolgelijk.” “Natur des menschen nog meer ontaarden!” Wat! Meant gij dat, groote bisschop? Gelooft ge dat uw vader, die heftig, losbandig en verkwistend was, een wettig regt had op uwe moeder, en Bae wanneer hij hare raadgevingen goreied had, hij nog dieper gezonken ware? Arme Monica! welk een hart en welk een rede hadt gij bij uwen zoon gevormd! De apostolische instellingen en de kerkvaders komen allen overreen der gehuwde vrouw te gebieden in haren eenen meester te erkennen, hem onderdanig te zijn, en hem haren heer te noemen. De zendbrieven van Paulus en de zoo even aangehaalde zinsneden, ontslaan mij nieuwe bewijsgronden bij de oudere schrijvers te zoeken. Maar het Christendom zijn ideaal ook gewijzigd? En hoe zou dat mogleijk kunnen zijn: het leerstelsel van de minderheid der vrouw en van hare onderworpenheid aan den man is door God geopenbaard; daar nu de Christen zegt dat God onveranderlijk en volmaakt is, is het leerstelsel dit bij gevolg ook. Een priester die het afgeloopene jaar tegen de vermommungen ijverde, die men zich gedurende de dagen aan de dwaasheid gewijd, veroorlooft, riep uit: Ja! mijne broeders (er waren alleen vrouwen), ik kan mij betweenigermate begrijpen dat een vrouw zich als man verkleedt, want wmen tracht steeds zich te verheffen; maar wat ik niet begrijpen zal, is, dat een man zich dermate vernedert, dat “hij zelfs het kleed eener vrouw aantrekt!” Een andere priester en dat wel een van de verlichtste, greep onlangs haastig eenen gewijden beker, om zijnne bloedverwante, die hij beminden en hoogachtte, te beletten dien door een aanraking te ontheiligen. Hoezeer de geestelijken van verschillende geloofsbelijdenissen het ook op verschillende punten onderling oneens mogen zijn, komen zij volmaakt met elkander overreen, wanneer het de vrouw geldt. Ziet hier wat twee van onze eigene tijdgenooten: de abt Michon en de predikant Adolphe Poo hieromtrent zeggen. 