Algemene konst en letterbode
None
Memoire J'ur Poriginc et le premier ufage des fignat ti- res et des cht jf res dans Part typographique , Brux. an 4 in 8°. <‘?i Dictionnaire ' Btbliographiquc c hoi ft die. 15 ftlcle, /Bruxelles an. *1.865, 3 Vol. in 8°. 6°. Me- mo's re historique fur la Bibiiotbeque dite de Bourgogne 9 prdfentement Biblioiheque publique de Bruxelles 5 Bruxel- les 1809 in 8®. / \ f I V » I ’s Gravenhage , den 7 December . Heden is bij be* fluit van Zijne Koninldijke Hoogheid Willem Frederik* Prins ran Oranje cn N as fan , Sourerein V orst der V er- eenigde Ncdcrlanden , tot Rector der Akademie van Leyden benoetnd de Hoogleeraar J. M. Kemper. Haar- (*) De Hollandfche lezer begrijpt ligt, dat wij bet bier losweg beweerde geheel voor rekening van den ftelier van dit berigt laten, en ons oordecl over dit gefchilpunc op- fchorten tot de zoo lang gcwenschte bcantwoording van de prijsvraag -over dit onderwerp bij de Haarlemfche Maat* fchappij der Wcteufchappen uitgef<?hreven. Red* F t a C 4f» > Haarlem , den gden December . Het onderftaatrd Dichtftuk meenden wij geene plaats in ons Weekblad te mogen weigeren , daar het oninidddlijk betrebking heeft op de Kunsten en Wetenfchappen 9 welke wij mo- gen vertrouwen , dat bij de heugelijke omwending van zaken zullen herleven en weder als voorheen oube- dwongen bloeijeu. D E HOLLANDSCHE ZANGGODINNEN BIJ DE VERLOSSING van NEDERLAND, ♦ • « 9 » Io ! Gejuicht met dankbre blijheid Bij d’eerften fchemerblik der Vrijheid ! Hij dringc door nacht en nevel he£n; •r * ^ Schoon nog des oorlogs dondejs brullen, » Die \ maagdlijk hart met fchrik vervnilen, « Van Woerdens moordgegil doorfne£n. Dock, flaan wij ’t aanfchiju naar den hoogen, * % * Een glans van hoop blinkt ons in de opgen; De fchittering der Noordfche Auroor. Schiet van den Newa hare ftralen* En breekt in Bato’s lage dalen Als bode der Verlosfing door. . < 4 * De vanndelpracht Van ’t flout Germanje, De wimpelpraal van ’t Tier Brittanje, Der Zweden flaa! blinkt door den gloed Diens dageraads met dubblen luister; Reeds deinst, reeds wijkt, reeds vlugt her duisterr Europa gloeic van vreugde en moed. - Id Digitized by Google C 453 3 ! Wij zien aan Norlands kimmen Oranjes daagraad vrolijk glimmen. Wie, die zijn’ glans, zijne opvaart ftuitf Zijn gloed verlichc alreeds de kruinen Van Hollands bosfchen, Hollands duinen, ’s Lands Heilzon ftijgt ter golven uitv- 16 ! Gejuicht met dankbre blijheid * Bij d’ochtendftond van Hollands Vrijhcid! Die juichtoon klinke Ne^rland d<56r. Hij roll’ van decz’ verloste ftranden Den onderdrukker dezer landen, Gelijk een donderftem , in ’t oor. Ons past het galm van zang eafnaren Met NeSrlands volksgcjuieh te paren, Ons Zanggodesfen , die aan ’t IJ Aan Maas, aan Rijn en Spaarnes boorden. Dp liedren in den gorgel fmoorden, Gekromd door ’t juk dcx flavprqij. Triomf! Dat juk is thans verbrokcn: ’t Erkentlijk offer zij ontftoken; Een vretigdetraan drijve in ons oog. Pligt der Verlosten is het dankcn ; De boezem zwclt van vreugdeklanken 9 Een wolk van liedren ftijge omhoog. C 454 > Nu zal Waanwijsheid, zoo vennetel Op magt, gevloeid van ’sDwinglands zetel, Gcfmukt met vreemde kleederpraal , Niet meer tot Themis regtzaal naderen, Verguizende, bij de eer dervaderen, ’5 Volks dierbre en ryke moedertaal. Niet me£r wroet Dwang, die ’t al deed zwichten ’s Lands Scholen, en de Kunstgeftichten Der Vaadren met verfmading om : Neen! Nefirlands Volk, geleerd door lijden, Kust in elk’ fleen der onde tijden, Dien hecrschzucht fpaarde, een heiligdom. Nu zal geen horde vreemdelingen De Jongiingfchap onz’ arm ontwringen ; Noch drijft haar uit ons vreedzaam koor Met ?sdwinglands ijzren geefeiroede. Ter prooi van Heerschzuchts oorlogswoede,. ’t Venfrapt Europe a!s flaven door. 15! Gejuicht met dankbre blijheid! Reeds fchiet dc gulden zon derVrijheid Haar helle ftralen heinde en veer. Wij zien het Vaderland herleven; Ons d’ Eersten Willem weergegeven; Wij groeten Hem als Vorst en Heer. C 455 ) o Vorst! blijf Gij dc Zanggodinnen Van Hollands vrijcn grond beminnen; Haar cicers zijn U toegewijd: En zinkt eens, bij Europa’s vrcde, * < • Het oorlogs lemmer in dcfchede, Wij fpellen U een’ gouden cijd. Zaagt Gij dit Volk uw we^rkomst zegenenj ’t Blijft rozen op uw paden regenen; Terwijl Gij ’t doorgeworfteld lecd , Door een gelukkig Volk omgeven. In Hollands tuin, in Ne^rlands dreven, Gelijk een’ morgendrooro vergeet. lo, Triomf! met dankbre blijhetd Zien wij de dierbre zon der Vrijheid ’s Lands Vlag befchijnen aan het ftrand: Die wappre daar, wijl vreugdezangen Van ’c bootsvolk ons gejuich vervangen; Heil zij Oranje en ’t Vaderland i A. Loosjes P z. Haarlem. In naam van Zijnc Hooghtid den Heerc prinfc van Oranje cn Nasfau , hs den 5<.ien December ^ 1. 1. te *sGraveuhagc door het Algemccn Beftuur der Vercenigde Nederlanden y de volgende bekendmaking bc- trekkelijk de Akademien en het Openbaar Onderwijs go-* daan : Ff 4 ilct Digitized by Google ( 456 ) ,, I let A! gem ten Btftuur dcr V erccnigdc Nederlandcn , in aamnerking nemende , dat de inrigtingen van open- baar onderwijs binneu de Vereenigde Nederlanden op eenen gcregelden voct bthooren te worden gehouden, cn dat ecnige voorzicningcn deswegen onverwijld nood- zakelijk zijn. Be Hu it : i°. De Akaderaie van Leyden en Groningen, dus- verre uitgemaakt htbbende ecn gedeelte der Keizerlijke Univerfiteit, zijn als zoodanig gefupprimeerd ; en zul- len alzoo de function van den Infpccteur-Gcfteraal der- zelve Univerfiteit, bJast met eene bijzondere zjid.ng voor de Hollandfche Dopartementen , alsmcde die van dc Rectoren en Infpectcurcn en van de verdere bcamb- ten derzelve Aka-;einien , dadelijk ophouden. £°. De voorfebreven Akademien, en de bedieningen bij dezelvc worden provifionecl op nieuw geconititueerd, cn zulks tot dat ten dozen nadcr zai ziiii befehikt. Wordfende alle Hoogiucraars en bcambten gereq uireerd cn gelast, om inmiudds in hunne functien voort te gian; of voor zoo verre die geinterrompeerJ mogtcii geweest zijn , dezelvc te hervatten. 3°. Het gebruik der Franfche taal , bij alle openbare oeteningen en akademifebe akten, wordt bij doze voor zltoos afgefehaft. 4°. Do tot hiertoe gebezigde titulatuur van keizer- lijke wordt insgeli.ks afgefehaft, en het verder gobruik daarvan cnirtigliik verboden. 5°. Alle inrigtingen, thans ten aanzien van de onder- febeidene deolen , zoo van het hoogcr als lager onder- tvijs beltaanJe, het zij uit krachte van vroegero alge- roeenc en biizor.derc Hcllandibhe wetten cn rcglemen- ten , hot zii ten govolgc der kortilondige verbinding van dat onderwijs met de Keizerlijke Univerfiteit , zullen worden gchandhaafd, tot dat deswegens in den geest der tegenwoordige omlhnuigheden voorziening zal zijn gedaan. 6°. Alle voordragten aan het Algcmeen Beftuur, be- trekking hebbende tot het liooger en lager onderwijs, zullen inoeten gJchieden door tnsfchcnkomst van den Cominisiuris - Guieraai voor de Binneiilandfche Zaken.” BE- X 457 ) \ B E R I G T WEGENS DEN Pl.AATSNIJDER J. P. VISSER BENDER, T £ iIaarlem overleden. Verloor de Schilderkimrst te Haarlem, eenige maanden geleden , cencn grooten voorftander cn zeer verdienftelij- ken Teekenaar, in den Eleere D. J. Guichbrit, ais mensch en kunstminnaar algemeen geacht; thans treft haar een nog gevoeliger ilag door hot onverwacht aftterven van eenen jeugdigen Kunstenaar, den Heer J. P. Visser Bender. Zijne ziekte duurde maar weini- ge dagen ; verfeheiden zijne r vrienden hadden hem naauwelijks gemist, toen de akelige mare van zijnen dood hen met verbazing trof en treurige aandoeningen hunne harten vervulden. Hij overlced den 9den Decem- ber dezes jaars 1813, aan eene zinkingziekte , na flechts acht en twintig Jaren en cene maand geleei'd te hebben. Haarlem, in de Gefchiedtnis der Schilderkunst zoo zeer beroemd , was zijne geboorctftad ; hij was een Kwtekeling van het Teeken-Genoorfchap aidaar, na het eerile ondervviis ontvangen te hebben van den Kunst- fchilder en Teeketimeestcr VVr. Horstink ; de Gra- veerkunst leerde hij bij Iz. de Wit Jansz. , die een Leerling was van den beroemden le Bas. Had hij eenen ruimen ouderdom mogen bereiken, zekcrlijk hij -zou tot gecne geringe venneerdering van den roeui zij- ner geboortellad, en tot die van de Gravecrkunst in het algemeen verltrekt hebben; immers dit getuigen zij- re uitgegeven en algemeen bekende Prenten, als: Twee lluks: een Zomer cn een Winter, door zijnen Metster de Wit en hem, naar Teckeningcn van den tcroemden J. Cats. De Verwoesting op het Rapenburg te Leyden in 1807, door Visser geteckend en door hem en zijnen &leestcr de Wit gegraveerd. Twee ltuks; De Bloem- en Aardbezienmarkten te F f 5 Am- / ( 458 J Amfterdam , naar zecr kleine teckeningetjes of zooge- noemdc kaartenblaadjes van J. Cats (*). Twee fluks: ecn Stier cn Koekopje, naar zecr fraaije ftudien van P. J. van Os. Gezigt langs de Baan buitcn de Grootc Houtpoort te Haarlem in 1809 (f), mode door hem geteekend. Het Portretje van zijnen Meester Iz. de Wit Jansz. Twee ftuks: Ilet grootfte gedeelte der Ruine van de Abdii te Rhynsburg in 1812, van de West- en van de Noordztjde ; het eene door Vjsser zelven geteekend en het andere door zijnen vriend P. Barriers Bz. Een Landichap met Vee enz. naar een keurig Schilderij van A. v. d. Velde. Door de Hoilandfche Huishoudelijke Maatfchappij werd hem voor deze Prent, aan haar in- gezonden , eene premie toegewezen en op de jongfte TentoonllLlling van Kunstwerken te Amfterdam hceft dezelve algemeene blijken van goedkeuring weggedragen cn is uit de berigten dienaangaande met lof bekend. Hij heeft 00k verfeheiden Platen voor Boekwerken gegraveerd, onder andere met zijnen Meester Iz. *de AY it Jz. voor mijn Parys in den aanvang van de Ne- gentiende Eeuw en alle , die gevonden worden in mijne Aanteckcningen op eene Ret zc van Parys naar Napcls; voor het laatstgenoemde was zijn laatfte graveerwerk. Zijnc graveerftift was zuiver en bevallig, en zijne bchandcling uitvoerig. Als Teekenaar had hij ved vcrdieiutcn , inzonderheid in het teekenen van kleine beeldjes, zoo als die naar bekende perfonen onder zijne Stadgenooten , die hij , nu en dan op ftraat zien- de , zoo natuuriijk wist te trefien, in hunne hou- ding cn wijze van gaan, dat men dezelve bij den eerlten opflag dukklijk herkendc, al haddtn zij zelfs het aange- zigt afgevvend. Hij teckende 00k een zeer goed Aka- dciniebecld en beoefende dikwijls het teekenen naar de natuur in de zoo fchilderachtige omdreken van zijne geboorte- cn woonplaats. Met goed gevolg heeft hij eenige portretten gemaakt cn federt korten tijd begon- nen Uitvoerig werkende, vielen de Teekeningen van Cats in zijnen fmaak ; naderhand heeft hij zijne'gefchiktbeid tot grooter ondernemingen doen zien. ( j-) Zoo als hetzelve was alvorens dit veld in een park. van het toen Koninklij.kPaveJjoen werd herickapen. \ # Digitized by Google $ C 459 y lien bebbende om met olievenv tc fcbilderen, doen twee' of drie proevcn in dat vak zien, dat hij zcer vvcl aan- kg daartoe had. Zijnc ijvcr voor de kunst, zijue vcrdicnlle in dit vak en zijn beniimielijk karakter deden hem niet allccn de bljzo adore achting van kunstenaars en kunstmiunaars, raaar die van het algemcen, verwer- ven. Hij was een tronw vriend en ecn goedhartig raensch; zijn zedelijk gcdrag wordt als voorbeeidig ge- roemd. Door ouders , nabcitaanden en vriendcn wordt hij dus met reden betreurd. Dit onopgefmukt berigt ftrckkc ten opcnbare huide zijner kunstvrienden , leden vau Haarlems Teckcn-Genootfchap , die, niet ait bloo- te pligtpleging maar uit hartchjk gevod zijn lijk naar het graf rerzcidea. Hij ruste in vredei A. VAN DER WlLLlGEN. De Nieuwste Proeven ter Besc ha- ving van Afrika. Het Parleraent te London had naauwelijks (in 1807) den Slavenhandci afgcfchaft, of’er word eene Maatfchappij op- gerigt ter befchaving van Afrika, en tot bevestiging en be- vordering der gezeilige verbindtenisfen en kundigheden onder de inboorlingen van dat land. De oogmerken dezer Maatfchappij hadden reeds, hij haar ontftaan, deze trek- king, dat zij gcenen aanlcg van Volkplantingen of de vesti- ging van eene of andere Koophandelbetrekking op het oog had; dat zij nog mitlder fpecuiatien maken, tot haar ge- bruik fterkten of factorijen aanleggen, fchepen bouwen of zich eigendoin in gronden wilde aanfchafFen. Ook was, volgens hare uitdrukkelijke verklaring, haar doe! geenszins, om zich met de zaak der Zendelingen of met Godsdienfligc belangen optehouden; omtrent alles, wat die gewigtig punt betreft, wilde zij niet ais onverfchillig maar als onzijdig verfehijnen; de belangrijke tank van de verkondiging en verfpreiding des Evangelics aan andere lieden over te laten, en daarentegen van haren kanc de Afrikanen voor Waarhcdcn van den Godsdienst en het Christelijk'Geloof zelfs door de bevordcring der befeha- ving vatbaar te maken. De middelcn, door welker te- werkftelling de Maatfchappij haar menschlievend oogmerk hoopte te bereiken, zijn de volgende: „ Bovenai wilde zij , met betrekking tot de natuur- voort- Digitized by Google C 4<*° ) voortbrengfelen van Afrika, tot den huishotidclijken en merkantieien llnat van het Afriknansch vastland, aUmede lot den rcdeiijken, zedelijken en ihatkundigen toeftand van deszelfs bewoners, zeer naauwkeurige berigren in- winnen en overal laren verfpreiden.” ,, Vervolgens moesten met dc inboorlingen van het vast- Innd van Afrika vriendfchappelijke betrekkingen worden begonncn en onderhouden, om langs dien weg hunnen ijver tot het aanleeren dcr fchrijfkunst en andere nuttige kundighcden optewakkeren.” ,, Voorts zou do Maatfchappij hare bestc pogingcn aan- venden, om de Afrikanen nopens hun waarachtig belang intelichten en met de beste middelen bekend te maken, waardoor, bii eon verftandie gebruik der orallandigheden, de Siavenhande! met een anderen nuttiger handei zou ver- vangen kunnen worden.” ,, Dnarenboven wilden zij de Europefche uitvindingen cn verbeteringen zoowel als die kunlien, weike niet te veei van den toeftand der Afrikanen vervreemd zi^n, bij dit volk invoeren, en den landbouw niet alleen door de ver- nieerdering van het voordeel en de arbeidzaamheid der inwoners , Dinar ook door voorfehot van granen en het leenen v.u landbomvkundige werktuigen pogen te bevor- deren.” ,, Ook zouden de inboorlingen van Afrika met de mit- tigfte ontdekkingen in de geneeskunde bekend gemaakt worden, en ten einde deze en andere kundigheden met te beter gevolg under hen konden verfpreid worden, zonden zich bckwaiuc lieden uit Groot- Brittanje op de noodige kennis der Afrikaanfche talon coeleggen en zelfs beproeven die te fchrijven; een voornemen, waarvan de nitvoerbrarheid reeds door de prvnrenis bevestigd is ge- worden. ” „ Tot dnarftelling van de benoodigde korrespondentien zou men met eene wijze uitkeuze zaakwaarnemers zoe* ken en voor bijzondere onderncuiingen en door enkele perfonen, in den geest en met het doel derMaatfchappij, ©uderuomen werkzaainheden bcioningen uitloven.” ,, Maar voornamelijk nicest voor de haudhaving der met bccrekking tot de afTchaffing vniulcu Slnvenkandel ultgevaar- digde werten en verordeningen gewaakt , en wat men ooit mogt bevinden tegen dezelve te Itrijden, zonder verzuim aan de Regering gemeld worden. A1 wat de*e inrigting tot den 25 Maart 1809, den ver- jaardag van de aflchatfing des Slavenhandels , in vele op- zigten lofwaardigs en niet zonder goeden uitflag, ter be- reiking van haar edel doel, ondernomen heeft, kan men uitvoerig vinden in de drie Verflagen, daarvan op den 15 Julij 1807, 25 Maart 1808 en 25 Maart 1809 gedaan, van v .weiker inhoud wij onzen lezeren het wetenswaardigfte zullen mededeelen. In de eerfte plants verfchafte de Maatfchappij aan den Couverneur van Sierra- Leone toereikende gelden, om . de Europefche Kolonisten bet aanleeren der Arabifchc err Sufoo-taal, zoo veel mogelijk te veriigten. Ten gevol~ fe der door de Mahomedanen gemaakte veroveringen eeft zich het gebruik der eerfte van de beide genoerade xalen over een aanmerkelijk gedeelte der westelijke knsc van Afrika uitgebreid ; maar de laatfte wordt op de kus- cen tot vijftig mijlen ten Noorden der Volkplanting alge- meen gefproken. De Fbulahs en de Mandinghos ver- llaan dezelve: 00k is zij de gebruikelijke taal van het ver- uitgeftrekt land van Jolokadoo, waarin men meent, dac de Niger ontfpringt. . Voor de Europeanen is het Jeeren dezer taal door de pogingen van den Zendeling, den Hr. Brunton, ongemeen veel gemakkelijker gemaakt, aan wien men eene Sufoifche Spraakkunst en een Woorden- boek, benevens eenige andere Schriften, te danken heeft* De Regering heeft op zich genomen, om voor School- irieesters te zorgen, op de vorderingen der Kweekelitv- geti een waakzaam oog te houden en de vlljtigfte door belooningen aan te mocdigen, Drie jonge Afrikanen* die men zeer zorgvuldig in En- geland opgevoed en onderwezen heeft, en die beftemd zijn, om volgcns de Lancasterfche lecrmanier on- derwijzen, zijn dpdelijk naar Sierra- Leone gezonden. Zij hidden zich het ondenvijs te Londen zeer wel ten nut- Tj*' gemaakt en reeds in een daar aanwezig Koninklyk Mi- litair. School een’ tijd lang onderrigt gegeven. Zij kun-- nen 00k wat teekenen, en twee derzelve hebb.cn Katoen- weven geleerd. De Gouverncur van Sierra- Leone had ; in (*) Dezc Lancaster is een Kwaker, die arme kinderen te Londcti, volgens eene door hem zclven uitgcvondcn leerwflze , lezen , fchryven en rckencu lecrt. Zoodra de kinderen eenige vorderingen gemaakt hebben. bezigt hij hen , om tic zwakfte onder de overigo te onderwyzen. «■ Hi leert hen met den vinger in het zand fchryven en rekenen, en heefc zyne nndememing zoo huishoudeftjk ingerigt, dat hy voor vtff Shillingen een kind een geheel jaar lang ondcrwjjs vcrleenen kan. (Wic begeerig is meer van zi/ne Inrigting tc weten, leze het Werkje, getiteld: Een eenig School* master under 1000 kinderen in dt'ne School ; eene bjjdrage tot verbetering der Lccnvyze en Schoolordc in de lagere Volksfcholen , door Joseph Lan- caster, in 1811 bij den Uitgcver van dit Weckblad in het licht verfchcncoO Digitized by Google X 4«ft ) In fast, on de onder befhmr dezer drfe fonge lieden op- gerigte Scholen met ziinen geheelen invloed op de Op- ©erhoofden der Afrikaner! te begnnstigen, dfe neger- fongens, wclke biiz onder e bekwaamheden ofieergierigheKl betoonen, nanr • Engeiand te zendeir, om daar ook tot Schoolonderwijzers opgeleid te worden. Voorts is ’er eene aanmerkelijke hoeveelheid zaad van fraaije Katoen naar Afrika overgevoerd, om daar verdeeld te worden, dewijl men van gevoefen was, dac in de te- genwoordige omftandigheden gecn andtfr arrikel de kosteo *kfr nankweeking* zoo riikelijk zon^vergoeden. Bij de ver- vaardiging van het verflag van 1800 waren *er reeds drie- honderd Centenaars Katoenznnd nirgedeeld. Een gcdeel- ce daarvan was werkclijk gozaaid en flaagde goed. Ter freiijker tijd heefc men voorfehriften omtrent het zaaijen, aankweeken, inzamelen, toeberciden en het inoakken der Katben, met de daaitoe noodige werktuigen en onderrig- -tingen, aan de inboorirngen uftgedeeld. * i * {Het vervo/g en pot hiemet.') NIEUW - UITGEKOMEN BOEKEN. • • • t 'De Rcdactie van dit Blad heeft zich federt 24 Januarif *l8i 2 bezig gehoiiden met onder deze Rubriek geregeld Vdkelijks opgave te docn van de in Holland uitkomende AVcrken, wclke gevonden werden in de Bibliographic ie iFErtptre Frdtifrtis ou Journal de V Imprimcric et de la Li’ brairie , doch daar dczclye nu inhetzekere onderrigt is, dac ~dcl5oekhandcInnr A.B.Saakes teAmflcrdam zijne Lijst ves Nieuw-Uitgekomen Bocken wederza! ititgeven , di e.hij van 175P 't<^t 1811, Mnand November, met eene allezins roemenswair- digenaauwkeurigheid en vjojIedigheid,aI dientijd, onafgebro- s Iccn, het licht had docn zien, en onder het Fransch Re- mind alleen uit noodzakelrkeid geftriakt, hat zij hemgaar- 'ne die taak weder annbcvolen, daar zii meent hare lezers T^eenen oodienst te zullen docn, met het weglaten eener ‘Nnamlijst; die ztj koofdzakelijk eene plants fnrufmde, ora, hrit boofde van het ophouden van de bovcngemelde, tea nnnfiO hec Nederlandsch PubJiek eenige kerrnis te doen dra- igeti, wat ’er van tifd tot tijd in de Hollandfchc hie omging: — znllende zij echter voortgaan met ran 'alle annmerkensv/nardige bij voorkenr oorfpronkelijke Hol- :lanl]fchc Werken en Akademifche Gefchriften getrouw ver* iilag te doen. STER« Digitized by Google C 4«3 > STERRE- bn WEERKUNDIGE- WAARNEMINGEN. * t WEERKUNDIGE WAARNEMINGEN, BUITEN HAARLEM. f baro- .j8l3 < MR- * Dec. 1 ter. thei- MOME- TER. WIND- STREKK. Lunrrs* GESTELD* tIElD. o S29' 7\ 8 J 29. 7f fay. 8* 36 . 40 34 N. 0. betrokken; mist en regcnachtig. f \ | % M f29* 9* 0 V9- yt (.3°* o* 35* ! 3<* 3* N. 0. 0. 0. N. 0. bctrokkcrt; mistig. C30. 1 10 <3°* il ho* 2 34 ' 37 , 3°* N. 0. 0. N. O. ; holder; voormidd. windrig. c?,o. 2 ■ 1 11 <30. 2 ho* 2 \ay 36 34 J 0. N. 0. | N. t. O. N. N. 0. | *s morgens heldcr; verders bewolkr ; iLimpig. f3°- *4 12 <30. 1 I30. 0 30 34. 30 z. 0. Z* t. 0. Z« Z. 0# betrokken. ~ Utu. „ fay. 8* 13 <29. 8 hg. 81 29* 34 34* z* z# 0. Z. Cl w. fif s )fi nudu1 J V "I T betrokken; ftil. 53ii ^ , S 29# 9a 14 <29. 9* (.29. 9 1 34 42 ’•3» 1 z. w. * • Jl T bewolkt. W 3 H-; . T» > . ifit ! t ft’ BEKENDMARINGEN, ’ t t - ***** Bij deh Boekverkooper A. LOOSJES Pz. , t© * Haarlem, zijn nog te bekomen eenige Exempla** ren van: I. Loigevallen van den lleere REINOUD TAN vanGOL- STEIN tot SCITERPENZEEL , cent Nederland fcheGc - f chit denis uit het laatst van de Achttiende Ecuw , door A. LOOSJES Pz. , 4 Deelen, met Platen van R. Yin- keles . f 1 1 - 1 2 : Deze oorfpronkelijke Roman Belt in deszelfs hoof'd- perfoon voor eenen aanzienlijken Nederlander van Oud- Adelijke afkomst en Oud - Hollandfche Zeden, welke, zich in den kring zijner geboorte bewegende* na eenc reeks van onderfcheidene Lotgevallen en Reizen, de Militaire loopbaan inflaat, en, getrouw aan zijnen eed en pligt, onder de Vaderlandfche Vanen, aangcvoerd door de Afflammelingen van het Hu is van Qranje , den Vaderlandfchen groad tegen de aanvallen van ( 464 ) van den viiand met roem helpt verdedigett, dock, elndelijk, liever dao ongetrouw te worden nan zi’ne be/woren verpligtiug, bii de toenmalige Staatsomwen- teliiu. zich san het Landleven toewijdt. II. CHARLOTTE van BOURBON, door A. LOOSJES , 8’. p ^ j j . j III. LOUISE dr COLIGNY, door . A. LOOSJES Pz gr. S\ Z' 3 - : Deze beide Dramatifche Gefchiedenisfen bebelzen • * de karnktcrinatige voorftellingen van beide deze Ge- malinnen van Prins WILLEM denErrstrn, en bebbcn cone onmiddellijkc (trekking, om, door eene levendige inkleeding, tevens de voortreffelijkc hoedar.igheden en deugden van diet) Grondlegger der Nederiandfcbe Vrijheid te doen kcnnen. Zii zijn, danrenboven , ver- (icrd met de welgeliikende Portraiten van beide Vor- ftinnen, gegraveerd door R. Wnkeles. ^ .. NB. Tot narigc diem, dat, daar het Leven van MAU- RI TS LI |NS LAGER , eene Holland fc he Fami liege fchie- denis uit de Zevevtiende Eenur , door A. LOOSJES Pz., w ■ 4 •Paeien^ geheel is uitverkocht, daarvan nu onraid- dellijk deTweedcDruk ter perfezal worden ge/egd, die reeds in den 16op dcze4 jams het licht zou gez/en heb- ben, dock door het plants gehad hebbende Bedwang van de Drukpers* omler het Fransch Beftnur, was den Uitgever zclis het ter perfe leggen eener nieinve liTtgave van dozen Oud-Hollandfchen Roman verboden, en hi) dns bimen ltaat gcflcld, om aan de gedane Be- ftellingen door zijne Cnnlmers te voldoeu. De Con- fraters, welke nog gecne opgaven gedaan hebben, worden mi verzocht zulks voor ultimo December te doen ; oih des te ^bocer de nieuwe opiage te kunnen re- gelen. " NB. NB. De ALGEMEENE KONST- en LET- NB. . • TER.BODE flaat nu we der , gdijk in * yroegcren tijd , en , op dczelille voorwaar- den , gcrcetl , om zoodardge BE KEN D- • * MAKINGEN en ADVERTENTIEN yon BOEKEN, BOEKVERKOOPINGEN cn allcs wat be trekking tot Kunsten en Gc- Ucrdheid hce ft ic plant (en , els dcsztlfs Begunjligers goccl z alien vinden hem toe - tczaiden. Te Haarleau bij A. LOOSJES P;:. ♦ • • . j — Ter Druk keiwje van V. Loosjes tc Haarlem. (Lange Veeiftraac W. 3. N, 6.) Digitized by Google N°. 59. Vrtjdag den mftcn December. t » * * ■* \ • / 1 • • _ 1 • BERIGTEN. •vJi'-ACAu. ’Er is aihier eene nieuwe Poolfche vert*- ling in het liclit verfehenen van de Acrteis vail Virgi- lius* Dc Poolfche letterkunJe hezit ’er reeds verfchei- den ; de eerlte editie van dezelve werd mede bier in •1590 uitgegeven; en dc nveede, vergezeld van de vet- taling dcr Bucolica door Nagurczewski en de Geor - gfca door Ot\vino\vsi$i 4 kwam in 1754 te YVarfchaii lift. Dmochowski arbeidde aan eene nieuwe overzet- ting der Acneis , toen hij in 1809 overieed en ilechts de regen eerlle Boeken voitooid achterlict: dc Hr. Ja- Kurowski 4 die dit werk in 1809 uitgaf, voegde ’er de overzetting der drie laatfle Boeken hij; DeHr. Przy- bylskiego, rnstend Hooglceraar te Cracan, heeft nil eene derde vertaling der Acneis in bet licht gezondenj -zij bevat vele belangrijke aanteekeningen en geeit dezew Sehrijver op nieuvv aanfpraak op den roem, dien hij ♦ reeds door de uitgave van verfeheiden werkeft verwor- ven had* * Pesaro. In een Handfchrift van de Boekerij dezer Stad, welke de beroenide Oudheidkenner Annibalr bEGLi Abati Olivieri ten algemeenen gebruike heeit openge field y vindt men onuitgegeven Gedichten .vaft it* Df.ei. Gg Tas« / Digitized by Google c & > Tasso, die Je Hr. Borghesi in 1812 bij BoDONiliet drakken, en tot een huwclijks gefchenk gegeven hetft aan den Hr. J. Petkicari van Pefaro. Zij zijn geti- teldJ Vcrfi incditi di Torquato Tasfo. Eene verliefde herderskout ftaat vooraan en daar op volgen drie klink- dichten , waarvan de twee laatfte , volgcns den ,Hecr Borghesi, door den vader van Tasso zouden ver- Vaardigd zijn. Groningen, den 12 December . Heden overfeed al- hier, in eenen ver gevordtrden ouderdom , de Hoog- gelcerde Heer Jacobus de Rhoer, honorair Profcsfor hi de Historien cn Oudheden , aan de Hooge School te Groningen. Geboren in het jaar 1722, vverd bij in bet jaar 1745 Hoogleeraar te Deventer, en in het jaar 1767 aan deze Hooge School. Zijne verdienften als geleerde en zijne onvermoeide werkzaamheid , doen elk met ach- ting terug zien op den man , wiens vriendelijke omgang in de maatfdiappelijke verkeering, tot in- zijne laatfte dagen, elk aan zich verbond. Haarleipt. Teller's Genoctfchap heeft goedgevonderf ' het volgende ondeiwerp ter prijsverhandelinge Voorteftel- fen : * 1 Daar het ter bcoordeefihg der waarde van ftellingen, die eenigen opgang gemaakt hebben, van veel belangis de Gefdiiedenis en lotgevallen dier (lellingen te kennen, ais 00k de uitwerkfels , die men daarvan van tijd tot tijd heeft waargenomen, zoo verlangt het Genootfchap: ,, Eene bondige en wel geilaafde Gefchiedenis der „ (Idling van het zoo genaamd dterlijk Magnetisms V, van haren eerften oorfprong af aan tot op dezen tijd, „ van dcrzelver uitwerkfelcn , en van hetgeen op het „ en ander betrekking heeft?” Geenc antvvoorden op deze Vraag zullen voldoende geaclit worden , dan waarin niet allcen de oorfpronke- „ Hjke fchriften van vorige ecuwen , uit welke de Ge- fehiedenis van deze Helling en van hetgeen daartoe be- trekking heeft kan worden opgemaakt, naauwkcurig worden aangehaald, niaar waarin 00k de geloofwaardig- ■ beid van het aangeliaalde zoo ved mogdijk critisch be- oordeeld wordt, en waar in wijders de niet befehrevene facta van lateral tijd, indien men goedvinde dezelve bij te brengen , door onbetwistbare bewijzen volledig wor- sen geftaafcL Het Digitized by Google c & y * fiet <5enootfchap belooft aan den genen, die de26 vraag het best zal beantwoord hebben, een’ goudeii Eerprijs van 400 Hollandfche Guldens innerlijke waarde. De antwoorden op dcze vraag moeten in het Neder* duitsch , Latijn, Fransch,\ Engelsch of Hoogduitsch C doch met geene Hoogduitfche letter ) gefehreven* op de gewone wijzc , met een verzegeld biljct, des Schrii- Vers naaui bevattende, gezonden wordcn aan Teylcr's Fundatie-huis te Haarlem, voor den 1 January 1815 , om voor den 1 December van hetzeifde jaar beoordeeki te worden. c • « * 0 No G EEN WOORD OVER D E 1 KOEPOKKgN* {tot gerustfielling van die , wclkc de bij een jom < gen Forst * te IVeenen , \Aien de' overleden Dr* Ferro vaccineerde , 10 jarcn op~ gckomcn Kinderpokjcs , nhv ycrtr ou- jven op de Kocpok- Itienti/ig mog- ten verminderd hebben) ( * ). lcest in den Kor respondent Von und fur Deutsche tana N°. 3 57, 22 Dec . J * 1812, het volgend berigt ondcr de Mcngelingen : 1 ,, Eene bijzondere gcDeurtenls houdt thans de aan- flacht der Wcener Artfen bezig. De Zoon van een claar zich onthoudend Vorst , die voor 10 jaren door den bekwamen (?) Geneesheer en Regeringsraad Fer- ro, die cen der ijveriglle bevordcraren van de Koepok- In- $ 1 (*) Wij deelen dit berigt van den Hr. Schultes, waar- •van wij reeds vroeger met weinige woorden melding maak- ten (zie Alg. Konst- en Letcerb. 1813, D. I. bl. 49.) hier in zijn geheel mede, daar wij wel meenen te weten, dac in .de Hollandfche Nieuwspapieren 00k van dit voorval is ge- wag gemaakt en het belang van de zaak der mcnschheid het voidert alle tegenwerking van de Koepokinenting krachte- loos te maken. ‘ Red. Gg 2 / C *58 ) • fnerftinjfr te Weenen was ( ! ! ) , gevaccineerd werf, heeft onlangs pokkvn pkregen , die door ecne befiis- fende metrderhcid van G; rkcsheeren voor cchte men* fchtliike Kinderpokjcs erkend zijn gcworden. Daardit geval , bij eene ware vaccinatie , tot hier ongehoord is, beweren kunstkundign , dat of Ferro ten opzig- te der ware IiicntingflolFc bedrogen werd, dat bij de vroegere inent ingen zctr mogtli'k was,” (?*? nog in het jaar i8ca? drie jaren na de ontdekking der koe- pokrtoltc?), „ of dat de jonge Vorsc, zoo als men het ook bli de natuurlijke Kindt rpokken gezien heeft, dat zii tweemaal kwamtn , ten tweeden male daannede bezocht is. Intusfchen , het zii hoe het wille, de bi n- nen kort daarvan in druk venvacht wordende Gefchrif- ten zullen zontkr iwgfel het publiek de noodige op- heldcring verfehaifen.” Daar de Vaccine de zaak Jer menschlieid is, engeen ontiidige twijfcl ons van die wddaad btrooven mag, bond ik het voor miin’ pligt, tot verwiidering vanalle twijfelingen cn zwarigheden , die uit dit berigt bij de- zen en geneu konden oprijzen , het volgeude vvegens den Geiieesheer en Regeringsraad Ferro te Weenen, waar ik omtrent dertig jaren woonde , en wegens zijne Vaccinatie -inrigting, aan het publiek medetedeelen. Men vcrklaart Ferro hier voor een* bchtamcn Arts* Ik waag het nict over de btkwaamheid van dezen man als Arts beflisfend te fpreken, daar ik ze If Arts ben. Ik wajschte echter wcl , dat men hieromtrent het oor- deel vernam van den Hr. , Proto -Medicus van tenrijk, Werner; den Hr., Stads Phyficus van Wee- nen, Dr. von Guldener; den Hr. Staatsraad Frank; de Hn. Proff. Bocr en Reinlein; Dr. de Carro; Dr. von Portenschlag Junior en van de beste Ge- neesheeren te Weenen. Vcclligt zouden zii vcrklaren, dat Ferro wel een Geneeskundig Schrijver, waar jiiet , dat hij een bekwaam Arts is ; \vant tusfehen ba- de is veel onderfeheid. Ik heb in Ferro’s Werken vele onwtarheden ontdekt en zou ’er nog nicer kunnen opfporen , als het noodig was , ora aan den echten Ge- neesheer Ferro’s waarde als Arts te toonen. - Voorts is volkomen met de waarheid onovereenkom- fUg het gezegde: ,, Ferro was een der ijverigfte be- yordcraars van de Koepokinenting.” Het is waar, dat Ferro de eerfte was, die te Weenen vaccincerde: als Re* Digitized by Google v 4^9 ) Regeringsraad moest hij dat ex officio zijn , en als vaar- dig Bockenfcbrijver zich haasten, om te vertalen, wat Jrnner daarover ztide. Is Ferro echter een der iiverigfte vtrbrtiders der Vaccine geweest, dan begrijp ik niet, hoe hij nog in het jaar 1801 in de Weener Courant (Ferro was Regeringsraad te VVeenen) op bevel der Rcgering kon verbieden : dat ecnig Arts bin - 7i cn de muren der Stad Vaccineren mogt . Over dit verbod, dat over \ geheel Ferro niet als een’ bevor- deraar der Vaccine kenfchetst, heeft reeds Dr. Friesr hem, tien jarcn geleden, aangeklaagd. Als de Heer Ferro een der ijvcrigfte verbrciders der Koepokinen- ting geweest ware, zou de K. K. Hof-Policie te Wee- nen , onder wier oogen mijne Annalen der Osterreichi- fchen Litteratur gedrukt warden , niet veroorloofd heb- ben , in dezclve Dr. Ferro openlijk als een’ onkundi*. gen in het vak der Vaccine en als een’ vijand derzclve te VVeenen voortcftellen. Voorts heb ik de K. K. Hof-Policie fchrifteliik bc- rigt gedaan, dat ik in het onder beftuur des Hn. Fer- ro llaande Vaccina! fe-Inftituut te VVeenen valfche Koepokken aantrof. Ik had namelijk op zekeren dag C * ) 9 dat een boor bij mij kwam , en zijne kinder ren , daar de Kindcrziekte in zijn dorp hecrschte, wil- *de laten vaccineren, dcwnl ’cr gevaar bij uitftel was, oogenblikkelijk Koepokftot noodig. Bij mijne Inente- lingen, die ik op bcpaalJe dagen der week vaccineer- de, was iuist geene ftof rijp voor de inenting voor- handen. Ik ging dus naar de K. K. Vaccinatie- Inrig- ting, die onder Ferro’s beftuur in het Vondelinghuis ftond. Men wees mij daar over op twee ingeenten bij eene waardin in de biaauwe druif in de voorftad Wiefcn. Ik reed daar been en vond tot mijne verba- zing valfche Vaccine! Oogenblikkelijk keerde ik naar de Vaccinatie^ Inrigting tcrug, met het berigt, dat de- ze * % (*) Ik weet wel den dag nog, maar niet het jaar. Het .was op St. Pieter en Paulas, als ik mij niet vergis in het jaar 1804. DeHofpolicie zal mijne opgave nog vinden, als zij de papieren van den laatften Junij 1803-4-5 laat nazoe- ken. In alien gevalle kan zich de Hr. Hof-Secretaris Arm- bruiter dit herinneren , dien ik het berigt overhaadigde* Het opftel raakte met vele andere papieren, gedurende aij* Re rerbanning te Infpruck, verloren. : _ Gg 3 Digitized by Google C 47° > ze beidc ingeenten van de Inrigting valfcbe Koepokkefl haddcn. Men overtuigde zich van de juistheid rniinci opmerking en gat’ mij een’ vondcling, die de echte Vaccine had. Was ik nu niet toevallig in dit Inftituut gckomen, waaruit ik flechts voor dien kecr (Ioffe haal- de, dan zou men ook deze kindtren voor gevacci- neerd en beveiligd tegen de Kindirziekte verklaard hebben. He; zou mij in bet geheel niet venvonderen, wan* neer men twimig jaren later honderde voorbeeldtij vindt, dat kinderen, die Ferro vaccineerde, of die in zijne Inrigting gevaccineerd werden , weder de Kinder* ziekte kriigen; men behoeft flechts Ferro’s Werk over de Vaccine te lezen, om zich te overtuigen, dat hij niet wist wat echte en valfcbe Kocpokken Zooveel tot gerustftelling voor de genen, die het fcluk hadden van door ecu’ andtren Geneesheer dan erro, en niet van wege zyn initituut* gevaccineerd te zijn. J. A, Schultes, Landshut, Med. Dr. K..B. Hofraad en *5 Dec* lSi?r Prof, der Spec. Thcrafic U Land shut. WlJZE VAN VANGEN DER ElECTRISCHE OF SlL'DER- ALEN, IN GUYANA, I De Electrifche of Sidder«-alen worden het overvloe* digst in Guyana gevonden , waar zij in de groote roaar niet diepe moeraslen of ltilftaande meren door de in* boorlingen op de volgende zonderlinge wijze gevangen Worden, die een ooggetuige, dc Hr. von Humboldt, on$ verhaalt. De 3ialf en half in het wild rondloo- pende ' paarden op daar ' aanwezige vlakten , worden troepswijze in zulk een moeras gejaagd, Zij verzet- ten zich daartegen op allc mogelijke wijze , vermoeden- de wat hun zal overkomen, en Ipannen, ten einde de gevaarlijke vijanden te ontgaan , die zij in het wjNj* aautreffen, alle krachten in, om den oever te beret* ken, maar worden door de Indianen met fpietfen JJ 9 W » # C 471 > fiet water terug gedreven. De alen, van htnme zljde* maken gebruik van de hun door de natuur toegedeelde ge- heime kracht, om deze lastige gasten uit hun rijk te verdrijven* Nu volgt ’er tusfchen beide partijen een vreesfelijk en ichilde rachtig ichoon gevecht , waarbij echter de paarden, ten minfte in den beginne , alleen de lijdende partij nitmaken. Met te berge ttaande ma- nen, met fmart, angst en wocde in het vurig rollend oog, fteigcren zij en fpr ingen , tervvijl hun van alle kanten # de dood bedreigt , in het water terug , welks oppervlakte met ontelbare geelkleurige alen bedekt is, die eenc lengte van vijf voeten hebbende , met de grootfte levendigheid rondzwemmen , om al te doo- den, wat derzelver rust ftoren wil. Zij fluipen de paarden onder den. buik, en daar zij hun electriek or- gaan ontladen, trefFen zij met ddncn flag het hart en het ingewand* Het paard, dat zulk een’ goed toege- bragten flag bekomt, wordt bedwelmd, zinkt naar be- neden en verdrinkt. Andere ligter getroffeu en geluk- kig genoeg , om den oevcr te bereiken , ftrekken zich , in alle leden als verlamd, in de lengte ter aarde uit* Na een kwartier uurs is het gevecht afgeloopen, en liet tooncei verandert : de alen, als ontlade elektrieke batterijen, kunnen geene fterke fchokken meer geven; zij zwcmmen afgemat rond cn om de paarden, die we- der moed krijgen, te ontvlieden, naderen zij den oe- ver , waar zij door de Indianen met harpoenen op land getrokken worden. De Niecwste Proeven ter Bescha- VI NG VAN A F RIKA. ( Vtrvolg en [tot van bladx • 462. ) Daar in den omtrek van Sierra- Leone zeer orervloe- dig een palmboom groeit, die, uit daarvan bij de Maat- fchappij ingekomen monsters, een* bast van zulk eene goede hoedanigheid oplevert, dat dezeive gevoegelijk de® Gg 4 hew / Digitized by Google < 47» ) liennep vervnngen kan, heeft men de noodige gereed- fchappen naar Sierra-Leone gezonden, ora daarvan eene volkomene proeve te werk te ltelien. Zoo heeft men ook met goed gevp’g beproefd, om van den bast der Man* gles -boouen vuor de leerlooijerij gcbruik t<; maken, en daar eene foort van noten, waaruit de zoogenaamde be- verolle getrokkcn wordt, in Afrika* in overvloed voor- handen is, liceit men eeu werktuig, om die olie ’er uit- teperfen, derivator's been gezonden* ook heeft her bureau •nn de inrigting zee planten van ailerlei nuttige boomen, ais, bij voorbeeld, kina-, thee-, witte moerbezieboo- men en meer andere, dpen toekomen, en hot oppertoe- zigt over die ajies aan ecu’ raaij, in die kunst ervaren, opgedragen, Reeds hebben ook de Heeren Anderson, Kooplieden van Louden, voor den invoer van honderd centenaars ru- we Katoen van het eiland Tapo op de rivier van Sierra- Leone, eene Premie van de Maatfchappij verworven. Leze Katoen is van goede hoedanigheid en zou voor twee fbillings en acht deniers het pond hebben kunnen ver- kocht worden* Dezelve zou nog meer gegolden hebben, indten zij zorgvuldiger ingezameld en gezuiverd ware ge- Worden. Voor Katoen van eene andere qualiteit, d/eec li- ter dezelfde gebreken had, werd het pond voor twee Shillings en tien deniers gevveigerd. Scdert dien tijd heb- ben de Heeren Anderson hunne Katoenkweekerij aan- merkelijk, en met name in het jaar 1808 zeshonderd mor- gens, uitgebreid. Eene Premie, die voor den uitvoer van aao centenaars Rijst uit de Kolonie verlangd werd, is diarom niet betaald, dewijl tegen de openlijk bekend ge- maakte voorwaarden aan, de Rijst naar de West-lndien in plants van naar Engeland ward verzonden. Daar de Inkomende regten voor de cuituur der Kolfij en van de Pepcr, en ook het vervaardigen van Palmoiie, tot bier zecr bezwarende waren, heeft zich de -Maatfchappij hier- omtrent met voorfteilingen bij de Regering vervoegd. Het boofdcioel , dat het bureau der inrigting bij aiie zijne werkzaamheden onophoudelijk in het oog houdt, is, over de handhaving der acte, de afiehaffing des Slavenhandels be- trelfende, te waken. Wio ook trgens zich aan overtre- ding dezer wet fchuldig inaakte, werd door hetzelve als zoodanig aan de Regering bekend g?rnaakt. Inlanden, waar de Slavenhandel nog voorilnqders en aanhangers vindt , heett men afTchriften der afTchaffings- acte doen verfpreiden en voorai de aandacht der Ministers aanlioudend op dit punt pogen te vestigen, en ook dadeiijk van deze zoo fterke verzekeringen van eene kra^htdadige medewerking beko*. men, dat men mag hopen, de vreesielijke hinderpalen , c*® ?ich :tegen de haodhavjng eene r zoo menschlievetidc wej f V < 473 ) • " * * • • nog altijd in den weg ftelien, eenmanl eindelijk gehee! uit den weg genii md te zien. Brieven van den Gouverneur van Sierra- Leone , van Mei 1808 gedagteekend , berigren, dat tusfehen de volkpinntin- gen en hare naaste buren de beste yerftandhouding regeert en de invioed der ecrfte op de inboorlingen linos eenigen lijd aanmerkelijk is toegenomen. In weerwil , dat menvoor- lpeld had, dat de afTchaffing van den Slavenhandel dood- ltraffen zou ten gevoige hebben , heeft in de nabtjheiri der Kolonie niets dcrgelijks plaatsgehad. Van de voorheen zoo veelvuldige procesfen over betooveringen , is federt lang, llechts een enkel voorgekomen, cn zclfs bij dit is de aan- gekkagde , fchoon zij zich aan ecus misdaad had fchuidig gemaakt, niet ter dood veroordeeid maar vrijgefproken ge- Worden. Men behoeft volftrekt geenc vrees te koesteren, zegt de Gouverneur yervolgens in zijnen brief, dat het den in- boorlingen In onze nabuurfchap zoo fpoedig aan werk Oi\t- breken zal. Tot hier zijn zij met dc toebereiding van het zout, dat in aanmerkelijke hoeveelheid begeerd wordt, over en over bezig gehouden. De rijstvelden worden dit jaar (en dit is een goed voorteeken') twee of dric weken vroeger dan gewoonlijk toebereid. Alle oorlogen , omoni heen , zijn thans opgefchort, ik wil juist niet beweren tea gevoige der afTchafiings-acte, maar toch zal dezelve waar- fchijnlijk het weder uitbreken derzelve verhinderen. Daar- bij lijdt het 00k geen’ twijfel , of de gemeenfehap tusfehen de binnenlanden en de kusten zullcn allengs geinakkelijker gemaakt worden. De veetc9lt flangt wel , zoo wel wat het getal als de hoedanigheid der dieren betreft. De osfen worden tot trekken gebruikt, dat aan de volkplanting zeer groote voordeelen verfehaft. Het jaar 1808 is een der rus- tigfte en eentoonigfte van alle geweest, die ik in Afrika heb doorgebragt. Niemand moest wegens tooverij of mcn- fchenroof beliraft worden, dat veeilige 00k aan de af- fchaffings-acte is toetefchrijven. 