Catalogue of documents from 16th September 1795 to 21st February 1803, in the collection of colonial archives at Cape Town
Theal, George McCall, 1837-1919
Aldus voor den E. Commandeur en Raed uijt de Naem van d’ E heeren bewindhebberen ter vergaedering van Seventkienen, repre- senteerende de generaele Nederlandse g’octrojeerde Oost Ind : Comp : gegeeven en nagelaeten bij Hendrik Adriaen van Rbede, keere van Mijdregt &ca. representeerende in Sijn Commissie d’ Ed : Heeren Seventienen voorn : Wenschende UEd: al te saemen, een ijder in ’t bijsonder alle geluk en voorspoet over de Saeken van de genei-aele Comp : en persoonen (onderstond) In ’b Casteel de goede hoop den 16 Ju!ij 1685, (en was get:) Hendrik Adriaen van Rheede (nog onderstond:) gecollationeert en Accordeert met sijn principael. In }t Casteel de goede hoop desen 24 Maert 1686. (Was geteekent) Melchior Kernels, Secretaris. Accordeert letterlijk. Geo. M. Theal. Kaapstad, 4 Maart, 1896. Van de Sandt de Viltiers Co., Beperkl, Drukkers, Kaapstad, Verscheidene dokumenten betrekktng hebbende tot den op- ROERMAKER ESTIENNE BaRBIER. Avis van groot importentie. Lieven Broederen, het is ons een groote schade gebuurt, van wegensOnserLanthouders ongerechtigheijt — Want insteed het Lant te onderhouden, zij Lanthouders Yernielers van het selve : Want hoeveel hondert plaatsen hier zijndei' : dewelken plaatsen moet ijder een jaarlijck 24 Rixdalder, buijten het pen aengaat ; aen de Edele Comp : Cassa te betaalen, par order van de Lanthouder : sonder dat hij Lanthouder een gedruijkt Regelment van de heeren van de seventiene, verscheijnen en heeft Laeten, aen ons trouw onder- daenigen : om sulx 24 Rixdalders te betaalen : Gelijck het gebruijkt van alle Potentas is : Plakaaten aen haer onderdaenigen te Verseheijnen Laeten, om haer Eijsch te hebben. En vvaar is de gedruijck Regelmenten, om Yaetgeld te betaalen geblijft : Soo wel als die van Erf verpagting : bet en is oock nooit van ons gesien gevvorden, een Regellement van de heeren van de seventiene : hoe Wij Onderdaenigen Verpligt zijn, soo veel hondert Rixdalders, oft besten, oft schapen, perden, en ander goederen, aen de Lanthouder te geeven, om van hem een klien stuck lant te voorderen. Aankeekt hier alles Africkanders broederen : hoe de heeren van seventiene Regelmenten overtreden zijn : van het Schelm en Verdoemt Weetenschap onser Lanthouders Want het vierde artikel van het Regelment gearreteert binnen Amsterdam den 20 October 1687 : draegt Die aen de Caap, die sich met den Lantbouvv sal zoeken te doen, sal soo veel Lant in eijgendom werden gegeven als hij sal kunnen beheeren, aen dewelke des noods zijnde, ter leen zullen meede werden alle noodige Bonwgereetschappen, zaet Koorn, en Beestials, omdat weder aen de Compagnie met Koorn, en anders na gelegentheijt goet te doen. Siet dan Broederen : hoe Onsen heeren en Meesters hebben onser Vaders Lieve gehad. En nu Ons haerer Kinderen, en Efgenaemt, Wij ben totalieter geruineert, van de principal Lant- houder : uijt reede dat hij principal een Viand van Eerlijck lieden is. En hoeder is hij van Canailljes, duijmdraisse, en gegeeselt gebrandmerkt sne^sen, die Woning aan de Caap hebben met de Eerlijck Vrijburgers, en dat met de principal Lanthouder toe- steminge. Dewelken sneesen een groot schaade onder ons Vrij- 2 BJstienne Barbier. burgers, en Lantbouwers toegebracht hebben. Want alle die Canailljes, en Wederspannige, zijn negotienten, en bun Rantzons Mandelijck van }S E Comp : krijgende, zij hebben de Overhand van Eerlijek Christ Menschen, die niet en konnen sulx negotien te drijven. Want het gebuurt daegelijcks, als jongen of Meid, iets van haer bass, oft huijs Yrouw gesteelt hebben : zij Loo pen anstons bij die Canailljes sneesen, en alle daer verkoopen zij de gestoolt goenderen : En daer na het en is nooit van g’esprooekt, uijt Reeden dat de principal Lanthouder, zijn part daer van treekt, en dat vvel bewijsbaer. Siet dan alle Eerlijek Afrikanderen, hoe de principal Lant- houder, en Platte Lanthouder, hoeder van Canailljes negotiens zijn, En Ruineurs zijn zij, van de Eerlijek Christ negotienten : Want op woorden van ongedoopt hotentoten, die niet en weeten wat zaligheijt of Yerdoemeniss is : en raeer die soo schelm als de Landros zijn: zij hebben van Ons Eerlijek Broederen, en selve van Weesen kinderen, haer beesten Wech gestoolen : en deselve beesten met haer Mackers mackers hottentoten, bij malkanders vei’deelt. Na, Soo ben zij nog eontinueerende, nademaal het gebroedsels de hottentot naar gedag’ten zijnde ondergesteent ; nog doende : Want zij hebben Yoor drie Weeken haer onder noomen, daertiene hondert sehaepen van Daniel Walters, en van Augustus Lourens wech genoomen : Waer niet meer als twee hondert en negentig, zijn geherstelt : het welk blijek, dat deselve hottentot meer voor Recht besitten, als wij die het toekomt. En meer hebben zij hottentots, de sehaepen Wachter oock Wechgestoolt uijt bet Veit. En nog meer Widen zij hottentoten de braven Christen Vrouwen Verkraehten : Segende dat zij niets fe Vreesen en hebben : allegende dat de lantdros meer na haer sal Lusteren, als de Christ menschen. Nu dan, wie niet en soude seggen de Lantdros Piter Lourens, ingedagt heeft Koning van die schelmen te zijn, en de Cbriste verjaagen. Het en is nog niet alle : bier sal ons principal Lanthouder sehelmstuek, van allegaer bekent worden : Want hoe veel Soldat en Matrosen sich vind en gevonden zijn gevvorden van allerlije Ambaebten : die ora haer Vrijdom te hebben, om deeses lant te helpen te bo u wen en te timeren, meet zij nu arm leven, met. groote peine en sweet werken ; om het interrest van het geld te betaalen, dat zij aan de lanthouder gegeeven hebben ; die souw dat geld sij en souden, niet Yrije geracken. Nog meer, boeveel hondert brave soonen en doebteren in deeses Estieime BitrbLcr. .•} Lant zijnder, die aen het huijwelijck niet konnen Raeken : uijt reeden dat sij lieden niet en Weeten Waer zij na ket huijwelijck Souden gaan : Alle hoewel dat zij Soonen, en dochtereu wel weeten het Lant te bouwen : raaer deeses Lant g-eruineerd zijnde ; het haer onmogelijek aan het huijwelijck te Raeken; Devvijl dat zij arm Lieden, niet en hebben, soo veel hondert aen geld, of anderen, om na haer huijwelijck aen de jjrincipal Landhouder te geeven, om van hem, een kleine plaatse te voorderen. Nu, hoe soud dan, deeses Lant inwoonders konnen bestaan : dewijle dat ons Lanthouders van alle kanten, Dief, en Schelm stuekt gebruijckt, om ons Christ Menschen te Ruineeren : gelijck het kan bewijsen worden, met meer, als duLend, Eerlijck verklaring Want bier iser albewijsbaer, want soude wel deeses Lanthouder, een Regelmentvan de heeren van de Seventiene scheijnen Laaten, Hoe aen hem toegestaan is : koorn te bezaijen, en andere granailljes: Yee te verkoopen van allerhand spetien, Soud, houd, Bast, R'ed, schephan Laijes, en nog meer andere goederen ; die van de Edel Compagnie buijten Cost, soo genaemt, werden gestoolen, en onder handen verkokt : tot profit, van de principal Lanthouder, en zijner onder- hander : Maer de braf soldaten, en Matroosen : die dat werck drijven hebben dikwijls voor profit, een kolland tuijne, of bulslagt en daar na, na batvia, of seelon wech gestuurt als mar prakjes maekers : — Wij en sullen bier niet spreeken, hoe de brave Soldaten van deeses Casteel getrachteerd zijn : Want wij voelen te veel haer zelven, hoe haer bloed afgesoogen is : Van J. R. Capitaine, soo wel als de ambacklieden. Nog niet alle broederen : Soude wel ons Lanthouder een Regelment van de heeren van Seventiene scheijnen, laeten ; die gedatteerd soude zijn, van jaars, Mand, en dag : hoe aen hem prinpal, toegestaen is, allerhand Comp Packhuijse goederen jaarlijck het Prijs te Verhoogen, et het prijs van de geleveert koorn, boonen, en Erten te verkorten : — Wij van het Toebac niet spreeken willen. En soo onsen heeren en meesters hebben alle Sulxgeordon- neert : Waarom hij schelm Lanthouder, niet en heeft, het selve Regelment aenplaken Laaten, aen ons tromv Onderdaenig-en. Daerom om alle die schelm saeken Wil Wij en inoeten niet meer Vaat geld betaalen, oock niet 24 Rs, oock niet Lant Verpach- ting, tot dat een Regelment van de heeren van seeventien, daer van komt te verscheijnen : uijt reeden, dat ons heeren en Meester, soo wel bedriegt zijn : als ons kaerer trouw onderdaenigen. Alle de geenen die aen de Caap Wonnen, Stelenbosch en andere plaatsen : en die geld gegeeven hebben, om plaatsen te hebben : b 2 4 Estienne Barbier. V rijdora te krijgen knekten te lichten ; met beesten schaepen perden, of andere goedereu Maekt gij lieden, ijder een eer rekenig van en geeft ons de Selven Publikelijk, in handen : soo wel van jan de la fontaine als deeses Gesacheber op dat vvij deselv rekeningen, Voor de Heeren over holland mogen verscheijnen laeten : en aldaer onser geld wederom te krijgen : en aldaer oock het schelm stuck van ons lant te bewijsen. Accordeert letterlijk met het dokument dat op den muur van de kerk aan de Paarl geplakt was, en dat nog in het hof van justitie te Kaapstad kan gezien vvorden. Geo. M. Theal. Kaapstad, 7 Februarij, 1896. Hoog g’Eerde Heer Het is hler voor de middag naar geEijndigde Godsdienst eenig manschap van neegen Persoonen voor de Kerk gekoomen die hebben haar voile mondeering te Paart gehad, en hebben een plaocaat voorgeleeseti aan de uijt de kerk gaande menschen, en het selve aan de kerk geplakt naar het Leesen, en indien zulx misschien buijten ordre van mijn Heer Soo maake met deesen bekent. Naar Needrige Dienstpresentatie. verblijve mijn Hoog g’Eerde Heer, UEd : D.B.W. Dienaar J. M. Friek boode Paerl den 1 maart 1739, met haast. Accordeert letterlijk. Geo. M, Theal. Kaapstad, 7 Februarij, 1896. Hoog GeEerde Heer. Sende UEd : met deesen het Placcaat dien door d'hgtermiddag winden deesen verleeden sondag avond omtrent vijf uuren, hetselve over de kerkhof sloot al weg was gewaaijt, en ik uijt UEd : brief niet kan verstaan ’t selve weederom nae te plaeken, hebbe hetselve in’t kosters huijs gehouden, tot dat ik ordre van UEd : onfange Estienne Barbier. 5 y met voile mondeermg te paard waar het blijven sal. Naar het Seggen van de menschen soo zijnu die persoonen geweest. Namentlijk Barbie Hendrik Kruger Lodewijk putter frans kampher arnoldus basson Hendrik Ras Jan olivier Sijbrand van Dijk en Hannes Ras sonder gevveer te voet Mijn Hoog G'Eerde Heer, UEds : D. B. W. Dienaar J. M. Friek boode De Paerl den 3 maert 1739, met baast. Accordeert letterlijk. Geo. M. Theal. Kaapstad, 7 Februarij, 1396. Publick loopende brief. Aan alles de Christen broederen : die Eerlijck bestaat, voor ons Heere Heeren Majores : gij ben allegaers gewaerscbouwen, dat Estienne Barbier Laet uw weeten : dat gij Lieden, niet en Moet aen de Gesaghebber Daniel des hen gels, en an Piter Lourens Lourens niet aenhangen Moet : Want Ses van ons Emraats, met twaalf van ons ingesettene : bebben Raad gehouden, sonder tvvijvel van order van ons Vader en Gouverneurs Hendrik Swellengrebel : en bet is belooten in de Selve Raad ; dat de Hengels een dier is Soo wel als de Landros — en Meer Estienne Barbier, is ergekent in deselve Raed als een Eerlijck man : En selve als een vader van de ingesettene, daarom, gij moet allegaars hoopen, dat de uwen, uwen plaats in Eijgendom suit bebben ; en Selve, drie Rixdalders voor bet driel : En al degeenen, die onregt boeten betaelt bebben : maekt gomv, een Rekening daer van op dat Wij, deselve mogen voor de oogen van ons getrouw Gouverneurs, en Vader Swellengrebel mogen versebeijnen laet. En de geenen die beesten, oft andere goederen 6 Bstienne Barbier. ge geeven hebben : om knegt geliet te hebben, oft plaats ook desgelijcks. Laat dat brief bant tot bant gouw Loopen Estienne Barbier deubel gedaen, den 22 Maers 1739 Moet dat brief no geloopen te heb, aen Handen van Ons trouvv E. E. Gouverneur Hendrik Swellengrebel weer koornen Accordeert Ietterlijk. Geo. M. Theal. Kaapstad, 7 Februarij, 1896. Aan alles de Afrikanders gebroedsels. ik Laet u weeten bij deesen, dat alles de geenen, die van de Hottentoten zijn gestoolt gevvorden, oft lumen plaatsen Verlaat hebben ; komt op bet spoedigst bij mij, en ik Sal u Laet betaalen, jaa uwen Yerzuim tijd; en bet en Sal niet waer zijn dat veel Collo- niers Sullen baer leeven aenwaegen om bet dieve stuck van de Hengel, en van Piter Lourens te betaalen ; en om u\v lieden te toonen ; dat ik een waer en trouvv dienaer van de Edele Compagnie; en voor al geregtigheijt, Sonder Verder te Seggen, ik teeken hier mijn Naam als de Heeren van Seventien, om regt te hebben ; en Selve de Heeren der Staaten Generaals Nederlanden, en Estienne Barbier. den 31 jullius 1739. Accordeert Ietterlijk. Geo. M. Theal. Ivaapstad, 7 Februarij, 1896. SEN TEN TIE. Nademaal Estienne Barbier geboortig van nabij Orleans ge- weesene Sergeant ten deesen Casteele oud 40 jaaren, thans JS Heeren gevangen buijten pijn of dvvang van banden, van ijsers, dan wel de minste befreijging van dien, vrijwillig beeft beleedeig ende ook uijt versckeijde Stucken Sonne klaar is gebleeken Dat bij gevangen sig niet ontsien heeft, tusscben den 24 en 25 Maart des gepasseerden jaars desselfs arrest te violeercn, met des avonds omtrent te Tbien uuren uijt bet Casteel te vlugten, begeeven- de sig vervolgens agter bet voornd : Casteel, alwaar bij volgens Fjdiennc' Barbier. 7 genoomene afspraak op hem vend wagtende den insgelijx gedeserteerden Tamboer Nicolaas Wijs, met dewelke hij gevangen hefc Strand Langs naar de rogge baaij ging, ahvaar sij sig met haar beijden in Seekere Schuijt van bet scbip Padmos hebben begeeven, dewelke volgens het seggen van den gevangen door voorn : Tamboer aldaar besorgd was, met welke Schuijt zij direct naar het ter dier tijd ter deeser Rheede geleegen hebbende schip Reijeersbroek zijn gevaaren, keerende hij gevangen soo dra zijn gemelte Makker op het voorn : Schip geklommen was, met de geme : schuijt naar de wal te rugge, en heeft hij sig voorts begeeven naar de plaats de Roode blom genaemt, alwaer denselven sig een Nagt ophield, sijnde hij gevangen vervolgens van daar gegaan naer draakensteijn bij de weede : Cellier, op welkers plaats hij sig tot den Laatsten Februarij deeses jaars heeft opgehouden, zijnde het ook aldaar geweest dat hij gevangen een begin heeft gemaakt met proeven te geeven van zijn quaadaardigen oproermaakenden Imborst, gemerkt hij voor Sommige Luijden dewelke van de Landtogt te huijs gekoomen waaren en vee van de Hottentotten geruijlt hadden, seeker geschrift daar toe dienende heeft opgesteld, en wijders nog zijn persoon soo door Brieven als bij Monde aan een ijder voorge- draegen, om haar in alle haare quaede behandelingen te Maintineeren en de behulpsaame hand te bieden, gelijk hij dan ook op den 23 of 24 Februarij deeses jaars met neegen of Thien der gemelde persoonen sig bevindende op de plaats van eenen Johannes Ras aan de paarel geleegen, met deselve niet alleen over hunne soo genaemde belangen heeft geraadpleegt, maar haar daar en booven ook het voorne : geschrift inhoudende atroce injurien teegens den Landdrost Pieter Lourensz heeft doen onderteijkenen, daar toe alle persuasive middelen gebruijkende, hebbende hij gevangen insgelijx in die onwettige vergaaderingh het woord gevoert, en die Luijden aange- raeden om het gen : schriftuur met de daar in geinsereerde Calumnien aan den Agtbre : Raad van Justitie deeses gouvernements te presenteeren, het welk dan ook niet teegenstaende die menschen bevreest waaren om het selve Caabwaarts te brengen, op bet sterk aanmaenen van hem gevangen door boovengemelde Johannes Ras als eerste onderteekenaar is geschied. Dat hij gevangen en bijhebbend geselsehap terwijl bij de te rug komst van gemelte Johannes Ras van de Caab op dat ingelevert geschrift geen antwoord gekreegen hadden, aanstonds wel heeft kunnen begreijpen dat bet overgeleverde request van die verwagte uijtslag niet was geweest, als wel gewenseht en sig ingebeeld flsfieiiHe Barbirr. S hackle, waarom met den anderen beslooten en goed gevonden hebben, dat zijlieden om aan te thoonen dat verre dat zij ongelijk souden hebben, bun daar en teegens door voormelden Landdrost Pieter Lourensz door bet laaten weghaalen van haar vee ongelijk was aangedaan, bun belangen en klagten op bet paepier bij form van waarschouwing of advies soo den gevangen bet noemt, te ontwerpen, scbrijven en vervolgens aan de waereld publieq te maaken, op welkers resultaafc dan ook voor den dag is gekoomen dat groot fameus geschrift, met behulp van den dood geschootene burger Pletsholt opgesteid, en door hem gevangen in bet net afgesch reeven, en bet welk den Titul gegeeven is van advis van groote importantie, met welk oproerig geschrift na dat onder algemeene toestemming geresolveerd was het selve gewaepender band aan te placken, bij gevangen neevens seeven gewaapende persoonen te paard, en een ongewaapent te voet de Stoutbeid geliad beeft, op een Sondag Morgen zijnde geweest den eersten Maart jongstleeden, onder het verrifften van den Godsdienst te koornen voor de kerkdeur van draakensteijn, en dat oproerig geschrift als doen voor de daar uijt gaande menschen dewelke om sulx te hooren door sijn bijhebbend gewaapent volk aangehouden wierden in bet openbaar te Leesen, zijnde het selve daar na aldaar aangeplakt, bij welk scbiiftuur of soo genaemd advijs van groote Importantie behalven de daar in gevonden werdende strafbaare injurieuse uijtdruckingen teegens de Regeering alhier, bij gevangen nog wel soo vermetcl is geweest van aan deese goede Ingeseetenen te verbieden aan d’ E Compe. te betaalen ’S Heeren geregtig’beijd gelijk ook de recognitie penningen voor het vernieuwen van veeposten, voorts Yat en Erfpagt geld, mitsgaders andere ’S Comps : inkomsten, voor dat d’ ordres van de Heeren Seventbienen waaren gekoomen onder voorgeeven dat die ordres alhier in veelen deelen wierden overtreeden, soo meede dat de prijs op ’S. E. 9 van David Senecal, en vervolgens naar Philip Minnaar weg geree- den. ora die onweetende en onnoosele menschen ongelukkig te maaken, en deselve tot het uijtvoeren van deese of geene violente saaken te doen vervallen. Dat hij gevangen in desselfs boosaardigheijd voortvaarende ook nog wel soo arrogant heeft durven zijn, van opene brieven opgevult met aiderkande injurieuse Expressien te ontwerpen, en op de weegen bnijten in T Land te strooijen, om daar door een beroerte onder de gemeente te venvekken, en onder anderen een g’ intituleerd publieq Loopende brief, gedateerd den 22 Maert deeses jaars, waar in hij gevangen aan zijn makkers soo als hij deselve komt te noemen wel positief waarschouwt, om geene gehoorsaemheijd te bewijzen aan den Heer Independent Fiscaal Mr. Daniel van den Henghel ter dier Tijd het gesag gevoerd hebbende, als meede niet aan den Landdrost Pieter Lourensz, beloovende aan de geene die deese zijne ordres souden koomen op te volgeti tot een recognitie dat sij souden te hoopen hebben om haare plaatsen die sij van d’ E Comp : in Leening besaaten, daar door in eijgendom te sullen verkrijgen, als ook drie rijxdaalds : voor het drillen, het geen zijlieden ^s jaarlijx alhier gewoon zijn te doen volgens de Hoog geEerde ordres van onse Heeren Majores seifs, hebbende boovens dien nog een Sckrif- tuur van sig Laaten afgaan onder den Titul van aan alle de afri- kaenders gebroedsels (willende seggen gebroeders) gedagteekent den 31sten Julij deeses jaars, bij het welke hij gevangen meede veel faemroovende uijtdrukkingen gebruijkt hebbende teegens voornoem- de Heer Van Den Henghel en gesegden Land-drost, voorts bij sig op het spoedigst komt te ontbieden alle de geene die haare plaatsen verlaaten hadden met belofte dat hij hun haar versuijmden Tijd Soude doen betaalen, met bijvoeging dat hij sulx uijt Naem ende van weegens de Heeren Staaten Gcneraal onse Hoogste Souvereij- nen, en d^ Heeren Majores onse gebieders was verrigtende, booven het welke hij gevangen nog heeft uijtgestrooijt en seifs geschreeven, dat wanneer het onse heeren en Meesteren mogte behaagt hebben den Heer Independent Fiscaal Mr. 11 Eerstelijk aan aufugie en violatie van desselfs arrest ; Ten Tweeden aan het crimen Laesse Majestatis ofte perduellionis ; Ten derden aan het oproijen en opsetten van sommige der Land- waarts in woonende menschen teegens haare wettige overigheijd ; Ten vierden aan het opmaeken en aenplacken van Doemwaerdige placaaten en andere Scriftuuren Streckende tot disrespect van deselve overigheijd en ook ora hier alles in rep en Roer te brengen ; Ten vijfden aan het opontbieden van gewaepent volk om zijne wettige overigheijd te Ledeeren en teegen te staan, ende sulx nog onder het valschelijk voorgeeven dat hij dit deed uijt Naam ende van weegens de Heeren Staaten Generaal onse Hoogste Souvereij- nen, en Heeren Majores onse gebieders ; Ten sesden aan aanraedinge dat deese gemeente de gewoonelijke Scbattingen aan den Heer van het Land niet betaalen souden, met belofte als dan van belooningen en prsemien, voorts zijne overigheijd ofte eenige Leeden derselver met fameuse Libellen te injurieeren, en na de inkomsten en voordeelen van de bediendens sonder ordre te inquireeren ; En ten Laatsten aan voorgenoomene brandstigting, Moord, plon- dering, oproer en Roof, en dit alles uijt een ongehoorde wrevelmoe- digheijd, onder het belaggelijk voorvvendsel dat hij het een en ander deed om de parthij van de Heeren Seventhienen en van de Inge- seetenen voor te staan. Ende gemerkt sulke ongehoorde grouweldaeden in een Land daar Regt en justitie geoeffent word sonder oogluijking ten afschrik van andere diergelijke Booswigten, oproermaakers, faemroovers en stoorders van de algemeene Rust exemplairlijk moeten werden ge- straft; Soo is het dat den E : Agtbaaren Raad van Justitie des casteels de goede Hoop ten daage dienende gesien en overwoogen hebbende den Schriftelijken crimineelen Eijsch en conclusie van den Heer Independent Fiscaal Mr. daniel van Den Henghel nomine officii op ende jeegens den gevangen gedaan ende genoomen, mits- gaders geleth op des gevangens eijgene Libere confessie behoorlijk gerecolleert, en het geene wijders ter saake dienende was en haar EE : Agtbaarheedens konde doen moveeren, doende Regt uijt Naam ende van weegens de Hoogh Moogende Heeren Staaten Generaal der Vrije verEenigde NeederLanden, den gevangen Estienne Barbier hebben gecondemneert soo als haar E Agtbns : denselven condem- neeren mits deesen, omme gebragt te werden ter plaatse alwaar men alhier gewoon is erimineele Sententien te Executeeren, en aldaar den Scherpregter overgeleevert en op een cruijs gebonden zijnde de 12 Estienne Barbier. Regterhand en het Hoofd afgekapt, en vervolgens gevierendeelt te worden, Sullende het Hoofd en de Hand op een pen geset, op de Roodesands eloof geplaatst, mitsgaders de vier andere quartieren op vier differente plaatsen langs de meest gepasseerd werdende weegeti opgehangen werden ten proije van de lugt en voogelen des heemels met eondemnatie in de costen en misen van justitie ; ontseggende den Raad het verdere of anders geEijschte van den heer officer. Aldus gedaan ende gesententieert in’t Casteel de Goede Hoop den 12de November 1799, mitsgaders gepronuntieert ende geExe- cuteerd den 14de daar aan volgende. Fiat Executie. R. Tulbagh H. Swellengrebel J. T. Rhenius Ns. Heijning C. Brand S. van Coder Mns. Bergh Corns. Eelders P. R. De Savoije J. de Grandpreez Am. Decker Mij prsesent D. G. Carnspekj Secrets : Accordeert letterlijk. Geo. M. Theax. Kaapstad, 7 Februarij, 1896. Dagverhaal van de Landrijse, door den WelEdelen Gestrengen H eer Mr. Joachim Baron van Plettenberg Raadt Extra ordinair van Nederlands India, mitsgaders Gouverneur en Directeur van Cabo de Goede Hoop met den ressorte van dien &a &a &a, in den jaare 1778 gedaan door de Land- streken beoosten de gem Caab tot aan de Plettenbergs en groote Yisch rivieren, mitsgaders vervolgens van daar te rugvvaarts Langs de Zuijdkust. Van de Caab tot over de Ilexe Rivier. Donderdag den 3de September. — Den WelEdelen Gestrengen Heer Gouverneur bad reeds voor eenigen tijd besloten in Perzoon eene rijse te doen naar de aller verst gelegene Landerijen, zo wijd dezelve door de ingezetenen werden bewoond, ten einde niet alleen van dezelve en de daar omtreut onlangs tusschen de beijde Colonieu van Stellenbosch en Swellendam nader bepaalde Limiet Scheidingen, oculaire inspectie te nemen ; maar ook om van nabij de nodige ordres te stellen ten opzigte van diverse zaken ; dewelke in die verre afgelegene Districten een noodwendig redres vorderden. Om deeze Rijze met zo veel mogelijken Spoed en Zekerheijd te doen, waren de respective Land-drosten nevens de Heem- en Krijgs- raden van Stellenbosch en Drakenstein ; en ook die van Swellendam, tijdig gelast, te zorgen dat. er op de bestemde tijden en Plaatsen de nodige voorspannen van Trekossen en rijdpaarden gereed mogten zijn ; insgelijks dat uijt elk derzelve Districten een Detacbement, bestaande in een Cornet, Corporaal en agt Dragonders uijt de Landmilitie met derzelver voile Wapenen, ter begeleidinge van zijn WelEdele Gestr. zoude werden gecommandeerd. Den Capitein Lieutenant militair van Heiden, een meede reijs- gezel zullende zijn, bad zig gisteren met de wagens, beladen met al bet geene van provisie als anderzints tot de reijse was geschikt, reeds voor uijt begeeven, naar de Plaats van den oud Burgerraad Hendrik Oostwald Eksteen aan de Ti jgerbergen gelegen ; om in tijds de Bagagie Wagens verder te kunnen voor uijt zenden. Dezen ogtend ten Seven uuren, aangenaam Sonneschijn weer zijnde vertrok den WelEdelen Gestr. Heer Gouverneur, vergezelt van den Seeretaris der Weeskamer de Wet en den Opper Cbirurgijn B 2 Reis van Gouverneur Van Plettenberg. Seid alsmede Reisigers, in een Rijtuijgmet agt Paarden bespannen, uijt het Casteel de Goede Hoop • werdende tot aan ’t Rijtuijg uijtgeleijd door den Heer Secunde, benevens eenige verdere Leeden der Regeeringe en voornaamste van ’s Comps. Dienaren. Bij het uijtreijden van de Barriere wierd zijn WelEdele Gestr. van T Fort Imhof met Seventbien Scboten gesalueert; terwijl zommige der gemde. Heeren volgden tot de Plaats van den oud Bnrgerraad Eksteen voormeld daar wij ten Negen uuren aanqnamen en een vriendelijk onthaal genoten : Wij verlieten deeze Plaats ten Elf uuren in onze Twee Reijs-wagens met Ossen bespannen ; en onder wegen van ossen verwisselt hebbende, waren wij ’s namid- dags ten vijf uuren ten Plaatse van de Weeduwe Hop genaamt ’t Slot van de Paarl ; en vomlen bier onse drie Bagagie Wagens. Vrijdag den 4. do. 'S morgens mistig weer, dewelke kort daar aan in regen veranderde met een weste wind, reden wij ten half Seven uuren van de laastgemde. Plaats en passeerden de grote Bergrivier met de Ponton. ’Tregenacktig weder verhinderde T gezigt van ’t Drakensteins gebergte daar de du Toits Cloof door gaat : door welke Cloof men thans onder handen had het maken van eenen weg, bequaam om met vragt wagens gepasseerd te werden : het geen, voltooijd wesende, van veel belang en voordeel zoude zijn voor de geene die hunne Plaatsen in de Gaudiene, aan de Hexe rivier en daar omstreeks leggende hebben ; dewelke, om de Producten van daar na de Caab te brengen, de rode Zandse Cloof moeten passeeren ; makende eenen omweg van Twee Dag reisens. 'S voormiddags ten half Elf uuren, bevonden wij ons ter Plaatse van den oud Heemraad Paul Roux aan de groene Bergh. Wij wierd en gewaar dat door de Swaarte en groote volumen der Baga- gien de wagens te veel moesten leiden ; waarom den WelEdelen Gestr. Heer Gouverneur nog een wagen van gemde. Roux daar toe liet emploieeren ; en ordre stelde dat hem voor dezelve weder een andere in de plaats zoude werden bezorgt. Ten half Elf uuren begaven wij ons van daar, waren vier uuren daar na aan de Vogel- valleijjOm nog eens te verspannen Een en Een half vertoevd wierd ; en quamen met de eerste wagen ’s avonds ten half seven uuren op ’t rode-zand bij den oud Burger Lieutenant Jacobus de Wet. Een van de Bagagie Wagens had door de onvoorzigtigheijd van den Drijver het ongeluk in de Rodezandse Cloof om te Slaan ; zonder dat daar door egter iets van belang bescliadigt was, alleen veroor- zaakte dit, dat de overige wagens eerst ten Negen uuren bij ons arriveerden. Reis van Gouverneur Van Plettenberg. 3 Saturdag den 5 „ Zonneschijn weder met een Westelijk windje, begaven wij ons ’s morgens ten agt uuren van ’t Rode-Zand, dair een wagen met de Bagagie van de gene die uijt het Stellenbosche District tot de Escorte geCommandeert waren, zig onder ons ge- volg voegde. Wij bereijkten ten Elf uuren de Breede-Rivier, dewelke, ter Plaatse daar men dezelve passeerd, op een afstand van, circa veertig minuten gaens in Negen zo g.rote als kleine gedeel- tens loopt, en quamen ten vier uuren Js namiddags aan op een Plaats van Philip Mij burg, geleegen af en aan de Chavonnes-Berg. Omde menigte der zig alhier bevindende Lieden, Sloegen wij op deezen Plaats voor T eerst een gedeelte van ons Campement op ; en trocken Zondag den 6 do. •’s ogtends ten half agt uuren met mooij weer en een zagt westlijk lugije weder op weg. een quart voor Twaalf uuren ’s middags quamen wij aan de Hexe-rivier even voor dat de Cloof van dten Naam begind : dezelve Rivier tweemaal aldaar en vervolgens eenige rijsen in de Cloof gepasseerd. zijnde, ontmoeten wij ter Plaatse van Willem van den Vijver den Capitain militair Gordon die met ons reijsde ; en waren ten balf Twaalf uuren over de veerthiende Bogt of Spruijt van die rivier, toen wij 's namiddags ten balf Twee uuren ons Leger opsloegen ter Plaatse van Daniel Hugo. Zo als wij Maandag den 7de do. wanneer het mooij weder bleef aanbouden,. van evengemde. Plaats afreden, nam de passagie door de Hex-rivier op nieuw baar begin ; en wij waren dezelve rivier nog niet ten eenemaal overgetrokken, toen nog veerthien zo Bogfen als Spruijten ons waren ontmoet, en wij ten Negen uuren aan T einde van dien Cloof quamen : wij hadden nog twee voorname Spruijten te passee- ren, eer wij ons bevonden ter Plaatse van de Weduwe Jacobus van der Merwe genaamt de Vendutie-Kraal, het geen ’s vmormiddags ten Thien uuren geschiede. Den Snellen Stroom en het verspoelen der Driften, maakt den overtogt van de Hexe-rivier periculeus r Dit veroorzaakte dat een van onse wegwijsers te Paard, toerijdende na een der wagens, welke hi j zag dat in een diep gat stond te schieten en daar door groot gevaar Hep, de wagen reddende, met het Paard ter zijde van dezelve in dat gat zo diep onder sloeg, dat men alleen des Mans Hoofd konde zien, egter gelukkig weder daar uijt zijnde geraakt, had hij zig slegts door ’t wiel van de wagen aan de Beene bezeerd. "V an de Vendutie kraal begaven wij ons ’s voormiddags een quart voor Elf uuren ; en dewijl een der wagens van ons gevolg quam ora te slaan, met welks redding, zo wel als met het vertoeven ter b 2 4 Reis van Gouverneur Van Plettenberg. Plaatse van Jourdaan, daar wij vervolgens aan reden, Een en Een half uur verlet wierd, was ’t twee uuren in den Namiddag, toen wij de Plaats van Wouter de Yos de Bnffelskraal genaamt, genaakt waren, daar wij de geheele Escorte der Stellenbosche Dragonders met derzelver Paccagie wagens aantroffen. Deeze Plaats is geleeg'en aan de voet van een der koude Bock-velds Bergen, wiens kruijn nog voor een groot gedeelte met Sneeuw bedekt was. Wij Sloegen bier ons Campement op ; en hielden Dingsdag den 8de do Rustdag ; de Lugt was helder, en in den morgen en avondstond koud, maar op den middag aangenaam. Woensdag den 9de do stil weder en heldere zonneschijn, braken wij ons Leger op ; en trocken voort met den nu Compleeten Trein, dewelke bestond in Een Rijs-wagen van den WelEde. Gestr. Heer Gouverneur. Een do voor ’t bij hebbend gezeldschap. Yier Bagagie wagens. Twee do van de verzellende Escorte uijt ’t Stellenbosche District. De Escorte zelve, te Paard en gewapend, welke Escorte gefor- meert wierd, door Dirk Wouter Hofman, Cornet. Jacobus de Wet Jaeobusz, Corporaal Christoffel Albertijn Alewijn Petrus Burgers Francois du Plessies Daniel Bosnian Jacobus van Aarden Francois Roos Jan Hendrik OLivier en Anthonij Fik Lambertsz : J Een Jager en Twee Raportgangers meed te Paard en gewapend. Yoorts eenige handpaarden, behalven Een wagen en de Rijd- paarden van Capitein Gordon. Van de llexe Rider na de Queelc Valleij. j> Dragonders. Wij trocken kort daar aan kings een weg de Candauw genaamt; dewelke tussehen de Hexe Riviers Bergen doorlopende, door haare verscheidene draaijen en Steijltens vier uuren lang en ongemakke- lijk viel : toen wij daar na een minder ongemakkelijken w eg, nog ruijm Een en Een half uur doorgereijst waren, quamen wij aan de Straat, zijnde een Cloof tussehen twee niet zeer hoge Bergen, en de Straat genaamd, om dat dezelve op eene bij na evenwijdige breete Reis vein Gouverneur Van Plettenberg. b van Ses a Seven Roeden, tusschen deeze Bergen zonder eenige hoogtens doorloopt : deeze Cloof of Straat hield een groot quartier uurs aan ; bij bet eindigeu van dezelve passeerden wij de Plaats van Gideon Joubert, meede de Straat genaamd, en na nog ruijm Een uur reisens, legerden wij ons Y namiddags ten half twee uaren in ’t veld, aan de voet van een der Caro Bergen daar de Touws Rivier voor bij Stroomd : Wij vonden ons nu in bet begin van ’t Caro of Droogveld daar onsen weg door liep, en hadden tot liier toe onder weeg, Y veld nieest met Canna- Renosser- en andere- Bosjes begroeijt gezien. Heeden stond de Termometer na de Schaal van Farenbeijt in den vroegen Morgen ter Plaatse daar wij aftrocken op 43 graden en rees in den namiddag daar wij ons ver- blijf namen tot 79 graden. Wij trocken Donderdag den 10de do. met helder zonnesebijn weer en een westlijk lugje Y morgens ten half agt uuren weder voort, hadden, daar wij afgingen Y Touws gebergte ter Regttrband van ons, en hielden voort reijsende de Caroos-bergen aan de Linker-zijde, tot agter eenen bogen klipbeuvel aan een onbewoonde Plaats van de Weede. Lourens Erasmus, genaamt de Jagers Fontein ; daar ten half drie uuren Y namiddags uijt gespannen wierd. Ten half Elf uuren Y voormiddags, wanneer wij ter zijde aan Y einde van Y Touws gebergte gevordert waren, quam ons aan dezelve zijde van verre Y begin van de Swarte-bergen in Y gezigt. Onder wegen waren van een der Caros-Bergen tot ons komen afzakken Twee Holtentotten nevens eenige Hottentottinnen en kinderen om den WelEde: Gestr. Heer Gouverneur te begroeten : de Hottentottinnen badden ten dien eijnde bare aangezigten op onderscheijdene wijsen en met versehillende Couleuren besmeert ; en bare halsen, Borsten en verdere Licbaams Helen met de gewone onbevallige vereierselen ombangen : dezelve wierden met Tabak en Aracq besebonken en ontnaald : bet een en ander namen en genuttigden de Yrouwlieden met even zo veel gretigbeijd en smaak als de Mans : zelfs staken eenige der Vrouwen bare boutene Tabaks Pijpen in onse tegenwoor- digheijd aan, en begonnen sterk daar uit te dampen. Yrijdag den llde do Wind N : W : met betrocken lugt, vervolg- den wij onsen weg van de Jagers Fonteijn, geraakten meer en meer tusschen de Caros Bergen, en badden ter Regter zijde de Swarte Bergen veel in Y gezigt. — de weg was meest efEen voor bij een verlaten Plaats van Pieter Mijntjes, die wij ten half Thien uuren Y voormiddags passeerden en bevonden ons vier uuren daar na aan een Legerplaats de Riet-Fontein genaamt, welke Fonteijn eijgent- 6 lieis van Guuverneur Van Ple.ttenberg. lijk een Lopend Riviertje zijnde, geen Riet maar wel Doom en Care-Bomen aan hare Boorden had : de Care-Boom maakt een harden buijgzaam hout welk door de Hottentotten veel tot hunne Hazegaeijen en Schiet-bogen gebezigt werd, en vvierd onder weg in de Laagtens, op de Heuvels en Langs de Bergen meede verspreijt gezien : Wij hadden gisteren en heden aan de diep staande sporen van ’t veeh bemerkt, dat voor wijtiig tijds in deeze Streek Lands veel regen moest gevallen zijn : bet geen te weeg had gebracht, dat verscheijde lopende Beekjes en Riviertjes onder weeg wierden ontmoed, en dat T veld met veele Bloemen bedekt was, zonder dat }t zelve evenwel eenig gras van belang tot voetsel van T vee had voortgebragt. De Berg bij de Plaats van W outer de Vos, die wij tot beeden nog continueel in ’t gezigt gehouden hadden, dog welke ons *s namiddags uijt ’t gezigt raakte, had zig hoe langer hoe hoger vertoond, waaruijt, zo wel als uijt eenige daarbij genomene observa- tion ondervonden wierd, dat Jt Land daar wij door reijsden veel lager dan de voet van dien Berg gelegen was. Zaturdag den 12de do. Sterke Weste Wind met Regen, verlieten wij *s morgens ten Ses uuren de Riet-Fonteijn en passeerden een weijnige na Seven uuren de weg door eenige Bergachtige Heuvelen : deeze weg die om haare ongemakkelijke overeenkomst met de Cloof tusschen het Rodezand en ’l Bockeveld, de Mosterts Hoek genaamt, meede dien naam voert, duurde slegts een quartier uurs ; wij trocken voorts door een dor, droog en steenachtig land, daar in lang geen, ten minsten niet veel regen scheen gevallen te zijn, en waar in ook geen ander water wierd gevonden, als de loop van ’t Riviertje daar wij in den gepasseerden nagt bij gelegerd hadden : Ten Twaalf uuren *s middags bereijkte wij, na Twee uuren bevorens de Buff els Rivier daar geen water in gevonden wierd, overgetrocken te zijn, een verlaten Plaats van Jan Bernard Hofman, de Geelbeks Fonteijn genaamt, en hadden door de tusschen beiden Sebietende Caros Bergen, de Swarte Bergen dikwils uijt het gezigt. Wanneer wij Zondag den 13de do. in den vroegen morgen met goed weder en een aangenaam westelijk lugje ons wederom op weg hadden begee- ven, nainen wij na drie uuren l’eidens ons ontbijt aan de Harte- beesten-Fontein, welke redelijk Sterk uijt vloeijde : van waar ten Negen uuren voorttrokken, ten half Twaalf de nu opgedroogde Wolfen-Fontein en ten Twee uuren de Jakhals-Fonteijn, daar ins- gelijks geen water was, passeerden, ons 's avonds ten half Seven uuren bevindende aan de Dcepka of Brakke-Rivier, die bij natte 'Reis van Gouverneur Van Plettenherg. 7 jaar saisoenen breet en hoog scheen te moeten swellen, do g thans zeer schraal van water voorzien was : de Boorden van deeze Rivier, zo wel als die daar de Geelbeks-Fonteijn door loop! waren met veele Amacquas Doorn-bomen en andere wilde struijken begroeijt; de- welke zig ook vertoonden op zodanige Plaatsen daar bij sterke regen vlagen de kloven der Bergen uijtwateren. Wij wierden gewaar dat de roete van gisteren en heden even rediger zouden zijn geweest, wanneer wij ons Legerplaats gisteren met nog drie uuren verder te trecken, aan de Harte-beeste-Fonteijn hadden genomen ; bet geen ons de weg van heden welke omtrent Derthien uuren lang •aanhield minder verdrietig zoude hebben gemaakt. De Caroos- bergen benamen ons dezen voormiddag geheel het gezigt van de Svvarte Bergen die wij Js namiddags eerst weder te zien kregen, en ook Maandag den 14de do. in ’t gezigt behielden : was heden aan- genaam weer en de wind westlijk. 'S morgens ten half Negen uuren wierd de Legerplaats aan de Deepka opgebroken en na een half uur vertoevens aan de Gamka of Leeuwen Rivier, daar nu en altoos ruijmte van water gevonden werd, ’ s avonds ten half Seven uuren weder betrocken aan de Queek-Yalleij een Plaats van de Weede. Zacharias de Beer gelegen aan de Svvarte Bergen. Van de Leeuwen Rivier had den WelEde. Gestr. Heer Gouverneur zig te Paard vooruijt begeven en wierd omtrent een half uur van de Queek- Yalleij af, te gemoed ge reden door den Veld Wagtmeester Hendrik Herhold nevens Tvvaalf van zijne onderhebbende manschappen; dewelke ter zijde van den weg zig in een reij schaarden, en zijn WelEde. Gestr. met drie Salvos uijt hun Geweer verwelkomden het geen dezelve voor uijt rijdende, bij de aankomst van zijn Wel- Ede. Gestr. aan de Queek-Yalleij hervatteden. 