De zeden der wilden van Amerika [microform] : zynde een nieuwe uitvoerige en zeer kurieuse beschryving van derzelver oorsprong, godsdienst, manier von oorlogen, huwelyken, opvoeding, oeffeningen, feesten, danzeryen, begravenissen, en andere zeldzame gewoonten, tegen de zeden der oudste volkeren vergeleken, en met getuigenissen uit de oudste grieksche en andere schryveren getoetst en bevestigt
Lafitau, Joseph François, 1681-1746
IMAGE  usual method of filming, are changed by changing the usual method of filming, a change which has been made in the technique of the film industry. Las details de la fabrication qu'il lui a lui possibile de sa procurar. Las details de la fabrication qu'il lui a lui possibile de sa procurar. Las details de la fabrication qu'il lui a lui possibile de sa procurar. Colourad covars/ Couvartura da coulaur Colourad pagas/ Pagas da coulaur Covars damagad/ Couvartura andommagia Pagas damagad/ Pagas damagad/ Pagas damagad/ Pagas andommagtes Covars rastorad and/or laminatud/ Couvartura raataurAa at/ou pailiculAa Pagas raatorad and/or laminatad/ Pagas raataurtes at/ou pailiculAas Covar titia mising/ La titra da couvartura manqua Colourad mapa/ Cartas gAographiquas en coulaur Coloured ink (i.a. othar than blua or black)/ Encra da coulaur (i.a. autra qua blaua ou noira) Pagas discolourad, stainad or foxad/ Pagas datto. tachatias ou piquies Pagas datachad/ Pagas datto. tachatias Showthrough/ Tranaparanca Colourad plataa and/or illuatrations/ Planchaa Colourad plataa and/or illuatrations/ Planchaa At the outset, illustrations on the cover Quality of print varies Qualité inigala da l'imprété Bound with other material Raiii avac d'autrea documanta Includes supplementary material Comprend du matériel supplementaire Tight binding may cause shadows or distortion Along interior margin La re l'élure serie peut causer de l'ombre ou de la Distression la longe da la marge intérieure Blank leaves added during restoration may Appear within the text. Whenever possible, these Have been omitted from filming II se peut que certaines pagas blanches ajouties Lorsque cela était possibil, ces pagas n'ont pas Stimtes. D Only edition available Seule Mition disponible Pages wholly or partially obscured by errors Slips, tissues, etc., have been refilmed to Ensure the best  ont sur le film de la même image possible. Additions commentaires supplémentaires: Commentaires supplémentaires: Pagination contenué from Vol. I. 551, 555 p. Irregular pagination: 301-402, 405-556, 553, 545. This item is filmed at the reduction ratio checked below. Ce document est film au taux de l'action indiqué ci-dessous. The copy film has been reproduced thanks to the generosity of: La Bibliothèque de la Villa de Montréal La época filmantique fut réproduit gracie à la grandeza de: La Bibliothèque de la Villa de Montréal La imaga apparecida en la bastitud de la construcción de la ciudad de Montréal. Las imagas suivantes en la rapidez de la ciudad de Montréal, la imaga aparecida en la construcción de la ciudad de Montréal, la imaga aparecida en la construcción de la ciudad de Montréal, la imaga aparecida en la construcción de la ciudad de Montréal, la imaga aparecida en la construcción de la ciudad de Montréal, la imaga aparecida en la construcción de la ciudad de Montréal, la imaga aparecida en la construcción de la ciudad de Montréal, la imaga aparecida en la construcción de la ciudad de Montréal, la imaga aparecida en la construcción de la ciudad de Montréal, la imaga aparecida en la construcción de la ciudad de Montréal, la imaga aparecida en la construcción de la ciudad de Montréal, la imaga aparecida en la construcción de la ciudad de Montréal, la imaga aparecida en la construcción de la ciudad de Montréal, la imaga aparecida en la construcción de la ciudad de Montréal, la imaga aparecida en la construcción de la ciudad de Montréal, la imaga aparecida en la construcción de la ciudad de Montréal, la imaga aparecida en la construcción de la ciudad de Montréal, la imaga aparecida en la construcción de la ciudad de Montréal, la imaga aparecida en la construcción de la ciudad de Montréal, la imaga aparecida en la construcción de la ciudad de Montréal, la imaga aparecida en la construcción de la ciudad de Montréal, la Mission, or the back cover when appropriate. All other original copies are filmed beginning on the first page with a printed or illustrated impression, and ending on the last page with a printed or illustrated impression. The last recorded frame on each microfiche shall contain the symbol — (meaning "CONTAINED"), or the symbol (meaning "END"), whichever applies. Lee exemplaires originaux dont la couvarture en papier est imprimée sont filmte en commenant par la premier plat à an terminant soit par la dernière page qui comporta una amprelnte d'impression ou d'illustration, soit par la second plat, salon la cas. Tous les autres exemplaires originaux sont filmés an commenant par la première page qui comporte une empreinte d'impression ou d'illustration à en terminant par la dernière page qui comporte une telle empreinte d'impression ou d'illustration à en terminant par la dernière page qui comporte une telle empreinte. Un dee symboles suivants apparaîtra sur la dernière image de cheque microfiche. Selon le cas: le symbols — » signifie "A SUIVRE", le symbols V signifie "FIN". Maps, plates, charts, etc., may be filmed at difffferent reduction ratios. Those too large to be entirely included in one exposure are ffilmed beginning in the upper left hand corner, left to right and top to bottom, as many fframes as required. The following diagrams illustrate the method: Les cartes, planches, tableaux, etc., peuvent Atre filmAs A dee taux da rAduction difff Arants. Lorsque le document est trop grand pour Atra reproduit en un seul clichA, il est filmA A partir da i'angle supArieur gauche, de gauche A droite, et de haut an bas, en prenant le nombre d'Imagas nAcessaire. Les diagrammas suivants illustrent la mAthode. 1 2 3 1 2 3 4 5 6 Z E D E N D £ R W I L D E N y AN A M E R I K A, II D E E Li A Een ni D^Z J By G •^ Z E D E N D E R W I L D E N AMRRIKA. 2 Y N D E Ecn nieuwe uitvoerige en leer kurieufe Befchryving van derzelvcr Oor- fprongi Godsdienft, manier van Oorlogen , HuM-elyken, Opvtc- aing> Oeffeningen, Feefien, Danzeryen^ Begraveniflen » en andere zeldzame gewoonten; r EG E N Di Ztitn ier oui/le Volkeren vergeieketit ert mi getuigenijpsn uit de diidfte Grielfebe en andere Scbryveren getoetfl ertbevejiigt, DOOR DEN ZEER GELEERDEN J. F. LA F I T E A U. ^tfuit tn Ztndilini in Amtrik* j in *t Frtmfth htftbrnm TWEEDE DEEV IN 'sOR Ay E Nil AGE, By GERARD VANDER POEL? Bockrcrkopcr. MDGCXXXr. fcfLivatdaJ ^ef^^f^h ft I \ -* -; a c. jdt ^ E D E N D £ R W I L D E N ■"■■■. ■' VAN ■l'.,^ ,■„,.!, A M E R I K A. Eerstehöfen van hct Manvolk in het Dorp. Einen mench tot den arbeid gebdren zynde, quittenden verdriet in een ftil leven, hy moet bezig hebben, heft hy die niet 20 zekt hy er na en neemt iets by de hand, en by gebrek van beter maakt hy zyn werk van zich zelven of anderen conturten. Deze Stelling, die by de meefte volkeren van Europa genoegzaam waar iS) waar in men veel levendigheid en geduig eweg, gaac 10 algemeen ontrent de Wilden van Amerika niet door. Deze rekenen het ledig gaan tot een eer zo dat zy noch vetenfchappen. Noch kunften hebbende, en daaren-boven de geregulärerde oeneningen van den voorleden tyd, die hen bezig konden houden, ontberende, zijn zy de grootfte lediggan-gers van de wereld, en zo men 'er eenige kleinigheden van uit-zondert, die hun niet vecl tyd komen tc  Ar den DeWil- den van Ameri- kyn protele- diggan- gers. 1 1' m JOl ZEDEN DER WILDEN Van hun Dorpcn. Verfter- king hunter dorpcn. den door een Dichter, waar van Paulus in zyn brief aan Ticus fciiryft, den schimpnaam van Ventres Figriy of luibuilcen, deed gc- ven, 't welk in twee woorden een volmaakt denkbeeld van deie Lediglieid geefc waar in /y vervallen warcn, vooral na dat zy, dc ftrenghcid van l^un eerfte tucht hebbende laten varen, v.ich t'ene- maal door de verwyftheid lieten ontzenuwen. Hun grootfte bezigheden beftaan in de palifladen van hun Vestin- gen op te reclicenj nuttcn te maken of te vermaken, dc huiden waar van zy hun klederen maken, te bereyden, aan eni'g klciu huisraad tcarbcyden, hun krygs-jacht of vilch-gereedfchappcii in Aaac te Aellen « cindelyk in zich op te fchikken en net voor den dag to Komen. TWEJiDE HOOFTSTUK. Zy maken een redelyke goede verkiezing van den Hand van hunne dorpen. Zy plaatzen die zo veelals mooglyk is in midden van de belle landen op een kleinen heuvel die hun een vrye uitzicht over 't vlakke veld geeft, uit vrees van verraft te worden, en aan de kant van een beekje, dat 'er, zo 't mooglyk is, rondom been leringert, en als een natuurlyke grachc maakt voor de veflingwerkcn die de kunft by een terrein kan voegen, dat uit den aart fterk is. In 't midden van hun dorpen laaten zy een grote ruimtc open > om 'cr hunne vergaderingen te houden : De hutten Iban dicht tegen den ander aan, 't geen hen in een geftadig gevaar van brand Aek, nademaal de For was van zy gemaakc zyn zo licht vuur vat. Hunne ftraten zyn niet linierecht, nademaal ieder tira-mere daar de gront hem bet befte en minft fteenachtig fchynt. De Dorpen die 't meest voor den vyand bloot geftek zyn, wor- den met een paliiTade, die x$ of zo voeten hoog is, verfterkt, en die uit een drie dubbelde -rang van fcaken bestaat, waar van de middelfce recht overend en perpendiculaar staan » de andere leggen kruiswyze over majkander als Spaanfche ruiters, en zyn tot de hoogcc van tien of twaalf voeten toe met grote en fterke fchorlTen gevocrt. Van binnen langs deze palifladc maken zy een foort van uank of ronden omloop, bedaande uit bomen die over dwars leg- gen en vhk tegen de palilfade aan, fteunende op grote houte palen die in de aarde fteken ; hier en daar maken zy 'er wykfchanlTen of fchilderhuisjes in, die zy in tyd van oorlog met ftenen vullen. om zich in tyd van nood tegen de ladderformin, te verweren, en mec water om den brand te blühen. Men klimt 'er langs itammen van bomen na toe, die trapsgewyzc uitgchiouwen zyn en hun voor ladders dienen; de paliflade heefc ook ccnige opcningen, die als schietgaten gemaakt zyn. De aard van den grond maakt de figuur van derzclvcr omtrck uit. Daar zyn 'er die veelhoeklg zyn, maar de meefte part hcb-ben een ronde figuur, gclyk de meefte Itcden van ouds waren. De paliflade heeft maar een uitgang door een cngc deur die over dwarsllaac en met dwarsbouten fluit, en daar men op zy moet ingaan. Zy dragen ook zorg van ruimte genocg tulFchcn de palillhde cnde hutten over te laten. Dezc AN AMERICAN. I. BOR. 303 Déze dorpen xyn flecht voorzien, en de grootfte hebben zeldeu over dehonderten, van een, dric, vyf of zelfs zevven haard-steden, waarin zomtyds vcrfcheyde huishoudens zyn. De Wilden in beyde de Amerika's verfügend zich byna op de zielen wyere: maar het is zu zeer niec in gebruik by je van het zuiderdcel en in 't algemecn by de volkeren die geen blühende plaats houden, dezc lorten van vdtingwerken te maken a ten zy dan dat ze werkelyk in oorlog zyn, en zecr voor de woede hunner vyanden blootgeltelt. D E II D E II O O F T S T U K... DE Hutton dezcr volkeren noch hedendags de armoede en zuinighcid der eerfte mcnfchcn; en zo men 'cr de inwoonders van Peru en Mexiko van uitzondert, die kleyne iuii-zen van ftcen bouwden, daar noch prachr, noch gemak in stak, en enige andere volkeren in Hin nabuurfchap, die hun woningen redelyk vvéel met kalk of ciment beftryken, heben de overige Wilde Natien niet als cllendige froide of houte hutjes, by de Ouden onder den naam van Mapal'ia of Tuguria bekent, die alle zeer bequaam zyn om een volmaakt denkbeld van de elende tegeven. De Schryvers fchilderen ons de eerfte menfchen af, als geen andere verblyf plaats dan de holle rotzen of bomen hebbend. Wat heben de volkeren van het Noorderdeel van het Noorderdeel van het Zuiden, wie landen voor gedurige ovcrllromingen van 't water bloc: ftaan * by deze woeftheid gevoegt? De Eski-mäßers, de Wilden van de Straat Davids, van Nova Zembla, en de K.iliforniers nemen hun fchuilplaats in spelonken die de natur huur verfchaft om de mocice tc fparen, of zy makcn 'er door kunlt, waar in zy een langen winter, byna zondcr daar uit te komen, doorbrcngcn, weinig van de becften verfchillende, die zich holen graven : in plaats dat zy gedurende den zomer onder den bloten nemel onder de bomen llapcn, of op zvn bell onder enige Ilutten van vellen van zee-wolven pcinaakt. Zy moeten ucl hart zyn en tcgcn de ongem akken van de luchc kunncn, om in zulke onzachtewenden dusdanig te kunncn leven. Aan den oevcr van de Oranoko, de rivier der Amazonen, en eenig andere plaatzen ziet men dorpcn in de hicht in 't midden der poclen en mocralten. Daar grogen in doze verdronkc landen Palmbomen van een afgryftelyk hoogte, die dicht by elkander lauen: in dezc Palmhosen maken de inwoonders hunne huizcn. Zy binden dezc bomen door dwars-balken aan elkander, en timmeren op dezen grond, twintig of der voor Gieren als voor menfchen schon gemaakt te zyn. 't Is vermaaklyk om tc zicn, zegt men, met wat behendigheid de vrouwcn met haarkin-deren op de rug en. Melt pak en zak beladen, langs de plomp uicgc-haktc flammen na dit foort van neften klimmen. Dezc volkeren zocken zich niet alleen door zulke ongewone Ichuilplaatzcn tegcn de overfiromingen van water te bevi7dcn, /y dekken zich hier Sit M.J, PHmim M.t6. tit- 36. tr.lrait. I'lO. RMbtf. llijl. Mjr. dti JiMttll. lb. I f. ,jt4 Z E D E N D E R .W 1 L D E N door tegen de fchielyke Aanvallen hunner vyandeiii tegen de over> . vallen der Krokodillcn en i'y^ers, en tegen het ongemak derMa> ringuoynen of Muggen » die xicli zo hoog niet kunncn opgeveni en zonder deze voorzorg Imn onverdraaglyk zouden vallen. De Overwinnaars van Nicuw-Spanje vonden tairyke Natien die op dezc wyze huis hieldcn » die hun vecl moeitc en volk om ze tc overwinnen koltcn. Daar is in Afrika na de kuilen van Guinea nocli een van dc oude Atlantilche volkeren , Veteres genoemc , wicnsdorpen dus in dc luchc op rtuken> die midden in 't water ftaan, gebouwt zyn. De zwervendc Natien, gelyk de Algonkynen diegeen lang over- bly vende plaats licbben > vernoegen zich met zeer Inge iiuttcn tc makcn, alwaar zy in 't honderc niec hct groot getal van honden die zy de koi'c gevcn, midden in de vuiligheid en ongemak Icggcn. De volkeren die een vafte plaats houden hebben wat ruimer en duurzaiucr woonplaatzen. De huizen der eerlle Egyptenaren waren van riet en biezcn ge- bout , na het getuigenis van Diodorus van Sicilien. Flinius zegt het zclfde van de Hyperborifchc volkeren. Biezen , riet , hout , bladcn van palmbomen en de Latanus » de fchorlTen van 01m en ber- kebomcn maken hedendaags de Aof van die der W ildcn uit. Wat haar gedaante aangaat , zommige zyn rond gelyk de Taber* nakels of Tcnten der Ouden • gelyk de torens der Mofynaeciers , Tyreniers » en Paryfche Gaulen. Dusdanig zyn de Hutten der volkeren van Florida > der Natchez teLouifiana, en verfcheyde andere volkeren. De Karbecten en Hutten der Karaiben zyn ereond. De Karbet of gemene Hut heeft ontrent 60 of 80 voeten in de lengte en is van grote kruisflaken die 18 of 10 voet hoog zyn gemaakt. Op deze ftaken zetten zy een Latanus "= of andere gants rechte boom, die den top van het huis uitmaakt, hier läanze ribben of fperren an, die aan weerskanten tot op den grond reiken. Zy deken het met bladen van de Latanus, met riet, biezen of andere gewai-fen, die zy zo netjes weten door elkander te vlecliten, dat zy wel voor den regen en andere ongemakken van de lucht bewaart zyn. Maar Dc Latanus is een foort van een Palmboom, hy spruic uit een groote Idumwortels, cu is byna nooit dikker als een bccnj hy is byna van allc kan- ten even dik, en fchict recht op als een pyl, zomtyds ter hoogte van vcertig of vyftig voeten. Hy hecft rontom ter dikle van een vinger hout dat zo hard is als cen yzer, al hct ovcrige is dradig gelyk het harcjc van de Palmbomcn. In Elaats van takken heeft hy nict als lange bladeren, die open gegaan zynde van oven rond, en van ondercn gevouwenzyn gelyk een vrajer. Zy zyn aan grotc Aelen vail, die uit zekerc dradenfpruiten die den stam van den boom omringen gelykccngroFios cnzeer doorfchyncnt linnenj deze bladeren To kleinen bun-ocltjes gebonden zynde dienen om de hutten te dekken, en het vlies dat men van de Itccl haalt, is goed cm zeven, korijes, en andere kleine funilleryi-n te maken, die de Wilden onder hun koftelykft huisraad houden. Zy maken ook van hout van dozen boom bogen, knodzen, wir van zich in phiats van de gedens bedicn: Zagayen, dat kleine spitzen lanflen zyn, die zy met de hand tegen hun vyanden werpen, en zy wapenen er de punten banner pykn me, die hier door zo doordringent zyn ats otzy van faal waaren. VAN A M E R I K A. I. BOEK. 30s M:\w nadcmaal de Karbcttcn gccn daglicht ontfangen als door de (Itiir, die /o laag is dat men 'if M:\w nadcmaal de Karbcttcn gccn daglicht ontfangen als door de (Itiir, die /o laag is dat men 'if M:\w nadcmaal de Karbcttcn gccn daglicht ontfangen als door de (Itiir, die /o laag is dat men 'if M:\w nadcmaal de Karbcttcn gccn daglicht ontfangen als door de (Itiir, die /o laag is dat men 'if M:\w nadcmaal de Karbcttcn gccn daglicht ontfangen als door de (Itiir, die /o laag is dat men 'if M:\w nadcmaal de Karbcttcn gccn daglicht ontfangen als door de (Itiir, die /o laag is dat men 'if M:\w nadcmaal de Karbcttcn gccn daglicht ontfangen als door de (Itiir, die /o laag is dat men 'if M:\w nadcmaal de Karbcttcn gccn daglicht ontfangen als door de (Itiir, die /o laag is dat men 'if M:\w nadcmaal de Karbcttcn gccn GualyK vonclic bukkengen ingaankant is lict daar gcmccnlyk /ccnliiillcr, tn men moct 'cr vccl ongcmak l\ tUii v:in den rook van \ vuur dat icilei- ondcr /yn Ilamak aan* lUckt. V'c partikiilierc Iliittcn lieMicn dc/clfdc gcdaantc als dc Karbet. De viœvien (licdc/chcwonen onderhoiidcn/.c zinlyk, en vcgen vcdikwils ; de jongc liiyden docn lict /elide aan dc Karbet, cnhouilcn die jicc. Vadci' (1 1 Tertrc 7c:;t, dat 'cr bclialvcn dc gcmcnc dcur in dc Karlx'C ecu nndere i., die wat klcinder is, waar door ficcn van dc Wilden g:)at en /elfs gaan 7.011 durven. '/.y hew crcn d:it die voor (le geellen gelchikt is, uanncer /y dooi* hun lioyc/ ofWaarzcggcrs in I un bc/AVcringcn geioepen worden. De Iliittcn der lira/,ili;incn /.yn als ecn vvicg gcmaakt, en van (Ic/.elfdc ftof als die der Karaibcn ; ly /yn /ecr lang, vyf of /es Hutten niaken cen gioot dorp iiit. \ Is waar Dat cr in icderHuc tot /cftiii of tachtig perlonen /yn, in vcrfchcydc huishoudcns vcr- declt. Nict /ondcr reden hecc men aan dc Irokoi/en den naam van Hothniiotifiuiiii of HHttcvtakers gegen : indor daad /y wonen he gemaklykilc van allc de Amcrikanen. Ondertullchen komc hun dc/c naam /o /cer nict toe, of die kan 00k aan dc Huronnen of cnigc andcrc hunner buren gegen worden, die van hen dczelfdc vvy/c van bouvven j;clccrt licbbcn. V I E R D E II O O F T S T U K. DE/c huttcn hcbbcn onk dc gcdaantc van cen ton, of die over- dcktc gangcn in dc tuincn die men hcrceaitx o^wiegen nocmr> 7y /yn vyfot/cs vamen wyd , hoo;; na proportie , en lang na dc mcnigtc van liaartltedcn die 'cr in /yn. Icder h.\artl\cde nccmt 10 of 25- voctcn mccr plaats weg, de lan^te van die gene die 'cr maar cen hcbbcn, dewclke nict boven dcrtigof veertig voctcn lang/yn; icdcr van de/c huttcn rull op vier pylaren voor iedcr haartllee, die als dc ficiin en de grondllag van hct gantfche gcbouw /yn. Men plant in den gantfchen omtrck , dat is tc /etrgen langs dc twee /y- dcn en aan dc twee hockbintcn , itakcn , om de fchorflcn van dc Olmbomen vad te houdcn , en die daar aangebonden /yn met lif- fen van lict binnendc vlics of dc twede fchors van het vvitte hout. I let vierkanc opgcrccht /ynde, muakt men hct verwulf van llakcn die als ecn boog gckromt /yn, die men ook met fchorllen bedekt, die cen vaam lang en cen voct of vyftien diiim breed zyn. De/e Ichorifen leggcn cen entwcegs over elkandcr, gelyk de pannen en leyen op cen huis. Men houd /c van buitcn weer met anderc ftaken vaft , cveneens als die gene die hct verwulf van binnen uitmaken , en men ver- llcrkt /e nog met langc llukkcn van jon^e bomcn , die in twcen gc- fplcten /yn , en die langs dc gantfche hut van 't ene cnt tot Jict an- tler lopen , ^vordcndc aan het cinde van iiet dak aan dc zyden of vleu- DiiTifu ijf.iii. Irokol- fchehui- Itii. 3o6 ZEDEN DER WILDEN vleugcls door houten onderfteunt , die haaksgewyzc gemaakt , en tot dien einde hier en daar geplaatft zyn. De schorlFen worden van langer hand hier toebereyd, men fchilt-2e van de bomen af wanncer die het fappiell zyn, om d.uze 'cr dan beter af willen, en na 7.e van hua bovenite korll, die te knoblig is, berooft te hebben, drukt men ze vail op den ander, op datze een goede vouw zouden houden, en men laat. Op dezelfde wjze bereyd men de staken en het hoiit uat loc op-timmering van het gebouw nodig is, en als de tyd gek men is om hand aan t werk te laaan, nodigt men de dorpjeiigc, die men ten-maaltyd onthaalt omze aan tc mcedigen, en in minder als ecu of twe dagen fiaat het werk op zyn voeten, cer om dat vecl handcn licht werk maken, dan door de Vlyt der arbeyders. Na dat het gebouw voltooit is arbeyden die gene die het aan. gaat op hun gemak om het van binnen op te schikken en in lamer te vcrdelen na het gebruik dat zy er van maken willen. De middelfte plaats is altyd voor den haart, vvicns opgaande rook door cen gat vlicgt, dat 'er regt boven in dc hut gemaakt is, waar door bet licht ook komen moet. Deze gebouwen geen venfters hebbend, onfangen gegen licht als van boven, op de zelfde wyze als de beroemde Tempel de Kotonda genoemt, die van Agrlppa gebout is, en noch in zyii gelieel te Rome gezien word. Deze opening word door een of wee beweeglyke scharfen, die men voor of rugwaarts trckt na dat men het raadzaam oordeelt wanncer liet fterk regent of wanneer er enige winden wajen die den rook weer in de hut-ten zouden jagen, endezehe groot ongemak vcrwekken. Ik Iprcek hier enkel van de hutten die op de Irokoifche wyze gemaakt zyn, want de gene die in het rond of op de wyze van een yskelder p;e-bout zyn hebben zelfs om hoog geen opening, zo dat zy veel duifterder zyn, en Dat men er veel meer ongemak van den rookte verwachten heeft. I angs de haartiteden is 'er van icdcrkant tvvaalf of dertien voet in de lengte en vyfofzes in de dieptc, en ontrent ook zo h' og en verhev en plaats gemaakt, vvelke plaatzen van alle kanten toe- und, uitgenomen na 't vuurtoe, hun voor bed en ftoelen die-nen om op te zitten, zy leggen op de schorllen die daar aan tot een vloer verstrekken, bieze mattcn cnbontc pellTen. Op dit bed dat weinig dienen kan om zagt en Ickkcr te rullen, ftrekken v.y zich zonder andere ceremonien uit, in de zelfde kleren die zy's daags dragen. Zy weten voor 't meelle gedeelte niet wat ccn oorkuiren is, zommige evenvvel zedert dat zy gezien hoe de Franfchen doen, maken 'er van een I hik liout of van een mat die zy in elkander roUen. Die 't gemiklykft op hun lyf zyn, gebruiken 'er van leer die met harten - hair of icts anders opgt vult zyn; maar het duurt niet lang of zy zyn zo vet, zo vuil, en /.o onaanzienlyk, dat men zo morfllg als die Wilden moet zyn om 'er zich van te kunnen bedienen. De grond van deze ruftpPaatzen llaat op zyn Jioogfl ccn voet van de aarde af j zy geven 'er deze vcrhcvcnlieid aan, om gccn ovcr- lalt VAN A M E R I K A. L BOEK. 307 kt , en :n fchilt- e 'crdiiii knobbc- der, op di'ogcii, : toe op- en is om men tel- ls ccn of ;l liandcn lict aan« en in ka- llen. De ook door va^r door ;cn gcen ; Tcmpel :h in lyn or een of rugwaarts irk regent n de hut- Ik Ipreck laakt zyn , kelder ge- at zy vcel den rook ;rtien voet zo h'og lantcn toe- joelcn die- jar aan tot )p dit \kA [rckken v.y •en die /.y let wat ccn ebbcn hoe Ian een mat /yn, ge- •s opgt vuk ruil , en /.o r.yn. om 'er |n voet van keen ovci- lad van de vochtigheid te hebben, en zy maken zc nict hoger,om van de andere kanc hec on^emak van den rook te ontgaan > die in de hutten onverdraaglyk is , wanneer men 'cr over end Aaat of een weinig verheven. De fchoriTen die de rufiplaatzen van boven bedekken, en die het verhemelte van liet bed uictnaken, verilrckken hun voor kaflen en fchapraien» waar in zy voor 't oog van al de wereld hun fchotels en klein huisraad zetten. Tuirchen de bedden ftaan grote fchorf- fc kaflen, die tonsgewyze gemaakt en vyf of zes voet hoog zyn , waar in zy hun koren doen als het gedom is. In piaats van deze ruflplaatzen, bedienen zich de Zuider-Amerikanen van hangmatten, die men Hamakken noemt, en die van kosten of draden uit de boomfchorflen zamengeweven en net gearbeid zyn. Zy maken die aan de voornaatnile pylaren van hun Karbetten vaft, of aan de bomen als zy op reys zvn. Men legt 'er zeer gemaklyk in > en 't is een vermaak op 't hectfte van den dag dus in de open lucht in 't lommer der bomen te hangen. Do Karaben komen 'er zelden uit, en brengen 'er een groot gedeelte van den tyd in door met nergens op te denken. Die geen Hamak hebben, maken zich een ander soort van een bed, dat men Kabanis noemt; dit zyn verfcheyde vierkante ftokken in 't lang'en over Dwars door elkander gevlochten, waar 00 men een menigte blade-ren legt; zy veorden ook aan de vier hoeken opgehangen, en met touten die van de wortels of schors van bomen gemaakt zyn, opgehouden. De Kalbanien der Irokizen hebben van twee kanten een uit-eang. Aan ieder end is een klein afgezondert vertrek, en van buiten een ingang. In deze vertrekjes, gelyk ook als tuflchen de ruftbedden in, daar men om heen kan gaan, maken zy van beyde kanten kleine kabinetjes, daar zy, wanneer zy een grote huishoudinc hebben, hun maiten voor de jonge luiden fpreyen, of om er zich zelven van to bedienen, wanneer zy zo dicht niet meer by 't vuur hoeven te Kruipen. Deze kabinctjes zyn dric of vier voeten van den grond if, om ze van de vlooien te oevryden, waar onder zy hun provi-fie van klein brandhout leggen. Het portaal van buiten word's winters met schorfen gefloten, en dient hun voor een schuur voor 't grote hout, maar des zomers zetten zy het van alle kanten open, om lucht te schopen, veelle gedurende de grote hitte hun freyen op het dak van deze portalen, dat plat is en zo hoog niet als nun hucten. Dus flapen zu in de open lucht, zonder voor derzelver ongemakken te schrojenen tichoon men van beyde de zyden tuflchen den haart en de beden gaan kan, is ditevenwel geen gemaklyke wandelplaats: ook zitten of leggen de Wilden altyd, waar zy ook zyn mogcn, (ten zijn dan dat ze op reis zijn ) en wandelen nooit. Zy flaan zelfs alzo zeer verftelt dat zy de Europeers zien gaan en langs de zelfde voetftappen wer omlceren, als certyds de volkeren van Spanje waren, daar Strabo van spreekt, die enige Ofticieren van het Rooni-II. D E E L. B fclitf Strata I. 3.;. IJ. 3oS ZEDEN DER WILDEN inLy- "7' fche leger op dezc wyze ziende wandelen, meenden dat zy gek geworden waren, en boden zich aan om hen na huis te geleyden. want zygeloofden dat men zich llil in zyn tent moec houden) of luft hebben om te vechten. de deuren van de Hutten zyn lofle schorflen, die 'er van buiten voor hangen en boven vartgemaakt zyn. Zy weten van geen ileu- tels of Hot daar aan te doen. In voorlede tyden wierd er niets by de Wilden gelloten. Wan-neer zy voor een geruimen tyd te veld trokken, vergenoegden zich hun deuren met houte bouten voor de honden van trokken, voor de honden van trokken, voor de honden van trokken, of be-groeven ze in gaten die zy onder hun bedden maakten, of be-groeven ze in gaten die zy onder hun bedden maakten, of eni-ge verhole plaatzen van de Hut: zommige hebben tegenwoordig koffers of kittjes, andere verfterken hun butten aan de kap met grof gewerkte planken, en doen 'er houte deuren met iloten aan, diezy van de Europeanen kopen, wier nabuurfchap hen dikwils met ljhade geleert ne efl;, dat net geen zy hadden niet altyd veilig was. Zy verdubbelen hun deuren om zich van de koude en rook te bevryden, en zy maken een foort van cen twede van vellen of "vt^oUe dekens. In gewone koude zjii hun butten warm genoeg, maar als de NoordweAe wind blaail, en'het te Kanada zo een guur en bar weer is, dat de ilenen byna fplyten, 't geen dikwils zeven of acht dagen na malkander duurt, weec ik niet hoe  na alien schon niet prachtiger noch gemächtig, nademaal hun Wetgever hen bevolen had die allenig van hout te maken, en niet als de byl tot dit werk te gebruiken. Often hoogfien de zaa, voor de deuren. Hy wilde niet toelbian, dat zy zich van enig ander inibiment, noch van enig andere flofbedienenmochten, die in 't vervolg den burgerluft mochten doen krygen om zich door hechter en netter gewrochten arbeyd van 't gemeen te onderfcheyden. Hy vreesdc dat hiet uit een naar-ver mocht ontftaan, diede pracht en weelde doende influipen hen uit dezen middelmatigen en gelyken läat mocht trekken, dien hy alleen bequaam geordnet had om het gemenebefl in dezen bloeienden flaat te houden, waar Uit de ky- Ken onwirkhaar fchynen te zyn vervallen, wanneer de burgers de psilen van zedigheld overfchreyden. VYFDE HOOFTSTUK. ONze eerfte Vocrouders wierden niet gcwaar dat zy naakt wa- ren als na den val. Zy waren 'cr zelver over geergert, ma.ir zy dedcD Coea anders niet als voor de betaamlykheia zorgen, dek- kende Onden, of ran buiten gegen lleu- :en. Wan- jenoegden an 't dorp iiflheid en n vertrou- ;n > of be- of in eni- snwoordig e kap met loten aan, en dikwils Ityd veilig en rook te I vellen of a gcnoeg, 0 een guur :wils zeven zy'ervan gewapent, ers zynzy ook zccti liet prach- ivolen had it werk te Hy wilde , noch van len burger netter ge- [y vreesdc en wcelde lyken liaat ad om het nit de Ry- aurgers de « • a^st^^M, ^'^- naakt wa- gert, maar ■gen, dek- kende kend God I) zondt te del voor hun oj hun la| ticn, bleveni nige tcilte bladcd Inpjcs.  onge-makken van de lucht niet konden bevryden. Naderhand mr'.kte God hun rokken van vpllen, zegt de Schrift. Adam en b.va bce-zonden zonder twyifel hunne kinderen in 2ich op de 7clfde wyze te dckkcn, en deze eerbied voor elkander te hebben die hen niet voor dezclfde fchaamte blootflelde, die ly gehad hadden, toen hun oj2;en na den Val geopent wicrden. Maar het blykt niet dat hun latl of raad in 't algemeen gevolgt is. Enige van de ruwfte Nation, voornamentlyk die gene die in de h?ctile geweften woonden, bleven in een volkome of byna volkome naaktheid volharden. E-nige andere dekten lich niet beter als de eerfte mcnfehen op het eerlte ogen Blik dat ty fchaamte gevoelden, gebruikende niet als bheren, porcelein, schorilen van bomen, en enige lichte dunne lapjes. De meefte dachten dat het genoeg was "t gegen de zedigheid konquetzen te verbergen, 't zy dat zy uit luiheid of gebjek van Icliranderhcid verzuimden hun nooddruft te hulp te komen, 't zy dat zy van kintsbeen af de ongemakken van weer en wind gewoon zynde; die hulpmiddelen niet dachten van noden te hebben, die men zich naderhand tegcn het weer verichaft heefc. Dit zal zon-der twyftel vremd en byna ongelootlyk wy niet noch ten buidigen dage volkeren hadden, die heel of by na heel, naakt zyn, in ruwe geweften, die ons noodzaken. om te geloven 't gegen tegen de waarlchynelykheid aan zou lopen, zo het niet door hun voorbeelt gellyft en bewaarheid  gel'pannen heeft, dass weder zonder twyffel eerft lang na zyn tyd uitgevonden is. Men kan byna niet twyffelen of de Faunen en Saters zyn huni gedaante aan dit Hag van kleding verfchuldigt. Dit foort van on- gevvone fchepzels met hoornen op ""t hooft , boksvoeten en ftaarten van achteren heeft niets wezentlyks , en is zyn aart niet als aan de verfiering der Dichters, de Zinnebeeldige uitdrukkingen der eerfte tyden, en de onwetenheid der latere Eeuwen verfchuldigt, diedus ware menfchen vermomt hebben , welke zonder twyftel minder beeftelykheid aan zich hadden als die gene die hen zo vcrftert hebi len. De Volkeren van 't gevblg van Bacchus, dat is te zeggen dc meofchen yan de eerfte tyden > kleedden zich met diere en voor- B ^ nAOienij ■.^■- lA. z. Rb. I. li 317 ZE Dfi N D E R W I L DEN D'.ta. Sit. I. I. ^.11. /. 189. namentlyk met bbkke-vellen. De hoorncn daar van maakten zy op hec noofc vaft als een cieraad, 't geen ik zclfs on/e WilJcn hcl> zien dragen. 2y knoopten dczc vellen op de borli aan de voorlle poren vaft, en lieten do achtcrlle met de ftaaic hangcii. Deze mani van kleding van den Dichteren aanlcyding gei!;evcii hebben om 'croons eenzinnebeeldige fchildery van te geven, gciyk zy ogenfchynlyk met de Centa.uren gedaan hebben, omonsvolkc- ren uit te beelden, die het ecrllecn middel vonden omdc pairdcn te temmen, en ze na den toom te doen luifteren. Deze l-'ichters hebben nooit gelofc'dat 'er een jlag van fchep/els was half mcnlch en half paard, of wel half menfch en half bok. Maar de fchryf- aart en de fmaak zelfs der eerftc eeuvven was voor de zinrpclingen en zinnebeeldice figiifen, zy fchpten vermaak om al het gcen v y te zeggen hadden onder fabclachtige denkbeelden teverbergen, als zo veele raadzels die maklyk van die gene Voor zy Ichrenbegrepen wierden, maar die de gene die te laat na hen gekommen zyn niet wolgenoeg begrepen hebben. Diodorus van bicilien van den God Anubis frekende, die Egypte onder de gedaante van een hond aangebeden wird, en van Macede, die ook onder de gedaante van een Wolr cxxit wierd, zegt dat de cerfte een krygsheld was, wiens klickin en hondel beftond, en de andere ook een beroemt krygman, die met een Wolvevel omhangen was. De zelfde Schryver verz'kert het zelfde 't geen ik ten opzicht van de Centaurcn gezegt heb. Men vind op de oude gedenktenkens gedaantens van Anubis met een hondckop, of wel met een menlchen hooft, daar cea hondckop over been hangt: Jupiter Hammon onder de gedaanten ik ten Ante van een Ram, of wel met een Kamskop op een menfche licham, of erikel met Kamshorcns, en met de huid van een Kamskop. 't Zelfde vind men ontrcnt Ifis en andere h'gypiifche Godheden. De Horens waren oudtyds een teken van macht, fterkte, en bet opperfte gezag. Verfcheyde getuigeniflen van de H. schrift en van de Heidenfchc Godgelecrtheid bewyzen ons onweder-spreeklyk dat dit het algemeen denkbcelt van de Oudheid was. De Horens van de Godheden, van de Oofterfche Koningen en van de Keyzers, die dus verbeelt heben willen zyn, heben geen an-dere betekenis, en zonder zo vcr te gaan, de horens van de helmetten der Hertogen van Bretagne en van verfcheyde familien van Duitsland geven te kennen dat het noch nict lang gcleden is dat tien in Europa dach gelyk de Ouden gedacht hebben, en gelyk men noch hedendaags in Amerika denkt, en in 't byzopder by de Irokoizen, daar het woord Gannagarotwi ( van Onn Gravat, dat een hoorn betekent gemacht zynde, "emand verhefen." "Maken beduid." De Griekfchc en Romcinfche Schouwburgen hadden tot het laatte toe de kleding der Saisers in haar oude eenvoudigheid behouden, en de rok die men Satyrka niemand was niet anders als een Bokke of Luipaards vel, dat men Pélis Hinnulei', IjakvTrae, Fiirdalis, Ch/amis Florida, Purpureim Pallium, renabuliun Dionysiacum nocmde. De Sjrma van de ToneelUukken was ook ccn "lange mantel van bontwerk, de opfchik def xiithcemfclie Konin, die ons noch door den koninglykcn Manic! der groonde noofden  Sandanis genaamt, zich de ongunll: van deen Vorrt op den nals, om dat h.y hem cen verstundigen räd gegeven had, maar die met des Ärzte hecrs -ucht niet over cen ilemde. Want om hem den oorlog tegen de lärziaen, die toen als Wilden lecten, af te raden: n C/rote Vorft, „ 7-cydc hy tegen hem, gy gaat volkeren beoorlpp;en » die niets, anders hebben als lerc brocken en eenige vellen waar meS zy „ yichbedekken, die in dorrc fchrale landen levende niet nutti- 5, gen 't geen zy wel zouden willen cten, maar 't geen zy krygea 5, kunncn, die niet anders als water drinken, ei 't gebriik van „ den wyn n Eindelyk, die niets goeds hebbende, u ,j niets aanbieden dat gy winncn kunt zo gy hct geluk hebt vait „ hen te overmeefteren, daar gy overdenken moet dat gy oncin- ,, dig veel te verlie^en hebt,20 gy het ongeluk hebt van over- „ wonnen te vsrorden. Tacitus verzekert ons dat de Duitfchers geen andere klfiercn als niige vellen iwdden. Herodotus verzckert hct van de Afrikanen, Varro van de Galliers en Harden jVirgilius van de Volkeren van Secythien en Thracien, Arriaan van die van Indien, en Diodortis van Sicilicn verhaft hot ook van de Egyptenaren. Na dat men zelft bet gcbruik van Linnen enWolle lloften uitgevonden had, lict men niet na zich noch cen langen tyd van Vellen te bcdienen by de Volkeren Die in hennip, vlas, en zydearbcydcn. Ilomerus veibeelt Ossen overal zyne helden met Leeuwen, Bercn. "Wolven en Geyte vellen omhangen. 21elfs Paris Alexander, daar hy een verwytde von maakt, had voor alle opfchik een Luipaarts vel. fcU "venwel willen Helena, Penelope en de andere Griekfche en Troja.infche Vrouwen zeer wel te borduren. Men had al vroeg de kunft gevonden om deze vellen zacht en handelbaar te maken, die zonder toebercyding hard moeten worden, inkrimpen en vah geen gebruik zyn. Men lict het haft van de beeflen die een zacht en warm bont hebben daar aan, maar zo hat en borftelig v^as deed men 'cr het schoon van beyde kan-ten af. Men gaf 'er behalvcn dat enig cieraad aan, 't zy door de way van fnyden, 't zy door de figuren die men 'er op maalde, 't zy door de verwen die men daar aan te koft Icyde. De Volkeren van Lybien schon de eerfte geweft te zyn i die deze kunft ingevoert hebben. Dit geeft ons Herodotus door deze woorden te verstaan. „De Grieken hebben van de Numidifche „Ly Bianen de kleding de dee dee van de Miner-belden ont- leent, met dit onderfcheydi dat aan de Egern van de Lybiaan- fche Vrouwen de hangende franjes geen flangen zyn; maar fini- pele leertjes; voor 't overig zyn zy na het zelfde fatzocn geben, en de naam zelfs geeS te kennen dat de kleding der Mi- li 3 nerfi Morii. (itrmait. lUrtd.l. 4.«.l8<> Virfjl. I. Georg. VuTro Ilk lirei Ruftic: lib. 8. Died. Sit. Uk. leap.j: y id.de hisTifq- quutum Ih Itoiif. iHlHi.fi "^tm. Deter. Jlkx.tk AlcAond. Home. Iliad, ii 8. tHttd* Cam-- 3IX ZEDEN DEK WILDEN Nerf-belden van de Lyhianen is gekommen. Want de Vrouwen van Lyhianen trekkenn over haar klcderen Exeht, dat is tc zeggen toebeereyde geyte vellen * die franjen hebben en rood geverft zyn. Van de/.c Egeen, dat is tc zeggen van de/.e Geytevelltn zonder liair, hebben de Grieken den naam van Egiden gehaalt. Du Ryer heefc zich in zyn overzctting veigift, leggende hct woord Egis door I'chilt uit. Want I'choon het gebruik die %voord heeft afgezondcrc cm het fchild van Pallas tc betekenen , en dat men ""er in der daad dezen naam aangegcven heeft , om dat de fchildcn dcr Ouden met het vel van ecn bok of enig ander dier ovcrtrokkcn waren, is 'er evenwel gcen woord in het Grieks dat cen fchild betekent , en op deze plaats word daar cok geen- (ints van gchandeltymaar allecn van den Rok dien men over de an* dere klederender Minerfbeeldcn heentrokj't geen klaar blykt iiit de befchryving die Herodotus vande kleding der Vrouwen van Ly- bien maakt , die hy zegt tc cneraaal de zelfde te zyn met die tier Seelden van Pallas, met dit enigonclerlcheyd, dat de klederender Vrouwen van Lybien geen flangen of gedaantens vanhangcnaeilan- gen hadden > maar alleenig franjes en Iccrtjcs. Men zou miflchien kunnen zeggen dat liec woord Egis op dexe plaats een fchild betekent, om dat in oude tyden zo ver als men gaan kan de Kok > daar de Mannen zich mee bekleeden * hnn ook tot een ichild diende , 't geen ik oict loogchen. Want in der daad Apollonius van Khodus vcrbeelt ens Anceus, een der Argonauten, die dc rechtcr hand met een by! wapenende en met den linker arm zich met een zwartc en ylfelyke beere-buid dekkende , vol wocde aan komcfluiven om de Bebryciers te beilryden ; maar dit word door geen gewoonlyk fchild verttaan. 