Willem Christoffel Berkenmeyers ... de onveranderde a. c. toegedaan, getrouwe herder- en wachter-stem aan de Hoog- en Neder Duitsche Lutheriaanen in dese gewesten, eenstemmig te zyn vertoont met twee brievan en andere redenen Lutherscher Heologanten: ... 1728
Berkenmeyer, Willem Christoffel.
Minister of the A. J. at Curia. Accordeert met jyn Principaal, 't welk getuigen 1728 den 13 May, op Loonent horg, in the gun: y Yan Alban 9. Samuel Ten Broek. Ir zyn die twee Brieven, myne Vrienden, dewelke myn Wachterſtem rechtvaardigen, en U L. overtutgen tonnen van 't onwettig Beroep, waardoor Van Dierenlich tot eenen verley dende Herder, onſe Gemeenten tot verſtroide Scbaape n heeft gamaakt. De onwettelykheit 9285 Beroeps, waorop 't Auiſterdamſcbe Beſluit ſpeelt, is onwederſpreekelyk. Want hy heeft ſelf, zynde een Snyder, en beſtedende {yn Tyt aan een Ambacht, maar niet om de Godgeleerdheit te begrypen, inzedronzen, met vercierde Woorden, als dien D. Ba bm gelonden, noclitans niet gepromoveert zou hebben: Met Wan-order, een Beroep verkrygende, alleenlyk door 't Volk te bekonten, ſon-der B proeving en Toſtemming, veel meer met Afkenrin Zu verzeu: Conſiſtorie; de Beveſtiging ſoekende op redelyke wyſe: Met Vertoon van een openbiar Looper en Huurlin?, Want van Stozhary, die hem de Priefter-kap genzaid hadden, weg-gaande, ekt hy employe onder dic op de Kamp; daarnaa te Nieuw Fork; ſelf Är de G e eee en hier door de N Mande gedroope n zynde, op Hakkingſak; eindelyk (hoe-wel hy is noch'niet aan 't inde vande Wereld) onderkrupt hy ook myn Albaaniſche Gemeente, Wie dat cen Godde: lyke Sending en Berocp wil heeten, die mag met meerder recht cen Ondier of Weerwolf voor een Menſch Houden. Van ſyne onwettelyke Beveſtiging getuigen de Heeren Smee- den: Niet willende sich bemoeyen met een onbequaam Man te beveſtigen, op dat ſy L. niet Dee lgengotſchap mögen hebben aan de Ergernis, Scheuringe, en Grouwelen en On:hcilging des Goddelyken Naams, dewelke geene als warlichte Gods Mannen voor uit- en wy ongelukkige voor Oogen ſiende, beſuchten. Wat zoude ons dan beweegen dit Getuigenis te verwerpen en met aan te neemen? Is al- leenlyk Van Dieren infallibel, al andere Menſchen Leuge- naars te konnen maaken? Is het waarſch ynlyk, dat al die Mannen, haare Conſcientien souden uit de oogen geſet hebben, en noch ſetten, en om uwe Zielen van heil te beroven, haare Zielen in de rappoeſe geeven? Eertyts heeft hy plegen te pochen over een onmiddelbaar Beroep, even dat Brand- merkt hem een Dwaal-geeſt te wezen. Wanneer en waar heeft hy Christus geſiien? Woaar z Wanneer  Taalen te ſpreeken > En wat Beloften zyn daar van, op onſe Tyden en op ſodaanige Loopers paſende? Immers had hy niet behoeft fo veel moeite neemen, om gelyk andere Leeraars en door hen beveftigt te worden. Of hoe? heeft Hinkler verklaart en onmiddelbaar beroepen Biſchop te wezen, indien hy Van Dieren gepromoveert heeft, den welke ordentlyke beproefde Leeraars afgeweſen hadden? Wat was dan toch de rede, op nieuws met de klap te loopen, om deBeveſing by F118) Vry wel schryft de Heer van Seckendorf noopens des Schoen-maakers Iacos Bohms Verdeediging (r12) es heiſet in summam: _* Joren « fie Moſen und-auferſtunde. Geſchaveige wenn ein hand werks- Mann mit gants © neuen und gez.wungenen Auslegung en der Schrift (die Welt reformiren wil, * und. fich weder mit klaren Zeug niſen godlichen Nord ts, noch Nund eræper hen * legitimieren kan, Do. Lidman [119] en Falle, zalgr. [120] te. 5 Wy zyn alle Geeſtelyke Prieſteren; dat is Wasrbeit Doch hoe kan darmede t openbaare Predikamt vernietigt zyn? Heeft onſen Heiland niet geweeten, t Leeramt in- ſtellende, wat deſe vreemde Grieken weeten? Wy zyn, dat is noch meer, in ſeekeren ſin Biſſchoppen. Sulks toont uit Heb. XII. 15. X 24. Danhaner, [I 1] Es iſt (ſeyd hy) ein jeder Chrét al Bücken, sie neben denen Menſchen. Ein jeder Christi ist zum Biſchopf geſetst, denſelbigen vor æeitlichen und ewigen Schaden wen, sodaaniger wyſe kon Van Dieren droomen, een nie we Paus te wezen, ſchon van de  Hand op geſicit: © Als er von Penſylvanien zurücklamme, nachdem er da, auftine unordentliche tungeziemende weiſe von einem alten Pfaltziſchen Prediger, or diniret, und mich an der Raritans fand, er suchte er evenwoh! mit vielen ſcheinheiligen Reden und mich brauch des Nahmens Gottes, o% ich I. F. ihn nicht wolte ordiniren, verſchätig gende, das er ordiniret (welches er vor recht und woll gethan, erkent) und als er in Vork kahm, lies er mich dabey, das er nicht ordinirt und als ich darnach es erfukr, und ihm vorhielte die Falſchheit und Mibrauch des Nahmens Gottes, die er an Ra- Titans, da er mich so erfukrte ihn zu ordiniren. begangen, nat er zuleis. Über bei Strafung mich um des Bluts Christi willen um Vergeburg gebeten, © sagende, der Teuffel habe ihn verblendet, er konne Put ige Tiranen * druber weinen, das er das gegen mich, der ihn liebe ernwieſen, gethan habe” Die Geeft. aryver! Hier belydt by; z wat geeſt hem openbaaringen toont, en uyt hem ſpree kt. Ks Koninkryk. 121) Wat en Garvin te wachten? Pretendeert in tegendeel Van Dieren een middelbaar Beroep te hebben, een Lutherſch Predikant te wezen, gelyk te be- ſluiten is uit ſyne peogLngen om naar hedendaagſe wyſe be- veſtigt te worden? So tend hem te toonen, dat ſyn Be- roep en Beveſtiging volgens de Order van Gods geopenbaar- dle Woord, en onſe Symbolſche Bocken geſchied was. Maar indien 't hier aan alle Kanten met Van Dieren hapert, als cen die van Jeugt op niet de Godgeleertheit maar 't Snyder- of Silverſmids. Ambacht geleert heeft; die niet met de Eerſte Vingeren aangera Akt heeft, wat op hooge Schoolen At word; die geen Lettertje te toonen heeft van voor 2 Confistory beproeft te zyn; die zynself heeft in- gecheed door een onnooſel Volk je te bepraaten; die van eene Plaats en van een Volk tot het ander loopt, blyken gevende of eenen veranderlyken God of geenen te gelöven, gegen Religie toegedaan te 78 naar deſelve gelykten Scharwenſe] te gebruiken. So is middag-helder en ſonne-klaar, dat N Beveſt; ging fot t heilig Ame  konige und Potentaten der welt trachten unter die Fuſſe zu treten. Erstlich fie nuhr ihr zeiſtliches Privat-Rorikum zu he haupten, und das Miniſterium zu unterdrucken; haben fie das weg, so folget weiter, das fie auch Ronige für Cod zu seyn mußen. Denn es heiſt ein Konigliches Privat-Rorikum, das Petrus 1 Pet. 2. Lutherſch Leeraar onwettig e is, al had hy een Commiſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſ De Zaak leid voor uwe Oogen, gy kont, ſo gy wilt, oor- deelen van de Eenſtemmigheit met Gods Woord. Wilt gy dat ook verwerpen; daarom dat 't Van Dierens gedoen af- keurt? Sommige {yn fo verre gegaan om te ſeggen : 80 Van Dieren met gepromoveert was, ſy wilden hem aan de Noord [122] laaten promoveeren, Die geene bedenken niet, wat ſy ſeggen of doen, Predikanten beveſtigen heeft meer op, als 't ſpreekword ſeyd: *Is fo licht te doen, als de Hand op t Hoofd leggen meer dan de Kap vouwen en den Hond op tt Hooft leggen, Wat Kapelletje zal voor ſodaanig Paap paſen, of wat Raſp-huis voor ſodaanig een Biſſchop? ja dieslyker, hy koope ſpek ſyne Documenta te beſegelen, en nielde - ——— „* * „ i a HS * tl 4 8 * e * — a [rz2] In Noord- of Nieuw-Englärung zyn twee Preſbyteriaanſche Hooge ſchoolen, als d' cen te Nieuw-Haven, in 't Eraafſchaft van deſelve Naam, onder de - ——— „* * „ i a HS * tl 4 8 * e * — a [rz2] In Noord- of Nieuw-Englärung zyn twee Preſbyteriaanſche Hooge ſchoolen, als d' cen te Nieuw-Haven, in 't Eraafſchaft van deſelve Naam, onder de . Vereinigde Colonie van (Connecticut. (ti1) Doch deſe Academie is nu ontrent twee of vier en twint ig Jaaren geleden te stand gebracht, en begint nu eerſt befaamt te worden, De tweede Hoogeſchool is dat Collegium te Neuw-Town, naaderhand om dic redens wil Cambridge gebecten, acht Engelſe Mylen van Beſton, in 't Grafichaft Middel.x. (ui) Hier toe is t Begin gemaakt Arne 1630 Hocwel de vast ſtelling door Gou. EET | vernoux —_—_— — n „ T7 geh. Hier is een Proefje, L123] waruit; is 't dat hy ieeſen of verſtaan kan, hy mede gelyk als met Ellen 3 meeten mag, dat hy een ſo langen Neus aan de Noord, als aan de Suyd komen mogt te krygen. Maar dan ſo ta al even veel is, ſo mogt hy denNeeger Do. Syn Copalations- maat daarom verſoeken. O blinde Wereld, Th ſodaaniger wyſe voor Waarheit verklafren moeten, t geen fy hen | felve belaüt hebben, niette zullen gelooven waarachtiv te Zyn. Noch een ander is Wyſer, voorgeevende, Hinkler zy door Biſſchoppelyke Macht geautoriſeert, Predikanten, so mede Van Dieren te beveſtizen, Dat luiſtert nauw, wanneer daar by gevoegt word, van tee Eiſſchoppen geautoriſeert, Want tot een wettig Predikant te beveſtigen is een eenvuldige Autorizatie genoeg. Schier had ik geſeyd: Sy liegen als of le Ur 24 | A wo ſongen. Dat is by gevoegt word, van tee Eiſſchoppen geautoriſeert, Want tot een wettig Predikant te beveſtigen is een eenvuldige Autorizatie genoeg. Schier had ik geſeyd: Sy liegen als of le Ur 24 | A wo ſongen. Dat is by gevoegt word, van tee Eiſchoppen geautoriſeert, Want tot een wettig Predikant te beveſtigen is een eenvuldige Autorizatie genoeg. Schier had ik geſeyd: Sy liegen als of le Ur 24 | A wo ſongen. Dat is by gevoegt word, van tee Ei� Op myn 5 vernour en Counsell 1640. refthicd is. Een n is genaamt "het Hir- vardſche [P. 66. 156.] het ander Stouzhtonhall, [p. 125.), miſſchien voor de *f:dizanen, dewelke hier den Gradus vin Baccalaureus en Magistratur aanneẽ men. Van 1700 aan is men befig geweſt, cen Boek-ſaal, en Mediciniſch Tooneel aan te leggen. [p. 119.] Eindelyk heeft dit Collegium een Diploma ver- kregen voar Doctorte te maaken. En hoewe! in Mr. Viſchers GrosBritanri- fenes America (1710. 8) daarvan ik my bedient heb, p. 173. aangemerkt wordt, dat buytens Mr. {creaſe Mather, niemand tot Doctor Se promoveert 27 2 80 38 uyt 't Catalogus corum, qui in Collegio Harvard ino, quod A Can- tabrigiz Novanglorum, as Ann. 1642. ad Ann. 1727. alicujas gradus laures 2 tooubaar, dat deſe D. Mather, die Creſcentius Mather, Socius, Re- for Præſes g boemd word; Ann 1656 Doctor ge promo veert 27 maar voor hem en Ar 1642 hebben alreeds Benjamin Wood>ridge, en naa hem Anno 1678 een ander Cottanus Mather. inſgelyks Anse 1700 Timticus Cutler deſe Eer genooten. By is it Getal der gene die alhier ge prowavegre dad 'degroot op 992. (wit) [+23] Om redons Hille gaat verder en fiet de, Any ting Cx1 1). Fa 24 Peſchaamt zou ik wezen over ſ OdanjRe: lets ve te gebruiken; maar 't is om hem te beſchaamen die Vinder daar van is, en Voorpleyter. Den Herr Carolus Tuynman heeft Lof en Roem verdient door ly „ne ernſtige | En 8 a N —_— * —_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_ ly k als p. 154. en elders te pass brengen: Of dat niet heeten mag Gods heilig Woord'miſbruiken, wan neuer hy p. 129 den Vyngaard O. D. A. Hyden, een aardig Paſehnaam en- de Bruid- leiden, t welk tt ſelfde ſeyd, cen Werk der Daijternis noemt, Ten minuten kan ik niet verkroppen, dat hy fulk lelyke Bullebak van Spreek- Wlen aanhaalende [z 11] dus beſpottelyk naa den Ohorſpronk vraagt. Al- ſchoon ſodaanige belachelyke reden den Luther ſchen tot Sat isfactie dienen. By vraigd Zoude het seien op de waardigheit, om dat de Toonen der Luther ſche Kerk-gefangen raſer geſongen worden dan d5 one? Of xoude het Werren om dat dis Wysfen aangenaam zn? Ey lieve, is dat niet vry wat Cycloop/ch beſlooten? Wat aangenaam is dat, zyn Leugens: Wie ras ſpreekt die liegt? Wy fingen de Pſalmen Davids in onſe Nederdu it ſche Kerken; konnen die tot Leugens veranderen van ons gefongen worden, meer dan wanneer ſy van andere geſongen worden? [biz] De Hoogduitſche Gereformeerde fingen ook ras, en almede gemeenelyk onſe Liederen; dit bruikt geen Pewys: Veele der Gereformeerden hebben baar met ſonderlinge Ver. ©troolling bedient van Luther ſche Gefangen, wanneer ſy waren om den Geeſt te geeven. {[ci2] May dan in den Mond der Gereformeerden Waafheit wezen, wat Leugens zyn in onſe Monden? Of is t, ſeyd den Heer Tuynman verder; ow dat de Leugens noch vroom willen ſchynen! Dit is ſo lelyk en onbeſchoft geſprooken, dat ik 't niet uit pluiſen mag. Hy mag dan onſe Liederen voor Leugens achten, en die goede Leeraars pryſen, op de welke paſt 't geen er volgt: Leugenaars xyn goede Faapen, Ke. Doch wanneer hy vervolyt: II laat andere dit beter raaden, ſo geeft hy 't op, een poede Waarſegger te wezen. En ik denk dat Sirach het beter heeft geraden, dan den Heer Tuynmaa. Men liegt gern van de Lieden ſeyd die C. XIX. 15. So my very fine Kanttekeningen daar op te maaken, ik zou üten, op de Lieden, namently k op de Luther, che, Boewel voor een Kanttekening van de LXX. Overſetters mout ſy niet paſeeren. Echter is 't Waarheit, en 't gaat al meer ſo als Do. Dez. ius te Rotterdam klaagt: dann! Dat aan ons dikuyls, ſo wel van onweetende. als quaadaardige, fulke Stellingen, gevoelens en Leere worden toe gedicht, en ten Laſte gelegd, die wy nochtans nooit. hebben gehad, wel min in-onſe Synboliſche Boeken xyn begreepen  * 1. 8 EZ 3g '* SH.» 70 * ONS. 6° 4 q 4 pf # a 7 [4 +-L 5 - 4 4 * 8 _ ie. 5 * =) .: 3 » e « me; '1 Te GOIN 2 W % N ro?, « 4 7 UG I OA eee 4 Win Tk nt STING Wo | KM 7% Y i p Ger - s 2 AT ROSS Ts 2 K r „ 5 dat Van Dieren, it Avondmaal, 3 voorgeſeyd, uitiledley- de, aan jemand in t Kamer-kapelletje geroepen zynde, een Book van Lutherus getoond had, by oogenichyn bewy ſelde, dat Lutherus op de ſelve wyle, gelyk als Van Dieren, het Brood.gebreoken 2zcu hebben. Doen daclit ik, de Satan was gehee! los geraakt de Were ld  verfoeiende en ver werpen. Hy vier vier ein wys Man g-hou- den die de Lutherſche uit gekreeten heeft als niet geloovende, Dat Car tus ten Hemel xy gevaaren. So veel ſeg ik tot een Staaltje. En my toe- grauwde onder meer dan vier Oogen deſelve, wy gelooiden geen Goddel y- „ Kerzte Verkieting; verkiet, had ik ſeggen mogen, ſodaanige gelyk Je Arminius beſchryft [e612] 80 is 't aller gemeinenſt, den -Luther/chen die van ons ſo klaar en openbaar en duiüendmaal verworpen Conſubſtantiatie {fr2] aan te wryven: Geloovende een waarachtige [E12 weſent ly ke Tegenwoordig.-heit van Chrifins ons 't Brood in tt Sacrament neemende, te ceten geeft, Cn waarachtig Lighaam zy: 't welk van alle die dit Sacrament -gebruiken waarachtig gegeeten en gedronken word, ſo als 't de Verholentheit van dit Sacrament en 't Verſchil der Hemelſche en Aardſche stoffe vereiſcht. Al dit, volgens (1) de Woorden van Christus, die sich Licham in dit Sacramental te Eeten, en sieben Blut in dit Sacrament te Drinken ingeilt en bevolen beeft: Want daaruit mag men aldus bezüglich; Gleich wie der Leib Christi und sein Blut mit Brood und Wein durch die Norte der Stiftung im gebrauch des heiligen Abendmahls verein und als werden fie auch h empfangen, gegeben und getrunten. Nun aber, find. 2 Leib und Blut mit Brood und Wein durch die Norte der Stiftung im Heiligen Abendmal vereinigt, nicht leiblich, naturlich und menüchlicher Verwaltung und Sinnen Stärke; fondern Ca: Famentlich, und uns unbbeg freiflich. Trowe Ken d.r Leib und Blut Christi mit Brood und Wein im Abendma klagen und getrunken; nicht leislich, naturlich und menüchlicher Verwaltung und Sinnen Begrifflich; fondern Ca: Famentlich, und uns unbbeg freiflich. (b2) (2.) Volgens de Verklaaringe des Apothekes, die sich Ks te zullen geſchieden belchryft, door dat het Bloed zy de Cee nſebap en m:dedeeliig van C. Liglaam, en de Wyn 27 de Gemeen/chap erde - Mededeeling yrs Flo as. (ir2) Eu (3.) vo!gens 't alg-meene Chriſtus Jeſus: waarachtig Cod en de waarachtize Cod Almachtig is. Went waarachtig Cod en de waarachtize Cod Almachtig is. Went waarachtig Cod en de waarachtize Cod Almachtig is. Falkner in Curienſe Nachricht von Penſyluanien p. 56. ſchryft: Die Leute albier inggemein verſichen so viel von der Krankheit menſeblichen Hertsens, das fie wissen, wan auch der Phar. Er Krank is, ſonderlich wen er unordentlich Krank wird. Däher dan auch  niet mice e van  acht voor uit den Wind op; geſnapt; by aldien ſyn Promotie meermaals geſeyd is onder Jan Balhoorns Handen geweſt te zyn, Zzon- van Hinklers Avtorizatie ts reppen, nochtans heeft y die Proinoite onwettig, verklaart, indien hy na der Hand geſocht heeft by andere op nieuws promoveert te mogen worden, Hinklers Promotie verbergende: en indien hem noch onlangs die vertrooſting ontſnapt is, De Sch¹. y dan by Hinkler, die hem onzwettelyk promoveert had, fo onwertig ware. UI 29] Ja Wat noch meer is, wie kan ſegen, dat Hinklers- Autoriſatie het Segel draagt, of ſyn aan van Dieren geuſurpeerde Beveſtiging wettig zy gedaan 2: Hinkler ſich ſelf daarop ſchamende, en hem gepromoveert te zullen hebben ontkennende, cen Geval van Nood vercie- fe wreeken, om dat men deduchto heylige Dingen niet teylielyk handelt, en de sielen dus gering acht, die Gods Soon "Om te doen, al. "Tgeen hy gedaan heeft; volgens t Getuygenis: van Chryferromus. (m12) De Schande is daarin befiaande. dat, indien men 't ney lig Amt niet meer in waarde houdt dan dus lichtvaerdiglyk te werk gaan; elk een denken moet 't ſyn Broederen van gelyke kappen, hy die de Beveſtiging voorneemt, en ſulkeen die beveſtigt wordt. Elycerius de Kayler heeft nient alleen, onwettipg berocpene, maar ſele een onwettige Beveſtiging: onderneemende, en dartoe hand leenende, uytgebannen, (n12) 11289 Want ſodaa nige Sly kers ſyn gelyk zan die prinkhaanen der Feyptenaars den blocyende Staat der Kerke Gods yerdervende. (012) {129] Maar goede Meiſter Van Dieren Dat boudt niet Steek, te ſeggen Wat gaa? ons dat aan? Sie gy daarvooer toe. Hy die u heeft ingekrüvt; heeft 't grootere ſonde; (p12) Edoch js uw verſchooninge. een aanklaage ende weg ter vertwyfeling" Volgens: "Vonnis yan Chryſoftomus (q12) noch meer in N (y6). I 102 | rende; *ulks dat by bevegnet te worden niet had nee gehad. Do. Lidman 't eerſte met Eede willende bewahrenden, fo laat ik aan wyſer Menſchen over te oordeelen, of op diergelyke Praat een Kerk te bouwen is, en of een Chriſtelyke Gemeente, en derſelve Voorſtanders, die over- weegen wat Zielen der Menſchen zyn, hunne Conſcientie gerußt mogen ſtellen over de wettelykheit eens Leeraars die door ſodaanige Praatjes word ſtaande gehouden tegen heldere Reden ende Beſluiten van E. E. Conſiſtorie. Be- denkt doch, Chriſtenen! dat gy L. Gods Woord verwerpt, naar 't welk de Beproeving 18 ab Dat gy de Kerk- orders, dewelke in ſodaanige Ongerege eltheden niet gedögen, bruſkelyk overtred; dat gy Eerwarde Gods Mannen in 't Aangeſicht laaſtert, als de Coddelyke Waarheit en Eer, hunne Conÿcientien en. Amts- plicht, uwer en ander Zielen Welvaaren uit de Oogen ſettende; dat gy L. eenen Autocri Ton, een ſich ſelven Verdocmende rechtvaardigt, en voor ſtaat die hem ſelf verwerpen, maakt, door uwe Conſcientien te verwarren, uwe Relizie verbaassterende, uwe Gemeenten ſcheurende: dat gyuwe het onwaardeerbaare Pand van onſe L uutherſcbe Religie tot een Vrybuit geeft, alle 'Swermerye de Deuren openende; Dat gyuwe Kinde ren in 't] Cevaar sottort, van meer grootere Dwaalingen; dat gyuwe Kinde ren in 't] Cevaar sottort, van meer grootere Dwaalingen; dat gyuwe Kinde ren in 't] Onheil dat onder ons gefstookt is, het toekomende niet ſtuitende, al het Onheil dat onder ons gefstookt is, het onder ons bedryf met een Oog van Gram-schap en Wraake, is 't dat gyuwe L. niet van Sin, van Daaden wilt veranderen, bedenkende wat tot uwe Vre: e de dient. 80 gewis als de Onwertelykhei deſes Van Die- rene betoogt, en middag helder in 't Licht is geſtelt : So geſtet maakt gy L. U deelachtig van ſyn boſe Werken door hem verder voor te fiaan, en al ſyne Voorpleyters en Blanketters. 1 e Ten 139] Siet 1 Tin. V. 22. Legt e has? de We op, maakt U oo niet Acelarhtig vreemder Sonden. En dit Woord gaat alle Chriſtenen aan, 't geen v leeſen, 2 Joi. v. 10. 11. Niet zoudet U verſtouten de Wetten van Gods. Huiſhouding te overtree. Den. Waarmede overreen komen de Woorden van Th. Gro/g:haurr, ſeggende: © Unordnung in der Kirchen iſt nicht aus Gott, ſondern aus dem widerwertigen, welcher erſt die Kirchen-Ordnung im Paradeis aufgelösse. Er billet großen H-rren Biſchopfen, und # far even ein, (merkt dit Bifſchop Hinkley, en Pfarheer Van Dieren, en die wyler zu willen als andere) es /chade nicht, das ein wrinig die verfasst⸗ Rirchen-Ordnung verſtören werde; es treffe doch nur Ceremonien und mitteldinge, aven nur die seltbe in Drodri. Nalibus, was die reine Lehre belangt, in acht genommen, und Gottes Portrein und lauter auf der Cautxel gepredigt wird. Ärzt alle dieſe Leute wollen nicht mer len, das der Wiederwertige ſeine Teuſcherey alhier gebraucht, und indem er ein kleines, auch das geringtte Gelenk aufbeuget, das er damit die Gantze Kette lchimpfiret, und von einander lſet: In dem er ein einig Radein an dem Unwerk aus nimt, das damit das Laute verdorben ist; und Stelle flächen. Gy 1. op Skoghary bent die met oogen, sang? fien heben; hoewel de meeſte alreeds elders vertrokken an wat Verbaustering in one Religie, wat Wanorder en Grouwelen, at B"gernis en Scheuringe oder onfe Proederen hy beeft aangericht: Ly bebt 't beleeft; gy weet 't, so gy 't weeten wilt, bog getrouw hy gebe ft by uwe Gemeenten, die hem, laat ik so ſeggen, in Exc gelet hidden, dat hy U, in plaats van dankbaar te weſen, verlaaten hee Under Gemeenten en Geſtatheeden ſoekende. Gy bent, die in uwe Coafcien-berecht z 7 ge worden over wat ander daar van gefenteert hadden, en bebt. BED - 2 e 4 *. «2; - 4 499 3 P —Î w nga e rs ns j 1 BY 215 0 * N LY 25 2 f 3 4 5 3 ; *'LY :. : 5 4 187 - | | * 9 rr ent —wA ie Were het A ebb | e ! * i CE ot Ten laatſte vraag ik dan voor God UL. die gy van „ | e apa; — n » 8 —_—. — Pry Hebben, ſonder de ſelle te konnen, waken, So heb ik van dien heiligen Vader niet gerept; ſchoon ik wüt, dat ſommige van U L. Brieven hadden, waarin ik lelyk genoeg en als de ſchandely küte Quaad-doender ge- ſchildert ben; ja vele ver wondert waren my te fien, van wien ſy gehoort hadden, dat ik al uitgebeeten en op reys zou naar Holland. Noch- fans by aldien ik naa der Hand een Brief ontving, van ſecker Man, wien ſyn Styl en Pen verrad, en van rie andere ondertee kent is, ſub Date 1727 den 21. August. van deſe inhoud: Sintemakl es den Elten auſihre Verantwortung ankehme, wie auch der Gemeine ſeliſt, dan niemand verdirget © ſeine Schafe einem untreuen Hirten; nun dieſes trift nicht unvernurftige Thiere an, ſondern die Seelen der Menſchen, fur welche Christus geſtorben Ait, und werden  Sachen find, die einfaltige Leute, z.umahl Bauers leute nicht grundlick wverſtehon., und mit jenem Kämmerer wohl ſagen mußen, wie kan ich, so mich niemand anleitet, und bedurfen auch eines Philippi, der durch den Griſt Gottes © geſandt, uns unterrichtet; so erſuchen wir err sich und bitten, uns davon Ku unterrichten, fc. So heb ik U L. terſtond it Amſterdamſche Extract en hiernamaals 't Sweedſche ſchryven op geſtuurt. Maar wat Feden hebt gy nu, dit alles voor Leugens te verklaaren, myn Naam op tt haatelykſte te radebraaken, de Beloften aller op Skoghary woonende aan onſe Broeders, als of gy Baſtaards wart van ons, te ftaaken, en noch bo- ven dien andere Gemeenten, die dit Dier niet willen aanbidden, te willen dwingen, dat ook ſy ecnen Wolf in plaats van eenen Herder ſouden aanhouden. Eerſt  niet wyſer of o mal weſen wil, goed te keuren, 't geen ander Godsmannen afgekeurt en verſeet hebben. Wilt gy U niet raaden laaten, ſo ſtaat U ook niet te hel pen. Maar weeſt verſeekert, gy Schalk uyt uw, Mond een Pen ſult gy geordreelt worden, en God ſal van uwe Handen de Sielen eifchen, die roep aan den Dag zynde, Bent gy met gewarſchouwt door t Amſterdamſche Schryven? Kan jets dudelyker zyn, dan gelyk t Sweedſche Conſiſtorie ſich verklaart? Ten eerſte in t ge- mein: Wy alſo ontkennen hem te oe Zen cen Prediker of Dienaar van Chriſius En ok onthennen wy hem te wegen en Broeder in de Heilige Dienſi en Order van anſe Lutherſche Kerk. Hiernaa in't byſonder: Gy hebt V L. ury wel ge- queeten in hem te hinderen van de Dienſt in U L. Kerk, en ſult noch beter doen, ſo gy hem ſyn Leefdaage nit meer en boort, Myn Beroep tot U L. is wettig, dat hebt gy bekent : Hoe kan my dan worden afgevergt, myn Kudde te ver- laaten ? Verlaaten en overgeeven aan een Wolf, om deſelve te verſtrocyen en verdoen > Gy zegt vry en open- baar, en hebt meer dan eenmaal tot andere en tot ny %% 8 ſpreekende — — 1595 131] De Klagte van Chry/oſtomus (12) pat vry wel op my; Dat for Ty!s een Leeraar verwerpelyk word, om dat hy van andere gepree/en 'word. | (132) Wederom naar de Taal van Chryſoſtomus, (ti2) Dat men uit onver- Rand onwaerdige Leeraars Hemel hoog profit, om rechifinnige, Leeraars in cen quaaa aunßen te brengen en neer te loopen. e e $f A * v 4 * \ FR % 4 $ ern Bd b e *. 2, e eee eee eee 1 e | 08,7}: e ſprekende betuigt: Gy hadt tegen my niet; Niet tegen my Amt; Noch tegens mynen Perſoon. Waarom benauwt gy dan myn Stel?-en doet myn Hert van droefheyt door- grieß worden, over de Verſmaadheit myns Amts, over 't Verkorten van uwe Beloften; over it dw arſboomen van myn Onderneemingen, over't Verſcheuren en Verſtrooyen van die geene, die van uw Vleeſch en Bezyn? over de wreede Verſcheuren en Verſtrooyen van die geene, die van uw Vleeſch en Bezyn? over de wreede Verſcheuren en Verſtrooyen, in ſyn gedoen onberiſpelyk, van ſyn eige Geloofs-ge nooten en Vrienden (want gy ſegt: Gy bebt niets te. gen my, so good is my handelt geworden gelyk als ik, so achter de Rug, als self aan Heylige Plaatſe. [x 34] CREE 3 Frag) Ik weet niet, zal ik over die Palidaadighert klaagen, of meer or ver Gods Langmoedigheit my verwonderen; dat mag wel heeten: Ez, qui Christiani sunt, (die hen Voorſtanders van de Luther/che te wezen berſen men) ſavius etiam quam, Adverſarii, quam Heſtus Christi: Opes perdunt. Tibi Gloria Domine, quantus apud te. abyſus. clementia, quania eſt patientiæ copia! Dar van süllen wel geen Liedjes. gedicht worden, om langs. de straaten en Huyſen te laaten fingen. Wel die geene, die berouw hebben ever des Jefuyters Patoli raad niet opgevolgt te hebben! Ondertuſſchen. ſa] ik Lutherus raad opvolgen: Es halte sich ein  komende, tot God wederkeeren zult, en uwe Sielen redden. Wat Dol-driftigheit! is toch, dewelke oy L. toont tegen uwe Geloofs-Broederen, die boven dat bykans allegaar naa t Vleeſch uwe Vrienden en Bloed-vrienden zyn 3 Om te beſtaan t geen U L. in t Verderf brengt ? x Grootſte Verderf, die Sielen Mordenarye, is onverwin- baar: Indien de Godsdienſtigheit tot ſpyt van andere Sie- ten gepleegt word, hoe konnen uwe Zielen gevoed worden ? T Avond maal word gehouden tot aanſtoot van uwe, tot er- gernis van andere Sielen, is dat niet Sielen Mordenarye } ? Dit allerduurſte Liefdemaal van de uitmuntenſte Liefde Jeſus tegen ons word aangeſtelt, den Toorn en Gramſchap voor God en Menſchen te openbaaren, die echter niet in it verborgen gequeekt, en alleen met niet bloedplenzen niet ge- een Bree van t ſelve Laaken maaken ;, Loonenborgſche te verſirooien gelyk 2 op Hakkingſak: ders te breeken, de Kerk onder de Voet te hebben, eenen eige Domine te honden, van geene W te hooren. Lead und bereits hoher gerochen, den du dich rachen konte, und hat dir richt den weiten tei so wen gethan, als in selbst. Warum wiltu Iden viel flachen und rachen, weil du fiekeft, das er in selbst. Urteil licget, das du dich vielmehr eines Jammers erbarmen und für un bitten. Das er mockt herals lem nen, und ien beſer: Doch dat zil ik verſmerten, en God bidden, om 't allen vergeven, noch aan jemand van U L. of aan uwe Naa- oeffent is. Want hy die tt uitdeelt, ſeyd vry, Ey zoude my by was gekomen de. Die 't ontvangen, lochenen niet, onſe Vergaderingen te {chu-wen, om dat ſe hen den - - - overgeven hebb=n, de Broe- ane Immers is dat niet anders, dan. met bloedige Han- 5 28 e * * « — eo dr — —ę—öẽ ä * N 0 * ©. BY * Den 88 — r * a. aa * * [331 Dat is klaar, indien hen een algemeine verſoening aangeboden is door dit.geſchrift, dat de kerken-dienaars hebben omgedraagen, aldus luydende: *Immanuel! Al onſe Broeders in i gemeinen en i byſonder worden mitſdien vriendelyk en van Goas wegen verſocht, dat 7%, dach eenmaal gelieven willen, dat die Sebeuringe, dewelke gelyk als een Fuur voor langen 191 onder de Ae geglimt, en eynaciyk. niet anders * dan oe: Heylige Religie doodelyk, onſe Sielen [chaadelyk, * allen Chrüstenen ergerlyk, en God vooral miſhagelyk vallen moct. En dat, ſo uy anders onſe Sielen en Saaligheyt villen redden, * bet geraadenft is, tot een ulgemene en hericlyke Verſorning te * 1. Pn. a... 18 D as n „6—̃ — 6 as — 3 ftomen; ſonder dewelke wy ten cenemaal leeren noch ſterven F mogen, noch eenigfins ons van Gods Grenade werſcekeren. Tot dien cynde, en overmits boven dien de Rekening van wegen: - 4 Collecten- geld, ter ſelven Yi in woordigheyt van twee I Golledten-geid, ter ſelven tyt in TtegenWooraightyt van iwee ner Koningklyke Majeſteyts Vrede-Rechters sal worden opge- mut en afpeleyt > So wordt de 13 deeſer aanſtuande Maand "404 May; twelk fyn fal de maandag volgende op den derde *-Sondag naa Paſchen, beraami en vaſtec/telt, om op Loonenborg in Domines hays, fo vroeg als *t mogelyk is, by een ic komen; h / ware, dat iemand, fade, beboorlyke Faliſactie te kry- * gen, de Verſocning niet kon aanneemen, op dat cen *- pariglył in 3 Aangelicht en wan de gebeele Gemeinde, vermachtende Jad. Goddrlyke onderſicuninge, daarover mogt konnen Beſluyt. ge nomen worden. So wel bloedige oorlogen met Turken en Bar- baaren fin te niet geraalt; hoe, ꝛcude dan cen miſverſtand tuſſchen Chriftenen en C briftencn, Broder en Broeders, Vrinden en Vrinden, niet te beſliſen eb malkanderen wiendelvk, bertgrondelyk, en vergeeft deen den ander, gelyk als ook God U wergeeven beeft, (en vergecven ſal, ts t dat d cen den ander wergeefi,) in Chrifstuss Met ateſe heyluol Apoftolſch: Vermaaninge befluyt deeſe Bekentmaakinge . * 0 *.  noch Roſten eenen Looper te banken, men doet als uitſinnige moeite, om hem naa te loopen en hooren. Och die ontrent ons woonen; beklaagen ons, die wy malkanderen at het ge- brand Hertſeer aandoen : Gene zyn gereed en hebben 't getoont, ons te bouwen, en wy beſtaan alles, waar door wy © moeten gebroken worden? Myns deels kan ik my troo- ſten met dat Goddelyke Antwoord, 't welk Samuel hooren moſt : Sy bebben niet U, maar my verwurpen. Naar in der daad vind ik weinig Verſachting van myn Smert, Gregis mei vulnere vulneratus, en God uwe hartnekkigheit wreeken - willende, God, dien gy verlaaten hebt, Baal naahonkende, door 't teeken van 't Dier aan te neemen, onſe Euangeliſche . 5 Waarheit UL. Welgeflude en uw Siclen-beyl ſockende | Leeraar NB. | Gefchreeven op Loenenborg den Saturdag voor Paſches. - 1928. tt aant- waerd, dat die Diakonen gebracht hebben, ſtaat Numer, XVI, 12. — ö * . n e * bd = 4 FEI" r 2 * Md <td — F* * TITTY . 4 £7 tae ann 1 3 # * : | | N. "108: Waarheit en God verlochenende. [136 Dit is alreeds een blyk van Gods Gramſchap en engen UL. aldus te ſien vallen. Willen wy God in ſyn Toorn noch tergen? Of willen wy ons tot eenen Muur maaken, en tegen de breſſe ſtaan, door ſmeeken en bidden, om de breuken Zions te heilen, die ſo geſpleeten is. Laat U, Bemi nde Sielen-Kinderen eindelyk myn raad gevallen, Pant t is hoogen Tyt! Overdenkt wat onheil alreeds over ons gehaalt is, meer dan door openbaare Verdrukking ons had ge konnen overkomen. ? [127] Hoe veel goeds ge- hindert en geſtaakt is, meer dan veel Jaaren tyt vergoeden mag; wat yſſelyk quaad 'er gebrouwen, en noch in til is, niecr dan te denken ſtaat, en gy ſelve weet. Wat x mag God denken, die rechtvaardig 3 is, geevende ons Vreede en Veilisheit, onfen Godsdienſt te plecgen, dien wy verſtoo- |  8 in pyſontere | Geſchriften getoont, dat een Indifferentiſt, of die met de Religie Spot dryft, eene Schaduwe - maakt, waaneer de Son ſchlynt, met een Atheiſt, die geen Religiehe, heeft, en ſo mede geenen God gelooft. (yi2.) (37) ook onſe Gemeente, hier te lande moet met andere Lutherſ: he Kerken klaagen, dat ons de meeſte Spyt aangedaan ſy van die nihil magis quam hoſtis deteſtantur nomen, (212) meer dan vanopenbaare V yanden geſchieden kan. Maar niemand mag 't vreemde dunken, die geleſen heeft tgeen Simen Pauli zalr. Ut lame bygebrachtſar3] Das Stuklein fleiſch, das hinter den Lahnen ft:kt, dat thut den groften Schaden dem Reiche Cirifti s farofſer als wenn tie welt fich mit der Fauſt, als mit Ertrancken, Heuc ken, Verbrennen, Kopfen wieder das Word ſetæet. Es hat viel ein erger anſehen wenn man, deinem den Kopf ablauet, denn wenn ein fal� Zu der Prediger oder Schreiber BY 6 Fe z irt. gre eine falſche Predigt, ja ein falſches Wort das da hom |. * geflogen in Gottes Nahmen, das hauet einen haufen Seelen hinwey., das wo! eine ganze flad und land hernach sol fallen. Item. Unser lieber Herr- God hat die ohren aufgethan, das fie das rechte Euangelium gehort haben. Aber % nur ein Rotten-geift dahin komt, flatz.en die Leute so bald darauf, und werden so toll, und den anderen Lehrern so feind, das mich ver- „ plundert, das folke feine Hertz.en den ich Leib und Seel vertraut hatte, uns /o giftig feind konnen tres als Waren * vo lher teillfel. — . 1 111 „ | Th. „ ren? So wie een Kuil Lu pl zal ſelfs daarin vallen, en wie den Tuyn door breekt, dien zal een Slang siecken. 